1926.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 2

Τρίτη 7 Δεκεμβρίου 1926

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ δημοσιευθῇ ἡ φράσις ἡ περιεχομένη εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ ὅρκου «ἔχοντες δὲ συγκεκριμένως τὴν γνώμην ὅτι ὁ ἐν τῷ ὅρκῳ συνδυασμὸς τῆς θρησκείας πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ τὸ Κράτος ἀποτελεῖ μεσαιωνικὸν ἀναχρονισμὸν καὶ ἐκβιασμὸν τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως κλπ.». Νὰ τὴν διαγράψῃ ἡ Βουλή.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ παραβιάζητε τὸν Κανονισμόν. Δὲν σᾶς ἔδωσα τὸν λόγον. Τοιαύτην συζήτησιν δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἐνταῦθα. Ἂν ὑπάρχῃ λάθος τι εἰς τὰ πρακτικά, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ. (Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἀνέρχεται τὸ βῆμα).

§4ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάτω, κάτω.

§5Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Νὰ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Τσιτσεκλῆ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὰ ἴδια.

§7Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐγὼ ἔδωσα τὸν ὅρκον ὑπὸ ἐπιφύλαξιν.

§8Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται ὅτι ὁ κ. Παπανικολάου ἀνέγνωσε δήλωσιν ἐξ ὀνόματος τῆς κομμουνιστικῆς ὁμάδος. Δὲν εἶναι ἔτσι. Ἀνέγνωσα ἐγὼ πρότασιν ἐξ ὀνόματος τοῦ ἑνιαίου μετώπου. Ἐπίσης κάμνουν λάθος εἰς τὸ ὄνομα ἑνὸς Ἰσραηλίτου βουλευτοῦ. Παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ μετὰ τὴν διόρθωσίν των ἐπικυροῦνται. Μετὰ λύπης μου ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἐπελθόντα θάνατον τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας Καλλατζάκου. Ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου διεβιβάσθησαν τὰ συλλυπητήρια τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν οἰκογένειάν του. Ἐπίσης μετὰ λύπης μου ἀνακοινῶ ὅτι ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των οἱ Ἀντιπρόεδροι κ. κ. Λ. Μητσοτάκης καὶ Κ. Ἀλαβᾶνος. Θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτοῦ.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν γίνονται δεκταί.

§11Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν τώρα θεωρεῖται κατηρτισμένον τὸ Προεδρεῖον. Δηλαδὴ μήπως εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀμέσως ἐκλογή. Ἄλλως λέγω μίαν γνώμην.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀνεκοίνωσα τὰς παραιτήσεις. Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ ἂν γίνουν δεκταὶ καὶ θὰ ὁρίσῃ ἡμέραν ψηφοφορίας. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κακουλίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§13Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνάγκη ἀμέσου ἐπιλύσεως σοβαρῶν ζητημάτων ἀφορώντων τὴν Χώραν ἐπέβαλε τὴν συνεργασίαν πέντε ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικῶν μερίδων καὶ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις παρουσιάζεται ἤδη ἐνώπιον ὑμῶν. Ποία δὲ ἔσται ἡ πορεία ἣν θέλομεν ἀκολουθήσει θὰ ἐκθέσω διὰ βραχέων. Ἐκ τῶν πρώτων συνέστησεν ὑμῖν ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, τὴν ἐπίσπευσιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς. Ἐκ παραλλήλου παρακαλεῖ ἡ Κυβέρνησις τὴν Βουλὴν ὅπως ἐγκρίνῃ τὰ μέτρα δι’ ὧν σκοπεῖται ἡ ἄμεσος ἄρσις τῶν ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἀπὸ χρόνου σχετικῶς μακροῦ κρατουσῶν ἀνωμαλιῶν. Σχέδιον νόμου καθορίζον τὴν μέθοδον καὶ τὸν τρόπον δι’ ὧν ἐπιτευχθήσεται ἡ ποθητὴ ἐξομάλυνσις τῶν ὑφισταμένων δυσχερειῶν ὑποβληθήσεται ὑμῖν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Σπουδαιότατον ὡσαύτως καθῆκον αὐτῆς ἡγεῖται ἡ Κυβέρνησις τὴν μέριμναν περὶ συμπληρώσεως τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα προσφυγόντων ἀδελφῶν ἡμῶν. Ὁμόθυμος γνώμη τῶν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικῶν κομμάτων ἅτινα μετέχουσι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλὰς δέον νὰ μετέλθῃ αὐστηρῶς εἰρηνικὴν πολιτικήν. Ὅθεν ἡ Κυβέρνησις θὰ καλλιεργήσῃ ἀγαθὰς πρὸς πάντας σχέσεις. Αἱ σχέσεις ἔσονται, ὡς εἰκός, εὐχερέστεραι μετὰ λαῶν μεθ’ ὧν συνέδεσαν τὴν Χώραν παραδόσεις ἐκ τοῦ παρελθόντος ἢ μεθ’ ὧν ὑπάρχει ταυτότης συμφερόντων, εἴτε γείτονες ἡμῶν τυγχάνουσιν οὗτοι εἴτε μή. Μετ’ εὐφροσύνης παρακολουθεῖ ἡ Ἑλλὰς τὴν εὐεργετικὴν διὰ τὴν καθόλου ἀνθρωπότητα δρᾶσιν τῆς Κ.Τ.Ε., ἧς τὸ μέγα ἔργον εὐτυχῶς ἐνισχύεται καὶ ὑπὸ τοῦ ἐν πλείσταις χώραις ὁσημέραι ὀργανουμένου λαϊκοῦ ρεύματος ὑπὲρ τῆς παγκοσμίου εἰρήνης, πᾶσαν δὲ ὑπὲρ γενικοῦ ἀφοπλισμοῦ προσπάθειαν θέλει ὑποστηρίξει μετὰ προθυμίας ἡ Ἑλλάς, ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι διὰ τῶν προταθησομένων τυχὸν μέτρων δὲν ἤθελε μειωθῆ ἡ ἀσφάλεια αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀσχοληθῆ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ἐφαρμογὴ εὐρείας τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐκ τῶν κυριωδεστάτων ἀλλὰ καὶ δυσχερεστάτων ἔργων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέριμνα. Πρῶτον δὲ μέλημα αὐτῆς ἔσται ἡ προσπάθεια καταρτισμοῦ ἰσοσκελοῦς Προϋπολογισμοῦ. Ὡς βάσις πρὸς ἐπίτευξιν τούτου τεθήσονται αὐστηραὶ οἰκονομίαι, περιορισμὸς τουτέστι τῶν δαπανῶν εἰς τὸ κατώτατον δυνατὸν ὅριον ἄνευ ζημίας τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἡ Κυβέρνησις πέποιθεν ὅτι ἡ ἐπί τινα χρόνον πρὸς ὡρισμένους σκοποὺς συνεργασία ἀντιπάλων πολιτικῶν ὁμάδων θὰ συντελέσῃ μεγάλως εἰς τὴν μείωσιν τῆς παρὰ πολλοῖς τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν κρατούσης δυσπιστίας πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, δυσπιστίας ἥτις ἐπήνεγκε καὶ τὴν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὑποτίμησιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν νομίσματος. Κύριοι βουλευταί, ἄρχεται ἤδη ἡ ἐκ νέου λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ αἱ ἐλευθερίαι, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῷ Συντάγματι, ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, ἡ ἐλευθερία τοῦ Τύπου δὲν εἶναι πλέον σκιαί, ἀλλὰ πραγματικότης. Περιφρουρήσωμεν πάντες τὰ ἱερὰ ταῦτα κειμήλια τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἐν ὁμονοίᾳ δὲ ἐργαζόμενοι καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ τοῦτο μόνον ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, θέλομεν καταστήσει ματαίαν ἐν τῷ μέλλοντι πᾶσαν ἀπόπειραν ὅπως παρὰ τοὺς πρόποδας τῆς Ἀκροπόλεως ἱδρυθῇ Σατραπεία. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἐγκρίνετε τὴν πολιτικὴν ἣν προδιέγραψεν ἡ Κυβέρνησις, παρακαλοῦμεν ὅπως ὑποστηρίξητε ἡμᾶς διὰ τῆς ψήφου σας. (Χειροκροτήματα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Σοφούλης ἔχει τὸν λόγον.

§15Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ὄχι βεβαίως ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἑρμηνεύων τὰς πολιτικὰς γνώμας τοῦ Κόμματος τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀπὸ καρδίας τὸ εὔελπι καὶ εὐφρόσυνον συναίσθημα, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει ἡ μετὰ τόσας ἀντιξόους περιπετείας ἐμφάνισις Κυβερνήσεως ὄχι ἁπλῶς κοινοβουλευτικῆς, ἀλλὰ Κυβερνήσεως πανελληνίου χαρακτῆρος, τῆς ἰσχυροτάτης ἴσως ὅλων ὅσων ποτὲ ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα. Τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως γενικωτάτου συνασπισμοῦ δὲν ἐπέβαλεν ἡ ἀδυναμία ἢ δυσχέρεια πρὸς συγκρότησιν Κυβερνήσεως ἐκ τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ δεύτερον ἔδωκε τὴν νίκην ὁ λαός. Τὴν ἐπέβαλεν ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἡ ὁποία εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην τόσον σαφῶς καὶ τόσον ἰσχυρῶς ὡμίλησεν ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καταπνιγῇ πᾶσα ἄλλη φωνὴ καὶ νὰ παραμερισθῇ πᾶσα ἄλλη σκέψις. Δὲν ἔχω λέξεις νὰ ἐπαινέσω καὶ νὰ ἐξάρω τὴν πατριωτικὴν διαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποσκορακίσαντες τὰς διαιρέσεις καὶ ἔριδας, ἔθηκαν τὰς βάσεις μιᾶς κοινῆς συμπράξεως ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐκ τῆς ὁποίας δικαιούμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι μέλλει νὰ χρονολογηθῇ μία νέα περίοδος τῆς ἐθνικῆς πορείας. Θὰ ἠδύνατο ἴσως ἐκ τοῦ τρόπου τοῦ σχηματισμοῦ αὐτῆς νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις αὕτη πολιτικὴ δικτατορία, ἀλλὰ πάντως δικτατορία ἔννομος, οὐχὶ μόνον στηριζομένη ἐπὶ τῆς φανερᾶς καὶ ἐκ τῶν προτέρων ἐγκρίσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλ’ ἀπορρέουσα καὶ ἐκ τῆς θελήσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶναι βεβαίως ἄτοπον νὰ θεωρήσῃ τις τὴν Κυβέρνησιν ταύτην ὡς πανάκειαν, ὡς τὸ ἀλάθητον φάρμακον κατὰ πάσης καχεξίας τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι καὶ βέβαιον ὅτι καὶ τὰ προφανῆ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα αὐτομάτως ἐκπηγάζουν ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς τοιαύτης Κυβερνήσεως, ἀποτελοῦν μέγα ἐθνικὸν ἀπόκτημα. Καὶ μόνον ἡ ἀρίστη ἐντύπωσις καὶ μόνον ἡ ἠθικὴ σημασία τὴν ὁποίαν προσδίδει εἰς αὐτὴν ἡ ἰδέα τῆς συμπνοίας καὶ συμπράξεως ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἀποτελοῦν βεβαίως μέγα καὶ πολύτιμον κυβερνητικὸν ἐφόδιον. Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον αὐτὴ ἡ πραγματικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, στηριζομένη ἐπὶ τῆς ἀδιαιρέτου πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης, παρέχει τὴν ἱκανότητα εἰς αὐτὴν ὄχι μόνον τὰ μεγάλα καὶ δυσχερῆ οἰκονομικὰ προβλήματα ἀποτελεσματικώτερον νὰ ἀντιμετωπίσῃ, ὄχι μόνον τὰς ἐξωτερικάς, τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ κύρους καὶ ἀξιοπρεπείας νὰ ρυθμίσῃ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν μὲ στιβαρὰν τὴν χεῖρα νὰ χαλιναγωγήσῃ. Καὶ ἂν ὅλαι αἱ ἄλλαι προσδοκίαι, τὰς ὁποίας στηρίζει ἐπ’ αὐτῆς ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δὲν ἐπραγματοποιοῦντο, θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐκπληροῖ μέγαν προορισμόν, ἐπιτυγχάνουσα καὶ μόνον τὴν ταχίστην ἀναθεώρησιν καὶ κύρωσιν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου καὶ συντελοῦσα διὰ τῆς ἠθικῆς αὐτῆς ἐπιβολῆς εἰς τὴν ἀνύψωσιν καὶ τὴν ἠθικὴν ἀναστήλωσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος δυστυχῶς εἶχε κλονισθῆ εἰς τὴν Κοινὴν γνώμην ἕνεκα τῆς ἐπιδειχθείσης κατὰ τὰς δύο τελευταίας Συνελεύσεις ἀκατασχέτου φορᾶς πρὸς τὴν κενὴν λογοκοπίαν καὶ ἐκ τῆς ἀποκλειστικῆς προσηλώσεως πρὸς τὴν κοινὴν θεωρίαν. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν τῇ γενικότητι αὐτῶν εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ τύχωσι κατὰ τὸ πλεῖστον τῆς γενικῆς ἐπιδοκιμασίας. Ἡ ἀποκατάστασις φιλειρηνικῶν σχέσεων πρὸς τοὺς βορείους ἡμῶν γείτονας, ἰδίως δὲ ἡ σύσφιγξις τῶν δεσμῶν πρὸς παλαιοὺς συμμάχους καὶ φίλους, μετὰ τῶν ὁποίων κοινοὶ ἀγῶνες ὑπὲρ κοινῶν δικαίων μᾶς συνδέουν, ἀποτελεῖ βεβαίως ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία δὲν ἐξυπηρετεῖ μόνον τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν κοινὸν πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὅτι αἱ ἐξαγγελλόμεναι αὐστηραὶ οἰκονομίαι εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ ἀποτελοῦν μέτρον συντελεστικὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος, εἶναι βεβαίως αὐτονόητον, ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ ἀνόρθωσις τῆς Χώρας δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ ἀποκλειστικῶς διὰ τῶν μέσων τῆς δημοσιονομίας, ἀλλὰ κυριώτατα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας αἱ ὁποῖαι διέπουν τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος, τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν δὲν δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ παγιώσῃ παρὰ μόνον τὸ ἄροτρον καὶ ἡ σκαπάνη τοῦ γεωργοῦ. Μὲ ὅλως ἰδιαιτέραν χαρὰν ἐμπνεομένην ὑπὸ στοργικοῦ αἰσθήματος, ἠκούσθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν καὶ ἐξαιρετικὴν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἡ ταχίστη καὶ ἐπιβεβλημένη ἐπίλυσις τῶν ὁποίων θὰ συντελέσῃ ὄχι ὀλίγον καὶ εἰς τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Ἐπικροτοῦμεν ἐπίσης τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι προτίθεται ὅπως ἐφαρμόσῃ τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, θεσμὸν ἔχοντα τὰς ρίζας αὐτοῦ εἰς παλαιοτάτας ἐθνικὰς συνηθείας καὶ παραδόσεις. Διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως θ’ ἀποκτήσῃ καὶ ἡ ἐπαρχία, παραμελουμένη πως ὑπὸ τοῦ Κέντρου, τὴν προσήκουσαν σημασίαν αὐτῆς, διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἡ ἐπαρχία προάγουσα τὰ ἴδια αὐτῆς συμφέροντα θὰ συντελέσῃ ὡς οὐδὲν ἄλλο εἰς τὴν γενικὴν πρόοδον καὶ προαγωγὴν τοῦ Κράτους. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ἔθιξαν ἐπίσης καὶ τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν. Ἡ διευθέτησις ὅμως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων εἶναι ζήτημα ἐξόχως λεπτὸν καὶ ἀπαιτεῖ ἐξόχως λεπτὴν καὶ δεξιὰν τὴν διαχείρισιν. Δὲν φρονοῦμεν δὲ ὅτι αἱ προσωπικαὶ ἐν τῷ Στρατῷ μεταβολαὶ εἶναι μέτρον ἱκανὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν, διότι δὲν πταίουν τὰ πρόσωπα ἀλλ’ ἡ κατάστασις, διότι τὰ ἔκτροπα στρατιωτικὰ φαινόμενα δὲν εἶναι παρὰ συμπτώματα μόνον μιᾶς γενικωτέρας νόσου, τῆς ὁποίας τὴν ἑστίαν καὶ τὰ αἴτια ὀφείλομεν πρωτίστως νὰ ἐξακριβώσωμεν πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Νομίζω δὲ ὅτι ἀρκεῖ μόνον ἡ φανερὰ θέλησις καὶ διάθεσις τοῦ ἡνωμένου πολιτικοῦ κόσμου, ἄνευ τῆς χρήσεως ἄλλων μέτρων ἀμφιβόλου χρησιμότητος, ἀρκεῖ τοῦτο μόνον, λέγω, ἵνα ἐνισχυθῇ ἡ χαλαρωθεῖσα στρατιωτικὴ συνείδησις καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ καὶ πάλιν τὸ συναίσθημα τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας. Ἀρκοῦμαι σήμερον νὰ διατυπώσω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω ἐν καιρῷ ὅταν τεθῇ εἰς εἰδικωτέραν ἔρευναν τὸ ζήτημα νὰ ἀναπτύξω εἰδικώτερον καὶ λεπτομερέστερον τὰς γνώμας μου ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν, μετὰ τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συμπράττω, δηλῶ ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀνταποκρινόμενοι πρὸς τὴν Κοινὴν Γνώμην θὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ παρακολουθήσωμεν δὲ ἐλεύθεροι παντὸς ἄλλου δεσμοῦ καὶ πάσης ἄλλης ὑποχρεώσεως πρὸς αὐτὴν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ χρηστὴ προσπάθεια καὶ ἡ χρηστὴ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως θὰ δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας τὰς ὁποίας στηρίζει ὁ λαὸς ἐπ’ αὐτῆς καὶ θὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξακολουθήσωμεν παρέχοντες τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§17Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶχον ἐγὼ τὸ εὐτύχημα νὰ γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ δύναμαι νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτῶν ὅσον χρειάζεται λεπτομερῶς. Ἐξ ὅσων ἀντελήφθην ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκω ὅτι δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν αὗται εἰς δύο κεφαλαιώδη μέρη. Τὸ πρῶτον μέρος τὸ ἐπιδιῶκον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν συγκρότησιν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ δεύτερον εἶναι τὸ προγραμματικὸν τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀοριστολόγοι ἐπαγγελίαι, ἀνεπίδεκτοι συζητήσεως, πρὶν ἢ διατυπωθοῦν εἰς νομοσχέδια. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ σχηματισμοῦ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἠκούσθη πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου συνάδελφος ὑποστηρίζων ὅτι διὰ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀνυψωθῇ τὸ γόητρον τὸ ἐκπεσὸν τοῦ Κοινοβουλίου.

§18Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶπον θὰ ἀνυψωθῇ τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ τῆς ἠθικῆς ἐπιβολῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§19Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ εἰς τοῦτο ἀκόμη δὲν συμφωνῶ. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ γόητρον ἑνὸς Κοινοβουλίου ὑψοῦται ἢ δὲν ὑψοῦται ἐκ τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Τὸ γόητρόν του τὸ Κοινοβούλιον τὸ ἔχει αὐτό ἀφ’ ἑαυτοῦ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἐπιβολὴ μιᾶς Κυβερνήσεως δημιουργεῖ γόητρον διὰ τὸ Κοινοβούλιον, νομίζω ὅτι μειοῦμεν τὴν περὶ Κοινοβουλίου ἰδέαν καὶ φοβοῦμαι μήπως συντελῶμεν καὶ εἰς τὴν μείωσιν τῶν δικαιωμάτων. Λοιπὸν εἴπατε ὅτι κατηρτίσαμεν μίαν Κυβέρνησιν Οἰκουμενικὴν διὰ νὰ ἀνυψωθῇ τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου. Πρῶτον νὰ ἴδωμεν, ἂν ἡ τοιούτου εἴδους Κυβέρνησις ἐξυπηρετῇ τὸν κοινοβουλευτισμόν, ἂν ἐξυπηρετῇ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ γενικῶς καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡμεῖς διατελοῦμεν. Τὸ νὰ καταφεύγῃ τὸ Κράτος τὸ κοινοβουλευτικὸν εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι εἶναι μέτρον ὅλως ἐξαιρετικόν. Τὰ μέχρι τοῦδε παραδείγματα τὰ ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς κοινοβουλευτικῆς ἱστορίας καὶ ἄλλα καὶ ἀπὸ τὰ ξένα διδάσκουν ὅτι μόνον εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ μόνον πρὸς ἐπίλυσιν ἢ ἐξυπηρέτησιν ἐκτάκτων δημοσίων ἀναγκῶν μὴ δυναμένων νὰ θεραπευθῶσι διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας καταφεύγουν εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐφόσον εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου νὰ θεραπευθῶσι αἱ ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι πλήττει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἡ καταφυγὴ εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε ὅτι ὁ σχηματισμὸς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως παρ’ ὅλων τῶν κομμάτων, τῶν μεγάλων κομμάτων τῆς Βουλῆς, δὲν καταργεῖ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον; Ἢ νομίζετε ὅτι ἡμεῖς, οἱ ἐλάχιστοι ἀπομένοντες, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀσκήσωμεν τὸν ἔλεγχον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ μὲ τὴν εὐρύτητα ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ἀσκηθῇ αὐτὸς πλήρως;

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καταργεῖ καὶ τὰ ρουσφέτια.

§21Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἢ τὰ πολλαπλασιάζει.

§22Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὴν ἀπάντησιν τὴν ἐλάβατε καὶ ἀπὸ κάποιον συνάδελφόν σας, ὅτι τὰ πολλαπλασιάζει. Καταργεῖ τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικόν, καταδικάζει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εἰς ἀδράνειαν τὰ κόμματα. Αὐτὰ εἶναι ἀναμφισβήτητα. Καὶ ἀκόμη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καθιστᾷ δυσχερῆ τὴν ἀντικατάστασίν της μετὰ τὴν διάλυσίν της, διὰ καθαρᾶς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, διότι, τὸ εἴδομεν ἄλλοτε, μᾶς τὸ λέγει ἡ ἱστορία, θὰ τὸ ἴδωμεν ἴσως καὶ ἐντὸς ὄχι μακροῦ χρόνου, ὅτι κατατρίβονται ἀθρόοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἰς μίαν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, κατατρίβονται ἀθρόα τὰ κόμματα καὶ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ καθορισθῇ ἡ διαδοχὴ αὐτῶν. Ξεύρετε δὲ ποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα;

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τόσον τό καλύτερον διὰ σᾶς.

§24Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἂν θὰ συμβῇ τι καλύτερον δι’ ἐμέ, αὐτὸ θὰ προέλθῃ διὰ τῆς ἰδίας μου δυνάμεως καὶ ὄχι διὰ τῆς κατατριβῆς τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ φοβοῦμαι καὶ περαιτέρω βλάβας ἐκ τῆς τυχὸν ἀποτυχίας, τὴν ὁποίαν ἀπεύχομαι μιᾶς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἂν δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀντικατάστασίς της διὰ καθαρᾶς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, δὲν φοβεῖσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν δικτατορίαν, καὶ μίαν δικτατορίαν δὲν ἠξεύρω τίνος μορφῆς; Ἀλλ’ ἐὰν δὲν καταλήξωμεν εἰς δικτατορίαν, δὲν φοβεῖσθε καὶ ὑμεῖς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν ἀναρχίαν καὶ νὰ θέσωμεν εἰς κίνδυνον τὴν δημοσίαν τάξιν; Αὐτὰ εἶπον διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σάμου εἶπε πρὸ ὀλίγου ἐξαίρων τὴν ἀνάγκην καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐρχόμενος νὰ ἐξετάσω ἐγὼ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους συνεκροτήθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εὑρίσκω ὅτι ὁ κανὼν κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καταφεύγομεν ἐν στιγμαῖς ἐκτάκτων ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας, ὅτι ὁ κανὼν οὗτος δὲν ἐτηρήθη. Ὑπάρχει μία μεγάλη ἀνάγκη συμπράξεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ὁποία δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Δὲν λέγω τίποτε νέον ἢ ἄγνωστον ἂν εἴπω, κύριοι, πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι διῃρημένη εἰς δύο ἀντίπαλα στρατόπεδα, ῥιζικῶς ἀντιτιθέμενα πρὸς ἄλληλα ἕνεκα γεγονότων γνωστῶν, καὶ ἡ διαίρεσις αὕτη νομίζω ὅτι εἶναι ἡ αἰτία τῶν πλειοτέρων κακῶν τὰ ὁποῖα μαστίζουν τὸν Τόπον. Ἂν ἐσχηματίζετο ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις πρὸς ἄρσιν τῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα προεκάλουν τὰ μαστίζοντα τὸν Τόπον κακά, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρχε λόγος σοβαρὸς νὰ ἐπέλθῃ μία συνεννόησις μεταξὺ τῶν κομμάτων διὰ νὰ λυθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα, διὰ νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν Τόπον ἡ γαλήνη. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν ἐπέδρασε ποσῶς εἰς τὰς σκέψεις τῶν συμπραξάντων πολιτικῶν ἀρχηγῶν. Δὲν ὡδήγησε ποσῶς ὁ λόγος οὗτος εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Τουναντίον μάλιστα. Μετ’ ἐπιμελείας ἐδηλώθη ἑκατέρωθεν ὅτι ἐπιφυλάσσουσι πάντες τὰς ἀντιλήψεις των, τὰς ἰδέας των, τὰς γνώμας των περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων. Τίνων ὅλων; Ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς χωρίζουσιν εἰς δύο παρατάξεις τὸν λαόν. Ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχουν δημιουργήσει μεταξὺ τῶν δύο παρατάξεων τὸ χάος. Καὶ περὶ γεφυρώσεως τοῦ χάους αὐτοῦ δὲν ἐσκέφθησαν; Τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὤθησαν τὰ συμπράττοντα κόμματα νὰ προέλθουν εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἔσχον τόσον ὀξεῖαν τὴν ἀντίληψιν, ὥστε νὰ διακρίνω εἰς τὰς κυβερνητικὰς δηλώσεις. Ἠννόησα ἐξ ὅσων ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ἀναγνωσθείσας δηλώσεις του, ἤκουσα κάποιας λέξεις, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα τίποτε ὡρισμένον. Γνωρίζω ἀπὸ πολλοῦ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν ἐμπίπτει ποτὲ εἰς ἀοριστολογίας ἀκουσίως. Ἑπομένως εὑρίσκω ὅτι ἀοριστολόγησε διὰ νὰ μὴ εἴπῃ τίποτε σχετικὸν μὲ τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἂν τοῦτο εἶναι συμφέρον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἢ συμφέρον πολιτικὸν ἢ ὄχι, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ εἶναι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω περαιτέρω ἐπ’ αὐτῶν. Καὶ διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἕτερον ἐκ Σάμου ἀξιότιμον συνάδελφον, ἔρχομαι εἰς τὰ ζητήματα περὶ τῶν ὁποίων πραγματεύονται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι τὸ ἐξωτερικόν, τὸ στρατιωτικόν, τὸ οἰκονομικόν, τὸ προσφυγικόν. Ἐσκέφθην ὅσοι μοὶ ἐπέτρεπεν ὁ ἐλάχιστος χρόνος νὰ σκεφθῶ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὅσον μοὶ ἐπέτρεπε καὶ ἡ ὅλη των ἀοριστολογία καὶ εὑρίσκω ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, δηλαδὴ ἡ κατάργησις τῆς στρατοκρατίας—ἐδῶ πρέπει νὰ τὰ λέγωμεν καθαρά—δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ὤφειλε νὰ συναθροίσῃ εἰς μίαν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον. Θέλω νὰ εἴπω διὰ τούτου, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ λυθῇ διὰ μόνης τῆς πλειονοψηφίας, διότι διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ἀντίδρασις, τοὐναντίον ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία ὅλων τῶν ἀντιβενιζελικῶν κομμάτων, εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τῆς στρατοκρατίας, νὰ φθάσωμεν ταχέως εἰς τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Προέβησαν μάλιστα τὰ ἀντιβενιζελικὰ κόμματα καὶ εἰς πολλὰς συνεννοήσεις πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου. Ἂν ἡ πλειονοψηφία ἐπεθύμει νὰ διαλύσῃ τὴν στρατοκρατίαν, δὲν θὰ εὕρισκε διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἀντίδρασιν ἀπὸ μέρους τοῦ κόσμου τῆς παρατάξεως εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω. Τοὐναντίον θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ δρέψῃ καὶ εὐχαριστίας, ἂν κατώρθωνεν, εὔκολον ἄλλως τε πρᾶγμα, νὰ ἀνατρέψῃ τὴν στρατοκρατίαν. Διατί ἆρά γε δὲν ἔπραξεν οὕτω καὶ δὲν τὴν ἀνέτρεψεν; Ἡ στρατοκρατία ἐδημιουργήθη καὶ ὑπῆρξε τέκνον καὶ ὄργανον τῆς παρατάξεως αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε ὅτι τὰς ἀπὸ τοῦ 1922 Κυβερνήσεις τὰς διώρισε, τὰς ἐδημιούργησε, τὰς ἐπροστάτευσε καὶ τὰς ἐστήριξεν ἡ στρατοκρατία. Δὲν ἠξεύρω ποῖαι ἀνάγκαι τὰς ἠνάγκασαν νὰ προσφύγουν καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ὑποστήριξιν ἢ συνδρομὴν τῆς στρατοκρατίας. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ἀρνηθῇ ὅτι τὴν ἐδημιούργησε καὶ τὴν ἐξεμεταλλεύθη τὸ κόμμα αὐτὸ τὸ ἀπὸ τοῦ 1922 κρατῆσαν. Καὶ τώρα διατί δὲν προβαίνει μόνον του εἰς τὴν κατάργησιν τῆς στρατοκρατίας, τώρα ὅτε ἐπείσθη ὅτι ἡ διατήρησίς της εἶναι ἐπιβλαβὴς διὰ τὸ Κράτος; Τὸ ἐμποδίζουν αἱ σχέσεις ἢ λείπει ἡ θέλησις ἢ λείπει ἡ δύναμις διὰ τὴν κατάργησιν; Ἐγὼ δὲν φαντάζομαι ὅτι λείπει ἡ δύναμις. Γνωρίζω τὸν στρατιωτικὸν κόσμον τὸν εἰς δύο τάξεις κατατεταγμένον ἤδη καὶ γνωρίζω ὅτι ἠδύνατο εἷς καὶ μόνος Ὑπουργὸς δι’ ἑνὸς Διατάγματος νὰ κανονίσῃ τὰ πράγματα ὅταν θὰ ἤθελε νὰ τὰ κανονίσῃ. Δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ δὲν θέλει ἡ πλειονοψηφία νὰ καταργήσῃ τὴν στρατοκρατίαν. Δὲν ἠξεύρω ποίους λόγους ἔχει. Διότι καὶ σήμερον ὅτε ἐτέθη ὁ ὅρος τῆς συγκροτήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, καὶ σήμερον ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι ὅτι καταβάλλεται πᾶσα προσπάθεια νὰ μὴ καταργηθῇ. Εὔχομαι νὰ πλανῶμαι, ἀλλὰ τὸ βλέπω εἰς ὅλας τὰς κινήσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν ἀκόμη αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἦτο ὁ λόγος οὗτος τῆς συγκροτήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τί ἠδύνατο νὰ παρεμποδίσῃ μίαν Κυβέρνησιν πλειονοψηφοῦσαν νὰ λύσῃ, κατὰ τὴν κρίσιν της, τὰ τυχὸν ἐκκρεμῆ ἐξωτερικὰ ζητήματα; Δὲν ἔχω νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ πότε ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν Ἑλλάδι ἀντέπραξε διὰ τὴν συμφέρουσαν εἰς τὸν Τόπον λύσιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, ὅταν μία Κυβέρνησις πλειονοψηφοῦσα ἐπεχείρησε τὴν λύσιν αὐτῶν; Ποία δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ 1922 ἀντίδρασις τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ κόσμου εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, λύσιν ὑπὸ Κυβερνήσεως οὐχὶ ἁπλῶς πλειονοψηφούσης ἀλλὰ παμψηφούσης, ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλ’ ἀποτελοῦμεν τὸν λεγόμενον τότε ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον καὶ δὲν εἴχομεν οὔτε γνώμην οὔτε δύναμιν κομματικήν; Μήπως δὲν εἶχεν ἀπολύτως τότε ἡ παμψηφία ὁλόκληρον τὴν κοινοβουλευτικὴν δύναμιν καὶ σὺν αὐτῇ καὶ ὅλην τὴν ὑλικὴν δύναμιν νὰ προβῇ εἰς οἱαδήποτε ἤθελε νὰ προβῇ μέτρα; Διατί δὲν προέβη; Τί δὲ θὰ προσθέσῃ σήμερον ἡ σύμπραξις τῶν ἀντιβενιζελικῶν κομμάτων εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο; Μήπως τὰ βενιζελικὰ κόμματα δὲν ἔχουν τὴν δύναμιν, δὲν ἔχουν τὸ πνεῦμα νὰ λύσουν τὰ ζητήματα καὶ περιμένουν ἡμᾶς νὰ τοὺς τὸ δώσωμεν; Ἔχουν τὴν ἀνικανότητα ἢ ἄλλο τι συμβαίνει;

§25Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ εἶναι.

§26Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ δέχομαι καὶ τοῦτο.... Ἀλλὰ τὸ οἰκονομικόν; Ἀλλὰ διὰ τὸ προσφυγικόν; Πότε ἡ Ἀντιπολίτευσις, πότε ὁ Ἀντιβενιζελισμὸς ἔφερεν ἀντιρρήσεις εἰς ὅλα τὰ μέτρα ὅσα ἠθέλησαν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις νὰ θέσουν εἰς ἐνέργειαν πρὸς προστασίαν τῶν πασχόντων ἐκείνων ἀδελφῶν;

§27Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν τὰ ἐδημιουργήσατε.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὰ ἐδημιουργήσατε σεῖς καὶ τὸ κόμμα σας. Ἐρρίψατε σεῖς τὸ Μέτωπον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. (Θόρυβος). Ἀλλὰ μὴ μὲ διακόπτετε, ἂν θέλετε νὰ συζητήσωμεν. Δὲν εἶναι τὰ ζητήματα τοιαῦτα, ὥστε νὰ εἶναι δεκτικὰ παντὸς εἴδους διακοπῆς. Καὶ σᾶς κάμνω τὴν χάριν νὰ τὰ παραμερίζω ὅσον εἶναι δυνατόν. Μὴ μὲ φέρετε εἰς ἐκεῖνα τὰ ζητήματα, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ, διότι εἶναι ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ὁλόκληρος ἐκείνη ἡ πτέρυξ εἶναι ἑτοίμη νὰ ἀρχίσῃ τὴν συζήτησιν. Καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα σᾶς λέγω ὅτι οὐδεμίαν ποτὲ ἐφέραμεν ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ καὶ οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην ἡ πλειονοψηφία τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν διὰ νὰ λύσῃ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Ἠδύνατο μόνη της.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νομίζετε;

§30Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διακόπτετε χωρὶς νὰ ἠξεύρετε ποῦ τείνω. Διακόπτετε διὰ νὰ διακόπτετε. Εἶναι περίεργος ἀντίληψις κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο. Καὶ τὸ προσφυγικὸν καὶ τὸ οἰκονομικὸν ἠδύνατο νὰ τὰ λύσῃ ἡ πλειονοψηφία καὶ νὰ μὴ καταφύγῃ εἰς τὸ ἔκτακτον καὶ ἐπικίνδυνον μέτρον τοῦ σχηματισμοῦ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Οὐδὲ βλέπω τί προσθέτει εἰς τὴν δύναμιν τῆς πλειονοψηφίας, εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβῃ ἡ πλειονοψηφία πρὸς λύσιν τῶν ζητημάτων τούτων, τί προσθέτει ἡ σύμπραξις τῶν ἀντιβενιζελικῶν. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν ὑπῆρξε καμμία ἀνάγκη σχηματισμοῦ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως πρὸς λύσιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἠδύνατο ὑπὸ τὴν ἰδίαν της εὐθύνην—καὶ θὰ ἦτο αὐτὸ τὸ πλέον ἀνδρικὸν καὶ πολιτικόν—ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀναλάβῃ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων τούτων καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν σύμπραξιν τῶν ἀντιπάλων, σύμπραξιν ἡ ὁποία μὴ νομίζετε ὅτι ἐνισχύει, διότι μᾶλλον παραλύει παρεμβάλλουσα ἀντιθέτους ἀντιλήψεις εἰς τὰς ἐνεργείας μιᾶς πλειονοψηφίας. Δὲν δύναται δὲ νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι, διότι δὲν ὑπῆρχε πλειονοψηφία ἰσχυρά, δὲν ἠδύνατο νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις κοινοβουλευτικῶς ἰσχυρὰ ἵνα ἐπιληφθῇ τῆς λύσεως τῶν ζητημάτων τούτων. Θὰ ἔλεγον—ἀλλὰ θὰ ἔχω τὴν διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κ. Παπαναστασίου—εἶναι ἀληθῶς κατατετμημένη ἡ Βουλὴ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δυσχεραίνει τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως καθαρῶς κομματικῆς, δυναμένης νὰ ἐπιληφθῇ ὑπὸ ἰδίαν προσωπικὴν εὐθύνην τῆς λύσεως τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἡ κατάτμησις τῆς Βουλῆς ὀφείλεται εἰς τὴν παράταξιν τὴν ἰδικήν σας, ὀφείλεται εἰς τὴν στρατοκρατίαν, παρὰ τῆς ὁποίας τό ἠξιώσατε, παραβλέποντες τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ διὰ τὸ Κοινοβούλιον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ θέλετε νὰ δεχθῶ ὅτι δὲν πταίει κανεὶς διὰ τὸ μέτρον; Τὸ δέχομαι. Ἀλλὰ τί σᾶς ἠμπόδισε νὰ προέλθητε εἰς συνασπισμὸν τῶν κομμάτων τῶν ἐχόντων κοινὰς τὰς ἰδέας, κοινὰ τὰ συμφέροντα, κοινὰς τὰς εὐθύνας, καὶ νὰ σχηματίσητε Κυβέρνησιν δημοκρατικήν; Καὶ διατί κατεφύγατε εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ διατί, ἂν ἡ Κυβέρνησις συνασπισμοῦ ἐφάνη ἀδύνατος δι’ οἱονδήποτε λόγον, διατί δὲν προεβαίνετε εἰς τὴν διάλυσιν νὰ φέρετε νέαν Βουλήν—ἀλλάσσοντες βεβαίως τὸ σύστημα—δυναμένην νὰ δώσῃ πλειονοψηφίαν καὶ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν; Δὲν πράττετε τοῦτο καὶ δικαιοῦμαι, ἐφόσον τοῦτο δὲν ἐτέθη ὑπὸ σκέψιν καὶ ἐφαρμογήν, νὰ εἴπω ὅτι οὐχὶ μόνον συμφέροντα ἀλλὰ καὶ ἄλλοι λόγοι, ἄγνωστοί μοι, ὤθησαν τὰ πράγματα εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ προσωπική μου ἀντίληψις—μὴ σᾶς ἐνοχλῶ—εἶναι ὅτι κομματικοὶ λόγοι ὤθησαν τὴν παράταξίν σας εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἀντιβενιζελικῶν κομμάτων λέγουσιν ὅτι προσφέροντες μεγάλας θυσίας διὰ τὰ συμφέρνοτα τῆς Πατρίδος, ἀπεφάσισαν νὰ δεχθῶσι καὶ σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ φοβοῦμαι μήπως οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἀντιβενιζελικῶν κομμάτων πλανώμενοι λέγουσι τοῦτο καὶ ματαίως προσελήφθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ βενιζελισμοῦ διὰ νὰ προσφέρωσιν εἰς ἐκεῖνον τὰς ὑπηρεσίας των. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀναμιμνήσκομαι ἡμερῶν ἀρχαίων ἐκ τοῦ ζητήματος καὶ ἐκ τῆς παρουσίας ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου. Ἐννοεῖται ὅτι μὲ ὑποβοηθεῖ εἰς τὴν ἀνάμνησιν ταύτην καὶ ἡ ἐμφάνισις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος γνωρίζει καλῶς τὰ ἀποτελέσματα τῶν σχέσεων τοῦ ὄφεως καὶ τῆς ἐχίδνης, διότι καὶ τὰ ἀνέπτυξεν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ τὰ ἀναπτύξῃ καὶ πάλιν ἰδιαιτέρως εἰς τοὺς ἀντιβενιζελικοὺς συναδέλφους του.

§31ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖα;

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀνέπτυξα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς ὑποστήριξιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ καταψηφίσω αὐτήν. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν στρατηγὸς κ. Μαζαράκης ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελῇ μέλος τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, ναὶ ἢ ὄχι;

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀβλεψία τοῦ Συντάγματος.

§35Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔστω. Ἡ πρόσληψις στρατηγῶν ἐν ἐνεργείᾳ εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον πρόκειται κυρίως αὐτὸ νὰ δράσῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξυγιάνσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Στρατεύματος, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶχεν ἄδικον ἰσχυριζόμενος ὅτι ἡ παράταξις ἐκείνη δὲν ἐπιθυμεῖ, ὡς θέλετε νὰ νομίζητε, καὶ τόσην ταχεῖαν τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Στρατεύματος καὶ κατάργησιν τῆς στρατοκρατίας. Ἐπιπροσθέτως ἡ πρόσληψις τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ ὡς Ὑπουργοῦ, κατὰ τὴν ἰδικήν μου συνείδησιν ἀποτελεῖ καὶ ἓν τῶν ἐπιχειρημάτων νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἔχομεν ἓν Σύνταγμα, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἔχετε, καίτοι ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἄκυρον, διότι ἐφηρμόσθη ἀπὸ χθὲς ἐπισήμως εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη τὸν Σεπτέμβριον ἐ. ἔ. ὑπὸ τοῦ κ. Κονδύλη. Ὡμίλησα χθὲς δικαιολογῶν τὴν ἐπιφύλαξιν ἐπὶ τοῦ ὅρκου καὶ ἀντελήφθην ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἰδική σας παράταξις θεωρεῖ τὸ Σύνταγμα αὐτό, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐδημοσιεύθη, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν κατηρτίσθη, ἔγκυρον καὶ ὤμοσαν ὑπακοὴν εἰς αὐτό. Μὲ τὴν βάσιν αὐτὴν προχωρῶ εἰς τὴν σκέψιν μου. Τὸ ἄρθρον 39 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ καὶ δήμαρχοι δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθοῦν βουλευταὶ οὐδὲ νὰ ἀνακηρυχθοῦν ὑποψήφιοι, ἂν δὲν παραιτηθοῦν πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων».

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι βουλευτής.

§37Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὴ βιάζεσθε. Δὲν εἶναι βουλευτὴς βεβαίως. Εἶναι τοῦτο ἀσυμβίβαστον τῆς θέσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ πρὸς τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ. Εἶναι διάταξις ἡ ὁποία περιείχετο καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ δὲν ἠννόησε ποτὲ ἡ ψηφίσασα τὸ Σύνταγμα Συνέλευσις ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρῆται ἀσυμβίβαστος ἡ συμμετοχὴ τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς τὴν Βουλήν, συμβιβαστὴ δὲ εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶχεν ἀναγράψει τὴν διάταξιν. Τὸ κενὸν τοῦτο ἦλθε νὰ συμπληρώσῃ τὸ Σύνταγμα, ὅπερ λέγετε ἔγκυρον. Καὶ λέγει τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 89 (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἀσυμβίβαστον τὸ θεσπιζόμενον εἰς τὸ ἄρθρον 39 ὡς πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ ἰσχύει καὶ διὰ τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ Ὑφυπουργοῦ». Ἐφόσον ἔχετε τοιαύτην διάταξιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἂν θέλητε νὰ τὸ σεβασθῆτε, ὀφείλετε νὰ καταψηφίσητε τὴν Κυβέρνησιν τὴν συγκεκροτημένην κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη νὰ προτείνῃ ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀξιωματικὸν ἐν ἐνεργείᾳ, ἐνῷ δὲν τὸ ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἅπαντας τοὺς Ὑπουργοὺς γεννᾶται ζήτημα, ἂν πρέπει νὰ στέκωνται μὲ οὕτως ἀντισυνταγματικῶς συγκεκροτημένην Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δεμερτζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§39Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου· καὶ ἡ ψῆφός μου δὲν θέλει εἶναι ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αἰσθάνομαι ὅλην τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει τις εἰς τόσον πραγματικῶς καὶ ἐξαιρετικῶς κρισίμους περιστάσεις, νὰ δικαιολογήσῃ καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὴν ψῆφόν του ταύτην. Αἰσθάνομαι δὲ ὅλως ἰδιαιτέρως τὴν εὐθύνην ταύτην ἐγώ, ὁ ὁποῖος κάποτε περιεβλήθην διὰ τῆς κοινῆς ἐμπιστοσύνης τῶν δύο πολιτικῶν κόσμων τῆς Ἑλλάδος. Δὲν σκοπεύω νὰ μετέλθω πολιτικὴν ἀντιπολιτεύσεως. Σκοπεύω νὰ ἐκφράσω ὅλους τοὺς φόβους μου καὶ ὅλους τοὺς δισταγμούς μου, ἂν θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἡ σχηματισθεῖσα νὰ φέρῃ τὸν Τόπον πραγματικῶς πρὸς τὴν ὁμαλότητα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἠξίωσε Κυβέρνησιν γενικοῦ συνασπισμοῦ τῶν κομμάτων, διὰ νὰ φέρωσι τὰ κόμματα τὸν Τόπον πρὸς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον τοῦτο καὶ εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους πρὸς τοῦτο. Ἐλπίζω δὲ ὅτι θὰ συνομολογήσῃ καὶ ἡ Βουλὴ ὅτι καὶ ἐγὼ κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων ἀπὸ μακροτάτου χρόνου, καθ’ ὃν χρόνον ἀκόμη ἐμαίνοντο τὰ πολιτικὰ πάθη ἐν Ἑλλάδι ἤμην ἴσως ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος διεκήρυξα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου ἐπαφῆς τῶν δύο πολιτικῶν κόσμων τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ εὑρεθῇ τρόπος ὅπως ἐξέλθῃ τοῦ ἀδιεξόδου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην κυλίεται. Ἐπίσης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἤμην ἴσως ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος διεκήρυξα τὴν ἀνάγκην Κυβερνήσεως τοῦ γενικοῦ συνασπισμοῦ, τὴν ἀνάγκην τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως αἰσθάνομαι ἀκόμη βαθυτέραν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιολογήσω διατί ἡ σήμερον ὡς Οἰκουμενικὴ ἐμφανιζομένη Κυβέρνησις δὲν εἶναι πραγματικῶς Οἰκουμενικὴ τοιαύτη οἵαν ἠξίωσεν ὁ Ἑλληνικός Λαός, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς μόνον συνεργασία τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ, οὐχὶ διὰ νὰ ἐξαγάγωσι τὸν Τόπον ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου, ἀλλ’ ἵνα βυθίσωσι τοῦτον βαθύτερον εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Μία μόνον, κύριοι, θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ἡ βάσις πραγματικῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐξῆγε τὸν Τόπον ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου. Ἡ μόνη βάσις θὰ ἦτο ἡ ἀναβολὴ τῶν μεγάλων ἐπιδίκων ζητημάτων ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ ἡ κατόπιν ἀπὸ κοινοῦ λύσις αὐτῶν. Καὶ δεύτερον μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὅτι θὰ ἐξησφαλίζετο ἰσότης εἰς ἀμφοτέρας τὰς πολιτικὰς παρατάξεις τῆς Χώρας καὶ ἡ συγκυβέρνησις ταύτης ὑπὸ τῶν δύο παρατάξεων. Καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἐγκαίρως ἐξέφρασα καὶ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν ἐδήλωσα διὰ τοῦ Τύπου ὅτι μόνον ἡ βάσις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐξαγάγῃ τὸν Τόπον ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι βουλευταί,—λέγω δὲ «δυστυχῶς» διότι ἡ στιγμὴ εἶναι ἐκτάκτως κρίσιμος, εἶναι πολὺ κρισιμωτέρα ἀπὸ ὅ,τι τὴν φανταζόμεθα—δυστυχῶς δὲν ἠκολουθήθη ἡ βάσις αὐτὴ καὶ ὑπὸ τὰς δύο αὐτὰς προϋποθέσεις. Διότι οὔτε συγκυβερνᾶται τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Τόπος ὑπὸ ἀμφοτέρων τῶν πολιτικῶν παρατάξεων, οὔτε αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δίδουσι λαβὴν κἂν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ὁ Τόπος θὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὴν ὁμαλότητα. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, κύριοι, ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ ἀπαντήσω, ἂν ἠρωτώμην διατί δὲν συγκυβερνᾶται ἡ Χώρα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐπὶ τῶν πασιδήλων δὲν πρέπει νὰ μακρηγορήσω. Ἐπιτρέψατέ μοι μόνον νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι πρόθυμος πρὸς ἀπάντησιν, ἂν ἐζητεῖτο τὸ τοιοῦτο παρ’ ἐμοῦ σήμερον. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὴν κυριωτέραν βάσιν, ἔρχομαι εἰς τὴν βάσιν ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τοιαῦται, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἐξασφαλίζουν τὴν εἴσοδον τῆς Χώρας εἰς τὴν ὁμαλότητα, ἀλλ’ ἀπεναντίας διακηρύττουσιν ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐκσπάσῃ δεινὸς ὁ κομματικὸς ἀγὼν ἐν Ἑλλάδι διὰ νὰ φέρῃ τὸν Τόπον κυριολεκτικῶς εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Διατί ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔθιξε τὴν νόσον, ἀλλ’ ἁπλῶς ἔθιξε τὰ συμπτώματα τῆς Ἑλληνικῆς νόσου; Ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς μὲν κατ’ ἀρχάς, ἠρνήθη δὲ εἰς τὸ τέλος τῶν δηλώσεων τὴν ὕπαρξιν τῆς νόσου ταύτης, τὴν ὕπαρξιν δηλαδὴ τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος. Ἀπέκρυψε δηλαδή, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ δεκαετεῖς ἀγῶνας ἐσωτερικοὺς ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἴδῃ τὴν ἔξοδον ἐκ τῆς ἀνωμαλίας, ἀπέκρυψε, λέγω, ἡ Κυβέρνησις ὅλην τὴν ἀλήθειαν ὡς πρὸς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα καὶ τὰ συναφῆ ζητήματα καὶ ἦλθε νὰ θεραπεύσῃ ὄχι τὴν νόσον, ἀλλὰ τὰς ἐκδηλώσεις τῆς νόσου. Εἶμαι τελείως σύμφωνος ὅτι ἡ Ἑλλὰς πάσχει δεινῶς οἰκονομικῶς, εἶμαι τελείως σύμφωνος ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει κανονίσει τὰς ἐξωτερικὰς αὐτῆς σχέσεις, εἶμαι τελείως σύμφωνος ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ καὶ τοῦτο ἓν τῶν μεγάλων ζητημάτων τῆς Ἑλλάδος, ἔχει ἀνάγκην ἡ Χώρα νὰ τὸ κανονίσῃ ὁριστικῶς. Καὶ εἶμαι ἐπίσης τελείως σύμφωνος ὅτι χρειάζεται πλήρης ἀναμόρφωσις καὶ ἀνασύνταξις τοῦ Ἐθνικοῦ Στρατοῦ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, κύριοι βουλευταί, σᾶς λέγω ἐν πλήρει εὐθύνῃ τῶν λόγων μου, σᾶς λέγω ὅτι οὐδὲν τῶν ζητημάτων τούτων θὰ δυνηθῇ νὰ λυθῇ, ἂν πρότερον ἐν ὁμοφωνίᾳ τῶν δύο πολιτικῶν κόσμων τῆς Ἑλλάδος δὲν εὑρεθῇ ἡ δικαία καὶ προσήκουσα λύσις εἰς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, οὔτε τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος δύνανται νὰ ἀνθίσωσι—καὶ γνωρίζετε τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὴν στιγμὴν αὐτήν, δύο δισεκατομμύρια εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πτωχεία καὶ μαρασμὸς τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, πτωχεία τῆς ἐργασίας καὶ τῆς παραγωγῆς. Σᾶς λέγω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ οἱαδήποτε λύσις τοῦ οἰκονομικοῦ ἀδιεξόδου—πρὸς τὸ οἰκονομικὸν δὲ ἀδιέξοδον συνδέεται ἀναποσπάστως καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα—ἂν μὴ ἐκ τῶν προτέρων ἐν συμπνοίᾳ οἱ δύο πολιτικοὶ κόσμοι τῆς Ἑλλάδος λύσωσι κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ ἐξεύρωσι τὸ καθεστωτικόν, τερματίζοντες τοὺς καθεστωτικοὺς κομματικοὺς ἀγῶνας, οἵτινες παριστῶσι τὴν Ἑλλάδα ὡς Κράτος ἀνάξιον νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ προκόπτῃ. Ἀλλὰ καὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, κύριοι, σήμερον εἶναι ἁπλῶς συνέπεια τοῦ ζητήματος τούτου. Καταβάλλεται, κύριοι βουλευταί, προσπάθεια πανταχόθεν νὰ παρασταθῇ ὅτι μία οἱαδήποτε ἀνασύνταξις καὶ ἀναμόρφωσις τοῦ Στρατοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀξίας τῶν ἀξιωματικῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λύσῃ τὰ μεγάλα ἐπίμαχα ζητήματα τὰ ζῶντα ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ λαοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἡ προσπάθεια αὕτη εἶναι κατὰ τοσοῦτον βλαβερὰ καὶ ἀνόητος, διότι διὰ τῆς διομολογήσεως ταύτης ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος τὰ πολιτικὰ ζητήματα τῆς Ἑλλάδος μετατίθενται πάλιν εἰς τοὺς στρατῶνας, οὐδεὶς δὲ λόγος δίδεται εἰς τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα δὲν ἐγεννήθη, διότι εὑρέθησαν δύο ἢ τρεῖς συνταγματάρχαι καὶ στρατηγοί, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν νὰ δημιουργήσωσιν αὐτοὶ τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα ἐγεννήθη ἐν Ἑλλάδι—δὲν θέλω νὰ κρίνω σήμερον ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως, ἂν εὐλόγως ἢ ἀλόγως, κρίνω τὰ πραγματικὰ γεγονότα—τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα ἐγεννήθη, κύριοι, ἐν Ἑλλάδι ἀφ’ ἧς ἓν μέγα πολιτικὸν κόμμα τῆς Χώρας συνήνεσεν εἰς τὴν ἀλλαγὴν τοῦ πολιτεύματος. Ὅλοι οἱ στρατηγοὶ εἶναι παραφυάδες, εἶναι ἐκτελεσταὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ κόμματος τούτου. Μὴ μὲ ὁμιλήσητε λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμονοήσῃ πολιτικῶς ἡ Ἑλλάς, ἂν δὲν ὁμονοήσωσιν ἐπὶ τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος τὰ κόμματα, τὰ μεγάλα, τῆς Χώρας. Καὶ ὅταν ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ κομμάτων τῆς Χώρας, ὀφείλω νὰ κάμω καὶ ταύτην τὴν παρατήρησιν· πρέπει νὰ ὁμονοήσῃ ὁ διῃρημένος λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ λαὸς ὁ δημοκρατικὸς καὶ ὁ λαὸς ὁ μοναρχικός. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ὁμονοήσῃ οἱονδήποτε κόμμα συντεταγμένον μὲ πολλοὺς ἢ ὀλίγους ὀπαδοὺς διὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ὀφείλει νὰ ὁμονοήσῃ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ δικαίου καὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀρχῆς ὅτι ἡ Ἑλλὰς διατρέχει τὸν ὕψιστον τῶν κινδύνων ἐκ τῆς συνεχίσεως τοῦ καθεστωτικοῦ ἀγῶνος. Ἀλλοίμονον ὅταν ἓν κόμμα δύναται νὰ λαμβάνῃ μαζί του τὸ καθεστώς, ὅταν πίπτῃ ἐκ τῆς Ἐξουσίας, διὰ νὰ φέρῃ τὸ ἕτερον κόμμα τὸ καθεστὼς τὸ ἰδικόν του. Αὐτὴ καὶ μόνη, κύριοι, εἶναι ἡ θέσις τῶν ζητημάτων. Ἐφόσον αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀγνοοῦσι τελείως τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐφόσον ἔχω ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, πεποίθησιν διαπιστωθεῖσαν διὰ σειρᾶς ἐτῶν, λυποῦμαι ὅτι παρὰ τὴν ἀπεριόριστον ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὴν μέλη, λυποῦμαι, λέγω, ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ παράσχω ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Κύριοι βουλευταί, ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐν Ἑλλάδι διέρχεται μεγάλην κρίσιν, δεινοτάτην κρίσιν, ἐκ τοῦ λόγου ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα παρασιωπῶσι τὰς ἐνδομύχους αὐτῶν σκέψεις, ἑπομένως τὰ πολιτικὰ κόμματα μεταθέτουσι καὶ πάλιν τὰ ζητήματα εἰς τοὺς στρατῶνας. Ἔχω τὸ δικαίωμα, κύριοι βουλευταί, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους μαχόμενος ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων νὰ δηλώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ὑφίσταται καθεστωτικὸν ζήτημα, ἐὰν τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἀποτελῇ καθαρῶς δημοκρατικὸν κόμμα τασσόμενον μετὰ τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων ἀντιμέτωπον τῶν μοναρχικῶν εἰς τὸν καθεστωτικὸν ἀγῶνα.

§40Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὲ προκαλεῖτε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως;

§41Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἀμέσως;

§42Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαίως, θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἠγωνίσθη ὑπὲρ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ μέχρι τοῦ δημοψηφίσματος τοῦ 1924 συμπεριλαμβανομένου. Εἶναι τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκράτησε τὸν ἀγῶνα αὐτὸν μετὰ τοῦ μεγαλυτέρου θάρρους καί, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, καὶ τῶν μεγαλυτέρων κινδύνων, κ. βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς. Ὅταν ὅμως μετὰ τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924 ἐννόησε τὸ κόμμα τοῦτο ὅτι μία περαιτέρω συνέχισις τοῦ καθεστωτικοῦ ἀγῶνος θὰ φέρῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν τελειωτικὸν ὄλεθρον (παταγώδη χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι) εἶχε τὸ θάρρος νὰ κλείσῃ, νὰ πνίξῃ ἐντὸς τῆς ψυχῆς του αἰσθήματα σεβαστὰ καὶ προσφιλῆ, αἰσθήματα μετὰ τῶν ὁποίων τόσοι τὸ συνέδεον δεσμοί, εἶχε τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀντιδημοτικότητα, ἡ ὁποία προήρχετο ἐκ τῆς στάσεως αὐτοῦ καὶ εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ καθεστωτικὸν ἀγῶνα, διὰ νὰ μὴ καταστρέψῃ τὴν Ἑλλάδα. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ ἀκροατηρίου). Εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι προκειμένου νὰ λύσωμεν τὰ μεγάλα ζητήματα, τῶν ὁποίων ἡ ἐκκρεμότης ἠπείλει νὰ καταστρέψῃ τὴν Χώραν, θὰ πολιτευθῶμεν καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ σημερινοῦ πολιτεύματος παρ’ ὅλον τὸν πόλεμον τὸν ὁποῖον ἠθέλομεν συναντήσει (χειροκροτήματα), διὰ νὰ ἀνακτήσωμεν τὰς ἀπωλεσθείσας ἐλευθερίας καὶ τὰ καταπατηθέντα κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτή, κ. βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς εἶναι ἡ στάσις τοῦ κόμματος ἡμῶν. Ἀλλ’ εἴπετε πρὸ ὀλίγου ὅτι ὁ καθεστωτικὸς ἀγὼν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διατηρεῖ τὴν παροῦσαν κατάστασιν ἀκόμη....

§43Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Αὐτὸ διαφεύγει πλέον τὴν ἀπάντησιν.

§44Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολὺ καλά, Συνείχετο ὅμως. (Χειροκροτήματα).

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸς ἦτο ὑποψήφιος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας.

§46Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ὑποστηρίζετε ὅτι ὑφίσταται καθεστωτικὸν ζήτημα. Ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὸ ἑξῆς. Ὅταν ὑπεδείχθητε ὡς κοινὸς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀπὸ μέρους ὅλων τῶν κομμάτων, σᾶς ἐπεσκέφθην ἀμέσως μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Παπανδρέου καὶ τοῦ κ. Κύρου τῆς «Ἑστίας», σᾶς ἀνεκοινώσαμεν τὴν ἀπόφασιν τῶν κομμάτων περὶ ὑποστηρίξεώς σας καὶ σᾶς συνεχάρημεν. Τότε μᾶς εἴπατε ὅτι οὐδέποτε ἄλλοτε ἡ Δημοκρατία ἦτο παγιωτέρα ἀπὸ τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ ὅτι σεῖς προσωπικῶς θὰ εἶσθε ὁ σθεναρώτερος πρόμαχος τῆς Δημοκρατίας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ. Ἦτο τάχα ἡ Δημοκρατία παγία καὶ ἑπομένως δὲν ὑφίστατο καθεστωτικὸν ζήτημα, μόνον ὅταν ἐπρόκειτο νὰ εἶσθε σεῖς ὁ Πρόεδρός της, καὶ εἶναι ὑπὸ ἀμφισβήτησιν εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν; Καὶ φρονεῖτε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας νὰ ἔχουν δύο πρόσωπα, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν ζωτικωτέρων ζητημάτων τῆς Χώρας;

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος κομματικοῦ βασιλικός.

§48Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐλησμόνησε μίαν ἐπιστολήν του δημοσιευθεῖσαν εἰς τὴν «Πολιτείαν», διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει τὴν παραίτησιν τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου.

§49Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω, κύριοι, εἰς τὸν κ. ἐκ Σπετσῶν βουλευτήν. Δὲν θὰ ἀπαντήσω πρὸς ἐκείνους ἐκ τῶν ὀπαδῶν τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οἱ ὁποῖοι μοὶ προσῆψαν ὅτι ἐπαγγέλλομαι τὸν κομματικὸν βασιλικόν, ὅτι εἶμαι ἐξ ἐπαγγέλματος βασιλικός, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδέποτε ἐξεμεταλλεύθην κομματικῶς τὴν Δυναστείαν. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἐκ Σπετσῶν βουλευτήν, ὑπομνήσαντα εἰς ἐμὲ ὅτι ἐδημοσίευσα εἰς τὴν «Πολιτείαν» ἐπιστολήν, δι’ ἧς ἐζήτουν τὴν παραίτησιν τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, καὶ τοῦτο θεωρῶ ὡς τὴν ὑψίστην τιμὴν τοῦ βίου μου, μάλιστα, ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, τὴν πρᾶξίν μου ταύτην τὴν πολιτικήν. Νομίζω δὲ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρίσητε παρ’ ἐμοῦ τὴν πρᾶξίν μου ταύτην, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι οὐδέποτε ἔθεσα τὰ αἰσθήματά μου ὑπὲρ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους.

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τότε ἐδημοκοπήσατε.

§51Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Διότι ἐγώ, κύριοι, οὐδέποτε ἔκαμα τὸν ἐξ ἐπαγγέλματος κομματικὸν βασιλικὸν πολιτικόν. Ὑπῆρξα πάντοτε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀποσπασθεὶς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διαφωνήσας πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, ὑπῆρξα ἐκεῖνος, λέγω, ὅστις ὄχι μόνον δὲν ἠθέλησα ποτὲ νὰ δεχθῶ μεγάλην εὔνοιαν ὑπὸ τὰς τότε συνθήκας, ἀλλ’ ὑπῆρξα ὁ μόνος ὅστις διεξεδίκησα τὴν πολιτικήν μου μακρὰν τῶν δυναστικῶν δεσμῶν, ὅστις ἔθεσα πάντοτε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ὑπεράνω τῶν κομματικῶν συναγωνισμῶν, ὅστις δὲν κατεδέχθην ποτὲ νὰ πολιτεύωμαι, ἂν θὰ ἐπέπρωτο ποτὲ νὰ ἀναδειχθῶ ἡγέτης τῆς δημοσίας γνώμης διὰ βασιλικῶν εὐνοιῶν. Παρακαλῶ, κύριοι, οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν, ἂν ἔχῃ νὰ μοὶ προσάψῃ καὶ μίαν μόνην πρᾶξιν καὶ μίαν μόνην ἔκφρασιν καὶ μίαν μόνην ἐνέργειαν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ προκύπτῃ ὅτι ἠθέλησα νὰ ἐκμεταλλευθῶ ποτὲ τὸ Στέμμα καὶ τὸν Βασιλέα διὰ νὰ ἀνέλθω εἰς τὴν πολιτικὴν ἐπιφάνειαν.

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ παροῦσα.

§53Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, ὅτι οὐδέποτε κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς κομματικὸς βασιλικός. Διεκήρυξα προεκλογικῶς ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἀλλ’ ὅτι τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα δι’ ἐμὲ οὔτε ἀντικείμενον ἀγῶνος ἐκλογικοῦ εἶναι, οὔτε κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ λυθῇ διὰ δημοψηφίσματος ἄνευ τῆς προηγουμένης συνεννοήσεως ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων τῆς Χώρας. Διακηρύξας, κύριοι, ταῦτα, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκρούσω οἱανδήποτε ἐπίθεσιν ὑμῶν, ὅτι ἐπαγγέλλομαι τὸν κομματικὸν βασιλικόν. Ἐγὼ πρὸ παντὸς ἐπιθυμῶ διὰ νὰ ὁμονοήσῃ ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἄδοξον τέλος, ἐπιθυμῶ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πολιτεύματος ἡ πολιτικὴ συνείδησις τῆς Χώρας καὶ ὄχι μόνον ἡ συνείδησις ἑνὸς τῶν πολιτικῶν κομμάτων ταύτης. Ἄν, κύριοι, μοὶ ἀναγνωρίσητε τὴν πολιτικήν μου ταύτην τὴν ἀναμφισβήτητον, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω πρὸς ὅλας τὰς πτέρυγας: Κύριοι, ἀκούσατε τὴν φωνήν μου. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Μήπως ὑπέλαβεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὅτι πολιτευθεὶς ἐπὶ δεκαετίαν ὡς ἐπολιτεύθην ἠθέλησα νὰ ἁμιλληθῶ πρὸς οἱονδήποτε εἰς φιλοβασιλισμὸν ἢ φιλοδημοκρατισμόν; Μήπως ὑπέθεσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅστις ἄλλως τε μοὶ εἶναι καὶ ἐξαιρετικῶς συμπαθὴς ἄνθρωπος....

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄ! Ἄ!

§55Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Μάλιστα. Μοὶ εἶναι, μὴ ἀμφιβάλλετε περὶ τούτου. Μήπως ὑπέθεσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὅτι ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῶ αὐτόν; Πολλοῦ γε καὶ δή.

§56Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὲ ἐπροκαλέσατε καὶ σᾶς ἀπήντησα.

§57Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, ὅταν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα οἱ ὑποψήφιοι τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων— καὶ δὲν τὸ λέγω τοῦτο διὰ νὰ κρίνω τὴν πολιτικήν των, ἀλλὰ τὸ λέγω διὰ νὰ διαπιστώσω τὴν εἰς ἴσας μερίδας διηρημένην Ἑλλάδα—ὅταν, λέγω, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα οἱ ὀπαδοὶ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, πλὴν τῆς πρωτευούσης ἴσως, κατῆλθον μὲ πρόγραμμα συμπαθὲς πρὸς τὴν Βασιλικὴν Οἰκογένειαν καὶ τὸν φιλοβασιλισμόν....

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀποκρύπτομεν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§59Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε βουλευτά, ἤμην καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ὑποψηφίων καὶ ἐστερήθην πάντοτε τῆς δυνάμεώς μου ὑπὲρ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ, καὶ θὰ ἐξακολουθήσω ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, κ. Πρόεδρε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ. (Θόρυβος).

§61Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀμφισβητήσω οὔτε τὴν ἀγαθὴν πίστιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οὔτε τὴν ἀγαθὴν πίστιν ὅλων τῶν ὀπαδῶν τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἀλλ’ ἠθέλησα μόνον ἐν τῇ ἐρεύνη τοῦ διχασμοῦ τῆς Ἑλλάδος, τοῦ κατ’ ἴσας μερίδας διχασμοῦ, νὰ πιστοποιήσω τοῦτο, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ κατὰ τὴν μεγίστην πλειονοψηφίαν κατῆλθε μὲ αἰσθήματα καὶ μὲ πρόγραμμα βασιλικόν.

§62Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Νὰ μὴ δημοκοπῆτε.

§63Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἤμην, κύριοι, ἀπολύτως εὐτυχής, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων καί τινων ἐκ τῶν ὀπαδῶν τοῦ κόμματός του, νὰ ἀκούσω ταύτην τὴν δήλωσιν χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τῆς Χώρας, ἂν τὰς αὐτὰς γνώμας συμμερίζεται καὶ ὁ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. βουλευτής.

§64Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ κ. βουλευτὴς συμμερίζεται πληρέστατα τὴν ἰδικήν μου γνώμην.

§65Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀναμίξω τὸν κ. βουλευτήν, ἤθελον νὰ ἀκούσω σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων.

§66Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατί ἀνήλθατε εἰς τὸ βῆμα;

§67Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὁμιλεῖτε ὡς Ὑπουργὸς ἢ ὡς ἐκπροσωπῶν τὴν γνώμην τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων;

§68Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁμιλῶ ὡς βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅπως εἶσθε καὶ ὑμεῖς. Λοιπὸν ὑποθέτω ὅτι ἀνήλθατε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώσθησαν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἔπραξεν ὁ ἕτερος συνάδελφος ἐξ ὑμῶν ἄριστα, ὁ κ. Βοζίκης. Ὑμεῖς βλέπω πᾶν ἄλλο πράττετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἢ νὰ ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Προκαλεῖτε προσωπικὰς συζητήσεις μὲ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον βουλευτήν.

§69Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι εὐθυμολογίαι, καὶ μαζί μου μὴ κάμνετε εὐθυμολογίας. Ἐγὼ κρίνω τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Ἐπιθυμῶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Μεταξᾶ, κύριοι, χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ἐπὶ τέλους ποία εἶναι ἡ δύναμις ἑκάστης τῶν μεγάλων παρατάξεων. Διότι πρέπει νὰ πιστοποιηθῇ ὁριστικῶς ὅτι ἡ παράταξις τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ αὐστηρὸν δημοκρατικὸν πρόγραμμα. Διότι τότε ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, τοῦ ὁποίου τὸ κόμμα καλῶς ἢ κακῶς χαρακτηρίζεται ὡς ἀντιβενιζελικόν, ἐν τῷ πλήρει δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχει, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἀποτελεῖ καθαρῶς δημοκρατικὸν κόμμα καὶ ὅτι ἐν πλήρει ἐπαφῇ πρὸς τὰ δημοκρατικὰ νάματα τῆς Χώρας θὰ τερματίσῃ τὸν καθεστωτικὸν ἀγῶνα.

§70Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ κόμμα κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν ρητὴν δήλωσίν μου ὅτι δὲν θέτει καθεστωτικὸν ζήτημα, ὅτι ὁ σκοπός του εἶναι, πολιτευόμενον ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πολιτεύματος, νὰ ἀγωνισθῇ ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρόγραμμά του. Εἶναι καθαρὰ ἡ δήλωσις, ἀπορῶ δὲ πῶς ἐπανέρχεσθε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, ἀφοῦ αὐτὰ ἐλέχθησαν παρ’ ἐμοῦ καὶ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸν Τύπον. Παρακαλῶ δὲ καὶ μίαν ἐξήγησιν· αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάμετε πολιτικὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐναντίον τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων;

§71Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Σαφῶς τὸ ἐδήλωσα, καὶ κάμω πολιτικὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀνεύρω τί εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς τὸν Τόπον τοῦτον. Κύριοι, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων....

§72ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος ὁ κ. βουλευτὴς καὶ ὀφείλετε, κ. Πρόεδρε, νὰ τῷ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. (Θόρυβος, φωναί).

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τῷ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον· εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος. (Θόρυβος).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 7.40′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.50′ μ. μ.)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κ. Δεμερτζῆς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ.

§76Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πιστοποιῶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι βαθύτατα διῃρημένη ἐκ τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων καὶ ὅτι οὐδεμία λύσις ζητήματος εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ, ἂν μὴ συνηνωμένη ὅλη ἡ Ἑλλὰς λύσῃ τὸ περιμάχητον τοῦτο ζήτημα, ἄνευ τῆς λύσεως τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποκτήσωμεν οἰκονομικά, νὰ ἀποκτήσωμεν στρατόν, νὰ ἀποκτήσωμεν πίστιν καὶ νὰ βαδίσωμεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Δὲν θέλω τὴν στιγμὴν ταύτην, κύριοι, νὰ ἐπικρίνω καὶ τὴν διαγωγὴν τοῦ ἑτέρου τῶν ἀντιβενιζελικῶν κομμάτων. Δὲν θὰ ἐξετάσω, ἂν ὀρθῶς εἰσῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὴ ἐξασφαλίσασαν ἰσότητα πολιτικὴν τῶν δύο διαμαχομένων κόσμων. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ὀρθῶς ἔλαβε μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὁποῖος δεσμὸς μὲ συνδέει—δεσμὸς ὄχι ἴσως μακρός, ἀλλὰ ἐντατικῶν ἀγώνων—πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Καὶ ἐπικαλούμενος τοὺς δεσμοὺς τούτους εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὅτι ἡ παραμονή του ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἂν αὕτη δὲν ἤθελε λύσει κατὰ τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον τὸ περιμάχητον τοῦτο ζήτημα, εἶναι τελείως ἀδικαιολόγητος. Διότι τὸ κόμμα τοῦτο ἔχει παράδοσιν μακρὰν ἐν τῇ Χώρᾳ. Κόμμα τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία ἀνέρχεται εἰς πολλὰς δεκαετηρίδας. Τὸ κόμμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡρισμένην πολιτικὴν ἐν τῷ καθεστωτικῷ ζητήματι, τὸ κόμμα τοῦτο, λέγω, κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμπράξῃ ἐν Κυβερνήσει, ἡ ὁποία συνωμολόγησε τὴν ἕναρξιν τοῦ ἐμφυλίου καθεστωτικοῦ ζητήματος μὲ τὴν λύσιν αὐτοῦ δι’ ἁπλῆς ἀναβολῆς καὶ δι’ ἐπαναλήψεως τῶν κομματικῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων. Εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη διὰ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ διὰ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ νὰ ζητήσῃ τὴν λύσιν τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος. Ἐπιτακτικὴ δὲ ἀνάγκη τῆς λύσεως τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος εἶναι καὶ διὰ τὴν παράταξιν τὴν ἀντίθετον καὶ διὰ τὴν βενιζελικὴν παράταξιν, διότι μὴ πλανώμεθα, εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ ἓν πολίτευμα ἐν τῇ Χώρᾳ δι’ ἑνὸς μόνον κόμματος καὶ διὰ τῶν ἑκάστοτε ἐπιστρατευομένων στρατηγῶν πρὸς προστασίαν τοῦ πολιτεύματος. Ὑπάγετε καὶ ἐπιζητήσατε τὴν λύσιν ταύτην. Ἂν ὑμεῖς δὲν πράξητε τοῦτο καὶ περιορισθῆτε νὰ θεραπεύσητε τὰς ἐκδηλώσεις τῆς Ἑλληνικῆς νόσου ὡς ἐμπειρικοί, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ὁδηγεῖτε πρὸς τὸν ὄλεθρον τὴν Ἑλλάδα. Οἱ καιροὶ εἶναι ἐξόχως δύσκολοι, οἱ ἐχθροὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ, ἐφόσον δὲν προηγηθῇ καθεστωτικὴ τάξις ἐν τῇ Χώρᾳ, οἱ ἐχθροὶ εἶναι πολλοί. Διήλθομεν δὲ μίαν περίοδον τραγικῆς καταπτώσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν κατάπτωσιν ταύτην ἔφερεν ὁ ὀξὺς κομματικὸς καθεστωτικὸς ἀγὼν καὶ αἱ διχόνοιαι τοῦ παρελθόντος, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν, ὥστε νὰ διχασθῇ τὸ Ἔθνος. Καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι οἱανδήποτε καὶ ἂν καταβάλητε προσπάθειαν, δὲν θὰ ἑνώσητε ποτὲ τὸ Ἔθνος, ἂν δὲν λύσητε τὸ μέγα τοῦτο καὶ περιμάχητον ζήτημα. Θὰ ἴδητε μετ’ ὀλίγον ἀνακύπτουσαν νέαν στρατοκρατίαν, ἡ ὁποία καθεύδει μόνον ἐνόσῳ εἶσθε προσωρινῶς ἡνωμένοι, ἀλλ’ ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὰ ὑποτιθέμενα δικαιώματα αὐτῆς διὰ νὰ σώσῃ καὶ πάλιν τὸ Ἔθνος εὐθὺς ὡς σημειωθῇ ἡ διαίρεσις. Διατρέχομεν μεγάλην τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος κρίσιν καὶ δὲν ἀπέχει πολὺ ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν δὲν συνετισθῶμεν, ἂν δὲν ἀποβάλωμεν τὰς καθεστωτικὰς ἔριδας, καὶ αὐτὸς ὁ λαὸς ὁ σήμερον πεινῶν ἐξ αἰτίας ἡμῶν θὰ ἐξεγερθῇ καὶ θὰ χαρακτηρίσῃ ὅλους ἡμᾶς ὡς ἀναξίους τῆς Πατρίδος καὶ αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι τραγικαί. Θὰ βαδίσωμεν εἰς πλήρη ἀναρχίαν, εἰς ἐξευτελισμὸν πλήρη τῆς Ἑλλάδος, εἰς κατάστασιν ἀφόρητον, καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διεκδικήσωμεν οὐδὲν ἐκ τῶν ἐθνικῶν πεπρωμένων. Ἀλλ’ ὁ λαός, κύριοι, εἶναι ἐν ἐπιφυλακῇ. Ὁ λαὸς δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἡμᾶς νὰ φέρωμεν αὐτὸν εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἀβύσσου. Δὲν ἀνῆλθον, κύριοι, εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μετέλθω πολιτικὴν κατ’ οὐδενός. Οἱ γνωρίζοντες τὸν χαρακτῆρά μου καὶ τὸν πολιτικόν μου βίον δὲν δύνανται νὰ μοὶ προσάψωσιν ὅτι ἔθεσα ὑπεράνω τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων τὰ κομματικὰ συμφέροντά μου. Ἀπῆλθον, κύριοι, τῆς πολιτικῆς εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν ἔβλεπον ὅτι τὰ περιμάχητα ἐθνικά, τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα εἶχον καταντήσει ἐσωτερικὰ ζητήματα διχονοίας καὶ ἐρίδων. Καὶ ἐπανῆλθον τότε μόνον εἰς τὴν πολιτικήν, ὅταν ἐνόμισα ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρω τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις. Ἔχων τούτους τοὺς ἀναμφισβητήτους τίτλους, κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν φιλοπατρίαν ὑμῶν. Ἀπεύχομαι δι’ ὅλης τῆς ψυχῆς μου τὴν καταστροφήν. Ἀλλὰ σᾶς τὴν προλέγω, ἂν δὲν συνετισθῶμεν, θὰ βαδίσωμεν, κύριοι βενιζελικοὶ καὶ ἀντιβενιζελικοί, εἰς τὸν ὄλεθρον, ἐκδιωκόμενοι παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§77Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν, κ. Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατῆλθε τοῦ βήματος, νὰ ἀνακοινώσῃ ἐπίσης τὴν γνώμην του εἰς τὴν Βουλήν, καθ’ ὃν τρόπον παρεκάλεσεν ὁ ἴδιος τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μᾶς εἴπῃ, δεδομένου ὅτι ἐδέχθη μὲν ἀφ’ ἑνὸς τὴν προεδρίαν τῆς Δημοκρατίας, ὅταν τὰ κόμματα συνεφώνησαν διὰ τὴν ὑπόδειξίν του, μετέσχεν ἐπίσης ὡς συμπράττων εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος....

§78Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν εἰσῆλθον εἰς κανένα συνδυασμόν, ἐξελέγην βουλευτὴς κατ’ ἐπιταγὴν τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ λαοῦ.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐρωτῶ· ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὡς πολιτικὸς καὶ ὡς πολίτης, τὴν ψῆφον αὑτοῦ θὰ ἔδιδεν ὑπὲρ τῆς Μοναρχίας ἢ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἐφόσον θεωρεῖ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τοῦτο;

§80Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου; Μάλιστα ἀναγνωρίζω μίαν ἀλήθειαν.... (Θόρυβος). Οὐδέποτε ἐθεώρησα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ἄνευ τῆς συναινέσεως ὑμῶν...

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ εἴχατε ἐκτεθῆ ὡς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας.

§82Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἡ ψῆφος ὑμῶν;

§83Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἐτήρουν τὸν ὅρκον μου ὡς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, διότι δὲν ἀκολουθῶ τὸ παράδειγμα ἄλλων, οἱ ὁποῖοι θέτουν ὑπεράνω τῶν ὅρκων των τὰ πολιτικά των φρονήματα. (Χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν, θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ).

§84Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶ. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος). Οὐδέποτε ἀπέκρυψα, κύριοι βουλευταί, τὰ πολιτικά μου φρονήματα. Ἡ ψῆφός μου θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ὅμως ἐδέχθητε τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Καὶ μάλιστα, ὅταν μετὰ τοῦ κ. Μπακοπούλου ἐκ μέρους τῆς συνεργαζομένης πολιτικῆς παρατάξεως ἐπεσκέφθημεν τὸν κ. Δεμερτζῆν, μᾶς εἶπε: «Χαίρω ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην ἐστερεώθη ἡ Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα).

§86Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο. Σᾶς εἶπον ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ στερεωθῇ, ἂν συμφωνήσουν ἐπὶ τούτῳ ἐντίμως καὶ διαρκῶς τὰ κόμματα.

§87Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· εἴπατε καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι καὶ σεῖς προσωπικῶς θὰ εἶσθε ὁ ἰσχυρότερος πρόμαχος τῆς Δημοκρατίας.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§89Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐπέστη ἐπὶ τέλους ἡ στιγμὴ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ἠρεμωτέρου ἐπιπέδου, διότι δὲν συντελεῖ εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα ἡ συζήτησις οὕτω διεξαγομένη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέγνωσε τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ καθ’ ἣν εἶχεν ὑποχρέωσιν ἐζήτησε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Λαβὼν τὸν λόγον ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, βεβαιῶ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν θέλω ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρόν. Πιστεύων, κύριοι, βαθύτατα εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἓν μόνον ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν καθεστωτικὸν ζήτημα· τὸ ζήτημα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος, ὅπερ ὑπενομεύθη. Διότι τὸ κοινοβουλευτικὸν καθεστὼς εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, ἀποκαθισταμένων δὲ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, τὰ πάντα ὡς διὰ μαγείας ἀποκαθίστανται.

§90Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Ὄχι μόνον τὸ σοβιετικὸν καθεστὼς ἐξασφαλίζει τὸν λαόν.

§91Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δύνασθε ὑμεῖς νὰ λέγητε ὅ,τι ἂν θέλητε, διότι θὰ ἀποτελῆτε πανταχοῦ καὶ πάντοτε τὴν ἐσχάτην μειονοψηφίαν. Εἶναι πασίδηλον, κύριοι, ὅτι αἱ καλούμεναι Οἰκουμενικαὶ Κυβερνήσεις δὲν πληροῦσι τοὺς ὅρους τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, στεροῦσαι τοῦτο τοῦ ἑτέρου τῶν σκελῶν του. Μ’ ὅλα ταῦτα, μολονότι τοῦτο πιστεύων, ἐπρέσβευον ἐν τούτοις ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὅτι ἵνα καταλυθῇ ὁ μέγιστος τῶν ἐχθρῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἡ στρατοκρατία, ἐπεβάλλετο ἡ σύμπραξις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐπεβάλλετο ἡ ἕνωσις τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἰς Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἕνα καὶ μόνον θὰ εἶχε σκοπόν· τὴν κατάλυσιν τῆς στρατοκρατίας, τῆς ὀλιγαρχικῆς δηλονότι ἐκείνης ἐνόπλου δυνάμεως, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν συντριβὴν παντὸς ἀνεγνωρισμένου καθεστῶτος, ἀφοῦ ἤγαγεν αὕτη εἰς τὴν κατάλυσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἔχω ὅμως τὴν γνώμην, ἔνθεν μὲν ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ὤφειλεν ἐπὶ τὸν ὅσον ἔνεστι κοινοβουλευτικώτερον συγκεκροτημένη νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔνθεν δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συστάσεως αὐτῆς καὶ διὰ μόνης τῆς συστάσεως αὐτῆς νὰ καταλύσῃ τὸν περὶ οὗ ὡμίλησα ἐχθρὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὅσον ἔνεστι κοινοβουλευτικωτάτην παράστασιν τῆς Κυβερνήσεως, παρατηρῶ ὅτι ἀνεζήτησε καὶ διώρισεν Ὑπουργοὺς πρόσωπα εὑρισκόμενα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὰ ἔθιμα τὰ κοινοβουλευτικά, εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὡς τοῦτο διεπλάσθη καὶ ἐφηρμόσθη ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν ἑπομένην γενικῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, τὴν ἑπομένην καθ’ ἣν ὁ Λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἐξέλεξε τρεῖς ἑκατοντάδας ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, νὰ μὴ εὑρίσκωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ 10 ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἵνα ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν τῶν Ὑπουργείων, ἵνα καθέξωσι τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα. Εἶναι δὲ κατ’ ἐμὲ ἐσχάτη ὕβρις κατὰ τοῦ λαοῦ ἡ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἀναζήτησις καὶ ἀνεύρεσις τῶν Ὑπουργῶν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§92Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν αὐτό, εἶναι τιμὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν.

§93Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τὰς δάφνας τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἀπονείμῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐνέργειαν ταύτην νὰ τὰς δώσῃ ἰδιαιτέρως. Ἴσως μάλιστα νὰ τὸ ἔχῃ πράξει ἤδη. Κύριοι, εἶναι ὀθνεῖα προϊόντα καὶ ἡ ἐξεύρεσις τῶν Ὑπουργῶν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ οἱ Ὑπουργοὶ οἱ ἄνευ χαρτοφυλακίου. Παρ’ ἡμῖν διεπλάσθη κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα Ἑλληνικόν, δὲν ἔχομεν δὲ ἀνάγκην νὰ καταφεύγωμεν εἰς τὴν ξένην καὶ νὰ δανειζώμεθα, νὰ ἐρανιζώμεθα τὰ ἰσχύοντα ἀλλαχοῦ. Καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἡμῶν, τὸ Ἑλληνικὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, σκοπεῖ νὰ ἀναστηλώσῃ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ὤφειλε συνεπῶς κατὰ τὴν πρώτην πρᾶξιν αὐτῆς, κατὰ τὴν σύστασίν της νὰ μὴ προβῇ αὕτη εἰς πρᾶξιν ἀναιροῦσαν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὡς τοῦτο ἐν Ἑλλάδι διεπλάσθη. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, νὰ ἐξετάσω τὸ δεύτερον ζήτημα. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ ἕνωσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς ἑνιαῖον μέτωπον κυβερνητικὸν ἀποτελεῖ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δύναμιν τοιαύτην, ὥστε οὐδεμία ἔνοπλος ἢ ἄοπλος ὀλιγαρχικὴ δύναμις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιστῇ κατὰ τῆς δυνάμεως ταύτης. Δὲν εἶχον οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ἢ νὰ μεταβῶσιν ἡσύχως εἰς τὰ Ὑπουργεῖα αὐτῶν καὶ νὰ καλέσωσι τὸν Λαὸν τὸν Ἑλληνικόν, τὸν ἄλλως τε τὴν 9ην Σεπτεμβρίου δείξαντα τοὺς ὀδόντας καὶ τοὺς ὄνυχας αὐτοῦ, νὰ καλέσωσι, λέγω, τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς συναγερμόν. Καλοῦντες δὲ τὸν Λαὸν εἰς συναγερμὸν θὰ εἶχον τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλλωσι τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ νὰ τρέψωσιν εἰς φυγὴν καὶ τὰνκς καὶ πολυβόλα. Ἐρωτῶ· ἐγένετο τοῦτο κατὰ τὴν σύστασιν τῆς Κυβερνήσεως; Προέβη ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁ ἑνωθεὶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐκλογὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Ὄχι, βεβαίως. Τοῦτο εἶναι σφάλμα καίριον, εὔχομαι δὲ νὰ μὴ θρηνήσωμεν τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Διότι ἠνεῴχθη ῥῆγμα εἰς τὸ μέτωπον τὸ πολιτικὸν ἐκ τοῦ σφάλματος τούτου. Καὶ τοῦ ῥήγματος τούτου τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἀνέγνωμεν πάντες εἰς τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας. Προπομπὴν εἰς στρατιωτικὸν σταθμόν. Στρατιωτικοὺς συνοδεύοντας στρατηγόν τινα ἐν διαδηλώσει εἰς τὸν στρατιωτικὸν σταθμόν. Καὶ τοῦ στρατηγοῦ αὐτοῦ τοὺς λόγους ἀνέγνωμεν. Λόγους φαινομενικῶς νομιμότητος, ὑποκρύπτοντας ὅμως διαμαρτυρίας, ἴσως δὲ καὶ ἀπειλάς. Ἀλλά, κύριοι, τὸ κακὸν ἐγένετο. Δὲν εἴμεθα ἐνταῦθα κεκλημένοι ἵνα θρηνῶμεν διὰ τὰ γενόμενα, ἀλλὰ διὰ νὰ βουλευώμεθα ἐπὶ τῶν δεόντων γενέσθαι. Δυστυχῶς ὀφείλω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ νὰ ὁμολογήσω ὅτι μετὰ τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, ὄπισθεν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, διαβλέπω κίνδυνον μεγάλον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, δηλαδὴ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἄρα αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἔθνους. Πρὸ τοῦ κινδύνου τούτου ὀρρωδῶν, ἀδυνατῶ νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὰ γενόμενα σφάλματα κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θέλω κληθῆ νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου. Καὶ ἐλπίζων ὅτι τὰ σφάλματα ταῦτα δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσι καὶ πάλιν καὶ ὅτι μετὰ γενναιότητος θὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις, θέλω παράσχει εἰς αὐτὴν τὴν ψῆφόν μου. (Χειροκροτήματα).

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§95Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλά, πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐκ νέου τὸν πατριωτισμὸν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἱκετεύσω αὐτοὺς ὅπως μετὰ πάσης αὐστηρότητος, μετὰ πάσης ἀκαμψίας ἐπιτελέσωσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς αὐτοὺς δι’ ἐπιβολῆς τῆς Κοινῆς Γνώμης.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§97Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντιπρόσωποι τῆς ἐργατικῆς τάξεως εἰσέρχονται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι δά!

§99Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Μεγάλη ἀνακρίβεια.

§100Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ γεγονὸς ἔχει μίαν ἰδιαιτέραν σημασίαν δι’ ὅλους, ὅσοι παρακολουθοῦν τὴν ἐξέλιξιν τῶν κοινωνικῶν ἀγώνων εἰς ὅλας τὰς χώρας, ἰδιαιτέρως δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Σεῖς εἶσθε βεβαίως οἱ περισσότεροι μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐκπροσωπεῖτε πολιτικῶς καὶ κοινωνικῶς τὸ ἐπίσημον καθεστὼς καὶ παρὰ τὰς ἀντιθέσεις σας κατορθώνετε ὥστε νὰ σχηματίζητε καὶ Οἰκουμενικὰς Κυβερνήσεις. Ἡμεῖς δὲν ὑπάρχει βεβαίως κίνδυνος νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὰς Οἰκουμενικάς σας αὐτὰς Κυβερνήσεις, διότι νομίζομεν ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς τάξεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐκπροσωποῦμεν, εἶναι ριζικῶς ἀντίθετα πρὸς τὰς τάσεις καὶ τὰς πολιτικὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας σεῖς ὡς ἄτομα καὶ ὡς πολιτικὰ συγκροτήματα ἐν Ἑλλάδι παραδέχεσθε. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἔχω ἐκ μέρους τῆς ὁμάδος τοῦ ἑνιαίου μετώπου νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον προέταξεν εἰς τὰς δηλώσεις του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ πρῶτον δηλαδὴ ζήτημα, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι θὰ λύσῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, ἀπὸ τὰς συζητήσεις δέ, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ μερικοὺς ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων ἢ μᾶλλον μεταξὺ μερικῶν ἀντιπολιτευομένων καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, φαίνεται ὅτι πλὴν τῶν ἀγορευσάντων ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπάρχουν καὶ μερίδες τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι παραδέχονται, ἔχουν αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, ἀποτελεῖ τὸ οὐσιῶδες ζήτημα, ἡ λύσις τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιφέρῃ μίαν γενικὴν ἐκκαθάρισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ οὐσιῶδες, ὅτι δὲν εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν αἰτίαν τῆς σημερινῆς κρίσεως καὶ συνεπῶς καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν ταπεινήν μας γνώμην, ἡ αἰτία τῶν τελευταίων κρίσεων, ἡ αἰτία ἡ βασική, ἡ ὁποία ἐπιφέρει τὰς πολιτικὰς μεταβολάς, τοὺς ὀξεῖς πολιτικοὺς ἀνταγωνισμούς, τὴν ἀνάμιξιν τῆς στρατοκρατίας εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, εἶναι οἱ πόλεμοι καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις συνεπείᾳ τῶν πολέμων αὐτῶν. Παραδόξως δὲ βλέπομεν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ἡ βασικὴ αἰτία τῆς τελευταίας κρίσεως φέρεται ὡς τὸ τελευταῖον ὑπὸ λύσιν ζήτημα καὶ κατὰ ἕνα τρόπον ὄχι ριζικόν, τίθεται ὡς ζήτημα κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ζήτημα δημοσίων οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κρίσις εἶναι ἡ αἰτία τῆς στρατοκρατίας, τῆς ἀναμίξεως δηλαδὴ τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπ’ αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν ἔννοιαν. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις εἶναι καὶ ἡ αἰτία τῶν ὀξυτάτων πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν καὶ ὅλων τῶν ἀνωμαλιῶν. Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως κρίνοντες τὰ πράγματα νομίζομεν ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ μίαν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ προβλήματος, ὅπως καὶ ἡ ἰδία ἄλλως τε τὸ ὁμολογεῖ εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, λύσιν ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν τὸ θέτῃ ὡς τὸ σπουδαιότερον ἢ ὡς τὸ δευτερεῦον. Ἔχομεν δηλαδὴ τὴν γνώμην ὅτι, μολονότι ἡ Κυβέρνησις τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τὸ θέτει μετὰ τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις καὶ μετὰ τὰς ἐπαινετικάς της δηλώσεις πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὅτι εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀντιμετώπισε καὶ θὰ ἀντιμετωπίσῃ ὡς Κυβέρνησις συνασπισμοῦ τῆς ἀστικῆς τάξεως. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει μία κατὰ τὴν γνώμην μας ἀντίθεσις μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ κάμῃ ἢ ἔχει κάμει ἡ Κυβέρνησις καὶ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβη ἤδη εἰς πρᾶξιν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς λύσεως τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὑπ’ αὐτῆς ὑποστηριζομένην, ἐννοῶ τὴν συγκεκριμένην πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἤδη ἔχει ὑποχρεώσει τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους νὰ ἐργάζωνται ἀπὸ 6½ ὥρας, ὀκτώ.

§101ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ 12.

§102Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐργάται εἶναι καὶ αὐτοί. Διατί θέλετε νὰ ἔχητε προνομιούχους;

§103Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Μολονότι ἡ συγκεκριμένη πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως καὶ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς γενικωτέρας οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀποτελεῖ ὅμως ἓν χαρακτηριστικὸν φαινόμενον τῆς κατευθύνσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει νὰ προσανατολίσῃ τὴν οἰκονομικήν της πολιτικήν. Καὶ ἡ τάσις αὐτὴ εἶναι ἡ τάσις τὴν ὁποίαν ἡ παγκαλικὴ δικτατορία ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Εὐταξίας ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν εἰσηγήθη καὶ τὴν ὁποίαν ὁ πρὸ τοῦ παγκαλικοῦ κινήματος Πρωθυπουργὸς κ. Μιχαλακόπουλος ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ τὴν ὁποίαν καὶ αἱ πρὸ αὐτῆς βενιζελικαὶ μετεπαναστατικαὶ καὶ προεπαναστατικαὶ Κυβερνήσεις ἐπεχείρησαν νὰ ἐφαρμόσουν. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης τῆς οἰκονομικῆς περισυλλογῆς καὶ τῆς πολιτικῆς ἐξυγιάνσεως ὑπὸ τὴν ὁποίαν κρύπτεται κατὰ τὴν γνώμην μας μία σταθερὰ προσπάθεια τῆς κεφαλαιοκρατικῆς τάσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπιρρίψῃ τὰ ἐκ τοῦ πολέμου δεινὰ εἰς βάρος τῶν ἐργαζομένων. Θὰ ἐπιχειρήσητε βέβαια νὰ ἀντικρούσητε τὰς ἰδέας μας καὶ τὰς ἀπόψεις μας. Νομίζω ὅτι θὰ εὕρητε βέβαια καὶ τὴν κατάλληλον εὐκαιρίαν διὰ νὰ ἀποδείξητε καὶ μὲ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κατέχετε ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε ὑπὲρ τῆς κεφαλαιοκρατίας, ὅτι δὲν εἶσθε ὑπὲρ τῆς τάξεως ἐκείνης καὶ ὑπὲρ ἀποχῆς ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν ἐργατικῶν, καὶ εἶσθε ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ἐργαζομένων. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ ποία εἶναι ἡ ἐπιθυμία σας καὶ ποῖα τὰ αἰσθήματά σας ὑπάρχει τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι ἀποτελεῖτε πολιτικὰ κόμματα συγκεκροτημένα, τὰ ὁποῖα ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ἀτομικῶν μας ὑποθέσεων, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν σας προγραμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν καὶ ἐδοκιμάσθησαν ἐν τῇ πράξει, διότι ἀποτελεῖτε καὶ σεῖς παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα ὑπευθύνως, αἱ ὁποῖαι ἐφήρμοσαν μίαν συγκεκριμένην πολιτικὴν οἰκονομικήν, μίαν πολιτικὴν ἐξωτερικήν, μίαν συγκεκριμένην ἐσωτερικὴν πολιτικήν. Δὲν δύνασθε συνεπῶς σεῖς νὰ θέσητε σήμερον ὑπὸ ἐξέτασιν τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς πεποιθήσεις, διότι ἀποτελεῖτε πολιτικὰ κόμματα συγκεκροτημένα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον νὰ χαρακτηρίσω τὸν σχηματισμὸν αὐτῆς ὡς μίαν παράνομον συμβίωσιν ἐραστῶν τῆς Δημοκρατίας. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ μίαν σύνθεσιν ἀντιθέσεων καὶ ἀντινομιῶν ἀσυμβιβάστων πολιτικῶν παρατάξεων. Τοῦτο δὲ τὸ ἀπέδειξεν ἡ σημερινὴ συζήτησις καὶ αἱ προηγούμεναι. Μᾶς ἐνδιαφέρει συνεπῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, δηλαδὴ ἀπὸ πολιτειακῆς ἀπόψεως, ἡ συμβιβαστικὴ λύσις τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ ἡ φιλελευθέρα δημοκρατικὴ παράταξις εἰς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, ἡ λύσις ἐκείνη ἡ ὁποία ἀκριβῶς κατέστησεν ἀντιπαθῆ τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὰ πολιτικὰ στρώματα καὶ ἡ ὁποία ἐνίσχυσε καὶ ἐνισχύει τὴν παράταξιν αὐτήν. Νομίζω ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ πολιτειακῆς ἀπόψεως ἀποτελεῖ μίαν ὑποχώρησιν πρὸς τὴν Μοναρχίαν καὶ γνωρίζετε ὅτι τὸ πολίτευμα δὲν μεταβάλλεται καὶ δὲν πραγματοποιεῖται διὰ συμβιβασμῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς πάλης. Ἀλλ’ ἡ συμβιβαστικὴ πολιτειακὴ λύσις δὲν εἶναι δυνατὸν φυσικὰ νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι νομίζω ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι ἀντιθέσεις μεταξὺ τῶν στρωμάτων τοῦ πληθυσμοῦ φέρουν εἰς τὸν στίβον τοῦ πολιτειακοῦ ἀγῶνος στρώματα κοινωνικὰ καὶ ἐνδιαφερόμενα διὰ τὴν πλουτοκρατίαν, καὶ νομίζω ὅτι, ἂν τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως εἶναι ἀνίκανα νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα καὶ νὰ καταστήσουν αἰσθητὴν τὴν ἐπιβολὴν αὐτοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι καὶ μία ἄλλη παράταξις, ἥτις εἶναι πραγματικῶς ἡ παράταξις τοῦ ἑνιαίου μετώπου τῶν ἐργατῶν. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχει δηλαδὴ καὶ μία παράταξις, μία δύναμις, τὴν ὁποίαν σεῖς ἀγνοεῖτε καὶ διὰ τὴν ὁποίαν οὔτε κἂν ἐνδιαφέρεσθε καὶ ὁποία δύναμις δρᾷ καὶ ἐνεργεῖ μὲ νέα ἰδεώδη, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ ἰδικά σας, ἅτινα εἶναι μεσαιωνικὰ, πεπτωκότα. Ἐννοῶ τὰ ἰδεώδη τὰ κοινωνικά σας, τὰ ἠθικά σας, καὶ νομίζω ὅτι εἰς πολλὰ Κράτη πολὺ ἰσχυρότερα κόμματα, μὲ μεγαλυτέρας ρίζας, ἠγνόησαν τὴν πολιτικὴν δύναμιν τῶν νέων τάσεων καὶ τοὺς κοινωνικοὺς ἀγῶνας, ἀλλ’ ἐπλήρωσαν ἀκριβὰ τὴν ἄγνοιάν των. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται βέβαια νὰ σᾶς πείσωμεν ἢ νὰ μᾶς πείσητε. Πρόκειται ἁπλῶς νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ πολιτικῶν πραγμάτων καὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ὡς Κυβέρνησις συνασπισμοῦ ἦλθε νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ δεινὰ τῆς καταστροφῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς ἀναρχίας. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἑξῆς. Δὲν ἀναφέρεται πουθενὰ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τίποτε σχετικὸν μὲ τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν καὶ μὲ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι σήμερον ὑπάρχει μία ἐργατικὴ κρίσις, συνέπεια δὲ καὶ αὐτὴ τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Ὑπάρχει ζήτημα ἀεργίας, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν ἰδιαιτέρως κρίσιμον μορφὴν εἰς τὴν Μακεδονίαν. Νομίζω συνεπῶς ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ ἀσχολῆται μὲ ἐπαίνους πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, τῆς ὁποίας τὰ φιλικὰ αἰσθήματα πρὸς τὴν Ἑλλάδα εἶναι γνωστά, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὰ ἐργατικὰ ζητήματα καὶ νὰ ἔχῃ μίαν δεδηλωμένην γνώμην, ἥτις θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνεργίαν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν ζωὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν δεκάδων χιλιάδων ἐργατῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἐκδηλωθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ συνεχιζομένη πολιτική, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται κεκαλυμμένως πως εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία κατέστρεψε τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν ὁποίαν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπαναφέρωμεν ἐπὶ τάπητος. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς φιλίας δῆθεν, ἀλλὰ τῆς χρεολυσίας εἰς τὴν πραγματικότητα τῶν ἰμπεριαλιστικῶν συμφερόντων τῆς Ἀντάντ. Εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καλύπτουν μὲ φράσεις φιλικὰς πρὸς τὰς Δυνάμεις ἐκείνας, τὰ συμφέροντα τῶν ὁποίων δυστυχῶς ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ ἐξυπηρετοῦν. Εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἡ παράταξις αὐτὴ καὶ ἐσυνέχισεν ἡ παράταξις ἐκείνη.

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι ἡμεῖς.

§105Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Σεῖς τὴν ἐσυνεχίσατε. Ἡ πολιτική, λέγω, τοῦ φιλανταντισμοῦ, ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἐκ νέου εἰς περιπετείας. Ἐναντίον δὲ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς γνωρίζω πολὺ καλὰ ὅτι ἀποφασιστικῶς ἀντιτάσσεται ἡ ἐργατικὴ τάξις, ἡ ἔχουσα πολιτικὰς πεποιθήσεις καὶ ἀντιλήψεις. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταψηφίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τῶν ὠργανωμένων δυνάμεων τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἐναντίον τῆς πραγματοποιήσεως τῆς πολιτικῆς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς μέρος, ὅσον καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν τῆς πολιτικήν. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς ἀπὸ κοινοβουλευτικῆς ἀπόψεως μίαν πολιτικὴν δικτατορίαν, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Δεμερτζῆς, ἡ πολιτικὴ δὲ δικτατορία εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸν κοινοβουλευτισμόν, τὸν ὁποῖον τόσον ἐξυμνεῖτε, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου....

§106Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἡ δικτατορία τοῦ προλεταριάτου;

§107Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς δικτατορίας τοῦ προλεταριάτου, ἀλλ’ ὄχι ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ τοῦ καλύπτοντος τὴν πολιτικὴν δικτατορίαν. Συνεπῶς θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, διότι εἴμεθα ὑπὲρ μιᾶς μόνον Κυβερνήσεως, τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐργατῶν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ὁρκισθῶμεν, κ. Πρόεδρε.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὕρωμεν ἱερέα, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι δύσκολον, διότι εἶναι νύκτα. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Θ. Σοφούλης, Γ. Καφαντάρης, Ι. Μεταξᾶς, Α. Μιχαλακόπουλος, Α. Παπαναστασίου καὶ Α. Κανάρης ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ τῶν διὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Συντάγματος συζητήσεων τῆς Βουλῆς» Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως συζήτησις. Ὁ κ. Γ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§112Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀνάγκη νὰ φέρω τὴν κριτικὴν ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου ὅσον καὶ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ἐπιπέδου μὲ ὡδήγησε ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἡ ἐμφάνισις πάσης Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ ἓν πολιτικὸν γεγονὸς ὄχι μόνον διὰ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ δι’ ὁλόκληρον τὴν Χώραν. Αἱ δηλώσεις ἑπομένως τίθενται καὶ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐνώπιον τῆς Χώρας. Κάθε Κυβέρνησις φέρει μαζί της μίαν πολιτικὴν ἰδέαν, μίαν ἀρχήν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας διεκδικεῖ τὴν Κυβέρνησιν, διεκδικεῖ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Καὶ ὅταν μὲν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁμοιογενής, τὸ πρᾶγμα δὲν παρουσιάζει μεγάλην δυσκολίαν, διότι ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι μικραὶ αἱ διαφοραὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων, μιᾶς ἔστω καὶ τῆς αὐτῆς τάξεως, πάντως εἶναι ἀρκούντως βαθεῖαι διὰ νὰ χαρακτηρίζουν τὸ κόμμα τοῦτο ἀπὸ τὸ ἄλλο. Κάθε κόμμα ἔχει τὰς πολιτικάς του ἀρχάς, ἔχει τὴν θεωρίαν του καὶ ἴσως ἐνίοτε καὶ τὴν κοσμοθεωρίαν του. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως παρουσιάζουν μίαν μεγάλην ἀτέλειαν, εἰς τὴν γενικότητά των κρύπτουν ἀσάφειαν, ἡ ὁποία θίγει τὰ ὅρια τῆς ἀοριστίας. Διατί ἡ Κυβέρνησις συνετέθη ἐκ διαφόρων πολιτικῶν ἀντιλήψεων; Τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὡδήγησε κόμματα μέχρι τῆς χθὲς τόσον ἀντίθετα εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ συνασπισμοῦ; Ἂν καλῶς ἀντελήφθην τὸ πνεῦμα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀνάγκη αὐτή, ὅπως τὴν παριστᾷ, εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀντιμετωπίσεως ἑνὸς κινδύνου, τοῦ στρατιωτικοῦ. Ἀλλὰ νομίζω τοῦτο ὅτι ἀποτελεῖ ἀδυναμίαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ κίνδυνος δὲν εἶναι τόσον μέγας ὅσον ὑπετέθη. Ὁ σύνδεσμος τῶν κομμάτων ἐντεῦθεν φαίνεται εἰς ἐμὲ ὅτι εἶναι εἷς μηχανικὸς σύνδεσμος χωρὶς μίαν βαθυτέραν ἀπήχησιν. Δὲν εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ἡ ἀφορμὴ τῆς κακοδαιμονίας τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι ἡ νόσος αὐτὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ἡ Χώρα μας, εἶναι ἡ ἐκδήλωσις τῆς νόσου. Ἡ νόσος εἶναι, ἀληθῶς, βαθυτέρα, βαθυτάτη ἀκόμη. Ἡ νόσος αὐτὴ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω, ἡ οἰκονομικὴ κρίσις. Ὑπάρχει βεβαίως μία σχέσις αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ μεταξὺ τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς κρίσεως καὶ τῆς ἐκδηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας, τῆς στρατοκρατίας. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν τὴν βαθυτέραν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, διότι ἄλλως θὰ ζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν ἓν νόσημα μόνον, κατ’ ἐπιφάνειαν, ἀφίνοντες τὴν ῥίζαν τὴν φθοροποιὸν εἰς τὸ βάθος νὰ κατατρώγῃ τὸν ὀργανισμόν. Ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ Χώρα μας, ὅπως εἶπα, εἶναι οἰκονομικὴ ἢ μᾶλλον δύο εἰδῶν, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς ἡ δημοσιονομική, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ καὶ εἶναι συγχρόνως μία κρίσις καθ’ αὑτὸ οἰκονομική, μία κρίσις δηλαδὴ παραγωγική. Διατί νὰ τὸ ἀποκρύψωμεν; Ἡ βαθυτέρα ἀφορμὴ αὐτῆς τῆς κρίσεως εἶναι ὁ πόλεμος. Καλῶς ἢ κακῶς ὁ γενόμενος πόλεμος εἶχεν εἰς ὅλας τὰς χώρας, ἑπομένως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ὁ πόλεμος ἀνεξαρτήτως τῶν ἀποτελεσμάτων του ἀποτελεῖ μίαν ἄσκοπον σπατάλην τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαταραχὴ τῆς κοινωνικῆς ἰσορροπίας, τῆς ὁποίας ἐκδήλωσις εἶναι ὅλαι αἱ ἀνωμαλίαι τῆς δημοσίας ζωῆς, ἐνώπιον τῶν ὁποίων παριστάμεθα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναζητήσωμεν σαφῶς τὴν αἰτίαν καὶ νὰ τὴν θεραπεύσωμεν, διότι, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι αὐτὴ ἡ πρόθεσις συνήνωσε τοὺς διαπρεπεῖς πολιτικοὺς ἄνδρας ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος, τοσοῦτον μηχανικῶς τιθεμένου, δίδει τὴν ἐντύπωσιν μιᾶς συμφωνίας, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπέναντι ἑνὸς κινδύνου ἐπικειμένου ἀτομικῶς, προσωπικῶς κατὰ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα συνέπραξαν. Ὁ Στρατὸς δὲν ἐπενέβη εἰς τὴν πολιτικὴν ὄχι μόνον τώρα προσφάτως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ παρελθόν, παρὰ μόνον ὅταν διεταράχθη αὐτὴ ἡ δημοσιονομικὴ ἰσορροπία, αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ ἰσορροπία τῆς Χώρας. Ἀκόμη ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὡς μία Ἐπανάστασις ἀναγεννήσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξεπήδησε δὲν ἠξεύρω ποία νέα Ἑλλάς, αὐτὴ ἡ Ἐπανάστασις στρατιωτικὴ δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ἐκδήλωσις μιᾶς διαταραχῆς, μιᾶς οἰκονομικῆς ἀνισορροπίας, ἡ ὁποία ὑπῆρχε. Τὰ ἐλλείμματα τὰ συστηματικὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὸ 1903, ἔλαβον μίαν ἔκτασιν τόσον καταστρεπτικὴν τὸ 1909, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὸ τραγικὸν ποσὸν τῶν 3 δισεκατομμυρίων, τῶν 150 ἑκατομμυρίων δηλαδή. Αὐτὴ ἦτο ἡ κυριωτέρα ἀφορμή, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξεκίνησεν ὁ στρατὸς πρὸς τὸ Γουδί. Πῶς; Βεβαίως ὑπάρχει ἓν ἰδεαλιστικὸν περίβλημα εἰς ὅλα τὰ κινήματα, ἀλλ’ εἰς τὸ βάθος πρέπει νὰ ἀνεύρωμεν καὶ τὴν αἰτίαν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ οἰκονομικὴ αὐτὴ διαταραχή, ὁ Στρατὸς νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἐκάθητο εἰς τοὺς στρατῶνάς του. Ἂν δὲν θεραπεύσητε αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν διαταραχήν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οἱασδήποτε τάσεις μονομερεῖς καὶ ἂν ἐπιβάλλητε, ὁ Στρατὸς δὲν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τοὺς στρατῶνάς του. Διατί αὐτό; Διότι ὁ Στρατὸς δυστυχῶς εἶναι σήμερον ἡ μόνη ὠργανωμένη δύναμις ἀπέναντι τῶν ἄλλων δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνοργάνωτοι, καὶ ἑπομένως γίνεται ὁ φορεὺς τῆς διαταραχῆς τῆς Χώρας. Τὸ οὐσιῶδες λοιπὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον κατατρύχει τὴν Χώραν, εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἡ δημοσιονομικὴ κρίσις. Ἡ δημοσιονομικὴ κρίσις ἀφορᾷ τὴν τακτοποίησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Καὶ αὐτὸ βεβαίως ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ καθ’ οὓς τρόπους ἴσως ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ ἐκθέσῃ, ἀλλὰ κατὰ μέθοδον, ἡ ὁποία καθόλου δὲν ὑπάρχει ἐνώπιόν σας. Τοῦτο ὅμως εἶναι οὐσιωδέστατον διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν καθόλου πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ Κράτη, ὅπως καὶ οἱ ἄνθρωποι, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται μίαν περιπέτειαν, μίαν νόσον, βαδίζουν πρὸς τὴν ἀνάρρωσιν — τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τίθεται τὴν περίοδον ταύτην, ὅπως καὶ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, εἶναι πῶς θὰ ἐπέλθῃ αὐτὴ ἡ ἀνασυγκρότησις. Διότι βεβαίως ἡ ζωὴ θὰ ἐξακολουθῇ τὸν δρόμον της, ἀσφαλῶς δὲ θὰ ἔλθῃ μίαν ἡμέραν ἡ ἀνασυγκρότησις ἡ οἰκονομικὴ εἰς τὴν Χώραν. Ἀλλὰ πῶς; Εἰς βάρος τίνος; Τὸ πρόβλημα τοῦτο ἐνέχει μίαν κεφαλαιώδη πολιτικὴν σημασίαν. Διότι ἀπὸ τὸν καθορισμὸν τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, θὰ κρίνωμεν τὴν πρόθεσίν της. Δὲν εἶναι εὔκολος λόγος καὶ ματαία ἡ συζήτησις αὕτη. Καὶ βεβαίως ἡ εἰλικρίνεια τῶν προϋπολογισμῶν, ἀλλὰ καὶ εἰλικρίνεια τῶν ἀπολογισμῶν πρέπει νὰ εἶναι τὸ κύριον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ δύνανται ὄχι μόνον οἱ πολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον δυσκόλως δύνανται νὰ εὕρωσι τοὺς ἀληθεῖς ἀριθμούς, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς νὰ δύναται νὰ βλέπῃ ποῦ εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικά μας. Προβλήματα τεράστια δημιουργοῦνται ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἐπίσης κρίσεως, προβλήματα τὰ ὁποῖα πρώτην φορὰν ἀντιμετωπίζει ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, διότι πρώτην φορὰν τὰ δημιουργεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς παραξενεύουν οἱ λόγοι μου, οἱ τόσον, ὅπως παρετήρησα προσβαλόντες τὴν ἠρεμίαν τῶν κ. κ. συναδέλφων. δὲν εἶναι ξένον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, δὲν εἶναι κάτι τι τὸ ὁποῖον ἦλθεν ἔξωθεν. Ὄχι, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήσαμεν ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, δὲν ὑπῆρχε πρὸ δεκαετίας, δὲν θὰ ἠδύνατο δὲ νὰ ὑπάρχῃ ὁσονδήποτε ἰδεολόγος καὶ ἂν ὑπῆρχεν, ὑπάρχει ὅμως σήμερον, ἰδιαιτέρως διότι ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ δεδομένα, διότι ὑπάρχει ἡ οἰκονομικὴ χρεωκοπία. Εἰς βάρος τίνος θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀνασυγκρότησις; Ἰδοὺ τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον δὲν θίγεται παντάπασιν εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ γίνῃ ἡ ἀνασυγκρότησις αὕτη εἰς βάρος τῶν οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν τάξεων ἢ εἰς βάρος τῶν ἀδυνάτων; Πῶς δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο; Ἡ ἐξασφάλισις ἰσορροπημένων προϋπολογισμῶν δὲν σημαίνει ὅτι λύει τὸ πρόβλημα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσα, εἰς βάρος τῶν ἰσχυροτέρων τάξεων. Ἔχομεν τὸ Ἰταλικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὰ δημόσια οἰκονομικὰ λίαν ἀνθηρά, καὶ ἐν τούτοις δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ παραγωγικὴ κρίσις δὲν ἐλύθη, διότι ἡ οἰκονομικὴ συγκρότησις δὲν συντελέσθη, ἀλλὰ τοὐναντίον συγκρούονται ἀνταγωνισμοὶ ἰσχυρότατοι, τοὺς ὁποίους βλέπομεν καθ’ ἡμέραν. Ἐν τούτοις ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἰταλίας εἶναι ὁ θαυμασιώτερος καὶ ὑποδειγματικώτερος παντὸς ἄλλου Προϋπολογισμοῦ. Ὥστε ἡ τακτοποίησις μόνον τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν δὲν πρόκειται νὰ λύσῃ τὰ προβλήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι προβλήματα οἰκονομικά. Μὲ ἐνδιαφέρει ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν προβλημάτων τούτων, εἴτε ἀναγκάζοντες ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὰς ἀξίας νὰ πολλαπλασιάσωσι τὴν ἐργασίαν των, εἴτε φορολογοῦντες ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπεκόμισαν κέρδη ἐκ τοῦ πολέμου καὶ εἶναι ἰσχυροὶ οἰκονομικῶς, καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὠφεληθοῦν ἀμέσως ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως. Ἡ θέσις τὴν ὁποίαν λαμβάνει κάθε κόμμα ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως εἶναι ἡ θέσις ἡ ὁποία τὸ διακρίνει ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα. Δυστυχῶς ἡ ἕνωσις τῶν κομμάτων δὲν μᾶς δίδει τὴν σαφῆ διάκρισιν διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποίαν στάσιν λαμβάνουν τὰ διάφορα κόμματα ἀπέναντι τοῦ κεφαλαιώδους τούτου προβλήματος. Ἐλλείπει ἀπὸ τὰς δηλώσεις ἓν σύστημα ἀπαραιτήτου κοινωνικῆς πολιτικῆς. Πρόβλημα σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ θιγῇ διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ πρόβλημα τῆς ἀνεργίας, δὲν ἀναφέρεται παντάπασιν. Διότι δὲν εἶναι μόνον γενικῶς ἐργατικόν, δὲν εἶναι μόνον πολιτικόν, εἶναι πρόβλημα κοινωνικὸν καί, ἂν δὲν ἔχῃ παρ’ ἡμῖν τὴν σπουδαιότητα ἣν ἔχει εἰς ἄλλας χώρας, πάντως εἶναι ἀρκετὰ σημαντικὸν διὰ μίαν χώραν πολὺ περιωρισμένην ὡς ἡ Χώρα μας. Δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, ἂν δὲν θέσῃ μίαν ἀρχὴν θετικήν, ὄχι συμβιβαστικήν, ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἔχουν δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἐργασίας. Ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ καὶ ὄχι τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸν Στρατὸν εἰς τὸ νὰ διαχειρίζηται τὰ δημόσια πράγματα, ἡ ὀρθὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἐπαναφέρῃ πάλιν τοὺς στρατιώτας εἰς τὸ καθῆκόν των, διότι ἄλλως, ἂν ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, ἡ Δημοκρατία δὲν εἶναι ἀσφαλής. Οἱοσδήποτε τυχοδιώκτης θὰ εἶναι εὐπρόσδεκτος, ὅταν κρούσῃ τὴν θύραν τῆς Ἐξουσίας, διότι θὰ εὕρῃ μίαν δυσφορίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκμεταλλευθῇ, ὅλοι δὲ οἱ δικτάτορες, ὡς γνωρίζετε, ἀρχίζουν ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτῆς τῆς δυσφορίας. Ἡ δικτατορία τῆς Ἰταλίας ἤρχισεν ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς μικροαστικῆς ἀνησυχίας, ἡ δικτατορία τοῦ Παγκάλου ἤρχισεν ὡς ἀριστερὰ Ἀντιπολίτευσις ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου. Μὴ ἀγωνίζεσθε περισσότερον νὰ εὕρητε ἰδιαιτέραν συγγένειαν μεταξὺ δικτατορίας καὶ τοῦ δημοκρατικοῦ στρατοῦ. Ἡ δικτατορία δύναται νὰ ὑπάρχῃ μὲ οἱονδήποτε καθεστώς. Ἔχομεν τὴν δικτατορίαν τῆς Ἱσπανίας, ἡ ὁποία εἶναι φρουρὸς τοῦ βασιλικοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ συγχίζωμεν τὴν στρατοκρατίαν τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸν δημοκρατικὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος σεβασμοῦ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν στρατοκρατίαν. Διότι ὁ δημοκρατικὸς στρατὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἓν στοιχεῖον δυνάμεως τοῦ καθεστῶτος, ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ καλύψωμεν τὰς λέξεις. Μὴ πλανᾶσθε, δὲν εἶναι αἱ ψηφοφορίαι αἱ ὁποῖαι στηρίζουν τὰ καθεστῶτα, οὔτε αἱ Βουλαὶ εἶναι αἱ κοινωνικαὶ δυνάμεις. Ὄχι λοιπὸν αἱ ἐπίπλαστοι συζητήσεις περὶ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι αἱ οὐσιαστικαί, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὁδηγήσουν τὴν Βουλὴν ταύτην. Ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἡ ὁποία εἶναι ὁ ἄξων σήμερον τῆς πολιτικῆς ὅλων τῶν Κρατῶν, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὸν τόνον διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος θὰ εἶναι φιλειρηνική, ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ φιλειρηνικότης αὐτὴ καὶ ἡ ἀνάγκη τῶν συμμαχιῶν δὲν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ θυσιάσῃ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν ἐδαφῶν της. Καμμία παραχώρησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ πρὸς ἓν Κράτος διὰ νὰ τὸ ἀποζημιώσῃ, ἐπειδὴ ὑφίσταται τὰ δεινὰ ἑνὸς ἄλλου ἰμπεριαλισμοῦ—ὑπαινίσσομαι τὴν Σερβίαν καὶ τὰς ἀξιώσεις της. Ἀλλ’ ἀκόμη μὴ νομίσητε ὅτι αἱ ἰδέαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι σᾶς φαίνονται τόσον περίεργοι, ὅτι αἱ ἰδέαι αὐταὶ δὲν ἔχουν ὑπ’ ὄψει τους αὐτὸ τὸ ὁποῖον τρόπον τινά, μετὰ τόσας ἀγάπας ὑπερασπίζετε, τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Δὲν πρέπει νὰ κάμνητε τὴν διάκρισιν μεταξὺ καλῶν καὶ κακῶν πατριωτῶν, ὅλοι εἴμεθα ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὰς ἰδέας μας καὶ ὁ καθεὶς εἶναι ἀντάξιος τῶν ἰδεῶν του. Ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναμαι ἐπίσης νὰ ἀφήσω ἀδιαμαρτύρητον τὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων ἑνὸς λαοῦ, τοῦ Δωδεκανησιακοῦ, ἀπολύτως Ἑλληνικοῦ, ὁ ὁποῖος σήμερον ὑπὸ τὸν Φασισμὸν στενάζει ὑπὸ μίαν δουλείαν, ἐναντίον τῆς ὁποίας ἔχει ἐξεγερθῆ ὁλόκληρος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ τόσον ἀνομοιογενὴς δυστυχῶς, παρέχει τὰ ἐνδόσημα τόσον εἰς τὴν δημοκρατικὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν ἀντιδημοκρατικὴν παράταξιν νὰ ἔχουν ἐπιφυλάξεις ὡς πρὸς τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει. Δὲν δύναται ὁ συντονισμὸς αὐτὸς τῶν προσπαθειῶν, ὁ ὁποῖος ἔγινεν ἐνώπιον τοῦ κινδύνου τῆς στρατοκρατίας—διότι τοῦτο εἶναι ἡ μόνη δικαιολογία τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως—νὰ θυσιάσῃ θεσμοὺς δημοκρατικούς, τοὺς ὁποίους ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πιστεύει. Ἀνέγνωσα ὡρισμένας δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας ὅτι πρόκειται καὶ πάλιν νὰ ἐμφανισθῇ ἀμύντωρ τῆς πατρίου ἡμῶν γλώσσης. Θὰ εἶχον τὴν περιέργειαν, θὰ εἶχον τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ ἕνα νέον Ὑπουργόν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι μέγας εἰς τὴν ἡλικίαν, νὰ μᾶς φέρῃ τὰς ἰδέας αὐτοῦ ἐπὶ τῶν μεγάλων ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης, διότι τὸ πρόβλημα νομίζω ὅτι εἶναι διὰ παντὸς λυμένον ἀπὸ αὐτὸν τοῦτον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι τεχνικὸν καὶ φιλολογικὸν πρόβλημα, ἀλλ’ εἶναι κατ’ αὐτὸ δημοκρατικὴ ἐξέλιξις.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁμιλεῖτε τὴν καθαρεύουσαν.

§114ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖτε σεῖς, αὐτὴν θέλομεν καὶ ἡμεῖς.

§115Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν τῷ ἀρέσει ἡ γλῶσσα αὐτὴ τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Δυστυχῶς καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἡ γλῶσσα αὐτὴ εἶναι πτωχή, διότι δὲν τὴν γνωρίζομεν κατὰ βάθος. Ἀλλ’ ἡμεῖς διαφέρομεν ἀπὸ σᾶς, διότι θέλομεν νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς γλώσσης τοῦ λαοῦ, διότι πιστεύομεν ὅτι Δημοκρατία θὰ εἴπῃ νὰ συμμετέχῃ ὁ λαὸς οἰκονομικῶς καὶ πνευματικῶς εἰς ὅλα τὰ ἀγαθά, διότι ἄνευ αὐτῆς θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐπιστήμη νὰ εἶναι μονοπώλιον ὡρισμένων τάξεων. Εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, τὸ πρόβλημα τῆς δημοκρατικῆς ἐξελίξεως τῆς Χώρας καὶ δὲν δύναται οἱοσδήποτε συμβιβασμὸς νὰ κατασιγάσῃ τὸ πρόβλημα τοῦτο. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μέρος τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ἐπίσης εἶναι ἓν πρόβλημα κοινωνικόν. Δὲν εἶναι μόνον ζήτημα ἑνὸς δανείου ἐξωτερικοῦ, ἀπαραιτήτου βεβαίως, διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ εἶναι ἓν πρόβλημα ὑποχρεώσεων ἀπέναντι ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἀποτελοῦν ἰδιαιτέραν τάξιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἀποτελοῦν ἰδιαιτέραν κατηγορίαν ἀνθρώπων. Εἶναι ζήτημα τιμῆς νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς κεφαλαιῶδες. Πρέπει οἱ ἄνθρωποι—αἱ τάξεις αἱ ὁποῖαι δύνανται καὶ ὑπάρχουν πολλαί— οἱ δυνάμενοι νὰ βαστάξουν τὰ βάρη τῆς ἐλαφρύνσεως τῆς δυστυχίας τῶν προσφύγων. Ἐπίσης ἓν ζήτημα σπουδαῖον ἐλλείπει ἀπὸ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐκφράζῃ τὴν χαράν της διὰ τὴν παλινόρθωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ ἔλλειψις νὰ λάβῃ μίαν σαφῆ στάσιν ἔναντι τοῦ δικτάτορος καὶ τῶν θεραπόντων ἀποτελεῖ ἀποφυγὴν εὐθύνης. Εἶναι ζήτημα τιμῆς διὰ τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ὡς ὑπόθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν εἶναι μία ἁπλῆ δικαστικὴ δίκη, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀφήσῃ εἰς χεῖρας τῶν δικαστικῶν, οἵτινες τὴν ἐξετάζουν ἐντίμως, ἀλλὰ πάντως μὲ τὸ στενόκαρδον δικονομικὸν πνεῦμα, ὥστε νὰ κινδυνεύῃ νὰ ἀποτελματωθῇ μία ὑπόθεσις, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει αὐτὰς τὰς τιμητικωτάτας ἐλευθερίας μας. (Χειροκροτήματα). Δὲν πρόκειται, λέγω, μόνον περὶ τῆς ποινῆς τοῦ δικτάτορος καὶ τῆς ἐνοχῆς τῶν θεραπόντων, πρόκειται περὶ μιᾶς ἠθικῆς δίκης, τὴν ὁποίαν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναλάβῃ τάχιστα, καὶ ἀναμένω τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἄλλως τὸ τοιοῦτο θὰ ἐδείκνυε συμβιβασμὸν δὲν ἠξεύρω ὄπισθεν τίνων κομματικῶν ὠφελημάτων. Ὑπάρχουν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι συνδέονται ἀμέσως ἢ ἐμμέσως μὲ τὴν δικτατορίαν, ἀλλὰ πάντως ἡ τυχὸν συμπάθεια πρὸς τοὺς ἀτυχήσαντας αὐτοὺς ἀνθρώπους δὲν δύναται νὰ ὑπερνικήσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ καὶ ὁλόκληρος ὁ συνησπισμένος πολιτικὸς κόσμος ἀπέναντι τοῦ κεφαλαιώδους τούτου ζητήματος. Ὁ μηχανικὸς τρόπος τῆς λύσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ μίαν νέαν ὑπερπαραγωγὴν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκυμονοῦν καὶ πάλιν κινδύνους δικτατορίας. Διότι, ὅταν εἶναι ἐξακριβωμένον ὅτι ἡ Ἑλλὰς πάσχει κυρίως ἐκ τῆς ὑπερτροφίας τῶν δαπανῶν τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων εἰς τοιαύτην ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ φαντασθῇ οὔτε τὸ ἰμπεριαλιστικώτερον Κράτος, θὰ εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἐπαναφέρωμεν ἀθρόους ἀξιωματικοὺς εἰς ἕνα Στρατὸν περιωρισμένον ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς εἰρήνης τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Χώρα. Λέγω, θὰ εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνον νὰ δημιουργήσωμεν ἓν Σῶμα ἀργοσχόλων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἴσως θὰ κινῶνται ἀπὸ παραβολώτερα σχέδια πρὸς περιπετείας πολεμικὰς ἢ ἀκόμη καὶ πρὸς περιπετείας ἐσωτερικάς. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι ἔργον ἐπίσης στοιχειώδους δικαιοσύνης, μᾶς λέγουν. Μὴ νομίσετε ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι περισσότερον δυστυχεῖς ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κρούουν τὰς θύρας τῶν ἐργοστασίων καὶ τοὺς ἀπαντοῦν ὅτι δὲν ἔχουν ἐργασίαν. Οἱ ἀξιωματικοὶ τουλάχιστον λαμβάνουν μίαν σύνταξιν ἀρκετὴν διὰ νὰ ζήσουν. Ἂν θέλητε νὰ ἐμπνέησθε ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς εὐθύτητος, πρέπει νὰ εἶσθε εὐθεῖς εἰς ὅλας τὰς ἀπόψεις σας. Μόνον ἂν ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ προβλήματα τὰ καθολικὰ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν λαϊκῶν τάξεων θὰ δυνηθῇ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὰς τάξεις αὐτὰς τὴν προσπάθειαν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνασύνταξιν τῆς Χώρας. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἢ ἄλλην οἱανδήποτε τάξιν, ἐλᾶτε νὰ ἐργασθῆτε, χωρὶς νὰ παράσχητε εἰς αὐτοὺς τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ζωή των θὰ καλυτερεύσῃ, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέφερον, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς περιπετείας τῶν πολέμων καὶ τῆς μεταπολεμικῆς δυστυχίας—διότι δὲν εἶναι ψεῦδος ὅτι, ἐνῷ αὐτοὶ ἐμάχοντο, ἄλλοι ἐπλούτιζον, καὶ σεῖς θὰ τὸ ὁμολογήσητε εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις τῶν νομοσχεδίων—θὰ τύχουν ἱκανοποιήσεως. Μὴν ἀσχολῆσθε τόσον πολὺ μὲ τοὺς τύπους τῶν πολιτευμάτων. Δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συγκινεῖ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἡ Βασιλεία. Ἂν θέλητε μάλιστα, τολμῶ νὰ εἴπω, οὐδὲ ἡ Δημοκρατία ἀκόμη. Ἔχει τόσην δυστυχίαν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὥστε νὰ μὴ συγκινῆται ἀπὸ τοὺς τύπους τῶν πολιτευμάτων. Ἂν θέσητε ἐνώπιόν σας τὸ κεφαλαιῶδες τοῦτο πρόβλημα, ἀσφαλῶς θὰ συναγάγητε συμπεράσματα νέα, τὰ ὁποῖα οὐδὲ κἂν ὑποπτεύεσθε, διὰ τὴν πολιτικὴν προθυμότητα τοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ ἡ κριτική, τὴν ὁποίαν ἐνόμισα καθῆκον νὰ φέρω ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐναπόκειται εἰς ὑμᾶς νὰ μᾶς παράσχητε τὰς ἐξηγήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπιβεβλημέναι, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας κατὰ συνείδησιν. (Χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§117Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διάφοροι γνῶμαι, ἄλλαι ὑπὲρ τοῦ σχηματισμοῦ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἄλλαι κατ’ αὐτοῦ, ὡς ἐπίσης ἠκούσθησαν διάφοροι γνῶμαι καὶ διάφοροι ἀπόψεις σχετικῶς μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Δὲν θὰ προβῶ εἰς εὐρεῖαν ἔρευναν αὐτοῦ. Ἐν συμπεράσματι θὰ ἐκφράσω τὴν προσωπικήν μου γνώμην ὅτι τὰ μεγάλα ἐξωτερικά, ἐσωτερικὰ καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὸν συνασπισμὸν ὅλων τῶν δυνάμεων τῶν ὑπαρχουσῶν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος. Σχετικῶς μόνον μὲ τὴν σύμπραξιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος θὰ εἶχον ἕνα δισταγμόν, τὸν ὁποῖον ὀφείλω νὰ ἐκφράσω, θὰ εἶχον μίαν ἐπιφύλαξιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ διατυπώσω καὶ ὡς προερχόμενος ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ὡς ἐκλεγεὶς ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ πρὸ παντὸς λόγῳ ἐξαιρετικῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν εἶχον, τῆς εἰδικῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον πλησίον τοῦ ἐκλιπόντος ἀρχηγοῦ. Πρὸ τεσσάρων ἀκριβῶς ἐτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀκριβῶς ταύτῃ—καὶ τοῦτο τὸ ἐνθυμοῦμαι ζωηρῶς—εἰς τὰς ἕδρας αὐτάς, εἰς τὰς ὁποίας βλέπω παρακαθημένους τοὺς ἐπιλέκτους ἄνδρας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τὰ μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, παρεκάθησεν ἄλλος πολιτικὸς κόσμος, παρεκάθησεν ὁ ἐκλιπὼν ἀρχηγός μας καὶ ἔδωσε λόγον, ἐκρίθη, ἐδικάσθη καὶ κατεδικάσθη δι’ ἐσχάτην προδοσίαν κατὰ τῆς Πατρίδος, καὶ μίαν πένθιμον πρωΐαν ἔπεσεν ὁ ἀλησμόνητος αὐτὸς ἀρχηγός μας εἰς τὸ πεδίον τοῦ Γουδί. Δὲν θὰ ἐρευνήσω καθόλου τὴν πρᾶξιν, οὐδὲ θὰ τὴν χαρακτηρίσω, διότι μετὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν ἤδη κατάστασιν, καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, καθ’ ἣν ἔδωσαν πρὸς ἀλλήλους τὴν χεῖρα οἱ ἀποτελοῦντες τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος ἄνδρες, δὲν θέλω νὰ ὀξύνω τὰ πάθη—αὐτὸ εἰλικρινῶς δὲν τὸ θέλω—καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κρίνω ἐγὼ τὸ γεγονός, οὐδὲ προτίθεμαι νὰ τὸ χαρακτηρίσω. Εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀφίνω νὰ τὸ κρίνῃ ἡ Ἱστορία. Ἀλλὰ φυσικὸν εἶναι νὰ ἐρωτήσῃ τις· ποίους ἄρα βαρύνει ἡ εὐθύνη τῆς πράξεως ταύτης; Βεβαίως πρόκειται περὶ ἐνεργείας, ἡ ὁποία ἐπήγασεν ἀπὸ μίαν ἐπαναστατικὴν κατάστασιν, ἐνεργείας ἥτις προέκυψεν ἐκ μιᾶς ἀνωμάλου πολιτικῆς περιόδου καὶ διὰ τὴν ὁποίαν πιθανὸν νὰ μὴ εὐθύνεται ὁ ἀντίπαλος ἡμῶν πολιτικὸς κόσμος. Ἀλλ’ ἔχω ἓν δεδομένον, δεδομένον τὸ ὁποῖον ὄχι τώρα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε εἶχε παραγάγει εἰς τὴν ψυχήν μου ζωηρὰν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν βενιζελικῶν, ὁ εὑρισκόμενος ἤδη, εὐτυχῶς, μακρὰν τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, διατρίβων τότε ἐν Λωζάννῃ, ἐπεδοκίμασε τὴν πρᾶξιν ταύτην.

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρετε;

§119Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι βεβαιωμένον τοῦτο. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἀμφισβητῆτε, ἔχω ἓν ἄλλο δεδομένον, τὸ ὁποῖον θὰ προβάλω. Ἔχω τὸν τότε Ὑπουργὸν Πολίτην, ἄνθρωπον ἀκριβῶς τοῦ Βενιζέλου, ὅστις ὄχι μόνον δὲν ἀπεδοκίμασεν, ἀλλ’ ἀντιθέτως πρὸ τῆς καταδίκης συνίστα διὰ τηλεγραφήματος πρὸς αὐτὸν ὡς ἀναγκαίας καὶ ἐπιβαλλομένης διὰ τὸ συμφέρον τῆς Χώρας τὰς καταδίκας καὶ ὅστις ἐπὶ πλέον ἐδικαιολόγησε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν κατόπιν ἐν Παρισίοις. (Θόρυβος).

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὴν συζήτησιν;

§121Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀμέσως. Ἡ συζήτησις ἀφορᾷ πρὸ παντὸς τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁμιλῶ ἀκριβῶς περὶ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς.

§122Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος τὸ ζήτημα αὐτό.

§123Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔχω τὴν ἐλευθερίαν τῆς γνώμης μου.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Σωτηριάδη, ἀνήκετε εἰς ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον. Τὸ ζήτημα αὐτὸ οὐδὲ μεταξὺ τῶν κυρίων συναδέλφων μετὰ τῶν ὁποίων συνεργάζομαι τὸ ἔθιξα. Θεωρῶ τοῦτο ξένον οἱασδήποτε συμφωνίας, ξένον πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ θίγετε ἓν τοιοῦτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ποῦ δύναται νὰ ἀγάγῃ ταύτην τὴν στιγμήν. Αὐτὴ εἶναι μία σύστασις τὴν ὁποίαν κάμνω ὡς ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος. Εἷς ἀκροατὴς ἐκ τῶν θεωρείων. Εἶσαι ἀδιάλλακτος.

§125Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ διατάξητε, κ. Πρόεδρε, τὴν σύλληψιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος διέπραξε τὸ ἀνοσιούργημα αὐτὸ καὶ νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ταυτότης του διὰ νὰ πέσῃ βαρὺς ὁ πέλεκυς τῆς δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του. Ἂν ἔχητε ἐπίγνωσιν τῶν δικαιωμάτων σας καὶ τῶν ὑποχρεώσεών σας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς συλληφθῶ.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ συλληφθῇ.

§127Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἀπαντῶν εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ ἡγέτου τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀναγνωρίζω ὅτι ἐκ τοῦ κόμματος τούτου προέρχομαι καὶ ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κόμματος τούτου ἐξελέγην. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι ἀνήκω εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὅπερ ἐλάμπρυνεν ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγός μας, ἔχω οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν ἱερὰν νὰ κρίνω, ἂν ἡ πρὸς σύμπραξιν ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει ἐνέργεια τοῦ διευθύνοντος τὰς ἐργασίας τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μετὰ τὴν τραγικὴν μάλιστα τύχην, ἣν ἔσχεν ὁ ἀρχηγός μας, ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ ἐκ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως καὶ χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ οὐδεμία φωνὴ διαμαρτυρίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἥτις ὑπῆρξεν ὁ ἄφωνος, ἀλλὰ καὶ παντοτεινὸς μάρτυς τοῦ τελεσθέντος γεγονότος. Πράττω δὲ τοῦτο οὐ μόνον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, ἔχων ὅλην τὴν ἐλευθερίαν τῆς γνώμης μου ἐπὶ γεγονότος ὅπερ ἔπληξεν εἰς τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ τὸν ἀντιβενιζελικὸν κόσμον, ὅστις μὲ περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἀλλὰ καὶ διότι σέβομαι τὰς παραδόσεις καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἰς ὃ ἀνήκω. Βεβαίως ἡ πειθαρχία εἰς τὰ κόμματα εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ δράσουν προσηκόντως καὶ νὰ ἐκπληρώσουν τὸν προορισμόν των. Ὑπάρχουσιν ὅμως θέματα ἀρχῶν καὶ παραδόσεων, εἰς ἃ οἱ ὀπαδοὶ ἔχουσιν ἐλευθερίαν γνώμης, ἐλευθερίαν μὴ δυναμένην νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν κηδεμονίαν τοῦ ἀρχηγοῦ των. Καὶ ἤδη ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα ἐπαναλαμβάνω ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι ὁ Βενιζέλος δὲν ἐπεδοκίμασε τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐπαναστάσεως, καὶ πάλιν δὲν ἀγνοεῖτε τὸ πασίγνωστον γεγονὸς ὅτι ὁ Πολίτης μετέβη εἰδικῶς εἰς Παρισίους καὶ ὠργάνωσε δημοσίαν διάλεξιν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην ὡς προϊὸν εὐσυνειδησίας καὶ τηρήσεως ὅλων τῶν νομίμων τύπων καὶ διὰ νὰ παραστήσῃ ταύτην ὡς ἀποτέλεσμα ὑπερτάτης δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἤθελέ τις ἐρωτήσει τί εὐθύνεται ἡ παράταξις τῶν κομμάτων, ἅτινα ἐπήγασαν ἐκ τοῦ βενιζελισμοῦ, διὰ τὴν ἐνέργειαν ταύτην; Βεβαίως ἡ ἀντίρρησις αὕτη θὰ ἦτο ὀρθὴ καὶ θὰ τὴν ἐπεδοκίμαζα μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου, ἂν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου τὸ ἑξῆς γεγονός: Ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Συνέλευσιν, εἰς ἣν παρέστη καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐξεφώνησε λόγον διὰ νὰ λογοδοτήσῃ ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς Ἐπαναστάσεως, τὰ ὑπάρχοντα ἤδη βενιζελικὰ κόμματα ἀποτελοῦντα τότε τὴν παμψηφίαν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ἀνεκήρυξαν ἄξιον τῆς Πατρίδος τὸν Πλαστήραν, τὸν πρωτεργάτην τῆς πράξεως ἐκείνης. Ἑπομένως τὰ κόμματα ταῦτα διὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας των ἐπεδοκίμασαν —ἔστω καὶ ἐμμέσως—τὴν πρᾶξιν ἐκείνην. Θὰ ἤθελον συνεπῶς ἀπὸ τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, μεθ’ ὧν συμπράττομεν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς Πατρίδος, μίαν, ἂν μὴ πανηγυρικήν, τοὐλάχιστον ἁπλῆν δήλωσιν ὅτι εἶναι ξένοι πρὸς τὸ γεγονὸς αὐτό, διότι μόνον μία τοιαύτη δήλωσις ἠδύνατο ὁπωσδήποτε νὰ δικαιολογήσῃ τὸν ἡγέτην τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἵνα συμπράξῃ μετ’ αὐτῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου ἐξέλιπεν ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγός μας καὶ ὅτι μετ’ αὐτοῦ ἐκρίθη, ἐδικάσθη καὶ κατεδικάσθη αὐτὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἑπομένως διὰ τὴν ἀναστήλωσιν αὐτῆς τῆς ὑπολήψεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἣν ζωηρῶς ἔθιξεν ἡ ἄδικος—ἢ αὐτόχρημα ἐγκληματική—καταδίκη τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ μας, θὰ ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ δήλωσις αὕτη, ἥτις θὰ εἶχε σημασίαν κατὰ τοῦτο, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἀντίπαλος ἡμῶν κόσμος ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ προδώσῃ τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Καὶ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν αὐτὴν δηλῶ ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀναγνωρίζω ὅτι τὰ μεγάλα καὶ δυσχερῆ ζητήματα, ἅτινα ἐδημιούργησεν ἡ τελευταία ἀνώμαλος πολιτειακὴ περίοδος, ἀπαιτοῦσι πάντοτε τὸν συντονισμὸν ὅλων τῶν ἐν τῷ πολιτικῷ κόσμῳ ὑπαρχουσῶν δυνάμεων καὶ τὴν ἕνωσιν ταύτην ἀσφαλίζει κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Τηρῶ ὅμως πάντοτε τὴν ἐπιφύλαξιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχω διὰ τὸν μέγαν ἀρχηγόν μας, τὸν εἰλικρινῆ πατριώτην, τὸν ἄκακον, εὐγενῆ καὶ ἀγαθὸν ἄνδρα, τὸν τίμιον καὶ ἰδεώδη πολίτην, τὸν ὑπέροχον εἰς μόρφωσιν καὶ ἀρετὴν ἀρχηγόν μας, ὅστις ἔπεσεν ὡς προδότης τῆς Πατρίδος, αὐτὸς τοῦ ὁποίου ὅλος ὁ βίος ὑπῆρξεν ὕμνος πρὸς τὴν Πατρίδα.

§128Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρεκάλεσα τὸν προαγορεύσαντα νὰ μὴ φέρῃ τὸ ζήτημα, θεωρῶν ὅτι τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ δὲν ἐλύθη καὶ ὅτι τὴν περὶ αὐτοῦ συζήτησιν ἐπιφυλάσσομαι δι’ ἄλλην στιγμὴν καθορισθησομένην ὑφ’ ὑμῶν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κατσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§130Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα οὐχὶ διὰ νὰ κρίνω ἀγορεύσεις προαγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων, οὐδὲ νὰ διορθώσω δηλώσεις ἁρμοδίως γενομένας. Ἀνῆλθον ἁπλῶς τὸ βῆμα ἵνα ἐπιφέρω ὑπομνήσεις τινὰς ἐπί τινων σημείων τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ εἶμαι πολὺ σύντομος. Ἡ προγραμματικὴ δήλωσις εἶναι δήλωσις ἥτις βεβαίως ἐγέννησε τὰ συναισθήματα τὰ εὐχάριστα εἰς τὰς ψυχὰς ὅλων ἡμῶν ὅτι πρόκειται ὁ Στρατὸς νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ ἔργα του, ἀπομακρυνόμενος τῆς πολιτικῆς. Ἐνταῦθα οὔτε ἁρμοδιότητα ἔχω οὔτε ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω τι πλὴν μιᾶς καὶ μόνης συστάσεως, ἥτις εἶναι ἐπιτακτική, ἴσως ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη καὶ πρέπει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσοχὴν καὶ ἐξαντλήσῃ ὅλον τὸ ἐνδιαφέρον αὑτοῦ πρὸς ἀποτροπὴν ἀδικημάτων, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν πάλιν πρὸ παραπόνων τοιούτων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ γεννήσωσι δεδικαιολογημένας ἀφορμὰς, ἀλλὰ λυομένου τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος ἐκ παραλλήλου νὰ ἔχωμεν τὴν ἔρευναν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Ἐνταῦθα ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκδηλώσω ὅτι συνέχομαι ὑπὸ φόβων τινῶν ἀορίστων τόσῳ μᾶλλον ὅσῳ δὲν εἶμαι κάτοχος τῶν παρασκηνίων, οὐδὲ τῶν ἰδιαιτέρων συσκέψεων καὶ ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἐλθὼν ἀσθενὴς οὐδὲ μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἐπεκοινώνησα ἤδη. Εἶπον ὅτι συνέχομαι ὑπὸ φόβων τινῶν, διότι ὡμολογημένον τυγχάνει ὅτι διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις καὶ βελτίωσις τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος ἡ πρώτη ἀνάγκη εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς περικοπῆς πασῶν τῶν περιττῶν δαπανῶν, καὶ περὶ αὐτοῦ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἀμφιβολία τις. Ὅλα τὰ συγκροτηθέντα Συμβούλια καὶ ἐπὶ νομίμων καὶ ἐπὶ αὐθαιρέτων Κυβερνήσεων ὡμολόγησαν τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, καίτοι δὲν πρόκειται βεβαίως ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ συζητήσῃ κανεὶς ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἀλλ’ ἐπὶ ὡρισμένων προϋποθέσεων, αἱ ὁποῖαι προκύπτουν ὁπωσδήποτε ἐκ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δικαιοῦμαι εἰς τοὺς φόβους τούτους. Συζήτησις εὐρεῖα ἐγένετο χρονολογημένη ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ποῦ ἔγκειται ἡ περικοπὴ τῶν δαπανῶν. Τίνα εἶναι τὰ μέσα, τίνες εἶναι αἱ περιτταὶ θέσεις, τῶν ὁποίων ἡ περικοπὴ ἐπιβάλλεται; Πολλαὶ γνῶμαι ὑπῆρξαν, ἀλλ’ ἠκούσθησαν καί τινες, ὑπὲρ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ εἶμαι κεκηρυγμένος. Ἆρά γε ὁ θεσμὸς τῶν Γενικῶν Διοικήσεων ἦτο ἐπιβεβλημένος καὶ ἀπαραίτητος ἢ μᾶλλον ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ διατηρῆται ἐπ’ ἄπειρον; Λέγω ὅτι ὑπάρχουσι γνῶμαι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ ἐν τῇ συνειδήσει μου εἶμαι κεκηρυγμένος, καὶ ἐρωτῶ ἐμαυτὸν καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: Ἐξακολουθεῖ ἡ γνώμη ὅτι αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις, ἡ πληθώρα αὕτη τῶν Ὑπουργείων καὶ Ὑφυπουργείων, εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς τὴν στιγμὴν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα; Καὶ ἂν εἶναι ἀπαραίτητοι, διὰ τίνα λόγον; Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς τὸ λοιπὸν Κράτος διοικεῖται ἄνευ Διοικήσεων; Κατὰ τί πάσχει ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς στερουμένη Γενικῶν Διοικήσεων; Πρόκειται περὶ διορθώσεως τῆς δημοσίας τάξεως; Ἀλλὰ διὰ ταύτην δὲν ὑπάρχει τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον; Δὲν ὑπάρχουν Νομαρχίαι; Πρέπει νὰ λέγωνται Γενικαὶ Διοικήσεις συνοδευόμεναι ἀπὸ ἐσμὸν ὑπαλλήλων μὲ τὴν ἀνάλογον δαπάνην, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν ἐξ ὑπερτάτης ἀνάγκης νὰ περικόψωμεν ἐκ δύο κλητήρων τὸν ἕνα; Ἀλλὰ προχείρως παρετήρησα εἰς μίαν ἐφημερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἔγραψε δυνάμενος νὰ γνωρίζῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος ὡς μέλος οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, κατήρτισε μίαν στατιστικὴν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1913 μέχρι τοῦ 1924 ὁ πληθυσμὸς τῶν ὑπαλλήλων ηὐξήθη κατὰ 40,000. Ἀλλ’ ἆρά γε ηὐξήθησαν ἀναλόγως καὶ αἱ κρατικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ προέκυψεν ἀνάγκη τόση, ὥστε νὰ ἀπαιτῆται αὐτὸς ὁ ἐσμὸς τῶν ὑπαλλήλων; Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς ὅτι εἰσερχόμενοι εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα πρέπει διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου καὶ οὐχὶ τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ φθάσωμεν διαγκωνιζόμενοι μὲ πληθώραν ἀμφοτέρων τῶν φύλων ὑπαλλήλων. Καὶ δυνατὸν νὰ εἶναι εὐχάριστος ἡ κατάστασις αὕτη εἴς τινας θεραπεύοντας προσωπικά, ἀλλ’ ὄχι, κύριοι, καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι τὴν δαπάνην αὐτὴν θὰ τὴν ζητεῖτε παρὰ τῶν φορολογουμένων δι’ αὐξήσεων τῶν φορολογιῶν. Ἂν δὲν προβῶμεν εἰς τὰς περικοπὰς αὐτάς, πῶς θὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ πρόγραμμα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὸ κύριον ἔργον τῆς ὁποίας εἶναι πλὴν ἄλλων καὶ ἡ περικοπὴ τῶν δαπανῶν πρὸς τακτοποίησιν τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ παρεκάλουν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀφῆνον κατὰ μέρος πάσας τὰς συμπαθείας, νὰ προβῇ εἰς τὰς περικοπὰς αὐτάς, καὶ δὲν θὰ εἶναι μεταμελημένον, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει θὰ ἀκούσῃ ψαλλόμενον τὸν ἀναβαλλόμενον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα, κύριοι, ἐγὼ μίαν γνώμην ἔχω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐξαρτᾶται οὔτε ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, οὔτε ἀπὸ ἄλλους ἐπεμβαίνοντας ἢ διατυποῦντας γνώμας, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας—εὐτυχῶς δὲ βλέπω πάντας τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀσπαζομένους ἐν συνειδήσει πλέον ταύτην τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν—αὕτη θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα θᾶττον ἢ βράδιον, καὶ ὅταν θὰ ἐπέλθῃ ὁ χρόνος καὶ ἡ κατάλληλος στιγμή, οὐδὲν ἐμπόδιον καὶ οὐδεὶς φραγμὸς θὰ δυνηθῇ νὰ παρακωλύσῃ τὸν λαϊκὸν χείμαρρον, ὅστις θὰ λύσῃ τὸ καθεστωτικὸν διὰ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἔχει τὸν λόγον.

§132Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ ζητήσω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴν ἐπὶ ζητήματος καθαρῶς προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς του. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς ὁμιλῶν περὶ τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἶπεν ὅτι τὸ κόμμα τοῦτο κατελθὸν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀπηρνήθη τὴν πολιτικὴν τοῦ κόμματος. Ἡ πολιτικὴ τοῦ κόμματος ἦτο γνωστὴ ἐκ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ καὶ ἐπεξηγήθη αὕτη χθὲς διὰ τοῦ δοθέντος ὅρκου. Ἦτο γνωστὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἦτο γνωστὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐγνώριζεν ὁ λαός, ἦτο γνωστὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ὁ λαὸς τὴν 7ην Νοεμβρίου, ἦτο γνωστὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν εἶχε σκοπὸν μόνον νὰ εἰσαγάγῃ τὴν Χώραν εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Τὸ σημερινὸν γεγονὸς ὅτι παρακάθηται μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἶναι ἡ πλήρωσις τοῦ προγράμματος τούτου. Ἡ Κυβέρνησις ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονότητος τῆς Βουλῆς, διότι θὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη ὁ πολιτικὸς ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων διὰ τῶν δηλώσεών του πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ἀπευθυνομένου πρὸς τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ κόμματος, ὅτι ἡμεῖς ἐδημοκοπήσαμεν, εἰς αὐτὸ δὲν θὰ ἀπαντήσω μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀθηνῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μυτιλήνης πρὸ ὀλίγου καὶ τὰ ὁποῖα εἶπεν εἰς αὐτὸν ὡς ὑποψήφιος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, εἶπε δηλονότι ὅτι εἶναι δημοκρατικώτερος τῶν δημοκρατικῶν, δὲν τῷ παρέχω λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐρωτήσῃ περὶ τῶν ἰδικῶν μου αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι πασίγνωστα εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν.

§133Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς τὸ προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτὴς εἶπεν ὅτι προσῆψα εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὰ μέλη τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων τὴν μομφὴν ὅτι ἐδημοκόπησαν. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ καταστῇ καὶ πάλιν γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν προσῆψα οὐδεμίαν μομφὴν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὅτι ἐδημοκόπησεν. Ἁπλῶς μόνον ἐξετάζων ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως τὸ ὅλον ζήτημα καὶ χωρὶς νὰ ἔχω οὐδεμίαν πρόθεσιν νὰ θίξω τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἠθέλησα νὰ διαπιστώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω, τὸν πλήρη καὶ τέλειον διχασμὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς δύο ἴσας πολιτικὰς μερίδας ἀπὸ ἀπόψεως καθεστωτικῆς. Αὐτὸ μόνον ἠθέλησα νὰ κάμω τὸν κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτὴν νὰ πιστεύσῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσωπικὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτής, εἰς ταύτην ἐπίσης θὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων. Κύριοι, παρ’ οὐδενὸς ἐζήτησα νὰ γίνω Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, τοῦτο εἶναι γνωστόν, οὔτε παρὰ τοῦ Βενιζελισμοῦ οὔτε παρὰ τοῦ Ἀντιβενιζελισμοῦ. Μοὶ ἀπηυθύνθη καὶ ὁ Βενιζελικὸς καὶ ὁ Ἀντιβενιζελικὸς κόσμος ἵνα γίνω ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, διότι ἴσως ἐξετίμησαν ὡρισμένας ἀρετάς, τὰς ὁποίας ἴσως εἶχον, ὅτι δηλαδὴ γενόμενος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν θὰ παρεβίαζα οὔτε τὰς ὑπὲρ τῆς Βενιζελικῆς οὔτε τὰς ὑπὲρ τῆς Ἀντιβενιζελικῆς παρατάξεως ὑποχρεώσεις μου. Ἐφόσον ὅμως ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτὴς πιστεύει ἀντιθέτως ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπον εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Παπανδρέου....

§134Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀμφισβητήσω ὅσα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶπε.

§135Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. .... καὶ δὲν δέχεται τὴν ἰδικήν μου διαβεβαίωσιν, ἐφόσον, λέγω, ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτὴς πιστεύει ὅτι ἡ ἀξιοπιστία ἡ ἰδική μου εἶναι κατωτέρα τῆς ἀξιοπιστίας τοῦ κ. Παπανδρέου, ἀφίνω τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ περὶ τούτου.

§136Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι, ἤκουσα μετὰ καταπλήξεως ὅσα ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὁ κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν. Ὑπέθετα ὅτι κατὰ τὴν προηγουμένην ὁμιλίαν του δὲν ἔθεσεν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσα. Ὑπέθετα ἁπλῶς ὅτι ἀπεπειράθη νὰ δώσῃ μίαν ἑρμηνείαν αὐτῶν, κατὰ τὸν τρόπον τὸν ἰδικόν του. Δοκιμάζω ἀληθῶς ἔκπληξιν ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν, τὸν ὁποῖον διὰ μίαν στιγμὴν ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁλόκληρος ἀνήγαγεν εἰς τὴν περιωπὴν ὑποψηφίου Προέδρου τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτεύματος, ἀπαρνεῖται τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσεν ἐνώπιον τριῶν παρισταμένων, τοῦ κ. Μπακοπούλου, τοῦ κ. Κύρου καὶ ἐμοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν εἶπεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Σᾶς εὐχαριστῶ, καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι θὰ τηρήσω τὸν ὅρκον μου πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Οὐδέποτε ἡ Δημοκρατία ἦτο περισσότερον στερεὰ ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτήν». Καὶ προσέθεσε: «Μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἡ ἀνησυχία τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ κόσμου ἦτο μήπως ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος δὲν θὰ ἐκάλει τυχὸν πλειονοψηφοῦντα τὸν ἀντιβενιζελισμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ ἀνησυχία αὐτὴ παύει πλέον νὰ ὑφίσταται. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ὁ ἀντιβενιζελικὸς κόσμος ἀποκτᾷ τὴν ἀσφάλειαν, ὅτι πλειονοψηφῶν τυχὸν μίαν ἡμέραν ἀσφαλῶς θὰ κληθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἔχῃ συνεπῶς λόγον νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα πολιτεύματος. Ἂν δὲ ἐγὼ ὡς ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἀντελαμβανόμην ποτὲ ὅτι θὰ διέτρεχε τὸ πολίτευμα κίνδυνον, τότε θὰ ἐκάλουν καὶ σᾶς, θὰ ἐκάλουν καὶ τὸν Στρατὸν τῆς Δημοκρατίας καὶ θὰ σᾶς ἔλεγον· κινδυνεύομεν!...»

§137Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶπον, ἂν θὰ ἐκινδύνευεν ἡ Ἑλλὰς καὶ ὄχι σεῖς, κ. Παπανδρέου.

§138Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἴπατε ἀκριβῶς, ἂν ἐκινδύνευε τὸ πολίτευμα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ὁ κίνδυνος τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ἀποτελεῖ κίνδυνον τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἦτο τὸ νόημα. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι καθ’ ὑμᾶς, τότε, ἐνδεχόμενος κίνδυνος τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ἀποτελεῖ κίνδυνον τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἀποδεικνύει λοιπὸν τοῦτο, κατὰ τὴν ἰδίαν ὁμολογίαν σας, ὅτι ὁ ὑποψήφιος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀνῆκε κατὰ συνείδησιν εἰς τὰς δημοκρατικὰς τάξεις καὶ ὑπέσχετο ὅτι θὰ ἦτο ὁ πρῶτος αὐτοῦ πρόμαχος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδοκιμάσαμεν κατάπληξιν ἀληθῆ ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν δεχθεὶς νὰ εἶναι Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ἐβεβαίωσε σήμερον ὅτι διετήρει μολαταῦτα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ καὶ διατηρεῖ ἀκόμη αἰσθήματα προτιμήσεως τῆς Βασιλείας. Ὅταν ἀπηυθυνόμην πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν Ἀθηνῶν, δὲν εἶχον οὐδεμίαν πρόθεσιν προσωπικῆς ἀντιθέσεως, γνωρίζει μάλιστα ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὸν περιέβαλον δι’ ἐκτιμήσεως καὶ συμπαθείας. Εἶχον ἁπλῶς τὴν ἐπιθυμίαν νὰ διαπιστωθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ποία εἶναι σήμερον ἡ προσωπικὴ πολιτειακὴ πίστις τοῦ τέως ὑποψηφίου Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἠκούσαμεν ὅτι θὰ ὡρκίζετο μὲν πίστιν εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, θὰ ἐψήφιζεν ὅμως ὑπὲρ τῆς Βασιλείας. (Χειροκροτήματα).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§140Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω καλῶς τὰ διαμειφθέντα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἦτο ἐξόριστος εἰς τὴν Θήραν καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν μετὰ δύο ἄλλων συναδέλφων τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» νὰ ἐκπροσωπῶμεν τὸ κόμμα μας εἰς τὰς γενομένας διαπραγματεύσεις διὰ τὴν ὑπόδειξιν τοῦ ὑποψηφίου τότε Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἀπὸ μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις ποῖος θὰ ἦτο ὁ ὑποψήφιος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἐκ μέρους ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, ἡ συνεδρίασις τῶν ἐκπροσωπούντων τὰ δημοκρατικὰ κόμματα ἐγένετο εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου. Τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων δὲν εἶχε λάβει μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, εἶχεν ὅμως δηλώσει ὅτι, ἂν καὶ ὁ ὑπόλοιπος πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος κατέληγεν εἰς τὴν ὑπόδειξιν κοινοῦ ὑποψηφίου, τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων θὰ ἠκολούθει τὸν πολιτικὸν κόσμον εἰς τὴν τοιαύτην του ἀπόφασιν. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπέδειξε κατ’ ἀρχὰς ἄλλους ὑποψηφίους, πλὴν τοῦ κ. Δεμερτζῆ, ὑποψηφίους οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὴν γνώμην τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων, ἐκ τοῦ λόγου ὅτι εἶχον ἀναμιχθῆ ἐνεργῶς εἰς τοὺς πολιτειακοὺς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι ἐχώρισαν τὴν Ἑλλάδα εἰς δύο ἀντιπάλους κόσμους ἐγέννουν τὸν φόβον ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσουν ὅλους τοὺς ἐκλογεῖς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτικὰ κόμματα. Ἦτο τότε ὁ φόβος—ἐνθυμοῦμαι τὴν ἡμέραν, ἦτο ἡμέρα Τετάρτη—ὅτι τὴν Πέμπτην ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ μία ἑορτὴ εἰς τὸ Στάδιον, καθ’ ἣν ὁ Πάγκαλος θὰ ἀνεκηρύσσετο εἰς Ὕπατον. Εἶχε φθάσει ἡ μεσημβρία καὶ ἡ ἀπόφασις δὲν εἶχε ληφθῆ, διότι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν εἶχε καταλήξει εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Ἐκ μέρους τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων ἀπεφασίσθη τότε νὰ σταλῇ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Τσαλδάρη ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία ἀπετελέσθη ἀπὸ τοὺς κ. κ. Γ. Παπανδρέου καὶ Π. Καραπάνον, διὰ νὰ ζητήσῃ τέλος ποία ἀπόφασις θὰ ἐλαμβάνετο ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Τὰ δημοκρατικὰ κόμματα ἐδήλωσαν ὅτι θὰ ἀπεδέχοντο ὡς ὑποψήφιον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θὰ ὑπεδείκνυε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἐπρότεινε τὸν κ. Δεμερτζῆν καὶ ἡμεῖς τὸν ἀπεδέχθημεν ἀσυζητητεί. Μόλις ἐπῆλθεν ἡ σύμπτωσις τῶν γνωμῶν ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Δεμερτζῆ, ὁ κ. Παπανδρέου ἐπανῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, μᾶς ἀνεκοίνωσε τὴν πρότασιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως ἀπὸ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων. Ἐγένετο μία πρόχειρος σύσκεψις τῶν ἐκπροσώπων τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων. Ἐλήφθη ὁριστικὴ ἀπόφασις. Τότε ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ κ. Κύρου, διευθυντὴς τῆς «Ἑστίας», παρατυχὼν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου—ἦτο ἡ ὥρα 3η μ. μ. καὶ ἦλθε νὰ ζητήσῃ πληροφορίας—ἐθεωρήσαμεν καθῆκόν μας νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Δεμερτζῆ νὰ τὸν συγχαρῶμεν διὰ τὴν ὑπόδειξίν του ὡς κοινοῦ ὑποψηφίου. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἐγὼ δὲν εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ εἴμεθα προσωπικῶς γνωστοὶ εἰς τὸν κ. Δεμερτζῆν καὶ συνεστήθημεν. Ἐμείναμεν συνομιλοῦντες εἰς τὸ γραφεῖόν του καὶ οἱ τρεῖς. Τῷ ἀνεκοινώσαμεν τὴν ἀπόφασιν τῶν κομμάτων καὶ τὸν συνεχάρημεν. Καὶ τότε, εἶναι ἀληθές, ὁ κ. Δεμερτζῆς ἐκφράζων τὰς εὐχαριστίας του μᾶς ἐτόνισεν ὅτι οὐδέποτε ἡ Δημοκρατία ἐν Ἑλλάδι ἦτο τόσον παγία ὅσον τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Δεμερτζῆς προσωπικῶς θὰ ἦτο ὁ σταθερώτερος πρόμαχος τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Μᾶς ἐτόνισε μάλιστα—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελον πρὶν νὰ ἀναφέρω, τὸ ὁποῖον ὅμως μὲ λύπην μου ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ἐπιτραπήτω μοι ἡ λέξις, τῆς τόλμης τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δεμερτζῆ νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἀξιοπιστίαν τριῶν, ἤτοι τοῦ κ. Παπανδρέου, τοῦ κ. Κύρου καὶ ἐμοῦ—μᾶς εἶπε, λέγω, τότε, ὅτι καὶ τὸ προσωπικόν του συμφέρον ἦτο πλέον συνυφασμένον ἀρρήκτως μὲ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, διότι πιπτούσης τῆς Δημοκρατίας, πίπτει καὶ ὁ ἴδιος ὡς Πρόεδρος αὐτῆς. Ἐξεφράσαμεν τὴν χαράν μας ὅτι εὑρίσκομεν τόσον δραστικὸν πρόμαχον τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, προερχόμενον μάλιστα ἀπὸ τὸν μὴ δημοκρατικὸν κόσμον, καὶ ἐχάρημεν διότι διὰ τοῦ παραδείγματος ἐκείνου ἐδίδετο ἡ τρανωτέρα ἀπόδειξις καὶ εἰς τοὺς ἀνήκοντας πρὸς ἡμᾶς εἰς τὸν ἀντίπαλον πολιτικὸν κόσμον, ὅτι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Δημοκρατίας ἕκαστος μὲ τὰ ἴδια αὐτοῦ προσόντα, μὲ τὴν ἰδίαν του ἱκανότητα καὶ τὴν ἰδίαν του ἀρετὴν καὶ ἄνευ προστασίας ἄνωθεν, θὰ ἠδύνατο νὰ σταδιοδρομήσῃ καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ ὕπατα τῆς Πολιτείας ἀξιώματα. Εἶναι λυπηρὸν καὶ ἀπογοητευτικὸν τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων καὶ ἡ σημερινὴ στάσις τοῦ κ. Δεμερτζῆ, στάσις ἡ ὁποία τὸν ἤγαγε νὰ ὁμολογήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ διστάσῃ ὅτι θὰ ὡρκίζετο πίστιν εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἀναλαμβάνων τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἵνα τὴν παραβιάσῃ εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν, εἶναι λυπηρὸν τὸ γεγονὸς καὶ ἀπογοητευτικόν. Εἶναι ὅμως καὶ ἓν περιστατικόν, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τρανῶς πόσον δὲν ἀπατᾶται τὸ πολιτικὸν αἰσθητήριον τοῦ λαοῦ. Ἐνθυμοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅταν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας διὰ νὰ προπαγανδίσωμεν εἰς τοὺς πολιτικούς μας φίλους τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ κ. Δεμερτζῆ, προσεκρούσαμεν εἰς μίαν ἄρνησιν αὐτῶν νὰ ὑπερψηφίσωσι τὸν κ. Δεμερτζῆν. Μᾶς ἔλεγον ὅτι ὁ κ. Δεμερτζῆς μᾶς ἀπατᾷ. Ἀντετάσσετο ὅτι δὲν ἠδύνατο ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ μὴ τηρήσῃ τὰς ὑποσχέσεις του μετὰ τὰς τοιαύτας διαβεβαιώσεις του.

§141Β. ΣΑΓΙΑΣ. Εἶναι πολλοὶ δημοκρατικοὶ εἰς τὴν Ἀρκαδίαν;

§142Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δύο καταμετρήσεις, μίαν τοῦ δημοψηφίσματος τοῦ 1924 καὶ μίαν τῶν προχθεσινῶν ἐκλογῶν.

§143Β. ΣΑΓΙΑΣ. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς τωρινὰς ἐκλογὰς καὶ κάμνω τὴν καταμέτρησιν.

§144Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Δεμερτζῆς ὅταν προεκλήθη νὰ διαβεβαιώσῃ σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰ αἰσθήματά του πρὸς τὴν Δημοκρατίαν, ἐπρόκειτο δὲ νὰ τὰ διαδηλώσῃ κατὰ τὴν συγκέντρωσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τότε εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς ὅσους τὸν ἐπλησίαζαν ἔλεγε: Μὴ μὲ πιέζετε νὰ ζητωκραυγάσω ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκτίθεμαι ὡς ὑποψήφιος ἀρκεῖ νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι εἶμαι ὁ σταθερώτερος δημοκρατικός, ἀλλὰ διὰ λόγους ἐκλογικῆς σκοπιμότητος μὴ μὲ ἀναγκάζετε, διότι θὰ ἐξερεθίσω τοὺς βασιλόφρονας, οἱ ὁποῖοι μὲ ὑποστηρίζουν.

§145Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶναι ψευδέστατον. Ἀπορῶ πῶς εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκ συστάσεως παρερμηνεύουσι τοὺς λόγους μου. Εἶναι ἐντροπή. Εἶναι αἶσχος.

§146Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν δύο ἄνθρωποι εὑρίσκωνται εἰς ἀσυμφωνίαν καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη πρὸ ἀντιθέτου διαβεβαιώσεως, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀποδώσῃ τὴν πίστιν της εἰς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον νομίζει μᾶλλον ἀξιόπιστον.

§147Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐδέχθην τὴν ἐπίθεσιν τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ τοῦ κ. Μπακοπούλου. Ἡ κατ’ ἐμοῦ διατυπωθεῖσα κατηγορία τῶν κ. κ. βουλευτῶν εἶναι ἡ ἀκόλουθος· πῶς δεχθεὶς νὰ ὑπηρετήσω τὸν Τόπον, καθ’ ὑπόδειξιν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὡς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, πῶς, λέγω, μὴ γενόμενος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν ἠθέλησα νὰ παύσω ἔχων προσωπικὴν καὶ πολιτικὴν γνώμην περὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας; Ἐφόσον οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς· οὐδέποτε, πρὸ τῆς ὑποδείξεώς μου ὡς Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἐπηγγέλθην τὸν δημοκρατικὸν οὐδὲ πόρρωθεν, διεξήγαγον μάλιστα ἀγῶνα καταφανῆ, λέγων ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως, τῆς ἀντιδημοκρατικῆς, εἴχομεν καθῆκον ἐπιτακτικὸν νὰ δοκιμάσωμεν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ νὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσήκει εἰς τὴν Χώραν. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία. Οὐδέποτε ἐπηγγέλθην τὸν δημοκρατικόν, δὲν εἶμαι ἱδρυτὴς τοῦ πολιτεύματος τούτου. Καὶ ἐν τούτοις, διατηρῶν ἀκεραίας τὰς ἰδέας μου, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐλυμαίνοντο τὴν Χώραν τὰ πάθη, ἤμην ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἐτόλμησα νὰ προτείνω ὅπως δοκιμασθῇ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Ἑπομένως δὲν βλέπω καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἔχω τὰ πολιτικὰ φρονήματα τὰ ὁποῖα ἔχω. Ἔρχομαι ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος τῆς διατυπώσεως προσωπικῶν ἐντυπώσεων καὶ γνωμῶν μετὰ τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ τοῦ κ. Μπακοπούλου κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀναγγελίας πρός με τῆς ὑποψηφιότητός μου. Ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ ὁ κ. Παπανδρέου ὅτι ἡ ἀξιοπιστία ἑκάστου ἐξ ἡμῶν θὰ κρίνῃ ποῖος λέγει τὴν ἀλήθειαν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ κύριοι δὲν λέγουν τὴν ἀλήθειαν. Ἔχω ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν χάριν τῆς ἱστορίας νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων, ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ ὁ κ. Παπανδρέου, ἦλθον καὶ μοὶ εἶπον ὅτι συνεφώνησαν καὶ οἱ δύο πολιτικοὶ κόσμοι, καὶ μοὶ προσέφερον τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἀπήντησα ὅτι ἀποδέχομαι τὴν πρότασίν των. Δὲν ὡμίλησα, οὔτε ἔκαμα καμμίαν πίστιν, οὔτε ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ κάμω πίστιν πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ κ. Παπανδρέου ἢ τοῦ κ. Μπακοπούλου, διότι ἁπλούστατα οὔτε μοὶ ἐζητήθη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ μοὶ ζητηθῇ.

§148Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσαμεν περὶ τῶν δηλώσεών σας.

§149Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐζητήσατε νὰ μοὶ ἐπιβάλητε νὰ περιλάβω εἰς τὰς δηλώσεις μου ὅτι θὰ τηρήσω πίστιν εἰς τὸν ὅρκον. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐγὼ ὡς ἔντιμος ἄνθρωπος ἓν θὰ κάμω· ὅτι ἀποδέχομαι καὶ ὁρκίζομαι πίστιν εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ ὅτι θὰ τηρήσω πιστῶς αὐτό. Ἡ σημασία δὲ τοῦ ὅρκου τοῦ διδομένου ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας πρὸς τὸ Ἔθνος εἶναι ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκ τῶν καθηκόντων του, ἀδιαφόρως τῶν πολιτικῶν φρονημάτων τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ οἱανδήποτε διαταραχὴν τοῦ πολιτεύματος καὶ ὅτι θὰ μένῃ κατὰ τοῦτο πιστὸς εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Σᾶς ἐδήλωσα δὲ ὅτι, οἱαδήποτε κατάστασις καὶ ἂν ἐπέλθῃ, ἐγὼ ὡς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ εὐνοήσω μίαν οἱανδήποτε παράταξιν παραβαίνων τὰ καθήκοντά μου. Ὅταν μοὶ προεβάλλετε τὴν ἀξίωσιν ὅπως ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, τὸ ὁποῖον θὰ κατήρτιζον, διορίσω ἐκ τῆς ἰδικῆς σας παρατάξεως τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, σᾶς ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν ὅτι συζήτησιν ἐπὶ τούτου δὲν σᾶς ἐπιτρέπω. Ὅτι δύνασθε κάλλιστα νὰ μὴ μὲ κάμητε Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ συζητῇ καὶ παζαρεύῃ μετ’ ἐμοῦ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἀσκῶ τὰ δικαιώματά μου ὡς Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Εἶναι λυπηρὸν δι’ ἐμέ, ἀλλὰ πρέπει νὰ δηλώσω καὶ πάλιν δημοσίᾳ τοῦτο ὅτι ἡ παράταξις, ἡ ὁποία μὲ ἐλέγχει, δυστυχῶς ἐκ τοῦ λόγου ὅτι εἶναι περιπεπλεγμένη εἰς τόσα καὶ τόσα καθεστωτικὰ ζητήματα, δὲν ἠννόησε ποτὲ οὔτε τὰς ἀπόψεις μου, οὔτε τοὺς σκοποὺς τῶν δηλώσεών μου. Κύριοι βουλευταί, καὶ πάλιν ἐπικαλοῦμαι ὑμᾶς· προσέξατε ἐπὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ζητήματος τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ παρερχώμεθα τὰ τοιαῦτα ζητήματα μὲ ὡρισμένας ὡραίας ἐπιθέσεις τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ μὲ τὰς ἀκάκους ἐπιθέσεις καὶ τοὺς ὑπαινιγμοὺς τοῦ κ. Μπακοπούλου. Τὰ ζητήματα εἶναι πολὺ σοβαρά. Παρακαλῶ καὶ τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» καὶ τοὺς φιλελευθέρους, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ τὰ ἀντιβενιζελικὰ κόμματα νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τοὺς λόγους μου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Χασιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§151Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὸν λόγον ὡς ἀνεξάρτητος ἀγροτικὸς βουλευτὴς Ἰωαννίνων διὰ νὰ δικαιολογήσω καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφόν μου. Καίτοι εἰς τὸ μέτωπον τῶν ἡνωμένων ἀγροτικῶν καὶ ἐργατικῶν περιέλαβον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ κομμουνισμοῦ, ὡς κηρύττουσιν οὗτοι, τὴν προστασίαν ὅλου τοῦ γεωργικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην θὰ ἔμεινεν ἴσως τότε ἓν μικρὸν ἔστω ὑπόλοιπον ἔξω ἀπὸ ἀπὸ τὰς προστατευτικὰς πτέρυγας, μὲ τὰς ὁποίας ἐκάλιψαν τὸν γεωργικὸν κόσμον, ἐν ὀνόματι αὐτῶν ἔστω, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκθέσω ὀλίγας γνώμας, ὅσας ἔχω ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ συμμερίζομαι τὰς αἰσιοδοξίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι ἡ ἕνωσις τῶν κομμάτων δύναται νὰ φέρῃ μέγα καλὸν εἰς τὸν Τόπον, οὐδόλως δὲ φοβοῦμαι μήπως καὶ ἡ ἕνωσις αὕτη ἀφήσῃ πάλιν ἀνοικτὸν τὸ χάσμα μεταξὺ τοῦ λαοῦ ὡς πρὸς τὸ πολίτευμα. Διότι φρονῶ ὅτι, ὅταν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δώσωσιν εἰλικρινῶς τὰς χεῖρας τῆς συμφιλιώσεως, παρακινοῦν τὸν λαὸν νὰ δώσῃ καὶ αὐτὸς τὰς χεῖρας τῆς συνδιαλλαγῆς. Ἄλλως τε δὲν ὑπάρχει καὶ τόσῳ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο παρατάξεων, Βενιζελικῶν καὶ Ἀντιβενιζελικῶν, διὰ νὰ δικαιολογῆται ἡ ἐξακολούθησις τοῦ φανατισμοῦ αὐτῶν, ὥς τινες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἰσχυρίσθησαν. Διότι δημοκρατικὸν πολίτευμα ἦτο καὶ πρίν, δημοκρατικὸν πολίτευμα ὑπάρχει καὶ τώρα. Μία μικρὰ διαφορὰ ὑπῆρχε. Κατ’ οὐσίαν τὸ αὐτὸ σχεδὸν οἰκοδόμημα πολιτεύματος ἦτο καὶ πρὸ τοῦ σημερινοῦ, διέφερε μόνον, ἂς εἴπωμεν, τρόπον τινὰ κατὰ τὸ ἐπιστέγασμα. Μόνον διαφορὰ ὑφίσταται ὡς πρὸς τὸν ἀνώτατον ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος. Ἦτο δηλαδὴ τότε ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων κληρονομικός, ἐνῷ τώρα εἶναι αἱρετός. Πάντως ὅμως τὸ Σύνταγμα δύναται νὰ κανονίζῃ οὕτω πως τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὥστε νὰ εἶναι πολὺ μικρὰ αὐτὴ ἡ ἐξουσία του καὶ νὰ μὴ ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς διοικήσεως καὶ συνεπῶς ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τοῦτο μόνον δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει κάτι τι σφαλερόν· ὅτι καὶ μετὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ πολιτεύματος καὶ πρὸ τῆς τροποποιήσεως δὲν ἐφηρμόσθη πραγματικῶς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ὥστε ὁ κόσμος νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῶν καρπῶν τοῦ πολιτεύματος αὐτοῦ. Δι’ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δικαιολογεῖται ὁ πολὺς φανατισμὸς ὑπὲρ πολιτεύματος τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς δὲν ἐγεύθη εἰσέτι τοὺς καρποὺς καὶ συνεπῶς δὲν τοὺς γνωρίζει. Διότι ἕως τώρα δὲν ἐφηρμόζετο τοῦτο δημοκρατικῶς, ἀλλὰ μᾶλλον ὀλιγαρχικῶς. Ἂν δὲ ὑπάρχουν πράγματι μειονεκτήματα πολλὰ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας μας, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ὀφείλονται ταῦτα εἰς τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ εἰς τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων. Λοιπὸν οἱ ἀρχηγοὶ ὅλων τῶν κομμάτων δύνανται νὰ μετριάσουν τὸν φανατισμὸν τοῦ λαοῦ δίδοντες, ὅπως ἔδωσαν τώρα, τὸ παράδειγμα τῆς ὁμονοίας καὶ οὐχὶ τοῦ φανατισμοῦ τῆς ἀδιαλλαξίας καὶ τοῦ μίσους. Καὶ οἱ μὲν ἀκραιφνεῖς δημοκρατικοὶ δὲν ἔχουν τίποτε ἄλλο νὰ κάμουν παρὰ νὰ συντελοῦν εἰς τὸ νὰ παρουσιάσῃ τὰ δημοκρατικὸν πολίτευμα ὅσον τὸ δυνατὸν καλυτέρους καρποὺς διὰ τῆς πιστῆς αὐτοῦ ἐφαρμογῆς μὲ ἰσότητα, δικαιοσύνην καὶ ἀμεροληψίαν, διὰ νὰ πείσουν καὶ τοὺς ἀδιαλλάκτους ὅτι τὸ πολίτευμα τοῦτο εἶναι τὸ καλύτερον, ἵνα τὸ ἀγαπήσωσιν ὅλοι, πιστεύοντες εἰς αὐτό· οἱ δὲ ἄλλοι, ἂν δὲν δύνανται νὰ πείσουν τοὺς ὀπαδούς των νὰ ἡσυχάσουν, δύνανται νὰ τοὺς εἴπουν ὅτι πρὸς τὸ παρὸν ὑπάρχει ὡς πρὸς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα μία ἀνακωχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον τὸ πολίτευμα αὐτὸ θὰ φέρῃ ἀγλαοὺς καρποὺς καὶ θὰ συντελῇ εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐτυχίαν τοῦ λαοῦ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐν ἀρχῇ ἐξέφρασα, εἰπὼν ὅτι ἡ ἕνωσις τῶν πολιτικῶν κομμάτων πάντως δύναται νὰ φέρῃ καλὸν ὡς πρὸς τὴν συμφιλίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διότι θὰ δώσῃ πρὸ παντὸς τὸ παράδειγμα τῆς γαλήνης καὶ τῆς συμφιλιώσεως αὐτὸς ὁ πολιτικὸς κόσμος. Ἄλλο θέμα ἤθελον νὰ θίξω καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι περισσότερον τῆς δικαιοδοσίας μου. Εἰς τὰς δηλώσεις τὰς προγραμματικὰς τῆς Κυβερνήσεως γίνεται λόγος περὶ ἐπανορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, εἶδον δὲ ὅτι ἀποβλέπει μόνον εἰς οἰκονομίας αὐστηράς, καὶ νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι μόνον οὕτω θὰ ἐπιτύχῃ νὰ λύσῃ τὸ μέγα καὶ δυσχερὲς αὐτὸ πρόβλημα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι προσωρινὴ θὰ εἶναι ἡ διόρθωσις αὐτὴ τῶν οἰκονομικῶν μας, ἔστω καὶ ἂν ἐπιφέρῃ ἰσοσκέλισιν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἀφοῦ μάλιστα καὶ ἡ ἕνωσις τῶν κομμάτων θὰ εἶναι προσωρινή. Διὰ τοῦτο πρέπει ἀπὸ τοῦδε ριζικὰ μέτρα νὰ ληφθῶσι διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας κατὰ τρόπον σταθερόν. Ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας μετὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, δὲν σκέπτονται τίποτε ἄλλο παρὰ πῶς μετὰ τῶν μέτρων τῆς οἰκονομίας εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους νὰ αὐξήσωσι πρὸ παντὸς τὴν παραγωγήν, καὶ ἐφαρμόζουν μέτρα ὑπὲρ ἀναπτύξεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου τῆς χώρας των. Καὶ νομίζω ὅτι θὰ ὑπονοεῖται ἡ μέριμνα αὐτὴ εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ διατί νὰ ὑπονοεῖται ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ βασισθῇ ἡ προσπάθεια τῆς Πολιτείας διὰ τὴν οἰκονομικὴν τῆς Χώρας ἀνάρρωσιν καὶ εὐρωστίαν; Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ βελτιωθῶσιν οἱ ὅροι τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ζωῆς τοῦ παραγωγικοῦ κόσμου. Νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ παραγωγικὴ ἱκανότης τῶν ἐργαζομένων καὶ μάλιστα τῆς πολυπληθοῦς τῶν ἀγροτῶν μας τάξεως. Ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρέπει αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐργάζονται, νὰ βελτιωθῶσι καὶ νὰ ἀρθῶσιν ὅλα τὰ ἐμπόδια ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλεται ἡ ἀνεπάρκεια ἡ παραγωγική. Τὰ ἐμπόδια δὲ ταῦτα εἶναι σοβαρώτατα καὶ δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ θέμα καὶ δι’ αὐτὸ αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔλυσαν αὐτό. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἕνωσις τῶν κομμάτων αὐτῶν θὰ παρουσιάσῃ μίαν τοιαύτην δύναμιν, ὥστε ἡ δύναμις αὐτὴ νὰ κατορθώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσαν ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις, διὰ νὰ φέρουν τὴν ἰσορροπίαν μεταξὺ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως. Διότι εἰς τὸ παρελθὸν πάντοτε ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἀνεπάρκεια ἡ οἰκονομική, αὐτὴν δὲ τὴν ἀνεπάρκειαν ἡ ὁποία ἄφινεν ἓν σπουδαῖον ἔλλειμμα, τὴν ἐκάλυπτον οἱ πόροι ἀπὸ τὰς πηγὰς τὰς ὁποίας εἴχομεν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μέγα λ. χ. πλῆθος ἐργατῶν καὶ ἀγροτῶν μετηνάστευον εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἀπέστελον σπουδαῖα ποσὰ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ αὐτοῦ, ἄλλοι δὲ εἰργάζοντο εἰς τὰ παράλια τῆς Μαύρης Θαλάσσης, εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν, εἰς τὴν Ρουμανίαν, εἰς τὴν Ρωσσίαν κλπ. Ἤκουσα μάλιστα ὅτι μέχρι τῶν προτελευταίων ἐτῶν ἤρχοντο 18–20 ἑκατομμύρια λιρῶν ἔξωθεν κατ’ ἔτος, ἐνῷ τώρα περιωρίσθη τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 4–5 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν πρόκειται περὶ ἑνὸς σοβαρωτάτου προβλήματος, πῶς νὰ φέρωμεν ἰσορροπίαν μεταξὺ καταναλώσεως καὶ παραγωγῆς, ἡ ἰσορροπία δὲ αὕτη θὰ ἐπέλθῃ μόνον διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἔχομεν λοιπὸν ἐδῶ στάδιον αὐξήσεως ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἂν λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα ὅλος ὁ ἄλλος κόσμος γίνῃ πλούσιος ὑπὸ γεωργικὴν καὶ βιομηχανικὴν ἔποψιν καὶ ἂν τὰ μέτρα ταῦτα ἐφαρμόσωμεν, εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτὸ μὲ τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸ μέγα ἔλλειμμα, ὅσον ἀφίνει ἡ στείρευσις κατὰ μέγα μέρος τῶν πηγῶν τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου πλούτου. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐμελετήσαμεν ἀκόμη οὔτε τὰς φυσικάς, οὔτε τὰς τεχνικάς, οὔτε τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διεξάγεται ἕκαστος παραγωγικὸς κλάδος. Δὲν ἔχομεν οὔτε στατιστικήν, οὔτε κτηματολόγιον, οὔτε σταθμοὺς πειραματικούς, οἱ ὁποῖοι νὰ κάμνουν ἐρεύνας καὶ μελέτας διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς Χώρας μας νὰ καταστῇ παραγωγικωτέρα. Δὲν ἔχομεν οὔτε ἀνθρώπους εἰδικοὺς εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι νὰ μορφώσουν τοὺς ἐργαζομένους πῶς τελειότερον καὶ παραγωγικώτερον νὰ ἐργάζωνται. Δὲν ἔχομεν ἐκπαίδευσιν ἐξανθρωπιστικήν, ἐπαγγελματικήν, πολιτικήν. Δὲν ἔχομεν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἔχομεν κινδύνους ὄχι μόνον τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς τῶν κατοίκων εἴς τινας ἐπαρχίας ἐκ τῆς λῃστείας. Ἑπομένως εἶναι ἀνεπαρκεῖς νομίζω αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἀναφέρωσιν ὅτι θὰ λύσωσι τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα πρόβλημα μόνον διὰ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ μόνον διὰ τῆς ἰσοσκελίσεως αὐτοῦ. Μάλιστα φοβοῦμαι ὅτι μὲ τὰς μεγάλας οἰκονομίας, ἀδιακρίτως ἐφαρμοζομένας εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς τῆς Πολιτείας, μήπως ἐπέλθουν μεγαλύτεραι ζημίαι εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἔλλειμμα θὰ εἶναι τότε μεγαλύτερον μετ’ οὐ πολύ. Καὶ δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ γίνουν ἀπεναντίας μεγάλαι θυσίαι προκειμένου περὶ ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς.

§152Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς δηλώσεις λέγεται ῥητῶς ὅτι ἡ συνεργασία θὰ διατηρηθῇ ἐπὶ χρόνον τινὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις συνεστήθη δι’ ὡρισμένον σκοπόν. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὰς δηλώσεις εἶναι μέτρα ἐπείγοντα, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁμαλότης εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας. Αὐτὰ τὰ μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, εἶναι βεβαίως χρησιμώτατα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῶσιν εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις Κυβερνήσεως τῶν ὁποίων ὁ χρόνος εἶναι ὡρισμένος.

§153Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν ἐτίθετο ἀπὸ τοῦδε ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἕνωσιν τῶν κομμάτων ἡ κατεύθυνσις ὡς πρὸς τὰ πλουτοπαραγωγικὰ ζητήματα, θὰ ἐνεπνέετο ἡ πίστις ἐπὶ τῆς ἐργασίας τοῦ Τόπου καὶ ἡ πίστις αὐτὴ θὰ εἶχε πολὺ μεγάλην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. Ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως μᾶς ἐνθαρρύνει καὶ μᾶς παρέχει τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ δοθῇ μετ’ οὐ πολὺ μεγαλυτέρα προσοχὴ ἀπὸ ἐκείνην ἡ ὁποία ἐδίδετο ἕως τώρα ὡς πρὸς τὰ παραγωγικὰ ζητήματα τῆς Χώρας. Μὲ τὴν ἐλπίδα λοιπὸν αὐτὴν ὅτι θὰ δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τῶν ἔργων ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ὅπως ἐσχηματίσθη, παρέχω καὶ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῆς ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Τριανταφυλλάκος ἔχει τὸν λόγον.

§155Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Παρέρχομαι τελευταῖος ἐπὶ τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως κλείσω τὴν συζήτησιν δι’ ὀλίγων λέξεων, διότι πάντες εἴμεθα κεκμηκότες καὶ πρέπει νὰ φεισθῶμεν τέλος πάντων τοῦ χρόνου. Οἱ μακροὶ πόλεμοι, κύριοι συνάδελφοι, ἐδημιούργησαν τοιαύτην παγκόσμιον κατάστασιν, ὥστε πανταχοῦ ἐγεννήθησαν μεγάλαι ἀνωμαλίαι. Ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν δὲ τούτων ὑπέστημεν καὶ ἡμεῖς μεγάλας συμφοράς. Ἤδη ἡ Βουλὴ συνέρχεται ὑπὸ σπανιωτάτας καὶ δυσχερεστάτας περιστάσεις, διότι συνερχομένη μετὰ μίαν ὁλόκληρον δεκαετίαν ἀνωμαλιῶν, ὀφείλει διὰ συντόνου ἐργασίας νὰ ζητήσῃ νὰ θεραπεύσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν μεγάλων τούτων ἀνωμαλιῶν. Μία ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν ὑπῆρξε τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ἡ μείωσις καὶ τῆς παρούσης Βουλῆς ἔργον εἶναι νὰ ἀνορθώσῃ τὸ Κοινοβούλιον, διότι ἄνευ τῆς ἀνορθώσεως ταύτης οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Παρακαθήμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπὸ νεαρωτάτης ἡλικίας σχεδὸν ἀδιαλείπτως εἶμαι ὀπαδὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν καὶ λάτρις αὐτῶν, διότι πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι μόνον ὑπὸ ἐλευθέρους κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς ἐξασφαλίζεται ἡ ἔννομος τάξις ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Χώρᾳ καὶ ἡ εὐημερία αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐκ τῆς μακρᾶς ἐπίσης πείρας ἐσχημάτισα τὴν γνώμην ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ αἱ συζητήσεις πρέπει νὰ διεξάγωνται μετὰ ψυχραιμίας καὶ σοβαρότητος, πρὸ παντὸς δὲ εὐπροσηγορίας, διότι ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ συνερχόμεθα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ὅπως ψυχραίμως πρὸ παντὸς βουλευθῶμεν ὑπὲρ τῶν ἱερωτάτων καὶ ὑψίστων συμφερόντων τῆς Χώρας. Οἱ κίνδυνοι λοιπὸν οἱ δημιουργηθέντες εἶναι πολλαπλοῖ, πρὸ πάντων δὲ εἶναι οἱ οἰκονομικοί, ἁπανταχοῦ μέν, εἰς ἡμᾶς δὲ πρωτίστως ὑποστάντας μεγαλυτέρας θυσίας ἐκ τῆς συνεχίσεως τοῦ πολέμου. Κατ’ αὐτῶν τῶν κινδύνων, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀντεπεξέλθῃ, ἂν δὲν εἶναι ἡνωμένη. Μόνον ἡνωμένη ἡ Ἑλλὰς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς πολλαπλοῦς κινδύνους, πρὸ πάντων δὲ τοὺς κινδύνους τοὺς οἰκονομικούς. Οἱ κίνδυνοι οἱ οἰκονομικοὶ ἀποκρούονται καὶ ἀποσοβοῦνται διὰ συντόνου ἐργασίας τοῦ λαοῦ, ὁ δὲ λαὸς ἐργάζεται συντόνως, ὅταν εἰς αὐτὸν ἐμπνευσθῇ τὸ αἴσθημα τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Τὸ αἴσθημα τοῦτο δὲν τὸ ἔχει ἀκόμη ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀποκτήσει, καὶ τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον θὰ εἶναι τοῦτο ἀκριβῶς· νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν λαὸν διὰ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἵσταται, τὴν πεποίθησιν ὅτι τάξις καὶ ἀσφάλεια θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὸ μέλλον. Ὄντως δέ, ἂν οὕτω πολιτευθῶμεν, θὰ προσφέρωμεν εἰς τὴν Πατρίδα ἡμῶν ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀσφαλίσωμεν, ὡς εἶπον, τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Χώρας. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν πρέπει πάντες νὰ ἐργασθῶμεν· ἡ διαίσθησις δὲ τοῦ λαοῦ ὑπέδειξε τοὺς κινδύνους· ἀποτέλεσμα δὲ τῆς διαισθήσεως ταύτης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ὅτι ἐπέβαλεν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τὴν ἕνωσιν αὐτῶν. Πρέπει νὰ συγχαρῇ τις τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας διὰ τὴν φιλοπατρίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ βαρὺ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον. Θὰ ἦτο δὲ ἔλλειψις φιλοπατρίας εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀρνηθῆ τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τοιαύτας δυσχερείας ἔχει νὰ λύσῃ καὶ τοσούτους ἔχει νὰ καταβάλῃ κόπους, ὅπως ἐπὶ τέλους ἀνορθώσῃ τὰ ἐρείπια καὶ περισυλλέξῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀφῆκαν μακροί, ὡς εἶπον, πόλεμοι, ἀλλὰ πρὸ πάντων διοίκησις στρατοκρατική, διοίκησις σπατάλης περὶ τὸν δημόσιον θησαυρόν. Μόνον, ἐπαναλαμβάνω, οὕτω πολιτευόμενοι, ὄχι μόνον θὰ ἀνορθώσωμεν τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας ἀπὸ πάσης ἐπιβουλῆς στρατοκρατικῆς ἢ δικτατορικῆς. Οὐδεὶς ἔχει τὸ ἀνάστημα νὰ ὑψωθῇ ὑπὲρ τὴν Βουλὴν, ὅταν ἡ Βουλὴ ὑψωθῇ εἰς τὸ ἐμπρέπον αὐτῆς ὕψος. Ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν, κύριοι συνάδελφοι ἐμπνεομένη—θέλω νὰ περατώσω τὴν συζήτησιν—ἡ Ἑλλάς, ἀναγεννηθεῖσα διὰ μακροτάτων ἀγώνων καὶ συνεχίσασα τοὺς ἀγῶνας αὐτοὺς ἐπιτυχῶς, δὲν εἶναι προωρισμένη εἰς ἄδοξον θάνατον. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι προωρισμένη νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ, ἂν πάντες ὁμονοήσωμεν ἀγαθῶς καὶ θέσωμεν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο τὴν Πατρίδα. Ὑπὲρ πᾶν λοιπὸν ἡ Πατρίς. Ἂν οὕτω, ἐπαναλαμβάνω, πολιτευθῶμεν, θὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ἡ Ἑλλὰς ἡνωμένη θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπερηφάνως τὸ ἐκπολιτιστικὸν αὐτῆς ἔργον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διότι ὅσας καὶ ἂν ὑπέστημεν ἐκ τῆς ἥττης ταπεινώσεις, δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι ὅτι ὑπήρξαμεν λαὸς ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὁ ὁποῖος ἐνεκαθίδρυσε τὸν πολιτισμόν, ναὶ συνεχίσαμεν τὸν πολιτισμόν, κληρονομήσαντες παρὰ τῶν προγόνων τὴν ἱκανότητα αὐτήν. Οὕτως ἡ Ἑλλὰς ἡνωμένη καὶ ὑπερήφανος θὰ συνεχίσῃ πάλιν τὸ ἔργον αὐτῆς πρὸς δόξαν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ ὀνόματος αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Σταυρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§157Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἂν ἀνέρχομαι τὸ βῆμα τοῦτο, τοῦτο προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι τινὲς ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἀνέπτυξαν ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἡ φωνὴ τῆς ἐργατικῆς τάξεως πρέπει νὰ ἀπαντήσῃ. Ἐτονίσθη ἀπὸ πολλοὺς ὅτι αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλλιπεῖς, εἶναι ἀσαφεῖς. Ἐτονίσθη ἀπὸ πολλοὺς ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κρίσις τῆς Χώρας εἶναι βαρεῖα, εἶναι δυνατὴ καὶ ὅτι ὑπάρχουν λύσεις αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ συνοψισθῶσιν εἰς δύο· εἰς λύσιν ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ τοὺς ἰσχυροὺς οἰκονομικῶς καὶ εἰς λύσιν ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ ἀμφοτέρους καὶ τοὺς ἰσχυροὺς καὶ τοὺς ἀδυνάτους. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶπον τὴν δευτέραν λύσιν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἐτόνισαν καὶ εἶπον ὅτι μόνον αὐταὶ αἱ δύο λύσεις εἶναι, δὲν μᾶς εἶπον ποίαν νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ συγκεκριμένως ἀπευθύνομαι εἰς τὸν βουλευτὴν Ἀθηνῶν κ. Γεωργιάδην. Ὁ κ. Γεωργιάδης ἐπαγγελόμενος τὸν σοσιαλιστὴν δὲν μᾶς εἶπε ποίαν ἐκ τῶν δύο λύσεων προτιμᾷ.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ἰδικήν σας.

§159Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Ἡ λύσις ἡ ἰδική μας, ἡ λύσις τῆς ἐργατικῆς τάξεως συνοψίζεται εἰς δύο πράγματα. Βαρεῖα φορολογία τοῦ κεφαλαίου, τὴν ὁποίαν δὲν ἐτολμήσατε νὰ εἴπητε, διότι ἀναμφιβόλως εἶσθε βουλευτὴς τῆς κεφαλαιοκρατικῆς τάξεως, ἐξελέγητε ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους δὲν τολμᾶτε νὰ εἴπητε ὅτι πρέπει νὰ φορολογηθοῦν. Ἀναμφιβόλως αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλλειπεῖς. Δὲν μᾶς εἶπε τίποτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς μὲ τοὺς ἐργάτας. Πῶς θέλομεν νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοὺς ἐργάτας ὅταν εἶναι Κυβέρνησις βιομηχάνων, Κυβέρνησις ἐμπόρων, Κυβέρνησις ἐκμεταλλευτῶν τῶν ἐργατῶν; Πῶς θὰ μᾶς ἔλεγε διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ τί θὰ μᾶς ἔλεγε περὶ αὐτῶν, ὅταν μέσα της ὑπάρχουν τσιφλικιοῦχοι, ὅταν τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα τὴν ἀποτελοῦν εἶναι κόμματα μεγάλων γαιοκτημόνων; Θὰ ἐτάσσετο ὑπὲρ τῆς ἀπαλλοτριώσεως; Ὄχι βεβαίως. Λυποῦμαι δι’ αὐτό, διότι μεταξὺ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν ὑπάρχει καὶ κόμμα αὐτοτιτλοφορούμενον «Ἐργατοαγροτικὸν Κόμμα» καὶ ὁ ἡγέτης τοῦ κόμματος αὐτοῦ καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας δὲν εἶπε εἰς τοὺς συναδέλφους του δύο λέξεις διὰ τοὺς ἀγρότας, τοὺς ἐργάτας, μέσα εἰς τὰς δηλώσεις του. Ἀλλ’ ἀναμφιβόλως ὁ ἡγέτης τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ Κόμματος, ὁ μεταβὰς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ δρέψῃ φίλους τῶν ἐργατῶν καὶ ἀγροτῶν, τοὺς ἀποκρούει τώρα, διότι εἶναι Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι φοβεῖται μήπως τῷ ζητήσουν νὰ κάμῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη προεκλογικῶς. Τί θὰ ἔλεγε μία Κυβέρνησις τοιαύτη διὰ τοὺς ἀγρότας, ἂν ἐζήτουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων; Ἀναμφιβόλως ὁ σύμμαχος βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Τσαλδάρης θὰ διεμαρτύρετο, διότι ἔχει μέσα εἰς τὸ κόμμα του ἀρκετοὺς φεουδάρχας τσιφλικούχους βουλευτάς. Παράδειγμα, κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργέ, ὁ κ. Στάης. Ὁ κ. Στάης εἶναι ὑπαρχηγὸς, εἶναι φεουδάρχης Κυθήρων καὶ δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ποτὲ νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων ὑπὲρ τῶν πτωχῶν.

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχει ὁ κ. Στάης.

§161Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Δὲν ἐπεριμέναμεν νὰ ἴδωμεν μέσα εἰς τὰς δηλώσεις ἀναμφιβόλως ζητήματα ἐργατικὰ καὶ ἀγροτικά. Τοὺς ἀγρότας καὶ τοὺς ἐργάτας τοὺς ἐνθυμεῖσθε προεκλογικῶς. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοὺς ξεχνᾶτε. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ὅτι θὰ φροντίσουν νὰ ἀνορθώσουν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας καὶ ὡς κύριον ζήτημα μᾶς ἔθεσαν τὰς οἰκονομίας. Τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἀνέρχονται εἰς 8½ δισεκατομμύρια. Ἠθέλομεν νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ γίνουν αἱ οἰκονομίαι, ἐφόσον τὰ ⅗ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διατίθενται διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ διὰ τὰς δαπάνας τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων δι’ ἐργασίας μὴ παραγωγικάς.

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τὰ καταργήσωμεν.

§163Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τί νὰ τὰ κάμωμεν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν οἰκονομίας. Τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὀλιγώτερον ποσόν, τὸ ὁποῖον διατίθεται εἰς ὅλας τὰς ἄλλας κρατικὰς ὑπηρεσίας, πιθανὸν καὶ εἰς αὐτὰς νὰ γίνουν οἰκονομίαι. Θὰ ἐκδιώξωμεν ὑπαλλήλους, ὅτους δυνηθῶμεν, ἀναμφιβόλως τοὺς πλέον πτωχούς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν δόντια νὰ τὰ δείξουν εἰς Ὑπουργοὺς καὶ βουλευτάς, διότι οἱ μεγάλοι ἔχουν ρίζας καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐκδιώξωμεν, ἀλλὰ θὰ ἐκδιώξωμεν τοὺς πτωχούς, οἵτινες ἐργάζονται περισσότερον καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν οἰκονομίας. Ἀφ’ ἑτέρου ποῦ νὰ θίξωμεν Ὑπουργεῖα πολεμικά; Ἀμέσως θὰ ἐξεγερθῶσιν οἱ στρατιωτικοί. Τινὲς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν — οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί — θὰ τρίξουν τοὺς ὀδόντας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ φόβος αὐτός, ἀλλὰ δὲν σᾶς συμφέρει νὰ τὰ βάλλετε μὲ αὐτούς, διότι ἐξ αὐτῶν ἀντλήσατε καὶ ἀντλεῖτε τὴν πολιτικήν σας δύναμιν.

§164ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§165Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Μὴ στενοχωρεῖσθε, διότι δὲν τὰ λέγω μόνον διὰ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, ἀλλὰ τὰ λέγω καὶ διὰ σᾶς τοὺς Λαϊκούς. Καὶ τὸ βασιλικὸν καθεστὼς εἰς τοὺς Κωνσταντινοπούλους καὶ τοὺς Γασπάρηδες ἐστηρίζετο. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἰς βάρος τῶν πτωχῶν θὰ θελήσητε νὰ ρίψητε τὰ βάρη τῆς κρίσεως ἡ ὁποία ἐνετάθη ἀπὸ τὸν πόλεμον, διὰ τὸν ὁποῖον ἀναμφιβόλως ὑπεύθυνοι εἶσθε σεῖς. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς τὴν προσπάθειάν σας αὐτὴν θὰ εὕρητε ἀντιμετώπους τοὺς πτωχοὺς ἀγρότας καὶ πρόσφυγας. Θὰ εὕρητε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δυνάμεις ἰσχυράς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀντιταχθῶσιν εἰς τὴν προσπάθειάν σας ταύτην καὶ ἀκριβῶς ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐργαζόμεναι μάζαι συνενούμεναι εἰς ἑνιαῖον μέτωπον ἐκεῖνο ὅπερ δὲν γνωρίζει....

§166ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μήπως λαμβάνετε διαταγὰς ἐκ Μόσχας;

§167Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Λαμβάνομεν διαταγὰς ἀπὸ τὸν λαόν, ὅστις μᾶς ἔστειλεν ἐδῶ. Διαταγὰς ἔξωθεν λαμβάνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεδούλωσαν τὴν Χώραν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἐξαρτοῦν τὴν θέσιν των καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοὺς διαφόρους «Χάμπρο». Αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεδούλωσαν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν μετέβαλον εἰς Ἀγγλικὸν προτεκτοράτον.

§168Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Νὰ λέγεσθε κομμουνισταί. Νὰ ἔχητε τὸ θάρρος.

§169Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Τὸ θάρρος τὸ ἔχομεν περισσότερον ἀπὸ σᾶς. Τὴν Χώραν τὴν ὑπεδουλώσατε σεῖς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Διότι εἶναι ψευδὲς ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐλευθέρα. Πράξατε τίποτε, ἂν τολμᾶτε, χωρὶς νὰ ἐρωτήσητε τὸν Ἄγγλον πρεσβευτήν. Δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν ὅσον φαίνεται τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων, εἶναι πολὺ σοβαρώτερον. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπανόδου 1000 ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων τὴν ὑπερπληθώραν διεπίστωσαν ὅλαι αἱ ξέναι ἀποστολαὶ αἱ ὁποῖαι ἦλθον ἐνταῦθα. Καὶ ἐνθυμοῦμαι μίαν στατιστικήν· ἐπὶ 23 στρατιωτῶν ἀναλογεῖ εἷς ἀξιωματικός. Καὶ θὰ προσλάβητε ἄλλους 1000 ἀκόμη ἀξιωματικοὺς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκδιώξητε ὑπαλλήλους μικρούς. Ἀκόμη τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων εἶναι ἔτι σοβαρώτερον. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι φωνάζουν διὰ νὰ προσληφθοῦν οἱ ἀπότακτοι δὲν τὸ κάμνουν διὰ νὰ ἱκανοποιήσουν αὐτοὺς τοὺς 1000 ἀξιωματικούς, ἀλλὰ θέλουν νὰ κατέχουν καὶ αὐτοὶ τὰ «πόστα» εἰς τὸν Στρατόν, διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ἔχουν διοικητὰς Σωμάτων καὶ Μεραρχιῶν ἰδικούς των καὶ νὰ κάμνουν καὶ αὐτοὶ κινήματα. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι ζήτημα μερικῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ σεῖς λέγετε· γιατί νὰ κάμνουν κινήματα ὅλοι οἱ βενιζελικοὶ καὶ νὰ μὴ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς; Γιατί νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν Ντερτιλῆν μας καὶ τὸν Ζέρβαν μας; Αἱ φωναὶ κατὰ τῆς στρατοκρατίας δὲν εἶναι παρὰ ὑποκρισία. Καὶ θέλετε νὰ τὴν καταργήσητε, διότι δὲν εἶναι ἰδική σας. Ἂν ἦτο ἰδική σας, δὲν θὰ ἠθέλατε νὰ καταργηθῇ. Ὅλοι σας στηρίζεσθε εἰς τὴν στρατοκρατίαν. Καὶ θὰ στηρίζεσθε εἰς αὐτήν, ἐφόσον δὲν βλέπετε νὰ συγκινεῖται ὁ κόσμος ἐναντίον σας. Ὅλοι σας θὰ τὴν χρειασθῆτε, διότι ὁ Στρατός, κύριοι, εἶναι ὄργανον ἐπιβολῆς τῆς ἀστικῆς τάξεως ἐναντίον τῶν πτωχῶν. Ὁ πρῶτός του ρόλος εἶναι αὐτὸς καὶ ἔπειτα ὁ ρόλος τῆς πάλης ἐναντίον τῆς μπουρζουαζίας τῶν ἄλλων Κρατῶν. Καὶ ἐρχόμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν σχετικῶς μὲ τοὺς ἀγρότας. Κάποιος περιέργως αὐτοτιτλοφορούμενος καὶ ἀγροτικὸς μᾶς ὡμίλησεν, ἀφοῦ μᾶς ἔκαμε θεωρίαν περὶ μικρῶν διαφορῶν μεταξὺ Βασιλείας καὶ Δημοκρατίας, μᾶς εἶπε τὰ ἑξῆς· ὅτι θὰ ἀνορθωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Οἰκονομία διὰ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Περιμένει ὁ ἀγροτικὸς αὐτὸς βουλευτὴς ἀπὸ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τῶν κ. κ. Προέδρων νὰ ἀνορθωθῇ ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία. Καὶ κάποιος ἄλλος προηγουμένως εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ βασίσωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τῆς Χώρας εἰς τὴν σκαπάνην καὶ τὸ ἄροτρον τοῦ ἀγρότου. Μὲ αὐτὸ θέλει νὰ εἴπῃ ὅτι ἀνεξαρτήτως ἀπὸ ὅσα ὑποφέρομεν, θέλομεν νὰ ὑποφέρωμεν καὶ ἄλλα. Ἀλλὰ μίαν ἡμέραν αὐτὴ ἡ σκαπάνη τοῦ ἀγρότου θὰ πέσῃ ἐπὶ τὰς κεφαλάς σας. Κύριοι βουλευταί, ἡ φορολογία ἡ ἐπιβαλλομένη σήμερον εἰς τοὺς ἀγρότας εἶναι βαρυτάτη. Εἰς καμμίαν Χώραν, οὔτε τῆς Βαλκανικῆς οὔτε κἂν τῆς Εὐρώπης, ὁ ἀγρότης φορολογεῖται ὅπως φορολογεῖται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀπὸ μίαν στατιστικὴν τοῦ 1923—διότι δυστυχῶς νεωτέραν δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει—φαίνεται ὅτι ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, 40.000.000 μόνον ἐπλήρωσαν οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ ἔμποροι, τὰ δὲ 263.000.000 ἐπλήρωσαν οἱ ἀγρόται καὶ 18,000,000 εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τὸ ἡμερομίσθιον τῶν ἐργατῶν. Ἑπομένως, ἂν οἱ ἔχοντες τὴν γνώμην ὅτι καὶ ἄλλα βάρη πρέπει νὰ πέσουν εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἀνορθωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Οἰκονομία τῆς Χώρας, πλανῶνται. Ἕν ἄλλο ζήτημα ἀκόμη, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐθίγη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν κ. κ. Προέδρων, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Μᾶς εἶπεν εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ λύσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἢ μᾶλλον θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἤδη ἀρχίσει. Περιττὸν νὰ εἴπω ὅτι ἡ λύσις αὐτὴ δὲν εἶναι κἂν λύσις. Ἀντιθέτως περιπλέκει τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀκόμη περισσότερον, ἐφόσον ἐφέρατε ἕνα καπιταλιστικὸν ὀργανισμὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία μᾶλλον πρέπει νὰ ὀνομάζεται Ἐπιτροπὴ ἀστικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν προσφύγων. Ἐφόσον, λέγω, ὑπεδουλώσατε τὴν Χώραν καὶ τοὺς πρόσφυγας εἰς αὐτήν, ἐφόσον τῆς ἐδώσατε πέντε ὁλόκληρα ἑκατομμύρια στρέμματα, δημιουργεῖτε ἕνα τσιφλίκι τεράστιον, ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἀπαλλοτριώνετε τὰ τσιφλίκια καὶ θέλετε νὰ βάλετε τοὺς πρόσφυγας νὰ δουλεύουν μέσα εἰς αὐτὸ τὸ τσιφλίκι. Ἀναμφιβόλως τοιούτου εἴδους λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐπιδιώκετε καὶ τοιούτου εἴδους λύσιν θέλετε νὰ δώσητε εἰς τὴν οἰκονομικὴν τῆς Χώρας κατάστασιν. Ἑπομένως ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι, ἐφόσον δὲν φεύγει ἀπὸ τὸ μέσον καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ὁ καπιταλιστικὸς αὐτὸς ὀργανισμός, ἐφόσον θὰ μετέρχεται ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐκμετάλλευσιν τῶν προσφύγων, λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ. Ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν κόμματα τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθησαν εἰς τὰς ἐκλογάς των αὐτά. Ἐν τούτοις αὐτὰ τὰ κόμματα δὲν μᾶς εἶπον τίποτε σχετικῶς εἰς τὰς δηλώσεις των. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι αὐτὰ λέγονται πρὸς ψηφοθηρίαν μόνον. Δὲν μᾶς εἶπε τίποτε ἡ Κυβέρνησις, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε κάποιος συνάδελφος, σχετικῶς μὲ τὴν δικτατορίαν καὶ τὸν Πάγκαλον. Τὰ ἀπεσιώπησεν. Ἠξεύρει πολὺ καλὰ ὅτι κολασμὸς πράξεων ὡς αἱ πράξεις τοῦ Παγκάλου καὶ τῶν συνυπουργῶν του δὲν εἶναι δυνατόν, διότι τοιαύτας κολασίμους πράξεις ἔχουν εἰς τὸ παρελθόν των καὶ πολλαὶ ἐκ τῶν παρατάξεών της. Ἑπομένως σᾶς τὸ λέγομεν καθαρά· τὸν Πάγκαλον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν δικάσητε σεῖς, διότι ὀλίγον ἢ πολὺ εἶσθε καὶ σεῖς συνυπεύθυνοι καὶ τῆς δικτατορίας καὶ τῶν πράξεών του. Τὸν Πάγκαλον πρέπει νὰ τὸν δικάσουν ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐμπραγμάτως ἐδίκασεν, ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐμπραγμάτως κατεδίκασεν, ἐξώρισεν, ἐφυλάκισεν, ἐτυράννισεν, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἀγωνισταί. Καὶ τὰ ἀδικήματα αὐτὰ δὲν δικάζονται σύμφωνα μὲ τὴν ποινικὴν δικονομίαν, οὔτε μὲ ἔκτακτα Στρατοδικεῖα, τὰ συγκροτούμενα ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως δὲν ὑπέστησαν τίποτε. Τοιαῦτα ἀδικήματα καὶ τοιοῦτοι ἄνθρωποι δικάζονται μόνον ἀπὸ λαϊκὰ δικαστήρια. Καὶ ὅταν λέγωμεν Πάγκαλον δὲν ἐννοοῦμεν τὸ πρόσωπον τοῦ Παγκάλου, ἐννοοῦμεν καὶ τὸ πρόσωπον καὶ τὸ σύστημα καὶ τοὺς παραβάτας του, ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος τῆς Πολιτείας μέχρι τοῦ τελευταίου χωροφύλακος, ὁ ὁποῖος συμμετέσχεν εἰς τὰς τοιαύτας πράξεις. Διότι ὤφειλον καὶ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συμμετέσχον, νὰ ἀρνηθοῦν νὰ ὑπακούσουν εἰς τὴν δικτατορίαν, ἂν ἦσαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ κάμουν τὸ καθῆκόν των ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ἑπομένως μόνον τοιοῦτος τρόπος διοικήσεως τοῦ Παγκάλου θὰ ἠμποροῦσε νὰ σταθῇ. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι ὑπάρχουν καὶ συνυπεύθυνοι καὶ μεταξύ σας καὶ αὐτοὺς ἀναμφισβητήτως θὰ τοὺς εὕρῃ ἡ Ἱστορία, ἂν ὄχι ὁ λαὸς ὁ ἴδιος ἀμέσως. Μᾶς εἶπον ἀκόμη καὶ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ὅτι θὰ ἀκολουθήσουν τὴν γραμμὴν τῆς φιλίας πρὸς τοὺς μεγάλους προστάτας μας, τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἢ μᾶλλον τὴν Κοινωνίαν τῶν ἐχιδνῶν, καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς γείτονάς μας. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, τί μᾶς ἐκόστισεν ἢ μᾶλλον τί ἐκόστισεν εἰς τὸν φτωχὸν ἐργαζόμενον λαὸν ἡ φιλία αὐτὴ τῶν ξένων. Μᾶς ἐκόστισε τὴν ἐκστρατείαν τῆς Οὐκρανίας τὴν γενομένην ὑπὸ τῆς τυχοδιωκτικῆς πολιτικῆς τοῦ μεγάλου τυχοδιώκτου Βενιζέλου. Μᾶς ἐκόστισε τὴν ἐκστρατείαν τοῦ Σαγγαρίου καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ μᾶς στοιχίσῃ τὴν ἐκστρατείαν εἰς τὴν Μοσσούλην. Καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν θέλει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις τῶν κ. κ. Προέδρων. Θέλει δηλαδὴ ἀναμφισβητήτως νὰ μᾶς περιπλέξῃ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἡ Ἀγγλία, εἰς νέας περιπετείας. Ὄχι, κύριοι, καὶ ἂν θελήσητε νὰ ὁδηγήσητε τὴν Χώραν ὁλόκληρον, ὁ φτωχὸς κόσμος θὰ ἀντιταχθῇ, δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν ὁδηγήσητε εἰς νέαν σφαγήν, εἰς νέον μακελλιό. Ἑπομένως ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι νέαι περιπέτειαι πολεμικαὶ δὲν θὰ ἐπιτραποῦν μέσα εἰς τὴν Χώραν, διότι σύσσωμος ὁ λαὸς θὰ ἐξεγερθῇ.

§170ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὔτε τὰ σύνορα θὰ μείνουν ἀνυπεράσπιστα ὅμως, οὔτε τὴν Μακεδονίαν θὰ παραδώσωμεν.

§171Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Τὴν Μακεδονίαν τὴν ἐπρόδωσεν ὁ Βενιζέλος. (Θόρυβος). Ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ καταδικαστικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁμὰς τοῦ ἑνιαίου μετώπου, ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι θὰ ἔχῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἔννοιαν καὶ ὅλην αὐτὴν τὴν σημασίαν. Θὰ ἔχῃ τὴν σημασίαν τῆς καταδίκης τῆς τάξεώς σας ἐκ μέρους τῆς ἰδικῆς μας τάξεως.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Μαχαίρας ἔχει τὸν λόγον.

§173Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ μακρυγορήσω, δὲν θὰ θελήσω νὰ κάμω ρεκλάμα διὰ τῶν ἐφημερίδων. Μέσα εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας προέρχομαι καὶ τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύω, ὡς ἐκλεγεὶς βουλευτὴς ἐν Πειραιεῖ, ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ταύτην καὶ ὑπὸ τὸ σῆμα τῆς Ἑνώσεως Φιλελευθέρων, ἁπλῶς θὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι ἔχω τὴν μετεκλογικὴν ἐλευθερίαν νὰ κανονίζω τὴν ψῆφόν μου κατὰ τὸ δοκοῦν. Ἀντιπροσωπεύω, κύριοι βουλευταί, τὴν ἐργατικὴν τάξιν τὴν καθαρῶς Ἑλληνικήν, τὴν πεινασμένην ὅμως καὶ ὅταν δουλεύῃ καὶ ὅταν κάθεται, τὴν ἐργατικὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία βλέπει ὁλοφάνερα τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον εἰς τὸν ὁποῖον βαδίζει ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τόσα ἔτη, τὴν ἐργατικὴν τάξιν τέλος, ἡ ὁποία δικαιοῦται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου της νὰ τύχῃ κρατικῆς μερίμνης διὰ νὰ βελτιωθῇ ὁ ἀβίωτός της βίος. Δὲν θὰ ἐξετάσω οὔτε θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, οὔτε διὰ τὴν παράλειψιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν συμπεριέλαβεν εἰς τὰς δηλώσεις της τὰς σκέψεις της διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐργατικοῦ ζητήματος. Δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, θεωρεῖται ὡς ἀπαρχὴ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Χώρας, πολιτικοῦ βίου ὁ ὁποῖος θὰ τὴν βοηθήσῃ νὰ βελτιώσῃ τὴν οἰκονομικήν της κατάστασιν καὶ νὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν χειραφέτησίν της. Διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι βουλευταί, νὰ χαιρετίσω τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ δηλώσω ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐξ ὀνόματος τῆς τάξεώς μου χωρὶς νὰ δεσμεύωμαι ἐκ τούτου νὰ συζητήσω ἐν καιρῷ καὶ νὰ καταψηφίσω ἴσως πᾶν μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν μου θὰ εἶναι ἀντίθετον μὲ τὰ συμφέροντα τῆς τάξεώς μου.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μέρος ἔχει τὸν λόγον.

§175Α. ΜΕΡΟΣ. Ὡς ἀγροτικὸς ἀντιπρόσωπος ἐκ Θεσσαλίας, ὅπου κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ πολιτικῶς ἐξεδηλώθη ἡ ὑπάρχουσα ἀγροτικὴ συνείδησις, ἔχω νὰ ἐκφράσω τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀγροτῶν, τοὺς ὁποίους ἐκπροσωπῶ, ἀντιλήψεις πρὸς τὰς ὁποίας, εἶμαι βέβαιος, συμφωνεῖ ὁλόκληρος ἡ ἀγροτικὴ τάξις τῆς Χώρας, μία τάξις, ἥτις, μολονότι ἀποτελεῖ τὰ ⅔ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ καὶ εἰσφέρει τόσα, εὑρίσκεται ἀπὸ πάσης ἀπόψεως εἰς μειονεκτικὴν θέσιν. Αἱ ἀγροτικαὶ αὐταὶ ἀντιλήψεις, ὁμολογῶ, δὲν συμβιβάζονται μὲ τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, καθόσον μία τοιαύτη Κυβέρνησις, λόγῳ τῆς συνθέσεώς της, δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς μεταρρυθμίσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουν αἱ προβαλλόμεναι σήμερον λαϊκαὶ ἀνάγκαι καὶ ἀπαιτεῖ ἡ πρόοδος καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἀγροτικῶν καὶ ἄλλων τοῦ λαοῦ στρωμάτων. Ὀφείλει νὰ τονισθῇ ὅτι ἡ μεγίστη μερὶς τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου διατελεῖ εἰς οἰκονομικὴν ἀθλιότητα καὶ εὑρίσκεται ὑπὸ πνευματικὰς συνθήκας, μὴ τιμώσας τὴν Χώραν. Καὶ δοθέντος τούτου, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις, ἰδίᾳ αὐτὴ ἥτις ἐμφανίζεται εἰς σχετικὴν περίοδον ἠρεμίας καὶ ὁμαλότητος, νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν θέσιν δηλαδή, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ μεγάλαι ἀγροτικαὶ μᾶζαι, ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῶν ὁποίων ἀπορρέει τὸ πλεῖστον τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἐν τούτοις, ἂν καὶ διϊστάμεθα ὅσον ἀφορᾷ τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκρύψωμεν ὅτι αὕτη προῆλθεν ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ τύχῃ ἐμπιστοσύνης. Ἀποβλέπει, ὡς γνωστόν, εἰς τὴν κατάπαυσιν τῶν παθῶν καὶ τὴν προσήλωσιν τοῦ Κράτους εἰς οὐσιαστικὰς τοῦ Τόπου ἀνάγκας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα, ὑποχρεούμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι μετὰ πολλῆς ἱκανοποιήσεως θὰ χαιρετισθῶσι δύο σημεῖα αὐτοῦ. Τὸ ἓν τούτων εἶναι τὸ ἐξωτερικόν, ἐκεῖνο δηλαδή, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὴν ἄκραν φιλειρηνικότητα τοῦ Κράτους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀκουσθῇ εὐμενέστατα, διότι ἀποτελεῖ γενικὸν πόθον τοῦ λαοῦ καὶ ἰδίᾳ τοῦ ἀγροτικοῦ, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐξοχὴν βαρύνεται μὲ τὰ βάρη τῶν στρατεύσεων. Ἐπίσης ὁ ἀγροτικὸς κόσμος μὲ ἰδιαιτέραν ἱκανοποίησιν θὰ χαιρετίσῃ καὶ τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Πρόκειται περὶ μέτρου, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου θὰ ἀναπνεύσῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἐπαρχία, λυτρουμένη ἀπὸ τὴν τυραννίαν τοῦ Κέντρου. Δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος. Ἀλλ’ ὡς ἀγροτικοὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκρύψωμεν τὴν ἔκπληξίν μας, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔσχε τὴν θέλησιν νὰ παράσχῃ μίαν ἐνθάρρυνσιν εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Ἡ ἀποσιώπησις, ἡ παντελής, ἡ σημειωθεῖσα εἰς τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα διὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ληφθοῦν ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, θὰ προξενήσῃ μίαν λυπηροτάτην ἐντύπωσιν εἰς τοὺς χωρικούς. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἔχει πρὸ αὐτοῦ ὀγκώδη ζητήματα, συνυφασμένα μὲ αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἡ μεγάλη ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις εὑρίσκεται καὶ αὐτὴ εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐμποδίζεται ἡ ἀπόδοσις τῶν καρπῶν, οἱ ὁποῖοι προσδοκῶνται ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς της.

§176Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ θέματα τὰ ὁποῖα θίγουν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις εἶναι τὰ πλέον ἐπείγοντα, δὲν ἕπεται δὲ ἐξ αὐτοῦ ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποσιωπῶνται θὰ τὰ παραμελήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἐκεῖνα εἶναι ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῶσι τὰ θέματα αὐτά, διότι, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκρίθη προτιμώτερον νὰ περιληφθῶσι τὰ πλέον ἐπείγοντα.

§177Α. ΜΕΡΟΣ. Νομίζομεν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι ἀναπόσπαστα ἀπὸ τὸ πρόγραμμα, τὸ ποῖον ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ μία Κυβέρνησις, ἐρχομένη εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν παγκοίνως ἀναγνωρίζεται ὅτι ὑφίσταται σοβαρωτάτη οἰκονομικὴ κρίσις. Ἡ κρίσις δὲν δύναται κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ θεραπευθῇ παρὰ διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις.

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχετε ὑπομονήν.

§179Α. ΜΕΡΟΣ. Πάντως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποκρύψωμεν τὴν ἔκπληξίν μας, διότι δὲν ἐσημειώθη οὔτε λέξις δι’ ὅσα ἐνδιαφέρουν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς οἰκονομίας, πόθος καὶ ἀξίωσις τοῦ λαοῦ εἶναι νὰ λάβουν αὗται ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν ἔκτασιν. Ἐπὶ πλέον ὁ ἀγροτικὸς ἰδίᾳ λαὸς ἀξιοῖ νὰ ἀποκατασταθῇ καὶ ἡ ἰδέα τῆς τιμίας διαχειρίσεως τοῦ δημοσίου χρήματος, ἰδέα ἥτις τόσον οἰκτρῶς ἐπλήγη ἀπὸ τὰ ἔκτροπα τοῦ προσφάτου παρελθόντος. Ἀπαίτησις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἐν σχέσει μὲ τὰ ἔκτροπα αὐτά, τὰ ἀναγόμενα εἰς διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου πλούτου, εἶναι νὰ τιμωρηθοῦν οἱ εὐθυνόμενοι καὶ αὐστηρὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες ἐπέπεσαν κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ εἴτε ὑπὸ μορφὴν συμβάσεων, εἴτε ὑπὸ οἱανδήποτε ἄλλην, ἀπεμύζησαν τὸ αἷμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐν τέλει δηλοῦμεν ὅτι ἡμεῖς οὔτε καταδικάζομεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ προεξοφλοῦμεν τὴν ἐπιτυχίαν της.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Ἀλαβάνος, Γ. Σίδερης, Ι. Βαλαλᾶς καὶ Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλουσι τὴν ἑξῆς πρότασιν ὡς συμπέρασμα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως: «Ἡ Βουλὴ ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἡ ψηφοφορία θέλει διεξαχθῆ αὔριον. Ἐπίσης ἀνακοινῶ ὅτι κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν θέλει διεξαχθῆ ψηφοφορία πρὸς ἐκλογὴν Ἀντιπροέδρων καὶ θὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος ψηφίσματος «περὶ τῶν διὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Συντάγματος συζητήσεων τῆς Βουλῆς».

§181ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. σήμερον. (Ὥρα 2 π. μ.)