1926.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

Τετάρτη 8 Δεκεμβρίου 1926

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Γούσκου

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως». (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς καὶ οὐχὶ κανονικῶς ἐκηρύχθη λήξασα ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐφόσον κατόπιν τῆς κηρύξεως τῆς λήξεως τῆς συζητήσεως δὲν ἐπηκολούθησεν ἀμέσως ἡ ψηφοφορία. Ἐπεκράτησεν, καθὼς γνωρίζουν πολλοὶ ἐκ τῶν ἐνταῦθα κ. κ. συναδέλφων ἔθιμον κοινοβουλευτικόν, ἵνα, ὁσάκις ἀναγινώσκονται δηλώσεις κυβερνητικαί, εἴτε ὁσάκις ἐτέθη εἴτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἴτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις μέχρις ὅτου ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις. Ἐφόσον λοιπὸν δὲν ἐπηκολούθησεν ἡ ψηφοφορία καὶ ἐφόσον ἀνεβλήθη ἡ ψηφοφορία, νομίζω ὅτι οὐχὶ κανονικῶς ἐκηρύχθη λήξασα ἡ συζήτησις καὶ ζητῶ τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ ἐκ Κοζάνης, μακρὰ συνήθεια καθιέρωσε τὸ σύστημα αὐτό, ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον νὰ γίνῃ τοῦτο.

§5Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ γράφεται ὅτι ἡ συνεδρίασις ἤρχισεν εἰς τὰς 6.15′, ἐνῷ ἤρχισεν εἰς τὰς 7. Διὰ σήμερον εἴπατε ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν εἰς τὰς 5.30′ καὶ ἠρχίσαμεν εἰς τὰς 6.30′. Πρέπει νὰ μᾶς καλεῖτε τὴν ὡρισμένην ὥραν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά. Παρακαλοῦνται οἱ μὴ ὁρκισθέντες βουλευταὶ νὰ προσέλθωσι διὰ νὰ ὁρκισθῶσι. (Προσκομισθέντος τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Φραγκιαδάκης, Μ. Βολουδάκης, Γ. Περδικογιάννης καὶ Κ. Κωνσταντινίδης ἀνέτεινον τὴν δεξιὰν καὶ ὤμοσαν τὸν κάτωθι ὅρκον): «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιοι, ἄξιοι.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἶναι ψηφοφορία ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεβλήθη πρότασις, ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν κ.κ. Κ. Ἀλαβάνου, Ι. Βαλαλᾶ, Γ. Σίδερη καὶ Τ. Ἀναστασίου, καθ’ ἣν «ἡ Βουλὴ ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». —Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Σ. Μάξιμος, Α. Μάρκου καὶ Σ. Τρικούπης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Α. Μάρκου, Σ. Τρικούπη καὶ Σ. Μαξίμου, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς (ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 256. Εἶπον «Ναὶ» 235, εἶπον «Ὄχι» 11 καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 10. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο ἀποδεκτή. (Χειροκροτήματα). Ἡ Βουλὴ προβαίνει εἰς τὴν περαιτέρω Ἡμερησίαν Διάταξιν. Τὸ δεύτερον θέμα τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως «περὶ ἐκλογῆς Ἀντιπροέδρων» ἀναβάλλεται διὰ τὴν αὔριον. Ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος, δηλονότι ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τῶν διὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Συντάγματος συζητήσεων τῆς Βουλῆς» ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Π. Τσιτσεκλῆς.

§11Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ὑποβαλλομένου ψηφίσματος ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν διὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Συντάγματος ἐν τῇ Βουλῇ δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἄλλως τε ἡ Βουλὴ εἶναι πάντοτε κυρίαρχος καὶ δύναται τὰς λεπτομερείας αὐτὰς ἀναλόγως τῶν παρουσιασθησομένων ἀναγκῶν νὰ τὰς μεταβάλλῃ. Θεωρῶ ἐν τούτοις καθῆκον ἐπιτακτικόν, καθῆκον ἐπιβεβλημένον ἐμοὶ καὶ καθῆκον συνειδήσεως νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν περιστατικά τινά, περὶ τῶν ὁποίων παρίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἄμεσος πρόνοια. Πῶς ἐξειλίχθησαν τὰ γεγονότα ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1925, τὸ γνωρίζετε. Ὑπέστημεν μίαν τραγικὴν περιπέτειαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐταλαιπωρήθη ἡ ψυχὴ πάντων ἡμῶν καὶ κατεπατήθησαν ἀσυστόλως πᾶσαι αἱ ἐλευθερίαι καὶ κατεδυναστεύθη κατὰ τὸν πλέον ἐπαίσχυντον τρόπον ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Καὶ ταῦτα πάντα διεπράχθησαν ὑπὸ τοῦ ὀλεθρίου ἀνθρώπου, ὅστις ἐν ἀρχῇ ἐνεφανίσθη ὡς σωτὴρ δῆθεν ἐπαναστάτης καὶ ἔλαβε τὸ δῆθεν νόμιμον χρῖσμα τοῦ Κυβερνήτου ὑπὸ τῆς προηγουμένης Συνελεύσεως, ἥτις ὑπὸ τὸ κράτος ψυχολογικῆς βίας ὑπέκυψεν εἰς τὴν ἀνταρσίαν, ὡς μὴ ὤφειλεν. Ἀλλὰ μετὰ τὸ δῆθεν νόμιμον τοῦτο χρῖσμα, ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος παρεβίασεν εὐθὺς ἀμέσως τὸ γνωστὸν ἁμαρτωλὸν ψήφισμα τῆς 30 Ἰουνίου 1925 καὶ μετ’ ὀλίγον ὕστερον ἀπέπτυσσε πάντα χαλινόν, διέλυσε τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην καὶ κατόπιν μετὰ ἓν Βάκχειον γεῦμα, τὸ ὁποῖον διωργάνωσεν εἰς τὴν Ἁγ. Παρασκευὴν μὲ τὰ ἀπαισίας μνήμης δημοκρατικὰ τάγματα, περιενεδύθη ἀντὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τὸν μανδύαν τοῦ Δικτάτορος καὶ ἐτυράννησε τὴν Ἑλλάδα.

§12Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μὴ λησμονεῖτε καὶ τὸν κ. Πλαστήραν.

§13Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀναδράμωμεν εἰς ἀπωτέρας ἐποχάς· μὴ μὲ διακόπτετε παρακαλῶ. Ἀφήσατέ με νὰ ἐκδηλώσω τὸν πόνον μου καὶ τὸν πόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν ἐκδηλωθέντα ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κ. κ. βουλευταὶ νὰ μὴ διακόπτουν.

§16Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κατὰ τὴν τραγικὴν αὐτὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν διῆλθεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός—καὶ ἀμφιβάλλω ἂν ὑπῆρξεν εἰς κανὲν Κράτος τοιαύτη θλιβερὰ περιπέτεια, οἵαν διηνύσαμεν ἡμεῖς ἐπὶ 14 μῆνας—ὑπέστημεν, κύριοι, τὰ πάνδεινα. Πλὴν εὐτυχῶς ἀπὸ πάντα τὰ δεινὰ ταῦτα μᾶς ἀπήλλαξεν ὁ πατριωτισμὸς τοῦ κ. Κονδύλη. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς). Ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν, κύριοι τὸ θάρρος νὰ ἀναγνωρίζωμεν τὰς ἀξίας ἐπαίνου πράξεις.

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν στέκει εἰς σᾶς νὰ τὰ λέτε αὐτά.

§18Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθῇ ἡ παγκαλικὴ δικτατορία, ὁπότε οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ ἦτο ἐνταῦθα. Ὀφείλομεν εὐθέως καὶ ἀντικειμενικῶς νὰ κρίνωμεν τὰ πράγματα καὶ νὰ ἀποδίδωμεν τὸ δίκαιον ἑκάστῳ.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θέτετε ἔλαιον εἰς τὴν πυράν.

§20Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθόν. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ διεπράχθησαν ὄργια τερατώδη. Κατεπατήθη τὸ Σύνταγμα εἴτε γραπτὸν εἴτε ἄγραφον. Ἂν γραπτὸν δὲν ὑπῆρχεν, ὑπῆρχε πάντως ἔστω καὶ ἄγραφον. Ἐψηφίσθησαν νόμοι καὶ ἐξεδόθησαν Διατάγματα δῆθεν νομοθετικά—πῶς νὰ τὰ εἴπωμεν; διότι ἔχασεν ἡ λέξις τὴν σημασίαν της—Διατάγματα, φετβάδες μᾶλλον παρὰ νόμοι, ἐνεφανίσθησαν Διατάγματα αὐταρχικά, ἐφηρμόσθησαν ποιναὶ ἀναδρομικῶς πρὸς στίγμα τῆς ἀνθρωπότητος ἁπάσης. Καὶ ταῦτα πάντα ἵνα παράγωνται εἰς τὸ Κοινὸν θεατρικαὶ ἐντυπώσεις περὶ δῆθεν αὐστηρᾶς διώξεως τῶν καταχρήσεων. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ ἡ νόμιμος Κυβέρνησις, ἡ προτέρα, εἶχε λάβει τὰ προσήκοντα μέτρα. Πρὸς θεατρικὴν ἐπίδειξιν ἀπηγχονίσθησαν ἄνθρωποι παρανόμως καὶ παρὰ πᾶσαν ἀρχὴν δικαίου. Καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναφέρω—καὶ θὰ μὲ πιστεύσητε βεβαίως—ὅτι τὴν προτεραίαν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαγχονισθῶσι δύο ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἶχε καταδικάσει εἰς τὸν δι’ ἀγχόνης θάνατον ἀναδρομικῶς τὸ Στρατοδικεῖον, τὸ ὁποῖον ἵδρυσεν ὁ ἀπαισίας μνήμης ἄνθρωπος, εἶχον τὸ θάρρος ἐγὼ ὁ ἰδιώτης νὰ μεταβῶ παρ’ αὐτῷ ἵνα παρεμποδίσω, εἰ δυνατόν, τὸ ἀνοσιούργημα τοῦτο. Εἶχον, κύριοι, τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς νὰ ζητήσω νὰ συναντήσω τὸν τότε λεγόμενον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Πάγκαλον. Καὶ ἐν ἀρχῇ τῷ ἐτηλεφώνησα εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον τὴν παραμονὴν τῶν ἐκτελέσεων καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μὲ δεχθῇ, ἂν ἦτο δυνατόν. Μοὶ ἀπήντησαν ἀπὸ τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον ὅτι ἀπουσίαζεν εἰς Ἐλευσῖνα, ὅπου διέτριβε συνήθως, ὡς καὶ εἰς Παλαιὸν Φάληρον (ἱλαρότης), παρ’ ὅλον τὸν προεδρικὸν μανδύαν, τὸν ὁποῖον εἶχε παρανόμως καὶ διὰ ποικίλων μεθόδων περιβληθῆ, καὶ ὅτι τὸν ἀνέμενον νὰ ἐπανέλθῃ. Ἐπανέλαβον τὸ τηλεφώνημα μετὰ ὥραν, ἀλλὰ καὶ πάλιν μοὶ ἀνεκοινώθη ὅτι δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐπανέλθει. Τέλος πάντων προσπαθῶν νὰ τονώσω ἐμαυτὸν μετέβην εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον. Ἦτο ἡμέρα Τετάρτη καὶ ἑσπέρας—ἵνα ὡς πολίτης Ἕλλην, ὡς ἄνθρωπος, ἐμποδίσω τὴν ἀπαισίαν ἐκείνην πρᾶξιν τῆς ἑπομένης ἡμέρας, τὴν τῆς θανατώσεως διὰ τῆς ἀναδρομικῶς ἐπιβληθείσης ποινῆς, τὴν τῆς ἐκτελέσεως δι’ ἀγχόνης δύο ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ δικασθοῦν κατὰ τοὺς νόμους, ἀλλ’ ὄχι, παρὰ τοὺς νόμους καὶ πρὸς θεατρικὴν ἐπίδειξιν. Μετέβην εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, ἀνηγγέλθην καὶ μὲ ὡδήγησαν ἐπάνω οἱ ἄνθρωποί του. Ἀνέμενον ὀλίγην ὥραν καὶ ἐπὶ τέλους τῷ διεμήνυσα, ἂν θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ μὲ δεχθῇ. Ἐφρόνουν καὶ ἐγὼ ὄχι μόνον ὡς πολίτης, ἀλλὰ διότι παρέσχον καὶ ἐγὼ ὡρισμένας ὑπηρεσίας εἰς τὸν Τόπον, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐμφανισθῶ παρ’ αὐτῷ τῷ μεγάλῳ ἀνδρί. Καὶ μοὶ ἀνήγγειλε διὰ τοῦ ὑπασπιστοῦ του ὅτι μοὶ εἶχεν ἤδη ὁρίσει τηλεφωνικῶς ὥραν ἀκροάσεως τὴν ἑπομένην καὶ ὥραν δωδεκάτην παρὰ δέκα. Ἴσως θὰ ἐνόμισεν ὅτι μετέβαινον ἵνα τῷ προσφέρω τὰς πολιτικάς μου ὑπηρεσίας καὶ ἔσπευσε νὰ μοὶ τηλεφωνήσῃ καὶ εἰς τὴν οἰκίαν μου ὅτι θὰ μὲ ἐδέχετο ὥραν 12ην παρὰ 10′. Εἰς τοῦτο ἀπήντησα ὅτι δὲν θὰ ἐνοχλήσω τὸν κ. Πρόεδρον κατὰ τὴν ὥραν ταύτην τὴν ἑπομένην ἡμέραν, διότι θὰ ἦτο τελείως περιττόν. Καὶ τὸν παρεκάλεσα αὖθις, ἵνα μὲ δεχθῇ ἀμέσως κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην. Ἀλλ’ ὁ δῆθεν κ. Πρόεδρος μοὶ διεμήνυσε διὰ τοῦ ὑπασπιστοῦ του κ. Γεννάδη, νομίζω—ὅστις, ὁμολογῶ, ἦτο πολὺ εὐγενής— ταῦτα ἐπὶ λέξει: «Ὁ κ. Πρόεδρος μὲ διέταξε νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ τῷ ὁμιλήσητε περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκτελέσεων, δὲν θὰ σᾶς δεχθῇ». Εἰς ταῦτα ἀπήντησα: «Νὰ εἴπητε παρακαλῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ὅτι ἀκριβῶς ἐπεθύμουν νὰ τῷ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκτελέσεων». Καὶ ἀπῆλθον. Τὴν ἑπομένην ἐγένοντο αἱ ἐκτελέσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν στῖγμα διὰ τὴν ἀνθρωπότητα καὶ τοὺς Ἕλληνας. Ἤδη θὰ εἰσέλθω εἰς ἕτερα ζητήματα, πλὴν οὐχὶ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, ἀλλὰ θὰ ἀναφέρω ἀμυδρῶς τὰς ἀηδίας ἐκείνας τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὅλους μᾶς ἔφερεν εἰς ἀπόγνωσιν. Κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην διεπράττοντο καταχρήσεις καὶ φρικώδεις κλοπαὶ καὶ ἐπαίσχυντα ἐν γένει πράγματα, γνωστὰ ἐκ φήμης, ἀλλὰ καὶ πάντως ἀληθῆ. Καὶ καταλυθείσης τῆς ἀπαισίας ἐκείνης ἐπιδρομῆς....

§21Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκτελέσεις εἶναι συνένοχος καὶ συνυπεύθυνος καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος.

§22Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ. Ἄλλως τε τὰ ἔγραψα εἰς τὴν «Ἑστίαν».

§23Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀκουσθοῦν καὶ ἐντεῦθεν.

§24Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Νομίζω ὅτι πολὺ σαφῶς τὰ ἔγραψα εἰς τὴν «Ἑστίαν» καὶ προεκάλεσα τὴν δέουσαν συγκίνησιν εἰς τὸν νομικὸν κόσμον καὶ εἰς τοὺς δικαστάς. Ἄλλως τε θὰ ὁμιλήσω καὶ κατόπιν ἐπὶ τῆς πράξεως ταύτης. Ἀλλὰ καταλυθείσης τῆς παγκαλικῆς τυραννίας—καὶ αὐτὰ εἶναι, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὴν Βουλὴν καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λεχθῶσιν ἐδῶ—ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἐθεώρησεν ὅτι, ἐφόσον ὤφειλε νὰ λάβῃ ἄμεσα γενικὰ μέτρα, ὤφειλε νὰ λάβῃ τοιαῦτα καὶ περὶ τῆς καταδιώξεως τοῦ τυράννου, ὁ ὁποῖος, ὅπως γνωρίζετε, καὶ ἀπεπειράθη νὰ δραπετεύσῃ καὶ κατεδιώχθη διὰ πλοίων, ἠπειλήθη διὰ τορπιλλισμῶν καὶ κανονιοβολισμῶν καὶ τότε μόλις συνελήφθη ὁ μεγάτιμος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἐθεώρησεν ὡς πρῶτον αὐτῆς ἔργον ὅτι ἔδει νὰ λάβῃ μέτρα περὶ τῆς καταδιώξεως τοῦ δικτάτορος καὶ τῶν συνεργατῶν του, ἐφόσον βέβαια ὑπῆρξαν καὶ τινὲς ἐν δόλῳ διατελέσαντες, καὶ ἐθέσπισε Συντακτικὴν πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας καθώρισε μίαν εἰδικὴν δικονομίαν, προεισαγωγικῆς οἱονεὶ ἀνακρίσεως, καὶ τοῦτο διότι δὲν ἐλειτούργει Βουλὴ καὶ ὑπῆρχε καὶ ἀνάγκη ἐσπευσμένης ἐνεργείας. Κατήρτισεν ὅθεν μίαν Συντακτικὴν πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας καθώρισε μίαν δικονομίαν, διώρισεν ἀνακριτάς, ὥρισε Συμβούλια παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ πρὸς ἀνάκρισιν προεισαγωγικὴν τῶν ἔργων τοῦ δικτάτορος καὶ τῶν συνεργατῶν αὐτοῦ. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς Συντακτικῆς πράξεως, ἡ ὁποία στήριγμα εἶχε τὸ δίκαιον τὸ ἐπαναστατικόν, ὅπερ δυστυχῶς συχνὰ ἠσκήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παρ’ ἡμῖν, προέβησαν εἰς ἀνακρίσεις κατὰ τοῦ δικτάτορος καὶ τῶν συνεργατῶν του καὶ ἐξηκολούθησαν καὶ ἐξακολουθοῦν ἀκόμη. Ἀπὸ τυπικῆς ἀπόψεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπόψε ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἀπὸ τυπικῆς, λέγω, ἀπόψεως, χρήζει αὐτὴ ἡ πρᾶξις ἡ Συντακτικὴ τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ εἶναι ἐπείγουσα ἡ κύρωσις αὕτη. Τῳόντι ἡ Συντακτικὴ αὕτη πρᾶξις, ἐπὶ τῆς ὁποίας, ὅπως εἶπον, ἐρείδεται τὸ ἐπαναστατικὸν δίκαιον, καθόσον καὶ ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Κονδύλη εἶχε βάσιν ἐπαναστατικήν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅμως—νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὸ ἐπαναλάβω—ὅτι εἶχεν ἠθικὴν βάσιν ἡ Συντακτικὴ αὕτη πρᾶξις εἰς τὸ ἄρθρον 22....

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καθόσον ἀντιλαμβάνομαι, θέλετε διὰ τροπολογίας τοῦ ψηφίσματος νὰ κανονίζητε τὸ ζήτημα τῆς διώξεως τῶν ὑπευθύνων τῆς δικτατορίας. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι καλύτερον δι’ ἰδιαιτέρου ψηφίσματος....

§26Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῆς Βουλῆς. Ἂν θέλῃ ἀπόψε ἡ Βουλή, ἂς ἀκούσῃ τὴν γνώμην μου. Φρονῶ ὅτι μὲ μίαν προσθήκην δυνάμεθα νὰ τελειώνωμεν συντομώτερον. Ἄλλως ἔχω συνεννοηθῆ μὲ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν. Ἐφόσον τὸ ζήτημα ἐπείγει, δυνάμεθα νὰ βαδίσωμεν συντομώτερον δι’ αὐτοῦ τοῦ προσωρινοῦ μέτρου. Δὲν θὰ κανονίσωμεν σήμερον τὴν ὁριστικὴν διαδικασίαν τῆς διώξεως τοῦ δικτάτορος καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐκτιμήσῃ ὅτι ἔχω δίκαιον νὰ λέγω ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν ἀμέσως τὰ ζητήματα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς ἄκρον ἐπείγοντα. Καὶ ἐξηγοῦμαι· ἡ πρᾶξις ἡ Συντακτικὴ τοῦ κ. Κονδύλη λέγει ὅτι ἡ ἰσχύς της ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς της εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» καὶ θέλει ὑποβληθῆ πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν ἐκ τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν συγκληθησομένην Βουλήν. Ἀνεξαρτήτως λοιπὸν τῶν λεπτομερειῶν τῆς πράξεως καὶ τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ περαιτέρω ἡ Βουλὴ διὰ τὴν δίωξιν τοῦ τυράννου καὶ τῶν συνεργατῶν του, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ κυρωθῇ ἡ πρᾶξις αὐτή.

§27Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἔχω διάφορον γνώμην.

§28Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἂν θέλητε νὰ κηρύξητε ἥρωα καὶ τὸν Πάγκαλον, πράξατε καὶ τοῦτο.

§29Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε βουλευτά, ἐπιτρέπετε; Ἐγὼ ἔχω βαθείας πεποιθήσεις καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ἔχω μερικὰς ἀρχάς, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ στερηθῇ τοῦ φυσικοῦ αὐτοῦ δικαστοῦ, ἔστω καὶ ἐὰν εἶναι ἐγκληματίας, ἔστω καὶ ἐὰν εἶναι κακοῦργος.

§30Χ. ΛΑΔΑΣ. Τότε νὰ δικασθῇ ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου.

§31Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα, κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ Στρατοδικεῖον.

§32Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν πρόκειται ἀπόψε περὶ τῆς ὁριστικῆς δικονομίας, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβληθῇ ἡ ἐκδίκασις καὶ τιμώρησις τῆς τυραννίας. Πρόκειται μόνον περὶ τούτου· ὅτι ἐπαναστατικῷ δικαίῳ ὁ κ. Κονδύλης ἐνέκλεισε τὸν Πάγκαλον εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τὸν ἐνέκλεισεν ἄνευ ἐντάλματος προφυλακίσεως. Θὰ ὑποβάλω λοιπὸν μίαν πρότασιν καί, ἂν θέλητε, τὴν δέχεσθε. Ἐδημιουργήθη ἐπαναστατικῷ δικαίῳ αὐτὴ ἡ Συντακτικὴ πρᾶξις, καὶ ἡ Συντακτικὴ αὐτὴ πρᾶξις πρέπει νὰ κυρωθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν Συντακτικὴν αὐτὴν πρᾶξιν. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν δεσμεύεται μεθαύριον, ὅταν θὰ ἀπασχοληθῇ περὶ τοῦ ζητήματος κυριωδῶς καὶ θεμελιωδῶς, κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ κρίνῃ καὶ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκδικάσεως αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Ἄλλο τὸ ἕν, ἄλλο τὸ ἄλλο. Αὐτὸ εἶναι ἓν καὶ δεύτερον εἶναι τὸ ἑξῆς ζήτημα. Βεβαίως θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω μετὰ λύπης μου ὅτι τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συνέστη δι’ αὐτὰς τὰς πράξεις ἐξ ἀρεοπαγιτῶν, ἐφετῶν, εἰσαγγελέων Ἐφετῶν, μέχρις ὥρας δὲν μὲ ἔχει ἱκανοποιήσει, δὲν ἐφάνη ἀντάξιον τοῦ προορισμοῦ του.

§33Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Οὔτε τὴν Κοινὴν Γνώμην.

§34Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἴδομεν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ὅτι δὲν ἐψυχολόγησε τὸ ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναδρομικὴν ἰσχὺν τῆς ἀγχόνης καὶ ἐπὶ πλέον ἐνόμισεν ὅτι ἀνακρίνει ἐντὸς στενοῦ κύκλου καὶ περιωρίσθη νὰ κρίνῃ διὰ τὴν μήνυσιν, ἂν εἶναι καλῶς διατετυπωμένη ἢ ὄχι, ὡς ἂν ἐπρόκειτο νὰ κρίνῃ περὶ μιᾶς ἀγωγῆς ἀστικῶν δικαιωμάτων. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Διὰ τοῦτο ἤλεγξα δριμέως, δύναμαι νὰ εἴπω, ἀλλὰ μὲ σεμνότητα γλώσσης, τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον διὰ σειρᾶς ἄρθρων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν περαιτέρω δίωξιν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν περαιτέρω πορείαν τῆς ὅλης παρανόμου καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀτιμώρητος, διότι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ τεθῇ φραγμός. Αἰσθανόμεθα καὶ θλῖψιν καὶ πόνον, ὅταν ἐβλέπομεν πολιτευτὰς κατὰ τὰς μεταμεσονυκτίους ὥρας νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων.

§35Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἔγινε καὶ ἄλλην φορὰν αὐτό, ἐσύρθησαν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πολιτευταὶ καὶ οὐδεμία φωνὴ ἠκούσθη.

§36Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κακῶς καὶ αὐτό, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἤμην τότε βουλευτής.

§37Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι πρόωρος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ;

§38Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν εἶναι πρόωρος.

§39Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁμιλεῖτε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Πρέπει νὰ σεβώμεθα τὸν Κανονισμόν.

§40Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἶμαι ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὑποβάλω τροπολογίαν.

§41Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐκτὸς τῶν νομικῶν περιορισμῶν ὑπάρχουν οἱ περιορισμοὶ τῆς σκοπιμότητος καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν.

§42Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἶπον λοιπὸν ὅτι δὲν εἶμαι εὐχαριστημένος καὶ ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὰ ἔργα τοῦ Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου.

§43Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἐφόσον ρίπτεται τοιαύτη μομφὴ ἐναντίον τῆς ἀνωτάτης δικαστικῆς ἱεραρχίας.

§44Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀγορεύω οὔτε δι’ ἐπίδειξιν οὔτε δι’ ἄλλο τι, οὔτε ἔχω τι προσωπικόν. Εἶπον λοιπὸν ὅτι χρήζει συμπληρώσεως αὐτὴ ἡ συντακτικὴ πρᾶξις διὰ νὰ νομιμοποιηθοῦν τὰ γενόμενα καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἔχων ἀντίθετον γνώμην. Τὸ τί θὰ γίνῃ περαιτέρω αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἕτερόν τι πλέον ἐπεῖγον. Τὸ ἕτερον τοῦτο εἶναι τὸ ἑξῆς, περὶ οὗ δέον νὰ ληφθῇ ἀμέσως μέριμνα. Ἐπὶ τέλους ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐδέησε τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ἐνασκῶν τὴν παρασχεθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν, νὰ προφυλακίσῃ τὸν Πάγκαλον διὰ τὸ ἔγκλημα τῆς ἀγχόνης καὶ διὰ τὴν ἐπιχείρισιν τῆς Ἐλευσῖνος, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι, ὡς ὕποπτον φυγῆς. Βεβαίως θὰ ἦτο ἐν εὐθείᾳ ὁδῷ, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Ράλλης, ἂν ἔλεγεν ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς ἀναδρομικῶς ἐπιβολῆς τῆς ποινῆς τῆς ἀγχόνης κατ’ ἀρχὴν φέρει τὸν χαρακτῆρα φόνου καὶ ἔδει νὰ διαταχθῇ περὶ αὐτοῦ ἀνάκρισις καὶ νὰ προφυλακισθῇ ἐπὶ τῷ κακουργήματι ἢ μᾶλλον ἀνοσιουργήματι τούτῳ. Ἄλλο τί θὰ ἔκρινε τὸ δικαστήριον τῆς οὐσίας καὶ κατὰ ποῖον μέτρον θὰ ἔκρινε τὴν ὕπαρξιν τῆς δολίας προαιρέσεως, ἀλλὰ νομικῶς εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ πρᾶξις φέρει τὸν χαρακτῆρα φόνου. Ἐπρόκειτο περὶ συστάσεων αἱ ὁποῖαι τῷ ἐγένοντο καὶ δὲν ἤθελε νὰ τὰς ἀκούσῃ χάριν τῆς ἐξωτερικῆς παραστάσεως καὶ ἐντυπώσεως.

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἔγραψα πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ δὲν ἀπήντησε κανείς. Τὸ διατί, τὸ γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς, εἶναι κοινὸν μυστικόν. Ποῖος εἶναι ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου;

§46Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης εἶναι γνωστόν.

§47Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἀρκεῖ.

§48Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Λοιπὸν τέλος πάντων δὲν εἶπαν οἱ κύριοι αὐτοὶ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ φόνου, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ φόνου, ὡς ἀπέδειξα διὰ τῶν ἄρθρων μου, διὰ τῶν ὁποίων ἠνάγκασα τοὺς δύο ἀντεισαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ κατέλθουν εἰς τὴν δημοσιογραφίαν. Καὶ ἐγὼ ἐθεώρησα περιττὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι κατόπιν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐθεώρησαν ὅτι ἔπρεπε νὰ προφυλακισθῇ ὁ Πάγκαλος. Νομιμωτέρα θὰ ἦτο νὰ σταθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ φόνου κατ’ ἀρχήν, ἡ ὁποία ἐπέτρεπεν εὐθέως τὴν προφυλάκισιν ἄνευ τῆς προσθήκης τῆς ὑποψίας φυγῆς.

§49Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ δικαιολογία της προκαλεῖ τὸν ἔμετον.

§50Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ἦτο καλύτερον ἂν περιορισθῆτε εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας σας.

§51Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τέλος πάντων. Ἀλλὰ πρέπει ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ βήματος τούτου, πρέπει νὰ ἀκούωνται καί τινες γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι νὰ χρησιμεύουν πρὸς διδασκαλίαν καὶ ὁδηγίαν τῶν μὴ πραττόντων τὸ καθῆκόν των. Εἶναι προορισμὸς τοῦτο τοῦ βήματος τούτου. Προεφυλακίσθη λοιπὸν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης κλπ. Τώρα ὅμως, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀπειλεῖται νὰ ἀπολυθῇ. Διατελεῖ δυνάμει μὲν ἐπαναστατικῆς πράξεως ἐν προφυλακίσει ἀπὸ τῆς 22 Αὐγούστου 1926, ἢ ἐν κρατήσει ἢ ἐν συλλήψει, ὅπως θέλετε. Διατελεῖ δὲ πάντως ἐν νομίμῳ προφυλακίσει δυνάμει τέλος πάντων αὐτῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἀποφάσεως, ἣν ἔλαβε τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἀπό τινος χρόνου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ προφυλάκισις ἐγένετο ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης. Φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδιοι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ διαχειρίζωνται καὶ νὰ κρίνωσιν ἐπὶ τοσούτων μεγάλων ζητημάτων. Ἴσως φοβοῦνται καὶ τὴν ἐπάνοδόν του. Λοιπὸν ἀπειλεῖται ἡ ἀποφυλάκισίς του δυνάμει τοῦ Συντάγματος, τοῦ κατὰ συνθήκην, καίτοι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς ἢ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς, καίτοι ὑπὸ ἀνηλικότητα ἀκόμη τεθέντος προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τί ἐννοεῖτε κατὰ συνθήκην;

§53Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὅτι τὸ θεωρῶ ἄκυρον. Ἄλλως τε τὸ ἔγραψα. Δι’ αὐτὸ τὸ λέγω καὶ ἀνήλικον. Θὰ τὸ ἐνηλικιώσωμεν ἡμεῖς. Εἶναι εἰς ἐμβρυώδη κατάστασιν. Δυνάμει λοιπὸν τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ ἀπειλεῖται ἀπὸ τοὺς κ. κ. δικαστικοὺς νὰ ἀπολυθῇ ὁ κ. Πάγκαλος. Ἂς τὸν λέγωμεν κύριον. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν τοὺς κατηγορουμένους, κυρίους τοὺς λέγουν. Ἀπειλεῖται ἡ ἀπόλυσίς του, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἄρθρον 11 ἐδάφιον 6 (ἀναγινώσκει): «Ἡ προφυλάκισις δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ μὲν τῶν πλημμελημάτων πέραν τῶν τεσσάρων μηνῶν.... κλπ.» Τὸν ἔχουσι προφυλακίσει διὰ πλημμέλημα.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ προφυλάκισις ἀπὸ πότε ἤρχισε;

§55Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἀπὸ τῆς 22ας Αὐγούστου 1926.

§56Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἡ προφυλάκισις ἀρχίζει ἀπὸ τῆς στερήσεως τῆς ἐλευθερίας. Τὸ ἔχει εἰπῆ πολλάκις ὁ Ἄρειος Πάγος.

§57Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 12 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων δύναται πάντοτε τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ ἐπὶ ἐγγυήσει.... κλπ.» Καὶ ὅτι οὐδέποτε ἐπὶ τῶν ἐγκλημάτων τούτων δύναται ἡ προφυλάκισις νὰ παραταθῇ πέραν τῶν τριῶν μηνῶν. Βεβαίως δὲν δύνανται νὰ θεωρῶνται τὰ ἀδικήματα, δι’ ἃ προεφυλακίσθη, πολιτικά, εἶναι κοινά, τοῦ χειροτέρου εἴδους, κατ’ ἐμέ. Ὁπωσδήποτε εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ κινδύνου νὰ ἀπολυθῇ ὁ Πάγκαλος. Φρονῶ ὅτι πρέπει εἴτε ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ ἀπόψε ὡς προσθήκην εἰς τὸ ὑποβαλλόμενον ψήφισμα τὸ ἀφορῶν τὴν δικονομίαν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, εἴτε ἔστω, ἂν δὲν θέλῃ ἀπόψε, αὔριον διὰ νέου ψηφίσματος τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ προλάβωμεν αὐτὸν τὸν κίνδυνον. Αἱ προσθῆκαί μου εἶναι αἱ ἑξῆς, δὲν ἀφορῶσι δὲ οὔτε τὴν οὐσίαν, οὔτε τὴν μέλλουσαν δικονομίαν, οὔτε τί διὰ τὰ περαιτέρω θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, εἰς ποῖον δικαστήριον θὰ δικασθῇ ὁ κύριος αὐτός. Αἱ τροπολογίαι μου εἶναι αὗται (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 5. Κυροῦται ἡ ἀπὸ 7)14 Σεπτεμβρίου 1926 Συντακτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ὡς καὶ ἡ ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου συντακτικὴ ἀπόφασις περὶ τῆς ἰσχύος τῆς ἀπὸ 7 Σεπτεμβρίου 1926 Συντακτικῆς πράξεως περὶ συστάσεως Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου». Κυροῦται ἐπίσης ἡ ἀπὸ 11 Ὀκτωβρίου 1926 Συντακτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη περὶ ἐκλογιμότητος τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν καὶ Ὑφυπουργῶν ἀπὸ τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1925 μέχρι τῆς 22 Αὐγούστου 1926. Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις. (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 6. «Ἀναστέλλεται μέχρις ὁριστικῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος ἡ ἰσχὺς τῶν ἐδαφίων 6, 7, 8 καὶ 9 τοῦ ἄρθρου 11, ὡς καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1925 Συντάγματος, τοῦ δημοσιευθέντος τῇ 22 Σεπτεμβρίου 1926».

§58Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Γενικῶς;

§59Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν εἰδικόν. Ἡ ἀγόρευσίς μου ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ ὅτι ἡ σεμνότης τοῦ ὕφους τῆς γλώσσης μὲ ἐμποδίζει νὰ δώσω τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμόν.

§60Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομικοῦ μέρους δὲν ἔχετε, νομίζω, δίκαιον, διότι τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκετε, λέγει ὅτι ἡ προφυλάκισις δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ τῶν πλημμελημάτων πέραν τῶν τεσσάρων μηνῶν, ἐξαιρέσει τῶν τῆς ζωοκλοπῆς, λαθρεμπορίας καὶ ζωοκτονίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται αὕτη νὰ παραταθῇ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν.

§61Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐνταῦθα τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν δὲν ἔχει θέσιν.

§62Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν δύναται νὰ παρατείνῃ τὴν προφυλάκισιν. Ἡ ζωοκλοπὴ ὑπάγεται εἰς προφυλάκισιν ἐπ’ ἄπειρον.

§63Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν καταλήγων τὸν λόγον νὰ προτείνω νὰ ἀνασταλῇ ἡ ἰσχὺς τῶν ἀφορώντων τὴν προφυλάκισιν διατάξεων μέχρι ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὴν δέουσαν οἰκονομίαν.

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ πρότασις εἶναι εἰδικὴ ἢ γενική;

§65Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Γενική. Ἂν θελήσῃ ἡ Βουλή, ἂς τὴν εἰδικεύσῃ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰδικευθῇ. Καταλήγων τὸν λόγον εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν εὐμενῆ ἀκρόασιν, τὴν ὁποίαν μοὶ παρέσχε. Νομίζω ὅτι διὰ τὸ συντομώτερον δύναται νὰ περιληφθῇ ἡ πρότασις εἰς τὸ σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ἀφορῶν τὴν δικονομίαν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ προσωρινοῦ Συντάγματος. (Χειροκροτήματα).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§67Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λυποῦμαι πολύ, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ ὅσα εἶπεν ὁ σεβαστὸς καὶ νομομαθὴς συνάδελφος, τὸν ὁποῖον πάντες τιμῶμεν. Κατ’ ἀρχὴν τὸ εἰσαχθὲν πρὸς ἐπιψήφισιν ψήφισμα ἀποβλέπει, ὅπως γνωρίζετε, εἰς τὴν ταχυτέραν, εἰς τὸν τρόπον, εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου καλυτέρας ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία εἰσάγεται ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Τσιτσεκλῆ, ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Εἰδοποίησα ἐγκαίρως τὸν κ. Τσιτσεκλῆν ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ κινδύνου τὸν ὁποῖον ὑπέδειξε καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι πραγματικός, διότι μετ’ ὀλίγον λήγει τὸ τετράμηνον τὸ προσδιορισθὲν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ κίνδυνος εἶναι νὰ ἀποφυλακισθῇ ὁ Πάγκαλος, ὅτι αὔριον εἰδικὸν πρὸς τοῦτο σχέδιον ψηφίσματος θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Ἑπομένως νομίζω ὅτι σήμερον πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἀκριβῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ εἰσαχθέντος ψηφίσματος καὶ νὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν αὔριον ἐν εἰδικῇ συζητήσει νὰ καθορίσωμεν τὸ ζήτημα.

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Μάλιστα, μάλιστα.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἔχει τὸν λόγον.

§70Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἐνίσταμαι, κύριοι βουλευταί, κατὰ τῆς δικονομίας, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ ψήφισμα ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος, διότι οἱ κλοιοὶ τῶν προθεσμιῶν εἶναι τόσον στενοί, ὥστε νὰ μὴ προοιωνίζωμαι ἀγαθά. Προβαίνοντες εἰς τὴν ἀνάπλασιν τοῦ πολιτεύματος, βεβαίως δὲν προβαίνομεν εἰς δημιουργίαν ἔργου αἰωνίου. Τὸ ἔργον θὰ παρέλθῃ μεθ’ ἡμῶν. Ὁ πολιτισμὸς ὁ παλαιὸς ἀπετυπώθη καὶ διεσώθη διὰ τῆς ἀρχαίας τέχνης, ἀλλ’ αἱ ἀντιλήψεις τῶν λαῶν διεσώθησαν εἰς τὰ πολιτεύματα. Εἶναι φυσικόν, ἐφόσον ταχύτερον σπεύδει τις πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος, τόσον πλειοτέρους σταθμοὺς ἀντιγνωμιῶν θὰ ἔχῃ μὲ τὴν ἐπιστήμην. Τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι οἱ σταθμοὶ οὗτοι τῶν ἀντιγνωμιῶν νὰ ὑπάρχωσιν ὀλιγώτεροι, καὶ θὰ ὑπάρχωσιν ὀλιγώτεροι, ὅταν ἡ ἐπιψήφισις, ἡ ἀνασύνταξις, ἡ ἐν γένει σπουδὴ βαδίσῃ βραδύτερον καὶ ὡριμώτερον. Ἡ τετραήμερος προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν τροπολογιῶν, εἶναι δι’ ἐμὲ ἀληθὴς φαιδρολογία. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὄχι ξένος πρὸς τὰ βιβλία, ἀγνοῶ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐν εἴδει κεραυνοῦ ἐνεσφήνωσεν ἡμῖν ὁ ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς κ. Α. Παπαναστασίου μετὰ 40μελοῦς Ἐπιτροπῆς πραιτωριανῶν. Δὲν δύναταί τις ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας. Μείραξ ἀκόμη ἐνθυμοῦμαι ὅτι, παρακολουθῶν διαδήλωσιν πολιτικήν, ἤκουσα τοὺς λόγους τοῦ ἀειμνήστου Θεοδώρου Π. Δεληγιάννη, ὁ ὁποῖος ἔλεγε: «Συμπολῖται, γρηγορεῖτε, διότι κινδυνεύουσιν οἱ θεσμοί». Ἤδη βλέπω πόσον εἶχε δίκαιον ὁ Γέρων ἐκεῖνος νὰ εἴπῃ ὅτι κινδυνεύουσιν οἱ θεσμοί. Διότι, μόλις οἱ θεσμοὶ κατέρρευσαν, ἰδοὺ ποῦ εὑρέθη ἡ Χώρα. Ἔχω καθῆκον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ προθεσμία τῆς ὑποβολῆς πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ἕνα τοὐλάχιστον μῆνα, διὰ τοὺς εἰρημένους λόγους.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§72Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ψηφίσματος διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ὡς ἀνέγνων πρὸ μικροῦ τὸ ψήφισμα, λέγει ὅτι θὰ διορισθῇ Ἐπιτροπὴ 20μελής, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὰς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη καὶ θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας, ὑποβληθησομένας καὶ ταύτας ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ ψήφισμα αὐτό, τοῦ ὁποίου σήμερον ἔλαβον γνῶσιν, πρὸ μικροῦ, διότι δὲν μοὶ ἐστάλη εἰς τὴν κατοικίαν....

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διενεμήθη ἀπὸ χθές.

§74Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, δὲν τὸ ἔλαβον. Καὶ ἐρωτῶ· τίνος Συντάγματος; Τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη; Ἔχομεν Σύνταγμα τοῦ Κράτους, Σύνταγμα τῆς Δημοκρατίας, διὰ νὰ ἐπενεχθῶσι τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ συζητῶσι; Προϋποτίθεται καὶ ἐπιβάλλεται ἡ ἐρώτησις· τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τίς τὸ καθιέρωσεν; Ποία ἐξουσία ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν Κονδύλην νὰ δημοσιεύσῃ ἓν σχέδιον Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ψηφισθεῖσα ἀπὸ τὴν Δʹ Συνέλευσιν; Ποία ἐξουσία ἐδικαίωσε τὸν Κονδύλην νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὸ τὸ σχέδιον Συντάγματος καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος; Ἀπήντησαν ἤδη οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ὡς Σύνταγμα τοῦ Κράτους; Διότι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ εἶναι μία αὐθαιρεσία, ἡ δημοσίευσις τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ εἶναι μία αὐθαιρεσία τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἔστω καὶ ἐπαναστατικήν, νὰ δημοσιεύσῃ ἓν σχέδιον καὶ νὰ λέγῃ αὐτὸ εἶναι Σύνταγμα τοῦ Κράτους. Ἄς κυττάξωμεν τὸ ἱστορικὸν τῆς δημιουργίας τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα αὐτό, ὅπως εἶπον τινές, εἶναι προϊὸν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Δʹ Συνέλευσις ὥρισε πρὸς σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἀπόφασις τῆς Δʹ Συνελεύσεως εἶναι ῥητὴ καὶ τυπική, ἐντέλλουσα τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος εἰς τριακονταμελῆ Ἐπιτροπήν.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ψήφισμα λέγει ὅτι ἀναθέτει τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§76Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ψήφισις δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν σύνταξιν.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, ὄχι.

§78Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ὁρίζει, ἀλλὰ λέγει ὅτι μία Ἐπιτροπὴ ἢ εἷς οἱοσδήποτε ἄλλος θὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ψήφισίς του δὲ διὰ τῆς διατάξεως τῆς Δʹ Συνελεύσεως εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ σύνταξις τοῦ πολιτεύματος καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη συνῆλθε, ὅπως δὲν πιστεύω νὰ εἶναι ἀνακριβὲς—ἐδημοσιεύθη καὶ ἐπιστοποιήθη ἀπὸ τὸν Τύπον—συνῆλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς 20 ἡμέρας περίπου, συνέταξε τὸ ψήφισμα καὶ τὸ ὑπέγραψαν 21 παρόντα μέλη. Εἶναι στοιχειῶδες, κύριοι, καὶ ἀναμφισβήτητον, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ φυσικοῦ δημοσίου δικαίου, τὴν ἀναλλοίωτον, τὴν παγκοσμίως παραδεδεγμένην ἔν τε τῇ Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ, ὅτι ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία εἶναι πρᾶγμα ἀναπαλλοτρίωτον, εἶναι πρᾶγμα ἀδιάθετον, δὲν δύναται οὐδεὶς ὁ ὁποῖος εἶναι περιβεβλημένος τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν νὰ τὴν μεταβιβάσῃ εἰς ἄλλον. Εἶναι ἀπαραίτητον παγκοίνως, ἐπαναλαμβάνω, ἀνεγνωρισμένον ὡς ὀρθόν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία ἀσκεῖται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνατίθεται τὸ ἔργον τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ ταύτης τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δὲν δικαιοῦται αὕτη ἑπομένως ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία καλεῖται νὰ ἐξασκήσῃ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν καὶ ἐξουσίαν, νὰ μεταβιβάσῃ τὸ πολίτευμα, νὰ μεταβιβάσῃ τὸ δικαίωμα αὐτῆς εἰς ἄλλον. Εἶναι λοιπὸν ἀμέσως καὶ ἀναμφισβητήτως ἄκυρος ἡ μεταβίβασις τῆς Συνελεύσεως εἰς Ἐπιτροπὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας νὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα, διότι, ὅπως λέγουν καὶ οἱ Γάλλοι συγγραφεῖς, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφισβήτησις περὶ αὐτοῦ, ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι πρᾶγμα ἀνεκχώρητον καὶ ἀμεταβίβαστον. Δὲν δικαιοῦται λοιπὸν ἡ Δʹ Συνέλευσις νὰ ἱδρύσῃ Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος. Ὤφειλεν αὐτοπροσώπως διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς νὰ ψηφίσῃ τὸ πολίτευμα. Ἀλλὰ δὲν φθάνει αὐτό· ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ δώσῃ φαινομενικῶς μεῖζον κῦρος εἰς τὴν πλειονοψηφίαν δῆθεν τῆς Ἐπιτροπῆς—καὶ λέγω δῆθεν οὐχὶ ἀσκόπως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ σχέδιον φέρει μὲν τὰς ὑπογραφὰς 22 μελῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον ἢ μόνον ἑνός, τοῦ κ. Παπαναστασίου. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις—δῆθεν πατρὸς τῆς Δημοκρατίας. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος δὲν ἠμφισβήτησε τοῦτο....

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ πάντως δὲν τὸ ἀμφισβητῶ.

§80Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἦλθον οἱ τρεῖς ἐκ τῶν 22 πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν τὴν Συνέλευσιν καὶ ὑπογράφομεν, ἀλλ’ ἄκυρον ῥιζικῶς μεταβίβασιν δικαιωμάτων ἔπραττον ἐξ ἀρχῆς, διότι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶχον μεταβιβάσει τὰ 22 μέλη τὸ δικαίωμα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ δικαίωμα νὰ συντάξωσι τὸ πολίτευμα, δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ γίνωσιν ἐντολοδόχοι καὶ νὰ ψηφίζωσι τὸ Σύνταγμα ἐν ὀνόματι ἄλλων. Τὸ σχέδιον λοιπὸν αὐτὸ εἶναι 22 πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἐστεροῦντο ἀπολύτως τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος τῆς Χώρας. Λέγει ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως καὶ λέγει καὶ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος τῶν 22 ὅτι τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ συνταχθῇ, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸς ὁριστικὴν αὐτοῦ κύρωσιν καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ δικαιοῦται νὰ τὸ τροποποιήσῃ ὁπωσδήποτε θέλῃ, νὰ γίνῃ δέ—λέγει τὸ ψήφισμα—ἡ ἔγκρισις ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐντὸς τόσων ἡμερῶν. Τὸ ψήφισμα συνταχθὲν δὲν παρουσιάζει τελευταῖον στάδιον, πλὴν τῶν προπόσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ ψηφίσει αὐτῶν ὑπὸ τῶν 22.

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦ γεύματος.

§82Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον τὸ καλύτερον διὰ τοὺς 22. Λοιπὸν δὲν παρουσιάζει καμμίαν ἐμφάνισιν. Δὲν ἐγένετο λόγος παρ’ οὐδενός. Οὐδεμία Κυβέρνησις, οὐδὲ αὐτὸς ὁ εἷς ἐκ τῶν γεννητόρων, ὁ Πάγκαλος, οὐδὲ αὐτὸς τὸ ἐθεώρησεν ὑπάρχον. Μάλιστα ἦλθε στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πάγκαλος ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ αὐτὸς νομοθέτης τοῦ Συντάγματος καὶ διώρισε μίαν Ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας τὴν προεδρίαν διετήρησεν αὐτός. Εὐτυχῶς διὰ νὰ μὴ γελοιοποιηθῇ καὶ ἡ ἰδέα τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος, ὁ Πάγκαλος ἐγκατέλειψε τὴν ἰδέαν ταύτην, τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ γίνῃ αὐτὸς Βάσιγκτων, καὶ οὕτως οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ κατηρτίσθη οὔτε αὐτὸς ἠξιώθη νὰ προεδρεύσῃ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὴν τὰς γνώμας του περὶ πολιτεύματος. Ἔμειναν τὰ πράγματα ἔτσι. Μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου ὁ νέος δικτάτωρ, ὁ Κονδύλης, ἐθεώρησε καλὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Χώραν τὸ Σύνταγμα. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ λεχθοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὐδὲ εἶναι ἄξια τοῦ βήματος τὰ αἴτια ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὡρμήθη ὁ Κονδύλης, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι μίαν πρωΐαν εὑρέθη ἡ Ἑλλὰς προικισμένη μὲ τὸ Σύνταγμα τῶν 22 ἀπὸ τὴν γενναιοδωρίαν τοῦ κ. Κονδύλη. Καὶ ἐρωτᾶται πάλιν· ποῖος ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Κονδύλην νὰ δημοσιεύσῃ Σύνταγμα τῆς ἰδίας του ἀρεσκείας; Δὲν περιμένω ἀπάντησιν ἀπὸ τὴν πτέρυγα αὐτήν, διότι βεβαίως ἡ ἀπάντησις δὲν δύναται νὰ εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Βενιζελισμοῦ. Ὁ κ. Κονδύλης ἐδημοσίευσε τὸ Σύνταγμα καὶ εἶπεν ὅτι αὐτὸ ἰσχύει. Καὶ διότι τὸ εἶπεν ὁ κ. Κονδύλης ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ μᾶς λέγει· αὐτὸ τὸ σχέδιον εἶναι Σύνταγμα τοῦ Κράτους καὶ σᾶς προσκαλῶ καὶ σᾶς ὁρίζω καὶ προθεσμίαν ἐντὸς τόσων ἡμερῶν νὰ τὸ τροποποιήσητε, ἂν θέλητε, καὶ παρακαλῶ ἀκόμη αἱ τροπολογίαι νὰ μὴ θίγουν τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ. Ἐρωτῶ τώρα τὴν Κυβέρνησιν· ποῖος σᾶς ἔδωσε τὸ δικαίωμα, κύριοι, νὰ προτείνητε αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν;

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Βοκοτόπουλε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω τὴν ὑπέμνησιν ὅτι δὲν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως ἡ πρότασις.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι πρότασις βουλευτῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως.

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ πρότασις τοῦ ψηφίσματος—διὰ νὰ μὴ ἀποτείνεσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν—σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πρότασις βουλευτῶν.

§86Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν λέγω τὸ ἑξῆς· δὲν εἶναι ἄξιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἄξιον τῆς Κυβερνήσεως νὰ κρύπτεται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου της· διότι κρύπτεται ἡ Κυβέρνησις ὄπισθεν τοῦ δακτύλου της λέγουσα ὅτι «νίπτω τὰς χεῖρας, κάματε καλά, ἐγὼ δὲν μετέχω αὐτῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ ψηφίσματος, γενομένης ὑπὸ ἁπλῶν βουλευτῶν».

§87Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κύριε Βοκοτόπουλε, μοὶ δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς κάμω μίαν διακοπήν;

§88Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως. Νὰ ἀκουώμεθα.

§89Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν διάκειμαι φιλικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν κατεψήφισα, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ ὑπογράψαντες, μὴ μεταχειρισθέντες τὴν ἰδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἔπραξαν ὡς ἔπρεπε νὰ πράξουν. Δὲν ἔχει ποτὲ ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὡς Κυβέρνησις προτάσεις συνταγματικάς. Ἕκαστον τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως δύναται ὡς βουλευτὴς νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις, καὶ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως δὲν νομίζω ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§91Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡ βάσις καὶ ἡ ὑπόστασις τῆς Οἰκουμενικῆς κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς εἶναι αὐτή· τὸ Σύνταγμα τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν 22 νὰ θεωρηθῇ κείμενον. Αὐτὸ τὸ ἀμφισβητεῖτε; Λοιπὸν κατὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἀριστερᾶς, ἡ Κυβέρνησις υἱοθετεῖ τὸ ψήφισμα κατ’ οὐσίαν. Τὸ ψήφισμα, ἡ πρότασις, εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἀπαλλάσσονται τῆς εὐθύνης αὐτῶν, τῆς μεγάλης εὐθύνης, νομίζοντες ὅτι ἅμα ἀποβάλουν τὸν χυτῶνα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ περιβληθοῦν τὸ ἔνδυμα τοῦ βουλευτοῦ, τὰ πράγματα πηγαίνουν καλὰ καὶ ὅτι δὲν ἔχουν εὐθύνην δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Διότι εἶναι εὐθύνη μεγάλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔρχεται καὶ νὰ λέγῃ εἰς τὴν Βουλήν· αὐτὸ τὸ ἔργον τῶν 21, αὐτὸ τὸ ριζικῶς ἄκυρον, αὐτὸ τὸ ἀνίσχυρον, αὐτὸ τὸ θεωρῶ ἐγὼ κείμενον Συντάγματος ἰσχύοντος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἔρχεται λοιπὸν σήμερον ἡ Κυβέρνησις, οἱ πέντε Ὑπουργοὶ–βουλευταί, καὶ λέγουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ τὸ θεωρήσωσι βάσιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ νὰ ὑποβάλητε τὰς τροπολογίας σας, ἀπαγορευομένης, ἐπαναλαμβάνω, τῆς τροπολογίας τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἡ θέσις τοῦ Συντάγματος τούτου συνταγματικῶς καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ δημοσίου δικαίου εἶναι αὕτη· εἶναι ἓν σχέδιον Συντάγματος καὶ εἶναι σχέδιον καὶ φύσει καὶ θέσει. Εἶναι φύσει, διότι οὕτως ὥρισε τὸ ψήφισμα τῆς Δʹ Συνελεύσεως. Εἶναι θέσει, διότι τὸ ψήφισμα τῆς Δʹ Συνελεύσεως ὥρισεν ὅρους κατὰ τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ Συντάγματος. Αὐτοὶ οἱ ὅροι δὲν ἐξεπληρώθησαν, ἐφόσον κατὰ τὸ ψήφισμα τῆς Δʹ Συνελεύσεως τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ κάμῃ ἡ Ἐπιτροπή, τὸ Σύνταγμα αὐτὸ θὰ εἶχεν ὁριστικὴν κύρωσιν, ἂν ἐψηφίζετο ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἡ κύρωσις αὐτὴ δὲν ἐπῆλθε καὶ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἔχετε Σύνταγμα. Δὲν δράττεσθε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε τὸ ἔργον σύμφωνα μὲ τὸ ψήφισμα τῆς Δʹ Συνελεύσεως, διότι ἡ κύρωσις αὕτη δὲν ἐπηκολούθησε οὔτε τότε, οὔτε κατόπιν, οὔτε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Δὲν ἔχει κύρωσιν ἀπὸ Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀσκοῦσαν τοιοῦτον δικαίωμα. Καὶ ὅταν δὲν ἔχετε κύρωσιν, δὲν ἔχετε Σύνταγμα. Καὶ ὅταν δὲν ἔχετε Σύνταγμα, εἶναι περιττὸν νὰ καλῆτε τὴν Βουλὴν νὰ σᾶς βάλῃ τροπολογίας ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν δημοσίευσιν. Ἡ δημοσίευσις τοῦ Συντάγματος ἔχει περιπετείας. Δὲν ἠξεύρω πόθεν ὁρμώμενος ὁ προεδρεύων τῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν διάλυσιν αὐτῆς ἢ καὶ διαρκούσης τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὸ ἔδωσεν εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως». Ἡ δημοσίευσις ἐκείνη, ἂν ἔγινε καλῶς, ἂν ἔγινε νομίμως, διατί νὰ ἐπαναληφθῇ τότε ἀπὸ τὸν Κονδύλη; Καὶ πῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ δημοκρατικὰ κόμματα, πῶς νομίζουσιν ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐκείνη, ἡ παρ’ αὐτῆς γενομένη —δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ συντάκτης τοῦ Συντάγματος κ. Παπαναστασίου, καὶ αὐτὸς ἦτο ὑπὲρ τῆς δημοσιεύσεως— τὴν ὁποίαν ἔκαμε τότε ὁ κ. Ἀλαβάνος, δὲν ἦτο ἔγκυρος;

§92Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§93Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἐδημοσίευσε τὸ Σύνταγμα τότε ἐπὶ Παγκάλου; Ὁ κ. Ἀλαβάνος. Δὲν εἶναι ἔτσι;

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Πάγκαλος, ἀφοῦ πρῶτον τὸ ἐτροποποίησε.

§95Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐκείνη ἐματαιώθη. Παρὰ τίνος ἐματαιώθη; Ἂν ἦτο ἡ δημοσίευσις σύμφωνος πρὸς τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, τότε διατί ἐκείνην τὴν δημοσίευσιν δὲν τὴν δέχεσθε καὶ ἐκάματε νέαν δημοσίευσιν διὰ τοῦ Κονδύλη;

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐγένετο δημοσίευσις.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Σύνταγμα αὐτὸ δὲν ἐδημοσιεύθη, παρὰ ἐσχάτως, τὴν 22 Δεκεμβρίου, ἀπὸ τὸν κ. Κονδύλην. Δὲν ἐδημοσιεύθη προηγουμένως.

§98Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδημοσιεύθη.

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδημοσίευσεν ὁ κ. Πάγκαλος ἓν Σύνταγμα ἄλλο.

§100Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, αὐτὸ εἶναι τὸ Σύνταγμα τῆς Ἐπιτροπῆς.

§101Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ἐδημοσίευσε τὸ Σύνταγμα τὸ ἰδικόν σας δικτατορικῷ δικαιώματι.

§102Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τοῦ κ. Ἀλαβάνου, εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον. Ἔστω, δὲν ἐγένετο ἡ δημοσίευσις ἐκείνη πολὺ καλά. Σήμερον ποῖος ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Κονδύλην νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα;

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τελειώσατε καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§104Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἔχομεν μίαν δημοσίευσιν ἀπὸ τὸν κ. Κονδύλην τὴν 22 Σεπτεμβρίου 1926. Ἔχομεν τὸ Σύνταγμα αὐτὸ μὴ κυρωθὲν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, διότι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη εὐτυχῶς διελύθη ἀπὸ τὸν Πάγκαλον, ἀναγνωρίζοντα τὸ ἄκυρον τῆς ὑπάρξεως τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ἀναγνωρίζοντα τὴν ἀνικανότητα τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης τῆς κατασκευασάσης τὸ Σύνταγμα αὐτό. Ὑπενθυμίζω εἰς ὅσους ἔτυχεν νὰ ἀναγνώσουν τὰ σχετικὰ ἄρθρα περὶ τῆς ἀδείας τῆς ταφῆς, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἐκδώσῃ ὁ Πάγκαλος καὶ τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε, διότι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἦτο πτῶμα ὀδωδὸς πρὸ πολλοῦ καὶ δὲν ἔμεινεν εἰς ἑαυτὴν οὐδὲν ἴχνος ἀντιπροσωπεύσεως ἐθνικῆς. Λοιπὸν τὸ ἄκυρον τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν Μιχαλακοπούλου, καὶ ἀκόμη ἀπὸ τὴν ἀνικανότητα τοῦ νὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα καὶ ἀπὸ τὸν βαθμὸν τῆς ἐκπτώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἤγαγεν ἑαυτὴν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη. Ἐπικαλοῦμαι τὸν βουλευτὴν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐζήτει διαρκούσης τῆς Συνελεύσεως διὰ τὴν διάλυσιν αὐτῆς, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἦτο, καὶ ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ, διότι εἶναι παληοκαφενὲς καὶ ὄχι Συνέλευσις.

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πάντοτε λέγονται αὐτά.

§106Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἶπεν αὐτὰ εἷς πληρεξούσιος τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, τοσοῦτον κακῆς ὥρας γέννημα. Ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ μᾶς λέγει· αὐτὸ εἶναι τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος, ἐλᾶτε καὶ εἰς αὐτὸ νὰ φέρητε τροπολογίας, προσέξατε ὅμως νὰ μὴ θίξητε τὴν Δημοκρατίαν. Καὶ λέγει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ θίξητε τὴν Δημοκρατίαν, ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος λέγει, τὸ καθεστὼς δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ. Ἀλλ’ ἂν ἀπαγορεύεται νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ Δημοκρατίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ καθεστῶτος, ὅταν ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ λέγει· σᾶς ἀπαγορεύομεν νὰ κάμητε τροποποίησιν τῆς πρώτης διατάξεως τοῦ Συντάγματος; Θὰ μὲ συγχωρήσῃ λοιπὸν Κυβέρνησις, ἂν εἴπω ὅτι τὸ πρᾶγμα τοῦτο τὸ θεωρῶ γελοῖον. Ἔχομεν ἐν τούτοις καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ καθεστῶτος· νὰ σκεφθῶμεν τί πρέπει νὰ κάμωμεν. Σήμερον τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ κυβερνηθῇ, ἔστω καὶ ἀπὸ μίαν Οἰκουμενικήν, ἂν δὲν ἔχῃ βάσιν συνταγματικήν. Ποῖον Σύνταγμα δέχεσθε, κύριοι Ὑπουργοί; Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1922; Νὰ τὸ εἴπητε. Τοῦ 1911; Νὰ τὸ εἴπητε. Διότι σήμερον ἰσχύει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, ὡς ἐτροποποιήθη τῷ 1911. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ τροποποιηθὲν Σύνταγμα τοῦ 1864 εἶναι σήμερον ἐν ἰσχύϊ. Διότι καὶ τὰ δικαστήρια καὶ ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Δʹ Συνελεύσεως, ἀρχομένης ἀπὸ τῆς πρώτης ἐπαναστάσεως τοῦ Βενιζέλου, ἐφήρμοσαν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Δὲν ὑπάρχει κατάργησις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Καὶ διότι δὲν ὑπάρχει κατάργησις, διὰ τοῦτο καὶ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἐφαρμόζουν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Ἡ Κυβέρνησις ὡρκίσθη κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Τὰ δικαστήρια καὶ χθὲς ἀκόμη καὶ προχθὲς ἡ Ἀνωτάτη Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐφαρμόζουν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι.

§108Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μοῦ λέγετε ὄχι. Ἰδοὺ καταγγέλλουν τὸν κ. Πάγκαλον ὅτι ἐφήρμοσε ἀναδρομικὸν νόμον καὶ ἐπικαλοῦνται διάταξιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διότι τὰ δικαστήρια δέχονται ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ Συντάγματος ἤρχισεν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ.

§110Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μέχρι τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, μέχρι τοῦδε ἴσχυε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Ἡ Συνέλευσις αὐτή, ἡ Βουλὴ αὐτή, εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις καὶ φύσει καὶ θέσει. Εἶναι φύσει, διότι ἔρχεται μετὰ μίαν ἐπανάστασιν ἀνατρέψασαν τὸ πρῶτον καθεστώς. Ἔχομεν λοιπὸν φύσει τὴν σημερινὴν Βουλήν, Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Τὴν ἔχομεν θέσει, ἐξ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν 22. Αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας πρόεδρος ἦτο ὁ κ. Παπαναστασίου, ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ἐκλεχθῇ μετὰ τὴν Δʹ Συνέλευσιν, θὰ εἶναι Συνέλευσις Συντακτικὴ καὶ ὅτι αὕτη ὀφείλει νὰ κυρώσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐκύρου ἡ Συνέλευσις ἡ διαλυθεῖσα. Λοιπὸν ἡ θέσις ἡ συντακτικὴ τῆς Βουλῆς αὐτῆς εἶναι ἀναμφίβολος. Ἀλλ’ ἐρωτήσατε τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν πλανῶμαι, λέγων ὅτι ὅλοι, ἐκτὸς τῶν κομμουνιστῶν ἴσως, ὅλοι προέβαλαν τὸ ζήτημα τοῦ καθεστῶτος εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ διὰ νὰ μὴ εἴπω δι’ ἁπλὰ κόμματα, οἱ συνδυασμοὶ οἱ Ἀντιβενιζελικοί, καὶ αὐτοὶ οἱ συνδυασμοὶ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, κατῆλθον μὲ πρόγραμμα τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας. Δὲν γνωρίζω τί ἐγένετο εἰς τοὺς ἄλλους νομούς, ἀλλ’ εἰς τὸν νομὸν Κυκλάδων, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, τὸ ζήτημα τῆς Βασιλείας ἐτέθη ἀπὸ τοὺς Ἐλευθερόφρονας.

§111Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὡς πολιτευτὴς Κυκλάδων, ὅτι ἐξετέθημεν μὲ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἀρχηγοῦ μας κ. Μεταξᾶ.

§112Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον ὅτι ὁ συνδυασμὸς Κυκλάδων, ὁ ὁποῖος κατηρτίσθη ἐν Ἑρμουπόλει, κατῆλθε μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας. Καὶ ἀφίνω τὸν Λαϊκὸν συνδυασμόν, διότι αὐτὸς ἐξελέγη μὲ πρόγραμμα ρητόν, θετικόν. Εἴπαμε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς· Σύνταγμα δὲν ὑπάρχει, ἂν θέλητε Σύνταγμα Βασιλείας, νὰ μᾶς ἐκλέξητε. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, κατ’ ἐμέ, ὅτι, ὅ,τι ἐγένετο—καὶ τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίας μου ἀντιλήψεως, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων—οἱ ἐκλογεῖς τῆς Ἑλλάδος ἔστειλαν τοὺς κ. κ. βουλευτὰς ἐδῶ διὰ νὰ ἀποφασίσουν περὶ πολιτεύματος.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐκλογέων τί εἶπε;

§114Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐκλογεῖς, ἐπαναλαμβάνω, τῆς Ἑλλάδος ἔστειλαν τὴν παροῦσαν Βουλὴν διὰ νὰ ψηφίσῃ τὸ Σύνταγμα. Οἱ Ἀντιβενιζελικοὶ μὲ ρητὸν πρόγραμμα νὰ ψηφίσουν Σύνταγμα Βασιλείας.

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Συνταγματικὴ Βασιλεία δὲν θὰ ἐπανέλθῃ.

§116Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Βενιζελικοὶ καὶ οἱ δημοκρατικοὶ δὲν ἐξελέγησαν μὲ κανένα πρόγραμμα. Ἀπὸ ὅ,τι γνωρίζω—καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ διαψεύσητε ἂν θεωρηθῇ ἀνακριβές—οἱ Βενιζελικοὶ δὲν ἐξελέγησαν μὲ κανὲν πρόγραμμα. Καθόσον γνωρίζω, οὐδεὶς δημοκρατικὸς συνδυασμὸς ἢ Βενιζελικὸς ἦλθε καὶ εἶπε προκαλῶν καὶ παρακαλῶν τοὺς ἐκλογεῖς καὶ ζητῶν τὰς ψήφους των ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§118Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Σᾶς διαψεύδω κατηγορηματικώτατα. Τὸ ἐδηλώσαμεν πανηγυρικώτατα. Σᾶς διαψεύδω. (Θόρυβος).

§119Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» μὲ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ἐξέλεξε 17 βουλευτάς.

§120Δ. ΜΠΕΝΑΚΗΣ. Ὁ Πάγκαλος διέλυσε τὴν Συνέλευσιν· ἂν ἐξακολουθήσωμεν ἔτσι, θὰ μᾶς διαλύσῃ ἡμᾶς ὁ λαός.

§121Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπόδειξις ὄχι μόνον ὅσα εἶπον, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ψήφισμα περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Ἂν δὲν ἦτο ἡ Συνέλευσις αὐτὴ Συντακτική, ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ αὐτὸ τὸ ψήφισμα; Δὲν ἐπιτρέπεται δισταγμὸς περὶ τοιούτων πραγμάτων. Διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀνίκανος πᾶσα Βουλή, μόνη δὲ ἁρμοδία εἶναι ἡ Συντακτική. Λοιπόν, κύριοι δημοκρατικοί, προβῆτε θαρραλέως καὶ εἴπατε ὅτι τὸ Σύνταγμα τῶν 22 τὸ θέτομεν ὡς βάσιν.

§122ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ λέγομεν.

§123Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγετε αὐτό. Ἔχετε καμμίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ὅτι ἐγκρίνεται τὸ Σύνταγμα τῶν 22;

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπεται; Τὸ ἄρθρον 1ον λέγει ὅτι τίθεται προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν τροπολογιῶν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος.

§125Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγετε εἰς τὴν πρότασιν, δὲν τὸ εἶπεν ἡ Βουλή.

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ τὸ εἴπῃ τώρα.

§127Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων προτείνω νὰ θεωρηθῶσι δύο σχέδια· τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα τοῦ 1864 ὡς ἐτροποποιήθη τὸ 1911 καὶ τὸ σχέδιον τῶν 22, καὶ νὰ διορίσῃ ἡ Βουλὴ μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ σχεδιάσῃ πολίτευμα καὶ νὰ τὸ φέρῃ νὰ τὸ ψηφίσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία λέγετε τώρα ὅτι θὰ γίνῃ, δηλαδὴ νὰ ἰσχύσῃ τὸ Σύνταγμα ἐμμέσως διὰ τῆς φράσεως αὐτῆς, ἡ ἀπόφασις αὕτη δύναται νὰ ληφθῇ ἀφοῦ ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, οὐδεμία ὅμως πλειονοψηφία δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν της, ὅταν δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ τῆς λογικῆς;

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λαζανᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§129Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἡ διατύπωσις, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ ψηφίσματος προδίδει τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως ἵνα τερματισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἐπιθυμία, ἡ ὁποία θὰ στηρίζηται ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν γνωρίζουν πάντες, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ συμμερισθῶ, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ προθεσμία, ἡ τασσομένη ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ ψηφίσματος τῶν πέντε ἡμερῶν, δὲν εἶναι ἱκανὴ ὥστε νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς βουλευτὰς τὸν ὑλικὸν χρόνον, ὥστε νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος καὶ δὴ διατάξεων σοβαρῶν, ὡς εἶναι ἡ τῆς Γερουσίας καὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἄλλων διατάξεων. Θὰ παρακαλέσω, λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν αὐτὴν τῶν πέντε ἡμερῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰδιαίτατα μὲ ἔκαμε νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἡ φράσις τοῦ ψηφίσματος «περὶ τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος». Εἶναι λοιπόν, κύριοι, γνωστὸν εἰς ὅλους εἴτε νομικοὺς εἴτε μή, ὅτι τὸ Σύνταγμα ὡς τίθεται σήμερον πρὸς ἀναθεώρησιν δὲν ἔχει κανονικῶς, δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ δημοσίου δικαίου, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δημοσιεύσεως καὶ τοῦ κύρους. Δὲν ἐπικαλοῦμαι μόνον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βοκοτόπουλος, ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην ἀξιοτίμων συναδέλφων μεγάλου κύρους νομικοῦ, οἷος ὁ κ. Τσιτσεκλῆς, ὁ ὁποῖος καὶ ἐδημοσιογράφησεν ἀκόμη, ὑποστηρίξας τὸ ἄκυρον τοῦ Συντάγματος. Ἀλλά, κύριοι, χωρὶς νὰ ἀκούσωμεν κανενὸς τὴν γνώμην πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διαπρεπεῖς νομομαθεῖς Συνταγματολόγοι μετὰ τῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς θέρμης καὶ τοῦ πατριωτισμοῦ ἀκόμη συνέταξαν, ὅταν τὸ Σύνταγμα αὐτὸ δὲν ἦλθεν εἰς τὴν δημοσιότητα κατόπιν τῆς γνώμης τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνελεύσεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθεωρήσωμεν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔφερεν εἰς τὴν δημοσιότητα ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Πῶς εἶναι δυνατὸν καὶ χωρὶς νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς θεωρίας δημοσίου δικαίου, νὰ φαντασθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Καταστατικὸν Χάρτην ἐν τῷ μέλλοντι ἐγκριθέντα καὶ ἐπικριθέντα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅστις εἶναι ἄκυρος, Καταστατικὸν Χάρτην, διὰ τὸν ὁποῖον εἶπεν ὅτι θὰ ἰσχύσῃ ἡ τριακονταμελὴς Ἐπιτροπή. Εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἀναθεωρητικὴν σημερινὴν Συνέλευσιν, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀναθέτομεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος εἰς τριακονταμελῆ Ἐπιτροπὴν καὶ διατί νὰ εἴπωμεν τριακονταμελῆ Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι ἀναθέτομεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος διὰ τὸ εὐκολώτερον εἰς ἕνα μόνον ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων καὶ νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ὡς θὰ ἔχῃ ἐκ τῆς γνώμης τοῦ ἑνὸς καὶ ἐκ τῆς γνώμης τῶν τριάκοντα, θὰ ἰσχύῃ ὡς Σύνταγμα τοῦ Κράτους. Λοιπόν, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὰς ἀμφιβολίας καὶ τὰς ἀμφισβητήσεις καὶ τὰς θεωρίας, ἂν δὲν ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τῆς φράσεως, ἡ ὁποία τίθεται ὡρισμένως ἐπίτηδες εἰς τὸ ψήφισμα τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατόν, σιωπηρῶς καὶ ἀδιαμαρτυρήτως, νὰ παραδεχθῶμεν παρανομίας καὶ ἀταξίας κατὰ τῶν ἀρχῶν τοῦ δημοσίου δικαίου. Θὰ εἶναι μεγίστη ἡ εὐθύνη μας, θὰ εἶναι τοὐλάχιστον ἐμοῦ, ἄντικρυς καὶ τῆς συνειδήσεώς μου καὶ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχω ὡς νομικὸς νὰ εἴπω «τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος». Θὰ εἴπω «τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος» ὅπως εἴπωμεν ἐπὶ σειράν ἐτῶν δυστυχῶς καὶ διὰ τὴν ἰσχὺν νόμων, νόμων δημοσιευθέντων καὶ ἰσχυσάντων παρανόμως, ἀντισυνταγματικῶς, διότι ὑπῆρξε μία ἀναπόδραστος ἀνάγκη. Θὰ εἴπωμεν καὶ διὰ τὸ Σύνταγμα τοῦτο, διότι εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἰσχύει καὶ δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Βοκοτόπουλον νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἰσχύει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Εἶναι ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία θὰ κάμῃ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἰσχύει τὸ Σύνταγμα τοῦ ψηφίσματος.

§130Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ δικαστήρια αὐτὸ ἔχουν.

§131Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωρίσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, νὰ ἀναγνωρίσωμεν αὐτὴν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Δι’ αὐτό, σεβόμενοι τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, σεβόμενοι τὰ καθήκοντα, ἀλλὰ καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ μὴ εἴπωμεν σιωπηρῶς καὶ ἀδιαμαρτυρήτως «τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος», τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ ἀντιπροσωπεύει τὴν θέλησιν 30 ἀνθρώπων. Ἀμφισβητεῖται μάλιστα ἐὰν εἶναι 30.

§132Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 22.

§133Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι τὸ Σύνταγμα τοῦ κ. Κονδύλη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ὁλόκληρος Ἐθνοσυνέλευσις, χθὲς ἐκλεγεῖσα, μὲ ἐντολὴν τοῦ Λαοῦ οὐσιαστικῶς νὰ κατασκευάσῃ ἕνα Καταστατικὸν Χάρτην, ὁ ὁποῖος νὰ ἰσχύῃ ἐν τῷ μέλλοντι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν σιωπηρῶς καὶ ἀδιαμαρτυρήτως «τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος», δηλαδὴ ὅ,τι ἔγινε ἔγινε νομίμως, ἐγκύρως. Θὰ εἴπωμεν, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, «τοῦ κατ’ ἀνάγκην ἰσχύοντος Συντάγματος». Δὲν θέλετε τοῦτο, ἂς κάμῃ μίαν δήλωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης «τοῦ κατ’ ἀνάγκην ἰσχύοντος Συντάγματος». Θὰ εἴμεθα ἐν τάξει πρὸς τὸ μέλλον, θὰ εἴμεθα ἐν τάξει πρὸς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Τότε θὰ ἐπιδείξωμεν, κύριοι, ὅτι σεβόμεθα τὸν κοινοβουλευτισμόν, θὰ εἴπωμεν, ὅτι σεβόμεθα τὸ Σύνταγμα, τότε θὰ εἴπωμεν, ὅτι σεβόμεθα τοὺς θεσμοὺς τοὺς συνταγματικούς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους περιμένομεν τὴν πρόοδον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος μας.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§135Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐζήτησα, κύριοι συνάδελφοι, τὸν λόγον διὰ νὰ φέρω μερικὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Τσιτσεκλῆ, ἀλλὰ ἀφ’ ἧς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐδήλωσεν ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ ἴδιον ψήφισμα, θῖγον τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς, φρονῶ ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου εἶναι ἐκτὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἑπομένως καὶ πᾶσα ἀγόρευσις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ εἶναι περιττή. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος, κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶχον νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξαν οἱ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι. Ὅτι Σύνταγμα δὲν ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονὸς ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βοκοτόπουλος ἀνέπτυξεν ἀρτιώτατα ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφήνουν καμμίαν ἀπολύτως ἀμφιβολίαν περὶ τῆς μὴ ὑπάρξεως αὐτοῦ. Τοῦτο ὅμως, κύριοι, ἀφορᾷ τὸν τύπον. Ἐγὼ θὰ ἔθιγον τὴν οὐσίαν, ἡ ὁποία κυρίως ἐνδιαφέρει ἓν Σῶμα ὡς τὸ ἡμέτερον καὶ θὰ ἔλεγον ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη ἐδεχόμην, ὅτι ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα παρὰ τῆς Δʹ Συνελεύσεως καὶ πάλιν εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη εἶναι ἑτερόπλευρος καὶ ὅτι μέγα μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀντεπροσωπεύετο ἐν αὐτῇ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι καὶ κατ’ οὐσίαν ὑπάρχει Σύνταγμα, δεδομένου, ὅτι ὁ Καταστατικὸς Χάρτης, ὁ διέπων μίαν Πολιτείαν, πρέπει νὰ πηγάζῃ ἀπὸ τὴν καθολικὴν τοῦ Ἔθνους συνείδησιν. Εἶναι, λοιπόν, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ πρώτη διάταξις, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ ψηφίσματι περὶ «ἰσχύοντος Συντάγματος» δὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν, διότι Σύνταγμα ἀναμφισβήτητον δὲν ὑπάρχει. Τὸ Σύνταγμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ ἡ πρώτη διάταξις εἶναι Σύνταγμα ἀνύπαρκτον. Ἀλλὰ ἓν Σῶμα ὡς τὸ ἰδικόν μας, ἀποβλέπον εἰς τὴν οὐσίαν καὶ ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, θὰ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ μίαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ περιβάλῃ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ψηφίσματος τούτου μὲ ἕνα νομικὸν τύπον. Καὶ θὰ ἔλεγον, ὅτι διὰ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ θὰ ἠδύνατο πλέον ἡ Συνέλευσις αὐτή, εἴτε ὡς ἀναθεωρητικὸν Σῶμα, εἴτε ὡς συντακτικὸν Σῶμα, νὰ εἰσαγάγῃ μίαν πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ θεωρήσῃ τὸ δημοσιευθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη Σύνταγμα ὡς προσωρινῶς ἰσχῦον μέχρις ὅτου ἡ Συνέλευσις ψηφίσῃ ὁριστικῶς τοῦτο. Δύναται νὰ τὸ κάμῃ ἀμέσως διὰ μιᾶς πράξεως, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλλουν οἱ βουλευταὶ καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ περιεχόμενον τοῦ δημοσιευθέντος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως....

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ λέγει τὸ ψήφισμα τὸ παλαιόν.

§137Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐπιχειρήματα ὁ κ. Βοκοτόπουλος εὐστοχώτατα ὑπέβαλεν. Δὲν ἔχομεν ἀπολύτως τίποτε, διότι ἡ κυριαρχία εἶναι ἐντελῶς ἀναπαλλοτρίωτος. Δεύτερον δὲν ἐπληρώθησαν αἱ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα, διότι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ἔπρεπε καὶ ὅταν ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν—καὶ ἐψηφίσθη κακῶς ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξέθηκε—συμφώνως μὲ τὸ Ψήφισμα τῆς 25 Ἰουνίου 1925, ἔδει ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§138Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι δὲν ἐπῆλθεν ἡ κύρωσις εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, διότι ἐτέθη ὁ ὅρος, ὅτι τὸ Σύνταγμα θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Συνελεύσεως. Δι’ αὐτὸ ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημά σας ἔχει ἀξίαν, διότι ἀπαλλοτρίωσις τῆς κυριαρχίας δὲν ἐγένετο.

§139Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς δέχεσθε, ὅτι δὲν ἐγένετο ἀπαλλοτρίωσις, διότι δὲν ἐτερματίσθη ἡ πρᾶξις ὁλόκληρος, ἀλλὰ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ψήφισμα μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου δὲν ὑπῆρχε, ἐφόσον δὲν ὑπεβλήθη τὸ Σύνταγμα τοῦτο ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς—ὡς ὁρίζει ἡ τελευταία διάταξις τοῦ ψηφίσματος—διότι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη διελύθη καὶ δὲν ἐπανέλαβε τὰς ἐργασίας της καὶ συνεπῶς δὲν ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν τὸ ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Σύνταγμα.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί παραλείπετε καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν τοῦ ψηφίσματος, ὅτι μέχρις οὗ ἐπανέλθῃ ἡ Δʹ Συνέλευσις θὰ δημοσιευθῇ καὶ θὰ ἔχῃ προσωρινὴν ἰσχύν; Τὸ ὅτι δὲ ἐδημοσιεύθη παρανόμως δὲν εἶναι ἀκριβές.

§141Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη καθόλου.

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς λέγω, ὅτι παρανόμως δὲν ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τὸν Πάγκαλον, ἀλλ’ ἡ παρανόμως μὴ δημοσίευσίς του ἀπὸ τὸν Πάγκαλον δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ δημοσιευθῇ.

§143Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ συνομολογήσητε, ὅτι ἡ δημοσίευσις ἔπρεπε νὰ λάβῃ χώραν διὰ νὰ ἔχῃ ἰσχύν, ἐφόσον ὅμως ὑφίστανται ἀκόμη αἱ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, νὰ ὑπάρχῃ δηλαδὴ ἡ Δʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, τότε καὶ μόνον θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὁριστικὴν ἰσχύν.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε δημοσιευθῆ θὰ ἐτροποποιεῖτο, ἂν ἐκρίνετο ἀναγκαῖον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Τὸ ἔργον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Δʹ Συνέλευσις, δὲν ἔγεινε, διότι διελύθη αὕτη, ἑπομένως συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν συνεπλήρωσεν ἡ Δʹ Συνέλευσις θὰ τὸ κάμῃ ἡ σημερινὴ Βουλή.

§145Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ σημερινὴ Βουλὴ θὰ δημοσιεύσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἔχει δημοσιευθῆ ὡς αὐτὸ τοῦτο ὥρισεν, ἑπομένως, ἐφόσον δὲν εἶχε δημοσιευθῆ, δὲν ἴσχυεν. Ἀπὸ ποῖον σημεῖον τὸ θεωρεῖτε ἰσχῦον;

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου; ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, ἀφοῦ ἔλαβε τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσῃ τὸ Σύνταγμα, εἶχε καὶ τὸ δικαίωμα φυσικῶς νὰ διαγράψῃ τὸν τρόπον τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν δημοσίευσιν ἐθεώρησεν ἐπιβαλλομένην καὶ ἀναγκαίαν ἡ Δʹ Συνέλευσις, ἵνα ἀμέσως ἰσχύσῃ τὸ Σύνταγμα αὐτό, διότι δὲν ἤθελε νὰ παραμείνῃ ἐν ἐκκρεμότητι. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ὥρισε τὸν τρόπον τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος καὶ εἶπεν, ὅτι δημοσιεύεται ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἰδίαν καὶ ἐπὶ πλέον ὑπεχρέωσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ δημοσιεύσῃ καὶ ἔργῳ. Ἀλλὰ τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος δὲν ὁρίζει ὡς ἀναγκαῖον ὅρον καὶ τὴν δημοσίευσιν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θεωρεῖται κατὰ κανόνα, ὅτι δημοσιεύει τὰς θελήσεις τοῦ Κράτους. Ἡ Συνταγματικὴ ὅμως Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ δεσμεύῃ τὰς ἀποφάσεις ταύτας καὶ δι’ αὐτό, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, λέγω, ἰσχύει πράγματι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§147Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τὸ ἄρθρον 1 ἀφοῦ πρόκειται περὶ θεμελιώδους διατάξεως, μόνον διὰ συντακτικῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ κυρωθῇ.

§148Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναται τὸ ἄρθρον 1 νὰ κυρωθῇ.

§149Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Σήμερον δὲν δύναται, τὸ παραδέχομαι, δὲν ὑπάρχει ὅμως Σύνταγμα, ἐφόσον δὲν ἐκυρώθη τοῦτο ὑπὸ τῆς Δʹ Συνελεύσεως.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον 1 ἐψηφίσθη ἀπὸ μίαν Συνέλευσιν καὶ ἐκυρώθη διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος τοῦ Ἀπριλίου 1924.

§151Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θεωρῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει βάσις ἀσφαλής, διότι διὰ νὰ ὑπάρχῃ Σύνταγμα, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κατ’ ἔννοιαν νομικὴν δημοσίευσις καὶ ἡ δημοσίευσις πρέπει νὰ λάβῃ χώραν....

§152Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπαιτεῖται πρὸ τῆς δημοσιεύσεως κύρωσις συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἄρα Σύνταγμα δὲν ὑπάρχει.

§153Β. ΣΑΓΙΑΣ. Εἰς τοὺς συζητοῦντας διαφεύγει, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἦτο συντακτικὴ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐδόθη συντακτικὴ ἐξουσιοδότησις· ἡ ἐξουσία τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπὸ τὴν συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἦτο συντακτικὴ ὑπὸ ὅρον, τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἐπικυρώσῃ ὁ ἐντολεὺς τὸ διαπραχθησόμενον ὑπὸ τοῦ ἐντολοδόχου, ὅπερ δὲν ἔλαβε χώραν. Ἑπομένως, καὶ ἂν ὁ ἐντολοδόχος ἐξετέλεσε τὴν ἐντολήν, ἠτόνισε, μὴ ἐκπληρωθέντος τοῦ ὅρου.

§154Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ τὴν συζήτησιν τὴν κάμνω ἀπὸ καθαρᾶς νομικῆς ἀπόψεως, ἡ δὲ συζήτησις δὲν δύναται νὰ θίξῃ παντάπασι τὸ πολιτικὸν ζήτημα, διότι ἀποβλέπει εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Θὰ ἤθελον νὰ τερματισθοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος σχετικῶς μὲ τὸ κεφάλαιον τοῦτο.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τελειώνωμεν, κ. Πρόεδρε.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω.

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§158Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο διὰ νὰ τελειώνω, διότι δὲν ἔχω παρὰ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Τὸ πρᾶγμα νὰ οἰκονομηθῇ κατὰ τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν, δηλαδὴ νὰ γίνῃ ἓν ψήφισμα τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ ἤδη δημοσιευθὲν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη Σύνταγμα, ὅπερ θεωρεῖται προσωρινῶς ἰσχῦον μέχρις ὅτου ψηφισθῇ τοῦτο· διὰ νὰ τερματισθῶσι τὸ ταχύτερον αἱ ἐργασίαι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἓν χρονικὸν διάστημα σύντομον, συντομώτατον 20–30 ἡμερῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ Σύνταγμα, νὰ δημοσιευθῇ καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο μὲ ὅσας κρίνει τροποποιήσεις ἢ τροπολογίας ἀναγκαίας. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ πρᾶγμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ εἶναι σύμφωνον καὶ μὲ τὴν συνταγματικὴν ἄποψίν του καὶ μὲ τὴν ἄποψιν, μὲ τὴν ὁποίαν διέπεται τὸ Σῶμα τοῦτο.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τούτου καὶ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)