1925.06.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 211

Τρίτη 23 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς χθὲς ἔκαμα δήλωσιν δικαιολογήσας τὴν ψῆφόν μου. Παρακαλῶ ἡ δήλωσίς μου αὕτη νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§5Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Παρασκευῆς, συζητουμένου τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, εἶχον τὸν λόγον, ἀλλὰ ἡ ἀγόρευσίς μου διεκόπη, διότι μετὰ τὴν διακοπὴν συνεζητήθη ἡ ἀναλογική. Καίτοι δὲ δὲν ἐπεράτωσα τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ δὲν ὡμίλησαν καὶ οἱ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι κύριοι συνάδελφοι, φέρεται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τὸ νομοσχέδιον ὡς ψηφισθέν, γεγονὸς ὅπερ θὰ ἔλαβε χώραν κατὰ τὰς πρωινὰς ὥρας, χωρὶς νὰ περατωθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις. Ἡ τοιαύτη ἐνέργεια εἶναι ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζητήσατε τὸν λόγον, ὅταν ἦλθεν ἡ σειρὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν σᾶς ἐδόθη;

§7Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπονεῖται ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι ἐψηφίσθη χθὲς τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ἐνῷ ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ δὲν τῷ ἐδόθη.

§9Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐζήτησε κανεὶς τὸν λόγον. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη.

§10Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μίαν διασάφησιν. Ὅτε ἦλθεν εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, ἠγέρθησαν, μεταξὺ ἄλλων καὶ ἐμοῦ, φωναὶ νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, παρετήρησε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν. Ὁ κ. Χαδίνης καὶ ἐγώ, παριστάμενοι, δὲν ἐφέρομεν ἀντίρρησιν.

§11Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, μετὰ τὸν κ. Ψιάρρην, εἶχον ἐγγραφῆ κατὰ σειρὰν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Λ. Πραντούνας, Δ. Καλκανδῆς καὶ ἐγώ, διεκόπη δὲ ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ μετὰ τὸ γεῦμα, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Ψιάρρη. Νομίζω ὅτι, κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἐφόσον εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρχεν ἀντίρρησις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καλέσῃ τοὺς θέλοντας νὰ ἀγορεύσουν. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ» ἐψηφίσθη διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ὅτι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι καὶ ἕτεροι ρήτορες διὰ νὰ ὁμιλήσουν. Ἐφόσον λοιπὸν ἐγένετο παρατυπία, δὲν νομίζω ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρώτατον.

§12Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον.

§13Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κακῶς.

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι, ἀφοῦ ἦσαν ἐγγεγραμμένοι οἱ κ.κ. βουλευταί, κακῶς δὲν ἐκλήθησαν νὰ λάβουν τὸν λόγον. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἀποτελεῖ λόγον ἀκυρότητος τῆς ψηφίσεως.

§15Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀποτελεῖ.

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ κρίνητε οὐσιαστικῶς τὰ πράγματα καὶ οὐχὶ τυπικῶς. Ὡς πρὸς τὸ οὐσιαστικὸν μέρος ἀπομένει πάντοτε χρόνος νὰ ὁμιλήσητε εἰς τὴν ἑπομένην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§17Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην σας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐφόσον ἦσαν τέσσαρες πληρεξούσιοι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν, θὰ ὑπῆρχεν ἀντίρρησις. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατ’ οὐσίαν δὲν ἐψηφίσθη, καίτοι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει ὅτι ἐψηφίσθη.

§18Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε νὰ ἀγορεύσητε.

§19Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἔχω κάμει τροπολογίας εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ὁδοστρωτήρων», τὰς ὁποίας ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ δὲν ἀνεγράφησαν.

§20Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄντως ὁ κ. Δεναξᾶς ὑπέβαλε μερικὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐδέχθην. Προφανῶς ἐκ παραβλέψεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν δὲν ἔχουν σημειωθῆ αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας εἶχον κάμει δεκτάς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά.

§22Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει ζήτημα παραβάσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της. Τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ συζητηθοῦν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ἐγὼ ἐκπλήσσομαι, διότι νομοσχέδια τοιαῦτα, ὅπως τὰ στρατιωτικά, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζουν ὅλην τὴν στρατιωτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας, συζητοῦνται μετὰ τόσης ἀδιαφορίας καὶ ἀπόντων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς διεκόπη εἰς τὰς 9 μ.μ. ἡ συζήτησις διὰ νὰ συνεχισθῇ κατόπιν, καὶ μάλιστα διεκόπη καὶ ἡ ἀγόρευσίς μου διὰ νὰ συνεχισθῇ εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Χθὲς συζητήθη καὶ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας» καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως περὶ ἀναλογικῆς τὴν πρωίαν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν οἱ πλεῖστοι τῶν πληρεξουσίων εἶχον φύγει, κατὰ τρόπον καθ’ ὃν συνήθως ψηφίζονται τόσης σοβαρότητος νομοσχέδια, ἐψηφίσθη ὅλη ἡ Ἡμερησία Διάταξις καὶ μεταξὺ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν αὐτῇ νομοσχεδίων καὶ ὅλα τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Αὐτὸ δὲν συντελεῖ εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ λαοῦ ἐπὶ ζητημάτων ἐχόντων σχέσιν μὲ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους. Ὅτι δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ψηφίζονται νομοσχέδια, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐνεγράφησαν καὶ ἐψηφίσθησαν ἀσυζητητεὶ νομοσχέδια μεγάλης σοβαρότητος, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δαπανηθοῦν ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων, ὅπως τὸ νομοσχέδιον «περὶ στρατιωτικῶν κτιρίων» καὶ ἄλλη σύμβασις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Καλυκοποιείου τοῦ Μαλτσινιώτου, ἡ ὁποία ἴσως νὰ εἶναι θαυμασία, ἴσως νὰ εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως καὶ νὰ προσκομίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅλα τὰ στοιχεῖα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ σύμβασις δὲν εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ κάποια συζήτησις, φρονῶ ὅτι τόσα σπουδαῖα νομοσχέδια δὲν πρέπει νὰ ψηφίζωνται, ὅπως ψηφίζονται, κατὰ τὰ πρωινὰς ὥρας, ὁπότε δὲν ἔχομεν ὄρεξιν διὰ συνεδρίασιν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν κατ’ αὐτὰς τὰς ὥρας.

§23Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔγινε κανὲν λάθος. Ἦσαν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια καὶ ἐψηφίσθη μόνον τὸ «περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ»· τὰ ἄλλα ἀνεβλήθησαν. Ἐπειδὴ ἐλέχθη μάλιστα, προκειμένου περὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ, ὅτι ψηφίζεται εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὑπάρχει καιρὸς νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν βʹ καὶ δύνανται οἱ κύριοι πληρεξούσιοι νὰ ὁμιλήσουν κατ’ ἀρχήν.

§24Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἔφερον ἐγὼ ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλ’ εἰς τὸν κυκεῶνα αὐτὸν δὲν ἠκούσθην.

§25Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀναγραφῇ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὸ τέλος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ νὰ ψηφισθῇ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῶν συνεδριάσεων, ἡ ὁποία θὰ παραταθῇ μέχρι πρωίας, ὅπως συνήθως.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ζητῶμεν τὴν συγκατάθεσιν ὅλων διὰ νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον τόσης σπουδαιότητος, δὲν θὰ κατορθώσωμεν ποτὲ νὰ ψηφισθῇ. Ἔχετε ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ ὁμιλήσητε κατ’ ἀρχήν. Εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι καὶ ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε.

§27ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι, κύριε Πρόεδρε.

§28Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἂν εἶναι ὀρθόν, ἐφόσον ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις, νὰ διακόπτεται ἡ ἀγόρευσις ἑνὸς ἀγορεύοντος ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, εἰς οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶναι διάταξιν καὶ ἂν εἶναι ἀναγεγραμμένον αὐτό, καὶ ἂν εἶναι ὀρθὸν νὰ διακόπτεται ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ ψηφίζητε τὸ νομοσχέδιον, ἐπ’ αὐτοῦ παρακαλῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλον τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἂν χθὲς ὅτε ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδια ἠγέρθη ἀντίρρησις καὶ ἂν ἐψηφίσθη ἢ ὄχι τὸ νομοσχέδιον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Ὁ κ. Ψιάρρης ἦτο παρὼν καὶ ἐζήτησε τὸν λόγον.

§31Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Μάλιστα, ἐζήτησα τὸν λόγον.

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη. Δύναται αὐτὸ νὰ τὸ πιστοποιήσῃ καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπῆς.

§33Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νομίζω ὅτι διὰ τὴν περιφρούρησιν τῆς οὐσίας καὶ τὴν ἐξοικονόμησιν τοῦ πράγματος, τὰ γεγονότα συνέβησαν ὡς τὰ ἐξιστόρησα· δηλαδὴ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ὁ Ὀργανισμὸς ἐγὼ μὲ τὸν κ. Θεολογίτην παριστάμεθα καὶ εἴπομεν νὰ ἀναβληθῇ. Διότι ὑπάρχουν πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπον ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν, ἐπειδὴ ὑπολείπονται ὀλίγαι ἡμέραι, καὶ δύνανται καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ ὁμιλήσουν. Καὶ πραγματικῶς ἐψηφίσθη.

§34Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Πῶς τὸ ἐψηφίσατε χωρὶς νὰ εἴμεθα παρόντες;

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ φέρωμεν ἀντιρρήσεις καθ’ ἣν στιγμὴν ἐψηφίσθη.

§36Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ εἶχον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ διεκόπην καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη. Διαμαρτύρομαι δι’ αὐτό, διότι μοὶ ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ λόγου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἡ ἀντίληψίς της εἶναι ὅτι ἐψηφίσθη.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται, ὑπόσχομαι δὲ εἰς τὴν ἑπομένην συζήτησιν νὰ ἀναγράψω ὅσους ἐζήτησαν τὸν λόγον.

§40Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἐγὼ ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ δὲν ἀνεγράφη.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Οἱ κτηνοτρόφοι Ἠπείρου διαμαρτύρονται διὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους ἀναγκαστικὰς ἀπαλλοτριώσεις τῶν χειμερινῶν λιβαδίων ὑπὲρ τῶν γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν. —Ὁ Ἀλφρέδος Βιτάλης, πρόσφυξ οἰκογενειάρχης, αἰτεῖται τὴν ἑρμηνείαν τῆς διατάξεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν ἐνοικίων τῶν ξενοδοχείων. —Οἱ ἀνάπηροι πολέμου λόγῳ φυματιώσεως ἀξιωματικοὶ παραπονοῦνται διὰ τὴν μὴ ἀποστολήν των πρὸς θεραπείαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. —Τὰ διάφορα Σωματεῖα Τρικάλων ζητοῦσι τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας Κουτσοχείρου. —Ἡ Χρυσῆ χήρα Κ. Τσουράπη καὶ ἄλλοι πρόσφυγες ζητοῦσι νὰ τοῖς χορηγηθῇ βοήθημά τι. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν ὀδοντοϊατρῶν Μακεδονίας ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ «περὶ συστάσεως ὀδοντοϊατρικῶν Συλλόγων» σχεδίου νόμου. —Ὁ ἐν Βόλῳ Σύλλογος «Σωτηρία τοῦ Γένους» ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ καταργήσεως ἁπάντων τῶν εἰς «μαλλιαρὴν» καὶ τὴν χυδαίαν γλῶσσαν συντεταγμένων βιβλίων. —Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Σερρῶν παρακαλεῖ ὅπως περιορισθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Γραφείου Ἀνταλλαγῆς ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς ἐξακριβώσεως τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. —Οἱ ὁπλαρχηγοί καὶ ἀγωνισταὶ μέλη τῆς ἐθνικῆς ὀργανώσεως «Παῦλος Μελᾶς» αἰτοῦσι τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. —Ὁ Βασίλειος Πολίτης, κάτοικος Χρυσοβιτσίου, παρακαλεῖ ὅπως ἡ κατασκευασθησομένη ὁδὸς Χρυσοβιτσίου–Στεμνίτσης διέλθῃ διὰ μέσου τοῦ χωρίου Χρυσοβιτσίου. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων Διδύμων ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ «περὶ ἀγροφυλακῆς» νόμου. —Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπολυθέντων τῆς ὑπηρεσίας δικαστικῶν λειτουργῶν ἢ ὑποβιβασθέντων καὶ ἕνεκα τούτου παραιτηθέντων συνεπείᾳ ἀποφάσεων τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου κατ’ ἐκτέλεσιν τῆς ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1922 ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως». —Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει ἐπίσης σχέδιον ψηφίσματος «περὶ τῶν ἀδικημάτων τῆς ἐξυβρίσεως καὶ συκοφαντίας κατὰ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐν γένει». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συνεργείων ἐν τῷ Πολεμ. Ναυστάθμῳ». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σ. Ἀναστασιάδης, Α. Κωτούλας κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν παθόντων ἐν πολέμῳ». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Πετρίδης καὶ Γ. Πρεζάνης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1023 περὶ ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως ἀσφαλείας κλπ.». —Ἀνακοινῶ ὅτι τὸ Ἀνώτατον Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον Ἐμπορίας καὶ Βιομηχανίας κλπ. ἀπετελέσθη ἐκ τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Γ. Παπαγεωργίου, Ν. Μπακοπούλου, Σ. Γρηγορίου, Δ. Θεολογίτη, Δ. Χατζοπούλου καὶ Π. Διαμαντοπούλου. Τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔχει ὁ κ. Β. Κυβέλος.

§42Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὴν 28 τρέχοντος, ἤτοι τὴν ἐρχομένην Κυριακήν, συμπληροῦνται 99 ἔτη ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς ἀποκρούσεως ὑπὸ τῶν ἡρωικῶν Μανιατῶν τῆς ἐπιθέσεως τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε κατὰ τὴν 28 Ἰουνίου 1826 ὁ Ἰμβραὴμ εἰς τὴν θέσιν Ἁλμυρός, δύο ὥρας ἀνατολικῶς τῆς πόλεως τῶν Καλαμῶν, πρὸς καθυπόταξιν τοῦ νοτιωτέρου ἐκείνου τμήματος τῆς Πελοποννήσου, τὸ ὁποῖον διέφυγε τὸν τουρκικὸν ζυγόν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν τραχεῖαν ἐκείνην ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν κατοικοῦν οἱ Μανιάται. Ἡ Μάνη, ἐκεῖ κάτω, δι’ Ἐπιτροπῆς προετοιμάζει τὰ τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς 99ετηρίδος. Βεβαίως πολλαὶ ἑορταὶ λαμβάνουσι χώραν καὶ ἑορτάζονται, ἔχουσαι τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τὰ ἡρωικὰ γεγονότα τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, ἀλλὰ τὸ ἱστορικὸν γεγονὸς τῆς 28 Ἰουνίου 1826 ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν, διότι οἱ ἡρωικοὶ κάτοικοι τοῦ τμήματος ἐκείνου τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον διέφυγε τὸν βαρὺν τοῦ κατακτητοῦ ζυγὸν εἰς μίαν κρισιμωτάτην στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ τρομερὸς Ἰμβραὴμ πασᾶς ἐπεχείρησε τὴν καθυπόταξιν, ἡρωικῶς ἀπέκρουσαν τὰς λυσσώδεις ἐφόδους του, ἀναγκάσαντες οὕτως τὸν ἀγέρωχον Αἰγύπτιον στρατάρχην νὰ ὑποχωρήσῃ συντετριμμένος μὲ τὴν ὀφρῦν καταπεπτωκυῖαν καὶ ἐκεῖ διεφύλαξαν ἀπαραβίαστον τὴν θεὰν Ἐλευθερίαν, ὡς ἐν Κιβωτῷ, ἵνα ἐκεῖθεν ἀναπηδήσῃ καὶ φθάσῃ καὶ ἐλευθερώσῃ δούλους ἀδελφοὺς καὶ ἥτις θὰ ἔφθανεν ἐπ’ ἐσχάτων μέχρι τῶν ἀπωτάτων ὁρίων τῆς δούλης Ἑλλάδος, ἂν βάσκανος τύχη δὲν ἐπέφερε τὴν ἐθνοφθόρον διαίρεσιν, τὴν τόσων ἐθνικῶν κακῶν πρόξενον. Ἡ ἐπὶ τούτῳ συσταθεῖσα Ἐπιτροπὴ δι’ ἀναφορᾶς παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως αὕτη, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀξιομνημόνευτον τοῦ ἱστορικοῦ γεγονότος, εὐαρεστηθῇ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν ἑορτασμὸν αὐτὸν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἐλευθερίας. Παρακαλεῖ δὲ ὡσαύτως τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ὅπως, εὐαρεστουμένη, διαθέσῃ ἓν τῶν πολεμικῶν σκαφῶν διὰ τὸν πανηγυρικώτερον ἑορτασμὸν τῆς τελετῆς ἐπὶ τόπου. Τὴν παράκλησιν αὐτὴν τῶν συμπολιτῶν μου Μανιατῶν εὐχαρίστως ὑποχρεοῦμαι θερμότατα νὰ ἐπαναλάβω πρὸς τὴν σεβαστὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τονίσω ὅτι τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς παρακλήσεως αὐτῆς ἐπιβάλλει εὐνόητον, ἱερὸν καὶ καλῶς ἐννοούμενον καθῆκον.

§43Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ σταλῇ πλοῖον. Ἡ Μάνη πάντοτε ἐπρωτοστάτησεν εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας καὶ τοῦτο διότι ἐμπνέεται ἀπὸ εὐγενεῖς ἰδέας. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι εἰς τὸ Μπιζάνι ἐν διαστήματι 24 ὡρῶν ἐτέθησαν ἐκτὸς μάχης 6 χιλιάδες Λάκωνες ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ στρατηγοῦ Πραντούνα. Εἶναι γνωστὴ ἡ αὐτοθυσία τῶν Μανιατῶν καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συμμεθέξῃ καὶ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰς ἑορτὰς διὰ τῆς ἀποστολῆς ἑνὸς πολεμικοῦ σκάφους.

§44Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ὡς παλαιὸς συναγωνιστὴς ἀπὸ τοῦ 1897 μέχρι τοῦ 1921 μετὰ τῶν γενναίων Μανιατῶν, ὑπερθεματίζω καὶ ἐγὼ εἰς ἅπαντα ταῦτα καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, εὐαρεστουμένη, ἀποτίσῃ φόρον εὐγνωμοσύνης εἰς τοὺς εὐγενεῖς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν κρίσιμον στιγμὴν τῆς Πατρίδος ἔδειξαν τόσην αὐτοθυσίαν.

§45Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Δὲν ἀνέφερα καὶ τὸν κ. Καλογερᾶν, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ σχέδιον τῆς ἐκπορθήσεως τοῦ Μπιζανίου καὶ ἐπῆλθε τὸ γεγονὸς αὐτό.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Συνέλευσις συμμερίζεται τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν ὁμιλησάντων πληρεξουσίων, ὑποθέτω δὲ ὅτι θὰ εἶναι σύμφωνος ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸν ἑορτασμόν. Καλυτέρους δὲ ἀντιπροσώπους ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν, ὅπως ἐκπροσωπήσωσι τὴν Συνέλευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποστολὴν πλοίου, ὑπόσχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι σταματῶ πρὸ τῆς ἰδέας τῆς δαπάνης.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Συνέλευσις δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἁρμοδιώτεροι δὲν δύνανται νὰ εἶναι ἄλλοι παρὰ οἱ πληρεξούσιοι τῶν μερῶν ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀναθέσω τὴν ἀντιπροσωπείαν ταύτην. Προσθέτω ὅτι ὅστις ἄλλος θέλει, δύναται νὰ προστεθῇ.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οἱ Λάκωνες πληρεξούσιοι.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν, παρατηρῶ ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου ἔχει ἐξαντληθῆ καὶ νομίζω ὅτι θὰ εἶναι σκοπιμώτερον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἄρθρων 24, 25 καὶ 26 τοῦ ΑΦΜΓʹ νόμου περὶ στρατιωτικῶν εἰσφορῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Transaerienne Messageries ὑπογραφείσης συμβάσεως ἐναερίου συγκοινωνίας».

§52Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀγορεύσωσι, νὰ ἀγορεύσωσιν ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐπὶ τῶν δύο συμβάσεων, οὕτως ὥστε νὰ συντομευθῇ ἡ συζήτησις.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε συζητεῖται ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον: Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Anonima aeroespresso Italiana ὑπογραφείσης συμβάσεως ἀεροπλοΐας». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σ. Ζερβός.

§54Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ὀγδοήκοντα περίπου ἡμερῶν παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐνταῦτα ἡ Ἰταλικὴ αὕτη σύμβασις τῆς Anonima aeroespresso Italiana. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τότε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μίαν σειρὰν γεγονότων καὶ ἐπιχειρημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος, ἐζήτησα τότε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπόρριψιν τῆς συμβάσεως ταύτης, ὡς ἐπιβλαβοῦς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἐζήτησα παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τότε ὅπως, πιέζουσα τὴν Κυβέρνησιν, ἀναγκάσῃ αὐτὴν νὰ ἀποσύρῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἵνα μελετήσῃ ἐπισταμένως καὶ βαθύτερον ταύτην. Ὄντως τὴν ἑπομένην ἡμέραν τότε ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἀνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ὅλοι ἐπιστεύσαμεν τότε ὅτι ὄντως ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναγνωρίσει τὰς ὑποδείξεις μας καὶ εἶχεν ἀποσύρει τὴν σύμβασιν ταύτην. Παρῆλθον ὀλίγαι μετὰ ταῦτα ἡμέραι καὶ δὲν ἀνεγράφη ἡ σύμβασις ἐκείνη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὁπότε ὅλοι τότε ἐπείσθημεν σχεδὸν ἀδιστάκτως ὅτι τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως ταύτης εἶχε ναυαγήσει ὁριστικῶς ἢ τοὐλάχιστον ὅτι αὕτη εἶχεν ἀναβληθῆ καὶ ἐμελετᾶτο ἐπισταμένως. Ἀνεχώρησα, ὡς γνωστόν, καὶ ἐπιστρέψας εὗρον παραδόξως τὴν σύμβασιν ἐκείνην εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εὗρον αὐτὴν ἐψηφισμένην, ὄχι μόνον κατ’ ἀρχήν, ἀλλὰ καὶ εἰς πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Καὶ κατάπληκτος ἠρώτησα ἐμαυτὸν προσεκτικῶς, καὶ ἠρώτησα ἐμπιστευτικῶς τοὺς λοιποὺς κυρίους συναδέλφους, μήπως συνέβησαν γεγονότα τοιαῦτα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἠρώτησα ἂν συνέβησαν τοιαῦτα γεγονότα ἐκτὸς ἴσως τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπέβαλον εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπουσι νὰ πιστευθῇ ὅτι μετεβάλαμεν ἔκτοτε γνώμην περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἢ μήπως τὰ γεγονότα ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἐξακολουθοῦν ἀπείρως χειρότερα νῦν ἢ πρὸ τριμήνου περίπου, καίτοι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεώς μας ὑπῆρξεν, ὡς γνωστόν, ἐκτάκτως φιλοϊταλική; Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι, δὲν πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς ἓν ἁπλοῦν ζήτημα συμβάσεως μὲ τὴν Ἰταλικὴν Ἑταιρείαν Ἀεροπλοΐας, οὔτε εἶναι τοῦτο μία ἁπλῆ σύμβασις μετὰ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι. Βεβαίως ὄχι. Κατ’ ἐμὲ εἶναι μία ἀεροναυτικὴ σύμβασις, ἡ ὁποία περικλείει ἐν ἑαυτῇ καὶ ἓν καθαρῶς ζήτημα πολιτικὸν ἐξαιρετικῆς σημασίας. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ψυχραίμως τί συνέβη κατὰ τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα τῶν ὀγδοήκοντα ἡμερῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν πολιτευτής, ὅστις τόσον καλῶς διευθύνει καὶ διοικεῖ τὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὢν ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων φιλοϊταλός, εὗρε τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἑκατονταετηρίδος τοῦ Σαντὲ Σανταρόζα διὰ νὰ κάμῃ ἑορτὰς ἐξαιρετικὰς καὶ νὰ ἀποδώσῃ ἐξαιρετικὰς ὄντως τιμὰς εἰς μνήμην ἱερὰν ἑνὸς ἥρωος τῆς δικαιοσύνης, ἑνὸς ἥρωος τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν, πρὸ τοῦ ὁποίου πᾶς δοῦλος λαὸς πρέπει νὰ στέκεται εἰς προσοχὴν καὶ νὰ ἀποκαλύπτεται εὐλαβῶς. Ἐνώπιον τούτου καὶ ἡ Δωδεκάνησος, ἀποκαλυπτομένη εὐλαβῶς, φέρει νωπὰ ἄνθη καὶ εὔοσμα ρόδα καὶ μυρσίνης νεαροὺς κλώνους καὶ δάφνης φύλλα καὶ καταθέτει πρὸ αὐτοῦ, ἐπειδὴ οὗτος ὑπῆρξεν εἷς ἥρως τῆς δικαιοσύνης, εἷς ἥρως τῆς ἐλευθερίας τῶν δούλων λαῶν. Καὶ ἄριστα ποιοῦσα ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸν ἀπ’ αἰώνων φίλον, πρὸς τὸν ἀπὸ χιλιετηρίδων γείτονα καὶ οὐχὶ πάντοτε ἀντίμαχον Ἰταλικὸν λαὸν ἀπέδωσεν ὅλας ἐκείνας τὰς τιμὰς καὶ τὰ αἰσθήματα τῶν θερμῶν εὐχαριστιῶν καὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἀγάπης, τὰ ὁποῖα ὄντως ἔπρεπε νὰ τῷ ἀποδοθῶσι. Παρὰ ταῦτα, τὰ ἐπακολουθήσαντα γεγονότα ὑπῆρξαν τελείως διάφορα τῶν προσδοκωμένων. Τίνα λοιπὸν γεγονότα συνέβησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην; θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐρωτήσῃ κατηγορηματικῶς. Ποῖα λοιπὸν γεγονότα ἔλαβον χώραν καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἑλλάς, εὑρισκομένη εἰς τὴν ἡρωικὴν νησῖδα τῆς Σφακτηρίας, ἀπέδιδε τὰς ἐξαιρετικὰς τιμὰς πρὸς μίαν δόξαν, πρὸς μίαν ἀθανασίαν;

§55Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ἀφ’ ἧς ὡμιλήσατε κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ νόμου τούτου, ἔχετε ὑποβάλλει ἐν τῷ μεταξὺ τὰς τροπολογίας σας ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Συνεπῶς ἡ ὑποβολὴ τροπολογιῶν ἐμφαίνει τὴν διάθεσιν ὑμῶν ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶσθε κεκηρυγμένος κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ συζητήσητε ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ὑπεβάλετε καὶ αἵτινες ὄντως ἐπέσυρον τὴν προσοχήν μου, ὄχι μόνον ὡς Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ πρότερον ὡς πληρεξουσίου, καὶ συνεζήτησα μεθ’ ὑμῶν περὶ αὐτῶν.

§56Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ διεξηγάγομεν, κ. Ὑπουργέ, συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν;

§57Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἁπλῆν συζήτησιν.

§58Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Οὐδεμία τοιαύτη ἐγένετο.

§59Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰς ἰδιωτικὰς συνδιαλέξεις;

§60Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον δὲν ἔλαβον χώραν ἰδιαίτεραι συζητήσεις.

§61Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπεβάλατε, φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπεβάλατε· διότι, ἂν εἶσθε κεκηρυγμένος ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τῆς συμβάσεως, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποβάλετε τὰς τροπολογίας καὶ λέγω ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβάλατε τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας προσοχῆς, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν τούτων τῶν τροπολογιῶν.

§62Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς μὲ θέτει ἐνώπιον ἑνὸς φοβεροῦ διλήμματος, μὲ θέτει ἐν μέσῳ μιᾶς φοβερᾶς σφύρας καὶ ἑνὸς ἀπαισίου ἄκμονος καὶ μοὶ λέγει: Ἢ εἶσθε ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ τότε δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλητε τροπολογίας εἰς αὐτήν, ἤ, ἀφοῦ ἅπαξ καὶ ὑπεβάλατε τροπολογίας, πρέπει νὰ δεχθῆτε νὰ συζητήσωμεν μόνον ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, ἐγκαταλείποντες τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἀπαντῶ: Ἐπανελθὼν ἀπὸ ἓν μακρὸν ταξίδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμα βεβαίως χάριν ἀναψυχῆς οὔτε οἰκείᾳ πάλιν βουλήσει, ἐπανελθὼν ἀπὸ μακράν, κατόπιν μιᾶς τρικυμίας, καὶ συναντήσας ἐδῶ μίαν νέαν τρικυμίαν, εὑρέθην πρὸ τοῦ ἑπομένου σαφοῦς διλήμματος· ἢ νὰ θεωρήσω τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως ταύτης ὅτι ὑφίσταται κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτῆς ἢ νὰ ζητήσω νὰ ὑποβάλω τροπολογίας, δεχόμενος ἐκ τῶν προτέρων ὡς καλῶς γενομένην καὶ καλῶς περατωθεῖσαν τὴν κατ’ ἀρχὴν ταύτης συζήτησιν. Μάλιστα σᾶς ἐζήτησα, κ. Ὑπουργέ, ὑποβάλλων τὰς τροπολογίας μου, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ διατηρήσω πλήρη τὰ δικαιώματα τῆς συζητήσεως καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς συμβάσεως, ὅπερ καὶ ἐδέχθητε προθύμως. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι καθ’ ὃν χρόνον, ὢν ἄνθρωπος καὶ ἔχων ἀνάγκας, ἠναγκάσθην, ἕνεκα λόγων λίαν ἐπειγόντων καὶ ἀνωτέρων, νὰ ἀπουσιάσω μίαν στιγμὴν καὶ μόνην, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τῆς μιᾶς στιγμῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ μία σύμβασις, ἡ ὁποία εἶναι ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου δι’ ἡμᾶς τοὺς Δωδεκανησίους. Ὑπέβαλον λοιπὸν τὰς τροπολογίας μου, διότι ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ κατασκευάσω καὶ δεύτερον πρόχωμα ἀμύνης καὶ ἐπιθέσεως κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ τρίτον πρόχωμα, καὶ ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐπανειλημμένας νὰ προετοιμάσω διὰ νὰ ὑποστηρίξω οὕτως οὐχὶ βέβαια τὸ συμφέρον τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ προσώπου, τοῦ Συλλόγου ἢ Σωματείου ἢ κοινωνικῆς τάξεως, ἀλλὰ τὴν ζωὴν μιᾶς Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, ἥτις εἶναι Ἑλληνικὴ ἀπὸ τριῶν καὶ πλέον χιλιάδων ἐτῶν καὶ ἥτις νῦν, δούλη, μαρτυρεῖ καὶ τυραννεῖται. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε λοιπὸν νὰ συνεχίσω.

§63Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως αὐτῆς;

§64Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ. Προτιμότερον θὰ εἶναι νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις. Ἡ ἀπόφασις περὶ ἀναβολῆς θὰ ἐσήμαινεν ἀπόρριψιν.

§65Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, δὲν ζητοῦμεν τὴν ἀπόρριψιν. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολήν.

§66Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λυποῦμαι, κύριοι, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, καὶ διὰ τοῦτο καλὸν θὰ ἦτο νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Θὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἵνα ἀνακοινώσω τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθην, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως θὰ εἶναι ἀπολύτως εὐνοϊκὸν διὰ τὴν ἐπιψήφισιν καὶ τῶν δύο αὐτῶν συμβάσεων. Ἡ ἀνακοίνωσις τῶν γενομένων δεκτῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ ὅλον σχεδὸν τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, θὰ ἐλαττώσῃ ἀσφαλῶς καὶ τὴν πολεμικὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§67Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος διακρίνεται διὰ τὴν εὐστροφίαν καὶ ὀξύτητα τοῦ πνεύματός του, δὲν θέλει φαίνεται νὰ μὲ ἀντιληφθῇ. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν εἶναι τόσον τοῖς ἑκατὸν τὸ Ἑλληνικὸν προσωπικὸν ἔναντι τοῦ ξένου τοιούτου τῆς Ἰταλικῆς Ἑταιρείας, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν θὰ λαμβάνῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος 10 ἢ 20% ἐκ τῶν καθαρῶν ἢ ἀκαθάρτων εἰσπράξεων τῆς Ἰταλικῆς αὐτῆς Ἑταιρείας. Ὄχι. Βεβαίως ὄχι. Αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐδῶ συζητοῦμεν τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν βάσιν τῆς συμβάσεως. Ἐν ᾗ περιπτώσει, κ. Ὑπουργέ, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀποφανθῇ σήμερον ὑπὲρ τῆς συμβάσεως ταύτης, μετὰ ὀνομαστικὴν κλῆσιν τῶν ἐντίμων αὐτῆς μελῶν, τότε ἀναμφισβητήτως δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ σταθῶμεν εἰς προσοχὴν καὶ νὰ δεχθῶμεν ἀγογγύστως τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Συνελεύσεως, ὡς καλῶς γενομένην. Δὲν πρόκειται ὅμως σήμερον ἐνταῦθα περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως ταύτης. Πρόκειται περὶ τῆς ἀπόψεως τοῦ πολιτικοῦ μέρους τῆς Ἰταλικῆς ταύτης συμβάσεως, περὶ τοῦ ἑξῆς: Ἡ Ἰταλία εὑρίσκεται εἰς τὴν Δωδεκάνησον ἀπό τινων ἐτῶν παρὰ πάντα θεῖον καὶ ἀνθρώπινον νόμον. Ἡ Ἰταλία, ὡς γνωστόν, εἶναι μέλος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἓν ἄρθρον τοῦ Καταστατικοῦ τῆς ὁποίας λέγει ὅτι τὰ ὑψηλὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ σέβωνται τὴν ἑαυτῶν ὑπογραφὴν καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὰς ἑαυτῶν συνθήκας. Καὶ ἤθελα νὰ μάθω, ἂν ἠρωτήθη ἡ Ἰταλία διὰ τίνα λόγον κατέχει τὴν Δωδεκάνησον καὶ δὲν ἐκτελεῖ τὰς περὶ ταύτης συνθήκας αὐτῆς, ἡ Ἰταλία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει βέβαια ὑλικῶς νὰ κερδίσῃ τίποτε ἀπὸ τὰ Δωδεκάνησα, ἡ Ἰταλία, ἡ ὁποία ὅμως παρὰ ταῦτα προχθὲς μίαν τῶν Δωδεκανήσων, τὴν νῆσον Λέρον, μετέβαλεν εἰς ναυτικὴν βάσιν ἐν τῷ Αἰγαίῳ, ἡ Ἰταλία, τῆς ὁποίας ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μεταβαίνει κατ’ αὐτὰς εἰς τὴν Ρόδον διὰ νὰ κάμῃ τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῶν Ἱπποτῶν! Δὲν νομίζετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δυνάμεθα νὰ παρουσιασθῶμεν ἐνώπιον τῆς Δυνάμεως ταύτης καὶ νὰ εἴπωμεν αὐτῇ: Κυρία ὅμορος Ἐπικράτεια, ἐξοχώτατοι κύριοι κυβερνῆται τῆς Ἰταλίας, ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς Δωδεκανήσου; Ἂν ναί, τότε δώσατε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅστις προσεχῶς θὰ ὑπογράψῃ τὴν ἐμπορικὴν μετὰ τῆς Ἰταλίας σύμβασιν, μέλλων νὰ εὑρεθῇ ὑπὸ τὴν αὐτὴν πίεσιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε καὶ σεῖς σήμερον, κ. Ὑπουργέ.

§68Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑπὸ οὐδεμίαν πίεσιν εὑρισκόμεθα, κ. συνάδελφε.

§69Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, προχθές, ὅτε ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς παρούσης συμβάσεως ὑπὸ συζήτησιν ἐνταῦθα, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, καὶ τὸ εἶπε δημοσίᾳ καὶ ἐνώπιον τῆς συνεδριαζούσης Συνελεύσεως, ὅτι «διατελεῖ ὑπὸ πίεσιν».

§70Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Φρονῶ ὅτι θὰ παρερμηνεύσατε τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδέποτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι διατελεῖ ὑπὸ οἱανδήποτε πίεσιν διὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως.

§71Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ πνεῦμά σας εἶναι ὀξὺ καὶ χαίρω διὰ τὴν δήλωσιν αὐτήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυνάμεθα ψυχραίμως νὰ συζητήσωμεν ἄνευ πιέσεων. Καθ’ ὃν χρόνον, κύριοι, γίνονται αἱ δηλώσεις αὐταί...

§72Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Σεῖς ἐξεφωνήσατε τὸν πανηγυρικὸν τοῦ Μουσσολίνι ἐδῶ ἄλλοτε.

§73Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συνάδελφος εἶναι εὐφυολόγος καὶ ἐννοεῖ νὰ μοὶ ἐπιρρίψῃ μίαν μομφήν. Εἶναι βέλη ἐξ οἰκείων, τὰ ὁποῖα βέλη εἶναι καὶ πικρότερα καὶ δηλητηριωδέστερα. Τὰ δέχομαι εὐχαρίστως. Καθ’ ὃν χρόνον ἐγένοντο ἐκδηλώσεις τοιαῦται ἐν Ἑλλάδι καὶ αἱ παροῦσαι δηλώσεις ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, τί ἐγένετο ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως Ἑλληνοϊταλικῆς πολιτικῆς; Οἱ Δωδεκανήσιοι, κύριοι, εὑρέθημεν εἰς μίαν ἐξαιρετικῶς δύσκολον θέσιν κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην. Ἢ ἔπρεπε δηλονότι οἱ ἐν Ἑλλάδι εὑρισκόμενοι 12.000 Δωδεκανήσιοι νὰ κάμωμεν ἓν συλλαλητήριον ἢ πολλὰ ἀλλεπάλληλα συλλαλητήρια διαμαρτυρίας, θορυβώδη ἢ μὴ καὶ τοιουτοτρόπως, τροποποιοῦντες ἄρδην τὰς γενομένας τόσον πανηγυρικὰς ἑορτάς, νὰ διατρανώσωμεν τὴν διαμαρτυρίαν μας σαφῆ, καθαράν, ἔντονον, δριμεῖαν, ὅτι εὑρισκόμεθα παρανόμως καὶ παρὰ πᾶν θεῖον καὶ ἀνθρώπινον δίκαιον ὑπὸ τὸν ζυγόν, τὸν ἀπαίσιον καὶ ἀνυπόφορον ζυγὸν τῆς Ἰταλίας ἤ, κρύπτοντες εἰς τὰ στήθη μας τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν θανάσιμον λύπην καὶ θλῖψίν μας, νὰ ἀφήσωμεν τὸ ἐπίσημον Κράτος νὰ διακανονίσῃ τὰς ἐπισήμους αὐτοῦ πολιτικὰς ζυμώσεις μὲ τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν καὶ ἡμεῖς, ἀπέχοντες πάσης πιέσεως, πάσης ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος, τῆς ἐπισήμου Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἔχει τὸ καθῆκον νὰ σκέπτηται καὶ νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς τύχης ὅλων τῶν ὑποδούλων τέκνων της...

§74Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ ματαιωθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως, κ. Ὑπουργέ, ἂν δὲν ἀναβληθῇ ἡ σύμβασις, διότι ἔχουσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον πολλοί.

§75Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἐλεύθεροι νὰ λάβουν τὸν λόγον ὅσοι θέλουν. Ἡ συζήτησις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναβληθῇ.

§76Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἢ, λέγω, οἱ Δωδεκανήσιοι, ἀπέχοντες πάσης ἐπεμβάσεως νὰ μεταβῶσιν ἵνα συγκεντρώσωσι τοὺς ἀδελφούς καὶ τὰ τέκνα των ἀλλαχοῦ, καὶ ἐκεῖ, συνενούμενοι, νὰ διατυπώσωσι τὸ παράπονόν των, νὰ ζητήσωσι τὰ δίκαιά των καὶ νὰ ἐκδηλώσωσι τὰς σκέψεις των.

§77Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ προπαγάνδας εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Ναυτικοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀνεκτή. Μετ’ ἀγανακτήσεως πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀπορρίψῃ τὴν σύμβασιν.

§78Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ ἔλθω, κ. ὑποναύαρχε, εἰς τὰς λεπτομερείας. Καὶ οἱ Δωδεκανήσιοι, κύριοι, συνελθόντες εἰς συνέδριον εἰς τὴν Αἴγυπτον—500 πληρεξούσιοι ἐπισήμως διαπεπιστευμένοι, φέροντες τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ αὐτῶν ἔγγραφα, ὄχι μόνον τῶν κατοίκων τῆς νήσου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἁπανταχοῦ ζώντων εἰς παροικίας καὶ ὠργανωμένων Δωδεκανησίων— διετύπωσαν ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων τὴν εὐχὴν καὶ τὸν πόθον τῆς ἑνώσεώς των μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ στείλωσιν εἶναι ψήφισμα λαοῦ πεπολιτισμένου καὶ δράσαντος ἐναργῶς διὰ μέσου χιλιετηρίδων, εἶναι ψήφισμα τὸ ὁποῖον διατυπώνει τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὰς διεθνεῖς συνθήκας, τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰς διεθνεῖς ὑποχρεώσεις, τὴν εὐλάβειαν πρὸς τοὺς ἰσχυρούς, ἀλλὰ διατυποῖ σαφῶς, σταθερῶς καὶ κατηγορηματικώτατα καὶ τὸν ἕνα καὶ μόνον καὶ προαιώνιον καὶ ἀναλλοίωτον πόθον τῆς ἑνώσεως τῶν μαρτυρικῶν Δωδεκανήσων μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, μετὰ τῆς ὁποίας ἀναποσπάστως διήνυσαν τεσσάρων ὅλων χιλιετηρίδων περίλαμπρον ἱστορίαν. Τὸ ψήφισμα τοῦτο Ἐπιτροπή, μεταβᾶσα εἰς τὸ Κάϊρον, ἐπέδωκεν εἰς τὴν Α. Ἐξοχότητα τὸν ἐκεῖ πρεσβευτὴν τῆς Ἰταλίας κόμητα Dominine. Τὸ ψήφισμα τοῦτο ἐγένετο δεκτὸν καὶ ἐκρατήθη ἐπὶ 48 ὥρας ὑπὸ τοῦ Ἰταλοῦ πρέσβεως καὶ μετὰ 48 ὥρας ἐπεστράφη τοῦτο εἰς τὸ προεδρεῖον τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ συνεδρίου τῶν Δωδεκανησίων ὡς ἀπαράδεκτον! Ἐζήτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ συνεδρίου τῶν Δωδεκανησίων, ὡς μοὶ γράφουν ἐκεῖθεν, ἐζήτησε, λέγω, τὴν ἄδειαν νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἰταλικὴν πρωτεύουσαν διὰ νὰ ἐπιδώσῃ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ἰταλοῦ Πρωθυπουργοῦ τὸ ψήφισμα καὶ νὰ ζητήσῃ ἐπισήμως τὴν ἕνωσιν τῶν Δωδεκανήσων μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀπηγορεύθη ρητῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ αὐτὴ ἡ ἁπλῆ μετάβασις εἰς τὴν Ρώμην. Τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ μόνον αὐτὸ εἶναι γεγονὸς τοιοῦτο, τόσης καὶ τοσαύτης σημασίας, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ, νομίζω, νὰ παρωθῇ μᾶλλον, νὰ ἀναγκάζῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς σοβαρὰς σκέψεις καὶ μεμελετημένας ἀποφάσεις, ἂν μὴ εἰς ἀλλαγὴν πολιτικῆς ἀπέναντι τῆς μεγάλης ὁμόρου Ἐπικρατείας. Ἀπεστάλλη μάλιστα τηλεγραφικῶς τὸ ψήφισμα τοῦτο εἰς τὸν κ. Μουσσολίνι καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ψηφίσματος ἀποστολῆς ὑπῆρξε σιγὴ καὶ μόνον σιγή. Καὶ ἐνῷ τόσον φιλοϊταλικαὶ ἑορταὶ διεξήγοντο ἐνταῦθα, ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Πατρίδι, οἱ δὲ Δωδεκανήσιοι οὑτωσὶ ψυχραίμως καὶ πολιτικῶς ὥριμοι ἕδρων ἐν Αἰγύπτῳ, ἂς παρακολουθήσωμεν, κύριοι, τί ἐγένετο εἰς τὴν μεγάλην ὅμορον Ἐπικράτειαν. Ἂς ρίψωμεν ἓν βλέμμα διὰ νὰ ἴδωμεν τί συνέβη κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον εἰς τὴν Ἰταλικὴν χερσόνησον. Κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, τὸν μὲν μῆνα Σεπτέμβριον ὁ κ. Μουσσολίνι, εὑρισκόμενος εἰς τὴν Νεάπολιν τῆς Ἰταλίας, ἐπεσκέφθη τὴν ἐκεῖ ἕδραν τοῦ Φασισμοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα μετέβη εἰς τὴν ἕδραν τῆς ἐκεῖ Νομαρχίας καὶ εἰς τὸν ἐξώστην αὐτῆς ἐξελθὼν καὶ ἐπευφημούμενος καὶ ἀποθεούμενος ἀπὸ τὸν Ἰταλικὸν λαὸν ἐξεφώνησε βαρυσήμαντον λόγον, ὁ ὁποῖος καταλήγει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἔναρξις τοῦ ἔτους ἐγένετο διὰ τῆς προσαρτήσεως τοῦ Φιοῦμε, ἐπηκολούθησεν ἡ ἀπόκτησις τοῦ Τζούμπαλαν καὶ τὸ ἔτος θὰ λήξῃ μὲ τὴν Ρόδον Ἰταλικήν». Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ τῆς Ἰταλίας πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὰ ἡνία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὁ ἐκ Πατρῶν ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Μιχαλακόπουλος. Πρὸ 2½ περίπου μηνῶν ὁ βουλευτὴς Πεντράτσι ἐπεσκέφθη καὶ παρέμεινεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ἐπιστρέψας δὲ εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἐξεφώνησε τὴν 26ην Μαρτίου ἐ.ἔ. μακροσκελέστατον λόγον, ὁ ὁποῖος καταλήγει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ πυκνώσωμεν τὴν νῆσον Ρόδον καὶ τὴν νῆσον Κῶ διὰ μιᾶς ἰσχυρᾶς καὶ ἐργώδους Ἰταλικῆς μεταναστεύσεως, ἥτις θὰ ἀποτελέσῃ τὸ πρῶτον βῆμα διὰ μίαν εὐρυτέραν δημογραφικὴν ἐξάπλωσιν τῆς Ἰταλίας ἐν Ἀνατολῇ... Εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἀνίσταται ἡ Ἰταλία· ἂς ἐργασθῶμεν ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὴν ἀνάστασίν της, ἂς ἐργασθῶμεν ὅπως τὴν καταστήσωμεν περισσότερον στερεάν, διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ ποτὲ πλέον ἡ δύσις αὐτῆς, οὐδέποτε». Καὶ τελευτῶν ὁ Ἰταλὸς συνάδελφος προσέθεσε (ἀναγινώσκει): «Τὸ πρόγραμμα τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν Ρόδον δὲν εἶναι ἓν πρόγραμμα προωρισμένον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Δωδεκανήσου ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐξυπηρετεῖ ὁλόκληρον τὴν ἐν Ἀνατολῇ πολιτικήν της, καθόσον ἡ Ἰταλία θὰ κριθῇ εἰς τὴν Ἀνατολὴν, ἐξ ὅσων θὰ δημιουργήσῃ εἰς τὴν Ρόδον». Ὁ κ. Μουσσολίνι, ἀπαντήσας εἰς τὸν ρήτορα τοῦτον, εἶπε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ εἰρηνικὰ δικαιώματα τῆς Ἰταλίας εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς Δωδεκανήσου θὰ ἐξασκηθῶσιν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι». Βλέπομεν λοιπὸν οὕτως, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, πλήρη καὶ σαφῆ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν μέχρι πρὸ 2½ μηνῶν. Τί συνέβη ὅμως ἔκτοτε; Ἔκτοτε συνέβησαν τὰ ἑξῆς: Προχθὲς Κυριακὴν τοῦ παρόντος μηνὸς συνῆλθεν εἰς Ρώμην ἓν συνέδριον τοῦ Κόμματος τῶν Φασιστῶν, εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν πεπραγμένων τοῦ ὁποίου ἀνεγνώσθη ἐπίσημος ἔκθεσις τοῦ κ. Μουσσολίνι. Καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ Φασισμὸς ἐπραγματοποίησε τὴν προσάρτησιν τοῦ Φιοῦμε καὶ τῶν Δωδεκανήσων... καὶ ἐπειθανάγκασε τὴν Ἑλλάδα νὰ δεχθῇ τὴν ὁριστικὴν προσάρτησιν τῶν Δωδεκανήσων εἰς τὴν Ἰταλίαν».

§79Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδῶ.

§80Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις.

§81Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἦτο παρών, τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγει ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δὲν ἔχουσιν ἀπολύτως οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀντικείμενον ὥστε νὰ δοθῇ ἀπάντησις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατὰ συνέπειαν δὲν βλέπω ἀνησυχίαν τινὰ ἐκ μέρους τῶν κυρίων πληρεξουσίων διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁπωσδήποτε θὰ ἠδύναντο τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θίγει νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας ἐπερωτήσεως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀγόμενα εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν συζήτησιν μιᾶς συμβάσεως ὑπὸ τοῦ κ. πληρεξουσίου, ἔχοντος ἀπόλυτον πρὸς τοῦτο τὸ δικαίωμα, δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§82Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἴσως λησμονεῖ τί κοινοβουλευτικῶς κρατεῖ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος, συζητουμένης τῆς συμβάσεως, ἀσχέτου πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, παρενέβαλε ζήτημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἀνέφερεν ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξεδήλωσε τὴν συγκατάθεσίν της διὰ τὴν προσάρτησιν τῶν Δωδεκανήσων εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ διὰ ταύτης εἰς τὸν λαόν, ἂν εἶναι ἀληθῆ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἰταλίας. Καὶ ἂν μὲν εἶναι ἀληθῆ, νὰ εἴπῃ διατί ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς ἰμπεριαλιστικὰς βλέψεις τῆς Ἰταλίας, προσαρτησάσης τὰ Δωδεκάνησα εἰς τὸ Ἰταλικὸν Βασίλειον. Ὅταν ἀναφύωνται τοιαῦτα ζητήματα, ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, τοῦ διαχειριζομένου τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα. Βεβαίως εἰς τὴν συζήτησιν περὶ συμβάσεως, ἂν παρέπιπτεν ἓν ζήτημα περὶ Κλήρου ἢ ὀργανώσεως τοῦ Στρατοῦ, ἄσχετον τελείως, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη οἱ ἁρμόδιοι νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις, ἀλλ’ ἐφόσον παρεμπίπτουν τοιαῦτα ζητήματα, ἔχουσιν ὑποχρέωσιν νὰ δώσουν ἐξηγήσεις.

§83Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἂν ἦτο παρὼν εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντήσῃ ἢ ὄχι ἐπὶ τοῦ θιγομένου ζητήματος.

§84Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ τὸ εἴπῃ ὁ ἴδιος.

§85Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Συμφώνως πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ τίθενται ζητήματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὰ ὁποῖα καὶ νὰ συζητῶνται. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο παρών, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντήσῃ ἢ ὄχι ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀντίληψίν μου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νὰ ἐπικαλῆται κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα προκαλῶν τὴν ἄμεσον ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ἐξωτερικοῦ ζητήματος. Δηλῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δὲν ἄγονται διὰ πρώτην φορὰν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§86Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ προσπάθεια δὲν εἶναι νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον· ἡ προσπάθειά μας εἶναι νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§87Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας νὰ κανονίζῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον ἰδικόν σας, ἐφόσον βλέπετε τὴν διάθεσιν τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἀναβάλλιτε τὴν συζήτησιν, ἐρωτῶντες τὴν Συνέλευσιν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκριβῶς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. πληρεξουσίου μοὶ ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς, φέρουσα πλείονας τῶν 20 ὑπογραφῶν· ἑπομένως εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Θὰ παρακαλέσω συνεπῶς τὸν κ. Ζερβὸν νὰ διακόψῃ τὴν ἀγόρευσίν του διὰ νὰ θέσω τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν.

§89Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται τὴν ἀναβολήν.

§90Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅτι εἶναι ὅλως ἄσκοπος ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως. Ἡ σύμβασις εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς ἀπὸ ἑνὸς ἔτους περίπου, εἶναι δὲ δυνατὸν θαυμασίως νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, ἐφόσον μάλιστα προσῆλθε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ τὰς αἰτουμένας πληροφορίας.

§91Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν κατάπληξίν μου, διότι ὑπάρχουν εὐάριθμοι συνάδελφοι ἐν τῇ Συνελεύσει, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀναβάλουν ἓν τῶν σοβαρωτέρων νομοσχεδίων, οἷον εἶναι τῆς συμβάσεως τῆς ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀπησχόλησε πάσας τὰς Κυβερνήσεως καὶ πάντας τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Συγκοινωνίας καὶ αἰσθάνομαι χαρὰν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσάγεται νῦν ἀπὸ ἕνα τῶν συναδέλφων μου καὶ συμπολεμιστῶν μου, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ ἀναβολή, ἀλλὰ πρέπει πᾶσα ἡ Συνέλευσις ἐν ἀναστάσει νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως.

§92Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὴν ὅλην διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ὄχι μόνον σήμερον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς δύο παρελθούσας συνεδριάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπασχοληθῇ ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀνωνύμου Ἀεροπορικῆς Ἰταλικῆς Ἑταιρείας, τὴν ὅλην συζήτησιν ἐκ μέρους τῶν ἀντιταχθέντων εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς, διέπει μόνον ἓν πνεῦμα αἰσθηματολογίας καὶ οὐχὶ ἐξετάσεως τῆς οὐσίας καὶ τοῦ περιεχομένου τῶν συμβάσεων. Δὲν εἴδομεν μέχρι τοῦδε οὔτε κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν—ἠσχολήθησαν μόνον εἰς ἀντικείμενα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς—δὲν εἴδομεν οὔτε κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν σημερινὴν οὔτε κατὰ τὰς ἄλλας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις ἀπησχολήθη, νὰ φέρωσι πρὸ ἡμῶν ἀντικείμενα οὐσιαστικὰ καὶ πραγματικά, τὰ ὁποῖα, συζητούμενα, θὰ εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀπορρίψωσι τὰς συμβάσεις ταύτας. Λυποῦμαι δὲ διότι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἀντιδράσεως—ἂν οὕτω δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν αὐτήν—κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ σχεδίου νόμου ἡγεῖται ἀγαπητὸς καὶ τετιμημένος συνάδελφος, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος, τοῦ ὁποίου μόνον τὴν αἰσθηματολογίαν ἀπολύτως δικαιολογῶ. Ἡ ἀναβολή, κύριοι συνάδελφοι, τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν συμβάσεων τούτων δὲν δύναται νὰ σημαίνῃ, ὡς εἶπον δὶς κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν, παρὰ τὴν ὁριστικὴν ματαίωσιν τῆς ψηφίσεως τῶν συμβάσεων τούτων. Αἱ Ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ πολλῶν μηνῶν ἔχουν συνυπογράψει τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ἰταλική, στηριζόμεναι εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι ὑπέγραψαν τὰς συμβάσεις, ἤρχισαν τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν μηχανικῶν ἐγκαταστάσεων καὶ τὰς σχετικὰς ἐργασίας διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ συνέχισιν τῆς γραμμῆς. Συμμερίζομαι ἀπολύτως τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ προλαλήσας ἐξ Ἄργους συνάδελφος κ. Κολιαλέξης εἶπεν. Ἡ κύρωσις τῆς συμβάσεως συνδέεται μὲ τὴν πραγματικὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, συμφερόντων ἐχόντων σχέσιν ὄχι μόνον μὲ τὴν ἐκπολιτιστικὴν τάσιν, ὄχι μόνον μὲ τὴν τελειοποίησιν τῶν συγκοινωνιῶν, ἀλλὰ ἐχόντων σχέσιν καὶ μὲ τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τοῦ Κράτους. Διότι, ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔθιξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ κύρωσις τῆς μιᾶς τουλάχιστον ἐκ τῶν συμβάσεων ἐγκυμονεῖ κινδύνους διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἐξετάσεως τῆς οὐσίας τῶν νομοθετημάτων τούτων, θὰ ἠδύνατο νὰ καταδειχθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὄχι μόνον δὲν διακυβεύονται συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διὰ τῆς κυρώσεως τῶν συμβάσεων τούτων, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐξυπηρετοῦνται συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκπολιτιστικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πολεμικῆς προπαρασκευῆς τῆς Χώρας. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον τὰ μεγάλα εὐρωπαϊκὰ Κράτη, ἀλλὰ καὶ τὰ περίοικα Βαλκανικὰ Κράτη καὶ ἡ Τουρκία ἀκόμη ἀποδίδουν πρωτίστην σημασίαν εἰς τὸν ἀεροπορικὸν ἐξοπλισμόν των, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ παρίδῃ τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος, ἀντιλαμβανομένη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀναπτυχθῇ εἰς τὴν ἀεροπορικὴν προπαρασκευὴν καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ μόνον εἰς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευάς. Ὅλα τὰ Κράτη σήμερον τὴν μέλλουσαν αὐτῶν ἀεροπορικὴν ἐξέλιξιν βασίζουν ἐπὶ τῆς ἐμπορικῆς ἀεροπορικῆς ἀναπτύξεως, εἴτε εἰς ἐθνικὰς ἑταιρείας εἴτε εἰς ξένας τοιαύτας, συμβαλλόμενα διὰ συμβάσεων. Ἐὰν ἴδητε τί γίνεται εἰς τὰ ὅμορα Κράτη μὲ τὰς τοιούτου εἴδους συμβάσεις, θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι χορηγοῦνται ἐπιχορηγήσεις ἁδραὶ διὰ τὴν ὑποστήριξιν τοιούτων ἀεροπορικῶν συγκοινωνιῶν. Ἡμεῖς δὲ παρουσιάζομεν πρὸ τῆς Συνελεύσεως συμβάσεις εἰς τὰς ὁποίας οὐδεμία ἀπολύτως ὑλικὴ ζημία περιέχεται διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, οὐδεμία ἐπιχορήγησις χορηγεῖται εἰς τὰς τοιαύτας Ἑταιρείας. Διὰ τῶν συμβάσεων τούτων ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ διατηρήσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀεροπλάνων ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ συνεπῶς δύνασθε ὅλοι, ὄχι μόνον οἱ στρατιωτικοὶ συνάδελφοι οἱ παριστάμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ὅλοι νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν κέκτηται διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἡ ὕπαρξις ἀεροπορικῶν ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ διατηροῦν ἐγκατάστασιν, θὰ διατηροῦν ἐργοστάσιον ἀεροπορικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας, θὰ ἐκπαιδεύουν δὲ ἀεροπορικὸν ὑλικόν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπαιδευθῇ μόνον διὰ τῆς ναυτικῆς καὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας. Ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν σύμβασιν ταύτην τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει ὑπ’ ὄψιν του πρόγραμμα παρακολουθήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ἀεροπορίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐθνικὴ ἀεροπορία νὰ ἐπαρκέσῃ μόνη, διὰ τοῦτο ἡ κύρωσις τῶν συμβάσεων τούτων ἀποτελεῖ ζήτημα ζωτικώτατον διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, δι’ αὐτὸ δὲ ἀκριβῶς ἀντιτιθέμεθα ἀπολύτως εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Παρακαλοῦμεν τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὴν ἀναβολήν, ἀποβλέπουσα οὐχὶ εἰς λόγους αἰσθηματολογικούς, τοὺς ὁποίους δεδικαιολογημένως ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἔθηκε πρὸ ἡμῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ πραγματικὰ καὶ οὐσιαστικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας.

§93Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑπέγραψα καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ὄχι διότι ἔχω ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ ἐπιδιωκομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀλλὰ διότι νομίζω ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσάγωνται νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλουν καιρὸν νὰ συζητηθοῦν καὶ διότι ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος θὰ ἦτο καλύτερον νὰ διατεθῇ εἰς συζητήσεις, διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν θετικώτερα συμφέροντα. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ παραταθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα, ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἑβδομάδας, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ ἀποσύρω τὴν ὑπογραφήν μου.

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ ἑνὸς ἔτους αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ἐξήτασαν τὴν σύμβασιν καὶ τὴν εὗρον ἐπωφελῆ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἠγόρευσε καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ ἐκηρύχθη κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω κάμει μερικὰς τροπολογίας.

§96Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἴδητε τίνες ἔγιναν δεκταί, ὥστε ἡ συζήτησις εἶναι ἤδη ὥριμος. Γνωρίζετε δὲ ὅτι, ὅταν μία ἑταιρεία ὑπογράφει μίαν σύμβασιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένῃ ἐπ’ ἄπειρον ἐν ἐκκρεμότητι. Ἕνεκα τῶν γενομένων μεταβολῶν δὲν εἶχε κατορθωθῆ νὰ συζητηθῇ. Εἰσήχθη, ἔγινεν εὐρεῖα συζήτησις κατὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν, ὡμίλησεν ὁ κ. Ζερβός, ὁ κ. Παπαναστασίου, ὡμίλησε καὶ ὁ κ. Μπότσαρης. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἀναμένῃ ἡ Ἑταιρεία. Θὰ ἦτο προτιμότερον, ἂν φοβούμεθα τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, νὰ μὴ ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπεγράφη, πρέπει νὰ εἴπῃ τάχιστα ἡ Συνέλευσις ἂν θὰ τὴν δεχθῇ ἢ ὄχι.

§97Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀναμφιβόλως εἶναι ὀρθὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ συντάσσομαι μὲ τὰς δηλώσεις αὐτάς. Ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ καταναλωθῇ ὁ χρόνος, διότι ἡ συζήτησις θὰ παραταθῇ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προβλέπω εἶναι ὅτι, εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου νὰ μὴ γίνῃ καὶ νὰ χαθῇ καὶ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις, ὥστε οὐχὶ πρὸς ἀπώλειαν χρόνου, ἀλλὰ πρὸς ἐξοικονόμησιν χρόνου ὑπέγραψα τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς. Ἄν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι χάριν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πρέπει νὰ καταναλωθῇ ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος τῶν ὀλίγων ἡμερῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ἐγὼ φρονῶ ὅτι δὲν θὰ διετίθετο κατὰ τὸν καταλληλότερον τρόπον. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἀφοῦ καὶ ὁ καιρὸς δὲν εἶναι τόσον θερμός, διατί δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως καὶ τὴν ἑπομένην ἑβδομάδα, ὁπότε δύναται νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπόψε καὶ νὰ καταναλώσῃ ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν, ἀφοῦ νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ τερματισθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως τὸ προσεχὲς Σάββατον...

§98Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπ’ αὐτοῦ.

§99Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν εἶχον τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ τερματισθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως τὴν παροῦσαν ἑβδομάδα, θὰ εἶχον νὰ εὐχαριστήσω καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μέριμναν αὐτοῦ ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφισθῇ, ἀλλὰ καὶ διότι θὰ μείνῃ χρόνος νὰ ψηφισθοῦν καὶ μερικὰ ἄλλα νομοσχέδια. Ἂν δὲν πρόκειται νὰ παραταθοῦν αἱ συνεδριάσεις, θὰ καταναλωθῇ ὁλόκληρος ὁ χρόνος καὶ θὰ μείνουν ἄλλαι συμβάσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μία ἡ ὁποία ἀφορᾶ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα.

§100Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ αὐτὴ θὰ ψηφισθῇ.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα, βλέπω, νὰ εἴπωμεν ἕνα «ναὶ» ἢ ἕνα «ὄχι» διὰ προτάσεις τὰς ὁποίας μᾶς ἔκαμαν καὶ τὰς ὁποίας αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις εὗρον ἤδη ἐπωφελεῖς. Τὸ θέμα αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐποικοδομητικὸν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις εὗρον ἐπωφελεῖς τὰς συμβάσεις καὶ μᾶς λείπει κάποιο θάρρος νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εὑρήκαμεν τὸ μέτρον δι’ ἄλλην σύμβασιν καὶ τὴν ἀπερρίψαμεν.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν σύμβασιν.

§104Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν διὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ καταναλωθῇ ὁλόκληρος ὁ χρόνος τῆς ἑσπέρας αὐτῆς χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ χάσωμεν πολυτιμότατον χρόνον, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῇ πολὺ ἐπωφελέστερον.

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ὅτι κατ’ ἀρχὴν εὑρισκόμεθα εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν ἐμπορικῶν συμβάσεων μετὰ τῶν διαφόρων Κρατῶν. Πολλὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐμπορικὰς συμβάσεις πρὸς ἄλληλα, ἔχουν καὶ συμβάσεις ἀεροπορικάς. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω τὰ ὀνόματα τῶν Κρατῶν. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀνοίξετε τὸ πρῶτον βιβλίον, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ συγκοινωνιῶν σιδηροδρομικῶν καὶ ἄλλων, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ὑπάρχουν καὶ ναυτικαὶ καὶ ἀεροπορικαὶ συμβάσεις μεταξὺ τῶν Κρατῶν μάλιστα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐχθρὰ πρὸς ἄλληλα. Θὰ εἶναι δὲ δυσχερὴς ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ συνάψῃ σύμβασιν ἀεροπορικήν, ἀπέναντι γείτονος Κράτους, ἂν ἐξαιρετικῶς, ἀπὸ μίαν δυσπιστίαν ἀδικαιολόγητον, ἀρνηθῇ τὴν ἀεροπορικὴν ταύτην σύμβασιν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§106Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἀκαίρως ἐθίχθη ζήτημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ ζήτημα τὸ Δωδεκανησιακόν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ μιᾶς συμβάσεως. Ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν μόνον τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐδίδομεν ἐξαιρετικὰ προνόμια εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται περὶ μιᾶς συμβάσεως ἐμπορικῆς, νομίζω ὅτι ἀκαίρως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔφερε τὸ ζήτημα...

§107Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι προφανὲς ὅτι δίδομεν προνόμια εἰς ἄλλην ἑταιρείαν καὶ δὲν δίδομεν εἰς τὴν Ἰταλικήν.

§108Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα. Νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπασχοληθῇ μὲ ἰδιαιτέραν ἐπερώτησιν ἐπὶ τῶν τελευταίων δηλώσεων. Ἐγκαίρως ἐγὼ προσκάλεσα τοιαύτην συζήτησιν, ἐλυπήθην δὲ τότε βλέπων τὸν κ. Ζερβόν, ὅταν ἐγὼ ὑπερεμάχουν μιᾶς πολιτικῆς σταθεροτέρας ἀπέναντι τῶν Ἰταλῶν, ὅτι ἤθελε νὰ κάμῃ διπλωματίαν καὶ ἐξύμνει τὸν κ. Μουσσολίνι. Τώρα λαμβάνει τὰ ἐπίχειρα τῆς διπλωματίας του, διότι, ἐπανελθὼν ἐξ Ἀλεξανδρείας, ὡμολόγησεν ὅτι ἡ Ἰταλία, ὅ,τι καὶ ἂν κάμωμεν, θὰ εἶναι ἐναντίον μας. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἰταλόφιλος, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ζερβός, ἀλλ’ ἐγὼ δηλῶ ὅτι εἶμαι ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἐναντίον τῶν Ἰταλῶν· δηλῶ ἐπίσης ὅτι ἡ περίστασις δὲν εἶναι κατάλληλος δι’ ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Θὰ ηὐχαριστούμην πάρα πολύ, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὢν καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, κάμῃ μερικὰς δηλώσεις αὔριον εἰς ἐπερώτησιν ἰδιαιτέραν ἐπὶ τῶν τελευταίων δηλώσεων τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, ἀναφορικῶς μὲ τὸ Δωδεκανησιακόν, διότι τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα μᾶς θίγει ἰδιαιτέρως καὶ εἶναι καὶ τὸ μόνον ἐμπόδιον εἰς ὁμαλὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῆς Ἰταλίας.

§109Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐάν, ὅπως ἐδήλωσα, οἱ ἐγγραφέντες πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ ἀρκετὸν χρόνον, θὰ καταναλωθῇ ὁλόκληρος ἡ σημερινὴ συνεδρίασις χωρὶς κἂν νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι ἄλλα ἐγγεγραμμένα νομοσχέδια ὑψίστης σοβαρότητος, τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ψηφισθοῦν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, δὲν ὑπάρχει λόγος τοιαύτης συζητήσεως οὔτε ἡμεῖς ἐπροκαλέσαμεν τοιαύτην συζήτησιν, διότι αὕτη δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον καὶ περιεχόμενον εἰδικῆς ἐπερωτήσεως. Ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θίγει ζητήματα τοιαῦτα, θὰ ἦτο ὀρθὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἔχει αὕτη καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν συζητουμένην σύμβασιν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένουν οἱ ὑπογράφαντες τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς;

§111Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§113Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐβάσισεν ὅλην τὴν συνηγορίαν του διὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τοῦ τεχνικοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ σύναψις συμβάσεων δὲν ἔχει ἀποκλειστικὸν πάντοτε σκοπὸν τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον ἀφορῶσιν, ἀλλὰ ἡ σύναψις τούτων κανονίζεται μὲ γενικωτέρας σκέψεις τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων καὶ ἡ ἐπιψήφισις ἢ μὴ ἐπιψήφισις ἐν μιᾷ δεδομένῃ στιγμῇ μιᾶς συμβάσεως ρυθμίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλα γενικώτερα αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπικρατοῦν εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην σύμβασιν. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἡ σημερινὴ στιγμὴ δὲν εἶναι εὔθετος καὶ δὲν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κοινὴ Γνώμη τόσον διαφωτισμένη, ὥστε νὰ δεχθῇ τοιαύτην σύμβασιν ἄνευ ἀντιρρήσεων, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκούονται τόσα καὶ τόσα συμπαρομαρτοῦντα μὲ αὐτήν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀεροναυτικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰταλικῆς Ἑταιρείας.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὰ ζητήματα. Μὴ νομίσητε ὅτι μία ἐμπορικὴ σύμβασις ἔχει πάντως σχέσιν μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἔχει σχέσιν μόνον μὲ τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς τῆς Ἑλλάδος. Παρουσιάζομεν τὸ θέαμα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται νὰ κάμουν συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμαν πολλὰ Κράτη, τέως ἐχθρικὰ ἀκόμη πρὸς ἄλληλα. Ἀσφαλῶς θὰ λεχθῇ ὅτι εἴμεθα τόσον δειλοί, ὥστε δὲν συνάπτομεν συμβάσεις, τὰς ὁποίας κάμνουν μικρὰ καὶ μεγάλα Κράτη, συμβάσεις ἐπωφελεῖς διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι φοβούμεθα ὅτι θὰ μᾶς γελάσουν.

§115Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ σύμβασις αὕτη παρουσιάζει τὴν πολιτικήν της ἄποψιν καὶ τὴν ἐθνικήν. Δυστυχῶς εἰς τὸ νὰ θεωρήσωμεν τὴν πολιτικὴν ἄποψιν μεγαλυτέραν μᾶς ἔδωκεν ἀφορμὴν ὄχι τόσον ὁ λόγος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἰταλίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συνάδελφος, διότι τὴν Δωδεκάνησον τὴν ἐχάρισεν εἰς τὴν Ἰταλίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 1 Νοεμβρίου...

§116Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν τὰ ἐχάρισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὰ ἐχάρισεν ὁ Κωνσταντινισμός.

§117Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἀλλὰ καὶ δημοσίᾳ, κύριοι, εἰς ἐμπορικὸν συνέδριον Ἰταλὸς Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ Κέρκυρα εἶναι Ἰταλική. Τὸ εἶπε δημοσίᾳ.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν περιορίζεσθε εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς; Διότι τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας.

§119Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου: Μᾶς προσφέρουν οἱ Ἰταλοὶ ἕνα δῶρον, τὸ δῶρον τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐπιστολῶν δι’ ἀεροπλάνου. Τὸ δῶρον αὐτὸ μοῦ ἐνθυμίζει τὰ δῶρα πρὸς τοὺς Ἑλληνόπαιδας μαθητὰς ὑπὸ τῆς προπαγάνδας τῶν Οὐνιτῶν. Ὑπενθυμίζω τὸν βαρῶνον Σέγκ. Δῶρα ἔκαμνε καὶ αὐτός. Θὰ συστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν προσοχὴν καὶ θὰ κρούσω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου ἐπὶ τοῦ δώρου αὐτοῦ διότι ἀλλοίμονον ἂν ἡ Ἰταλικὴ ναυτικὴ προπαγάνδα εἰσέλθῃ εἰς τὸ Πολ. Ναυτικόν. Ἂν ἠσθάνθημεν ὅλοι τὴν ὀδύνην τῆς προπαγάνδας τῶν Οὐνιτῶν, θὰ εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα ἡ ὀδύνη τὴν ὁποίαν θὰ αἰσθανθῶμεν ἀπὸ πολεμικῆς ἰδίως ἀπόψεως. Καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω τὰς προθέσεις, τὰς ὁποίας κρύπτει ὄπισθέν της ἡ σύμβασις αὐτή, σᾶς μεταδίδω πληροφορίας μου ὅτι οἱ Ἰταλοὶ ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἱδρυθῇ τὸ ἀεροδρόμιόν τους ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα οὐσίας. Εἶσθε ἢ ὄχι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς;

§121Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς διευκολύνω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀπορρίψητε τὴν σύμβασιν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς πρότασις κηρύσσεται περατωμένη. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Π. Χαλόφτης καὶ Θ. Χαβίνης. Θὰ ἐκφωνηθῶσι πρῶτον τὰ ὀνόματα τῶν 15 ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν. (Ἐκφωνοῦνται τὰ ὀνόματα καὶ μὴ εὑρεθέντων παρόντων 15 ἐκ τῶν ὑπογραψάντων, ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§124Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔλεγον, κύριοι, ὅτι πρὸ δύο ἡμερῶν, προχθὲς τὴν Κυριακήν, συνῆλθεν ἐν Ρώμῃ τὸ φασιστικὸν συνέδριον καὶ ὅτι κατ’ αὐτὸ ἀνεγνώσθη τὸ ἐπίσημον πρόγραμμα τοῦ Φασιστικοῦ Κόμματος.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐντὸς τοῦ θέματος. Εἶναι ἀπαράδεκτον, ζήτημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νὰ φέρεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐν τῇ αἰθούσῃ.

§126Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι ψύχραιμος.

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι ψύχραιμος, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπεύθυνος.

§128Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν ἀπειράκις παραδείγματα ψυχραιμίας, εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ δείξῃ καὶ ἐν προκειμένῳ μετριοπάθειαν.

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶμαι ψύχραιμος, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπεύθυνος.

§130Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διεχειρίσθητε ἀπειράκις ἐξωτερικὰ ζητήματα.

§131Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπω ὅμως ὅτι δὲν διεχειρίσθητε σεῖς. Δυστυχῶς αὐτὸ βλέπω.

§132Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐκπλήττομαι πῶς καταλαμβάνεσθε ἀπὸ μίαν νευρικὴν κατάστασιν.

§133Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐντὸς τοῦ θέματος.

§134Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Μπούμπουλη, φέρετε ἓν μέγα ὄνομα καὶ πρέπει νὰ εἶσθε ἀντάξιος τῆς οἰκογενείας σας.

§135Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν αὐτά.

§136Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔχουσι καὶ παρέχουσι, ὅπως γνωρίζετε. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν εὐλαβέστατα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ ἀκούσῃ...

§137Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μὲ ὅλην τὴν ἀγάπην ποὺ ἔχω καὶ εἰς σᾶς καὶ εἰς τὸ ζήτημα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι κινδυνεύετε νὰ ἀναμίξετε ἓν ζήτημα, ὅπως τὸ Δωδεκανησιακόν, εἰς μίαν θορυβώδη συζήτησιν. Δι’ αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν σύμβασιν.

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ.

§139Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν σᾶς συμμερισθῇ κανεὶς εἰς τὴν νευρικότητα, δὲν ἠξεύρω τί θὰ γίνῃ.

§140Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω τί θὰ γίνῃ. Γνωρίζετε ὅτι σπανιώτατα χάνω τὴν ψυχραιμίαν, προκειμένου ὅμως περὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διεξάγωνται οὕτως αἱ συζητήσεις καὶ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ ὅτι θέλετε νὰ φέρητε ζήτημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἰς ἓν καθαρῶς ἐμπορικῆς συμβάσεως ζήτημα. Θὰ ἦτο παράδοξον ἂν ἀπαθὴς καὶ ἀναίσθητος ἤκουον νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε. Ἐπικαλοῦμαι τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν σύνεσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξατε πολλάκις...

§141Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Πάντοτε.

§142Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός)..... καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ περιορίσητε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος.

§143Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπέδειξα πάντοτε σύνεσιν καὶ ἐκπλήττομαι διότι βλέπω ὅτι κατέχεσθε ἀπὸ μίαν νευρικὴν κατάστασιν.

§144Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὑπεύθυνος δι’ ὅλας τὰς διεξαγομένας συζητήσεις καὶ δι’ ὅ,τι λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε λάθος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, καὶ σεῖς, ὁ ὁποῖος ὑπήρξατε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, γνωρίζετε τοῦτο.

§146Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐμποδίσητε νὰ ἐκφράσῃ κανεὶς τὴν γνώμην του.

§147Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύναμαι ὅμως νὰ ἀπαιτήσω νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις ἐντὸς τοῦ θέματος. Καὶ σεῖς, ἂν εἶσθε εἰς τὴν θέσιν μου, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θὰ ἐπράττετε τὸ αὐτό.

§148Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν δύνασθε ὅμως καὶ νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὸν ἀγορεύοντα νὰ μὴ ὁμιλήσῃ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύστασις ἐγένετο καὶ ἐπίκλησις εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ κ. Ζερβοῦ.

§150Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη τῆς ἐπικλήσεως αὐτῆς.

§151Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Εἶναι ἀπολύτως συναφῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. συνάδελφος, διότι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει, ψηφίζουσα μίαν σύμβασιν, νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ ζήτημα αὐτό.

§152Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, εἶμαι ἐκ τῶν θαυμαστῶν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν τὸν ἐθαύμασα καὶ τὸν θαυμάζω καὶ θὰ ἐξακολουθήσω νὰ τὸν θαυμάζω, εἶναι διότι μεταξὺ τῶν πολλῶν–πολλῶν προσόντων τὰ ὁποῖα ἔχει, ἔχει καὶ ἓν ἄλλο προσὸν ἐξαιρετικῆς σημασίας, ἔχει τὴν ψυχραιμίαν κατὰ τὰς συζητήσεις, ψυχραιμίαν μὲ τὴν ὁποίαν ἀντικρύζει ἀτάραχος τὰ γεγονότα καὶ παρακολουθεῖ νηφάλιος τὴν συζήτησιν, ἐκτὸς ἐννοεῖται τῶν ἄλλων πλείστων προσόντων, τῆς γνώσεως, τῆς βαθείας ἐπιγνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπώλεσε δυστυχῶς—ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον— τὴν ψυχραιμίαν του καὶ ἀπώλεσε ταύτην εἰς βάρος μου δυστυχῶς. Σημειώσατε ὅτι ἐγώ, ὁ νευρικώτερος ἐξ ὅλων, θιγόμενος ἐκ τοῦ ζητήματος καὶ πονῶν περισσότερον, εἶμαι ὁ ψυχραιμότερος πάντοτε προκειμένου περὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν μεταχειρίζομαι ὁμιλῶν περὶ τούτων, εἶναι πάντοτε ἐξαιρετικῶς λεπτὴ καὶ μεμετρημένη. Ἔχω δὲ μίαν ἀπάθειαν καὶ μίαν ψυχραιμίαν ἐξαιρετικὴν προκειμένου νὰ διεξαγάγω, προκειμένου νὰ διαπραγματευθῶ ἐνταῦτα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξωτερικὰ ζητήματα. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ πιστοποιήσω ὅτι, ὅ,τι εἶπον ἐνταῦθα, εἶναι ἐντὸς τοῦ κώδικος τῆς αὐστηρᾶς διπλωματικῆς συμπεριφορᾶς, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι βέβαια μυστικὰ τοῦ Κράτους, ὅτι ταῦτα δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν εἶναι ταῦτα μυστικὰ οὔτε τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὔτε τῆς προηγουμένης τοιαύτης. Ποτὲ ἄλλως τε δὲν ἐπισκέπτομαι κανένα ἐκ τῶν ἀξιοτίμων Ὑπουργῶν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων ὅσοι ὑπῆρξαν ἢ εἶναι Ὑπουργοί, ἄν ποτε τοὺς ἐπισκέφθην ἢ τοῖς ἐζήτησα ποτὲ τίποτε. Ποτὲ καὶ οὐδέν. Ἐνόμισα ὅμως, ἐπίστευσα ὅμως ἀκραδάντως ὅτι προκειμένου νὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα τὴν παροῦσαν Ἰταλικὴν σύμβασιν εἶχον καθῆκον ἐπιβεβλημένον νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως μερικὰ γεγονότα ἐκ τῶν παρασκηνίων, γεγονότα τὰ ὁποῖα ἄλλως τε εἶναι εἰς γνῶσιν ὅλου τοῦ κόσμου, ἐκ τῶν ἐφημερίδων τῆς τε Ἰταλίας καὶ τῶν ἡμετέρων. Δὲν εἶναι λοιπὸν μυστικὰ αὐτὰ καὶ ἐκπλήττομαι διὰ τὴν εὐαισθησίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν, κύριοι, εἰς ὅλα τὰ Ἰταλικὰ προξενεῖα, μηδὲ τοῦ τοῦ Πειραιῶς, τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῶν λοιπῶν Ἑλληνικῶν πόλεων ἐξαιρουμένων, ἀναγκάζωνται οἱ Δωδεκανήσιοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, νὰ ὑπογράφωσι δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἀναγράφουσιν ὅτι προτιμοῦν οὗτοι τὴν Ἰταλικὴν ὑπηκοότητα καὶ ὅτι καλῶς τάχα ἐκανονίσθη εἰς τὴν Ἰταλίαν τὸ ζήτημα τῆς Δωδεκανήσου ὑπὸ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, καὶ ὅταν ταῦτα ἀναγκάζωνται νὰ ἐκτελῶσιν οἱ Δωδεκανήσιοι ὑπὸ τὰ ὄμματά μας διὰ νὰ δυνηθῶσιν οὕτω νὰ ἐπιστρέψωσιν οἱ δυστυχεῖς εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ παρουσιασθῶ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ ἀναφέρω τὰ γεγονότα, διότι διὰ τῶν Ἰταλικῶν αὐτῶν μεθόδων καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν Ἰταλικὸν τρόπον ἐντὸς 4 ἢ 5 ἢ 6 μηνῶν ὅλοι οἱ Δωδεκανήσιοι οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκόμενοι θὰ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωσι δώσει εἰς τὰς Ἰταλικὰς προξενικὰς Ἀρχὰς τοιαύτας ἐπισήμους οὕτω δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ κάμνωσι πολιτικὰς ὁμολογίας καὶ δηλώσεις περὶ τῆς τύχης τῆς Δωδεκανήσου. Καὶ ἔχω καθῆκον, νομίζω, ἐπιτακτικὸ νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πάντα ταῦτα καὶ νὰ εἴπω ὑμῖν: Κύριοι, πρόκειται νὰ συνάψωμεν τὴν παροῦσαν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θέλω τὴν ἀεροπορικὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν σύμβασιν. Πῶς δὲν θέλω ἐγὼ τὴν ἐναέριον συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, τὴν συγκοινωνίαν ἡ ὁποία εἶναι πολιτισμὸς καὶ πρόοδος τοῦ Ἔθνους, τὴν συγκοινωνίαν ἡ ὁποία ἀπὸ ἀπόψεως ἐξημερώσεως τῶν ἠθῶν, ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως τοῦ πληθυσμοῦ μας, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπορικῆς κλπ. εἶναι ἐξαιρετικῆς ὄντως σημασίας καὶ σοβαρότητος; Βεβαίως τὴν θέλω· ἀλλὰ τὴν θέλω ὑπὸ ἴσους ὅρους μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Ὄχι ὅλα ἀνεξαιρέτως εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ μηδὲν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἰταλία εἶναι δύο Κράτη, τὰ ὁποῖα, ὅταν τὰ μελετήσητε προσεκτικῶς, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένα ὑπὸ τῆς γειτονίας των καὶ τῶν πολλαπλῶν των συμφερόντων νὰ βαδίσωσι ταχὺ ἢ βράδιον ὁμοῦ, ἀλληλοβοηθούμενα καὶ ἀλληλοϋποστηριζόμενα. Καὶ ὅταν τὰ πράγματα ἔχωσιν οὕτως καὶ τὰ γεγονότα βοῶσιν, ἔρχομαι καὶ ἐρωτῶ ἐντεῦθεν τὴν Κυβέρνησιν: Διατί δὲν ἐξομαλύνετε, κύριοι, τὰς μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν μικροδιαφοράς; Διατί δὲν κανονίζετε ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως τὰ διάφορα μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν μικροζητήματα, ὅπως εἶναι ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας διαφορὰ τῆς Δωδεκανήσου; Μήπως, κύριοι, ὁμιλῶν ἐνώπιόν σας, δὲν μετεχειρίσθην πάντοτε ὅλην τὴν εὐλάβειαν ἀπέναντι τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας; Τί ἔχομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἰταλίαν; Ἡ Ἰταλία, μέγα Κράτος, 40 ἑκατομμυρίων...

§153Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔχομεν νὰ δώσωμεν καὶ πολλά.

§154Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δίδομεν πολλά, δίδομεν πάρα πολλὰ καὶ ταῦτα χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν σχεδὸν τίποτε ἀπολύτως. Καὶ δὲν λαμβάνομεν τίποτε, ὅταν ἀναλογισθῶμεν ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας πρό τινος μόλις χρόνου, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ στρατάρχου κ. Χίνδεμπουργκ ὡς Προέδρου τῆς Γερμανικῆς Δημοκρατίας, εἶπε δημοσίᾳ καὶ διεκήρυξε στεντορείως ὅτι ἡ εἰρήνη τῆς Εὐρώπης θὰ διατηρηθῇ χάρις εἰς τὸν Ἀγγικὸν Στόλον καὶ χάρις εἰς τὸν ἀεροπορικὸν στόλον τῆς Ἰταλίας. Καὶ εἶχε δίκαιον εἰς τοῦτο ὁ Ἰταλὸς Πρωθυπουργός, δι’ αὐτὸ δὲ καὶ ἵδρυσεν οὗτος τὸ Ὑπουργεῖον Ἀεροπλοΐας, τοῦ ὁποίου τὴν διεύθυνσιν ἀνέλαβεν ὁ ἴδιος. Καὶ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἶχον δίκαιον ἐγὼ καὶ ἔχω ἀπόλυτον δίκαιον λέγων ὅτι, ἀφοῦ, κύριοι κυβερνῆται, προσφέρετε εἰς τὴν Ἰταλίαν διὰ τῆς ἀεροπορικῆς αὐτῆς συμβάσεως ἀνταλλάγματα μεγάλα καὶ σοβαρά, συμφέροντα μέγιστα συγκοινωνίας, στρατηγικά, ναυτικά, προσεγγίσεως τῆς Ἀνατολῆς πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως βιομηχανικῆς, ἐμπορίου κλπ. συμφέροντα μέγιστα, διατί δὲν ζητεῖτε παρ’ αὐτῆς τὸν καθορισμὸν τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς χεῖράς του μίαν σύμβασιν διεθνῆ; Διατί δὲν ζητεῖτε παρὰ τῆς Ἰταλίας τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης τῆς Δωδεκανήσου καὶ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς δυσμοίρου αὐτῆς ἐπαρχίας; Ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς διαπραγματεύσεως ἐνέχει ἆρά γε τί τὸ ψεκτὸν καὶ διπλωματικῶς ἄηθες ἀπέναντι τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας; Ἐγὼ εἶμαι θαυμαστὴς τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ καὶ εἰλικρινὴς φίλος τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ καὶ ἀγωνιῶ νὰ ἴδω τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀμφότερα τὰ Κράτη, κινούμενα ἀπὸ τὰ σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα αὐτῶν συμφέροντα, θὰ συμφιλιωθῶσι, χειραγωγούμενα τὸ μὲν πρὸς τὸ δέ, διότι τὸ μὲν εἶναι βιομηχανικὸν καὶ ναυτικόν, τὸ δὲ ἄλλο γεωργικὸν καὶ ναυτικὸν καὶ θὰ συμφιλιωθῶσι καὶ θὰ ἀλληλοϋποστηρίζωνται ἐξ ἀνάγκης κοινῆς πάλιν χάριν τοῦ συμφέροντος ἀμφοτέρων. Εἶναι σφάλμα μου τοῦτο; Εἶναι σφαλεραὶ καὶ ἐθνικῶς ἐπιζήμιοι αἱ γνῶμαί μου αὗται; Εἶναί τι ἐν αὐταῖς τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγκάσῃ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ θώκου τοῦ κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐνώπιον τῆς συνεδριαζούσης Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸν πατριωτισμόν μου; Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ παρακολουθήσῃ ψυχραίμως, ἐκτὸς ἂν εἶναι ὁ τρόπος του αὐτὸς ἀπὸ τοὺς διπλωματικοὺς ἐκείνους τρόπους, μὲ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ προκαλέσῃ ὡρισμένον ἀποτέλεσμα, καὶ σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἐγὼ εἶμαι τελείως ἄπειρος εἰς τὰ διπλωματικὰ αὐτὰ στραπάτσα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ μοῦ κάμῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος: Σήμερον, τὴν 24 τοῦ μηνός, γίνονται τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῶν Ἱεροσολυμητῶν, ὅστις τελευταῖον ἀνηγέρθη ἐν Ρόδῳ, καὶ ὅπου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Ἰταλίας μεταβὰς ἐπὶ τούτῳ ἐπὶ τόπου, θὰ παραστῇ. Ὅσοι γνωρίζουσιν ἀκριβῶς τὴν ἱστορίαν τῆς Ρόδου καὶ τῶν Δωδεκανήσων, ὅσοι γνωρίζετε ὅτι οἱ Ἱππόται τοῦ Τάγματος τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου ἔμειναν ἐπὶ διακόσια καὶ πλέον ἔτη εἰς τὴν Δωδεκάνησον, καὶ τὴν ἱστορίαν τὴν ὁποίαν ἀφῆκαν ἐκεῖ, θὰ ἐννοήσητε βεβαίως ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ πρᾶγμα διὰ τὸν Δωδεκανησιακὸν λαόν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ νὰ σκεφθῇ σοβαρώτερον καὶ νὰ καθορίσῃ σαφῶς καὶ ἀκριβῶς, ὅπως ἔχει ἤδη καθορίσει ἐν μεγίστῃ μοίρᾳ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, νὰ καθορίσῃ, λέγω, σαφῶς καὶ ἀκριβῶς τὴν θέσιν της καὶ μὲ τὴν Ἰταλίαν. Καὶ νὰ θέσῃ σαφὲς καὶ φλέγον πρὸ ἑαυτῆς τὸ ἐρώτημα. Θὰ ἔχωμεν τοῦ λοιποῦ τὴν Ἰταλίαν ἐχθρὰν ἀδυσώπητον παντοῦ καὶ πάντοτε ἢ θὰ τὴν ἔχωμεν φίλην; Ἐὰν ἀποκλεισθῇ τὸ πρῶτον διὰ λόγον ἢ λόγους οἱουσδήποτε, τότε εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ προτιμηθῇ τὸ δεύτερον. Καὶ τότε εἶναι ἀπόλυτος ἐπίσης ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν σοβαρώτατα, ὅτι ἀπέναντι τῆς Ἰταλίας, τοῦ λοιποῦ φίλης, πρέπει νὰ εἴμεθα φίλοι καλοὶ καὶ γείτονες καλοί. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα τοιοῦτοι εἰλικρινεῖς καὶ καλοὶ φίλοι πρέπει νὰ μὴ ἔχωμεν μεταξὺ μας ἐκκρεμεῖς καὶ φλέγοντας λογαριασμούς, διότι οἱ καλοὶ λογαριασμοὶ κάμνουσι τοὺς καλοὺς φίλους. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ τῆς Ἑλλάδος νὰ εἶναι φίλη πρὸς τὴν Ἰταλίαν καὶ νὰ ἀνεχθῇ μίαν τοιαύτην σύμβασιν, ὡς ἡ παροῦσα, ἡ ὁποία προσφέρει τόσα καὶ τόσα ὑλικά, ἠθικά, στρατηγικά, ναυτικὰ καὶ λοιπὰ ὠφελήματα εἰς τὴν Ἰταλίαν, χωρὶς ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ ἀπέναντι τούτων κανὲν ἀντάλλαγμα καὶ ὠφέλειαν οὐδεμίαν; Ποῦ ἠκούσθη ποτὲ νὰ προσέρχησθε εἰς μίαν διπλωματικὴν τράπεζαν καὶ νὰ ὑπογράφητε μίαν σύμβασιν, καὶ σεῖς μὲν νὰ δίδητε ὅ,τι ἔχετε, χωρὶς ὅμως ἀπέναντι τόσων προσφερομένων νὰ μὴ λάβητε ἀπολύτως τίποτε σεῖς; Καὶ εἶπεν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας: Εἶναι σπουδαία ἡ σύμβασις, διότι μᾶς προσφέρει ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας ἀπὸ ἐμπορικῆς καὶ ἀεροπορικῆς ἀπόψεως. Καὶ λέγομεν ἡμεῖς εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν: Τὰ γεγονότα ταῦτα εἶναι οὐχὶ ἄξια λόγου, διότι πρῶτον αὔριον, τὴν Τετάρτην—νομίζω αἱ ἐφημερίδες οὕτως ἔγραψαν—ἐγκαινιάζεται εἰς τὸ Φάληρον τὸ περίφημον κατάστημα τῆς κατασκευῆς Ἑλληνικῶν ἀεροπλάνων καὶ ἑπομένως ἐντὸς δύο μηνῶν θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ κατάστημα τοῦτο νὰ μᾶς κατασκευάσῃ τὰ πρῶτα ἀπαιτούμενα ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα θὰ δυνηθῇ ὁ ἐθνικὸς Στρατὸς καὶ Στόλος νὰ μεταχειρισθῇ οὐχὶ μόνον στρατιωτικῶς καὶ ναυτικῶς εἰς τὰς ἀνάγκας των, ἀλλὰ καὶ ἐμπορικῶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς τοῦ Κράτους. Δεύτερον, διότι νομίζω ὅτι ἐκεῖ ὅπου τὸ Κράτος παρέμεινεν ἐπὶ τόσα ἔτη τώρα ἄνευ ἀεροπορικῆς συγκοινωνίας, δυνάμεθα, νομίζω, νὰ ἀναμείνωμεν καὶ ἐπὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας τὸ πολὺ ἀκόμη, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα εἰς χεῖράς της τὴν μέλλουσαν μετὰ τῆς Ἰταλίας νὰ ὑπογραφῇ ἐμπορικὴν σύμβασιν, περὶ τῆς ὁποίας ἀορίστως πως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε μνείαν ἐνταῦθα, καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν παροῦσαν ἀεροπορικὴν σύμβασιν νὰ δυνηθῇ, προσερχομένη ἐνώπιον τῆς Ἰταλίας, νὰ κανονίσῃ τέλος πάντων τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως. Διότι ἐν ᾗ περιπτώσει, κύριοι, ἐξακολουθήσετε μὲ αὐτὴν τὴν ἰταμότητα νὰ φέρεσθε ἀπέναντι τοῦ Δωδεκανησιακοῦ λαοῦ, ἐγὼ ἀπεκδύομαι τῆς εὐθύνης τῶν μελλόντων ἐκεῖ κάτω νὰ συμβῶσι. Δὲν εἶναι ἁπλῆ λέξις καὶ φρασεολογία ἁπλῆ... Οἱ Δωδεκανήσιοι βεβαίως δὲν ἔχουσιν ὄρη, ὅπως οἱ Κρῆτες, εἰς τὰ ὁποῖα, ἀνερχόμενοι, νὰ θελήσωσι νὰ ζητήσωσι τὴν ἐλευθερίαν των. Δὲν εἴμεθα ἑνιαία καὶ κολοσσιαία ἡμεῖς νῆσος μὲ ὄρη σκιόεντα καὶ ἀπροσίτους χαράδρας καὶ σπήλαια, ὅπου νὰ διεξαγάγωμεν ἕνα ἄπελπιν ἀγῶνα. Δυστυχῶς δὲν εἴμεθα οὔτε ὅπως ἡ Κύπρος, ἡ ὁποία, εὑρισκομένη ὑπὸ ἀρίστην διοίκησιν μιᾶς τῶν μᾶλλον φιλελευθέρων Δυνάμεων, ὅμως ἄριστα ποιοῦσα ὀνειροπολεῖ καθ’ ἑκάστην, ἡμέρας τε καὶ νυκτός, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συνενωθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ τοὺς ἱεροὺς τούτους πόθους δύναται ἡ εὐτυχὴς νῆσος νὰ διακηρύττῃ ἐλευθέρως καθ’ ἑκάστην καὶ στεντορείᾳ τῇ φωνῇ. Ἀλλ’ ἡμεῖς, ἂν στερούμεθα τοιούτων φυσικῶν προσόντων καὶ ὀχυρωμάτων, ὅμως ἔχομεν ἐντὸς ἡμῶν κάτι τι τὸ πάντοτε διεγεῖρον καὶ καῖον καὶ τὸ ὁποῖον λέγεται ἐθνικὴ συνείδησις ἁγνή, καθαρά, πάντοτε φλεγομένη Ἑλληνικὴ συνείδησις. Καὶ τὴν Ἑλληνικήν μας ταύτην συνείδησιν θὰ τὴν δείξωμεν ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ τὴν δείξωμεν, ἐν ᾗ περιπτώσει σεῖς ὁ ἄρχων, σεῖς ὁ κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος φερθῆτε μὲ αὐτὸν τὸν ἰταμὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐφέρθητε πρὸ ὀλίγου ἀπέναντι ἡμῶν. Βεβαίως τὸ νευρικόν σας σύστημα τὸ σέβομαι· ἀλλ’ ὅταν εἶσθε εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς διακυβερνήσεως ἑνὸς Κράτους, ὅταν σεῖς εἶσθε τοῦ κυβερνητικοῦ σκάφους ὁ πλοίαρχος, πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζητε μετὰ ψυχραιμίας τὴν κατάστασιν.

§155Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε πληρεξούσιε, ἀφήσατε αὐτὰς τὰς παραινέσεις.

§156Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν παραινῶ ἐγὼ κανένα· ἁπλῶς ἐξηγῶ τὰς ἀπόψεις μου. Ἔχει συμφέρον ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως; Ἔχει ὑλικὸν συμφέρον; Ἔχει πολιτικὸν συμφέρον; Ἔχει στρατιωτικόν, ναυτικὸν καὶ ἐθνικὸν συμφέρον; Ἀπαντῶμεν ἡμεῖς εἰς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα Ναί, ἔχει παμμέγιστα τοιαῦτα συμφέροντα. Διατί; Διότι ἡ Ἰταλία ἔχει ὡρισμένην πολιτικὴν ἐξωτερικὴν εἰς τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Διὰ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ δὲ αὕτη ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἑνὸς μεγάλου στόλου ἀεροπορικοῦ, ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην πολλῶν ἀεροπλάνων, ἀλλὰ καὶ ἐξησκημένων παρατηρητῶν· ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην πολλῶν ἐξησκημένων μηχανικῶν καὶ ἐν γένει πεπειραμένου ἀεροπορικοῦ προσωπικοῦ, γνωρίζοντος ἄριστα τὴν Ἀνατολήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ κύρια στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίξῃ αὔριον ἐμπραγμάτως τὴν μεγάλην αὐτῆς ἰμπεριαλιστικὴν πολιτικὴν ἡ Ἰταλία. Μέχρι τοῦ 1908, κύριοι, ἡ κατάστασις ἐν τῇ ἀεροπορίᾳ ἦτο περιωρισμένη. Μέχρι τοῦ 1908, μέχρις οὗ δηλονότι ἐφευρεθῇ τὸ βαρύτερον τοῦ ἀέρος ὄργανον, τὸ ὁποῖον, ἰσορροποῦν εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν, νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ διευθύνεται πρὸς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ μέρος, μέχρι τότε, λέγω, τὸ κράτος τῆς θαλάσσης ἦτο μέγα ἔκπαλαι καὶ ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων. Μέχρι τότε τὴν κυριαρχίαν τοῦ κόσμου εἶχεν, ὅπως ἀπὸ παλαιοτάτων χρόνων, ὁ ἑκάστοτε κυρίαρχος τοῦ ὑγροῦ στοιχείου, ὁ ἑκάστοτε κρατῶν καὶ δεσπόζων τῆς θαλάσσης. Ἀπὸ τοῦ 1908 ὅμως καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ὅτου δηλονότι ἐγένετο ἡ ἀνακάλυψις τοῦ βαρυτέρου τοῦ ἀέρος ἀεροπορικοῦ πλοίου καὶ ὀργάνου, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ ἀὴρ ἔλαβε σπουδαιοτάτην καὶ πραγματικὴν σημασίαν, τείνων ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα, ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε ἀνακαλύψεων καὶ προόδων ἐν τῇ μηχανικῇ τῆς ἀεροπορίας, εἰς τὸ νὰ ἰσοφαρίσῃ καὶ ἴσως προσεχῶς νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῆς θαλάσσης τὴν τόσην σοβαρότητα καὶ ἀξίαν, αὐτὴν τὴν ἔκπαλαι αὐτῇ ἀνεγνωρισμένην κυριαρχίαν τοῦ κόσμου. Ἐάν, κύριοι, μελετήσητε προσεκτικῶς καὶ ἐπιμελῶς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ἀεροπλάνου...

§157ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διδασκαλίαν περὶ ἀεροπλάνου θὰ μᾶς κάμετε; Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὴν σύμβασιν;

§158Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁμιλοῦμεν περὶ ἀεροπορικῆς συμβάσεως καὶ τὸ ἀεροπλάνον ἑπομένως εἶναι τὸ ὄργανον, τὸ ὁποῖον θὰ πραγματοποιήσῃ ταύτην.

§159Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλως τε ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ διὰ νὰ ὁμιλήσῃ.

§160Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὲ ἀδικεῖτε.

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ τὸ ἐδηλώσατε χθές.

§162Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ εἰς ἀνταπόδοσιν μόνον εὐλάβειαν θὰ δείξω.

§163Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εὐλάβειαν ἐκδηλουμένην διὰ τῆς λέξεως «ἰταμότης», τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπεδώκετε.

§164Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὴν ἀνακαλῶ, κ. Πρόεδρε τὴν λέξιν, ἀλλ’ ἂν ἦσθε εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ἐδῶ σεῖς, θὰ μ’ ἐδικαιολογούσατε. Λοιπὸν ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως ἀεροπορικῆς εἶναι ὅλως ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος. Ἐὰν ρίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὴν Δύσιν καὶ τὴν Ἀνατολήν, τὸν Βορρᾶν καὶ τὸν Νότον, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατέχει μίαν προνομιοῦχον θέσιν ἀπὸ ἀπόψεως ἐναερίου καὶ ἀεροπορικῆς συγκοινωνίας. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς θαλασσίας, τὰς σιδηροδρομικὰς καὶ λοιπὰς χερσαίας συγκοινωνίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὁμοίως τὰς συγκοινωνίας τῆς Κιλικίας, τῆς Συρίας, τῆς Παλαιστίνης, τῆς Αἰγύπτου καὶ Ἀφρικῆς, ὅταν σκεφθῶμεν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ μία διασταύρωσις καὶ μία συνένωσις τοῦ Ἀρχαγγέλου τῆς Ρωσίας διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Βαγδάτης–Ἀμβούργου μὲ τὴν Τριπολίτιδα καὶ τὸ Μαρόκον καὶ τὰς Ἰνδίας, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ ἀεροπορικὴ συγκοινωνία, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τὴν Ἰταλίαν, δὲν εἶναι βέβαια ἓν ἁπλοῦν πινάκιον φακῆς. Ἡ Ἰταλία διὰ τῆς ἀεροπορικῆς αὐτῆς συγκοινωνίας θὰ προσπορισθῇ παμμέγιστα καὶ ποικίλα ὠφελήματα. Καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐπέμεινε καὶ ἐπιμένει ἀνενδότως ἡ Ἰταλία καὶ ἐκτελεῖ ὅ,τι ἐντατικῶς ἐκτελεῖ καὶ ἐργάζεται ὅπως λυσσωδῶς ἐργάζεται εἴς τε τὰ παρασκήνια καὶ ἐπὶ τῆς σκηνῆς αὐτῆς ἐνίοτε διὰ τὴν παροῦσαν ἀεροπορικὴν σύμβασιν, αὐτὰ ἔχουσι κυρίως τὸν πρῶτον καὶ κύριον σκοπὸν τῆς ἐπιτεύξεως τῆς παρούσης ἀεροπορικῆς συγκοινωνίας μὲ τὴν Ἑλλάδα. Διότι μὲ τὴν Ἑλλάδα ὡς βάθρον ἀεροπορικὸν θὰ δυνηθῇ ἡ Ἰταλία νὰ ἐκτελέσῃ σπουδαιότατα πράγματα ἀπὸ πολιτικῆς, στρατιωτικῆς, ναυτικῆς καὶ ἐμπορικῆς ἀπόψεως πρός τε τὰ Στενὰ τῶν Δαρδανελλίων, τὸν περίφημον Βόσπορον καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν, θὰ ἀποκτήσῃ σπουδαιότατα ὠφελήματα ἡ Ἰταλία δι’ αὐτῆς πρὸς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν τῆς Βαγδάτης, τοὺς λιμένας καὶ τὰς πλουσίας Μικρασιατικὰς ἀκτάς, θὰ ἐπιτύχῃ σπουδαιότατα ὠφελήματα ἡ Ἰταλία διὰ τῆς ἀεροπορικῆς αὐτῆς συγκοινωνίας πρὸς τὴν Κιλικίαν, τὴν Παλαιστίνην, τὴν Δωδεκάνησον καὶ τὴν Αἴγυπτον. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ψύχραιμος καὶ νηφάλιος, δέον νὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι, κύριοι, συμβουλαὶ αὐταί, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡμιειρωνευόμενος, δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ συμβουλῶν καὶ παραινέσεων, ἐγὼ δὲ εἶμαι ὁ μᾶλλον ἀκατάλληλος διὰ νὰ δώσω παραινέσεις, καὶ δὴ εἰς τὸν κυβερνήτην τῆς Χώρας. Ἀλλ’ εἶναι ἁπλαῖ γνῶμαι ἡμῶν καὶ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζομεν μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν καὶ τὸν σεβασμὸν ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπευθυνόμενοι λέγομεν τὰ ἑξῆς: Παρήλθε, κύριοι, τόσον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς καὶ ἐντεῦθεν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐξ ὁλοκλήρους μῆνας πρὸ τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Βενιζέλος, ἔκαμε τὰς γνωστὰς ἐπιφυλάξεις του ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν συνθήκην τῶν Δωδεκανήσων. Παρήλθεν ἓν τόσον μέγα χρονικὸν διάστημα καὶ ἡ συνθήκη ἐκείνη δὲν ἐφηρμόσθη ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας, ἥτις καὶ διεθνὲς πρὸς τοῦτο καθῆκον εἶχε καὶ διεθνῆ ὑποχρέωσιν εἶχε, λησμονήσασα ὅτι ὁ μέγας πόλεμος ἐγένετο καὶ τόση καταστροφὴ ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα μόνον καὶ μόνον ὅπως αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι εἶναι ἱεραὶ καὶ παραμένωσιν ἀπαραβίαστοι. Καὶ ὅμως δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται παρ’ οὐδενὸς ὅτι ἡ Γερμανία ἐκακίσθη ὑπὸ πάντων καὶ συνεκέντρωσεν ἐναντίον της ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, διότι τὰς διεθνεῖς συνθήκας τὰς ἀπεκάλεσε κουρελόχαρτα. Δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονῆται ποτὲ παρ’ οὐδενὸς ὅτι οἱ νικηταὶ Σύμμαχοι συνεκέντρωσαν ὅλας τὰς ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς δυνάμεις καὶ μετὰ φανατισμοῦ ἀπὸ κοινοῦ ἐπολέμησαν ὑπὲρ τῆς ἱερότητος τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, καὶ ὅτι ἔχυσαν αἷμα πολύτιμον καὶ εἰς ποσότητα τρομακτικὴν διὰ τὴν ἱερότητα τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, διὰ τὸ δίκαιον τῶν λαῶν καὶ διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῶν λαῶν. Καὶ ἡ Δωδεκάνησος προσενεγκοῦσα καὶ αὐτὴ εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐλευθερίας ὅσον ἠδυνήθη πολύτιμον αἷμα καὶ ὅσον τῆς ἐπέτρεψεν ἡ κυρίαρχος αὐτῆς Δύναμις, ἔρχεται σήμερον δημοσίᾳ καὶ ἐνώπιόν σας λέγει ἡ Δωδεκάνησος: Τὰ νησιά μου εἶναι βέβαια ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ξηρὰ καὶ δὲν ἔχουσιν ἀπόδοσιν, ἑπομένως καὶ ἡ κατέχουσα με Ἰταλία ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῶν ὠφελημάτων δὲν ἔχει βεβαίως ἐξαιρέτως σπουδαῖα ὠφελήματα. Ἡ Ἰταλία ἀπὸ ἐμὲ τὴν Δωδεκάνησον δὲν ἔχει βεβαίως σπουδαίας ὑλικὰς ἀπολαυάς, δὲν ἔχει οἰκονομικὰ ὠφελήματα ἐξαιρετικά. Ἡ Ἑλλὰς τοὐναντίον διὰ τῆς παρούσης ἀεροπορικῆς συμβάσεως παρέχει εἰς τὴν Ἰταλίαν πλείστας ὅσας ὠφελείας, ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς παρούσης ἀεροπορικῆς συμβάσεως καὶ διὰ τῆς μελλούσης ἐμπορικῆς τοιαύτης δίδει πλεῖστα ὅσα ὠφελήματα εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὠφελήματα πολιτικά, ὠφελήματα οἰκονομικά, ὠφελήματα ναυτικά, στρατηγικά, ἐμπορικά, ὠφελήματα βιομηχανικὰ καὶ ποικίλα ἄλλα ὠφελήματα. Ἐρωτᾷ λοιπὸν ἡ Δωδεκάνησος εὐλαβῶς: Δὲν νομίζει ἡ μήτηρ ἐλευθέρα Ἑλλάς, δὲν νομίζει ἡ Κυβέρνησις τῆς μητρὸς Πατρίδος, δὲν νομίζει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, δὲν νομίζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ὅλου ἐνταῦθα ὅτι εἶναι κατάλληλος καιρὸς νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης τῆς Δωδεκανήσου καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς; Ὑπάρχει δικαιότερον πρᾶγμα ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσίασα, κύριοι, καὶ ὑπάρχει σοβαρός τις λόγος νὰ παρουσιάζεται μία εὐαισθησία τόση καὶ μία νευρικότης τόση καὶ μία ἐξαιρετικὴ κατάστασις εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τοιαύτη, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω ποσῶς; Εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ὁμιλῇ αὐτὴ ἡ κόρη τῆς Ἑλλάδος, ἡ πολυπαθὴς Δωδεκάνησος καὶ νὰ μὴ τὴν ἀκούσητε; Εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς παρακαλῇ αὐτή, ἡ ὁποία ἐγέννησε γίγαντας καὶ ἀθανάτους ἄνδρας καὶ νὰ τὴν περιφρονῆτε; Αὐτὴ ἡ ὁποία ἠλευθερώθη μόνη εἰς τὰ 1821 καὶ παρέμεινεν ἐλευθέρα ἕως τὰ 1832, μέχρις οὗ οἱ μεγάλοι Σύμμαχοι καὶ προστάται καὶ φίλοι μας τὴν ἐπανέφερον καὶ πάλιν εἰς τὴν τουρκικὴν δουλείαν, ἵνα ἀντ’ αὐτῆς καὶ δι’ αὐτῆς ἐλευθερώσωσιν οὗτοι, ὅπως καὶ ἠλευθέρωσαν, τὴν Εὔβοιαν; Ἔρχεται, κύριοι, ἡ Δωδεκάνησος καὶ σᾶς λέγει: Διατί παραγνωρίζετε ὅλα αὐτὰ τὰ σπουδαῖα ὠφελήματά σας καὶ τὰ δίδετε ὅλα αὐτὰ εἰς τὴν Ἰταλίαν, τῆς τὰ χαρίζετε ὅλα, ἄνευ ἀνταλλάγματός τινος; Τί ἔχει νὰ δώσῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Ἰταλίαν προκειμένου νὰ τὴν ἀναγκάσῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν συνθήκην μου καὶ τὴν ἀπελευθέρωσίν μου; Χρήματα; Ὄχι βέβαια. Τότε τί ἄλλο ἔχει νὰ δώσῃ ἡ Ἑλλὰς εἰμὴ μερικὰ ἀνταλλάγματα πρὸς τοῦτο καὶ τὰ ἀνταλλάγματά της αὐτὰ δὲν εἶναι ἄλλα παρὰ ἀνταλλάγματα συγκοινωνίας, ἀνταλλάγματα οἰκονομικά, ἀνταλλάγματα ναυτικά, ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικά; Ὑπάρχει ἱερωτέρα ταύτης ὑπόθεσις, σᾶς ἐρωτῶ, καὶ εἶναι ἡ στάσις μου αὐτὴ ἐνταῦθα στάσις ἀνθρώπου ἀνευλαβῶς ὁμιλοῦντος καὶ φερομένου ἀνοικείως ἀπέναντι τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας; Διαμαρτύρομαι, κύριοι, δι’ ὅλης μου τῆς δυνάμεως ἐναντίον μιᾶς τοιαύτης μομφῆς. Πῶς εἶναι δυνατόν, πῶς εἶναι φραστικῶς κατορθωτόν, κρύπτων τοὺς πόνους, τὰς λύπας, τὰς θλίψεις καὶ τὰ αἰσθήματά μου βαθειὰ εἰς τὰ στήθη μου νὰ ὁμιλήσω εὐλαβέστερον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπώσω νηφαλιώτερον καὶ ἀπὸ περιωπῆς τὰ δίκαια καὶ τοὺς πόθους τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος περιμένει ἀπὸ τόσων ἐτῶν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης του, συνθήκης τῆς ὁποίας τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει ἐπακριβῶς ὅτι «ἡ Ἰταλία εὐαρεστεῖται νὰ ἐκχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους ἔχει ἐπὶ τῆς Δωδεκανήσου»; Εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπώσῃ τις ἄλλως πως εὐλαβέστερον καὶ μετὰ μείζονος ἔτι σεβασμοῦ τὰ πράγματα αὐτά;

§165Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἡ σύμβασις συνάπτεται μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς τοιοῦτον δικαίωμα, ἢ συνάπτεται μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ μιᾶς Ἑταιρείας;

§166Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ σύμβασις εἶναι σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἀεροπλοΐας τῆς Ἰταλίας.

§167Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Ἐπειδὴ παραμένει εἰς τὴν Συνέλευσιν μία ἐντύπωσις, ἡ ὁποία δὲν ἀνταποκρίνεται καθόλου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὀφείλω νὰ τὴν ἀνασκευάσω. Εἴπετε ὅτι ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν ζητοῦμεν, εἶναι σύμβασις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἀεροπλοΐας τῆς Ἰταλίας ἀφ’ ἑτέρου· ἀλλ’ ἡ σύμβασις εἶναι σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ μιᾶς Ἀνωνύμου Ἰταλικῆς Ἑταιρείας. Ἐπ’ αὐτοῦ γνωρίζω τί θὰ μοὶ εἴπητε· θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ἡ Ἀνώνυμος Ἰταλικὴ Ἑταιρεία δὲν ἀποτελεῖ παρὰ τὸ προσωπεῖον, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου κρύπτεται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπλοΐας τῆς Ἰταλίας. Προφανῶς αὐτὸ θὰ ἠθέλατε νὰ εἴπητε. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι ὄχι μόνον ἡ Ἀνώνυμος Ἰταλικὴ Ἑταιρεία, ἀλλ’ οἱαδήποτε ἐμπορικὴ ἀεροπορικὴ ἑταιρεία, ἱδρυομένη ὄχι μόνον ἐν Ἰταλίᾳ, ἀλλ’ εἰς οἱονδήποτε Κράτος, ἔχει ἐπιχορηγήσεις τοιαύτας ἐκ μέρους τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρονται διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ἀεροπλοΐας. Ἀλλ’ οἱαδήποτε ξένη ἑταιρεία παρουσιάζεται ὑπὸ οἵαν μορφὴν παρουσιάζεται ἡ Ἀνώνυμος Ἰταλικὴ Ἑταιρεία εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις, εἰς τὴν ὁποίαν, κατόπιν τῆς ἐξετάσεως τῆς κατατεθειμένης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἰταλικῆς Ἀεροπλοϊκῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, παρέχονται χρηματικαὶ ἐπιχορηγήσεις, ὅπως ἄλλως καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν παρέχονται ἐπιχορηγήσεις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἰς τὰς Γαλλικὰς ἑταιρείας, καὶ ὄχι μόνον εἰς αὐτάς, ἀλλὰ καὶ εἰς οἱανδήποτε ξένην ἑταιρείαν διατηροῦσαν συγκοινωνίαν ἀεροπορικήν.

§168Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Συνεπῶς δὲν θὰ εἶναι ἐπίκαιρον νὰ φέρητε διπλωματικὸν ζήτημα πρὸς συζήτησιν.

§169Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἐπειδὴ ἡμεῖς ὑπεγράψαμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, βεβαιοῦμεν σήμερον ὅτι τὸ Ἰταλικὸν Κράτος οὐδόλως εἰσέρχεται ὡς ἐπίσημος παράγων εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Πρόκειται περὶ συμβάσεως μετὰ μιᾶς ἑταιρείας ἰδιωτικῆς. Λέγεται ὅτι ὄπισθεν ταύτης κρύπτεται τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Εἶναι προφανὲς ὅτι καὶ ἄλλαι ἑταιρεῖαι ἔτυχον εἰδικοῦ ἐπιχορηγήματος. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πολιτικῆς ἐμφανίσεως τοῦ Κράτους, λεπτολόγος, ὄχι μόνον ἀπέφυγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπικοινωνίαν τινὰ πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν ἢ πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ταύτης ἡ Ἰταλικὴ πρεσβεία, ἡ ὁποία ἐξεδήλου βεβαίως τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῆς ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας τοῦ Τόπου της, ἡ Ἰταλικὴ πρεσβεία, λέγω, οὐδόλως ἀνεμίχθη. Τὸ τί συμβαίνει, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰ παρασκήνια εἶναι ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξελέγξωμεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυνάμεθα καὶ δικαιούμεθα νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ λάβωμεν πάντα ἐκεῖνα τὰ ἀσφαλιστικὰ μέτρα, ὥστε μία τοιαύτη σύμβασις νὰ ἐξυπηρετῇ ἁπλῶς τοὺς συγκοινωνιακοὺς σκοποὺς καὶ πλέον τούτου οὐδέν.

§170Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πάρου καὶ Νάξου συνάδελφος μὲ ἠρώτησεν, ἂν ἡ ἑταιρεία αὐτὴ εἶναι ἰδιωτικὴ ἢ ὄχι. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, μὲ τὴν λεπτότητα ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, εἶπεν ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς καθαρῶς ἰδιωτικῆς ἑταιρείας. Πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τούτων ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἦλθε νὰ ἐνισχύσῃ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, παρακαλῶ, μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τὰ πρόσωπα ταῦτα, ἅτινα εὐηρεστήθησαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, λέγω, νὰ παραμείνω εἰς τὴν γνώμην μου καὶ εἰς τὰς ἀτομικάς μου ἀπόψεις, ὑποστηρίζων ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἰδιωτικῆς ἑταιρείας, ἀλλ’ εἶναι ἐπιχείρησις καθαρῶς τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι «φῶς φανερὸν» καὶ γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Ὅταν ἀκούσητε τὸ «νιάου–νιάου» εἰς τὰ κεραμίδια δὲν χρειάζεται ἐξαιρετικὴ ἰδιοφυΐα καὶ ἀντίληψις ἰδιαιτέρα διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι εἶναι γαλῆ, ὅτι ὁ φωνάζων εἶναι γάτος. Δὲν κατηγορῶ βεβαίως διὰ τῶν λόγων μου τούτων κανένα, ἀπολύτως οὐδένα μέμφομαι καὶ οὐδένα κατηγορῶ, διότι οἱοσδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκετο εἰς τὸν θῶκον ἐκεῖνον ἐκεῖ τὸν κυβερνητικὸν καὶ ὑπουργικόν, θὰ ὡμίλει πάντοτε μὲ τὸν αὐτὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἀγαπῶ καὶ ἐκτιμῶ προσωπικῶς καὶ ἰδιαιτέρως.

§171Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱαδήποτε Ἰταλικὴ Ἑταιρεία εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἰταλικοῦ Κράτους.

§172Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς ὑπῆρξεν ἀνώτατος στρατιωτικὸς τοῦ Ἰταλικοῦ Ἐπιτελείου. Τοῦτο εἶναι παγκοίνως γνωστὸν καὶ ἀπορῶ διατί θέλετε νὰ μᾶς προκαλῆτε.

§173Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ ἀνακοινώσητε ὅ,τι ζητήματα θέλετε. Διότι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποδηλεῖτε εἶναι περισσότερον ἐπικίνδυνα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καθαρῶς λέγετε. Δι’ αὐτὸ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς προκαλέσω.

§174Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Λέγετε διατί σᾶς προκαλοῦμεν. Νομίζω ὅτι περιλαμβάνετε καὶ ἐμέ.

§175Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, καὶ ἐκπλήττομαι διὰ τοῦτο. Μεταχειρίζομαι τὸν πληθυντικόν, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῶ εἰς πληθυντικὸν ἀριθμόν, ὅταν ὁμιλῶ μὲ προσωπικότητας, αἱ ὁποῖαι κατέχουσι τὰς θέσεις αὐτὰς τὰς κυβερνητικὰς καὶ τὰς ὑπουργικάς.

§176Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς· διατί δὲν ἀναγινώσκεται;

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· αὐτὸ θὰ κάμω. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀσχολεῖται τὸ Προεδρεῖον.

§178Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι, τὰ ἑξῆς· ὅτι προκειμένου νὰ κανονίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὰς σχέσεις της πρὸς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, δὲν εἶναι ἆρά γε καιρὸς νὰ κανονίσῃ ταύτας ἅπαξ καὶ διὰ παντός, ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως, ἀντὶ νὰ κανονίζῃ ταύτας βαθμιαίως, ὀλίγον καὶ κατ’ ὀλίγον, δίδουσα πάντοτε, ἐκχωροῦσα πάντοτε καὶ οὐδέποτε λαμβάνουσα; Δὲν εἶναι καιρὸς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἶπον, νὰ καθορίσῃ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῆς πολιτικήν, νὰ ζητήσωμεν τέλος πάντων νὰ καθορίσωμεν τί εἴμεθα ὡς Κράτος, τί θέλομεν ὡς Ἔθνος, τί ἐπιδιώκομεν καὶ ποῦ βαίνομεν; Καὶ τότε οὕτως ἐπακριβῶς προητοιμασμένοι νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν μεγάλην ὅμορον Ἐπικράτειαν καὶ νὰ κανονίσωμεν ἅπαξ καὶ διὰ παντὸς πλέον τὰς ἀληθεῖς ἡμῶν πρὸς αὐτὴν σχέσεις, σχέσεις ὅμως αἵτινες θὰ εἶναι πλέον σχέσεις εἰλικρινεῖς, σχέσεις φιλικαί; Ἂν ἐκχωρήσητε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, ἂν ἐκχωρήσητε τὴν παροῦσαν ἀεροπορικὴν σύμβασιν εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὡς νῦν ἐπιχειρεῖτε νὰ κάμητε, καὶ ἐπιτρέψητε οὕτω τὴν ἐγκατάστασιν ἑνὸς ἀεροδρομίου καὶ μιᾶς ἢ δύο ὑδροσκαλῶν εἰς τὴν Ἀττικήν, καὶ ἂν αὔριον, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὑπογράψητε ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνη, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης, ἂν ὑπογράψητε, λέγω, τὴν μετὰ τῆς Ἰταλίας σύμβασιν τὴν ἐμπορικήν, τότε σᾶς ἐρωτῶ, κ. Ὑπουργέ: Τί μένει εἰς τὰς χεῖράς σας, τί μένει εἰς τὰς χεῖρας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ κανονίσητε δεόντως καὶ ἐπωφελῶς πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τὰ λοιπὰ ἐκκρεμῆ μας ἐξωτερικὰ ζητήματα; Τί ἔχει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Ἰταλίαν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ περίφημον καὶ πάντοτε τόσον φλέγον Δωδεκανησιακὸν ζήτημα; Μὴ λησμονεῖτε, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἴσως μικρὸν διὰ τὴν παροῦσαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι μέγιστον, εἶναι παμμέγιστον, εἶναι κολοσσιαίας καὶ ἀνυπολογίστου ὄντως σημασίας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν. Τὰ ἐλάχιστα γεγονότα, κύριοι, γνωστὸν εἶναι ὅτι, ἀφιέμενα εἰς ἑαυτά, ἐγκαταλειπόμενα καὶ περιφρονούμενα ταῦτα, εἶναι δυνατὸν ἐνίοτε νὰ προκαλέσωσι τὰ μέγιστα καὶ σοβαρώτερα τῶν γεγονότων. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις αὐτὴ ἡ μικρὰ καὶ ἀναξία δῆθεν λόγου, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας δι’ ἡμᾶς τοὺς Δωδεκανησίους, διότι ἀπὸ ναυτικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπορικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως στρατηγικῆς παρέχει σπουδαιοτάτας ὠφελείας καὶ ἀνταλλάγματα εἰς τὴν Ἰταλίαν. Εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ταπεινὴν ἡμῶν γνώμην, δίδομεν σχεδὸν τὰ πάντα, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν τίποτε σοβαρόν. Καὶ ἐρχόμεθα ἡμεῖς οἱ Δωδεκανήσιοι καὶ λέγομεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν: Κύριοι κυβερνῆται, προτοῦ κλείσητε τὴν σύμβασιν αὐτὴν καὶ ἐντὸς ὀλίγου ὑπογράψητε καὶ τὴν ἑτέραν, τὴν ἐμπορικὴν σύμβασιν, λάβετε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ κρατήσητε ἐκκρεμεῖς ἀμφοτέρας ταύτας τὰς συμβάσεις καὶ νὰ θέσητε ὅλα τὰ ζητήματα, ὅλας τὰς παρεχομένας τῇ Ἰταλίᾳ ὠφελείας, ὅλα τὰ διδόμενα αὐτῇ ἀνταλλάγματα, νὰ θέσητε πάντα ταῦτα ὁμοῦ ἐπὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς τραπέζης. Καὶ εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλα ζητήματα πολιτικὰ καὶ διπλωματικά, εἰμὴ μόνον ἕν, τὸ περίφημον Δωδεκανησιακόν, διότι τὸ ἄλλο ζήτημα, τῆς Βορείου Ἠπείρου, γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται, ἐπειδὴ ὅμως...

§179ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε τὰ πάντα· ποῖα πάντα;

§180Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Διατί συγκινεῖσθε, κ. συνάδελφε; Ὅλα τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ λάβῃ καὶ νὰ δώσῃ μία τοιαύτη σύμβασις πρέπει ἐπακριβῶς καὶ ἐν πλάτει νὰ λεχθῶσιν. Ἔχετε ἀντίρρησιν; Καὶ ἔρχεται, λέγω, ἡ Δωδεκάνησος καὶ λέγει: Κύριοι Ἕλληνες κυβερνῆται, κανονίσατε τὴν θέσιν μου τὴν πολιτικήν, κανονίσατε τὴν θέσιν μου τὴν διπλωματικήν, τὸ πολιτικόν μου μέλλον καὶ εἴπατέ μου, σᾶς παρακαλῶ θερμῶς, τί εἶμαι τέλος πάντων; Εἶμαι Ἑλλὰς ἐγὼ ἢ Δωδεκάνησος; Νὰ γίνω Ἑλλὰς καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶ διεθνῶς Ἑλλὰς καὶ ἀναπόσπαστον μέρος τῆς μητρός μου Πατρίδος. Εἶμαι Ἰταλία; Νὰ μοῦ τὸ εἴπητε καθαρὰ τέλος πάντων, διὰ νὰ παύσω νὰ πειθαρχῶ εἰς σᾶς, ὡς μέχρι τοῦδε, καὶ νὰ παύσω νὰ βλέπω νεῦρα ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀκούω πλαγίας μομφὰς καὶ ὑποκώφους ὑποτιμήσεις καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Καὶ τότε μόνη, ναὶ μόνη, νὰ φροντίσω διὰ τὸ ἐθνικόν μου μέλλον, νὰ φροντίσω μόνη διὰ τὴν ἐθνικήν μου ἀποκατάστασιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν μου. Ἡ Δωδεκάνησος προσερχομένη ἐνταῦθα λέγει λοιπὸν ὅτι: Αὐτὴ ἡ στιγμὴ καὶ ἡ τῆς μελλούσης ἐμπορικῆς συμβάσεως εἶναι αἱ μόναι κατάλληλοι περιστάσεις προκειμένου νὰ κανονισθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα ὁριστικῶς, φιλικῶς καὶ τελεσιδίκως. Ἐπωφεληθῆτέ τας, παρακαλοῦμεν θερμότατα, καὶ κανονίσατε τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἔλεγον ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ παρακαλέσωμεν εὐλαβῶς, ἀλλὰ καὶ θερμότατα τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην καὶ νὰ διαθέσῃ ἓν μέρος τοῦ ἐγκεφάλου του καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ οὗτος μοὶ ἀπήντησε μὲ μίαν εὐστροφίαν πνεύματος καὶ μοὶ εἶπε: «Νὰ κόψω τὸ κεφάλι μου;»

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, νὰ διακόψητε, διότι ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§182Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις, κ. Πρόεδρε, ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως δύναται νὰ γίνῃ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως. Ὅταν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον, δὲν δύναται, ὑποθέτω, νὰ ὑποβληθῇ πρότασις ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως. Ἀλλοίμονον, ἂν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβάλωνται ἐνστάσεις ἀναβολῆς. Ἀπὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν, ὑποθέτω, εἶναι παγία ἡ πρᾶξις τοῦ Κοινοβουλίου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§183Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Μόνον ὡς πρότασις διακοπῆς τῆς συζητήσεως δύναται νὰ διατυπωθῇ.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως λέγουσι «Ναί»· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Σ. Κρεμεζῆς καὶ Π. Χαλόφτης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Σ. Κρεμεζῆ καὶ Π. Χαλόφτη, τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 183. Ἐξ αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς ἐψήφισαν 31, κατὰ τῆς ἀναβολῆς 149 καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 3. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπορρίπτεται. Νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 10ην μ. μ.

§187Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν διακοπὴν θὰ συνεχισθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ συζήτησις.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10 μ.μ.

(Ὥρα 9.05′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.10′ μ. μ.)

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Σ. Ζερβὸς παρακαλεῖται ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§190Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, φαντάζεσθε βεβαίως τὴν θέσιν μου, τὴν μαρτυρικήν μου θέσιν, τὴν θέσιν ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ποὺ εἶχε τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν ἱερὸν τοῦτον περίβολον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως πάντοτε μὲν κατελέγετο μεταξὺ τῶν πρώτων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἐνταῦθα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε ἦτο μεταξὺ τῶν τελευταίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι φεύγουσιν ἐντεῦθεν, οὐδαμῶς δὲ οὐδέποτε ὑπέγραψεν οὔτε ἅπαξ κἂν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὁ ὁποῖος οὐδαμῶς οὐδέποτε ὑπέγραψεν οὔτε ἅπαξ κἂν ἔνστασιν ὀνομαστικῆς κλήσεως· ὑπῆρξα ὁ τιμιώτερος πληρεξούσιος, ὑπῆρξα ὁ εὐλαβέστερος πολιτευτής, μὴ παρακαλέσας οὐδένα τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας δι’ ὁ,τιδήποτε μὴ ἀπολύτως ἠθικόν, μὴ ἀπολύτως ἐθνικόν, μὴ ἀπολύτως γενικὸν ζήτημα. Καὶ ὅμως σήμερον μεταχειρίζομαι τὰς ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ τὰς ὀνομαστικὰς κλήσεις ὡς μέσα ἀμύνης ἑνὸς τῶν ἱερωτέρων μου ζητημάτων, διότι αἱ στιγμαὶ τὰς ὁποίας διερχόμεθα εἶναι τοιαῦται ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, εἶναι τόσον μαρτυρικαὶ δι’ ἐμὲ καὶ δι’ ἕνα ἀμιγῆ Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις μαρτυρεῖ ἐκεῖ κάτω, ὥστε θὰ σᾶς παρακαλέσω θερμότατα, ὅπως εἶσθε ἐπιεικεῖς καὶ συγκαταβατικοὶ ἀπέναντί μου, ἂν σήμερον, χρώμενος τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα μοὶ παρέχει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ἠναγκάσθην νὰ μεταχειρισθῶ τὰ μέσα αὐτὰ καὶ νὰ τὰ ἐξακολουθήσω, ἐφόσον καὶ καθόσον μοὶ ἐπιτρέπει ταῦτα ὁ Κανονισμὸς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§191Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις συμμετέχει ἀπολύτως καὶ ἀναγνωρίζει τὰ αἰσθήματά σας. Ἀλλά, κατόπιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν εἴχετε ὑπογράψει, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξεδηλώθη σαφὴς ἡ θέλησις τῆς Συνελεύσεως τοῦ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οὐσίας πλέον τῆς συμβάσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ὑστάτην ἔκκλησιν εἰς τὰ αἰσθήματα ὑμῶν, ἀκριβῶς ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ καταλληλοτέρα εὐκαιρία διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν αἰσθημάτων σας αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι καὶ ἡμεῖς τότε νὰ συμμερισθῶμεν, καὶ σήμερον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Τοῦτο ἄλλως τε θὰ ἀπετέλει καὶ μίαν ὑποχρέωσιν ἐκ μέρους σας ἔναντι τῆς δεδηλωμένης θελήσεως τῆς Συνελεύσεως.

§192Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ γνωρίζω εὐτυχῶς ὅτι οὗτος εἶναι καλὸς στρατιωτικὸς καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος στρατιώτης. Καὶ γνωρίζει οὗτος ὅτι εὑρισκόμενος ἐγώ, ὅπως εὑρέθη πολλάκις οὗτος, εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης καὶ τὰς φάσεις τοῦ πολέμου ἔναντι ἀπείρως ἀνωτέρας δυνάμεως καὶ πολλῷ ἀνωτέρας βίας θὰ διεξαγάγω τὸν ἀγῶνα, ὡς ἔφεδρος ταγματάρχης ἰατρός, διαθέτων ὅλα τὰ πυρομαχικά μου, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου μου φυσιγγίου καὶ ὅλας μου τὰς δυνάμεις, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου μου στρατιώτου, ὁπότε καὶ ὁ ἴδιος, ἂν δὲν φονευθῶ καὶ πέσω, θὰ αὐτοκτονήσω, ἐκτελῶν οὕτω πλήρως τὸ ἐμαυτοῦ ὑπέρτατον πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν μου. Ἐπειδὴ δὲ μοὶ ἐπιτρέψατε νὰ διεξαγάγω τὸν ἀγῶνα μὲ ὅλην μὲν τὴν εὐλάβειαν καὶ τὸν σεβασμόν...

§193Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πάντως ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς πολεμικῆς τέχνης, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ ὁ Κανονισμὸς τῆς Συνελεύσεως.

§194Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸν ὁποῖον εὐλαβοῦμαι, καὶ ἀπέδειξα τοῦτο ἀπειράκις διὰ γεγονότων.

§195Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν βλέπω διατί νὰ γίνεται συζήτησις, ὅταν λείπουν οἱ περισσότεροι τῶν συναδέλφων.

§196Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων. Ἂν θέλετε νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν καὶ νὰ φύγωμεν, εἴμεθα πρόθυμοι. Ἀλλὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν.

§197Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Διὰ νὰ ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων σημαίνει ὅτι ἔχουν πλέον σχηματίσει τὴν πεποίθησίν των καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἀκούσουν. Ἡ ἀπουσία τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως δὲν δηλοῖ τίποτε ἄλλο παρὰ ὅτι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ ψηφίσωσι τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ μὴ κωλυσιεργῶμεν καὶ οὕτω ἀνακόπτωμεν τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Συγχαίρω τὸν κ. συνάδελφον, διότι εἶναι ἀποφασισμένος ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων νὰ ὁμιλήσῃ.

§198Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπειδή, κύριοι συνάδελφοι, ὅλοι οἱ ἐγγραφέντες θὰ ὁμιλήσουν διὰ μακρῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ γίνῃ καμμία ἄλλη ἐργασία, θὰ παρεκάλουν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ὑπὸ τῶν κ.κ. Γ. Κιαγιᾶ, Γ. Κατσιμπίρη, Π. Χαλόφτη, Γ. Δουζίνα, Χ. Ζουμῆ καὶ Γ. Λουπινᾶ.

§200Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἔχω ὑπογράψει.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω δευτέραν παρατήρησιν ὅτι αἱ ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας ὑποβάλλονται ἐγγράφως· διὰ νὰ λέγῃ δὲ ὁ Κανονισμὸς ἐγγράφως, σημαίνει ὅτι φέρουν τὰς ὑπογραφὰς καὶ ὄχι σημείωμα. Διότι δυστυχῶς διὰ δευτέραν φορὰν μοὶ ὑποβάλλεται σημείωμα. Τὸ Προεδρεῖον μετὰ λύπης καὶ ἀγανακτήσεως ἀπορρίπτει αὐτό. Ὁρίστε, κ. Ζερβέ.

§202Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρὸ τῆς διακοπῆς, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ὑμῶν περὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἀπὸ τῆς 31 Μαρτίου μέχρι σήμερον, γεγονότων τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδράσωσι σοβαρῶς ἐπὶ τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, γεγονότων τὰ ὁποῖα ἦσαν καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τῆς γνώμης τῆς Συνελεύσεως. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὰ γεγονότα ταῦτα τὰ διῄρεσα εἰς κλάσεις, διὰ νὰ δυνηθῶσι καὶ γίνωσιν ἀπολύτως ἀντιληπτὰ καὶ οὕτω νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν μνήμην τῶν ἀκροατῶν. Εἶπον τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἐν Ἑλλάδι, ἀνέφερα τὰ γεγονότα ἅτινα ἐγένοντο ἐν Σφακτηρίᾳ, ἐν Πύλῳ, ἐν μέσαις Ἀθήναις, γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔφερον τὴν χροιὰν μιᾶς ἐντόνου φιλοϊταλικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐδεχόμεθα καὶ ἐχειροκροτοῦμεν ὁλοψύχως, διότι ἦσαν γεγονότα θερμῶν εὐχαριστιῶν καὶ εὐγνωμοσύνης ἐκ μέρους τῆς ἐπισήμου Ἑλλάδος πρὸς ἕνα διακεκριμένον νεοέλληνα, ἀποθανόντα ἐν Ἑλλάδι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν, ἦσαν διακριτικαὶ τιμαὶ πρὸς τὸν ἔνδοξον Σαντόρε Σανταρόζα. Καὶ ἐχειροκροτοῦμεν καὶ ἡμεῖς ταῦτα, διότι παρουσίαζον μίαν ἔντονον ἔφεσιν ἐκ μέρους τοῦ ἐπισήμου Ἑλληνικοῦ Κράτους πρὸς ἀνασύνδεσιν τῶν ἐπισήμων αὐτοῦ σχέσεων πρὸς τὴν μεγάλην ὅμορον Ἐπικράτειαν, καὶ τὴν ἔφεσιν ταύτην ἐπιδοκιμάζομεν καὶ ἡμεῖς πλήρως, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν εἰλικρινῶν φίλων τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὰ ἐγκρίνομεν καὶ ἐπιδοκιμάζομεν ταῦτα ὑπὸ ἕνα ἄτεγκτον καὶ ἀπολύτως ἀπαράβατον ὅρον, τοῦ νὰ καθορισθῇ ταυτοχρόνως ὁριστικῶς καὶ τελείως τὸ ζήτημα τῆς Δωδεκανήσου, νὰ τεθῇ ἐν ἰσχύϊ ὑπὸ τῆς Ἰταλίας ἡ συνθήκη τῆς Δωδεκανήσου, νὰ ἐκκενωθῇ ἡ Δωδεκάνησος ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν καὶ νὰ ἐλευθερωθῇ οὕτως ἡ τόσον φρικωδῶς τυραννουμένη καὶ μαρτυρική μας Δωδεκάνησος...

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη καὶ πάλιν ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Τὸ Προεδρεῖον πεισθὲν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία λύει τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρᾳ 11.30′ μ. μ.)