1925.06.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 208

Παρασκευὴ 19 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναφέρονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἡ ἔνστασις, κ. Πρόεδρε, ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶχε τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον θέλουν νὰ δώσουν, ἀλλὰ εἶχεν ἠθικὸν χαρακτῆρα, διὰ νὰ παρίστανται οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι ὅταν ψηφίζονται νομοσχέδια τοιαύτης σοβαρότητος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄσκησις δικαιώματος ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Οἱ κτηματίαι τῆς κοινότητος Διδύμων ζητοῦσι τὴν διατήρησιν τοῦ Σώματος τῆς ἀγροφυλακῆς. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν ζημιωθέντων ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου αἰτεῖται τὸν διακανονισμὸν καὶ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐπιδικασθεισῶν ἀποζημιώσεων. —Ὁ Ἀντώνιος Τσούπελης παρακαλεῖ ὅπως ἀπομακρυνθῶσι τοῦ δάσους του οἱ ἐκεῖ ἐγκατασταθέντες πρόσφυγες. —Ὁ Σύλλογος καὶ τὰ Σωματεῖα Τρικκάλων παρακαλοῦσιν ὅπως ἐκτελεσθῶσιν ἐν Θεσσαλίᾳ ἔργα συγκοινωνίας. —Διάφοροι Σύλλογοι Σοφάδων ζητοῦσι τὴν ἐλάττωσιν τῶν κομίστρων καὶ εἰσιτηρίων τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων. —Ἡ Λάμπρω χήρα Ι. Λελούδα αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων Καβάλλας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Θράκης κ. Κουρτίδου. —Ἡ ἐργατικὴ τάξις Βόλου αἰτεῖται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ πληρωμῆς καθυστερουμένων δαπανῶν διακοσμήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Β. Καραπαναγιώτης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου κειμένων διατάξεων» καὶ 2) «Περὶ ἐκτελέσεως ἐξυγιαντικῶν ἔργων τῆς λίμνης Τάκας καὶ ἕλους Τρινάσου». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κ. Γόντικας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ αὐξήσεως ἀποδοχῶν ὁπλιτῶν Στρατ. Μουσικῆς». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ἀπὸ 24 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ψηφίσματος περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἔρευναν τῆς εὐθύνης τῶν Διοικητῶν Στρατ. Μονάδων κατὰ τὴν ὑποχώρησιν τῆς Μ. Ἀσίας» καὶ 3) «Περὶ οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατεύματος». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Χαβίνης ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Κονδύλης, Π. Καρασεβδᾶς, Σ. Γεωργιλαδάκης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς ὁπλαρχηγούς». —Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως κωδικοποιηθέντος νόμου ὑπ’ ἀριθ. 1242». —Ἐπίσης ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου Ἀθηνῶν». —Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Ἰουλίου 1924 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου». —Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως κλπ. περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου κατασκευῆς ἁμαξητῆς ὁδοῦ ἀπὸ Αἰγίου– Μονῆς Ἁγίου Ἰωάννου (Ἐρρινέων) ἑδρεύοντος ἐν Αἰγίῳ». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ ταμείου κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Αἰγίου εἰς Πτέρην». —Ἐπίσης ἡ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας ὑπὲρ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου Κορίνθου». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Μυλωνᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Κονδύλης, Λ. Μητσοτάκης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἐν τῷ στρατῷ καταταχθέντας ὡς ἀξιωματικοὺς ὁπλαρχηγοὺς καὶ κριθέντας καταταξίμου; καὶ μὴ καταταχθέντας». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§4Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Χθὲς εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις νὰ προχωρήσωμεν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Τσίρος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, θὰ λάβῃ κατόπιν τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§6Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐπανάληψιν μέχρι τοῦδε ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὅπως μίαν ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας προταχθοῦν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ἐξαιρετικῶς δὲ χθὲς ἐφθάσαμεν μέχρι τῆς συμφωνίας πῶς θὰ συζητηθοῦν καὶ συνεφωνήσαμεν ὅπως ἀμέσως μετὰ τὰ σύνολα καί τινας κατ’ ἀρχὴν συμβάσεις συζητηθοῦν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἐπί τινα χρόνον καὶ κατόπιν τὸ περὶ ἀναλογικῆς μετὰ τὸ γεῦμα. Παραδόξως ὅμως σήμερον παρατηρῶ ὅτι μετὰ τὰ κατ’ ἀρχὴν νομοσχέδια ἔρχονται συμβάσεις τινὲς καὶ κατόπιν ἔρχονται τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον προσωπικῶς τὸ τοιοῦτον δεικνύει, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἀδιαφορίαν ἢ ὀλιγωρίαν ἢ ἀπεμπόλησιν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον διαμαρτύρομαι ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐπιβαλλομένη ἐπίγνωσις τῆς θέσεως τῆς καταστάσεως καὶ ἡ λῆψις μέτρων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀντὶ τούτου ἔπρεπε νὰ ζητήσητε τὴν πρόταξιν τῶν νομοσχεδίων. Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 1–8 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἶναι νομοσχέδια στρατιωτικά. Ἂς ψηφίσωμεν τὰ σύνολα καὶ βλέπομεν κατόπιν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Πεζικοῦ εἰς ἄλλα ὅπλα». (Ψηφίζεται καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 535 περὶ Ναυτικῆς Στρατολογίας». (Ψηφίζεται καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον). Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν κατ’ ἀρχὴν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια καὶ κατόπιν, ἂν δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν ἡ Συνέλευσις, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὑποθέτω ὅτι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§8Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν» παρακαλῶ νὰ ἀποσυρθῇ. Ἂν ἐπιμείνητε νὰ ψηφισθῇ, θὰ λάβω τὸν λόγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλήψεως ἀξιωματικῶν εἰς τὸ Σῶμα τῆς Στρατολογίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου 3122 καὶ εἰς τοὺς πατέρας τῶν ἐν πολέμῳ φονευθέντων ἢ θανόντων ἐν ἀγαμίᾳ ἢ χηρείᾳ ἄνευ τέκνων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3059 περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπολογισμοῦ δικηγορικῆς ὑπηρεσίας ὡς συνταξίμου εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν».

§10ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§11Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι νομοθέτημα τυπικόν. Ἐπὶ τοῦ προκατόχου καθεστῶτος ὑπελογίσθη ὁ χρόνος τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας δι’ ὡρισμένους ὑπαλλήλους ὡς χρόνος συντάξιμος.

§12Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Πολὺ κακῶς.

§13Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ καθεστὼς δὲ ἐκεῖνο εἶχεν ἀπολύσει ὡρισμένους ὑπαλλήλους καὶ ἡ προσθήκη τοῦ χρόνου τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν σύνταξιν ἐγένετο μόνον διὰ τοὺς ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένους, ἐνῷ εἰς τοὺς ἀπολυθέντας δὲν ὑπελογίζετο. Ἑπομένως ἢ πρέπει νὰ καταργήσωμεν καὶ τοὺς προγενεστέρους νόμους, οἱ ὁποῖοι δέχονται τὴν δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν ὡς ὑπαλληλικήν, ἢ πρέπει νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν γενομένην ἀδικίαν εἰς ὅσους τότε εἶχον ἀπολυθῆ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον.

§14Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ὄχι· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰ μαθητικὰ χρόνια.

§15Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἐφόσον τὸ ἔργον τοῦ δικηγόρου αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δὲν ἀποτελεῖ ὑπηρεσίαν συντάξιμον, δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ τοιαύτην, διότι ὁ δικηγόρος, ἐγκαταλείψας τὸ ἔργον του, ἠκολούθησεν ἐπάγγελμα ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς αὐτό.

§16Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπολογίζεται τὸ Πανεπιστήμιον ἢ τὸ Πολυτεχνεῖον, διότι εἶναι φοίτησις εἰς Σχολὰς σχετικὰς μὲ τὸ ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ὁ δικηγόρος, ὅταν μεταβῇ νὰ γίνῃ ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ, διατί νὰ τῷ ἀναγνωρισθῇ ὡς ὑπηρεσία ἡ δικηγορία;

§17Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχομεν πολλοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ μονιμοποιήσεως. Ἐπίσης δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ὑπολογίζεται παντὸς εἴδους ὑπηρεσία, καὶ τοῦ γραμματοδιδασκάλου καὶ τοῦ ὑπογραμματέως, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους. Ὁπωσδήποτε ἂς παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν χωρὶς νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν, ἀφοῦ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις.

§18Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Γούναρη ὑπὸ ὡρισμένην προθεσμίαν ἡ δικηγορικὴ ὑπηρεσία ἀνεγνωρίσθη ὡς συντάξιμος διὰ τοὺς δικαστικοὺς συμβούλους. Ἑπομένως αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν τότε, οἱ φίλοι των, ἔχουν συντάξιμον τὴν ὑπηρεσίαν των τὴν δικηγορικὴν καὶ ἑπομένως πλεονεκτοῦν.

§19Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ἀντίρρησις τῆς Συνελεύσεως φθάνει μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ ὑπολογισθῇ ὁ χρόνος εἰς τοὺς δικαστικοὺς συμβούλους. Αὐτὸ θὰ ἀπετέλει ἀδικίαν. Ἡ ἀντίρρησις ἀφορᾷ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας καὶ εἰς ἄλλους ἀξιωματικούς.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε τὸ νομοσχέδιον παραπέμπεται εἰς Ἐπιτροπὴν χωρὶς νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῆς Στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας καὶ ἑτέρων διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Στρατιωτικὴν Δικαιοσύνην». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Ὁ κ. Ι. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§21Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ σημερινὴ συνεδρίασις εἶναι μία ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας συνεδριάσεις, ἂν ὄχι σοβαρωτάτη πασῶν ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Διότι πρόκειται κατ’ αὐτὴν νὰ ἐξετασθῶσι τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα τῆς Χώρας ἡμῶν, νὰ ληφθοῦν τουτέστιν ἀποφάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἀναμφισβητήτως θὰ ἐξαρτηθῇ μία ἡμέρα ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος. Ὁσονδήποτε, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ ἂν προχωρήσουν αἱ ἰδέαι ἐν τῷ κόσμῳ, ὁσηνδήποτε ἐπίδρασιν καὶ ἂν πρόκειται νὰ ἐξασκήσῃ ἡ ἐκ τοῦ μεγάλου πολέμου ἀνακύψασα Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν καὶ τὸ Διαρκὲς Δικαστήριον τῆς Χάγης πρὸς ἀποσόβησιν τῶν πολέμων—καὶ εὔχομαι ὁλοψύχως ὅπως τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν ὦσιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀποτελεσματικώτερα διὰ τὴν ἀνθρωπότητα—ἐν τούτοις ἐφόσον τὸν πλανήτην ἡμῶν κατοικοῦσιν οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι μὲ τὰς αὐτὰς ἰδιότητας, ὁ πόλεμος θὰ ἀναφαίνεται κατὰ περιόδους, ἵνα πλήττῃ—τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαῖον—τὴν Χώραν ἐκείνην, ἡ ὁποία δὲν ἠθέλησε ἢ δὲν ἐσκέφθη ἢ δὲν ἐγνώριζε νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυται ὅπως ἀντιμετωπίζῃ πᾶσαν πολεμικὴν κατάστασιν καὶ σώζῃ αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν της. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐξετάσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς Χώρας. Δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχε νὰ ἀσχοληθῶσι μὲ τοιούτου εἴδους ζητήματα, βάσις μιᾶς ὀργανώσεως στρατοῦ μιᾶς Χώρας εἶναι οἱ πόροι τῆς Χώρας, ἐκτὸς τῶν βλέψεων τῶν ἐθνικῶν τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ μία Χώρα διὰ τοῦ στρατοῦ ὡς ὀργάνου. Πρὶν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑπάρχουν πρὸς κατάρτισιν τοῦ στρατοῦ τούτου, καὶ ὅταν λέγω πόρους ἐννοῶ ἐμψύχους καὶ ἀψύχους· καὶ ἐμψύχους ἐννοῶ ἐκείνους ἀπὸ τοὺς ὁποίους προέρχονται τὰ στελέχη καὶ ἐν γένει ἡ στρατιωτικὴ ἀπόδοσις τῆς Χώρας, ἀψύχους δὲ ὁλόκληρον τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς Χώρας καὶ ὅλα τὰ συναφῆ στοιχεῖα, ἤτοι παραγωγήν, εἰς κτήνη καὶ εἴδη βιομηχανίας, εἰς ἐργοστάσια πολεμικά. Διὰ τῶν μέτρων τούτων πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ στρατὸς ἀνάλογος πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ἑκάστης ἐποχῆς, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ πληρῶσιν ὡρισμένας συνθήκας, νὰ δύνανται δηλονότι νὰ παρέχωσιν ἐγγυήσεις εἰς τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν τῆς Χώρας ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐκπαιδευτικὰ στελέχη εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρασκευάζωνται αἱ μονάδες αὐταὶ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἵνα διεκδικῇ τὰ δίκαια αὐτῆς μία Χώρα καὶ ἵνα δύναται διδομένης περιστάσεως ὁ στρατὸς αὐτῆς οὑτωσὶ καταρτισθεὶς νὰ προστατεύσῃ αὐτὴν ταύτην τὴν συγκέντρωσιν ἐν δεδομένῳ τινὶ χώρῳ καὶ νὰ ἀναλάβῃ μετ’ ἐλπίδος ἐπιτυχίας τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐπιχειρήσεων, ἀπαιτοῦνται ὡρισμένα στοιχεῖα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν στοιχείων προβλέπουν οἱ ὀργανισμοὶ τὴν κατάρτισιν τοῦ στρατοῦ. Πραγματικῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τούτων ἡ ὑπηρεσία ἐξεπόνησε τὸ σχέδιον ὀργανισμοῦ, τὸ ὁποῖον θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν. Καὶ πρὸς εὐχερεστέραν κατανόησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ σχέδιον τοῦτο, θὰ ἀναπτύξω τὰ θέματα ὅπως εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, θὰ ἐπιφέρω τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπή, θὰ ἀναπτύξω γνώμας αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως ὑμῶν καὶ ἐν τέλει θὰ ὑποδείξω τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κρίνονται ἀναγκαῖαι ὅπως καταρτισθῇ τέλειος ὀργανισμός. Κύριοι συνάδελφοι, πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθ’ αὐτὴ ζητημάτων, ὀφείλω δύο λέξεις νὰ σᾶς εἴπω· ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ καὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῶν μονάδων τῶν καταρτιζομένων καθ’ ὃν τρόπον θέλομεν ἀναπτύξει καὶ τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον κυβερνητικῆς ἐκτελέσεως καὶ οὐχὶ νομοθετικῆς μερίμνης, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶμεν τὴν στιγμὴν αὐτήν, ὀφείλω ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ δηλώσω ὑμῖν ὅτι εἰς ὡρισμένας συνεδριάσεις ἐπὶ τούτῳ κληθείσας, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις τῆς παρούσης καὶ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων καὶ εὑρέθησαν ἐν συνόλῳ παρὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν τότε εὑρεθέντων παρόντων, ἱκανοποιητικαί. Ἐν τούτοις προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν, ἐπειδὴ ἔκτοτε παρὰ διαφόρων ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ὑπεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, τὴν ἐκ νέου συγκέντρωσιν τῆς στρατιωτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παρεκάλουν ὅπως λάβωσι μέρος οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ὁσαδήποτε μέλη τῆς Συνελεύσεως νομίσουν ὅτι εἶναι εἰδικὰ πρὸς παρακολούθησιν τοῦ ζητήματος, ἵνα ἀκούσωσι καὶ ἐκφέρωσι γνώμην κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐνέχει μεγίστην σπουδαιότητα. Ἂν ἡ πρότασίς μου γίνῃ δεκτή, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, ἵνα πρὸς τοῦτο ἀποσταλῶσι προσκλήσεις πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς.

§22Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κληθεὶς προσῆλθεν ἐνώπιον τῆς στρατιωτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐξέθεσεν ὅ,τι ἤθελε νὰ ἐκθέσῃ καὶ ὅ,τι τῷ ἐζητήθη νὰ ἐκθέσῃ. Ἔμεινε δὲ μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἐπιτροπὴν μέλη ἔμειναν ἱκανοποιημένα ἀπὸ ὅσα εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ἔχω δὲ δυσκολίαν νὰ ἐπαναληφθῇ τοῦτο ὁσάκις ἡ Ἐπιτροπὴ θελήσῃ.

§23Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐγὼ εἶπον καὶ παρεκάλεσα, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσιζε, νὰ παρακληθοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ λάβουν μέρος, ὅπως ἐπίσης παρευρεθῶσιν ἵνα ἐξετασθῶσι τὰ ζητήματα αὐτά.

§24Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν ἔχῃ ἀνάγκην συμπληρώσεως ἡ Ἐπιτροπή, νὰ συμπληρωθῇ. Ἂν οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων θελήσωσι νὰ παραστῶσιν εἰς τὴν συνεδρίασιν αὐτήν, δὲν θὰ εὑρεθῇ κανεὶς νὰ εἴπῃ ὄχι.

§25Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐκεῖνο ὅπερ αὐτὴν τὴν στιγμὴν πράττω, τὸ πράττω πρὸς διευκόλυνσιν τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου καὶ πρὸς εὐχερεστέραν διεξαγωγὴν ἑνὸς θέματος, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν εἶναι μυστικόν, ὅτι ἀπησχόλησε πλέον ἢ ἅπαξ καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κόσμον.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶσθε πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ καλέσητε τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἀποστείλητε μίαν ἐπιστολὴν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ἵνα λάβωσι μέρος. Ἂν δὲ νομίσητε ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει μέλος, τὸ ὁποῖον νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρακληθῇ, νὰ στείλητε μίαν ἐπιστολὴν καὶ εἰς αὐτὸ διὰ νὰ ἔλθῃ.

§27Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν νομίζετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως;

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιώνω ὅτι θὰ ἔλθουν περισσότεροι ἂν τοὺς στείλητε σεῖς ἐπιστολὴν παρὰ ἂν ὁρισθῇ ἡμέρα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§29Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι τοὐλάχιστον εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§30Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἂν ἀποφασίσητε τοιοῦτόν τι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς καλέσητε καὶ ἡμᾶς.

§31Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἴμεθα σύμφωνοι. Οἱανδήποτε ἡμέραν καὶ ὥραν δὲν ἔχετε παρὰ νὰ μᾶς εἰδοποιήσητε πρὸ μιᾶς ὥρας.

§32Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἄρχομαι λοιπόν, κύριοι, τῆς ἐξετάσεως τῶν θεμάτων, ὅπως εἶναι ταῦτα ἀναγεγραμμένα. Τὸ πρῶτον θέμα εἰς τὸ ὁποῖον εἰσερχόμεθα εἶναι ἡ θητεία. Περὶ τῆς στρατιωτικῆς θητείας, κύριοι, ἐγένετο ἀρκετὸς λόγος. Ὁ χρόνος τῆς θητείας κανονίζεται εἰς τὰς διαφόρους Χώρας ἀναλόγως τῶν ἐσωτερικῶν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν ἑκάστῃ Χώρᾳ. Προκειμένου περὶ ἡμῶν ἔχει θεσπισθῆ παρὰ τῆς Συνελεύσεως δεκαοκτάμηνος θητεία, καὶ θὰ ἦτο ἴσως πρέπον ἵνα ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου μὴ γίνῃ ἕτερος λόγος. Ἐπειδὴ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων καὶ τοῦ ὑποστρατήγου κ. Ξενοφῶντος Στρατηγοῦ ἐπραγματεύθησαν καὶ διὰ τῆς δημοσιότητος καὶ διὰ λόγων τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ ἐπειδὴ οἱ κύριοι οὗτοι ἀπευθύνονται καὶ γίνονται πιστευτοὶ παρὰ μεγάλου μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἄνευ παρατηρήσεων. Παρατηροῦν οἱ κύριοι οὗτοι ὅτι συμφέρει διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐφαρμοσθῇ ἓν σύστημα παραπλήσιον πρὸς τὸ Ἑλβετικόν, τουτέστι νὰ ἔχωμεν μίαν θητείαν 3–6 μηνῶν, ἵνα καταργηθῇ τὸ Σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν, προκύψουν οἰκονομίαι μεγάλαι πρὸς ἐξοπλισμὸν καὶ ἀνεφοδιασμὸν τῆς Χώρας, πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρὸς αὔξησιν τῶν παραγωγικῶν χειρῶν τῆς Χώρας, διότι οὕτω ἐξασφαλίζονται κατὰ τὴν γνώμην των περισσότερον τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας.

§33Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Φαίνεται ὅτι μετέβαλον γνώμην.

§34Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχω δηλώσεις αὐτῶν ἐγγράφους καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀναφέρομαι. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἤθελον παρέλθει τὸ οἰκονομικὸν μέρος, πρὸς τὸ ὁποῖον κυρίως ἀπευθύνομαι, καὶ δὲν ἐξήταζον αὐτὸ μετὰ πάσης λεπτομερείας, οὕτως ὥστε νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ προτεινόμενον παρ’ αὐτῶν σύστημα θὰ εἶναι σχεδὸν τῆς αὐτῆς δαπάνης, διότι παραδέχονται ὅτι θὰ ὑπάρχουν Σώματα ὀροφυλάκων πρὸς φύλαξιν τῶν συνόρων, γνωστὸν τυγχάνει ἀντὶ πόσων ἔδει νὰ πληρώνωνται οἱ ἄνδρες του ἵνα ἀποτελέσωσι τὸ Σῶμα τοῦτο τῶν ὀροφυλάκων. Ἐπίσης ὅτι ἂν δι’ ἰδιωτῶν ἢ δι’ ἀνδρῶν ἐξοπλισθῶσι τὰ διάφορα γραφεῖα, αἱ διάφοροι ἀποθῆκαι καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι δὲν δύνανται νὰ μένωσι μὲ κλειστὰς τὰς θύρας πρὸς τὸν στρατόν. Ἂν ἤθελον ἀποφύγει τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἠδυνάμην μόνον καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εὑρίσκωμαι ἀντιμέτωπος τῶν κυρίων αὐτῶν διὰ νὰ ἀπευθύνω εἰς αὐτοὺς τὴν ἐρώτησιν ταύτην: Πιστεύετε εἰλικρινῶς, πιστεύετε σοβαρῶς ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς Ἕλληνα στρατιώτην νὰ ἐμπιστευθῆτε ἕνα ἵππον, ἓν ὅπλον μίαν στολὴν καὶ νὰ τῷ εἴπητε ὅτι, ὁσάκις σᾶς καλεῖ ἡ Πατρίς, θὰ ἔρχησθε εἰς γυμνάσια ἢ διὰ πόλεμον ἔχοντες πάντα τὰ εἴδη ταῦτα εἰς καλὴν κατάστασιν; Αὐτὸ ὅμως συμβαίνει ἐν Ἑλβετίᾳ. Θὰ ἠρώτων αὐτούς: Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν ὀροφυλάκων αὐτῶν νὰ προστατεύσητε τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ οὕτω μέλλοντος νὰ καταρτισθῇ στρατοῦ, ἵνα ἀναλάβητε νικηφόρους ἐπιχειρήσεις; Ἀσφαλῶς θὰ ἀπήντων ὄχι, δὲν τὸ πιστεύομεν, ὡς ὁ ἴδιος ὁ ὑποστράτηγος κ. Ξ. Στρατηγὸς ἀπήντησεν εἰς ἐμέ. Τὸν ἠρώτησα ἂν τὰ πιστεύῃ σοβαρῶς καὶ μοὶ ἀπήντησεν ὅτι δὲν τὰ πιστεύει πράγματι, ἀλλ’ ἔγιναν διὰ νὰ παραχθῇ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ ἐντύπωσις αὕτη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει περιορίζομαι ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος τούτου, μέχρι τοῦ σημείου τούτου. Ἀναφέρομεν τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν θὰ δώσωσι καὶ βεβαιοῦμεν ἡμεῖς ὅτι, ἄν ποτε ἀνελάμβανον τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ὅτι οὐδέποτε ἤθελον διανοηθῆ νὰ ἐφαρμόσωσι τοιοῦτον σύστημα. Ἐπαφίεμαι εἰς ὑμᾶς ὅπως χαρακτηρίσητε τὸ πρᾶγμα, διότι εὐτυχῶς ἢ ἀτυχῶς τὸ λεξιλόγιόν μου στερεῖται τῶν φράσεων διὰ νὰ ἀποδώσω σαφῶς τὸν πρέποντα χαρακτηρισμόν.

§35Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ Ἑλβετικὸς στρατὸς εἶναι ἀξιόμαχος καὶ ἐξίσου καλῶς συγκροτημένος;

§36Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Χαίρω διότι μὲ διακόπτετε καὶ σᾶς ἀπαντῶ· ὁ Ἑλβετικὸς στρατὸς εὑρισκόμενος ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Χώρα τῆς Ἑλβετίας, δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον. Εἶναι ἐνδεχόμενον μὲ τὴν πρόοδον τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Ἑλβετικὸς λαὸς νὰ ἀποτελέσῃ ὄχι βεβαίως τὸν ἀξιόμαχον ἐκεῖνον στρατόν, τὸν ὁποῖον δύναται καὶ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ὁ στρατὸς μιᾶς Χώρας τεινούσης πρὸς ἐκπλήρωσιν πόθων ἐθνικῶν, ἀλλὰ πάντως ἕνα στρατὸν πρὸς τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ φθάσῃ ὁ Ἕλλην στρατιώτης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ἐξ ἡμῶν ὅτι ὁ Ἕλλην στρατιώτης εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ μὲ ἕνα ἵππον ἐν καλῇ καταστάσει. Φρονῶ ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ μαχητικήν τινα ἀξίαν, ἀλλ’ ὄχι ἐκείνην τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς μίαν Χώραν, ἡ ὁποία σκοπεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν δικαίων της πόθων. Ὀφείλω ἐν τούτοις, κύριοι, νὰ δηλώσω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς θητείας βεβαίως δὲν εἶναι ὡς πιστεύουσί τινες. Αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐπιβάλλουσιν ὥστε νὰ εἶναι 18 μῆνας ὑπὸ τὰς σημαίας οἱ στρατοί. Δι’ αὐτὸ ἔσπευσα εὐθὺς ἀμέσως ἅμα τῷ καταρτισμῷ τοῦ Σώματος αὐτοῦ καὶ ὑπέβαλον πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας προέβλεπον ὅπως περιορισθῇ εἰς 16 μῆνας. Ὄχι διότι πιστεύεται ὅτι πράγματι δέκα ἕξ μῆνες εἶναι ἀπαραίτητοι. Ἴσως καὶ πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ ἔτους διάστημα, καὶ ὀκτὼ μῆνες μόνον θὰ ἦσαν ἀρκετοὶ δι’ Ἕλληνας στρατιώτας διὰ νὰ καταρτισθοῦν, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν ἱκανότητα τὴν ἐπαγγελματικήν, ὥστε νὰ λάβωσι μέρος εἰς πόλεμον.

§37Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὄχι δά.

§38Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Λεονάρδε, ἂν ἔχητε ἀντιρρήσεις, θὰ παρελάσητε ἐντεῦθεν καὶ θὰ σᾶς ἀκούσωμεν μετὰ τῆς μεγαλυτέρας προσοχῆς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ ὀκτάμηνον θητείαν ἢ νὰ μοιρασθῇ ἡ κλάσις εἰς δύο κατατάξεις, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχωσι κενά, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ κλεισθοῦν αἱ ἀποθῆκαι. Τί θὰ γίνουν τὰ ὑλικά, τί θὰ γίνουν τὰ κτήνη, τί θὰ γίνουν τὰ στελέχη; Ἢ ἔπρεπε νὰ διαμοιρασθῇ ἡ κλάσις εἰς τὸ ἥμισυ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ παρουσίαζε μίαν δύναμιν μικράν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν οὔτε ἐκπαίδευσις οὔτε ἀσφάλεια, οὔτε κἂν ἡ πεποίθησις ὅτι θὰ καλυφθῇ ἡ συγκέντρωσις ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης ἢ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ πλέον τοῦ ἔτους καὶ χρόνος τις ὥστε νὰ ὑπάρχουν μαζὶ αἱ δύο κλάσεις, ὥστε νὰ παρουσιάζεται καὶ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στελεχῶν ὁ ἀπαιτούμενος καιρός. Διὰ τοῦτο ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ θητεία 16μηνος. Οἱ τρεῖς μῆνες ἐφρόνουν ὅτι ἀρκοῦν διὰ τὴν ἀτομικὴν ἐκπαίδευσιν. Μετὰ τὸν τέταρτον μῆνα, ὅτε θὰ ἐξετελοῦντο μεγαλύτεραι ἀσκήσεις, ὥστε νὰ λαμβάνωσι μέρος καὶ τὰ στελέχη, θὰ ἦσαν μαζὶ αἱ δύο κλάσεις. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καθ’ ἕνα σοφὸν συνδυασμόν, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶχον σκεφθῆ, παρουσιάζει τοῦτο τὸ πλεονέκτημα τὸ 8μηνον διάστημα μὲ τὰς δύο κατατάξεις, ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν κατὰ τὴν θερινὴν ἐποχὴν ὑπηρετοῦσιν ὁλόκληροι αἱ δύο κλάσεις. Ἑπομένως παρουσιάζει πολὺ μεγαλυτέραν ἀσφάλειαν παρὰ διὰ τοῦ μέτρου τῆς 16μήνου θητείας. Δι’ αὐτὸ ἡ Ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τῆς 18μήνου θητείας. Ἐλπίζω ὅτι βραδύτερον θὰ τακτοποιηθῇ καλύτερον ἡ κατάστασις καὶ ἡ ἀπόδοσις θὰ εἶναι μεγαλυτέρα. Ἴσως τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἐλαττώσεως μεγαλυτέρας. Τό γε νῦν ἔχον, δὲν δύναται νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἐλαττώσεως κατωτέρας τῶν 18 μηνῶν.

§39Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διὰ νὰ εὐκρινίσητε ποία εἶναι ἡ γνώμη σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας, εἴπατε προηγουμένως ὅτι κατακρίνετε τὴν πολιτικὴν τοῦ Μεταξᾶ καὶ τοῦ Στρατηγοῦ, οἱ ὁποῖοι διὰ δημοσιεύσεων πρὸς τὸν λαὸν διεκήρυσσον ὅτι ἡ θητεία δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς τρεῖς ἕως ἕξ μῆνας καὶ ἐστηρίξατε μάλιστα τὴν κατ’ αὐτῶν ἀντίρρησίν σας εἰς τὸ ὅτι ἡ θητεία ἂν περιορισθῇ καὶ εἰς ἑξάμηνον θὰ καταστήσῃ τὸν Στρατὸν ἀνεπαρκῆ καὶ ἄπειρον;

§40Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐκφυλισθῇ ἡ συζήτησις διὰ διακοπῶν διαλογικῶν· ἀφοῦ σᾶς ἐδήλωσα καὶ εἶπον ὅτι θὰ δώσω ἀκριβῶς τὴν ἰδέαν μου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ προχωρήσω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διαφόρων ζητημάτων, διότι εἶναι μακρὰ τὰ θέματα. Ἰδοὺ τί εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κυρίως νὰ ἔχωμεν τὴν προφύλαξιν τῶν συνόρων μὲ ὁροφύλακας καὶ νὰ προστατεύωμεν τὰς συγκεντρώσεις, διότι πράγματι θὰ προκύπτουν κενά. Θὰ ἐφοδιάζωμεν καλύτερον τὸν Στρατόν, ἀλλὰ θὰ τὸν ἐφοδιάζωμεν διὰ νὰ παραδώσωμεν αὐτὰ τὰ ἐφόδια εἰς τὸν ἀντίπαλον, ὅταν θελήσῃ μίαν ἡμέραν νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὴν Χώραν μας. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω. Ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη πρὸς ἐξέτασιν εἶναι τὸ ζήτημα τῶν μεγάλων μονάδων. Παρεδέχθη ὁμοφώνως ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον καὶ ἡ ὑπηρεσία· ὅτι εἰς τὴν Χώραν μας ἐν τῇ τακτικῇ ἡ μονὰς ἥτις ἠδυνήθη νὰ λάβῃ μέρος εἰς μίαν ἐπιχείρησιν, καὶ ἐπί τι χρονικὸν διάστημα διεξήγαγεν αὐτὴν μόνη, εἶναι ἡ Μεραρχία. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκαινοτόμησεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑξῆς: Ἀποδέχεται ἡ Ἐπιτροπὴ ὡς ἀνωτέραν στρατιωτικὴν μονάδα τὸ Σῶμα Στρατοῦ, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ ἀποτελῇ τοῦτο ὄργανον διοικήσεως μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, εἰς τρόπον ὥστε κατὰ τὰς διαφόρους ἀνάγκας, ὅπως συνέβη ἄλλως τε ὄχι μόνον εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ στρατεύματα, νὰ προστίθεται εἷς ὡρισμένος ἀριθμὸς Μεραρχιῶν πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἐπιχειρήσεων, δηλαδὴ νὰ μὴ ἀποτελῆται τὸ Σῶμα Στρατοῦ ἐξ ὡρισμένων Μεραρχιῶν, διότι τοῦτο παρουσιάζει τὸ ἑξῆς μειονέκτημα. Οἱ διάφοροι ἡγήτορες τῶν μεγάλων αὐτῶν μονάδων ἀπὸ ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν θεωροῦσι σχεδὸν πραγματικὸν στρατὸν τὸν ἀποτελούμενον ἐκ τῶν μονάδων αὐτῶν καὶ τῶν Μεραρχιῶν τῶν ἰδικῶν των· ἑπομένως, ἂν ἐπρόκειτο νὰ προστεθοῦν δύο–τρεῖς Μεραρχίαι θὰ εὑρίσκοντο ἐν μειονεκτικῇ θέσει. Τοῦτο συνέβη κάποτε, εἰς βαθμὸν μάλιστα μεγάλον, διότι συνέπεσεν εἰς τὸ μέτωπον εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ δράσωσι δύο Μεραρχίαι νὰ μὴ δύνανται νὰ διέλθουν πεδιναὶ πυροβολαρχίαι. Εἰς ἕτερον μέτωπον, εἰς τὸ ἀνατολικόν, ὑπῆρχον ὁδοὶ διὰ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ διέλθουν καὶ ὑπῆρχον πεδιναὶ πυροβολαρχίαι, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον ὀρειβατικαί, ἐστάθη δὲ ἀδύνατον νὰ πείσω τὸν διοικητὴν νὰ γίνῃ ἀνταλλαγή. Τοιαῦτα παραδείγματα θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω πολλά. Πρὸς ἄρσιν τῶν ἀτόπων τούτων παρεδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι τὸ Σῶμα Στρατοῦ πρέπει νὰ ἀποτελῇ ὠργανωμένην διοίκησιν μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τῶν Μεραρχιῶν του καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν του καὶ νὰ ὁρίζωνται διὰ Διατάγματος αἱ Μεραρχίαι πρὸς ἐκπαίδευσιν. Ἂν δὲ παρίσταται ἀνάγκη, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐπιχειρήσεων, νὰ προστίθεται ὡρισμένος ἀριθμὸς Μεραρχιῶν. Ἑτέρα τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι ὅσον ἀφορᾷ τὰ τάγματα προκαλύψεως. Τὰ τάγματα προκαλύψεως, κύριοι, φέρουν σήμερον μόνιμον χαρακτῆρα. Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Στρατοῦ τοῦ Ἔβρου ἔτυχεν, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, νὰ ἔχω τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ μέτρου τούτου. Ἐπρότεινα τὸν καταρτισμὸν ἀνεξαρτήτων ταγμάτων, διότι ἦτο ἐνδεδειγμένον ὅτι, ἂν ἐκινεῖτο ὁ Στρατὸς, ἤθελε κινηθῆ πρὸς ἀνατολάς. Ἤθελον λοιπὸν νὰ μὴ ἀπασχολῆται πρὸς βορρᾶν. Διὰ τοῦτο κατηρτίσαμεν ἀπὸ τῆς Πρέσπας μέχρι τοῦ Ἔβρου τάγματα προκαλύψεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται ὁ Στρατὸς νὰ κινηθῇ πρὸς ἀνατολὰς ὑπὸ τὴν κάλυψιν τῶν ταγμάτων αὐτῶν, μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ταῦτα θὰ εἶχον νὰ δράσουν πρὸς Κομιτατζῆδες καὶ ἀτάκτους ὁμάδας. Προκειμένου ὅμως περὶ καταρτισμοῦ Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζομεν πρὸς ποίαν διεύθυνσιν θὰ κληθῇ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ δράσῃ, φρονεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι τὰ τάγματα ταῦτα, ἰδίως ἐκεῖθεν τοῦ Στρυμόνος, πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς Μεραρχίας ἐκείνας πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δυνάμεων τῶν Μεραρχιῶν αὐτῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποτελοῦν δύναμιν ἱκανὴν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἱκανὴν διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς καλύψεως τῶν συγκεντρώσεων καὶ τὴν καλυτέραν διοίκησιν τῶν Μεραρχιῶν αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προκάλυψιν, ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει εἰς ὅλους τοὺς Στρατοὺς τοῦ κόσμου. Θὰ δύνανται αἱ Μεραρχίαι αὐταὶ νὰ ἐπιβλέπωσι καλύτερον τὰ τάγματα αὐτὰ καὶ νὰ ἐκπαιδεύωσιν αὐτὰ καὶ νὰ ὑπάρχῃ ὁπωσδήποτε ὅλη ἡ εὐχέρεια, ἡ ὁποία χρειάζεται εἰς τοὺς διαφόρους διοικητὰς ἵνα παρακολουθῶσι τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τμημάτων των. Δὲν λέγω ὅτι θὰ ἀδιαφορῶσιν οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων, ἀλλὰ σᾶς εἶπον καὶ πρωτήτερα ὅτι εἶναι ἀνθρώπινος ἀδυναμία ὁ κάθε διοικητὴς νὰ ἐνδιαφέρεται περισσότερον διὰ τὰς μονάδας ποὺ διοικεῖ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν Μεραρχιῶν, ἐκτὸς τῆς ἐλαττώσεως αὐτῶν τῶν ταγμάτων προκαλύψεως, πρὸς αὔξησιν τῶν μονάδων ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπή, ὅπως, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Μεραρχιῶν—διότι ἐπροτάθη καὶ τοῦτο· εἶχον δὲ καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἡ ἀπόδοσις ἡ στρατολογικὴ τῆς Χώρας δὲν εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ παρέχῃ βιωσίμους μονάδας διὰ 12 Μεραρχίας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα διὰ τὴν τάξιν καὶ τὴν τήρησιν τῆς ἀσφαλείας, ὁ ἀρχηγὸς δὲ τοῦ Ἐπιτελείου, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη, κατόπιν μακρῶν συζητήσεων, ἐδέχθη τὴν ἄποψιν τῆς μορφώσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν στελεχῶν· ἀλλ’ ἕνεκα τῶν δυσχερειῶν τὰς ὁποίας θὰ ἀπαιτήσῃ ὁ καταρτισμὸς τῶν μεγάλων μονάδων, ἐβάρυνε περισσότερον εἰς τὰς σκέψεις του τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἔμεινεν ἀνένδοτος — ἡ Ἐπιτροπή, λέγω εὗρε μέσην τινὰ λύσιν. Εἶναι δυνατὸν αἱ Μεραρχίαι Σερρῶν, Δράμας, Ἀνατολικῆς Θράκης καὶ Δυτικῆς Θράκης νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν —ὅπως συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς Χώρας καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν πρὸ τοῦ πολέμου—μὲ ηὐξημένας μονάδας καὶ πολεμικὰς δυνάμεις, ὥστε νὰ δύνανται εἰς διάστημα ὡρῶν νὰ κάμνουν ὡρισμένας κινήσεις σημαινούσας. Ἐδέχθη λοιπὸν πρὸς αὔξησιν τῶν τμημάτων αὐτῶν, ὅπως ἱκανοποιήσῃ καὶ τὰς σκέψεις τῆς ὑπηρεσίας, ἐδέχθη ὅπως τέσσαρες ἐκ τῶν Μεραρχιῶν ἀποτελοῦνται μόνον ἐκ δύο συνταγμάτων πεζικοῦ καὶ οὐχὶ τριῶν. Ἡ μικρὰ δυσχέρεια, ἡ ὁποία θέλει παρουσιασθῆ βεβαίως, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι θὰ εἶναι ἐλαχίστη, διότι δυνατὸν ἡ Μεραρχία ἱππικοῦ νὰ καταρτίσῃ τὴν πρώτην κίνησιν τῆς προπαρασκευῆς, ἡ ὁποία θὰ προϋπῆρχεν ἀναντιρρήτως. Ὀφείλω παρεμπιπτόντως νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον, ἐνῷ ἡ Γαλλία ἐφρόνει ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ καταρτίσῃ πλείονα ἀριθμὸν μονάδων ἀπὸ ὅσας διετήρει τόσον ὑπὸ ἔποψιν εὐκολίας ἐπιστρατεύσεως ὅσον καὶ ὑπὸ ἔποψιν δυσχερειῶν εἰς ἐνεργείας πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, ἐσκέφθη νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἐπὶ τῆς γραμμῆς καὶ νὰ βαδίσῃ μὲ δευτέραν γραμμὴν ἐφέδρων, εὑρέθη ὅμως πρὸ τοῦ Γερμαν. στρατοῦ, ὁ ὁποῖος εἰσέβαλε μὲ διπλοῦν ἀριθμὸν τμημάτων στρατοῦ, τὰ ὁποῖα κατήρτισεν ἅμα τῇ ἐπιστρατεύσει. Βεβαίως τοῦτο ἀπῄτησε μίαν ἐργασίαν, μίαν προπαρασκευήν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ παρουσιάσῃ τόσας δυσχερείας, διότι θὰ αὐξήσῃ πολὺ τὰς δυνάμεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ Χώρα νὰ εἶναι ἀσφαλὴς πλέον. Ὀφείλω ὅμως νὰ τονίσω ὅτι ἡ Χώρα ἡμῶν παρουσιάζει ἓν μέγα μειονέκτημα ὅσον ἀφορᾷ τὴν μορφὴν αὐτῆς ἥτις δὲν δύναται νὰ συγκεντρώσῃ εὐκόλως τὸν Στρατὸν ἡμῶν πρὸς ἐνέργειαν ἐπιχειρήσεων. Κατηργήσαμεν λοιπὸν ἀνὰ ἓν σύνταγμα τῶν τεσσάρων Μεραρχιῶν, τέσσαρα τάγματα προκαλύψεως, ὅπως ἐπίσης κατήργησεν ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὰ τάγματα τῆς Δημοκρατικῆς Φρουρᾶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως τῶν εἰδικῶν μονάδων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκπαιδεύσεως τῶν ταγμάτων αὐτῶν, προβλέπει ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι δύνανται νὰ καταρτισθῶσιν εἰς ἕκαστον σύνταγμα τάγματα, ἓν ἢ δύο ἢ τρία, ἂν θέλῃ, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὑπὸ τύπον ἐκπαιδεύσεως ταγμάτων νὰ δύναται νὰ καταρτίζῃ στελέχη, διότι ἡ λέξις εἰδικὰ τάγματα, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, παρέχει μόνον τὴν ἰδέαν ὅτι παρασκευάζονται εἰδικὰ τάγματα πρὸς ἀσφάλειαν τῆς Δημοκρατίας, ἐνῷ πράγματι ὁ Στρατὸς ὁλόκληρος εἶναι φρουρὸς τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ δέχεται τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας ὅτι ἡ τροποποίησις τῶν ὅπλων καὶ τῶν μέσων ἐν γένει τοῦ πολέμου ἐπιβάλλει τὴν ἵδρυσιν Ἐπιθεωρήσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ παράσχῃ τὰς συμβουλὰς αὐτῆς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ὅτι αἱ δύο ἐπιθεωρήσεις, ἡ Ἐπιθεώρησις τῆς Ἐπιμελητείας καὶ ἡ Ἐπιθεώρησις τῆς Ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας ἔδει νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, νὰ εἶναι δηλαδὴ εἷς ἐπιθεωρητὴς καὶ διευθυντής, διότι οἱ διευθυνταὶ ἀποτελοῦν ἁπλῶς ἐκτελεστικὰ ὄργανα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀσχολῶνται καὶ μὲ καθήκοντα εὐρύτερα, γενικώτερα. Ἐπίσης δὲν δύναται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ δεχθῇ μίαν γνώμην, ἡ ὁποία διαφαίνεται εἰς τὴν ἔκθεσιν, προκειμένου περὶ χωριστῶν ἀρχῶν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ, ἀλλὰ δέχεται ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι αἱ ἐπιθεωρήσεις αὐταὶ εἶναι ὄργανα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα συνεργάζονται μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου.

§41Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ τροποποιηθὲν σχέδιον νόμου;

§42Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν διενεμήθη· ἐγὼ δὲν τὸ εἶδον.

§43Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν πολλοῖς συμπίπτουν αἱ γνῶμαί μας.

§44Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἰς τὸ σχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχω, ὑπῆρχεν ἡ ἄποψις αὐτή, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ πεζικόν, μεθ’ ὅσα ἀνέπτυξα, προκειμένου περὶ καταρτισμοῦ τῶν Μεραρχιῶν, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἵνα ἐλατωθῇ ἡ δύναμις τῶν Μεραρχιῶν κατὰ ἓν σύνταγμα καὶ τοιουτοτρόπως τὰ τάγματα τῆς Δημοκρατικῆς Φρουρᾶς ἀντικατασταθῶσι διὰ προτύπων ταγμάτων καὶ νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ τάγματα τῆς προκαλύψεως κατὰ τέσσαρα, ὥστε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ δύναμις. Ἑπομένως ἡ ἄποψις αὐτὴ ἐξητάσθη εὐρύτερον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἵνα παρουσιασθῇ ἡ ἐμπόλεμος Μεραρχία μὲ δύναμιν ὁλόκληρον 4,500 ἀνδρῶν πεζικοῦ, δηλαδὴ ἀπὸ τρία συντάγματα ἐκ 1500 ἀνδρῶν ἕκαστον. Τὸ Γαλλικὸν σύνταγμα ἔχει 1800, ἀλλὰ δὲν φθάνομεν ἕως ἐκεῖ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ κατόπιν τῶν ἐλαφρώσεων αὐτῶν φθάνομεν εἰς τὴν δύναμιν αὐτήν. Φαντασθῆτε, κύριοι, ὅτι, ἂν δὲν ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις τῶν ταγμάτων αὐτῶν, σχεδὸν νεκραὶ θὰ εἶναι αἱ μονάδες, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στρατιωτῶν καὶ ἰδίως ἡ τήρησις τῆς προστασίας, τῆς καλύψεως τῆς συγκεντρώσεως, τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἱππικόν, ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν, χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ ἀποδώσῃ μείωσιν εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ κληθῇ ἐν πολέμῳ νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἱππικόν. Ἀλλὰ διὰ λόγους μὴ δυνατούς, μὴ πραγματοποιήσιμους, διότι δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἵππους πρὸς συντήρησιν τῶν ἱππικῶν συνταγμάτων καὶ πρὸς τροφοδότησιν αὐτῶν ἐν πολέμῳ, παρεδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν τήρησιν ἀνεξαρτήτου ταξιαρχίας ἱππικοῦ. Ἀντὶ ἑνὸς συντάγματος ἱππικοῦ κατὰ Σῶμα Στρατοῦ διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐφίππων ταγμάτων ἑκάστης Μεραρχίας, παραδέχεται μόνον ἕνα σύνταγμα ἀπὸ 6 ἴλας ἐκ τριῶν ἐπιλαρχιῶν, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἀσφαλῶς νὰ κινητοποιηθῇ τὸ μεραρχιακὸν ἱππικόν. Θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἡ Ἑλλάς, ἄν, ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως, εἶχε τοὺς ἀπαιτουμένους ἵππους διὰ τὰς Μεραρχίας καὶ τὴν τροφοδοσίαν αὐτῶν. Ἐπίσης διὰ τῶν ἵππων τῆς Χώρας νὰ δύνανται ἐξ ἴλαι νὰ ἔχωσι τοὺς πυρῆνας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ συγκροτοῦνται τὰ μεραρχιακὰ ἱππικά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὸν ἀγῶνα ἡ Μεραρχία. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πυροβολικόν, εὑρέθη ἐντελῶς σύμφωνος ἡ Ἐπιτροπὴ μὲ τὸ σχέδιον τῆς ὑπηρεσίας μεταγωγικῶν Σώματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ διεφώνησεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν τῆς ὑπηρεσίας περὶ καταργήσεως τῶν μεταγωγικῶν ταγμάτων. Τὰ τάγματα τὰ μεταγωγικά, κύριοι, ἔχουσι τὸν προορισμὸν νὰ καταρτίζωσι τὰς ἐφοδιοπομπὰς ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως, πεδινάς, ὀρεινὰς καὶ αὐτοκινήτων. Δὲν δύναμαι νὰ μὴ παραδεχθῶ ὅτι καταρτίζονται αἱ ἐφοδιοπομπαὶ αὐταὶ ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως διὰ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἕνας πυρὴν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς εἰρηνικῆς καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἓν τάγμα, ἀλλ’ εἰς τὸ ἴδιον τάγμα νὰ ὑπάρχῃ μία διλοχία ἐξ ἑνὸς λόχου πεδινοῦ καὶ ἑνὸς ὀρεινοῦ. Θὰ εἶναι τέσσαρες διλοχίαι, θὰ εἶναι δυνατὸν δὲ διὰ 40 ἀνδρῶν καρραγωγέων ἢ ἐκφορτωτῶν νὰ ἀποτελεσθῇ ἡ δύναμις αὐτῶν, ὥστε νὰ εἶναι οἱ πυρῆνες τῶν ἐφοδιοπομπῶν, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ καταρτισθῶσιν ἐν πολέμῳ· διότι ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι, ὡς διεξάγονται αἱ ἐπιχειρήσεις, ἵνα δύναται ἕνας Στρατὸς νὰ κινηθῇ, δέον νὰ ἐφοδιάζηται εἰς τροφοδοσίαν, εἰς πυρομαχικὰ καὶ ἐν γένει εἰς πολεμικὸν ὑλικὸν ἐπαρκές· δὲν δύναται νὰ ἐφοδιάζεται ἄνευ ἐπαρκοῦς καὶ ἀμέμπτου λειτουργίας τῶν ἐφοδιοπομπῶν καὶ αὐταὶ δὲ δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσι καλῶς ἂν δὲν ἀποτελοῦνται ἀπὸ μόνιμα στελέχη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν στρατολογίαν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τοῦτο· νὰ ὑπάρχῃ ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ στρατολογικῇ ἓν στρατολογικὸν γραφεῖον διὰ τὴν ἀπρόσκοπτον διεξαγωγὴν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν πολιτῶν, ἵνα ἕκαστος, ἀναλόγως τῶν συγκοινωνιῶν, εὑρίσκει τὸ ἀναγκαῖον ὄργανον πλησίον καὶ εὐχερῶς διεξαγάγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι δύνανται νὰ καταρτισθῶσι γραφεῖα, μάλιστα ἕνας ἀριθμὸς παραρτημάτων εἰς τὰς διαφόρους πόλεις, εἰς τοὺς νομοὺς ἢ εἰς τὰς ἐπαρχίας, τῶν ὁποίων ἡ σύνθεσις, τόσον τῶν παραρτημάτων ὅσον καὶ τῶν γραφείων, θὰ κανονισθῇ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, εἰς τρόπον ὥστε εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ἡ ὁποία στρατολογεῖ νὰ δύναται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον νὰ ἔχῃ τόσον τοὺς πίνακας τῶν κληρωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελέσωσι τὴν κλάσιν, ὅσον καὶ τῶν ἐφέδρων ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως ἐν τελείᾳ καὶ ἀρίστῃ καταστάσει. Ἐγέννησαν τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ ὑποθέτω καὶ εἰς πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, παράπονα ἐκ μέρους ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἀδικοῦνται διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ ὡς χάνοντες τοὺς βαθμούς των. Ἐπ’ αὐτοῦ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὑπάρχοντα στελέχη ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία ζημία εἰς τὰ στελέχη αὐτά. Ἐξ ἄλλου ὅμως, ὅταν γίνεται ἕνα νομοθέτημα, ἕνας θεσμός, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ἀσφάλεια τῆς Χώρας, ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν πόρων τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Χώρα, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν θέσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ πολλαπλασιάζωνται διαρκῶς εἰς τὸ μέλλον, ὅπως ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ σκεφθεῖσα περὶ καταργήσεως τεσσάρων συνταγμάτων πεζικοῦ, ἑνὸς συντάγματος μηχανικοῦ καὶ ἑνὸς ἱππικοῦ δὲν νομίζει ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι δυνατὸν νὰ θίξῃ τὰ ὑπάρχοντα στελέχη. Εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἀποτεινόμενος εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι τόσον νέοι ἔφθασαν εἰς τοὺς βαθμοὺς τοὺς ὁποίους κατέχουν, διότι θὰ προκύψῃ μία σημαντικὴ οἰκονομία διὰ τῆς καταργήσεως τῶν μονάδων τούτων, εἶμαι βέβαιος, λέγω, ὅτι οὐδέποτε θὰ διστάσουν τὰ Ἑλληνικὰ στελέχη νὰ ὑποστῶσι θυσίας, προκειμένου νὰ προκύψῃ ἓν μέγα ἀγαθὸν διὰ τὴν Χώραν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ σπουδαιότερον καὶ οὐσιωδέστερον κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκπαίδευσιν. Πάντες, κύριοι, οἱ ἀσχοληθέντες μὲ τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα γνωρίζουσιν ὅτι ἡ ἀξία καὶ ἡ ἰσχὺς ἑνὸς Στρατοῦ μιᾶς Χώρας ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀξίας τῶν στελεχῶν. Δὲν ἔχομεν ἢ νὰ παρατηρήσωμεν τί κατὰ τὰς διαφόρους Χώρας ἔπραξαν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις πρὸς πραγμάτωσιν τοῦ μέτρου τούτου. Ἡ Γερμανία μετὰ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἐκ τῶν Ναπολεοντείων ἐκστρατειῶν καὶ βραδύτερον ἐσκέφθη ὅτι διὰ νὰ δύναται νὰ ἐλπίσῃ εἰς νίκην εἰς τὸ μέλλον πρέπει νὰ καταρτίσῃ ἡγήτορας καὶ ἵδρυσε τὴν Ἀκαδημίαν Πολέμου, ἐκ τῆς ὁποίας παρήχθη τὸ μέγα ἐπιτελεῖον, ὁ Μόρκινκ κλπ., παραγαγὸν χορείαν ἡγητόρων καὶ ἐπιτελῶν οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν εἰς τὸ 1870 νὰ καταστρέψουν τὸν Γαλλικὸν στρατόν, νὰ μὴ πιστευθῇ δὲ παρ’ οὐδενὸς ὅτι ὁ ἀριθμὸς τὸν ὁποῖον παρέταξεν ἡ Γερμανία ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶχε νικήσει. Ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις, μελετήσασα τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα παρήγαγον τὴν καταστροφήν, μελετήσασα τὰ γεγονότα μιᾶς ἡμέρας, τῆς 16ης Αὐγούστου, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ μάχη τοῦ Μέτς, ἐπείσθη ἀδιστάκτως περὶ τούτου. Εἶδον ἐπὶ τόπου τοὺς καθηγητάς, τοὺς ὁποίους ἔτυχε νὰ ἔχουν, μετὰ πόσης λύσσης ἐξεφράζοντο ἐναντίον τῶν ἡγητόρων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν κατηγόρουν δι’ ἔλλειψιν πατριωτισμοῦ, οὔτε δι’ ἔλλειψιν ἀνδρείας. Κάθε ἄλλο, διότι ἦσαν στρατηγοὶ καὶ ἡγήτορες οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τοὺς βαθμοὺς εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν· ἦσαν ὑπέροχοι, ἀλλὰ δὲν ἐλειτούργει ἡ κεφαλή. Εὑρέθησαν πρὸ ἐπιτελείων καὶ στρατιωτικῶν Γερμανῶν, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ τοὺς δώσωσι κτυπήματα ἀλλεπάλληλα εἰς σημεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ φαντασθῶσι καὶ ἡττήθησαν. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὑπάρχει ἓν μέγα ἀξίωμα ἐν τῷ στρατῷ: «Δὲν ἡττᾶται ἐν πολέμῳ παρὰ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐφαντάσθη ὅτι ἡττήθη». Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς περὶ τούτων πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Ἡ Γαλλία τότε διὰ νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὸ μέλλον, διὰ νὰ δημιουργήσῃ κεφαλάς, ἡγήτορας, ἵδρυσε τὴν Ἀκαδημίαν, ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐντατικῶς καὶ λειτουργήσασα ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μεγάλου πολέμου. Καὶ δύναμαι, κύριοι, νὰ σᾶς βεβαιώσω—καὶ δὲν εἶναι ἀπόρροια ἰδικῶν μου μόνον μελετῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμα κατόπιν τοῦ μεγάλου πολέμου—ὅτι, ἂν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ ὑπῆρχε τὸ Γαλλικὸν ἐπιτελεῖον, ἀσφαλῶς κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον θὰ κατεστρέφετο ἡ Γαλλία ἐπὶ κακῷ τῆς ἀνθρωπότητος βεβαίως, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως. Ἀλλ’ ἡ νεωτέρα Γαλλικὴ Ἀκαδημία, ἡ ὁποία παρήγαγε τὸν Φός, τὸν Ζὸφρ κλπ. κατώρθωσε νὰ σταματήσῃ τὴν χειροτέρευσιν τοῦ κακοῦ. Εἰς τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα, εἰς τὴν Γερμανικὴν διοίκησιν, τὸ πνεῦμα ὀργανοῦται καὶ χρησιμοποιεῖται καλύτερον, διότι εἰς τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα εἶναι εἷς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διευθύνει. Δυστυχῶς ὅμως, ὅταν εἶναι εἷς ἄνθρωπος, μία ἀνθρωπίνη δύναμις, εὑρίσκονται πολλοὶ κόλακες καὶ ἑρπετά, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τοὺς λάμποντας ἀστέρας αὐτοῦ καὶ ἀνέρχονται εἰς τὰ διάφορα ἀξιώματα, ἐνῷ οἱ μεγάλοι χαρακτῆρες, αἱ μεγάλαι προσωπικότητες δὲν ἀναφαίνονται ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις. Δὲν ἔχω δὲ ἢ νὰ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὸν Χίνδεμπουργκ, ὁ ὁποῖος εἰς τὰ 1911 ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν παρὰ τοῦ ἰδίου Αὐτοκράτορος, διότι δὲν ἦτο ἀρεστὸς εἰς αὐτὸν ἀπέναντι τοῦ φὸν Κλούκ, ὁ ὁποῖος ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἥττης τοῦ Μάρνη. Τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα παραμερίζουσι τοὺς καλυτέρους, ἐνῷ τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα δὲν δύνανται νὰ σταματήσωσι τὰς ἀξίας, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὰς ἀνωτέρας βαθμίδας. Ἐὰν οἱ Γάλλοι εἶχον ἐκπαιδεύσει τοὺς ἡγήτορας, δὲν θὰ ἐπήρχοντο τὰ ἀποτελέσματα τῶν μαχῶν τοῦ 1870, ἐνῷ μὲ τὸ ἴδιον ὑλικόν, ἀλλὰ μὲ πεπαιδευμένους ἡγήτορας, ἐνίκησαν κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον. Ἡ Ἰαπωνία—διότι ὑπάρχουν καὶ Χῶραι αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπερίμεναν συμφορὰς ἵνα διοργανώσωσι τὸ πολεμικόν των ὑλικὸν —ἡ Χώρα αὕτη ἀρκετὰ ἐγκαίρως καὶ χωρὶς νὰ κινήσῃ θόρυβον εἶχε μελετήσει τοὺς τρόπους διὰ τῶν ὁποίων ὀργανοῦνται τὰ Κράτη καὶ ἔσπευσε νὰ καταρτίσῃ τοὺς ἡγήτορας καὶ τὰ ἐπιτελεῖα τοῦ Στρατοῦ της καὶ ἀντεπεξῆλθε καὶ ἐνίκησεν ἕνα κολοσσόν. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀνάγκη νὰ προστρέξω μακράν; Ἔχομεν τοὺς πέριξ ἡμῶν. Ἡ Βουλγαρία παρουσιάζει ἕνα Ἡγεμόνα, ὁ ὁποῖος εὐθὺς ἐγκαίρως κατώρθωσε νὰ καταρτίσῃ Ἀκαδημίαν Πολέμου, ἡ ὁποία ἐμόρφωσεν ἡγήτορας δυναμένους νὰ σκέπτωνται καὶ νὰ ἀποφασίζουν. Ἡ Σερβία, χάρις εἰς ἕνα ἄνθρωπον, τὸν βοεβόδα Πούτκιν, κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ Σχολὴν Πολέμου, εἰς τρόπον ὥστε ἡ Χώρα νὰ εἶναι αὐτάρκης. Μόνον ἡ Ἑλλάς, καίτοι ἔχει πλέον τοῦ αἰῶνος ἐλεύθερον βίον, εὑρίσκεται ἐστερημένη τοῦ μέσου τούτου· ἡ Ἑλλάς, εἰς τὴν ὁποίαν οὔτε τὸ πνευματικὸν ὑλικὸν δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ καμμίαν Χώραν, οὔτε ἡ εὐστροφία, ὁ πατριωτισμός, ἡ ὁρμή, τὰ εἴδομεν αὐτὰ τὰ πράγματα, εἶναι ἀνυπέρβλητα καὶ εἴδομεν ὅτι διέρχονται νικηφόροι αἱ διάφοροι φάλαγγες, ἄνευ δυσκολίας, ὅταν ὅμως παρουσιάζεται μία πραγματικῶς δύσκολος κατάστασις—δυστυχῶς ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν—ἐπέρχεται ἡ καταστροφή. Θὰ ἐπήρχετο βεβαίως ἡ τελευταία ἧττα, διότι ἦτο πολιτικὴ ἧττα, ἀλλ’ εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι, ἂν ὑπῆρχον ἡγήτορες, θὰ ἠδύναντο νὰ περιορισθοῦν τὰ ἀποτελέσματα εἰς μίαν ἔντιμον ὑποχώρησιν. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὰ στελέχη, ἔδει κάποτε καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀρχίσῃ νὰ σκεφθῇ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ Χώρα αὐτάρκης. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909 τὸ πρῶτον ἐστράφη πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην καὶ ἐκάλεσε μίαν Ἀποστολήν, διότι ἐνθυμούμεθα πάντες ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν μὲ τὰ ὑλικὰ τὰ ὁποῖα εἴχομεν νὰ καταρτίσωμεν τὴν Σχολὴν τῆς ὁποίας εἴχομεν ἀνάγκην. Περιωρίσθη αὐτὴ ἡ Ἀποστολὴ νὰ καταρτίσῃ μίαν προπαρασκευαστικὴν Σχολὴν καὶ τοὺς μᾶλλον εὐδοκιμοῦντας εἰς αὐτὴν νὰ ἀποστέλλῃ εἰς Εὐρώπην, καὶ ἠλπίζομεν μετά τινα καιρὸν νὰ καταρτισθῇ τὸ προσωπικόν, ὥστε νὰ ἱδρυθῇ μία Σχολή. Δυστυχῶς τὸ μοναρχικὸν καθεστὼς ἐπεκράτησε καὶ πάλιν καὶ κατηργήθη ἡ Σχολὴ αὕτη, διότι ἤθελε τὸ καθεστὼς αὐτὸ πλῆθος ἀγραμμάτων, δὲν συνέφερε δὲ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ταράσσουν τοὺς κύκλους. Ἡ Συνέλευσις αὐτὴ δύναται νὰ εἶναι ὑπερήφανος πρὸς τοῦτο, διότι ἐκάλεσεν Ἀποστολὴν καὶ ἐτέθησαν αἱ βάσεις, ὥστε μετὰ παρέλευσιν ἐλαχίστου χρόνου νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις καὶ σὺν τῷ χρόνῳ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐξ Εὐρώπης νὰ παρουσιασθῇ τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον χρειαζόμεθα διὰ νὰ ἀποτελέσωμεν τὴν Ἀκαδημίαν Πολέμου, ὥστε νὰ εἴμεθα Χώρα αὐτάρκης. Ἀπομένει, κύριοι, πρὸς ἐξέτασιν, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξητε, πῶς θὰ προέρχωνται τὰ στελέχη. Αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κανονισθῇ, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἀκέραιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἀποδώσῃ ἡ Χώρα ἡμῶν. Λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία, κύριοι, θέλει νὰ ἀνασυσταθῇ τὸ Σχολεῖον Ὑπαξιωματικῶν διὰ δύο κυρίως λόγους. Πρῶτον, διότι αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται, κατὰ τὴν ἀντίληψίν της, ἄλλως νὰ πληρώσῃ, τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον ἄλλοτε, καὶ δεύτερον διὰ νὰ δύναται νὰ ἔχῃ μίαν ἅμιλλαν μεταξὺ τῶν δύο Σχολείων. Θὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, τί ἀκριβῶς συνέβαινεν ὅτε ὑπῆρχον τὰ δύο αὐτὰ Σχολεῖα, διότι τῷ 1913 κατηργήθη τὸ ἓν καὶ ἔμεινεν μόνον ἓν Σχολεῖον, μία προέλευσις. Ὅταν ὑπῆρχε Σχολεῖον Ὑπαξιωματικῶν, ὑπῆρχον ἄριστοι καθ’ ὅλα ὑπαξιωματικοί. Ἀλλὰ τί συνέβαινεν; Οἱ ὑπαξιωματικοὶ κατετάσσοντο διὰ νὰ ἀποκτήσουν τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, κατετάσσοντο ἐπὶ ὡρισμένῃ θητείᾳ, καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν ἠδύναντο νὰ φθάσουν τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, κατετάσσοντο διαρκῶς καὶ ἔφθανον καὶ διήρχοντο τὸ ὅριον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπέτρεπεν εἰς αὐτοὺς νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς διαγωνισμόν. Τότε πλέον ἀντελαμβάνοντο ὅτι ἐχάθη ὁ χρόνος ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδύναντο νὰ ἐπιδιώξωσιν ἕτερον ἐπάγγελμα, καὶ ἔμενον εἰς τὸν Στρατόν, παραπονούμενοι ἐναντίον τοῦ Κράτους—διότι οὐδεὶς Ἕλλην θέλει νὰ παραδεχθῇ ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι καλὸς καὶ ἄξιος—καὶ ἤρχιζον πλέον νὰ ἐργάζωνται, νὰ ἀγωνίζωνται ὥστε νὰ γίνουν οἱ λεγόμενοι τότε εὐεργετικοὶ ἀξιωματικοί. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ἀπέμενον, ἐξετάσωμεν τώρα καὶ τοὺς εὐτυχήσαντας νὰ γίνουν ἀξιωματικοί. Πρὶν γίνουν ἀξιωματικοὶ εἰργάζοντο καὶ ἠσχολοῦντο νὰ ἀποκτήσουν γνώσεις. Ὅταν ἐγίνοντο ἀξιωματικοί, ἀντελαμβάνοντο ὅτι μόνον τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς τῆς ἡλικίας ἀπέκλειεν αὐτούς, διότι οἱ μὲν θὰ ἠδύναντο μετὰ τὰ 33 ἔτη νὰ γίνουν ἀξιωματικοί, οἱ δὲ μέχρι τοῦ 20 ἢ 21 ἔτους, ὅτι μόνον ἡ ἡλικία τοὺς ἠμπόδιζεν εἰς τὸ νὰ φθάσουν νὰ διοικήσουν. Ἑπομένως ἐπήρχετο ἕνας κλονισμὸς ὁλοκλήρου τοῦ ὀργανισμοῦ, ἐγεννᾶτο μία ἐχθρότης μεταξὺ τῆς μιᾶς τάξεως καὶ τῆς ἄλλης, καὶ ἡ ὁποία ἐχθρότης, θέλω νὰ μὲ πιστεύσητε, κύριοι συνάδελφοι, ἦτο ἄγνωστον ποῦ θὰ κατέληγε. Φρονῶ ὅτι, ἂν δὲν ἐπήρχοντο οἱ πόλεμοι καὶ οἱ καθεστωτικοὶ ἀγῶνες, θὰ ἔφθανεν ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς εἰς λίαν τραγικὰ ἀποτελέσματα. Τοῦτο ἀκριβῶς πιστεύω καὶ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ὅ,τι πιστεύω νὰ τὸ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, διότι πρόκειται— καὶ δυστυχῶς δὲν ἐμελετήθη καλῶς ἡ ἀπόφασις αὐτή—πρόκειται νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρωσι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς οἱ καθεστωτικοὶ ἀγῶνες ἐξήλειψαν. Καὶ ἐρωτᾶται: Ὅταν, ἀντὶ ἁμίλλης, ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐχθρότης, μὴ τυχὸν τὸ ἄλλο ἀγαθόν, τῶν ὑπαξιωματικῶν, δύναται ἄλλως νὰ ἀναπληρωθῇ, χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐχθρότητα αὐτήν; Ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ λαμβάνῃ μέτρα καὶ περὶ τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ὑπηρεσίας ἀλλὰ δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Εἶμαι πεπεισμένος, κύριοι—καὶ ἔχω μελετήσει τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη καὶ εἰς ἄλλα Κράτη— ὅτι δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ ἑξῆς σύστημα: Ὅλοι σεῖς οἱ πολιτευόμενοι ἀναμφισβητήτως γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, μὲ ὀλίγα γράμματα, τελειώσαντες τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, καραδοκοῦσι νὰ λάβωσι μίαν θέσιν εἰς τὸ Στράτευμα ἢ ἀλλοῦ ποῦ. Ἂν λοιπὸν ἡ Συνέλευσις, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα, διότι εἶναι κυρίαρχον Σῶμα, ἀποφασίσῃ ὥστε τινὰς τῶν θέσεων νὰ τὰς λαμβάνωσι μόνον ὑπαξιωματικοί, κατόπιν ὡρισμένης ὑπηρεσίας, ἤδη δὲ παρουσιάζεται καὶ ἕνα μέγα ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Χώραν μας μετὰ τὴν καταστροφήν, ὅτι ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς προσφυγοπαίδων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι, θὰ ἠδυνήμεθα οὕτως ἀσφαλῶς νὰ ἔχωμεν τοὺς πυρῆνας τῶν μονίμων ὑπαξιωματικῶν. Νὰ ἀποφασίσῃ λοιπὸν ἡ Συνέλευσις, ὥστε ὡρισμένας θέσεις νὰ λαμβάνουν αὐτοὶ καὶ μόνον αὐτοί, καὶ οὕτω θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοὺς δύο, λοχίαν καὶ ἐπιλοχίαν, μονίμους, τοὺς δὲ λοιποὺς νὰ τοὺς ἔχωμεν ἐκ τῶν κληρωτῶν ἢ ἐκ τῶν ἐθελουσίως κατατασσομένων.

§45Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τώρα ποὺ οἱ σιδηρόδρομοι ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος, θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ προσωπικὸν τῶν σιδηροδρόμων νὰ προέρχηται ἐξ αὐτῶν.

§46Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Καὶ τῆς ἀγρονομίας.

§47Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Χαίρω πολύ, κύριοι συνάδελφοι. Καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τοὺς πειθαρχοῦντας αὐτούς, διότι μετὰ ἑπτὰ ἐτῶν στρατιωτικὴν μόρφωσιν θὰ ἔχουν μεγάλην πειθαρχίαν, θὰ δυνηθῶμεν ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως νὰ τοὺς ἔχωμεν μὲ τὴν πειθαρχίαν των νὰ διεξάγουν τὴν ὑπηρεσίαν των εἰς τὸν πόλεμον. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἐπέτυχεν ὁ θεσμὸς τῶν μονίμων ὑπαξιωματικῶν. Πῶς θέλετε νὰ ἐπιτύχῃ, ἀφοῦ λαμβάνουν 500 δρ. μισθὸν μηνιαίως; Διατί δίδομεν εἰς τὸν «κυνηγὸν» 2000 δραχ. μηνιαίως καὶ διατί νὰ μὴ δώσωμεν καὶ εἰς τὸν ὑπαξιωματικόν, εἰς τρόπον ὥστε, προσδοκῶν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν θὰ καταλάβῃ ἀποστρατευόμενος, νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν θέσιν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ καὶ νὰ ἔχωμεν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τοὺς ὁποίους ἐπιθυμεῖ ἡ ὑπηρεσία; Ἀδιστάκτως, κύριοι, φρονῶ ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου—καὶ ποιοῦμαι ὑστάτην ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν—δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀρίστους ὑπαξιωματικούς. Παρετήρησα ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μειονοψηφία ἰσχυριζομένη ὅτι θέλομεν ἡμεῖς τάχα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ὁμοιογένειαν διὰ τοῦ ἑνὸς Σχολείου. Κάθε ἄλλο. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁμοιογένεια θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ διὰ τῶν πολλῶν Σχολείων, ὅταν ὑπάρχῃ γενικὴ κατεύθυνσις. Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν ἐπὶ τοῦ ἄλλου σημείου νὰ ἐνδιατρίψω· τὸ τί θὰ γίνουν οἱ ὑπαξιωματικοὶ ὅταν γίνωνται ἀξιωματικοί. Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἀρκούντως σᾶς ἐκούρασα, ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι τόσον σπουδαῖον. Θὰ ἤθελον νὰ πιστεύσητε ὅτι ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν παρουσίασα, ὡς ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνώπιον ὑμῶν, εἶναι ἐργασία, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ μεγάλης εὐσυνειδησίας ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι δὲν παραδέχομαι κακὴν διάθεσιν καὶ θέλω νὰ παραδεχθῆτε ὅτι οὔτε ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην νὰ γίνω ἀντιδημοτικὸς διότι προτείνω ἀντιδημοτικὰ μέτρα, ὅπως ἐπίσης θὰ ἦτο ὕβρις δι’ ἐμὲ τὸν ἴδιον τὸ νὰ θέλω νὰ ἐννοήσω ὅτι τὸ Σχολεῖον Ὑπαξιωματικῶν ἀπέδωκε καλοὺς καρπούς. Ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν πολὺ καλύτερον Σῶμα ὑπαξιωματικῶν διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον προτείνομεν εἰς ὑμᾶς. Δὲν ἠθέλησα ἐγὼ νὰ ἀποδώσω μομφὴν ὅτι οἱ προερχόμενοι ἐκ τοῦ Σχολείου τούτου δὲν εἶναι καλοὶ ἀξιωματικοί, διότι καὶ ἐγὼ ἐκ τοῦ Σχολείου τῶν Ὑπαξιωματικῶν προέρχομαι. Νομίζω ὅτι προκειμένου νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἦτο, λέγω, δι’ ἐμὲ πολὺ ὑποδεέστερον τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσέφερον μέχρι τοῦδε, ἂν παρουσιαζόμην εἰς ὑμᾶς καὶ δὲν σᾶς ἀνέφερον τὰ πράγματα ἐν ὅλῃ τῇ γυμνῇ ἀληθείᾳ. Εἶναι δὲ τοσοῦτον τὸ πνευματικὸν ὑλικὸν τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ Χώρα ἡμῶν, ὥστε ἠδυνήθη, ὡς ἦτο καὶ ὡς ἔχει, μολονότι τὸ Κράτος δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα ὅπως καταρτίσῃ τὴν Χώραν ἡμῶν, νὰ εἶναι ἐπαρκής, μὲ ὀλίγην δὲ θέλησιν καὶ δραστηριότητα δύναται νὰ ἱδρυθῇ ὑπὸ τοὺς βράχους τῆς Ἀκροπόλεως καὶ ἄλλη Ἀκαδημία, ἥτις νὰ ἐκπέμπῃ τὰ φῶτα αὐτῆς, διότι ἐξ Ἑλλάδος ἐπήγασεν ὁ Ἐπαμεινώνδας, διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν στελεχῶν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ Χώρα ἡμῶν νὰ εἶναι αὐτάρκης. (Χειροκροτήματα).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§49Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θεωρῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπαραίτητον, προτοῦ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀνεφύη ἐν τῇ Συνελεύσει, περὶ τῆς μυστικότητος τουτέστι τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Θεωρῶ δὲ ἀπαραίτητον, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ζητήματα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται μυστικὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ μόνον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἶναι ἄγνωστα. Ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ κατανοηθῇ ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ. Ἐκτὸς τοῦ σχεδίου ἐπιστρατεύσεως, οὐδὲν ἄλλο ὑπάρχει μυστικὸν εἰς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τῆς Χώρας. Καὶ ὅταν λέγωμεν σχέδιον ἐπιστρατεύσεως, ἐννοοῦμεν τὴν στρατηγικὴν συγκέντρωσιν, δηλαδὴ ποῦ θὰ συγκεντρωθοῦν τὰ Σώματα Στρατοῦ καὶ αἱ Μεραρχίαι τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐπιστρατευόμεναι, π.χ. ἐν Θράκῃ ἢ ἐν Δυτικῇ Μακεδονίᾳ, ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ ἢ ἐν Ἠπείρῳ, διότι τοῦτο καταδεικνύει τὴν θέλησιν τοῦ ἀρχιστρατήγου. Ὅταν αἱ μονάδες συγκεντρωθῶσιν ἐν Θράκῃ ἢ ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ ἢ ἐν Δυτικῇ Μακεδονίᾳ, καταφαίνεται πασιδήλως ὅτι ἐκεῖ ὁ ἀρχιστράτηγος θὰ καταβάλῃ πᾶσαν τὴν προσπάθειάν του. Ἀλλὰ τοιαῦτα ζητήματα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθουν εἰς συζήτησιν ἐν τῇ Συνελεύσει. Συνεπῶς, ἐκτὸς τῆς στρατηγικῆς συγκεντρώσεως καὶ τῶν στρατιωτικῶν μεταφορῶν τῶν μονάδων τοῦ ἐσωτερικοῦ πρὸς στρατηγικὴν συγκέντρωσιν εἴς τι σημεῖον τῆς παραμεθορίου, οὐδὲν ἄλλο μυστικὸν ὑπάρχει. Δηλαδὴ μυστικὸν εἶναι ποῦ θὰ μεταφερθῇ π.χ. τὸ Βʹ Σῶμα Στρατοῦ, ἐπιστρατευόμενον, εἰς Θεσσαλονίκην ἢ εἰς Καβάλλαν. Διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἀποβιβάζεται εἰς Καβάλλαν, τοῦτο σημαίνει ὅτι πρόκειται περὶ συγκεντρώσεως εἰς Θράκην ἢ εἰς Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ἂν δὲ ἀποβιβασθῇ εἰς Θεσσαλονίκην, τότε πρόκειται περὶ συγκεντρώσεως εἰς Κεντρικὴν Μακεδονίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον μυστικὸν τοῦ Στρατοῦ μιᾶς Χώρας, κύριοι συνάδελφοι, καὶ οὐδὲν ἄλλο. Πόσην δύναμιν ἀποδίδει μία ἡλικία, πόσην δύναμιν παρατάσσει ἕνας Στρατὸς ἐν πολέμῳ, τί εἶδος ὑλικὸν ἔχει καὶ πόσον (πυροβόλα, ὅπλα κλπ.), πόσαι μονάδες θὰ γίνωσιν ἐφεδρικαὶ ἐν ἐπιστρατεύσει, ταῦτα πάντα εἶναι πάντοτε γνωστὰ εἰς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Ἐὰν ἐρωτήσητε ἕνα ξένον στρατιωτικὸν ἀκόλουθον, ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις, θὰ ἴδητε ὅτι καὶ τὰς τελευταίας λεπτομερείας κατέχει οὗτος τῆς ὀργανώσεως τοῦ Στρατοῦ μας, τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν γνωρίζει. Ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἑξῆς στοιχείων: Πρῶτον ἐκ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας· ἂν τουτέστιν ἡ Χώρα διαθέτει τὰ ἀπαραίτητα οἰκονομικὰ διὰ τὴν πλήρη ὀργάνωσιν. Εὐτυχῶς πᾶσαι αἱ δημοκρατικαὶ Κυβερνήσεις οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔφερον εἰς τοῦτο, παρέχουσαι ὅλας σχεδὸν τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις καὶ συνεπῶς οὐδὲν σχεδὸν ἐμπόδιον καὶ οὐδεὶς περιορισμὸς ὑπάρχει ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς Χώρας. Δεύτερον ζήτημα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ στρατιωτικὴ ὀργάνωσις τῆς Χώρας, εἶναι ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους, τρίτον ἡ ἐκπαίδευσις καὶ τέταρτον, ἂν ὁ Ὀργανισμὸς παρέχῃ τὸν σκελετόν, ἵνα ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως περιλάβῃ ὅλην τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν τῆς Χώρας πρὸς συγκρότησιν ἀξιομάχου Στρατοῦ. Ἡ συνοριακὴ ἡμῶν γραμμὴ ἐκτεινομένη ἀπὸ τοῦ Ἰονίου μέχρι τοῦ Αἰγαίου πελάγους εἰς τὰς ἐκβολὰς τοῦ Ἕβρου, ἔχει μῆκος πλέον τῶν χιλίων χιλιομέτρων, τεμνομένη εἰς τὸ μέσον περίπου ὑπὸ τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ. Ἡ φύσις τῶν συνόρων ἡμῶν εἶναι ὀρεινοτάτη, διακοπτομένη δὲ ὑπὸ ποταμῶν, παρουσιάζει κοιλάδας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὰς γραμμὰς ἐπιχειρήσεων τῶν ὁμόρων Κρατῶν. Πᾶσα στρατιωτικὴ ὀργάνωσις τῆς Χώρας πρέπει πρὸ παντὸς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Χώρα ἡμῶν ἀνατολικῶς τοῦ Ἀξιοῦ εἶναι χώρα ἄνευ σπονδυλικῆς στήλης, διότι ἡ ἀπόστασις τῶν συνόρων ἀπὸ τῶν στρατηγικῶν σημείων τῆς σχετικῆς περιφερείας εἶναι εἰς τὸν τομέα τῆς Δοϊράνης 65 χιλιόμετρα ἀπὸ τῆς Θεσσαλονίκης, εἰς τὸν τομέα Σερρῶν καὶ Δεμὴρ Ἰσσὰρ ἀπὸ τῶν συνόρων μέχρι τῶν ὑψωμάτων τοῦ Λαχανᾶ περίπου 60 χιλιόμετρα, τὰ ὁποῖα, ἂν καταλάβῃ ὁ ἐχθρός, ἀποκόπτει τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, εἰς τὸν τομέα Δράμας 50 χιλιόμετρα ἀπὸ Ἀγγίστης, εἰς τὸν τομέα Ξάνθης περὶ τὰ 40 χιλιόμετρα καὶ εἰς τὸν τομέα Γκιουμουλτζίνης περὶ τὰ 25 χιλιόμετρα. Δηλαδὴ ἡ ἀπόστασις αὕτη κυμαίνεται μεταξὺ 65 καὶ 25 χιλιομέτρων, τουτέστι πορείας μιᾶς καὶ ἡμισείας ἡμέρας. Ἐκ τούτου καταφαίνεται ὅτι, ἂν ὁ ἐχθρὸς κατορθώσῃ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὸ ἔδαφος ἡμῶν καὶ διανύσῃ 40 καὶ πλέον χιλιόμετρα πρὸς κατάληψιν ἑνὸς στρατηγικοῦ σημείου, ἀποκόπτεται ἡ χώρα ἡ ἀνατολικῶς τοῦ Ἀξιοῦ καὶ ἐπέρχεται οὕτω σύγχυσις καὶ ματαίωσις τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τῆς στρατηγικῆς συγκεντρώσεως. Πᾶσα συνεπῶς ὀργάνωσις τοῦ Στρατοῦ πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς βάσιν αὐτὸ τὸ μειονέκτημα τῆς χώρας ἀνατολικῶς τοῦ Ἀξιοῦ καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπὸ ταύτης πάντα τὰ μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἰδίως τῆς πρώτης ἡμέρας αὐτῆς καὶ τῆς συγκεντρώσεως τοῦ Στρατοῦ ἡμῶν ἀνατολικῶς τοῦ Ἀξιοῦ. Πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται ἐξαιρετικὴ στρατιωτικὴ ὀργάνωσις τῆς Χώρας ἐκεῖ. Τὸ σπουδαιότερον δὲ μέτρον εἶναι ὅτι αἱ μονάδες πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτης δυνάμεως, ὥστε, ἐνισχυόμεναι, ἐκ τῶν πόρων τῆς Χώρας εἰς ἄνδρας καὶ κτήνη, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῶσιν εἰς ἐμπόλεμον δύναμιν ἐντὸς τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως. Πᾶς ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀποβλέπει εἰς τοῦτο, εἶναι ἀκατάλληλος διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, διότι, ἂν ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως ἀναμένωμεν ἐνίσχυσιν τῶν μονάδων τῆς Κεντρικῆς καὶ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῶν Νήσων, αἱ ἐνισχύσεις αὗται θὰ φθάσουν μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας τὸ ταχύτερον.

§50Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Μετὰ 14 ἡμέρας.

§51Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἕνας λόγος ἐπὶ πλέον. Εἶναι συνεπῶς ἀπαραίτητον ὅπως τὸ στρατολογικὸν κέντρον βάρους τῆς Χώρας μετατοπισθῇ πρὸς βορρᾶν, ἵνα ἡ ἀπόδοσις ἡ στρατολογικὴ ἑκάστης κλάσεως ἀποδίδῃ τοιαύτην δύναμιν εἰς Μεραρχίας Μακεδονίας καὶ Θράκης, ὥστε δι’ ἐπιστρατεύσεως κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ ἐπιτοπίου ὑλικοῦ εἰς ἄνδρας καὶ εἰς κτήνη νὰ συμπληροῦται ἡ ἐμπόλεμος δύναμις τῶν Μεραρχιῶν, ἵνα ὦσιν εἰς θέσιν νὰ ἀμυνθῶσι τῶν συνόρων ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καὶ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν συγκέντρωσιν ὁλοκλήρου τοῦ Στρατοῦ ἡμῶν. Τοῦτο εἶναι βάσις, ἐπαναλαμβάνω, ἀπαραίτητος τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ. Ἡ κληθεῖσα ἡλικία τοῦ 1925 ἀπέδωσεν ἄνδρας 15,770 εἰς τὰς περιφερείας 21 συνταγμάτων (δύο τῶν Ἰωαννίνων, 2 Θεσσαλίας καὶ 17 Μακεδονίας καὶ Θράκης), ἐξ ὧν 700 βοηθητικούς. Συνεπῶς 15,000 ἄνδρες εἶναι ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ τροφοδοτήσουν τὰς Μεραρχίας κατὰ τὴν περίοδον τοῦ Νοεμβρίου μέχρι τοῦ Μαΐου, ὁπότε θὰ ὑπηρετῇ μία μόνον ἡλικία εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§52Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῶν παρόντων, διότι οἱ παρόντες ἀνέρχονται εἰς 17.200.

§53Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος νὰ ἀμφισβητήσω τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ πόλεμοι γίνονται μόνον κατὰ τὸ θέρος. Ὁ πόλεμος τοῦ 1912 καὶ 1913 ἐκηρύχθη κατὰ Σεπτέμβριον καὶ ἐξηκολούθησεν ὅλον τὸν χειμῶνα, ὁ δὲ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος δὲν ἐσταμάτησε καθόλου τὸν χειμῶνα. Σκεφθῆτε λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα ἀπὸ Νοεμβρίου μέχρι Μαΐου θὰ ὑπηρετῇ μία μόνον ἡλικία, τουτέστιν 15,000 ἀνδρῶν κατανεμημένων εἰς ὅλα τὰ Σώματα. Ἂν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἕνεκα τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου ἐπῆλθε σημαντικὴ αὔξησις τῆς δυνάμεως εἰς τὰ διάφορα τεχνικὰ ὅπλα, πυροβολικόν, ἀεροπορία κλπ., ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸ πεζικὸν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄνω τῶν 50% τῆς ὅλης δυνάμεως, ἀπομένει δύναμις πεζικοῦ 7½ χιλιάδες, ἵνα κατανεμηθῇ εἰς τὰ 21 συντάγματα διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Ἂν δὲ ἀπὸ αὐτὰς τὰς 7½ χιλιάδας ἀφαιρέσητε τοὺς καθ’ ἑκάστην εἰσερχομένους εἰς τὰ νοσοκομεῖα, ἀναρρωτήρια καὶ ἐλευθέρους ἰατροῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι περίπου τὰ 20%, τουλάχιστον μὲ τὴν ὑγειονομικὴν κατάταξιν, ἡ ὁποία εἰς τὴν Χώραν μας φθάνει τὰ 80%, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἀνέρχεται πλέον τῶν 65%, ἔχομεν 6,000 περίπου ἀνδρῶν διὰ τὸ πεζικόν. Ἂν δὲ ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς καθ’ ἑκάστην διατεθειμένους εἰς ὑπηρεσίαν λόχου, γραφείων, μαγείρων, φρουρῶν κλπ., γνωρίζετε δὲ πολὺ καλὰ ὅτι αἱ φρουραὶ εἶναι πάμπολλοι, τότε τὸ πεζικὸν τῶν 21 συνταγμάτων τῶν συνόρων ἀπὸ Νοεμβρίου μέχρι Μαΐου θὰ ἔχῃ δύναμιν οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 5,000 ἀνδρῶν. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἶναι ἡ δύναμις αὐτή, κατανεμημένη εἰς 21 συντάγματα, ἀρκετὴ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συνόρων ἡμῶν ἐκ τῆς εἰσβολῆς τῶν ἐχθρικῶν στρατευμάτων κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως; Ἀσφαλῶς ὄχι. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ἐπὶ τούτου, κύριοι συνάδελφοι. Συνεπῶς πρέπει νὰ μεταφέρωμεν τὸ στρατολογικὸν κέντρον τοῦ βάρους πρὸς βορρᾶν, εἰς τρόπον ὥστε ἐκ τῶν στρατολογικῶν περιφερειῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος νὰ ἐνισχύωνται εἰς ἄνδρας αἱ στρατολογικαὶ περιφέρειαι Μακεδονίας καὶ Θράκης. Τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν λύει καθολοκληρίαν τὸ ζήτημα. Ἵνα αἱ Μεραρχίαι Μακεδονίας καὶ Θράκης ἔχωσιν ἐπαρκῆ δύναμιν εἶναι ἀπαραίτητον ὄχι μόνον νὰ μεταφέρωμεν τὸ στρατολογικὸν κέντρον τοῦ βάρους πρὸς βορρᾶν, ἀλλὰ καὶ νὰ καταργήσωμεν καὶ μερικὰς μονάδας, τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ Μεραρχίαι Ἀρχιπελάγους καὶ Κρήτης, τῶν ὁποίων αἱ ἕδραι ὡρίσθησαν παρανόμως κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, διότι τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα, τὸ ὁποῖον καθώρισεν ἀριθμὸν 12 Μεραρχιῶν ἔλεγεν ὅτι διὰ τὰς ἕδρας τῶν μονάδων θὰ ἐκδοθῇ Ν. Διάταγμα κατόπιν συμφώνου γνώμης τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας μετεῖχον καὶ ἐγώ· τοιαύτη δὲ γνώμη οὐδέποτε ἐζητήθη. Ἂν μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, μὴ διατιθεμένων τουτέστι πλέον τῶν 5000 ἀνδρῶν πεζικοῦ εἰς τὰ 21 συντάγματα τῶν συνόρων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγυηθῇ ὁ τοιοῦτος Ὀργανισμὸς τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς στρατηγικῆς συγκεντρώσεως. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ρυθμισθῶσι κατ’ ἄλλον τρόπον τὰ πράγματα, νὰ καταργηθῶσι τουτέστι Μεραρχίαι τινές, ἰδίως τῆς Κρήτης καὶ τοῦ Ἀρχιπελάγους, νὰ μεταφερθῶσι δὲ οἱ στρατεύσιμοι ὅλων τῶν νήσων (Κρήτης, Ἀρχιπελάγους καὶ Κυκλάδων) πρὸς βορρᾶν, εἰς τὰς Μεραρχίας Μακεδονίας καὶ Θράκης, οὕτως ὥστε ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως νὰ συγκεντροῦνται ἀμέσως ἐκεῖ. Διότι, ἂν ὁ ἐχθρὸς εἰσβάλῃ ἐξ ἑνὸς τῶν σημείων τὰ ὁποῖα ἀνέφερα προηγουμένως, θὰ ἀποκοπῶσι μεγάλα τμήματα τῆς Χώρας ἡμῶν, ἡ δὲ ἐπιστράτευσις εἶναι ἀδύνατον νὰ συντελεσθῇ, διότι ἀποστολαὶ ἐφέδρων, προοριζόμεναι διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν μονάδων Μακεδονίας καὶ Θράκης, τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἴσως καθ’ ὁδόν, θὰ διαταχθῶσι νὰ μὴ μεταβῶσιν ἐκεῖ. Ἐὰν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰς συγκοινωνίας, πρέπει νὰ σκεφθῇ πολὺ σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913 ὅλαι αἱ μεταφοραὶ ἐγένοντο διὰ θαλάσσης, διότι μία σιδηροδρομικὴ γραμμὴ καὶ μάλιστα ἁπλῆ εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν δυνάμεων ἐν τῷ ὡρισμένῳ χρόνῳ εἰς τὸ Μέτωπον, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου διεθέτομεν ἐπαρκῆ ἐμπορικὸν στόλον. Ἀλλὰ σήμερον μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ὑποβρύχιον καὶ τὰς ἀκτὰς τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ Μεσόγειος, δὲν δύναταί τις νὰ ἐγγυηθῇ τὴν μεταφορὰν διὰ θαλάσσης καὶ πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα περὶ τῶν διὰ τῆς ξηρᾶς συγκοινωνιῶν, νὰ κατασκευασθῶσι δὲ αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐγγυῶνται τὴν μεταφορὰν τῶν δυνάμεων εἰς τοὺς πιθανοὺς χώρους συγκεντρώσεως τοῦ Στρατοῦ ἡμῶν ἐν ἐπιστρατεύσει. Αἱ σιδηροδρομικαὶ αὗται γραμμαὶ εἶναι τρεῖς. Ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Θεσσαλονίκης διὰ Λαγκαδᾶ πρὸς Ἀγγίσταν, διότι ἡ γραμμὴ διὰ τῶν Ποροΐων εἶναι εἰς βολὴν τηλεβόλου καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἡ γραμμὴ Λαρίσης–Κοζάνης–Βερρίας, δὲν λέγω μέχρι Σόροβιτς, διότι ἄλλοι λόγοι ἐπιβάλλουσι νὰ μὴ φθάσῃ ἕως ἐκεῖ. Τρίτη σιδηροδρομικὴ γραμμὴ εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ ὁποία θὰ ἐγγυᾶται τὴν μεταφορὰν τῶν δυνάμεων τῆς Βορειοδυτικῆς Ἑλλάδος πρὸς βορρᾶν ἀπ’ εὐθείας, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ ἑνοῦσα τὸ Λιανοκλάδι μὲ τὰ Ἰωάννινα διὰ Καρπενησίου, Ἀμφιλοχίας καὶ Ἄρτης. Μόνον ἂν κατασκευασθῶσιν ἐν τάχει αἱ τρεῖς αὗται γραμμαὶ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἐν ἐπιστρατεύσει ὁ στρατὸς τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, τῶν Νήσων καὶ τῆς Πελοποννήσου θὰ μεταφερθῇ ἀσφαλῶς εἰς τὸν χῶρον τῆς στρατηγικῆς συγκεντρώσεως, ἄλλως κινδυνεύομεν νὰ ὑποστῶμεν ἀτύχημα ἐκ τῆς δράσεως τῶν ὑποβρυχίων τοῦ ἐχθροῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἐμπορικὸς στόλος νὰ κινῆται ἐλευθέρως, ὅπως εἰς τὰ 1912 καὶ 1913.

§54Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Μετεφέραμεν τὴν Μεραρχίαν Κρήτης ἄνευ δυσάρεστου τινός.

§55Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι καὶ εἰς τὸ μέλλον ἐξησφαλισμένον ὅτι δὲν θὰ συμβῇ δυσάρεστον.

§56Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἴμεθα κύριοι κατὰ θάλασσαν.

§57Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ κύριοι ἂν εἴμεθα κατὰ θάλασαν, μὲ τὰς ἀκτὰς τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ Μεσόγειος δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι διὰ τὰς μεταφοράς μας.

§58Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡμιλήσατε περὶ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ δύναμαι νὰ σᾶς παράσχω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν, ὅτι εἰς τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἂν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ πραγματοποίησις τῆς κατασκευῆς, πάντως νὰ προτιμηθοῦν αἱ γραμμαὶ τὰς ὁποίας ὑποδεικνύει τὸ Ἐπιτελεῖον ὡς ἀπολύτως ἀναγκαίας.

§59Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας κατασκευῆς τῶν ἐν λόγῳ σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι εἶναι μέγισται αἱ ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν αὐτῶν.

§60Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ποία δύναμις νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀπαλλάξῃ τοῦ κόπου, ὥστε νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε;

§61Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἔργον ἐμοῦ νὰ γνωρίζω ποία εἶναι ἡ δύναμις ἐκείνη ὥστε, ἂν εἰς αὐτὴν προστεθῇ τὸ ὑλικὸν ἐπὶ τόπου, νὰ ἀποδώσῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐμπόλεμον δύναμιν.

§62Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν ἦλθεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου διὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὰ στοιχεῖα νὰ κρίνωμεν, δὲν εἶσθε ἐκεῖ.

§63Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἤμην καὶ παρεκάλεσα τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ παρακαλέσῃ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου ὅπως μᾶς φέρῃ τὴν δύναμιν τὴν εὑρισκομένην σήμερον ὑπὸ τὰ ὅπλα, ὄχι τὴν καταταχθεῖσαν, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἔφερε τὴν καταταχθεῖσαν, διεμαρτυρήθην δὲ τότε, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ κάμω συλλογισμοὺς ἐπὶ τῇ βάσει καταταχθέντων ἀνδρῶν, καὶ ἀπεχώρησα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνει νὰ σκεφθῶμεν ἂν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν δώδεκα Μεραρχίας. Ἐὰν κηρυχθῇ πόλεμος σήμερον, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δώδεκα Μεραρχίας ἐμπολέμου δυνάμεως; Ἐγώ, ἐκ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα συνέλεξα, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ Χώρα ἡμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατάξῃ πλέον τῶν 12 Μεραρχιῶν.

§64Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὰ τὰ στοιχεῖα νομίζετε ὅτι δὲν τὰ ἔχει τὸ Ἐπιτελεῖον;

§65Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον γνωρίζῃ ἀκριβῶς πόσοι εἶναι οἱ ἄνδρες ἐκ τῶν ἡλικιῶν αἱ ὁποῖαι ἐπολέμησαν ἐπὶ τόσα ἔτη. Εἶναι μακρὰ ἐργασία καὶ ἐπίπονος, τὴν ὁποίαν ὅμως ἔπρεπε νὰ ἔχωσι περατώσει τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα. Δι’ αὐτὸν κυρίως τὸν λόγον θέλω νὰ γίνουν στρατολογικὰ γραφεῖα εἰς ὅλους τοὺς νομούς. Ὅταν λοιπὸν οἱ Γάλλοι ἀπὸ 40 Μεραρχίας ἐν εἰρήνῃ ὠργάνωσαν 120 ἐν πολέμῳ καὶ οἱ Γερμανοὶ ἀπὸ 45 ὠργάνωσαν 180, δὲν δικαιούμεθα ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν 9 ἢ 10 Μεραρχίας ἐν εἰρήνῃ, νὰ αὐξήσωμεν δὲ αὐτὰς κατὰ 2 ἢ 3 ἐν πολέμῳ. Ποῖος λόγος ἐπιβάλλει νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ σχεδὸν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν Μεραρχιῶν, ὅταν μάλιστα τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, διότι δὲν ὑπάρχουν ἄνδρες ἐπαρκεῖς; Ἂν μάλιστα ἀφαιρέσητε ὅλους τοὺς ἄνδρας οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἀπεσπασμένοι, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰ συντάγματα πλέον τῶν 200 ἀνδρῶν. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἶναι δίκαιον μὲ 200 ἄνδρας κατὰ σύνταγμα νὰ γίνωσιν ἀσκήσεις τάγματος, δηλαδὴ μονάδος τακτικῆς; Ἂν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ συντάγματα εἶναι εἰς διαφόρους πόλεις, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατος, λόγῳ τῆς ἀποστάσεως, ἡ συνένωσις δύο ἐξ αὐτῶν πρὸς ἐκτέλεσιν ἀσκήσεων τάγματος, πείθεσθε ἀκραδάντως ὅτι θὰ ἔχωμεν συντάγματα μὲ ἀξιωματικούς, μὲ μαγείρους, μὲ φρουροὺς καὶ ἐλαχίστους ἀνθρώπους ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ ὄχι ὠργανωμένας μονάδας πρὸς ἐκπαίδευσιν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν 12 Μεραρχιῶν εἶναι πολὺ ὑπερβολικός. Παρ’ ὅλην τὴν ἐλάττωσιν, τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Ἐπιτροπή, εὑρίσκω ὅτι καὶ πάλιν αἱ 12 Μεραρχίαι εἶναι πολλαί, ἂν λάβῃ μάλιστα ὑπ’ ὄψιν κανεὶς ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ὀργανωθοῦν ὅλαι αἱ βοηθητικαὶ ἡμῶν ὑπηρεσίαι καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ δημιουργηθῶσι καὶ νέαι τοιαῦται. Ἄλλως τε δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θέλομεν ἀπὸ σήμερον νὰ ὀργανώσωμεν στρατὸν 12 Μεραρχιῶν καὶ νὰ μὴ ὀργανώσωμεν ἕνα στρατὸν 10 Μεραρχιῶν, διὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα βέβαιοι ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸν ὀργανώσωμεν, καὶ ἂν ἡ ἀπόδοσις ἡμῶν εἰς ἄνδρας ἤθελεν αὐξήσει, δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν καὶ 11ην Μεραρχίαν. Ἐγὼ ὅμως προσωπικῶς νομίζω ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῆς Χώρας, δὲν θὰ πρέπῃ αἱ Μεραρχίαι νὰ εἶναι ἀνώτεραι τῶν 11. Ὅταν ἡ Γαλλία ἔχει 30 Μεραρχίας, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν 12. Δι’ αὐτὰ ὅλα, κύριοι συνάδελφοι, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Μεραρχιῶν, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν Στρατὸν πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ ἀσφάλειαν τῶν συνόρων ἡμῶν, ἄλλως θὰ ἔχωμεν Στρατόν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐγγυᾶται οὔτε τὴν ἐκπαίδευσιν οὔτε τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας.

§66Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου μετὰ τῆς τοῦ ἀγορεύοντος, διὰ νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τοὺς λόγους τοῦ ρήτορος, διότι πραγματικῶς μὲ 12 Μεραρχίας δὲν θὰ ἔχωμεν Στρατόν.

§67Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ 4 Μεραρχίαι κατὰ 1 σύνταγμα, διότι ἡ ἐπιμονὴ τῆς ὑπηρεσίας προκειμένου περὶ τοιούτων μονάδων εἶναι ἀδικαιολόγητος. Δι’ αὐτό, ἂν συμφωνῆτε, νὰ δεχθῆτε 12 Μεραρχίας μὲ ἠλαττωμένα τὰ συντάγματα.

§68Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄλλως τε, κ. συνάδελφε, τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον εἰς τὴν ἔκθεσίν του λέγει ὅτι ἄλλοτε τὰ συντάγματα θὰ εἶναι μὲ δύο τάγματα καὶ ἄλλοτε μὲ ἓν τάγμα. Φαντασθῆτε ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐπὶ πλέον δέ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὑπάρχουν δύο λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς θὰ ἐπιφέρωσιν ἐλάττωσιν τῆς στρατολογικῆς ἀποδόσεως. Πρῶτος λόγος εἶναι ὅτι θὰ ἀναγκασθῶμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ μεταφέρωμεν εἰς τὴν Χωροφυλακὴν καὶ ἄλλας χιλιάδας ἀνδρῶν ἐκ τοῦ Στρατοῦ, διότι ἡ δύναμις αὐτῆς εἶναι μόνον 6.000, ἀντὶ τῶν ἀπαιτουμένων 18 χιλιάδων ἀνδρῶν. Δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι πρέπει νὰ γίνεται εἰς τὸ μέλλον καλυτέρα ὑγειονομικὴ ἐξέτασις, οὕτως ὥστε νὰ μὴ κατατάσσωνται εἰς τὸν Στρατὸν φθισικοὶ ἢ ἄλλοι πάσχοντες, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀποθνήσκουν κατόπιν ἢ νὰ ἀπαλλάσσωνται ἢ νὰ λαμβάνουν ἀναβολάς. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται ἡ κατάταξις νὰ εἶναι μείζων τῶν 65%, ἐνῷ μέχρι σήμερον κατετάσσομεν 85 καὶ 90%. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἄλλη ἐλάττωσις τῆς ἀποδόσεως τῆς στρατολογικῆς δυνάμεως τῆς Χώρας καὶ θὰ εἶναι ζήτημα ἂν καὶ 10 Μεραρχίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, ἐφιστῶ δὲ καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Μεραρχιῶν. Ἂν αἱ Μεραρχίαι ἐλαττωθῶσιν εἰς 10 μόνον, γίνωσι δὲ ἐν τάχει αἱ συγκοινωνίαι διὰ τὴν ἑκάστοτε μεταφορὰν αὐτῶν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχωμεν Ὀργανισμὸν Στρατοῦ ἱκανὸν ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως νὰ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν τῆς Χώρας, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια. (Χειροκροτήματα).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ψιάρρης ἔχει τὸν λόγον.

§70Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως ὑπὸ τῶν προλαλησάντων κ.κ. συναδέλφων, μὲ τοὺς ὁποίους εἰς μερικὰ σημεῖα συμφωνῶ ἀπολύτως. Ἐγὼ θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Κατὰ τὴν ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων διεφώνησα καὶ πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς, διότι εἶχον ἀκόμη ριζοσπαστικωτέρας ἀπόψεις. Ἔπρεπε, κατὰ τὴν γνώμην μου, μεταπολεμικῶς νὰ μὴ διατηρήσωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν τὴν κεκτημένην ταχύτητα, τὴν ὁποίαν εἶχον προπολεμικῶς ὅλα τὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα διέθετον τὸ μέγα μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ των ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν προπαρασκευῶν. Ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ βλέπομεν ὅτι τὸ παρελθὸν ἔτος ἐκ προϋπολογισμοῦ 5.000.200.000 διετέθησαν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 1.500.000.000 καὶ ὅτι ἐπὶ πλέον διὰ τὸν ὀργανισμὸν τῆς χωροφυλακῆς, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ἀπαιτοῦνται ἄλλα 500 ἑκατομμύρια. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἀπὸ τὸν ταπεινὸν Προϋπολογισμόν, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ δαπάναι τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς Χώρας. Βλέπομεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἀρκετὸν νὰ καταρτίζωμεν εἰς τὰ χαρτιὰ ὀργανισμοὺς πολυτελεστέρους μὲ πολλὰς μεραρχίας, μὲ ὑπερβολικοὺς ἀριθμοὺς ἀξιωματικῶν μονίμων διὰ νὰ ἐξοικονομηθοῦν τὰ πράγματα. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, ὁ Ὀργανισμὸς κατηρτίσθη πολυτελέστατος διὰ νὰ ἐξοικονομηθοῦν τὰ ὑπεράριθμα στελέχη ἀξιωματικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν δημιουργηθῆ ἐκ τῶν διαφόρων πολιτικῶν μεταβολῶν, καὶ θὰ μείνῃ ψηφιζόμενος εἰς τὰ χαρτιά, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ κάμει ἡ ψήφισίς του τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαόν ὅτι ἡ Χώρα εἶναι στρατιωτικῶς παρεσκευασμένη καὶ ἱκανὴ εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐπιστράτευσιν, χωρὶς πραγματικὰ νὰ τὴν ἀντιμετωπίζῃ διὰ πολλὰ ἀκόμη ἔτη. Οἱ ὀργανισμοὶ καὶ αἱ στρατιωτικαὶ ὀργανώσεις δὲν εἶναι ζητήματα μελέτης μόνον τῶν στρατιωτικῶν γραφείων, ἀλλ’ εἶναι ζητήματα ἐφαρμογῆς μέτρων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπαραιτήτως θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ οἱ οἰκονομικοὶ παράγοντες οἱ ἀπαραίτητοι διὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ἡ Συνέλευσις ἐξετάζουσα τόσα δευτερεύοντα ζητήματα φρονεῖ ὅτι ἔπρεπε μετὰ περισσοτέρας προσοχῆς νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ ζήτημα ἐπαρκείας τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν τῆς Χώρας, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Ὀργανισμοῦ καὶ διὰ τῶν ἄλλων συναφῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὸν Ὀργανισμόν, τώρα μάλιστα ποὺ ἔχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ συνελεύσει πολλοὶ εἰδικοί, οἱ στρατιωτικοὶ δηλαδή, μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὶ διετέλεσαν ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς ἐπιτελικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἔχουσιν εἰδικὰς γνώσεις.

§71Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Εἶναι μειονέκτημα τῆς Συνελεύσεως διὰ τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια.

§72Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἀσφαλῶς εἶναι μειονέκτημα κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν εἴθισται τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα τῆς Χώρας νὰ τὰ κανονίζῃ εἷς καὶ μόνος ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος τοῦ Ἐπιτελείου. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην καὶ φρονῶ ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα ἐνδιαφέρουν τὸν λαὸν καὶ δέον νὰ συζητῶνται καὶ νὰ ἐξονυχίζωνται λεπτομερῶς. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ παροῦσα Συνέλευσις νὰ θέσῃ τὰς βάσεις τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ ὅλα τὰ μεταπολεμικὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα προῆλθον ἀπὸ τὸν πόλεμον. Τὸ στρατιωτικὸν πρόγραμμα τῆς Χώρας ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ ἐλάττωσιν τῶν μεραρχιῶν καὶ τῶν μονάδων τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐπῆλθε μεταπολεμικῶς ἐλάττωσις ὅλων τῶν ἐν εἰρήνῃ μονάδων. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν, τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσαν συνάδελφοι προτύτερα, κατηργήθησαν συντάγματα καὶ μεραρχίαι καὶ ἀπὸ 42 μεραρχίας τὰς ὁποίας εἶχεν αὕτη προπολεμικῶς, ἔχει πολὺ ὀλιγωτέρας μεταπολεμικῶς.

§73Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τριάκοντα δύο.

§74Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Καὶ μόλις 100 συντάγματα πεζικοῦ ἔχει σήμερον ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία ἔχει 40.000.000 πληθυσμὸν ἐν Εὐρώπῃ καὶ πολὺ περισσότερον εἰς τὰς ἀποικίας.

§75Σ. ΠΕΖΑΣ. Ἔχει ὅμως τὴν Γερμανίαν ἀφωπλισμένην.

§76Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἡ δυσαναλογία αὐτὴ παρατηρεῖται μόνον εἰς ἡμᾶς. Παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχομεν ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης τόσας μεραρχίας, ὅσας θὰ δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν ἐν πολέμῳ ἐπιστρατεύοντες ὅλον τὸν πληθυσμὸν τῆς Χώρας διὰ πέντε ἔτη ἀκόμη, ἐφόσον δὲν συμπληροῦται τὸ ὑλικὸν καὶ ἐφόσον αἱ κλάσεις δὲν ἀπέδωσαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προβλέπεται ἀπὸ τὰς μελέτας τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι θὰ ἀποδώσουν. Κανὲν Κράτος τοῦ κόσμου δὲν παρουσιάζει τὸ γεγονὸς αὐτὸ νὰ ἔχῃ τόσας μονάδας μεγάλας ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ τόσα στελέχη μόνιμα ὅσα ἀπαιτοῦνται ἐν καιρῷ πολέμου.

§77Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχουσι τὰ βοηθητικὰ στελέχη.

§78Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἀκριβῶς τὰ ἐφεδρικὰ στελέχη.

§79Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διακοσίας χιλιάδας στρατοῦ θὰ παρατάξωμεν ἐν πολέμῳ. Ἠμπορεῖ νὰ κάμωμεν καὶ 300.000.

§80Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι ἐγὼ φρονῶ ὅτι μὲ πολὺ μικρότερον ἀριθμὸν Μεραρχιῶν ἐν εἰρήνῃ, ἂν ἔχωμεν τὰ ἄλλα δεδομένα, δηλαδὴ τὴν ἐπάρκειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν ἀνδρῶν, θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἐπάρκειαν τῶν στελεχῶν, διότι κατὰ μέγα μέρος ἐν πολέμῳ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος χρησιμεύουν ἔφεδρα στελέχη. Θὰ ἠδυνάμεθα δὲ νὰ διπλασιάσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν Μεραρχιῶν ἐν πολέμῳ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία εἰς τὴν ὁποίαν ἀσχολοῦνται ὅλα τὰ Ἐπιτελεῖα καὶ ἐπιτυγχάνεται διὰ τὸν καταρτισμὸν καλοῦ σχεδίου ἐπιστρατεύσεως.

§81Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Πόσους ἀξιωματικοὺς ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐν καιρῷ εἰρήνης; Διότι εἶδον ὅτι ὁ Σερβικὸς μὲ 120,000 Στρατοῦ ἔχει 7,000 ἀξιωματικοὺς καὶ ἡμεῖς μὲ 60,000 Στρατοῦ ἔχομεν 6,000.

§82Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ εἰς τὸ ἄλλο θέμα, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ στελεχῶν νομοσχεδίου. Ἔχομεν εἰς τὸ πεζικόν, ποὺ εἶναι ἡ βάσις τοῦ Στρατεύματος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Ὀργανισμοῦ τῶν 12 Μεραρχιῶν, 120 ἀντισυνταγματάρχας, 250 ταγματάρχας, 800 λοχαγούς, 900 ὑπολοχαγούς, ἐνῷ ἀπαιτοῦνται περίπου τὸ ἥμισυ τῶν στελεχῶν αὐτῶν.

§83Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ ἀποσκοπεῖ εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν.

§84Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ναί, καὶ μὲ τὸν Ὀργανισμὸν αὐτὸν δὲν περιορίζονται.

§85Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ἔχῃ πόρους τὸ Κράτος, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ διατηρήσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς, διότι μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912 εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν σπαθιὰ εἰς ὅλον τὸν κόσμον.

§86Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Στρατεύματος προβλέπονται ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ 2506, τοῦ πυροβολικοῦ 653, τοῦ ἱππικοῦ 240. Τοὺς θεωρεῖτε πολλούς;

§87Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ὑπεβλήθη ἰδιαίτερον νομοσχέδιον «περὶ κανονισμοῦ τῶν στελεχῶν» ἀκριβῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων τοῦ Ὀργανισμοῦ, καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περιελήφθησαν πολλαὶ περιτταὶ θέσεις ὡς ὀργανικαὶ διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν στελεχῶν.

§88Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκριβῶς, κ. συνάδελφε, ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ βέβαια, ἐνῷ ἔχουσι δημιουργηθῆ ἐν πολέμῳ εἰς μίαν βαθμίδα ὑπεράριθμοι ἀξιωματικοί, νὰ τοὺς ἀποκεφαλίσῃ. Ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς προβλέπει νὰ τοὺς περιορίσῃ καὶ κατὰ βαθμὸν καὶ κατὰ ποσὸν καὶ ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν ὁ ὁποῖος χρειάζεται μετὰ στενοχωρίας καὶ μετὰ μεγάλης φειδοῦς.

§89Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐγὼ φρονῶ ὅτι, ὅταν ἐκ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διατίθεται διὰ τὸν Στρατὸν τὸ ⅓, εἶναι παρὰ πολύ, εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ περιορισθῶσιν αἱ δαπάναι καὶ νὰ διατεθῶσι διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον διὰ νὰ λάβῃ εἷς Ὀργανισμὸς τὴν πλήρη αὐτοῦ ἀνάπτυξιν ἐν καιρῷ πολέμου. Ὁ νέος Ὀργανισμὸς προβλέπει νέας εἰδικὰς ὑπηρεσίας, προβλέπει αὔξησιν πυροβολικοῦ, προβλέπει ἀεροπλάνα κλπ. Ὅλα δὲ αὐτὰ μετὰ πολλὰ μόνον ἔτη—δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω ἀπὸ τοῦδε— θὰ εἶναι εἰς θέσιν τὸ Κράτος, διαθέτον ἓν μέγα μέρος τοῦ ἐτησίου αὐτοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ τὰ ὀργανώσῃ, ἀφοῦ προμηθευθῇ τὸ ὑλικόν, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ὅλα αὐτὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἐν καιρῷ πολέμου.

§90Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρασκευάζομεν μαζὶ μὲ τὸ ἄψυχον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι χρειάζεται τόσον χρόνον, καὶ τὸ ἔμψυχον, διότι δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ δημιουργήσητε ἀξιωματικοὺς καὶ διοικητάς.

§91Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ὑπάρχουν τόσοι πολλοί. Κανὲν Κράτος τοῦ κόσμου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στελέχη ἐνεργὰ διὰ τὸν ἐμπόλεμον στρατόν.

§92Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ ἔχομεν ἡμεῖς ὅλα τὰ στελέχη;

§93Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Σχεδόν.

§94Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχομεν στελέχη διὰ 300,000 στρατοῦ;

§95Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἔχομεν ὑπερεπάρκειαν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου καί, ὅταν θὰ εἶναι καιρός, θὰ τὸ ἀποδείξω. Καὶ ἂν δυνηθῶμεν 300,000 στρατοῦ νὰ παρατάξωμεν, θὰ καταρτίσωμεν ἐξ αὐτοῦ μόλις 14–15 Μεραρχίας. Δι’ ἑκάστην Μεραρχίαν ἀπαιτοῦνται 300–400 ἀξιωματικοὶ ὅλων τῶν ὅπλων καὶ ὑπηρεσιῶν. Ἑκάστη Μεραρχία, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχει τρία συντάγματα πεζικοῦ καὶ ἀπαιτοῦνται 3 συνταγματάρχαι. Διὰ τὰς 14 Μεραρχίας ἑπομένως ἀπαιτοῦνται 42 συνταγματάρχαι καὶ σήμερον ἔχομεν 60 καὶ 112 ἀντισυνταγματάρχας, οἱ ὁποῖοι διοικοῦν συντάγματα ἐν πολέμῳ.

§96Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Πόσοι εἶναι ἐν διαθεσιμότητι;

§97Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ὅλοι αὐτοὶ ἔχουν...

§98ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε ὅτι πλεονάζουν. Ἐλήφθη καμμία πρόνοια τί θὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποταχθοῦν;

§99Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Δὲν προτείνω νὰ ἀποταχθῇ κανείς, ἀλλὰ νὰ σταματήσῃ ἡ παραγωγὴ ἀξιωματικῶν τόσον ἀθρόως. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχει ἔμμεσον μόνον σχέσιν μὲ τὸν Ὀργαινσμὸν τοῦ Στρατοῦ: ἔχει σχέσιν ἄμεσον μὲ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται κατόπιν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου δημιουργοῦνται καὶ ἄλλαι Σχολαὶ παραγωγῆς ἀξιωματικῶν, ὡς ἐὰν ὑπάρχῃ μεγίστη ἔλλειψις ἀξιωματικῶν καὶ παρίσταται ἀνάγκη νὰ κάμωμεν νέας Σχολὰς πρὸς παραγωγὴν ἀξιωματικῶν. Ἀναφέρω αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι μὲ διέκοψεν ὁ κ. συνάδελφος. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀφορᾷ ἄλλο νομοσχέδιον. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγα πράγματα ἀκόμη διὰ νὰ τελειώσω. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑπεστήριξαν καὶ οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι καὶ δι’ οἰκονομικοὺς λόγους ἐπὶ πλέον, ἀκολουθοῦντες τὴν ἀμείλικτον λογικὴν τῶν πραγμάτων, συμπεραίνομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Μεραρχιῶν.

§100ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς πόσον;

§101Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Εἰς 9–10 καὶ ἡ κατ’ ἄλλον τρόπον διάταξις αὐτῶν. Διότι φρονῶ, τοῦτο δὲ ὑπεστήριξαν καὶ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ὅτι πλησίον τῶν συνόρων αἱ Μεραρχίαι, ὅπως εἶναι αἱ Μεραρχίαι ἐν Κομοτηνῇ καὶ ἐν Δράμᾳ, δέον ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἡμιεμπόλεμον σύνθεσιν. Διότι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπιστράτευσις αὐτῶν μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου παράδειγμα διαρκοῦντος τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, κατὰ τὸ ὁποῖον διὰ τὴν μετάβασιν ἀπὸ τὴν εἰρηνικήν των σύνθεσιν εἰς τὴν ἐμπόλεμον ἀπῃτήθη χρόνος, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχουν εἰς τὴν διάθεσίν των αἱ παραμεθόριοι Μεραρχίαι. Διὰ τοῦτο φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης ἡ μία Μεραρχία τῆς Δυτικῆς Θράκης καὶ ἡ μία Μεραρχία τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας δέον νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἡμιεμπόλεμον σύνθεσιν.

§102ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ εἴπομεν αὐτά.

§103Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Καὶ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Μεραρχιῶν καὶ νὰ μὴ ὑπάρχουν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τόσαι πολλαὶ Μεραρχίαι καὶ τόσα πολλὰ συντάγματα, ὅσα προβλέπονται διὰ τοῦ νέου Ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχουν μόνον αἱ ἀπαραίτητοι μονάδες διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου ἐπιστρατεύσεως. Τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου ἐπιστρατεύσεως εἶναι τὸ δυσχερέστερον καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ὑπάρχει τὸ Ἐπιτελεῖον, διὰ νὰ μελετᾷ καὶ νὰ λαμβάνῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης νὰ ἔχουν ληφθῆ λεπτομερῶς ὅλα τὰ προπαρασκευαστικὰ μέτρα, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν ἅμα τῇ κηρύξει τῆς ἐπιστρατεύσεως ὅλος ὁ πληθυσμὸς τῆς Χώρας νὰ συμπληρώνῃ τὰς ὑπαρχούσας μονάδας ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ σχηματισθῶσι νέαι μονάδες μεγάλαι. Αὐτὸ δὲ γίνεται καὶ εἰς ὅλους τοὺς στρατούς.

§104Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν αἱ παραμεθόριοι Μεραρχίαι δὲν εἶναι ὅπως αἱ Μεραρχίαι τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἐνισχυμέναι, νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπιστράτευσις;

§105Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Θὰ εἶναι κατὰ τοσοῦτον συμπεπληρωμέναι, ὥστε μόνον οἱ ἔφεδροι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκεῖ καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ κινηθοῦν ἐντὸς δύο ἡμερῶν θὰ ἀπαιτοῦνται νὰ προστεθοῦν πρὸς πλήρη συμπλήρωσίν των.

§106Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ εἶναι ἀρκετοί, ὑποθέτω.

§107Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Θὰ εἶναι ἀρκετοί, ἀλλὰ πρέπει αἱ Μεραρχίαι αὐταὶ καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης νὰ ἔχουν ὅλους τοὺς ἐμπολέμους σχηματισμούς, νὰ ἔχουν πολλὰ κτήνη. Τὸ δυσχερέστερον πρᾶγμα ἐν ἐπιστρατεύσει εἶναι ἡ ταχεῖα ἐπίταξις κτηνῶν. Οὐδέποτε, εἰς καμμίαν ἐπιστράτευσιν, οὐδὲ κατὰ τὸ 1912 οὔτε εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1915, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐπὶ τῇ βάσει προδιαγεγραμμένου σχεδίου καὶ ἐν ἀνέσει, μὴ κηρυχθέντος πολέμου, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ μεγάλου πολέμου κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπίταξις καὶ συγκέντρωσις τῶν κτηνῶν ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας τῶν 8 ἡμερῶν.

§108Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πῶς θέλετε αἱ 10 Μεραρχίαι νὰ γίνουν 12 καὶ 13 ὅτε θὰ λείπουν τὰ κτήνη καὶ τὸ ὑλικὸν ἐν γένει; Θὰ εἶναι δυσκολώτατον νὰ σχηματίσητε δύο Μεραρχίας.

§109Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διότι ἠθέλομεν νὰ ἔχωμεν πολλὰς Μεραρχίας χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἄνδρας, ἁπλούστατα.

§110Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Τὸ Ἐπιτελεῖον, νομίζω, ἔκαμε τὰς Μεραρχίας ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τῆς ὑποτιθεμένης ἀποδόσεως τῆς Χώρας εἰς ἄνδρας. Καὶ τὸ πρῶτον γραφεῖον τοῦ Στρατηγείου τότε ἔκαμε τὰς Μεραρχίας εἰς τὸ χαρτί, ὑπελόγιζε δὲ ὅτι δύναται ἀπὸ κάθε σύνταγμα νὰ ἀφαιρῇ ἀριθμόν τινα ἀξιωματικῶν καὶ νὰ συγκροτῇ νέας Μεραρχίας. Ἀλλὰ δὲν γίνονται ἔτσι αἱ Μεραρχίαι. Οἱ ἄνδρες θὰ συγκεντρωθοῦν, οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ ὑπάρχουν, μόνιμοι καὶ ἔφεδροι, ἀλλὰ Μεραρχίαι δὲν θὰ ὑπάρχουν.

§111Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Θέλετε 10 Μεραρχίας. Πῶς θὰ γίνουν ἐν καιρῷ πολέμου αἱ 14;

§112Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου ἐπιστρατεύσεως θὰ σχηματισθοῦν καὶ θὰ μετάσχουν τῶν ἐπιχειρήσεων, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ καλῶς τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως.

§113Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Πότε;

§114Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Παρακαλῶ, νὰ συμπληρώσω τὴν φράσιν μου. Ὅπως γίνεται καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν Ἐπιτελεῖα ἱκανὰ νὰ ἐφαρμόσουν ἓν καλὸν σχέδιον ἐπιστρατεύσεως. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ τόσας Μεραρχίας ὅσας καὶ ἐν πολέμῳ, δὲν παρατηρεῖται εἰς οὐδὲν Κράτος· μόνον εἰς τὸ ἰδικὸν μας παρατηρεῖται. Ὁμολογοῦμεν ἡμεῖς ἀνικανότητα ἐπιτελικὴν νὰ συναρμολογήσωμεν τὸ ὑλικὸν, ἔμψυχον καὶ ἄψυχον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης διὰ νὰ συγκροτήσωμεν μεγάλας μονάδας. Κατ’ ἐμέ, προέχει τὸ ζήτημα τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ἀψύχου ὑλικοῦ καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν στελεχῶν. Ἡ καλὴ συγκρότησις τῶν Μεραρχιῶν ἀπαιτεῖ ἐπάρκειαν πυροβολικοῦ, ὁπλισμοῦ τοῦ πεζικοῦ, πυρομαχικῶν. Ἄνδρας καὶ κτήνη εὑρίσκει εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος, δὲν δύνανται ὅμως νὰ χρησιμοποιηθοῦν κατὰ τὴν μάχην, ἂν δὲν εἶναι πλήρως ἐφοδιασμένοι εἰς ὑλικόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν σήμερον ἐπαρκές.

§115Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὔτε ὅπλα.

§116Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἀσφαλῶς. Οἱ ἄνδρες πάντοτε εὑρέθησαν, ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπῆρχον ἱκανὰ στελέχη, ὅταν δὲν ὑπῆρχε τὸ ὑλικόν, αἱ Μεραρχίαι ἦσαν σὰν νὰ μὴ ἦσαν. Αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν ἐκ πείρας.

§117Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὔτε τὸ ἓν δύναται νὰ εἶναι ἄνευ τοῦ ἄλλου, οὔτε τὸ ἄλλο ἄνευ τοῦ ἑτέρου.

§118ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ ἰατροὶ δὲν κάμνουσι τίποτε; Διατί δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ αὐτῶν;

§119Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Λαμβάνεται σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι οἱ ἰατροὶ ἠλαττώθησαν κατὰ τρόπον σημαντικόν.

§120Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Διὰ τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν κίνησιν τοῦ Στρατοῦ διατί δὲν λέγετε κάτι τι;

§121Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Καὶ κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον καὶ εἰς ὅλους τοὺς πολέμους τοὺς ὁποίους ἐκάμαμεν ἀνεζητήσαμεν τὴν συμπλήρωσιν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων στελεχῶν εἰς τοὺς ἐφέδρους, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἦσαν ἐπαρκέστατοι διὰ τοὺς βαθμοὺς οὓς εἶχον, ἀλλὰ ἦσαν ἐπαρκέστεροι περισσότερον ἀπὸ μερικοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μονίμου Στρατοῦ.

§122Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σήμερον ἔχομεν ἐξαιρετικῶς ἔξοχα στελέχη.

§123Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Σήμερον, κατ’ ἐμέ, δὲν εἶναι μόνον οἱ 4,500 μάχιμοι ἀξιωματικοί, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ συντάκτης τοῦ Ὀργανισμοῦ, εὑρίσκονται ἐπίσης καὶ 15,000 ἔφεδροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄριστα κατηρτισμένοι ἀπὸ τόσους μακροὺς πολέμους καὶ εἶναι καλύτεροι ἀπὸ πολλοὺς μονίμους ἀξιωματικούς.

§124Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Σεχιώτην ὡς καὶ εἰς τὸν ἀγορεύοντα: Κάθε ἐπάγγελμα, κ. Πρόεδρε, δίδει εἰς τοὺς ἀσκοῦντας αὐτὸ ὡρισμένην διανοητικότητα καὶ ὡρισμένα στοιχεῖα χαρακτῆρος. Αὐτὴ ἡ ἐπαγγελματικὴ διανοητικότης καὶ τὰ ὡρισμένα στοιχεῖα τοῦ χαρακτῆρος εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν περιουσίαν ἑνὸς σώματος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προσέφερον πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοί, ὑπάρχει ὅμως διαφορὰ μεταξὺ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, δικηγόρων, ἰατρῶν, ἀπὸ ἕνα μόνιμον ἀξιωματικόν, τοῦ ὁποίου ἡ διανοητικότης ἡ στρατιωτικὴ καὶ τὰ στοιχεῖα τοῦ χαρακτῆρος ἀνεπτύχθησαν, ὡς ἐκ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, περισσότερον ἀπὸ τῶν ἄλλων.

§125Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Εἶναι πρωτοφανές. Εἰς οὐδὲν Κράτος ὅλα τὰ στελέχη εἶναι μόνιμα. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω τὸ ζήτημα τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ, τὸ ὁποῖον διεξῆλθον ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, διότι τὰς λεπτομερείας θὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὅπου θὰ διατυπώσω τὰς ἀντιρρήσεις μου, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Μεραρχιῶν, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ νέος Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, εἶναι ὑπερβολικὸς καὶ δύναται νὰ ἐλαττωθῇ χωρὶς νὰ μειωθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἐπάρκεια τῆς Χώρας, ἀρκεῖ αἱ παρὰ τὴν μεθόριον Μεραρχίαι νὰ ἔχωσι τὸν ἡμιεμπόλεμον σχηματισμὸν καὶ ηὐξημένην δύναμιν. Αἱ Μεραρχίαι αὗται, συμπληρούμεναι ἅμα τῇ κηρύξει τῆς ἐπιστρατεύσεως, θὰ δύνανται νὰ καλύψωσι τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ συγκέντρωσιν τοῦ ὑπολοίπου στρατοῦ. Κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912–1913 ἐπεστρατεύθημεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀντίπαλον καὶ κατὰ τὸ 1917–1918 ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν συμμαχικῶν Μεραρχιῶν. Διὰ τοῦ νέου Ὀργανισμοῦ δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν προβλέπονται μερικὰ τάγματα προκαλύψεως, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐν καιρῷ πολέμου, διότι ἕκαστον ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐγκατεσπαρμένον εἰς μέτωπον 40 χιλιομέτρων καὶ εἶναι δύσκολον νὰ χρησιμοποιηθῇ αὐτὸ τὸ τμῆμα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐπιστρατεύσεως, νὰ ἀντιτάξῃ ἀντίστασιν σοβαρὰν εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ξένος στρατὸς εἴτε τακτικὸς εἴτε ἄτακτος ἐπιχειρήσῃ νὰ διαταράξῃ τὴν ἐπιστράτευσιν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ νὰ παραλύσῃ καθολοκληρίαν τὴν ἐπιστράτευσιν. Τὰ τμήματα τῆς προκαλύψεως εἶχον κάποιον σκοπὸν συγκροτηθέντα κατὰ τὸ 1923, διότι δὲν εἴχομεν στρατὸν ἐπαρκῆ νὰ βαδίσωμεν κατὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ διὰ νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰς Μεραρχίας, τὰς ὁποίας ἤθελεν ὁ ἀρχιστράτηγος εἰς τὸν Ἕβρον καὶ διότι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀφήσωμεν ὁλόκληρον τὴν μεθόριον ἀκάλυπτον, διὰ τοῦτο ἐσχηματίσθησαν τὰ τάγματα προκαλύψεως καὶ ἄλλα ἐθελοντικά, τὰ ὁποῖα εἴχομεν σκοπὸν νὰ ῥίψωμεν ἐναντίον τῶν ἀτάκτων οἱ ὁποῖοι θὰ ἠνώχλουν τὴν νύκτα καὶ θὰ ἠπείλουν τὰς συγκοινωνίας τῶν στρατευμάτων. Ἀλλὰ τὰ τάγματα ταῦτα, τῶν ὁποίων ἐμειώθη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς εἰρήνης ἡ δύναμις, δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθοῦν κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας πρὸς κάλυψιν τῆς ἐπιστρατεύσεως· διότι τὰ τάγματα ἀποτελοῦν ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι διεσπαρμένα εἰς μεγάλην ἔκτασιν. Εἰδικῶς εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην τὰ τάγματα προκαλύψεως φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν καὶ νὰ συγχωνευθοῦν εἰς τὰς Μεραρχίας, αἱ δὲ Μεραρχίαι αἱ ὁποῖαι θὰ σταθμεύουν εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης νὰ ἀναλάβουν καὶ τὴν προκάλυψιν καὶ νὰ ἔχουν τοιαύτην σύνθεσιν, ὥστε ἀπὸ τῆς δευτέρας ἡμέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁλόκληρος ὁ ὄγκος τῶν Μεραρχιῶν νὰ δύναται νὰ προχωρήσῃ ἢ νὰ ἀναμείνῃ τὸν ἐχθρὸν καὶ νὰ ἑλίσσεται πρὸς κάλυψιν τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ ἄλλου στρατοῦ. Καταλήγω λοιπὸν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὰ τάγματα προκαλύψεως εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην πρέπει νὰ συγχωνευθοῦν εἰς τὰς Μεραρχίας· πρέπει αἱ Μεραρχίαι αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπάρχουν, οὐχὶ περισσότεραι τῶν 2 ἢ 3, νὰ ἀφεθοῦν εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν δυνάμεις ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, μέχρις ὅτου συγκεντρωθῇ ὁλόκληρος ὁ στρατός. Ἰδίως ἡ Μεραρχία τῆς Θράκης, ἐγκατεσπαρμένη εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη τῆς Θράκης, θὰ ἐγκαταλειφθῇ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ θὰ συμπτυχθῇ πρὸς τὴν θάλασσαν. Ὑπολογίζομεν ὅτι ὁ ἐχθρὸς θὰ εἶναι ὁ εἷς καὶ μόνον τὸν ὁποῖον προβλέπομεν, ἀλλοίμονον δὲ ἂν ἡ πολιτικὴ τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἐπιτύχῃ τὴν ἐξουδετέρωσιν τῶν ἄλλων Τότε πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἰς μάτην δαπανῶμεν τὰ δισεκατομμύρια. Διότι τὰ Κράτη δὲν στηρίζονται μόνον εἰς ἑαυτά· οὐδὲν Κράτος στηρίζεται εἰς ἑαυτὸ ὁσαδήποτε καὶ ἂν δαπανήσῃ, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ὀργανωθῇ. Καὶ αὐτὰ τὰ μεγάλα Κράτη δὲν εἶναι μόνα. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιστῶμεν εἰς περισσοτέρους τοῦ ἑνὸς ἐχθρούς. Θὰ ἦτο πλάνη νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς ὅτι μόνον μὲ αὐτὰ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ διαθέτωμεν διὰ μίαν τοὐλάχιστον δεκαετίαν, ὁσονδήποτε τελειότερα καὶ ἂν ἔχωμεν μηχανήματα, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν συγχρόνως ἐναντίον περισσοτέρων τοῦ ἑνὸς ἐχθρῶν. Ὁ Ὀργανισμὸς δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζηται μόνον μὲ τὸ πρῖσμα τοῦ στρατιωτικοῦ συμφέροντος, ὥστε νὰ κανονίζωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν στελεχῶν τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίζωμεν μετὰ πόσα ἔτη ὁ ἀνθυπολοχαγὸς θὰ γίνῃ ταγματάρχης καὶ μετὰ πόσα ὁ συνταγματάρχης θὰ γίνῃ στρατηγός, τὰ ὁποῖα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶχον ὑπ’ ὄψιν των ὅσοι ἔκαμαν Ὀργανισμοὺς κατὰ τὸ παρελθόν.

§126Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Πῶς θὰ προβιβάζωνται;

§127Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Τίποτε ἄλλο. Αἱ περιστάσεις, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἐξαιρετικαί. Ἡ Χώρα ἔχει τόσα οἰκονομικὰ βάρη, ὥστε εἶναι δύσκολον νὰ ἀνθέξῃ εἰς ἕνα πολυτελέστατον Ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ ἐμφανίσωμεν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παρουσιάσωμεν εἰς τὸ χαρτὶ ἕνα Στρατὸν ἱκανὸν νὰ καταπολεμήσῃ ὅλα τὰ Βαλκανικὰ Κράτη. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ αἱ περιστάσεις ἐπιβάλουν ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ μείνῃ μόνη ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ πολιτικὴν εἰρηνικὴν καὶ νὰ μὴ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς προστριβάς. Δι’ αὐτὸ μεγίστην εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς της προκαλεῖ τὰς προστριβὰς καὶ πρὸς τοὺς γείτονας ἡμῶν Σέρβους. Πρέπει νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὰς συμμαχίας μας, διότι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα Κράτους ἀπομεμονωμένου εἰς τὰς ἰδίας αὐτοῦ δυνάμεις, ὅπως ἡμεῖς κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν. Δὲν κατηγορῶ κανένα. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: «Εἰπέτε μας, τί πρέπει νὰ γίνῃ;» Βεβαίως, ὅταν ἀνέρχεταί τις εἰς τὸ βῆμα δὲν ἐλέγχει μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑποδεικνύει τί πρέπει νὰ γίνῃ. Κατὰ τὴν γνώμην μου, πρέπει νὰ ληφθοῦν ἐξαιρετικὰ μέτρα, ὅπως εἶναι ἐξαιρετικαὶ αἱ περιστάσεις, διότι δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ δαπανᾷ σήμερον διὰ τὸν Στρατὸν καὶ τὴν Χωροφυλακὴν δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν. Συνεζήτησα μὲ τὸν ὑπαρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, ὅστις μοὶ εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς «ἐπάλιωσε πρὶν ἀκόμη ψηφισθῇ καὶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἐπειδὴ τὸν ἔχομεν κάμει, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἕνας συνδυασμὸς Στρατοῦ καὶ Χωροφυλακῆς πρὸς ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν». Ἔχω καὶ ἐγὼ σχεδὸν τὴν αὐτὴν γνώμην. Τώρα ὅτε ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὰς πόλεις ἡ Χωροφυλακὴ καὶ ἀντικαθίσταται ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσωμεν καὶ δι’ αὐτὴν Ὀργανισμὸν πολυτελέστατον σύμφωνα μὲ τὸ κατατεθειμένον σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπεται ἔφιππος Χωροφυλακὴ μόνον τόση, ὅσον ἱππικὸν δὲν ἔχει ὅλος ὁ Στρατός. Διὰ τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ θὰ δαπανηθοῦν 500.000.000 δραχμῶν. Διατί νὰ δαπανηθοῦν τόσα μόνον διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ὑπαίθρου χώρας; Εὐτυχῶς ὁ Ὀργανισμὸς δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη καὶ δὲν πιστεύω νὰ ψηφισθῇ. Πρέπει νὰ ληφθοῦν ῥιζοσπαστικώτερα μέτρα καὶ νὰ συνδυασθῇ ἡ ἀσφάλεια τῆς ὑπαίθρου χώρας μὲ τὴν ἀσφάλειαν ἀπὸ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ καὶ νὰ καταναλωθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ δι’ ἕνα Ὀργανισμὸν μικτὸν Στρατοῦ καὶ Χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης. Θὰ δύναται δὲ ὅλος αὐτὸς ὁ Ὀργανισμός, ἀναπτυσσόμενος ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, νὰ περιλάβῃ τὸν ἐμπόλεμον στρατόν. Ἡ Βουλγαρία ἔχει ἐθελοντικὸν στρατὸν καὶ ἔχει 8 Μεραρχίας. Ἡ Σερβία ἔχει πληθυσμὸν διπλάσιον τοῦ ἰδικοῦ μας καὶ ἔχει 10 Μεραρχίας. Ἡμεῖς μὲ τόσας καταστροφὰς θέλομεν νὰ τὰ βάλωμεν μὲ ὅλους μαζὶ καὶ ἔχομεν 12 Μεραρχίας. Ὅταν θὰ γίνῃ ὁ συνδυασμὸς Στρατοῦ καὶ Χωροφυλακῆς θὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ἐλάττωσις τῆς θητείας ἀκόμη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν οἰκονομίας 200 καὶ πλέον ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§128Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ καταργήσωμεν τὸν Στρατόν.

§129Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔγινε μία παρεξήγησις. Ὁ κ. συνάδελφος θέλει νὰ εἴπῃ ὅτι μὴ οὔσης ἐπαρκοῦς τῆς δυνάμεως τῆς Χωροφυλακῆς, τῶν 6 χιλιάδων ἀνδρῶν, νὰ διατεθοῦν αἱ 6 χιλιάδες ἀνδρῶν ἀπὸ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς ἐν γένει Ἑλλάδος καὶ νὰ μὴ γίνῃ νέα ἀφαίμαξις τοῦ Στρατεύματος διὰ τὴν Χωροφυλακήν. Αὐτὸ εἶναι ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον, ὅπως γνωρίζω, μελετᾷ τὸ Ἐπιτελεῖον, καὶ εἶναι πολὺ καλόν. Νομίζω ὅμως ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ. Ὁ Ὀργανισμὸς εἶναι Ὀργανισμὸς καὶ εἰς αὐτὸν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῆτε· διότι, ἂν θελήσητε νὰ ἀναπτύξητε τὸ σύστημα αὐτό, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἀναπτύξητε ἐν λεπτομερείᾳ, διότι γεννῶνται παρεξηγήσεις.

§130Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι θὰ ὁμιλήσω ῥιζοσπαστικώτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους καὶ ἀσφαλῶς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ βάλητε φραγμὸν εἰς τὴν συζήτησιν.

§131Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ γεννῶνται παρεξηγήσεις.

§132Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Παρεξηγήσεις θὰ γεννῶνται, διότι ἡμεῖς δὲν ἀκολουθοῦμεν, ὅπως μερικοὶ ἄλλοι, τὴν πεπατημένην, τὰς παραδόσεις, ἀκολουθοῦμεν τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων, τὸ νεώτερον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπεισέρχηται παντοῦ.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σεῖς εἶσθε ἐν ἐνεργείᾳ;

§134Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Τί σημασίαν ἔχει αὐτό; Ἠμπορεῖ αὔριον νὰ εἶμαι ἐν ἀποστρατείᾳ. Αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν· ἐγὼ ἀναπτύσσω τὴν γνώμην μου. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἕνας συνδυασμός, καὶ ἀσφαλῶς ἐκεῖ θὰ καταλήξωμεν μετά τινα ἔτη, ὥστε νὰ προκύψουν μεγάλαι οἰκονομίαι καὶ αἱ δαπάναι νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ ἥμισυ, τὸ δὲ ὑπόλοιπον νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ ὑλικοῦ· διότι καὶ μετὰ ἔτη ἀκόμη δὲν θὰ ἔχωμεν νὰ διαθέσωμεν τὰ δισεκατομμύρια διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ ὑλικοῦ. Πρέπει δὲ νὰ ἠξεύρετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν μόνον τὸν Στρατὸν παρασκευασμένον καὶ τὸ ὑλικὸν ἕτοιμον διὰ νὰ πολεμήσωμεν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ οἰκονομικὰ μέσα ἐπαρκῆ διὰ νὰ διεξαγάγωμεν ἕνα πόλεμον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει ὅλα αὐτὰ νὰ τὰ προνοήσῃ ἕνας ὀργανωτὴς καὶ νὰ προσανατολισθῇ καλῶς πρὸς τὴν κατάστασιν. Καὶ δι’ αὐτό...

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ...

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· δὲν ἐπιτρέπω ἐγὼ διακοπάς.

§137ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ κατάργησις τῶν δύο Μεραρχιῶν κατὰ πόσον θὰ ἐλαφρύνῃ τὰς δαπάνας;

§138Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ. Ἐγώ, ὡς προεῖπον, ἔχω ῥιζοσπαστικωτέρας ἰδέας. Φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ εἰς ἓν ἔτος ἡ θητεία βραδύτερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πράγματα αὐτὰ νὰ συζητηθοῦν τώρα, διότι ἀσφαλῶς αἱ γνῶμαι δὲν θὰ γίνωνται ἀσπασταί. Ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει τὰς ἀπόψεις τοῦ Ἐπιτελείου. Τὸ Ἐπιτελεῖον θέτει διὰ τὰς γνώμας του ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅπως ἀκριβῶς ὑπεστήριζε ταύτας καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ ἐγώ, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, δύναμαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ.

§139ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ Ἐπιτελεῖον, — λέγετε, ἔθεσε ζήτημα ἐμπιστοσύνης;

§140Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Μάλιστα. Ἐλέχθη—δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι ἀληθές—ἐγράφη δὲ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι αἱ διάφοροι τροπολογίαι τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου καὶ ὅτι τοῦτο τὰς ἀπέρριψεν ὅλας καὶ δὲν ἐδέχθη καμμίαν. Ἂν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, τότε εἶναι περιττὸν νὰ συζητῶμεν ἐδῶ καὶ θὰ ἔπρεπε τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ νομοθετῇ.

§141Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διατί φεύγετε ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τρέχετε ἔξω τῆς αἰθούσης; Τοιουτοτρόπως εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λέγετε, χωρὶς νὰ θέλετε, ἀνακριβείας.

§142Δ. ΨΙΑΡΡΗΣ. Περὶ τούτου δὲν ἤμην βέβαιος.

§143Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δι’ αὐτὸ νὰ περιορισθῆτε ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Ἔχετε ἐνώπιόν σας ὑπευθύνους τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔπαυσέ ποτε νὰ ἔχῃ πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν ὅσων λέγονται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· ἐπειδὴ ὁ ρήτωρ ἔχει νὰ ὁμιλήσῃ ἀκόμη διὰ μακρῶν, συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως θὰ διακόψωμεν διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις, ὁπότε θὰ συζητηθῇ ἡ ἀναλογική. Ἡ συζήτησις διὰ τὰ στρατιωτικὰ θὰ συνεχισθῇ ἄλλην ἡμέραν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.16′ μ.μ.

(Ὥρα 9 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀναλογικῆς, ὁ κ. Ι. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§146Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, νὰ δεχθῇ ὅπως ψηφισθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 30 πρότασις νόμου ἥτις ἀφορᾷ τοὺς κλητῆρας τῆς Βουλῆς.

§147ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐκτάκτου ἀμοιβῆς τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς διὰ παρασχεθεῖσαν καθ’ ὑπερωρίαν ἐργασίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται παρὰ πολλῶν πληρεξουσίων νὰ ψηφισθῇ τὸ 27ον νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπομεν ὅτι θὰ συζητήσωμεν σήμερον ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ μὴ ἐπιμείνουν εἰς τὴν πρόταξιν ἄλλου νομοσχεδίου, διότι ἄλλως ματαιοῦται ἡ ἀπόφασις ἡμῶν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ πλείστων ὅσων πληρεξουσίων, 25 περίπου, περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δηλώσωμεν ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ προχωρήσῃ βῆμα εἰς κανὲν ἄλλο ἔργον, ἐφόσον μία μικρὰ μερὶς τῆς Συνελεύσεως κωλυσιεργεῖ κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν.

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐμείναμεν σύμφωνοι, χωρὶς νὰ ἐκδηλωθῇ οὐδεμία ἀντίρρησις ὅτι ἠθέλομεν συζητήσει σήμερον ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς, χωρὶς νὰ καταλήξωμεν εἰς ψηφοφορίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. συναδέλφους καὶ ἰδίως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοὶ δίδουν τὴν τιμὴν νὰ προσέχουν εἰς τὰς γνώμας μου, νὰ ἀποσύρουν τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν ἂν τὴν ἀποσύρουν.

§156ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§157Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτάτων.

§158Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Ἡ συζήτησις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι σοβαρωτάτη. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἀναβολήν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνώσωμεν ἂν εἶναι 10 παρόντες ἐκ τῶν ὑποβαλόντων τὴν αἴτησιν. (Ἀναγινώσκει). Οἱ παρόντες ὑπερβαίνουσι τοὺς 10. Ἑπομένως ἡ πρότασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπορριφθῇ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§160Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παιχνιδάκια. Οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ νὰ ἀναλάβουν τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἴπουν ὅτι τὸ θέτουν ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ τότε θὰ χωρισθοῦν τὰ ἐρίφια ἀπὸ τὰ πρόβατα.

§161Τ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὀφείλομεν νὰ ἐξηγήσωμεν ἀκριβῶς τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§162ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§163Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εἶσθε παρών, κ. συνάδελφε, χθὲς τὴν ἑσπέραν; Λοιπὸν ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ γίνῃ συζήτησις σήμερον. Πῶς ὑποβάλλεται λοιπὸν τώρα πρότασιν περὶ ἀναβολῆς;

§164Τ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀποκλείεται διὰ νέας ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως νὰ μεταβληθῇ εἰλημμένη ἀπόφασις; Δυνατόν, κύριοι, ἡ ὑποβολὴ μιᾶς τοιαύτης προτάσεως νὰ νομισθῇ ὅτι ἀποτελεῖ πολεμικὴν ἐναντίον ἑνὸς συστήματος ἐκλογῆς βουλευτῶν ἐκ μέρους τοὐλάχιστον τῶν πληρεξουσίων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν, ἐνῷ τὴν σημασίαν αὐτὴν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ πρότασις. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῶν πληρεξουσίων, διότι μετὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἐζητήσαμεν νὰ λάβωμεν διὰ νὰ μορφώσωμεν μίαν γνώμην, ποῖον σύστημα ἐκλογῆς βουλευτῶν πράγματι εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ σήμερον, θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ σχηματίσωμεν γνώμην σταθεράν.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ ἠμπορέσητε νὰ μορφώσητε γνώμην.

§166Τ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀναμφισβητήτως, κ. Πρόεδρε, περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν περιμένει νὰ φωτισθῇ τις ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λεχθοῦν σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν γραφῆ περὶ τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν συστημάτων. Ἐπὶ τόσον δὲ σοβαροῦ ζητήματος πρέπει ὅλοι νὰ φροντίσωμεν νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην συνειδητήν, ποία πράγματι εἶναι ἡ ὀρθωτέρα ἀπόφασις. Παρετηρήσαμεν δὲ ὅτι μεταξὺ ἄλλων τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν κατ’ ἐπανάληψιν παρ’ ὅλων τῶν ρητόρων ἦτο ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας διὰ τῆς ὁποίας περιμένομεν ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα τοιαῦτα διὰ τῶν ὁποίων τὸ δημοκρατικὸν καθεστὼς πρόκειται νὰ σταθεροποιηθῇ περισσότερον παρ’ ὅτι ἂν αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦντο διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Διότι κατὰ θεωρίαν ἂν θέλωμεν νὰ κρίνωμεν, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προτιμηθῇ. Ἡ ἀπόφασις ἡμῶν ὅμως σήμερον δὲν πρόκειται νὰ κριθῇ περὶ τοῦ ἂν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην συνειδητὴν περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα. Δυστυχῶς ὅμως μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ σχηματίσωμεν τοιαύτην γνώμην, ὑπεβάλαμεν λοιπὸν μίαν πρότασιν διὰ νὰ δυνηθῶμεν ὅπως μᾶς δοθῇ καιρὸς καὶ μελετήσωμεν καλύτερον τὸ ζήτημα.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴπετε ὅτι δὲν ὑπεβάλατε τὴν πρότασιν διὰ νὰ κωλυσιεργήσητε. Ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῶν κ. κ. πληρεξουσίων εἶναι ἀντίθετος τῆς ἀναβολῆς. Ἄρα κωλυσιεργεῖτε.

§168Τ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Αὐτό, σᾶς βεβαιῶ, δὲν τὸ γνωρίζω. Αἱ ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν εἶναι ἀπολύτως εἰλικρινεῖς. Ἠθελήσαμεν νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην διὰ νὰ ἔχωμεν ἥσυχον τὴν συνείδησίν μας.

§169Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ἀπολύτους θιασώτας τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ θαυμαστάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καίτοι δὲν ἀκολουθῶ πάντοτε τὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὡμίλησε κατὰ πάντα ἀληθῶς. Δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ καλυτέρα περίπτωσις ἀπὸ τοῦ νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ρήτορας κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν. Ἡ ἀντίρρησις τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι προτίθεται νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τοὺς ψηφοφόρους περὶ τοῦ καλυτέρου συστήματος, δὲν τὴν εὑρίσκω ὀρθήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει....

§170Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ.

§171Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ νομίζω ὅτι, διὰ νὰ ἐγκριθῇ τὸ σύστημα, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβῶμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας διὰ νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς χωρικούς. Ἐγὼ θὰ εἴπω ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον καὶ θὰ ἔχω ἐγὼ τὴν εὐθύνην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι εἶναι καταλληλοτέρα εὐκαιρία νὰ ἀκούσωμεν τοὺς σπουδαιοτέρους ἀρχηγοὺς νὰ ἀγορεύσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διὰ νὰ σχηματίσωμεν τὴν γνώμην. Πρέπει δὲ νὰ ἀναλαμβάνωμεν καὶ τὸ βάρος τῶν πράξεών μας. Διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον συνιστῶ νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἡ πλειονοψηφία τῶν παρόντων κ. κ. συναδέλφων εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως.

§172Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν θὰ καταδειχθῇ ἀπὸ μίαν ψηφοφορίαν παρὰ ὅ,τι ἐγένετο προχθές. Θὰ προσέλθωσι συνάδελφοι καὶ θὰ φανῶμεν ὅτι κωλυσιεργοῦμεν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλομενόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§174Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὑποβάλλεται μία πρότασις νόμου ἢ ἓν σχέδιον νόμου ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἢ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δέχεται τις νὰ ἀκούσῃ μίαν πρότασιν ἀναβολῆς συζητήσεως, διότι δὲν κρίνεται παρὰ τῆς Βουλῆς ἢ παρὰ τῆς Συνελεύσεως ὥριμος ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν γνωρίζω προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἀφοῦ ἐπελήφθη τὸ Σῶμα μιᾶς συζητήσεως καὶ ἠγόρευσαν ἐπὶ τοῦ θέματος ἀρκετοὶ ρήτορες καὶ ἀπησχολήθη ἐπὶ τοῦ θέματος ἐπὶ πολλὰς συνεδρίας ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Συνέλευσις, νὰ εἰσαχθῇ μία πρότασις ἀναβολῆς ἐκ λόγων ὄχι ἐξαιρετικῆς τινος περιπτώσεως, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐξ ἑνὸς ἐκτάκτου γεγονότος, μιᾶς ἐπιδρομῆς ἀλλοφύλων, ἐκ μιᾶς στάσεως ἐσωτερικῆς, μορφοῦται ἡ σκέψις ὅτι δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ μελετήσωμεν τὴν κατάστασιν διὰ νὰ σχηματίσωμεν ὀρθωτέραν τὴν γνώμην. Περὶ αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ εἴπω, διότι ἴσως ψυχράνω τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω ὅτι ἡ πρότασις καὶ ἡ δικαιολογία δὲν φαίνεται σοβαρὰ καὶ δικαιολογημένη. Τί θὰ εἴπῃ ἀναβολὴ ἀφοῦ ἡ συζήτησις ἐπροχώρησε καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐξηντλήθη ἀσφαλῶς ἡ συζήτησις καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν ἀναμένει νεώτερα ἐπιχειρήματα οὔτε ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς ἀναλογικῆς οὔτε κατὰ τῆς προτάσεως, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν παρέλθωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος; Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, ἐκεῖνο κυρίως, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ διαμαρτύρωμαι κατὰ τῆς προτάσεως καὶ νὰ ἀντιτίθεμαι μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου κατ’ αὐτῆς δὲν εἶναι ἂν ψηφίσωμεν σήμερον ἢ αὔριον τὴν ἀναλογικὴν ἢ ἂν θὰ ἀπορριφθῇ ἢ θὰ ψηφισθῇ μετά τινας ἡμέρας ἡ ἀναλογική. Εἶναι τὸ ἄλλο, κ. Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον ἐν φιλικῷ κύκλῳ ἐλέχθη. Ἐκάμαμεν δύο συζητήσεις....

§175Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρομεν τὴν πρότασιν διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§176ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§177Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κ. Πρόεδρε, μὲ κάμνει νὰ διαμαρτύρωμαι, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη ὑπὸ τόσον αἰσίους οἰωνοὺς συνελθοῦσα διὰ νὰ ἀποκηρύξῃ μίαν κακοποιὸν δυναστείαν, διὰ νὰ ἑδραιώσῃ ἓν ἐθνικὸν πολίτευμα, εἶναι ἀδύνατον νὰ συγγράφῃ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸς ἓν θεμέλιον τοῦ νέου πολιτεύματος. Χθὲς εἴχομεν δύο συζητήσεις καὶ αἱ συζητήσεις ἀπέβησαν ἄκαρποι, πρὸ τοῦ δείπνου καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον, οἱ δὲ παρακολουθήσαντες τὰς συζητήσεις μᾶς εἶπον: Τί πρὸς ἡμᾶς, ἂν παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τόσοι, ὅταν τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο μηδὲν περὶ Γερουσίας, ὅταν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἦτο μηδέν; Καὶ θέλομεν τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν τὴν λυπηρὰν νὰ τὴν παρατείνωμεν παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ καὶ νὰ παραστήσωμεν ὅτι ἡ Συνέλευσιν κατόπιν ἀπὸ τόσας συνεδριάσεις δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ, διότι ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσουν συγγραφεῖς τὴν κατάστασιν.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ψηφοφορίαν, ψηφοφορίαν.

§179Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς καθῆκον νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀποφασίσῃ, εἴτε δεχομένη εἴτε μὴ ἀποδεχομένη.

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις ἢ δὲν ὑπάρχει;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§183Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον κωλυσιεργεῖ καὶ δὲν κάμνει τὸ καθῆκόν του.

§184Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ (Ἀντιπρόεδρος). Σᾶς παρακαλῶ νὰ καθήσητε κάτω καὶ νὰ μᾶς δώσητε ἐξηγήσεις πῶς κωλυσιεργεῖ τὸ Προεδρεῖον, ἄλλως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. (Θόρυβος).

§185ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἀνακαλέσῃ.

§186Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει νὰ κατέλθητε, διότι σᾶς ἀπεδόθη μομφή.

§187Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς σᾶς, εἶσθε κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. (Θόρυβος, ἀντεγκλήσεις καὶ κωδωνοκρουσίαι ἐξακολουθοῦν).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, διότι παρατύπως ὡμίλησα ἀπὸ τῆς ἕδρας, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ κατέλθω. Ἀλλὰ δὲν ἔχω κανένα Ἀντιπρόεδρον.

§189Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ὁ γηραιότερος τῶν παρόντων κ. κ. πληρεξουσίων δύναται νὰ σᾶς ἀντικαταστήσῃ.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά.

(Ὥρᾳ 11.40′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.50′ μ. μ.) (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὡς πρεσβύτερος τῶν πληρεξουσίων ὁ κ. Κ. Καλομενόπουλος, ἀπουσιαζόντων τοῦ Προέδρου καὶ τῶν λοιπῶν Ἀντιπροέδρων).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ καταλάβητε τὰς θέσεις σας διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸ λόγον.

§192Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Προεξέχει ἓν ἄλλο ζήτημα· ἂν καὶ κατὰ πόσον μία συνεδρίασις δύναται νὰ προχωρήσῃ, ἐφόσον τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου δὲν κατέχει κανεὶς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐκλεχθῆ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§193Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ (Προεδρεύων). Κύριε συνάδελφε, μὴ δυναμένου τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κ. Ἀλαβάνου νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν καὶ μὴ ὑπάρχοντος παρόντος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην οὐδενὸς ἄλλου ἐκ τῶν κ. κ. Ἀντιπροέδρων, πρέπει ὁ πρεσβύτερος τῶν πληρεξουσίων νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν. Ἄν τις εἶναι πρεσβύτερος, ἂς ἔλθῃ. Δὲν ἔχω καμμίαν εὐχαρίστησιν νὰ κάθημαι ἐδῶ.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι, ὅταν κωλύωνται ὁ Πρόεδρος καὶ οἱ Ἀντιπρόεδροι, θὰ προεδρεύσῃ ὁ πρεσβύτερος τῶν κ. κ. πληρεξουσίων. Οὐδέποτε δὲ εἰς τὸ Κοινοβούλιον γίνεται συζήτησις περὶ τῆς ἡλικίας τοῦ πρεσβυτέρου. Ἄλλως τε εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑαυτοῦ θὰ λυθῇ ἀμέσως, εἴτε ἐκφραζομένης ἀμέσως τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος πρὸς τὸν Ἀντιπρόεδρον κ. Κ. Ἀλαβάνον εἴτε μὴ ἐκφραζομένης. Εἶναι μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἐγείρωνται.

§195ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἔνστασις αὐτὴ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§196Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§197Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριοι, δὲν θὰ θελήσω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ πολύ, διότι δὲν θὰ ἤθελα νὰ μοὶ ἀποδοθῇ ὁ τίτλος τοῦ κωλυσιεργοῦ, τὸν ὁποῖον ἀδίκως μοὶ ἀπένειμεν ἔντιμον μέλος τῆς Συνελεύσεως, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος, ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι παρουσιάζεται ἀπό τινος ἓν πρωτοφανὲς φαινόμενον εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Σώματος ἐκ μέρους τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ἡ προδιάθεσις νὰ ἐμφανίζηται διαρκῶς ὅτι τὸ Προεδρεῖον κωλυσιεργεῖ. Καὶ ἀφοῦ ἡ πτέρυξ ἐκείνη ἐδημιούργησε μίαν θρησκείαν, τὴν θρησκείαν τῆς νευματολογίας, ἰσχυριζομένη μετὰ πείσματος ὅτι τὸ Προεδρεῖον διὰ νευμάτων διαρκῶς συνεννοεῖται μὲ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς πορείας τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἦλθε καὶ ἔρριψε καὶ ἐταπείνωσε καὶ ἐπέταξεν εἰς τὰ κράσπεδα τῆς πρωθυπουργικῆς πορφύρας τὸ ἀξίωμα καὶ τὰ δικαιώματά του, καὶ ἀφοῦ ἠκούσαμεν ὅλα αὐτά, ἰδοὺ καὶ πάλιν σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Προεδρεῖον ἐξετάζει τὸ καθῆκόν του καὶ ἀγωνίζεται νὰ προλάβῃ τὰς μακρὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας κακῶς ἐχαρακτήρισαν ὡς κωλυσιεργίαν, διότι, ἐφόσον ὁ Κανονισμὸς τὸ ὁρίζει, δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο κωλυσιεργίαν, ἀλλὰ καθῆκον, ἐφόσον δικαίωμα τῶν κ. κ. πληρεξουσίων εἶναι νὰ ὑποβάλλωσι καὶ ὑποστηρίξωσι κανονικὴν πρότασιν. Καὶ ἐνῷ ἐγὼ ἠγωνιζόμην δι’ αὐτό—καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως προσῆλθον εἰς ἐμὲ καὶ μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι ἔχουσι νὰ ὑποβάλλωσι πρότασιν ἀναβολῆς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἰδίων κ. κ. πληρεξουσίων καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον ἔσπευσα νὰ ἀνακοινώσω τὸ ζήτημα αὐτὸ διὰ νὰ προλάβωμεν νὰ μὴ ὑποβληθῇ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἡ Συνέλευσις κωλυσιεργεῖ—καὶ ὅμως, παρ’ ὅλην τὴν προσπάθειαν, ἔρχεται ἔντιμον μέλος τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκφράσῃ τοιαύτην μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου, ὅτι τοῦτο μεροληπτεῖ, ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἐξακολουθεῖ νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν θρησκείαν τῆς νευματολογίας, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ πτέρυξ ἐκείνη. Τί ἔκαμε, κύριοι, τὸ Προεδρεῖον; Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς. Μήπως ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει τὴν πρότασιν αὐτήν; Ἠδύνατο τὸ Προεδρεῖον νὰ πράξῃ ἄλλως; Τὸ Προεδρεῖον ἠθέλησε νὰ ἐξακριβώσῃ, ἂν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν κ. κ. πληρεξούσιοι εἶναι παρόντες. Τοὺς ἐκάλεσα ὀνομαστικῶς ἂν εἶναι παρόντες καὶ εὗρον ὅτι ἦσαν παρόντες. Τί ἠδύνατο νὰ πράξῃ τὸ Προεδρεῖον; Ὑπέβαλον οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι πρότασιν ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐξήτασα τὰ ὀνόματά των ἂν εἶναι 15 καὶ εὗρον ὅτι εἶναι. Τί ἠθέλατε λοιπὸν νὰ πράξω; Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Λεονάρδος, Καλομενόπουλος καὶ Φλωριᾶς εἶχον λάβει διαμαρτυρίαν ἀπὸ τὸν πληρεξούσιον κ. Γ. Βλάχον, ὅτι δὲν τῷ ἐδόθη ὁ λόγος ἐγκαίρως. Τί ἠθέλατε νὰ πράξω; Ἔκαμε τὸ καθῆκόν του τὸ Προεδρεῖον, ὅτι ἔδωκε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Ἂν δὲν ἔκαμνεν αὐτό, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ μομφὴ καὶ αἰτίασις ὅτι παραβιάζει τὸν Κανονισμόν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑπάρχῃ προδιάθεσις τοιαύτη κατὰ τοῦ Προεδρείου. Τὸ Προεδρεῖον, εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἵσταται ὑπεράνω παντός, θέτει τὸν Κανονισμὸν ὑπεράνω ὅλων καὶ δὲν πιστεύει εἰς τὴν νέαν θρησκείαν τῆς νευματολογίας οὔτε εἰς ἄλλην τινὰ θεότητα καὶ ὡς σύμβουλον δὲν ἔχει παρὰ μόνον τὸν Κανονισμόν. (Χειροκροτήματα).

§198Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχε παρουσιασθῆ ὁμοία περίπτωσις μεταβολῆς ἀποφάσεως ἐν σχέσει μὲ τὴν συζήτησιν ὡρισμένων σχεδίων νόμου καὶ τὸ τότε Προεδρεῖον ἀντέταξεν ὅτι ὑπάρχει εἰλημμένη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ὅπως προέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ἄλφα ἢ Βῆτα νομοσχεδίου. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου τινός, παρὰ νὰ μεταβάλωμεν εἰλημμένην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἂν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἢ ὄχι.

§199Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν ὑπεβλήθη πρότασις ἔγγραφος.

§200Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἀπόψε ἐδέχθητε. Δὲν κατηγοροῦν τὸ Προεδρεῖον ὅτι ἀκολουθεῖ τὴν Ἄλφα ἢ Βῆτα κομματικὴν μερίδα ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλὰ λέγουν ὅτι εἶναι ἐπηρεασμένον ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας καὶ συνεπῶς παρεξέκλινε τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἶχε καὶ παρεσύρθη τοῦ νὰ ἀφήσῃ τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ὁδὸν κωλυσιεργίας. Συνεπῶς, ἂν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως, πρέπει καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅπως εἶναι ἐπηρεασμένον, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως.

§201Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, εἶναι τόσον σαθρά, ὥστε οὐδὲν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνατρέψῃ. Ἔκαμε μόνον σόφισμα διὰ νὰ στηρίξῃ ἐπὶ τοῦ σοφίσματος μίαν συζήτησιν καὶ μίαν ἀγόρευσιν.

§202Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Οὐδέποτε θὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναλογική, ἐφόσον τὸ Προεδρεῖον εἶναι συντεταγμένον ὅπως εἶναι.

§203Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω, κύριοι, τὴν εὐτυχίαν, νὰ εὑρίσκωμαι ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι οὐδέποτε νὰ ἐξεφράσθησαν ἀδικώτεραι φράσεις καὶ ἀδικώτεραι μομφαὶ ἐναντίον τῆς στάσεως καὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Προεδρείου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ ὀφείλει νὰ ὁμολογηθῇ ὑπὸ πάντων ὅτι ἡ στάσις τοῦ Προεδρείου ταύτην τὴν ἑσπέραν ὑπῆρξεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἀπολύτως ἄμεμπτος. Ὑπεβλήθη πρότασις ἐκ μέρους βουλευτῶν διπλάσιον κατ’ ἀριθμὸν τοῦ ἀπαιτουμένου ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ζητούντων τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως». Δὲν δικαιολογῶ ποσῶς καὶ κατακρίνω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, καὶ τοὺς κατακρίνω διότι εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ κατ’ ἐπανάληψιν ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἐπιληφθῇ συντόνως καὶ φέρῃ εἰς πέρας τὴν συζήτησιν περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀπεφάσισε μάλιστα νὰ ἐγκαταλείψῃ σχεδὸν ὅλην τὴν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν ὅπως μὴ παραμείνῃ ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον οὐσιαστικώτατον, ἀπολύτως συναφὲς πρὸς τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως, ἐξίσου σπουδαῖον πρὸς αὐτό. Παρὰ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν ἀπροόπτως κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως καὶ νὰ δοθῇ εὐκαιρία ὅπως ἀποφανθῇ ἂν ἀποδέχεται ἢ ἀποκρούῃ τὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν, εὑρέθημεν ἐνώπιον προτάσεως περὶ ἀναβολῆς, ἡ ὁποία προφανῶς εἶχε τὸν χαρακτῆρα παρελκύσεως τῆς συζητήσεως, παρελκύσεως ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ἐκ ποίων λόγων προῆλθεν. Εἶναι κατακριτέα λοιπόν, κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ πρᾶξις τῶν συναδέλφων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλὰ τὸ Προεδρεῖον εἶχε καθῆκον, ἐφόσον ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου καὶ ἐζητήθη ἡ ματαίωσις τῆς ψηφίσεως, νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἀπολύτως τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔπραξεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξῃ· ἀνέγνωσε τὸν κατάλογον, εὑρέθη ἐπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν καὶ ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ ἡ πρότασις εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ ἡ πρότασις αὕτη εἰς ψηφοφορίαν, ἐζήτησε τὸν λόγον εἷς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, καθ’ ὃ δικαίωμα εἶχεν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ὅπως ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ζητεῖ τὴν ἀναβολήν, ἐζήτουν δὲ ταυτοχρόνως τὸν λόγον καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀντετίθεντο κατὰ τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς ὅπως ἐξηγήσωσι τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἀντιτίθενται. Οὔτε εἰς τοὺς μὲν οὔτε εἰς τοὺς δὲ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος νὰ ἀρνηθῇ τὸν λόγον. Ἐνῷ λοιπὸν οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, εὑρέθημεν αἰφνηδίως πρὸ μιᾶς ἐπιθέσεως ἀπολύτως ἀδικαιολογήτου ἐναντίον τοῦ Προεδρείου, ἥτις ἔθετεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ δίλημμα, ἂν δικαιοῦται νὰ προεδρεύσῃ τῆς Συνελεύσεως συνάδελφος ἔχων ἐπὶ ἑνὸς νομοθετήματος ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην καὶ ἠρνεῖτο πληρεξούσιος ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ἠρνεῖτο τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ προεδρεύσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας», διότι συνέπεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν. Τοιαύτας ἀνελευθέρους ἀρχὰς εἶναι ὑποχρεουμένη ἡ Συνέλευσις νὰ τὰς καταδικάσῃ. (Χειροκροτήματα). Ἔχω λοιπὸν καθῆκον, κ. Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἀποσύρουν τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐκ μέρους συναδέλφων τῆς πτέρυγος ἐκείνης καὶ νὰ συστήσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐξέφερον τὰς ἀδίκους αὐτὰς μομφὰς εἰς στιγμὰς ὑποθέτω ὄχι ἀπολύτου ψυχραιμίας, ὅπως ἀποκαταστήσουν τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των διὰ νὰ μὴ γεννᾶται ἡ ὑπόνοια ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἐνώπιον μιᾶς ἠθικῆς πιέσεως ἐπιβαλλούσης εἰς αὐτὸ νὰ συμμορφοῦται πρὸς οἱασδήποτε ἀπειλὰς ὁθενδήποτε προερχομένας.

§204Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κανεὶς δὲν ἐσκέφθη ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ τῶν συζητουμένων θεμάτων. Κανεὶς δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἀπόψε συνέβησαν πράγματα παράδοξα. Ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ ὅλας τὰς μερίδας ὅτι εἶναι γενικώτερον συμφέρον νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως» καὶ νὰ ληφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ μία ἀπόφασις. Τὸ νομοσχέδιον συνεζητήθη ἐπὶ ἀρκετὰς ἡμέρας. Δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν, ἡ ὁποία φαίνεται ἐμφανῶς ἀντιδρῶσα, παρεμβάλλονται δυσχέρειαι, ἐξερχόμεναι καὶ τῶν ὁρίων τῶν ἐπιτρεπομένων εἰς τὸν ἐλεύθερον ἀνταγωνισμὸν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Χθές, παρ’ ὅλας τὰς προηγουμένας ἀποφάσεις, ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις μετὰ τὸ γεῦμα, μολονότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ προσέλευσις πληρεξουσίων μετὰ τὸ γεῦμα εἶναι δυσχερεστέρα. Σήμερον ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ψηφοφορία, καὶ αὐτὸ δυστυχῶς ἀθελήτως θὰ συνετέλεσεν ὥστε νὰ μὴ εἶναι περισσότερος ἀριθμὸς παρόντων πληρεξουσίων, μολονότι εἶναι ἐμφανὲς ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν πληρεξουσίων ὅπως συζητήσωμεν καὶ λάβωμεν ἀποφάσεις ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν. Ἀμέσως ὑπεβλήθη ἐκεῖθεν μία πρότασις ἀναβολῆς ἀδικαιολογήτως, διότι ἀπὸ μακροῦ συζητεῖται τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ ἠδίκουν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, τὴν ἰδίαν αὐτῶν εὐφυΐαν καὶ μόρφωσιν, ἂν ἐπέμενον εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη νὰ μορφώσουν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἀκόμη ἡ πρότασις ἀναβολῆς ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἦτο ἐμφανὲς ὅτι ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἀποκρούει τὴν συζήτησιν. Ἐν τούτοις παρετηρήθη τὸ ἑξῆς παράδοξον, ὅτι, ἀντὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ μεσολαβήσῃ, ὅπως συνήθως συμβαίνει, διότι εἶναι ὁ διαιτητὴς τῶν μερίδων, ἀντὶ νὰ μεσολαβήσῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ Προεδρεῖον ὅπως λυθῇ τὸ ταχύτερον τὸ ζήτημα, ἀντελήφθην καὶ ἐγὼ ὅτι κάπως ἐβράδυνεν εἰς τὴν ἀπόφασίν του. Ἡ ἐπιβράδυνσις αὕτη εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθοῦν ἀγορεύσεις ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς ἀναβολῆς. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὔτε τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς ἀγορεύσαντας οὔτε καὶ τοὺς ἐναντίον τῆς ἀναβολῆς ἀγορεύσαντας δύναμαι νὰ δικαιολογήσω. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω κανένα. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι, ἂν πρόκειται, ἀγορεύοντες ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς ἀναβολῆς, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰς συζητήσεις, τότε καλύτερον εἶναι νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς διὰ νὰ τελειώνωμεν. Αὐτὸ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐξερεθισθοῦν τὰ νεῦρα τῶν κυρίων πληρεξουσίων, ἀλλ’ ὁ ἐρεθισμὸς αὐτὸς προέρχεται καὶ ἐξ ἄλλων προγενεστέρων γεγονότων, διότι ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ὑπάρχουν μερικὰ παράπονα προκειμένου διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, προελθόντα ἀπὸ γεγονότα μιᾶς τῶν τελευταίων συνεδριάσεων. Ὑπεβάλομεν προχθὲς πρότασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἤμην ἐναντίον τῆς προτάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας, καίτοι αὕτη ἔφερεν ὑπογραφὰς φίλων. Τὸ Προεδρεῖον, ἀντελήφθην καὶ ἐγώ, ἀπέρριψε τὴν πρότασιν κατὰ τρόπον περιφρονητικὸν μὲ τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι δὲν εἶναι ἰδιόχειροι αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν, μολονότι ἦσαν παρόντες καὶ ἐβεβαιώθη ὅτι εἶχον δώσει ἐντολήν. Πρώτην φοράν, καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, ἀπορρίπτεται κατὰ τοιοῦτον σκαιὸν τρόπον πρότασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐκ τοῦ λόγου ὅτι δὲν ἐτέθησαν ἰδιοχείρως αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν. Ἤμην, ἐπαναλαμβάνω, ἐναντίον τῆς προτάσεως καὶ ἴσως τὸ Προεδρεῖον, στηριζόμενον εἰς τὴν ἰδικήν μου γνώμην, ἀπέρριψε τὴν πρότασιν. Πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ὁ τρόπος δὲν ἦτο ὁ ἁρμόζων. Τὰ παράπονα λοιπὸν ὑπῆρχον, διότι ἔχει παρασχεθῆ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὑπάρχει κάποια μεροληψία ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου. Αὐτὰ τὰ παράπονα συνετέλεσαν εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρεξηγηθῇ καὶ ἡ σημερινὴ συμπεριφορὰ τοῦ Προεδρείου. Λυποῦμαι, ὁμολογῶ, διότι προσωπικῶς τρέφω ἰδιαιτέραν συμπάθειαν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τήνου πληρεξούσιον. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι κατὰ τύπους δὲν δύναται νὰ μεμφθῇ κανεὶς σήμερον τὸ Προεδρεῖον, μολονότι ἐγὼ θὰ εἶχον τὴν ἀξίωσιν—χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἐπιβάλω εἰς κανένα τὴν γνώμην μου—θὰ εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ μεσολαβήσῃ τὸ Προεδρεῖον ἐγκαίρως ὅπως ἀποφευχθῇ μακρὰ συζήτησις, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα καὶ τὸν ἐρεθισμὸν μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων καὶ τὴν δυσχέρειαν πρὸς δημιουργίαν ὁμαλῆς διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων. Αὐτὰ μόνον εἶχον νὰ παρατηρήσω, χωρὶς νὰ θέλω νὰ μειώσω τὸ κῦρος τοῦ Προεδρείου. Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος θὰ δεχθῇ ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ ὁ κ. ἐκ Τήνου συνάδελφος ὅτι ἐπίσης ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ θεωρήσῃ τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν οὐσιατικὴν ἐργασίαν ἡμῶν. Δὲν ἔχω ἄλλο τίποτε νὰ προσθέσω παρὰ νὰ τονίσω καὶ πάλιν ὅτι οὐδαμόθεν οὔτε ἀξίωσις προεβλήθη νὰ μὴ ἔχῃ γνώμην τὸ Προεδρεῖον ἐπὶ τῶν συζητουμένων θεμάτων οὔτε πάλιν ἐφαντάσθη κανεὶς νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος.

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἐνόμιζον ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς ἦσαν τόσον πειστικά, ὥστε δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη διὰ μαιάνδρων νὰ καταλήξῃ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής. Τὸ Προεδρεῖον, εἶπεν, εὑρίσκεται ἐν τάξει πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ἀλλὰ ἠθέλησε νὰ θέσῃ ἐπιφυλάξεις τινάς, ὡς συνήθως ἄλλως τε συμβαίνει εἰς τὰς προτάσεις του, καὶ ἀνέδραμεν εἰς προχθεσινήν τινα συνεδρίασιν διὰ νὰ εὕρῃ ὅτι πιθανὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ μὴ ἔπταισε σήμερον, ἀλλὰ πιθανὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ ἔπταισε προχθές. Ἀλλὰ ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἂν τὸ Προεδρεῖον ἔπταισε νῦν ἐν σχέσει μὲ τὸν Κανονισμόν. Περὶ αὐτοῦ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς σαφῶς ἐδήλωσεν ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἔπραξε τὸ καθῆκόν του. Ἑπομένως ζήτημα Προεδρείου δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει ἓν παρεμπῖπτον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐδημιουργήθη δεύτερον ζήτημα παρεμπῖπτον καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῶνται ἐπ’ ἄπειρον ζητήματα παρεμπίπτοντα, ματαιοῦντα τὰς οὐσιαστικάς μας ἐργασίας. Παρακαλῶ λοιπὸν ὅπως διὰ κοινῆς βοῆς λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Προεδρεῖον.

§206ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§207Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον ἐπίσης νὰ παρακαλέσω καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν. Ἐδήλωσα ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ δύναμαι νὰ ἀξιώσω ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσέχουν εἰς τὰς γνώμας μου, νὰ μὴ δυσχεραίνουν τὴν συζήτησιν ἑνὸς τόσον σπουδαίου ζητήματος, καὶ τονίζω ὅτι ἐκ τούτου ἐξαρτᾶται ἡ εὐόδωσις τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος.

§208Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ (Προεδρεύων). Μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις θεωρεῖ τὸ ζήτημα τοῦ Προεδρείου λῆξαν ἡ Συνέλευσις καὶ παρακαλεῖ τὸν Ἀντιπρόεδρον κ. Ἀλαβάνον νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν. (Χειροκροτήματα).

§209Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ (Ἀντιπρόεδρος, καταλαμβάνων τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου). Ἐπεθύμουν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὄχι μόνον κατὰ τύπους εἶναι τὸ Προεδρεῖον ἐν τάξει, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς. (Χειροκροτήματα). Ἐρωτῶ: Ἐπιμένουσιν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν;

§210Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, προκαλεῖ κατάπληξιν πῶς ἠθέλησαν οἱ δύο ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», νὰ κατακρίνουν ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ὑπεγράψαμεν μίαν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοθετήματος τούτου, ἐνῷ ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπογράψωμεν καὶ νὰ διδάξωμεν εἰς τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς ὅτι δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα νὰ περιφρονοῦν τὴν Κοινὴν Γνώμην. Ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀξιοῖ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου, οὐδέποτε δὲ ἠξίωσε παρ’ ἡμῶν τὴν κατάργησιν τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ τὴν ψήφισιν τῆς ἀναλογικῆς. Διότι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα καθ’ ὃ συνεδριάζει ἡ Συνέλευσις οὐδέποτε ψηφίσματα κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν συμβουλίων ἀνεγνώσθησαν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, μόνον ψηφίσματα ἐναντίον αὐτῆς ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸν Τύπον. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Σάββατον πρόκειται νὰ διενεργηθῇ ἔλεγχος ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου κατὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τώρα δίδουν χεῖρα φιλίας οἱ δύο ἀρχηγοὶ καὶ αὔριον θὰ ἴδητε ὁ κ. Παπαναστασίου νὰ ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ κ. Καφαντάρη. Ἡμεῖς τοιαύτας συμμαχίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐπιμένομεν εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, διότι ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀποκρούει τὴν ἐπείγουσαν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἄν, κύριοι, ἔχωμεν δηλώσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι κατὰ Ὀκτώβριον θὰ ἔχωμεν ἐκλογάς, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἄν ὅμως δὲν πρόκειται νὰ γίνουν ἐκλογαὶ τὸν Ὀκτώβριον, ἀλλὰ πρόκειται νὰ γίνωσι μετὰ τὸν Ὀκτώβριον, τότε ποία εἶναι ἡ βία νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναλογικὴ καὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ κατὰ προτίμησιν τὸ συντακτικὸν ἔργον; Δηλώσατε, κύριοι ἀρχηγοί, ὅτι θὰ γίνωσιν ἐκλογαὶ τὸν Ὀκτώβριον καὶ ἀπόψε νὰ τὸ κάμωμεν νόμον τοῦ Κράτους. Δηλώσατέ το ὅμως ὑπευθύνως. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὅμως δὲν πρόκειται νὰ ἔχωμεν ἐκλογάς, μὴ ἐπιμένετε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπείγει ἡ ψήφισις τοῦ συντακτικοῦ ἔργου καὶ ἄλλων σοβαρωτέρων νομοσχεδίων. Θέλομεν ἄλλως τε ἡμεῖς νὰ ἔλθωμεν εἰς συνάφειαν μὲ τὸν λαὸν διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημα εἰς αὐτὸν καὶ νὰ ἀκούσῃ καὶ τὰς ἀγορεύσεις τῶν κυρίων ἀρχηγῶν διὰ νὰ φωτισθῇ ὁ λαὸς ἂν τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν εἶναι τὸ καλύτερον ἢ ὄχι.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ τινὲς τῶν κυρίων πληρεξουσίων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν ἀπεσύρθησαν καὶ τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκεται εἰς λίαν στενόχωρον θέσιν, διότι δὲν ἠξεύρει ἂν ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι, παρακαλοῦνται οἱ ὑπογράψαντες νὰ ἐγερθῶσιν ἵνα ἴδωμεν ἂν εἶναι 15. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Θὰ διεξαχθῇ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Θ. Χαβίνης, Δ. Προμπονᾶς καὶ Θ. Κολιαλέξης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν «Ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Θ. Χαβίνη, Θ. Κολιαλέξη καὶ Δ. Προμπονᾶ, τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 163. Εἶπον «Ναὶ» 23. Εἶπον «Ὄχι» 137. Ἠρνήθησαν ψῆφον 3. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπορρίπτεται καὶ συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» συζήτησις. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ πρεσβύτερος τῶν πληρεξουσίων κ. Κ. Καλομενόπουλος, ἀπουσιαζόντων τοῦ Προέδρου καὶ τῶν Ἀντιπροέδρων).

§214Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρήλθε, κ. Πρόεδρε, τὸ τετράωρον ἑπομένως ἡ διάρκεια τῶν ἀγορεύσεων θὰ εἶναι ἓν τέταρτον.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λ. Κατσάρος.

§216Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἀπὸ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἤχθησαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰ ὑπερέχοντα καὶ τὰ ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος ἦσαν δύο, τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Παρηκολουθήσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία διεξήχθη ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, παρακολουθοῦμεν καὶ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία διεξάγεται ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ τὸ μὲν ζήτημα τῆς πολιτειακῆς μεταβολῆς ἐρρυθμίσθη διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, τὸ δὲ ζήτημα τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, καίτοι εἶναι τῆς αὐτῆς ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος, ὑπάρχουν οἱ ὑποστηρίζοντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι τοῦτο δύναται νὰ λυθῇ διὰ τῆς ψήφου μόνον ἡμῶν. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διατελεῖ ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τί ἐστὶν ἀναλογικὸν σύστημα. Ὅταν πρόκειται περὶ μιᾶς τόσον ριζικῆς μεταρρυθμίσεως εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, μοὶ φαίνεται ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ παραβλέψωμεν τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Οὐδεὶς νόμος εἶναι βιώσιμος, ἂν αὐτὸς δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, οὐδεὶς νόμος εἶναι βιώσιμος, ἂν δὲν διεξαχθῇ συζήτησις σοβαρά, ἂν δὲν ὡριμάσῃ ἡ ἰδέα παρὰ τῷ λαῷ. Ἐδέχθησαν πρὸ παντὸς εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ ζητήματος ὑψίστης σπουδαιότητος, νὰ μὴ δύναται νὰ ἀποφασισθῇ τοῦτο διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀμέσου ψήφου τοῦ λαοῦ. Τὴν γνώμην ταύτην εἶχε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὁ ὁποῖος εἰς διάλεξιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐνώπιον τοῦ Δημοκρατικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν εἶπεν ὅτι διὰ ζητήματα ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος πρέπει νὰ ἐρωτᾶται ἡ γνώμη τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι, κύριοι, δικαιολογία τὸ ὅτι εἴς τινα ἐκλογικὰ προγράμματα ὑπὸ τὰ ὁποῖα κατῆλθον ὡρισμένοι ἀρχηγοὶ κομμάτων ἀνεγράφη τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Τὰ ἐκλογικὰ προγράμματα δὲν περιέχουν ἓν μόνον ζήτημα, ἀλλὰ πλεῖστα ὅσα ζητήματα καὶ ὁ λαὸς ἀποφαίνεται ἐπ’ αὐτῶν ἐν τῷ συνόλῳ των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι, διότι εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ Α κόμματος ἢ τοῦ Β ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένον τὸ ὅτι θὰ μεταβάλωμεν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἰς ἀναλογικόν, ὁ λαὸς ἔδωσεν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην του. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ σαφῶς ἡ γνώμη τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν προγραμμάτων, καθόσον εἰς τὰ προγράμματα περιλαμβάνονται καὶ ἄλλα ζητήματα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ σπεύδωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἂν δὲν θέλομεν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐξεγέρσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μὲ τὸ νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν, κύριοι, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν θὰ πράξωμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ὠθήσωμεν πρὸς τὴν πλευρὰν τῶν ἄλλων, τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν, τὸν λαόν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι, ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θιγῇ εἰς τὴν φιλοτιμίαν του, θὰ στραφῇ ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσάγουν τὰ μέτρα ταῦτα. Δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν θέλωμεν νὰ στερεώσωμεν τὴν Δημοκρατίαν, ἂν θέλωμεν νὰ μὴ φέρωμεν νέαν ἀναστάτωσιν. Καὶ ἐνῷ ἄλλα διδάσκονται, ἄλλα σήμερον ὑποστηρίζονται. Οἱ πολιτικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον, κατὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐγκαθιδρυθῇ τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποταθῶμεν πρὸς τὸν λαόν, σήμερον ἀπαιτοῦσιν ἡμεῖς νὰ ἀποφασίσωμεν ἐνταῦθα. Δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ριζική, ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἡ εὔρυθμος λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, διότι, μεταβαλλομένου τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, θὰ ἀσκῆται σπουδαία ἐπιρροὴ ἐπὶ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο φρόνιμον ἔργον, θὰ ἦτο ἔργον συμβιβαζόμενον πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν ἀνεβάλλομεν τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὥστε ὁ λαὸς νὰ ἐξετάσῃ, ἂν δέχεται ἢ δὲν δέχεται τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἐφόσον ἐπιμένουσι νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν ἂν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι. Ὅσοι ὑποστηρίζουσι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, δέχονται ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πολιτικοὶ σύλλογοι. Ἄνευ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἐφόσον δέχονται ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀποτελεῖ μίαν προωδευμένην ἰδέαν, ἡ ἰδέα αὐτὴ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἂν δὲν ὑπάρχουν οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ σύλλογοι. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: Ὑπάρχουν πολιτικοὶ σύλλογοι ἐν Ἑλλάδι; Ὑπάρχουν σύλλογοι γνωρίζοντες τὰς ἀρχὰς ἑκάστου κόμματος; Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τοιοῦτοι σύλλογοι πολιτικοὶ δὲν ὑπάρχουν. Ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν πολιτικοὶ σύλλογοι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δεχθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» εἰς διάλεξίν του, ἡ ὁποία ἔγινε, καὶ εἰς βιβλίον του λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία ... κλπ.». Καὶ ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» διδάσκει καὶ παραδέχεται ὅτι ἄνευ πολιτικῶν συλλόγων, ἄνευ ὀργανώσεων πολιτικῶν εἰς μικρὰς Βουλάς, ὅπου ἀναπτύσσονται αἱ ἀρχαὶ ἑκάστου κόμματος, ὁ λαὸς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ποῖαι εἶναι αἱ συμφερώτεραι, ἤδη σπεύδει νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, χωρὶς κἂν νὰ εἶναι ὠργανωμένος ὁ λαὸς εἰς πολιτικὰς ὀργανώσεις. Ἐν τῷ ἀναλογικῷ συστήματι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ἔχει παμμεγίστην δύναμιν· ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ θέσις τῶν ὑποψηφίων ἐν τῷ συνδυασμῷ καὶ ἡ ἐπιβολὴ τῆς θελήσεώς του. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλυτέρους ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν τὰς διαφόρους ἐπιρροὰς παρ’ ἑκάστῳ ἀρχηγῷ. Ἐνῷ, ἂν ὑπάρχουν πολιτικοὶ σύλλογοι, αὐτοὶ θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιβάλλουσι τοὺς ὑποψηφίους, τοὺς ὁποίους εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀρχηγὸς νὰ τοὺς δεχθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνευ πολιτικῶν συλλόγων οὐδεμία ἰδέα νέα, προωδευμένη νὰ γίνῃ γνωστὴ καὶ πιστευτὴ εἰς τὸν λαόν, ἂν δὲν διονυχισθῇ ἐντὸς τῶν πολιτικῶν συλλόγων διὰ τῶν ἀπαιτουμένων συζητήσεων. Τοιοῦτοι σύλλογοι ἐν Ἑλλάδι δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχουν. Καὶ ἀφοῦ τίθεται ὡς ἀπαραίτητος προϋπόθεσις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἡ ὕπαρξις πολιτικῶν συλλόγων, ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τοῦ ὁποίου οὔτε ἰδέαν ἔχει ὁ λαός. Τὸ σπουδαιότερον ἐπιχείρημα τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσώπευσιν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ὅτι πιέζονται αἱ μειονοψηφίαι ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας. Τοῦτο βεβαίως θεωρητικῶς εἶναι ὀρθόν, ἴσως νὰ εἶναι καὶ ἄξιον ἐπικροτήσεως καὶ ἐπαίνου, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς ἂν τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ ἂν ἀποδέχεται αὐτὸ ὁ Ἑλληνικὸς λαός· προτοῦ ἐρωτήσωμεν αὐτόν. Μέχρι σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀφ’ ἧς τῷ ἐχορηγήθη τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, γνωρίζει ὅτι ὅποιος λαμβάνει κατὰ τὰς ἐκλογὰς περισσότερα σφαιρίδια, αὐτὸς θὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσῃ, αὐτὸς θὰ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ παρακάθηται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἤδη προβάλλεται μία τόσον μεγάλη καινοτομία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καινοτομία τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ τῷ ἐπιβάλλωμεν διὰ νόμου εἴτε τὴν θέλει εἴτε δὲν τὴν θέλει. Καὶ ἐπιβάλλεται πλέον νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὁ νόμος αὐτὸς τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν εἶναι νόμος ὁ ὁποῖος θὰ ἑδραιωθῇ παρὰ τῷ λαῷ, ἢ εἶναι νόμος τὸν ὁποῖον θὰ καταρρίψῃ ὁ λαὸς εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν τὴν ὁποίαν θὰ εὕρῃ; Μοὶ φαίνεται, κύριοι, παράδοξον νὰ συζητῶμεν τὸ τί συμβαίνει εἰς τὴν Δανίαν, τὸ τί συμβαίνει εἰς τὴν Σουηδίαν ἢ εἰς ἄλλο μέρος τῆς Εὐρώπης, καὶ ἐπειδὴ ἐκεῖ ἐφαρμόζεται ἡ ἀναλογική, πρέπει καὶ ἐδῶ, εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀναλογικήν. Ἀλλά, κύριοι, ὑπάρχει ἓν σφάλμα τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας· τὸ σφάλμα ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ τί δέχεται καὶ τί ἀποκρούει, ἐπιδιώκομεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅ,τι παραδέχονται τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ ἄλλα Ἔθνη, οἱ ἄλλοι λαοί. Ὅταν μάλιστα πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ μίαν τόσον σπουδαίαν μεταρρύθμισιν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὸ τί συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ ἐπιτρέπει αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ ἂν τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ δώσῃ καρπούς. Νὰ ἔχωμεν πάντοτε, κύριοι, ἐνώπιόν μας τὴν Ἑλλάδα, τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ὄχι τοὺς λαοὺς τῆς Εὐρώπης, λαοὺς παιδαγωγημένους ἀπολύτως, λαοὺς μὲ ἄλλην κοινωνικὴν μόρφωσιν, λαοὺς μὲ ἄλλα ἤθη καὶ ἔθιμα. Δὲν πρέπει ἀπὸ τοὺς διαφόρους νόμους καὶ τὰ διάφορα συγγράμματα τῶν σοφῶν τῆς Εὐρώπης νὰ θέλητε νὰ ἐφαρμόσωμεν ὅ,τι παραδέχονται ἐκεῖνοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅλας τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας προσεταιρίσθησαν, τὰς ὁποίας παραδέχονται οἱ ἄλλοι λαοὶ νὰ θέλωμεν νὰ τὰς φέρωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αἱ ἰδέαι αὐταὶ εἶναι τοιαῦται, ὥστε, ἀντὶ νὰ φέρωσι τὸν λαὸν εἰς θέσιν ὥστε νὰ ἑδραιώσῃ τὴν Δημοκρατίαν, θὰ τὸν φέρωσιν εἰς θέσιν νὰ τὴν μισήσῃ· διότι οἱ δημοκρατικοὶ πληρεξούσιοι εἰσάγουσι αὐτὰς τὰς καινοτομίας, τὰς ὁποίας ἀποκρούει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Θὰ ἤθελον νὰ μάθω, κύριοι, πῶς θὰ ὑποδεχθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν πρότασιν περὶ παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Θὰ ἤθελον νὰ μάθω πόθεν ἐκινήθησαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν περὶ παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, χωρὶς νὰ ἐξετάσωσιν ἂν ἡ παροχὴ ψήφου εἶναι ἀντιλαϊκὴ ἢ δὲν εἶναι ἀντιλαϊκή. Ὅταν θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἕνα νόμον, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάζωμεν ἂν αὐτὸς ὁ νόμος θὰ εἶναι δεκτὸς ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Καὶ μεταξὺ τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλονται ἀπὸ τοιούτους πληρεξουσίους εἶναι καὶ ὁ νόμος περὶ παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας καὶ ὁ περὶ ἀναλογικοῦ συστήματος. Καὶ ἐνῷ, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὁ καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐδίδασκε καὶ ἔλεγεν ἐν τῷ βιβλίῳ αὐτοῦ ὅτι αἱ ριζικαὶ μεταρρυθμίσεις δὲν εἶναι ἔργον ἑνὸς πολιτικοῦ ἢ πολλῶν πολιτικῶν, ἀλλὰ αἱ ριζικαὶ μεταρρυθμίσεις διὰ νὰ στηριχθῶσι πρέπει νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤδη θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ριζικὴν αὐτὴν μεταρρύθμισιν χωρὶς νὰ ἐρωτήσωμεν κἂν τὸν λαόν. Ἐπίσης εἶναι ἀξίωμα παραδεδεγμένον ὑπὸ πάντων ὅτι οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ ἑδραιωθῇ, ἂν δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ νόμος οὗτος εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Νόμος ὁ ὁποῖος δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ δὲν θὰ ζήσῃ ἐπὶ πολύ. Ἀκριβῶς διότι οἱ νόμοι κατασκευάζονται εἰς τὰ γραφεῖα τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὸν λαόν, δι’ αὐτὸ ἀποτυγχάνομεν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οἱ νόμοι δὲν εἶναι βιώσιμοι, διότι δὲν παρασκευάζομεν τὸ ἔδαφος, ὥστε ὁ λαὸς νὰ τοὺς ἀποδεχθῇ καὶ τοὺς ἀγαπήσῃ. Ἀλλὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀποτρέπει τὸν κίνδυνον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς φοβούμεθα, ἀποτρέπει τὸν κίνδυνον ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς εἶναι πιθανὸν νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη κατὰ τὸ 1920; Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἀναλογικοῦ, ἂν τυχὸν ἐφαρμοσθῇ, ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον τοῦτον; Ἂν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν, οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοί, ἔχουν τὴν πλειονοψηφίαν παρὰ τῷ λαῷ, θὰ ἔχουν τὴν πλειονοψηφίαν καὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα· ἀλλὰ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν ἔχουν τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ὅτι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον προσομοιάζει πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ἀρκεῖ μόνον νὰ ὑπάρχῃ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἡ ἐπαρχία. Ὁ νομὸς καὶ ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια εἶναι ἕνα τεχνικὸν κατασκεύασμα καὶ ὡς τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράγῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἐνῷ ἡ ἐπαρχία εἶναι φυσικὰ κατασκευασμένη, διότι ἔχει διαφόρους ἄλλους λόγους, ὥστε νὰ συγκεντρώνῃ τοὺς χωρικοὺς τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς καὶ νὰ σκέπτωνται περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Καὶ ἑπομένως ἡ μόνη περιφέρεια εἶναι ἡ ἐπαρχία καὶ τὸ μόνον σύστημα εἶναι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1920 καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα θὰ ἦσαν διάφορα εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Θὰ ἦτο πλήρης ἡ μελέτη τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἂν ἐγίνετο ἡ μελέτη αὕτη μὲ βάσιν αἱ ἐκλογαὶ νὰ ἐνεργῶνται μὲ ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Ἑπομένως ἂν καθιερώσωμεν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ διατηρήσωμεν τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ἀποτρέπεται πᾶς κίνδυνος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα σχηματίζονται ὅταν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι εἶναι μεγάλαι. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν παρουσιάζει οὐδὲν πλεονέκτημα, εἰμὴ μόνον τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι θὰ παρακαθήσουν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μειονοψηφίαι, τὰς ὁποίας δὲν θέλει νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὔτε θέλει νὰ προσδώσῃ εἰς αὐτὰς τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Μόνον τοῦτο τὸ πλεονέκτημα ἔχει τὸ σύστημα αὐτό. Φέρει δὲ ὅλα τὰ ἄλλα μειονεκτήματα. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα θὰ στεροῦνται ἀντιπροσωπείας ὅλαι αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι. Οὐδεὶς πολιτευόμενος, καταγόμενος ἐκ μικρᾶς ἐπαρχίας, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ πεισθοῦν εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ κόμματα ἀδιαφοροῦν τελείως ποῖος θὰ παρίσταται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐπικρατήσουν αὐτά. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται διὰ τῆς ἀναλογικῆς· εἶναι ὅμως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἐνδιαφέρονται κατὰ πρῶτον λόγον διὰ τὸν ἑαυτόν των καὶ κατὰ δεύτερον διὰ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ κόμματος. Ἀλλὰ πρέπει καὶ αἱ ἐπαρχίαι νὰ ἔχουν ἀντιπροσώπους, διότι ἑκάστη ἐπαρχία ἔχει συμφέροντα, διότι ἑκάστη ἐπαρχία ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους ἰδικούς της ἵνα φροντίζουν περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Οὐδεὶς ἐκ τῶν πολιτευομένων τῶν καταγομένων ἐκ μικρῶν ἐπαρχιῶν ἂς μὴ ἔχῃ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ τύχῃ τῆς τιμῆς νὰ ἔλθῃ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐνταῦθα. Λάβετε, κύριοι, οἱανδήποτε ἐκλογικὴν περιφέρειαν νομαρχιακὴν θέλετε, ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν σύστημα, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι, ἂν ἔχῃ ἡ περιφέρεια αὕτη μίαν, δύο ἢ τρεῖς μικρὰς ἐπαρχίας, θὰ ἔχῃ ἕνα μόνον ἀντιπρόσωπόν της· λάβετε ὡς παράδειγμα μίαν ἄλλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία ἔχει τέσσαρας ἐπαρχίας, δύο μικρὰς καὶ δύο μεγάλας· εἰς μὲν τὰς δύο μεγάλας θὰ ἔχῃ ἀπὸ δύο ἀντιπροσώπους, ἤτοι ἀνὰ ἕνα εἰς ἑκάστην, εἰς δὲ τὰς δύο μικρὰς θὰ ἔχῃ ἕνα μόνον ἀντιπρόσωπον. Ὁσουσδήποτε συνδυασμοὺς καὶ ἂν κάμετε θὰ πεισθῆτε ὅτι ὁ ὑποψήφιος ὁ καταγόμενος ἐκ τῆς μικρᾶς ἐπαρχίας, ἐὰν ἔλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, θὰ λάβῃ ὀλιγωτέρους σταυροὺς ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δίδονται...

§217Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§218Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές.

§219Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν ὁ εἷς ἔχῃ ἰσχὺν καὶ λάβῃ τὰ ¾, οἱ δὲ τῶν μεγάλων ἐπαρχιῶν δὲν ἔχουν μεγάλην δύναμιν, θὰ ἐκλεγῇ ὁ εἷς.

§220Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Τοῦτο θὰ συμβῇ μόνον εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ὅταν κατάγωνται ἐκ μικρᾶς ἐπαρχίας· μόνον εἰς 4–5 πολιτευομένους τῆς Ἑλλάδος θὰ συμβῇ, οἱ ὁποῖοι θὰ κατάγωνται ἐκ μικρῶν ἐπαρχιῶν· ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι καταδικασμένοι εἰς πολιτικὸν θάνατον ἀπὸ τώρα. Οὐδεμία ἐπαρχία μικρὰ θὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διὰ νὰ ὑποστηρίζουν τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας των. Καὶ πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἕκαστος φροντίζει διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας του· λεγόμεθα μὲν ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ὁμολογῶμεν ὅτι πρωτίστως φροντίζομεν διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας μας. Λάβετε ὡς παράδειγμα, κύριοι, τὸν νομὸν Λαρίσσης. Ὁ νομὸς Λαρίσσης ἀποτελεῖται ἐξ ἑπτὰ ἐπαρχιῶν, νὰ εἶσθε δὲ βέβαιοι ὅτι βουλευταὶ θὰ ἐκλεγοῦν μόνον ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βόλου, διότι ἡ ἐπαρχία Βόλου ἔχει 20,000 ἐκλογεῖς, ἐνῷ ἡ ἐπαρχία Ἐλασσόνος μόνον 2,200. Καὶ ἂν εἶναι τρεῖς συνδυασμοὶ καὶ ἂν εἶναι τρία κόμματα...

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κατσάρε, ὑπεβλήθη πρότασις 20 πληρεξουσίων ὅπως, συναινούσης καὶ τῆς Συνελεύσεως, περιορισθῇ ἡ ὥρα τῆς ἀγορεύσεως ἑκάστου πληρεξουσίου εἰς ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. Ὅπως γνωρίζετε κρατεῖτε τὸ βῆμα ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν.

§222Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σεβασθῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἄλλως ἀπεφάσισε προηγουμένως.

§223Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐγὼ ἀντιτίθεμαι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλὰ θέλω νὰ ἀκούσω τὰ ἐπιχειρήματά του.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος ὀφείλει νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, δικαίωμα δὲ τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ τὴν ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι.

§225Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν μίαν μέσην λύσιν· νὰ παρακληθῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ συντομεύσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς ἀγορεύσεις των.

§226ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§227Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης ὑπάρχωσι τρία κόμματα καὶ ἔχωμεν τρεῖς συνδυασμούς, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἔχουν ἴσην δύναμιν οἱ συνδυασμοί, εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν συνδυασμῶν ἀναλογεῖ ἐκ μὲν τῆς ἐπαρχίας Βόλου, ἂν εἶναι 18,000 οἱ ἐκλογεῖς, 6,000, καὶ ὁ ὑποψήφιος ὁ ὁποῖος συνδέεται μὲ τὸν τόπον θὰ ἀντλήσῃ σταυροὺς ἀπὸ 6,000 ἐκλογεῖς, ἐκ δὲ τῆς ἐπαρχίας Ἐλασσόνος, ἡ ὁποία ἔχει 3,000 ἐκλογεῖς, μὲ ἴσην δύναμιν τῶν κομμάτων, θὰ ἀντλήσῃ ἐκ 1000 μόνον ἐκλογέων σταυροὺς ὁ ὑποψήφιος. Ἐὰν τὰ τρία κόμματα ἔχωσι 20 δύναμιν καὶ ἔχουν 10 ἕδρας, ἂν μοιράσωμεν τοὺς ἐκλογεῖς εἰς τὰ τρία κόμματα, κάθε κόμμα θὰ λάβῃ 1000 καὶ ἑπομένως λαμβάνει τρεῖς ἕδρας, διότι οἱ ὑποψήφιοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βόλου θὰ ἀντλοῦν σταυροὺς ἀπὸ 6,000 ἐκλογεῖς, ἐνῷ οἱ τῆς Ἐλασσόνος ἀπὸ 1000 μόνον ἐκλογεῖς.

§228Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Θὰ εἶναι εἷς ὑποψήφιος.

§229Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Καὶ τέσσαρες ἀπὸ τὸν Βόλον. Λοιπὸν ἡ ἀναλογικὴ διὰ μὲν τοὺς ἐκ τοῦ Βόλου θὰ εἶναι 1500, διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἐλασσῶνος θὰ εἶναι 1000 ἐκλογεῖς. Τέσσαρες λοιπὸν ἀπὸ τὸν Βόλον, εἷς ἀπὸ τὴν Ἐλασσῶνα, 6,000 ἐκλογεῖς ἀπὸ τὸν Βόλον καὶ 4 ὑποψηφίους ἀπὸ τὸν Βόλον. Ἑπομένως θὰ ἔχωμεν 1500, ἐνῷ οἱ τῆς ἐπαρχίας Ἐλασσῶνος θὰ ἔχωσι μόνον 1000.

§230Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς προτιμήσεως. Τότε μόνον δύναται νὰ συμβῇ αὐτό.

§231Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Σεῖς, κύριε συνάδελφε, νὰ ἔχητε τὴν αὐτὴν δύναμιν μὲ τὸν καλύτερον βουλευτὴν τοῦ Βόλου. Ἔτσι;

§232Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα διὰ μίαν ἐλαχίστην διαφορὰν ψήφων θὰ ἐπιτύχῃ ἄλλο ἓν κόμμα καὶ δὲν θὰ θιγῇ κανεὶς ἀπὸ τὸ ἄλλο κόμα.

§233Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἐγὼ ἐμοίρασα τὴν δύναμιν καὶ εἰς τὰ τρία κόμματα ἐξίσου, κύριοι συνάδελφοι. Ἂς ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἂν ἔχωμεν τὴν τιμὴν νὰ ἔλθωμεν πάλιν ἐδῶ τὰ ξαναλέμε, ἐπειδὴ κατάγεσθε ἀπὸ μικρὰν ἐπαρχίαν.

§234Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν ἔλθουν καὶ μερικοὶ ἄλλοι, ἀλλ’ ὄχι ὅλοι.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρατείνομεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὰς διακοπάς.

§236Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Λοιπὸν λέγω, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ στερήσῃ τὰς μικρὰς ἐπαρχίας ἀπὸ ἀντιπροσώπους, καὶ τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι, ὅπως γνωρίζετε ὅλοι καὶ εἶναι ἀληθές, μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν μας φροντίζομεν. Ἀλλά, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἄλλην μία περίπτωση ὑπ’ ὄψει μας, ὅταν ὡς βάσιν, ὡς μίαν αἰτίαν τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος προβάλλωμεν τὸ ὅτι θὰ ἔλθωσιν οἱ ἀντίπαλοί μας πλειονοψηφοῦντες μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἤκουσα νὰ λέγεται ὅτι εἰς ἡμᾶς τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσι μικτοὶ συνδυασμοί, νὰ ἰσχύσῃ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, διότι ὑπάρχουν ριζικαὶ διαστάσεις μεταξὺ ἡμῶν, ἐνῷ οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ θὰ κατέλθωσιν ἡνωμένοι.

§237Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὰ προγράμματά μας ἐμποδίζουν αὐτούς.

§238Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἐφόσον ἔχομεν, κύριοι, φόβον ὅτι οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοί, ἡ ἀντιδημοκρατικὴ τουτέστι παράταξις, εἶναι βέβαιον ἢ μᾶλλον πιθανὸν νὰ κατέλθωσιν ἡνωμένοι εἰς τὰς ἐκλογάς, — τίς μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι δὲν θὰ κατέλθουν ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα;

§239ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ εἶναι εἰς βάρος των.

§240Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Θὰ εἴπω τὴν ἑξῆς περίπτωσιν: Εἰς τὸν Α νομὸν, τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὰ μὲν κόμματα τὰ ἐξωκοινοβουλευτικὰ τὰ μεγάλα ἀποτελοῦν ἕνα συνδυασμὸν ὑπὸ τὴν σημαίαν ἑνὸς κόμματος. Εἰς τὴν ἄλλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἑνοῦνται καὶ κατέρχονται ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ἄλλου κόμματος. Μὴ λησμονεῖτε ὁπόσην ἐπίδρασιν θὰ σχηματίσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅταν ἡμεῖς μὲν ἡ δημοκρατικὴ παράταξις κατέλθωμεν εἰς τρία κόμματα, αὐτοὶ δέ, ἂν κατέλθουν ἡνωμένοι. Καὶ γνωρίζετε σεῖς οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὰ ἐκλογικὰ πράγματα πόσην σημασίαν ἔχει ἡ διαίρεσις αὕτη. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπητε τί θὰ λάβουν αἱ τρεῖς παρατάξεις. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην καὶ ἂν κατέλθουν ἡνωμένα τὰ ἐκλογικὰ κόμματα εἰς τὸν ἀγῶνα....

§241Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§242Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς λέγετε ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ παρεμβάλλετε ἐμπόδια;

§243Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατέλθουν ἡνωμένα, διότι τὰ χωρίζουν ριζικαὶ διαφωνίαι. Δὲν γνωρίζω διατί. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην νὰ κατέλθουν ἡνωμένα. Ἀλλ’ ἓν ἀπὸ τὰ αἴτια ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι τοῦτο· ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ τουλάχιστον ἀπὸ ἓν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν. Ὀφείλω νὰ τὰ εἴπω ταῦτα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ νὰ μὴ συμβοῦν ὅσα συνέβησαν εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ ὅμως, κύριοι, τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν διὰ τῆς ἀναλογικῆς δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸν ἀποφύγωμεν, διότι, ἂν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ εἶναι ἀποφασισμένοι παραμερίζοντες τὰς φιλοδοξίας των νὰ κατέλθωσιν ἡνωμένοι κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον γνωρίζουσιν αὐτοί, καὶ μὲ τὴν ἀναλογικὴν θὰ ὑπερισχύσουν ἡμῶν. Ἂν ἡμεῖς ἐξακολουθῶμεν νὰ εἴμεθα διῃρημένοι, ἂν ἡμεῖς ἐπιμένωμεν ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ τὴν Πατρίδα, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παραλύσῃ τελείως τὸ πολίτευμα. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὰ κόμματα ἀνέρχονται εἰς 14, ὅτι φιλοδοξίαι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχουσι πολλαὶ καὶ θὰ σχηματισθοῦν ἄλλα δέκα. Καὶ θὰ ἴδωμεν, ὅταν ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ὅλους τοὺς συλλόγους νὰ σχηματισθοῦν εἰς κόμματα. Καὶ θὰ εἶναι τὸ δυστύχημα ἀκόμη τὸ μεγαλύτερον νὰ σχηματισθοῦν κόμματα μὲ ὡρισμένην γεωγραφικὴν ἔκτασιν, μὲ ὑπηρεσίαν Μακεδονικήν, Ρουμανικήν, Νησιωτικήν, Κρητικὴν κλπ., ὁπότε θὰ ἐπέλθῃ ὄχι μόνον παράλυσις τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἔθνους. Καὶ θὰ συμβῇ, κύριοι, τοῦτο· ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν κανὲν κόμμα νὰ σχηματίσῃ μίαν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἂν δὲν ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν μετὰ πέντε ἢ δέκα ἐκ τῶν ὁμάδων τούτων. Καὶ θὰ ἴδητε, κύριοι, μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὅτι οὐδὲν ἐκ τῶν κομμάτων θὰ ἀριθμῇ περισσοτέρους ἀπὸ 40 βουλευτάς, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν θὰ φέρῃ καὶ 40. Ὅταν λοιπὸν τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνατεθῇ ἡ διαχείρισις τῆς Ἐξουσίας τῆς Χώρας ἔχῃ μόνον 40 ὀπαδούς, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον, διὰ νὰ διατηρηθῇ ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, νὰ ἔλθῃ εἰς πλείστους ὅσους συμβιβασμοὺς μὲ 5–6 ἄλλας ὁμάδας ἢ κόμματα.

§244ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τώρα ἔτσι γίνεται.

§245Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Τώρα, κύριοι, ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά. Ὅλοι οἱ καθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔχομεν τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, τότε δὲν θὰ εἴμεθα μόνον ἡμεῖς κύριοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ εἶναι καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι παντοίους λόγους. Οἱ μὲν ἐξωκοινοβουλευτικοὶ νὰ παρακωλύουν τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ παρεμβάλλουν ἐμπόδια εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ καταδείξουν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι αἱ δημοκρατικαὶ παρατάξεις εἶναι ἀνίσχυροι. Ἄλλα κόμματα, ὡς τὸ κομμουνιστικόν, θὰ ἔχωσι κάθε συμφέρον νὰ παρελκύωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ καταδείξωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ἀνίκανον νὰ κυβερνᾷ. Αὐτὴ θὰ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ἡ αὐριανὴ ἀπὸ τὴν σημερινὴν διαφοράν. Σήμερον ἔχομεν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ, ἀλλ’ οἱ ὀπαδοὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ συνασπισμοῦ καὶ οἱ τῆς ἀριστερᾶς ἀκόμη διαπνέονται ἀπὸ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, διότι προερχόμενοι ἀπὸ τὸ Φιλελεύθερον Κόμμα δὲν ἔχομεν οὐδὲν συμφέρον νὰ καταρρίψωμεν τὴν Δημοκρατίαν, τοὐναντίον ἔχομεν συμφέρον πάντες νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Δημοκρατίαν, ἐνῷ αἱ ἄλλαι ὁμάδες ἔχουσι συμφέρον νὰ καταδείξωσιν ὅτι ἡ Δημοκρατία ἔκαμε παράλυσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν νόμον. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κύριοι, θὰ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν ἀντιπροσώπους τοῦ κομμουνισμοῦ. Δὲν πρέπει νὰ παρωθῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς ἀγανάκτησιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θέλει νὰ γνωρίζει ὅτι ὑπάρχει κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον φωνάζει κάτω ἡ Πατρίς, κάτω ἡ Θρησκεία. (Χειροκροτήματα). Θὰ προκαλέσωμεν, κύριοι τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν τοὺς δώσωμεν τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηνται ἀντιπρόσωποι τοῦ τοιούτου κόμματος, ἀντιπρόσωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κάθε συμφέρον νὰ παραλύσωσι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ κυβερνηθῇ. Καὶ θὰ ἴδητε ὅτι διὰ τὴν ἀπόλυσιν ἑνὸς ἐργάτου θὰ ἐγγράφηται ἐπερώτησις καὶ θὰ ὁμιλοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν ἐπὶ ἑβδομάδας διὰ νὰ μὴ ἐργάζηται ἡ Βουλὴ καὶ διὰ νὰ καταρρίψωσι τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ πάσης Κυβερνήσεως εἰς τὰ ὄμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κυβερνήσωσιν.

§246ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος θὰ τοὺς φέρῃ;

§247Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Θὰ τοὺς φέρωμεν ἡμεῖς καὶ ὄχι ὁ λαός, ὁ ὁποῖος δὲν ἠρωτήθη. Πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἂν δέχηται. Ὅταν ἡμεῖς διὰ τεχνικῶν μέσων φέρωμεν ἀντιπροσώπους τοιούτων κομάτων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅταν ἡμεῖς, χωρὶς νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν λαόν, ἐπιτρέπωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ εἰσέλθωσιν ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτῶν, αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν τοὺς ἐκλέγει ὁ λαός. Εἰς τὰ 1920 καὶ 1923 τὸ κόμμα ἦλθε καὶ ὅμως δὲν τὸ ἐτίμησεν ὁ λαός, διότι ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀντιπροσώπους μὴ ἱκανοὺς νὰ ἀντιπροσωπεύσωσιν ἐν Βουλῇ μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο. Θεωρῶ ὅτι ἐξεπλήρωσα ἕνα καθῆκον ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὑποστηρίξωσιν ἓν σύστημα ἐκλογικὸν χωρὶς νὰ ἐρωτήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Μία τοιαύτη ριζικὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως εἶναι καὶ ἡ σπουδαιοτέρα τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, διότι ἐπ’ αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως θὰ στηριχθῇ ἡ ἐξέλιξις τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ ἡ εὔρυθμος λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, μία τοιαύτη ριζικὴ μεταρρύθμισις δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ χωρὶς νὰ ἔχῃ γνῶσιν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὀφείλομεν λοιπόν, κύριοι, ὅταν εἰσαγάγωμεν τοιαύτας μεταρρυθμίσεις πρὸς ψήφισιν, νὰ σφυγμομετρῶμεν τὸν λαόν, ἂν θέλῃ ἢ ὄχι αὐτάς, διότι μὲ νόμους τοιούτους, ὅπως εἶναι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἂν γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους— ἔχω πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ γίνῃ νόμος—μὲ νόμους περὶ παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας καὶ μὲ ἄλλους τοιούτους ἀντιλαϊκοὺς νόμους, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὡς καταδικάζων αὐτούς, θὰ στραφῇ κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰσηγηταὶ τῶν νόμων τούτων. (Χειροκροτήματα).

§248Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ διὰ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸ σύστημα καὶ διὰ τοὺς ἀντιθέτους εἶναι κοινὴ ἡ εὐχὴ νὰ τελειώσῃ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις αὐτή.

§249Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀπόψε νὰ τελειώσωμεν.

§250Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει ὑποχρέωσιν μεγάλην ἡ Δεξιὰ διὰ νὰ ψηφισθῇ.

§251Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἡ ὑποχρέωσις εἶναι ὅτι δὲν πρέπει μετὰ σπουδῆς νὰ προβαίνῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα νὰ ἀσκήσωσιν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§252Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χθὲς εἶχεν ἐξαντληθῆ ὁ κατάλογος καὶ ἀπεφασίσθη νὰ συνεχισθῇ σήμερον ἡ συζήτησις διὰ νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Σοφούλης, Μιχαλακόπουλος, Καφαντάρης καὶ ἴσως καὶ ἐγώ. Βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἀποκλεισθῇ κανείς. Ἐκανονίσθη ἡ σειρὰ ὥστε ἐκ τῶν ἀρχηγῶν νὰ ὁμιλήσῃ πρῶτος ὁ κ. Σοφούλης.

§253Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ γίνῃ συζήτησις μετὰ τὸ μεσονύκτιον καὶ νὰ λάβωμεν ἀποφάσεις.

§254Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ λάβωμεν ἀποφάσεις ἀπόψε, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἀκούσωμεν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§256Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Μεταφερόμεθα εἰς χρόνους εὐτυχεῖς, εἰς χρόνους παρῳχημένους, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ δόξα καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος προσείλκυε σύμπασαν τὴν Οἰκουμένην, ὅταν ξένοι ἀντιπρόσωποι τῶν Ἐθνῶν προσήρχοντο εἰς τὰς Ἀθήνας ἵνα φωτισθῶσι καὶ λάβωσι τὰς μεγάλας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐνέπνεε τότε ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐφωτίζοντο οἱ λαοὶ καὶ τὰ ἄτομα, διότι τὸ μόνον Ἔθνος τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευε πεφωτισμένας ἰδέας ἦτο τότε ἡ Ἑλλάς. Εὑρισκόμεθα ἐν ἀπάτῃ νομίζοντες ὅτι σήμερον πρέπει νὰ προηγηθῶμεν τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας διὰ τὴν ἰδέαν αὐτήν· διότι τὸ μόνον Ἔθνος τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευε πολιτισμένας ἰδέας καὶ πολιτισμένας ἀρχὰς ἦτο ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν ἀρχαίαν ἐποχήν. Εὑρισκόμεθα, λέγω, ἐν ἀπάτῃ νομίζοντες σήμερον ὅτι πρέπει νὰ πρωτοστατήσωμεν εἰς ἰδέας τοιαύτας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐπρωτοστάτησαν καὶ δὲν ἠσπάσθησαν ἀκόμη μεγάλα Ἔθνη. Οὔτε ἡ Γαλλία οὔτε ἡ Ἀγγλία, καὶ ἰδίως ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μήτηρ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι εἴμεθα ὑπέρτεροι αὐτῶν καὶ θέλομεν νὰ προηγηθῶμεν, δεχόμενοι σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐταὶ αὗται αἱ πολιτισμέναι Δυνάμεις δὲν ἀνεγνώρισαν, καὶ αὐταὶ αἵτινες τὸ ἠσπάσθησαν καὶ αὐταὶ μετανοημέναι εὑρίσκονται καὶ θέλουσι νὰ ὀπισθοδρομήσωσι. Τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τοιαύτας ἐλευθερίας, ὥστε πρέπει νὰ πρωτοστατήσῃ καὶ πρέπει νὰ διδάξῃ καὶ αὐτὴν τὴν μητέρα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ αὐτὰς τὰς πεπολιτισμένας Δυνάμεις, τὴν εὑρίσκω γελοίαν καὶ ἀνόητον. Πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ σταθμίσῃ καλῶς τὰ γεγονότα, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς μέτρου τὸ ὁποῖον ῥιζικῶς θὰ δώσῃ τὴν ἰδέαν τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ κακοῦ. Πρόκειται περὶ μέτρου τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους· πρόκειται περὶ μέτρου τὸ ὁποῖον θὰ διδάξῃ, θὰ ὑποχρεώσῃ τὸν λαὸν νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς τύχης του. Ἐνῷ λοιπὸν αἱ μεγάλαι Δυνάμεις δὲν ἠσπάσθησαν τὴν ἰδέαν αὐτήν, ἡμεῖς θέλομεν νὰ προηγηθῶμεν αὐτῶν. Διατί ἡ Ἀγγλία, ἡ μητέρα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, δὲν ἠσπάσθη τὸ μέτρον τῆς ἀναλογικῆς; Ἐγὼ ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, ὅτι, ἂν εἰς ὀλίγους συμφέρει τὸ μέτρον αὐτό, μεταξὺ τῶν ὀλίγων αὐτῶν καταλέγομαι καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ αἱ πεποιθήσεις μου εἶναι ἀλλοῖαι. Δὲν συνειθίζω νὰ μεταβάλλω τὰς πεποιθήσεις μου. Φρονῶ ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἀνελεύθερον, φρονῶ ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως, τῆς σκέψεως καὶ ἐν γένει ἀντιστρατεύεται πρὸς ὅλας τὰς ὑγιεῖς ἰδέας καὶ ἀρχάς. Ἡ ἐλευθερία, χάριν τῆς ὁποίας ἐχύθησαν ποταμοὶ αἵματος ἵνα διαδοθῇ, ἡ ἰδέα τῆς ἐλευθερίας καταστρέφεται, καταπολεμεῖται, ἀντιστρατεύεται ἐντελῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἀκολουθῶ πάντοτε ὄχι τὰ προσωπικά μου συμφέροντα ἐν τῇ μικρᾷ πολιτικῇ μου σταδιοδρομίᾳ, νὰ ἀκολουθήσω σύστημα τὸ ὁποῖον ἀντιστρατεύεται εἰς τὴν συνείδησίν μου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀντιταχθῶ, καὶ τοῦτο διότι φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ εἰς τοὺς ἐκλεξίμους. Διότι ἐρωτῶ πρὸς στιγμὴν ὑμᾶς: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία, ὅταν τὸ ἄρθρον 66 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ἀφίνει ἐλεύθερον τὸν ἐκλογέα νὰ κρίνῃ κατὰ τὴν βούλησίν του; Θὰ ψηφίσῃ σύστημα· ἢ τὸν ἕνα συνδυασμὸν ἢ τὸν ἄλλον. Ποία ἐλευθερία εἶναι αὐτή; Οὔτε ἴχνος ἐλευθερίας. Τῷ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσῃ κατὰ βούλησιν; Ὄχι. Διατί; Διότι πρὸς στιγμὴν ὁ Α ἐκλογεὺς ἀγαπᾷ τὸν Β καὶ τὸν Γ, τὸν ἀνήκοντα εἰς τὸν ἕνα καὶ εἰς τὸν ἄλλον συνδυασμόν. Ἔχει τὴν ἐλευθερίαν ὁ ἐκλογεὺς νὰ ψηφίσῃ ἀμφοτέρους, τοὺς ὁποίους ἐκτιμᾷ; Εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκεῖνον τὸν συνδυασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ Α ἐκλογεὺς νὰ ψηφίσῃ μόνον. Σᾶς παρακαλῶ διδάξατέ με, εἰπέτε μοι, ὑπάρχει ἐλευθερία εἰς τὸν ἐκλογέα αὐτόν; Ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκλέξιμοι δὲν ἔχουν ἐλευθερίαν, διότι πρέπει νὰ λάβωσι τὸ χρῖσμα καὶ οἱ διάφοροι πολιτευόμενοι τοῦ Α καὶ τοῦ Β ἀρχηγοῦ διὰ νὰ ἔχωσι θέσιν ἐν τῷ συνδυασμῷ.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα τῆς εὐρυτέρας περιφερείας καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι πλειονοψηφικὸν τὸ σύστημα.

§258Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω πικρὰν πεῖραν ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ἡ εὐρεῖα περιφέρεια κατήργησε τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτευομένων καὶ τοῦ λαοῦ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, νὰ μᾶς ἀναγνωρίσῃ ὡς φίλους του καὶ νὰ μᾶς δεχθῇ εἰς τὸν συνδυασμόν. Ὁσηνδήποτε δύναμιν καὶ ἂν εἴχομεν, χωρὶς νὰ ἀναγνωρισθῶμεν ἀπὸ τὸν ἀρχηγόν, δὲν εἴμεθα τίποτε. Ἐκεῖθεν ὁρμώμενος πιστεύω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία. Πῶς θὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία, ὅταν τὸ νομοσχέδιον λέγῃ ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ ὁ ἕνας συνδυασμὸς καὶ ὁ ἄλλος;

§259Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Θέσατε μεμονωμένην ὑποψηφιότητα.

§260Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ τεθῶ ὑπὸ τὴν προστασίαν ἀρχηγοῦ ποτέ. Καὶ πότε ζητεῖται ἡ κατάργησις τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως; Νῦν, ὁπότε ἔχομεν ἀνάγκην, μεγάλην ἀνάγκην, τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐλευθερίας· ὅταν ἐγκαθιδρύωμεν δημοκρατικὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην νὰ διδάξῃ εἰς τὸν λαὸν τὰ καλὰ καὶ τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐλευθερίας. Καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἀναλογικῆς δὲν ἀφίνει καμμίαν ἐλευθερίαν οὔτε εἰς τὰς σκέψεις οὔτε εἰς τὰς συνειδήσεις. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Δημοκρατίαν διὰ τῶν ἐλευθέρων ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν καὶ ὄχι νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν. Χθὲς τὴν ἑσπέραν μετεφέρθην εἰς τὴν παλαιὰν ἐποχήν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ λόγου εὐφραδοῦς κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὴν Συνέλευσιν· διότι πρὸς στιγμὴν εἶπεν ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι σύστημα δίκαιον, τὸ δὲ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι ἄδικον καὶ τυραννικόν. Καὶ ἐσκεπτόμην πρὸς στιγμὴν, διότι ἔπρεπε νὰ πεισθῶ καὶ διότι ὄντως μὲ τὴν εὐφράδειαν μὲ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ κ. Παπανδρέου παρασύρει. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι παρὼν σήμερον νὰ τὸν ἐρωτήσω: Εἶναι ἄδικον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει ἡ πλειονοψηφία καὶ εἶναι δίκαιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει ἡ μειονοψηφία; Διότι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον προέρχεται καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποκύημα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, μᾶς ὑπαγορεύει ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸν κοινοβουλευτισμόν. Εἶναι ἄδικον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι τὸ ἔλαττον; Καὶ εἶναι δίκαιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει τὸ ἔλαττον καὶ ὄχι τὸ μεῖζον; Θέλω νὰ μάθω πῶς σκέπτεται ὁ κ. Παπανδρέου. Μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, κύριοι, ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχομεν 5 συνδυασμοὺς καὶ ἀρχὰς καὶ κόμματα. Εἶναι καὶ μία ἄλλη κάλπη, ἡ ὀρφανὴ λεγομένη, καὶ ἡ ὁποία λαμβάνει ψήφους 50. Λοιπόν, κύριοι, ὁ ἀντιπρόσωπος ὁ ὀρφανὸς ἐκεῖνος θὰ ἐκλεγῇ βουλευτής;

§261Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐκλεγῇ. Δὲν ἔχετε μελετήσει τὸ σύστημα.

§262Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ ἐμελέτησα πολὺ καλά. Θὰ ἐκλεγῇ, κ. συνάδελφε, διὰ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατανομῆς.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ὁ καθεὶς θὰ εἶναι μεμονωμένος.

§264Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα, θὰ εἶναι μεμονωμένος. Ἐδῶ δὲν γνωρίζει «τὸ σκυλλὶ τὸν ἀφέντη του», ἐδῶ εἶναι τραγέλαφος. Ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τί ἐννοεῖ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ δὲν τὸ κατανοοῦμεν, πῶς θὰ τὸ καταλάβῃ καὶ θὰ πεισθῇ ὁ λαός; Ὑπεστηρίχθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα δημιουργεῖ πάθη, ἔριδας, διαιρεῖ τὸν λαὸν καὶ ὅτι σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην τῆς συμφιλιώσεως, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δώσῃ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Διατί, κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ διαιρέσῃ τὸν λαόν; Σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην πρὸ παντὸς νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Δημοκρατίαν. Πῶς ὅμως θὰ τὴν ἐνισχύσωμεν καὶ διὰ τίνος μέτρου; Διὰ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἀδύνατον. Ἡ εὐρεῖα περιφέρεια εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁσάκις ἐδόθη εἰς τὸν λαὸν ἐγέννησε τὰ μεγάλα ρεύματα, τὰ ὁποῖα ἀνέτρεψαν καὶ τὸν Βενιζέλον καὶ τὸν Τρικούπην. Σήμερον πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Δημοκρατίας καὶ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν πάσῃ δυνάμει τὰς ἰδέας καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνισχύουν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, οὐδέποτε ὅμως τὴν ἀναλογικήν, διότι αὕτη συνεπάγεται τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, τῆς ὁποίας τὰ κακὰ ἀνέφερον, καὶ ἑπομένως ἀποκλείεται. Ἓν μέτρον λοιπὸν νομίζω κατάλληλον διὰ τὴν περίοδον ταύτην· ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ στενὴ περιφέρεια. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω, κύριοι, καὶ αὐτὴν ὑποστηρίζω καὶ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. (Χειροκροτήματα).

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Μπότσαρης.

§266Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι διὰ τοῦ ὑπ’ ὄψιν νομοσχεδίου παρουσιάζεται ἐνώπιον ὑμῶν τὸ βαθύτερον πρόβλημα συνειδήσεως ἐξ ὅσων ποτὲ ἐτέθησαν κατὰ τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν. Θὰ ἤθελον πολὺ νὰ εἶχον τὴν πίστιν τῶν συναδέλφων ἐκείνων, οἵτινες εὑρίσκουσιν ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις τὸ μοναδικὸν φάρμακον βελτιώσεως τῶν κοινῶν εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκαθιδρύσεως τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν νομίζω δυστυχῶς ὅτι ἔχομεν τόσην τὴν πίστιν ἐπὶ τὴν γενικότητα τοῦ φαρμάκου αὐτοῦ. Μετὰ πολλῶν δισταγμῶν καὶ μετὰ πολλοὺς δισταγμοὺς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ παραδοχὴ τοῦ μέτρου αὐτοῦ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἄμβλυνσιν τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων. Καὶ ὅταν λέγωμεν, κύριοι, καθεστωτικοὺς ἀγῶνας, δὲν ἐννοοῦμεν ποσῶς περιωρισμένους τούτους μεταξὺ τῶν δύο εὐρειῶν παρατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐναλλὰξ μέχρι τοῦδε ἀνῆλθον εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς πολιτικῆς ἐπιτυχίας καὶ κατῆλθον τούτου, ἐννοοῦμεν ἐνδεχομένας ἀνατροπάς, πολὺ γενικωτέρας ἀνατροπὰς τόσον πολὺ πρὸς τὴν ἀριστερὰν πλευράν, ὥστε νὰ μὴ εὔχωνται ταύτας οὐδὲ οἱ ζωηρότεροι τῶν μεταξὺ ἡμῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ ἀποφύγωμεν, κύριοι συνάδελφοι, πᾶσαν δογματικὴν ἀνάπτυξιν θέματος ἤδη ἐπαρκῶς ἀναπτυχθέντος καὶ σχεδὸν ἐξαντληθέντος ἐνώπιον ἡμῶν. Θὰ ἀποφύγωμεν νὰ μνημονεύσωμεν, ὅσον εἶναι δυνατόν, ξένας βιβλιογραφίας ἢ ἡμεδαπὰς τοιαύτας. Βεβαίως, ἵνα καταρτίσωμεν γνώμην θεωρητικὴν ἐπὶ συστήματος, τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν δὲν ἠξιώθημεν νὰ ἴδωμεν καὶ οὗτινος τὰ πορίσματα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ἐν τῇ ξένῃ δὲν εἶναι πάντως ἱκανοποιητικά, ἠναγκάσθημεν καὶ ἡμεῖς νὰ προστρέξωμεν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου παντοδαπὴν βιβλιογραφίαν. Νομίζομεν ὅμως ὅτι ἡ ἐπίδειξις γνωμῶν ξένων, συχνάκις τοὐλάχιστον, εἰς μὲν τοὺς εἰδικῶς ἀσχοληθέντας εἰς μελέτας τοιαύτας οὐδὲν ὄφελος θὰ παράσχῃ καὶ δὲν παρέχει ἐνδιαφέρον εἰ μὴ ἂν δὲν εἶχον ἀσχοληθῆ, τοὺς δὲ λοιποὺς τῶν συναδέλφων ἁπλῶς θέλει κουράσει. Ἄλλως τε ἡ ἐμπέδωσις ἑνὸς τοιούτου συστήματος ἐξαρτᾶται, κύριοι, περισσότερον ἐκ τῆς ἐξετάσεως παρ’ ἡμῖν τῶν πρακτικῶν συνθηκῶν. Δὲν φρονοῦμεν ὅτι ἐπιτρέπεται ἄνευ ἐμπεριστατωμένης ἐξετάσεως ἡ μεταφύτευσις ξένων θεσμῶν, ἔστω καὶ ἂν ἐν τῇ ξένῃ οὗτοι ηὐδοκίμησαν, διότι ὅ,τι κυρίως χαρακτηρίζει αὐτούς, τὸ κύριον κριτήριον, εἶναι ἡ εἰδικὴ σύστασις ἑκάστου λαοῦ, ἡ εἰδικὴ ἀγωγὴ καὶ τὰ ἐκ τοῦ παρελθόντος προκύπτοντα διδάγματα. Καὶ ἀνεπτύχθησαν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐνώπιον ὑμῶν τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ νέου θεσμοῦ—ἂς εἴπωμεν αἱ ἰδιότητες τῆς προτάσεως ταύτης—ἀνεπτύχθη ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι εἶναι τὸ σύστημα τοῦτο δικαιότερον. Οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἀντείπωμεν, εἰμὴ μόνον νὰ εὐχηθῶμεν ὅπως, οἱ τόσον διαπρυσίως διακηρύσσοντες τὸ δίκαιον τοῦ θεσμοθετήματος τούτου, σταθῶσιν οὐχὶ μόνον εἰς θεωρητικὸν ἐπίπεδον, διότι νομίζομεν ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπῆρξε περισσή τις χρῆσις τῶν θεωρητικῶν μόνον πλεονεκτημάτων τοῦ νέου τούτου μέτρου. Εἶναι τῷ ὄντι τὸ δικαιότερον ἐκ τοῦ ὅτι δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸ ὅλον τοῦ Κράτους νὰ ἀντιπροσωπεύηται καὶ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κράτους νὰ κυβερνᾷ. Συντρίβει τὰ στενὰ δίκαια, ἵνα ἐμπεδώσῃ μίαν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν· ἀλλὰ εἶναι δίκαιον τόσον μόνον, ὅσον εἶναι δυνατὸν δικαίως νὰ ἐφαρμοσθῶσι ψυχροὶ ἀριθμοί, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν οὐδὲ ἀξίας οὐδὲ συνθήκας οὐδὲ τοπικὰς θελήσεις. Λέγουσιν ὅτι δίδει μικρὰς ἀλλὰ σταθερὰς πλειονοψηφίας· λέγουσιν εἰσέτι ὅτι εὑρίσκεται ἐγγύτερον τῆς ὁλικῆς Κοινῆς Γνώμης. Κύριοι, τὰ Κοινοβούλια ἀπομακρύνονται πλέον ἢ ἔλασσον τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἀλλὰ τὰς γενικὰς γραμμὰς τῆς μεταστροφῆς τῆς Κοινῆς Γνώμης, ταύτας μοιραίως, ἔστω καὶ ἐξ ἀποστάσεως, παρακολουθοῦσι τὰ Κοινοβούλια. Καὶ ἀντελήφθησαν ἐκ τῆς ἀνελίξεως τῶν συγκροτήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπανειλημμένως ὅτι ἐγένετο αἰσθητὴ καὶ ἐπεβλήθη μετὰ τὰς ἐκλογάς, καὶ ἐπεβλήθη διὰ τῆς δυνάμεως αὐτῆς τῆς ἀοράτου, τῆς ἐπιδράσεως αὐτῆς τῆς μαγνητικῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ μᾶζα ἐπὶ τῶν ἀντιπροσώπων της, ἐπεβλήθη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀλλαγὴ οὐχὶ ἅπαξ. Ἀλλὰ θὰ πρέπῃ καὶ πάλιν νὰ μὴ σταθῶμεν εἰς τὸ θεωρητικὸν ἐπίπεδον. Εἰς ὅσα Κράτη γίνεται εἰδικὴ μνεία τῶν πλεονεκτημάτων τούτων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχουν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἱδρυμένα καὶ ἀνταποκρινόμενα εἰς πραγματικὰς ἀνάγκας κόμματα ἀρχῶν. Εἰς ἡμᾶς δὲν ὑπάρχουν, κύριοι συνάδελφοι, εἰσέτι, οὐδὲ εἶναι ἐγγὺς ἡ στιγμὴ καθ’ ἣν θὰ ἐμφανισθῶσι. Χωρὶς νὰ πικράνωμεν τοὺς ἀρχηγοὺς ἡμῶν, ἔχοντες ἄλλως τὴν τιμὴν καὶ πλησίον πρὸς αὐτούς, ἀνεξαρτήτως τῆς πλευρᾶς πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ ὁμιλῶν ἀνήκει, καὶ πλησίον αὐτῶν νὰ ἔχωμεν εὑρεθῇ καὶ τὰς πολιτικὰς αὐτῶν ἀρετὰς νὰ τιμῶμεν, χωρὶς νὰ πικράνωμεν αὐτοὺς ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, ὁσάκις ἐδημιουργήθη νέον κόμμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἢ ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, τὸ κόμμα τοῦτο εἶναι ἀπαύγασμα μιᾶς ἰσχυρᾶς προσωπικότητος, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπίγνωσις τῆς ἰδίας δυνάμεως ἢ ἡ φωνὴ τῶν πολλῶν ὠθεῖ εἰς τὴν ἀνάληψιν τῆς ἀρχῆς ἑνὸς κόμματος ἤ, ἂν τοῦτο δὲν συμβαίνῃ, εἶναι ἡ σπουδαρχία ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἀχαλίνωτα σπεύδουν πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ ὅταν θεσπισθῇ ὁ ἀρχηγὸς ἀναζητοῦνται δύο τινά, νὰ χρισθῇ τὸ κόμμα εἰς ὄνομα καὶ νὰ ἀνευρεθῶσιν οἱ ὀπαδοί. Κύριοι, ἀκολουθοῦμεν ἀνεστραμμένην ὁδὸν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν κομμάτων ἡμῶν. Οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ πείσῃ ἑαυτὸν ὅτι τὰ ἰδιαίτερα κόμματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον κατετμήθη ἐσχάτως ἡ παροῦσα Συνέλευσις, ἀντιπροσωπεύουσι κεντρικήν τινα ἰδέαν πολιτικὴν παριστῶσαν ζωτικὰς ἀνάγκας μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἢ γεωγραφικῶν τμημάτων τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Καὶ τεθέντος ὅτι τὰ πρόσωπα τῶν ἀρχηγῶν καὶ ἡ ἐπιρροὴ τὴν ὁποίαν ταῦτα ἀσκοῦσι ῥυθμίζουσι τὴν κοινοβουλευτικὴν συγκρότησιν, δὲν θὰ παρακολουθήσωμεν περισσότερον διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὴν μετατροπὴν τῆς Κοινῆς γνώμης ἢ ὅσον θὰ πράξῃ τοῦτο διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν κατὰ πόσον θὰ ἐπιδράσῃ ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἂν μάλιστα εὑρισκώμεθα μακρὰν ἐκλογῶν, διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ νέου μέτρου εἰς τὴν σκέψιν ἀριθμοῦ τινος, ὅστις ἤθελε θεωρήσει ὥριμον τὴν στιγμὴν νὰ μετατρέψῃ τὸν πολιτικὸν ἀστερισμὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει καὶ νὰ δημιουργήσῃ νέους συνδυασμοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Λέγουσιν ὅτι ἐξασφαλίζει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀνεξαρτησίαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Θεωρητικῶς καὶ πάλιν συμφωνῶ, θὰ ἤθελον ὅμως νὰ συνομολογηθῇ ὅτι παύουσι βεβαίως οἱ μικτοὶ συνδυασμοί, οἵτινες κατὰ βάσιν δὲν εἶναι προσήκοντες, ἀλλ’ εὐρύνεται τὸ κακὸν κατόπιν διὰ τῆς ἱδρύσεως μικρῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ συμπράξωσι διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ λέγουσιν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι μειονέκτημα καὶ λέγουσιν ὅτι τοιουτοτρόπως ἐκυβερνήθημεν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους. Ἡ κυβερνητικὴ σύνθεσις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς τὴν μεγάλην τρικυμίαν, τὴν ὁποίαν διῆλθεν ἡ Πατρὶς ἡμῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἶναι δὲ ἀπολύτως ἀνεξάρτητος τοῦ συστήματος τοῦ ἐκλογικοῦ. Ὅμοιον φαινόμενον παρηκολούθησε πᾶσαν καταστροφήν. Ἡ Γαλλία, μᾶλλον ἡμῶν προηγμένη, ἐπὶ πέντε ἔτη μετὰ τὸν καταστρεπτικὸν πόλεμον, τὸν πρὸ ἡμίσεως αἰῶνος, διῆλθε διὰ κρίσεων πολλαπλασίως ἰσχυροτέρων τῶν ἰδικῶν μας καὶ διὰ συνδυασμῶν ἔτι μᾶλλον ἀπροσδοκήτων. Καὶ εἴδομεν εἰς τὴν πατρίδα ἐκείνην τὴν Δημοκρατίαν ἐγκαθιδρυομένην παρὰ Συνελεύσεως, τῆς ὁποίας ἡ πλειονοψηφία ἦτο ἀντιδραστική, ἦτο μοναρχική. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὸ ὅτι τὰ κόμματα προωθοῦνται εἰς συνδυασμούς, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ συναλλαγή, στερουμένη πλέον τῆς στενῆς αὐτῆς ἐπαρχιακῆς μορφῆς, μεταλαμπαδεύεται ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ὡς ἀναγκαῖον πλέον στήριγμα, ὡς μοναδικὸς παράγων συντηρήσεως συγκροτήματος κυβερνητικοῦ πολλῷ μᾶλλον διϊσταμένου ἢ ὅσον αἱ παράπλευροι αὐτοῦ μερίδες αἱ τῆς αἰθούσης, ἀσχέτως πρὸς τὸ μειονέκτημα τοῦτο, ἔχομεν καὶ τὸ μᾶλλον προσιδιάζον εἰς τὴν φυλὴν ἡμῶν, ἐνθαρρύνει τουτέστι τὴν φιλοδοξίαν πρὸς ἵδρυσιν περιττῶν προσωπικῶν κομμάτων· ἑπομένως δημιουργεῖ κατάτμησιν. Καὶ ἐλέχθη ὅτι ἡ κατάτμησις αὕτη δὲν παρετηρήθη εἰς ξένους λαούς. Ἤκουσα τοῦ ἀπὸ Μυτιλήνης συναδέλφου καὶ ἤδη Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἀναγνώσαντος ἀποσπάσματα ἐκ τοῦ ἐμβρυθοῦς ἔργου τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Οὕτως ἔχει ἐν Βελγίῳ, ἐν Ἀγγλίᾳ κλπ., ἀλλ’ ἐκεῖ ἦτο ἐμπεδωμένη τάξις κομμάτων καὶ τάξις ἀρχῶν. Παρ’ ἡμῖν, ἀρκεῖ τὸ θέαμα τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ νὰ μᾶς πείσῃ ὡς ἁπλοῦν φυτώριον ποίαν κατάτμησιν θὰ παρακολουθήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ νέου μέτρου. Καὶ ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐγκύρως μεταδοθείσας γνώμας μελῶν τῆς Συνελεύσεως, ἐκ τῶν προσκειμένων πρὸς τὴν ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος, ὅτι, ἰδοὺ ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς νὰ ἔχῃ εἰσαχθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἡ παροῦσα Συνέλευσις κατετμήθη εἰς πλεῖστα μικρὰ κόμματα, ἂν ἐξαιρέσωμεν τὰ 2 ἢ 3, ἢ ἂν προτιμᾶτε ὁμάδας. Ἀλλὰ τοῦτο ὀφείλεται οὐχὶ εἰς τὸ γεγονὸς τοῦ συστήματος, ἀλλὰ ὀφείλεται εἰς τὴν ἐξάλειψιν ἐκ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς τῆς πελωρίας μορφῆς τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ καὶ δυστυχῶς εἰς τὴν ἀναγκαίαν ἔριδα, ἡ ὁποία περὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ κατόπιν ἠσκήθη. Ἀκούω ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης ὅτι εἶναι ἀθῶα, ὅτι δὲν ἐσκυλεύθη ἡ πολιτικὴ λεία, ἀλλ’ αὐτὸ μοῦ ὑπενθυμίζει τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι, ἂν φονευθέντος τινός, τὴν περιουσίαν νέμονται ὅλοι καὶ δημιουργεῖται τοιουτοτρόπως ἕνα πταῖσμα, ἓν μικρὸν παράπτωμα περὶ τὴν περιουσίαν τὴν ἐγκαταλειφθεῖσαν, ζήτημα τουτέστιν Εἰρηνοδικείου ἢ Πταισματοδικείου. Βεβαίως ὁ δημιουργήσας τὸν πολιτικὸν αὐτὸν φόνον, ἔν τινι μέτρῳ, δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένος εὐθυνῶν. Ἡ ἀποχώρησις λοιπὸν τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ εἶναι ἡ χωρίσασα τὰ ἑδώλια εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ τὴν κατανομὴν τοῦ μεγάλου ἐκείνου κόμματος, κατανομήν, ἥτις δὲν φέρει καὶ τὴν ἀπόλυτον σφραγῖδα τῆς ὁριστικότητος. Καὶ λέγουσιν ὅτι εἶναι εἰρηνικωτέρα ἡ διεξαγωγὴ τῶν πολιτικῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἐκλογῶν διὰ τοῦ νέου συστήματος. Καὶ πάλιν θεωρητικῶς οὕτως ἔχει. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, παρὰ τὴν δήλωσίν μου, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὀλίγον τὰ ἔξω τῶν Ἑλληνικῶν συνόρων. Ἂν ἴδητε τὴν Ἰταλίαν, τὸ Βέλγιον καὶ δὲν γνωρίζω ποίας ἄλλας Χώρας, χωρὶς νὰ ἐπιτείνω τὰ γεωγραφικὰ παραδείγματα, δὲν θὰ συνομολογήσωμεν ὅτι ἡ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ εὗρε συνέχειαν τοῦ θεωρητικοῦ δόγματος καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ἀνεστάλη ἐγκαίρως ἡ φθορὰ διὰ τῆς ἐπιβολῆς ἑνὸς μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀναλογικὴν μὲν τὴν μορφὴν εἰς τὴν θεωρίαν, ἀπολυταρχικὴν δὲ ὄψιν εἰς τὸ πρᾶγμα καὶ ὑπῆρξεν ἡ ἐλευθερία τοῦ δεσμώτου τοῦ νὰ ἀναπνέῃ χωρὶς νὰ κινῆται. Καὶ ἀναμιμνησκόμεθα τῶν ξένων. Ἠκούσθη ἐπανειλημμένως τὸ ὄνομα τοῦ Girardin ἀντικαταστήσαντος τὸν Πράϊς εἰς δημοτικότητα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὁ Girardin ὄντως λέγει διὰ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ὅτι εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος, εἰς τὸν ὁποῖον, ἀντὶ σφαιρῶν μεταχειριζόμεθα ψηφοδέλτια ἢ σφαιρίδια. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Δεσανὲλ εἶχεν εἴπει ὅτι, ἐνῷ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα πολεμούμεθα, μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα μετρούμεθα. Αὐτὸ εἰς τὸν Τόπον μας πολὺ φοβοῦμαι ὅτι σημαίνει ὅτι θὰ πολεμοῦμεν μὲν μετρούμενοι ὄχι πόσοι εἴμεθα ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ πόσοι ἀπὸ τὸ ἕτερον, ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μαζευώμεθα προσωρινῶς καὶ σποραδικῶς ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν χωρὶς αὐτὸ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ πραγματικὴν ἀνάγκην ἀλλαγῆς τῆς καταστάσεως. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ἠθικὴν ἐξέλιξιν, ἡ ὁποία μέλλει νὰ προσβάλῃ κατόπιν ἡμᾶς. Συντρίβεται ἀναμφιβόλως ἡ ἠθικὴ ἀλληλεγγύη μεταξὺ τῶν συμμαχητῶν. Οἱ νομίζοντες εἰς τὴν ὕπαρξιν τόσου ἀλτρουϊσμοῦ ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀλληλεγγύη αὐτὴ διὰ τοῦ νέου συστήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ζωή μου εἶναι ὁ θάνατος τοῦ συναδέλφου, προφανῶς παραγνωρίζουν τὴν μακρὰν ἡμῶν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀτομικισμὸς ἐπέθηκε τὴν σφραγῖδά του καὶ ἔσχε τὸν κολοφῶνα αὐτοῦ ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἐποχὴν ποὺ ζῶμεν. Λαὸς ὁ ὁποῖος μετὰ πολλὰς προσπαθείας δὲν ἀπηύδησε νὰ ἴδῃ καταστρεφόμενον σχεδὸν ἀδιαμαρτύρητον ἐκ τῆς μιᾶς πλευρᾶς τὸ ἔργον αὐτοῦ, ἀσφαλῶς ἐπέθηκε τὴν ὀλεθρίαν σφραγῖδα τοῦ ἀτομικισμοῦ, δεχόμενος ὅτι μεῖζον εἰσέτι τῆς κοινῆς σωτηρίας εἶναι ἡ ὁπωσδήποτε ἐπικράτησις τῆς ἀτομικῆς πίστεως ἑκάστου. Τὰ γεγονότα εἶναι δυσάρεστα ἴσως, ὀφείλομεν ὅμως νὰ τὰ ἀποδεχώμεθα τοιαῦτα οἷα παρουσιάζονται. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἂν ἠδυνάμεθα δι’ ἁπλῶν εὐχῶν νὰ ἀλλάξωμεν τὰ γεγονότα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Καὶ ἐλέχθη χθὲς παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργοῦ, ἑνὸς ἐκ τῶν πρώτων μυστῶν τοῦ νέου συστήματος, ἐλέχθη ὅτι πρόχειρος ἀρίθμησις δύναται νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὅτι διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος δύναται ἡ μειονοψηφία νὰ κυβερνᾷ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ἐδέχθη ὅτι, τὰ 6/10 ἀρκοῦσιν ἵνα δώσουν πρὸς τὴν μίαν παράταξιν τὴν ἀπόλυτον νίκην, ἂν εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὑπάρχῃ ἡ ἀναλογία αὐτή. Ἤκουσα ἐπίσης ὅτι τὰ 6/10 ἢ ἑτέρα τις ἀναλογία τοῦ κλάσματος τούτου ἐν τῇ Βουλῇ ἀρκεῖ διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὸ οὕτω προκῦπτον μειονοψηφικὸν ποσοστὸν τὴν ἀπόλυτον διακυβέρνησιν τῆς Χώρας. Ἀλλά, κύριοι, καὶ πάλιν βλέπομεν ἄφθονον θεωρητικὸν πνεῦμα εἰς τὴν ἀναλογίαν ταύτην. Δὲν σημαίνει ἂν θὰ εἶναι τὰ 6/10 ἢ ἄλλος ἀριθμός. Ἂν ὑποτίθεται ὅτι ὑπάρχει ἑνιαῖον πολιτικὸν πνεῦμα εἰς τὴν Χώραν καὶ οὐχὶ εἰς ἕκαστον νομόν, θὰ ἔχῃ τὸ πλειονοψηφοῦν κόμμα τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα κυριολεκτικώτεροι, διὰ πάντας τοὺς νομούς, μόνον ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην ἀγόμεθα εἰς Κυβέρνησιν ἐκπροσωποῦσαν τὴν μειονοψηφίαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ συμβῇ τοῦτο, θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῇ τις ὅτι ὑπάρχει ὁμοιομορφία πολιτικοῦ τρόπου τοῦ σκέπτεσθαι μεταξὺ Πελοποννήσου φέρ’ εἰπεῖν καὶ Ἠπείρου ἢ μεταξὺ τῶν περιχώρων τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Κρήτης. Κύριοι, εἶναι δεδομένον ὅτι δύο μεγάλα τμήματα τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, ἂν θέλετε ὁ Ἑλλαδισμὸς ἀφ’ ἑνὸς μὲ τὸν Νεοελληνισμὸν ἀφ’ ἑτέρου, ἀντίκεινται βασικῶς. Δὲν γνωρίζω ποῖα εἶναι τὰ ποσοστὰ τῆς ἀντιθέσεως ταύτης, εἶναι ὅμως βέβαιον ὅτι δὲν εἶναι πρακτικὸν ἢ συνεπὲς τὸ νὰ βασιζώμεθα εἰς πιθανωτέραν ἐπίτευξιν τοὐλάχιστον εἰς ἐγγὺς μέλλον ἑνιαίου πολιτικοῦ πνεύματος καὶ ἀντιθέσεως. Ὅτι ἔσχε ποτὲ ὁ κ. Βενιζέλος τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν θὰ εἴπῃ ὅτι τοῦτο ἦτο ἀληθές, ἀλλ’ ἦτο ἀληθὲς εἰς Ἑλλάδα ὁμονοοῦσαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ νομιμοφροσύνη εἶχε πνεύσει εἰς ὅλα τὰ τμήματα σχεδὸν ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν. Δὲν ὑπῆρχον ἐσωτερικὰ σύνθετα προβλήματα, δὲν ὑπῆρχον δὲ οὔτε ζητήματα ἐθνικῶν μειονοψηφιῶν οὔτε ζητήματα ἄλλων ἐπιρροῶν. Εἰς τὴν σημερινὴν ὅμως Ἑλλάδα μετὰ τὸ βαθὺ χάσμα διὰ τοῦ ὁποίου πάντες διήλθομεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσωμεν ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαληθεύσῃ. Καὶ ἂν δεχθῶμεν καὶ τὸ παράδειγμα τῆς ἀπολύτου τότε ἐπικρατήσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἐλέγομεν καὶ πάλιν εἰς αὐτό, κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργέ, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, ὅταν παρουσιάζετο μία Βουλὴ τόσον πλήρης, ἐκπροσωποῦσα τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Χώρας, καὶ ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ὑπάρχῃ μία Κυβέρνησις τόσον πλήρης, ἐκπροσωποῦσα τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, κατὰ πᾶν τεκμήριον ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Χώρας. Καὶ εἴπομεν ὅτι τὸ νέον σύστημα κινδυνεύει νὰ ἐξάψῃ ἔτι μᾶλλον τὸν ἐγωϊσμὸν τῶν συνυποψηφίων. Εἰς τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲ φάρμακον οὐδὲ ἀντιφάρμακον δύναμαι νὰ φαντασθῶ. Λέγουσιν ὅτι τὸ νέον σύστημα προκαλεῖ δημιουργίαν κομμάτων ἀρχῶν. Κύριοι, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο προσομοιάζει τὴν στεῖραν γυναῖκα, ἥτις μὴ ἀποκτῶσα τέκνα, μὴ ἔχουσα ὁπωσδήποτε μέχρι τῆς στιγμῆς ἀποκτήσει, σκέπτεται περὶ τῆς περιβολῆς τοῦ τέκνου της καὶ περὶ τῆς ἀγωγῆς αὐτοῦ. Εἴμεθα ὑπὲρ τῆς δημιουργίας πραγματικῶν κομμάτων ἀρχῶν, ὥστε τὸ νὰ φαντασθῶμεν ὅτι διὰ τῆς δημιουργίας ἑνὸς πλαισίου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ τοποθετήσωμεν ταῦτα, ὅταν ἐνδεχομένως καταρτισθῶσιν, εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὴν ἐμφάνισιν αὐτοῦ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ νὰ φαντασθῶμεν τοῦτο οὐδαμῶς θέλει ἐπισπεύσει τὴν δημιουργίαν αὐτοῦ Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι ἄκυρον νὰ λέγωσιν οἱ θερμοὶ προστάται τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἔχει ἀνάγκην κομματικῶν ἀρχῶν, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην ἁπλῶς κομμάτων. Εἰς τοῦτο οὐδεὶς ἔχει νὰ ἀντείπῃ. Ὄντως, ὅταν παρουσιάζωνται ἀριθμητικοὶ ἰδιώνυμοι ὁμάδες, αὗται προσφέρονται ἄριστα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἀλλ’ οὐδαμῶς βλέπω προαγομένην τὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τῆς Χώρας διὰ τοῦ μέτρου τούτου. Εἰς τὸ θεωρητικὸν ἐπίπεδον ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τῶν θερμῶν μυστῶν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Καὶ ἐλέχθη ὅτι δημιουργεῖται ὁ κίνδυνος τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἀνατρεπτικῶν ἢ καὶ ἔτι χεῖρον τούτων προπαγανδιστικῶν κομμάτων. Ἀλλοία ὀφείλει νὰ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις διὰ τὴν μίαν ἢ διὰ τὴν ἄλλην περίπτωσιν. Τὸ νὰ συμμετέχωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἀνατρεπτικὰ κόμματα, ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν βλέπομέν τι τὸ ἐξαιρετικῶς ἐπικίνδυνον· ἁπλῶς ἡ συμμετοχὴ τούτων θέλει δώσει μίαν διέξοδον εἰς τὴν μακρὰν τῆς αἰθούσης ταύτης ὑποβόσκουσαν φθοροποιὸν ἐναντίον τῆς τάξεως ἐνέργειαν αὐτῶν. Κύριοι, τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα δὲν ἐνεργοῦσιν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, λειτουργοῦσιν ἐκτὸς αὐτοῦ καὶ λειτουργοῦσι τόσον μᾶλλον ἐπικινδύνως, ὅσον παρουσιάζονται δυναστευόμενα δῆθεν ὑπὸ τῆς κρατούσης πολιτειακῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε, κύριοι, εἶναι ἀπολύτως ἀβλαβὴς ἡ παρουσία αὐτῶν; Ὑπό τινας προϋποθέσεις βεβαίως ὄχι. Ὅλως τοὐναντίον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι βλαβερά, ἀλλ’ οὐκ ἄλλως ἐστὶ γενέσθαι. Πρὸ ὀλίγου ἔβλεπον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀναγινώσκοντα Γαλλικὴν ἐφημερίδα. Τοῦτο μοὶ ὑπομιμνήσκει ἀκριβῶς ὅτι πρὸ ἐλαχίστων ἡμερῶν εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον ἐδημιουργήθη ζωηρότατον ἐπεισόδιον ὀφειλόμενον βεβαίως εἰς τὴν ἐμπέδωσιν ἐκεῖ τοῦ ἡμιαναλογικοῦ συστήματος. Ἡ ὑπὲρ τὴν ἀναλογίαν ὕπαρξις κομμουνιστῶν ἀντιπροσώπων ἐντὸς τοῦ Γαλλικοῦ Κοινοβουλίου βεβαίως ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς δυσανάλογον ἰσχὺν καὶ εἴδομεν, ὅταν ὁ Γάλλος Πρωθυπουργὸς ἠξίωσε παρὰ τῶν μελῶν τῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν εἰς τὴν προηγμένην αὐτὴν Χώραν συμμετέχουσι φαίνεται καὶ κομμουνισταί, εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰς ἐνταῦθα κρατούσας ἀντιλήψεις, κατὰ τὰς ὁποίας φαίνεται ὅτι ἵνα τις ᾖ ἱκανὸς καὶ ὥριμος ἵνα κατανοῇ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, ὀφείλει νὰ ἔχῃ μοιραίως διέλθει ὑπὸ τὰ Καυδιανὰ δίκρανα ἢ τῆς πρωθυπουργίας ἢ τοῦ μεγάρου τῆς ὁδοῦ Φιλελλήνων, τί ἔγινεν. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὅπου μετέχουν καὶ οἱ κομμουνισταί, ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ Γάλλου Πρωθυπουργοῦ παρ’ αὐτῶν ὁ λόγος τῆς τιμῆς των, ὅτι δὲν θὰ μεταδώσωσιν ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ ὅ,τι ἐμπιστευτικῶς ἤθελεν ἀνακοινωθῆ εἰς αὐτοὺς καὶ ἠρνήθησαν νὰ δώσωσι τὸν λόγον τοῦτον, ἀφήσαντες νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι θὰ καθίστατο ἐνήμερος ἡ τρίτη Διεθνὴς τῆς Μόσχας τῶν μελλόντων νὰ ἀνακοινωθῶσιν ἐθνικῶν μυστικῶν. Ἀπὸ τὴν εὐρεῖαν αὐτὴν προϋπόθεσιν συμμετοχῆς εἰς τὸν πολιτισμὸν ὀργανισμὸν ἀκριβῶς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμάδων ἐκείνων, αἵτινες ἐπιθυμοῦσι τὴν φθορὰν τῶν ὑπαρχόντων σήμερον κρατικῶν ὀργανισμῶν εἶναι βεβαίως ἐπικίνδυνος ἡ εἰς τὸ ἄρτιον συμμετοχή. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ σημείου τούτου ἡμεῖς τοὐλάχιστον οὐδὲν τὸ τρωτὸν εὑρίσκομεν εἰς τὴν λοιπὴν παράστασιν τῶν κομμουνιστῶν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ὑπάρχει ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐνδεχόμενον εἰς στιγμὰς φανατισμοῦ τυφλώττοντος, εἰς στιγμὰς συνδυασμῶν μυστηριωδῶν, τοὺς ὁποίους δὲν δύναταί τις νὰ προεξοφλήσῃ εἰς τὴν Βαλκανικήν, τὸ μυστηριῶδες κιβώτιον, περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε ὡμίλησεν ὁ ἐκ Λασηθίου συνάδελφος, νὰ ἀποδώσῃ καρποὺς ἀπροσδοκήτους καὶ νὰ ἴδωμεν ἔστω καὶ ἐλαχίστην παράστασιν ὁμάδων, αἵτινες ὄχι μόνον τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος θὰ ἤθελον νὰ ὑπονομεύσουν, ἀλλ’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐθνικὴν ὑπόστασιν καὶ τὸ ἑνιαῖον τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Ὑπὸ τὸν κίνδυνον τοῦτον τὸν ἴσως ὄχι βέβαιον, ἀλλ’ ἐνδεχόμενον, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀσπασθῶ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ νέου συστήματος. Λέγουν προσέτι ὅτι ἐξασφαλίζει τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐπιφανῶν. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τὸν συλλογισμὸν αὐτόν. Ἂν ἐννοῶμεν ὅτι ἐξασφαλίζεται ἡ ἐπιτυχία τῶν ἐπιφανῶν, ὅταν ἀπαγορεύωμεν εἰς τοὺς ἐπιφανεῖς τούτους τὴν δυνατότητα νὰ τυγχάνωσι τῶν ἐκλεκτικῶν ψήφων τῶν συμπολιτῶν των ἐκείνων, οἵτινες μὴ ἀνήκοντες εἰς τὴν πολιτικὴν πλευράν, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ἐπίλεκτοι ἀνήκουσιν, ἐκτιμῶσι τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν, τιμῶσι τὴν ἐν τῷ παρελθόντι δρᾶσίν των καὶ θεωροῦσι τὴν παράστασίν των εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὡς ἐνδεδειγμένην, δὲν ἐννοῶ ποίαν ἐνίσχυσιν τῶν ἐπιλέκτων δύναται νὰ παράσχῃ τὸ νέον σύστημα. Κύριοι, παρέστημεν πολλάκις διὰ τοῦ ἤδη κρατοῦντος συστήματος εἰς καταπληκτικὴν ὑπερτέρησιν ἀτόμων τινῶν, εἰς τὴν νίκην αὐτῶν, ἀπέναντι ἄλλων συναδέλφων. Δὲν θέλω νὰ ἀποκλείσω ὅτι ἐνίοτε τοῦτο εἶναι ἔργον τύχης, ἂν μὴ ἐκτιμήσεως ἐσφαλμένης προσωρινῆς τῶν λαῶν. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀποκλείσωμεν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ὅτι αὕτη εἶναι ἡ μοναδικὴ ἀπομένουσα εἰς τὸν λαὸν διέξοδος νὰ τάξῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον πάντα ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ κατάλληλα νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσωσι. Καὶ γνωρίζομεν ποίαν εὐθιξίαν ἔδειξαν οἱ ἀείμνηστοι καὶ ἐπιφανεῖς πολιτικοὶ τοῦ παρελθόντος, καὶ ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Δεληγεώργης καὶ οἱ ἄλλοι, διὰ τὴν παράστασιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῶν ἀντιπάλων των. Καὶ λέγουσιν ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα μηχανικῷ τῷ τρόπῳ θὰ δημιουργήσῃ τὴν παράστασιν ταύτην. Κύριοι, εἶναι σφάλμα. Δὲν θὰ ὁδηγήσῃ ἐνταῦθα τοὺς ἐπιλέκτους τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Δὲν θὰ τοὺς ὁδηγήσῃ, ὅταν συμπίπτῃ ἐν τῇ περιοχῇ αὐτῶν νὰ ἔχωσι πλήρη τὴν λαϊκὴν προτίμησιν τῆς πλευρᾶς μόνον, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσιν, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν ἀντιπάλων ἐκείνων, οἵτινες ἐκλεκτικῶς ψηφίζουσι πάντοτε τοὺς ἐπιλέκτους. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν κατάγωνται ἐκ τῆς πολυανθρωποτέρας περιοχῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἂν ὑποθέσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει εἴς τινα νομὸν 150,000 κατοίκων μία πόλις ἔχουσα 30,000 κατοίκους, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς πόλεως ταύτης εἶναι πιθανὸν ὅτι θὰ ἔχωσιν ἀσυγκρίτως περισσοτέραν συγκέντρωσιν τῶν ἐπιλεκτικῶν σταυρῶν ἢ ὅσον θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐπίλεκτοι πολιτευόμενοι, καταγόμενοι ὅμως συμπτωματικῶς ἐξ ὀλιγαρίθμου περιοχῆς τοῦ νομοῦ τούτου.

§267Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αἱ ἐπαρχίαι θὰ σβύσουν.

§268Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἰς τὸν νομὸν Ἰωαννίνων πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἐπιλογὴ μεταξὺ ἑνὸς ἐπιλέκτου πολιτευομένου καταγομένου ἐκ τοῦ λίαν ὀλιγαρίθμου Μετσόβου καὶ ἑνὸς δημοφιλοῦς συνήθους πολιτευομένου καταγομένου ἐξ Ἰωαννίνων, θὰ ἐπικρατήσῃ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὁ πολιτευόμενος τῶν Ἰωαννίνων καὶ οὐδέποτε θὰ ἐπικρατήσῃ ὁ ἐκ τῆς μικρᾶς ἐκείνης περιοχῆς ἐπίλεκτος.

§269ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ καὶ ἐν Ἰωαννίνοις.

§270Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἀγνοοῦμεν πῶς δίδονται αἱ ἐπιλογαί. Μὴ κατατριβώμεθα εἰς τὴν θεωρίαν.

§271Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περὶ ἐπιλέκτων πρόκειται.

§272Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Καὶ ἂς σκεφθῶμεν ὅτι οὐδὲν σύστημα εἶναι ἱκανὸν νὰ σταματήσῃ τὴν λαϊκὴν ἀχαριστίαν εἰς ὡρισμένας στιγμάς, ὅταν ἐμφανίζεται ὑπὸ μορφὴν ὀργῆς, ἢ τὴν λαϊκὴν ἀδυναμίαν τοῦ νὰ βλέπωμεν τοὺς δημοκράτας εὑρισκομένους εἰς τὸ αὐτὸ πλευρὸν μὲ ἀρχηγούς, τοὺς ὁποίους βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἀτενίσωσιν.

§273ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὴν λαϊκὴν ἀμάθειαν.

§274Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὴν λαϊκὴν ἀμάθειαν, τὴν λαϊκὴν παλινῳδίαν, τὴν ἀνατολικὴν καὶ μεσημβρινὴν ἰδιοσυγκρασίαν μας συνελόντι εἰπεῖν. Καὶ τοιουτοτρόπως, τὸ ἑνιαῖον ψηφοδέλτιον, κύριοι συνάδελφοι, ἀπαγορεύει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας νὰ ψηφίσωσιν ἔστω καὶ ἓν ἄτομον τῆς ἐπιλογῆς των, ἐφόσον θεωροῦμεν τοὺς ἑαυτούς μας τόσον πολὺ ὡρίμους πολιτικῶς. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς τελευταίας μεταξὺ δύο συνδυασμῶν ἐχόντων σαφῶς διακεκριμένον πρόγραμμα—μεταξὺ τῶν συνδυασμῶν τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν συνδυασμῶν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», συνδυασμῶν οἵτινες δὲν ἤριζον μόνον περὶ τὴν προτίμησιν τῆς Ἀγκύρας ἐντὸς ἢ ἄνευ τοῦ Δέλτα, ἀλλὰ συνδυασμῶν οἵτινες ἔθετον ὑπὸ βασικῶς ἀλλοίαν ὄψιν πρὸ τοῦ λαοῦ τὰ προβλήματα τὰ ζωτικὰ δι’ αὐτόν—δὲν εἴμεθα, λέγω, κύριοι, οἵτινες ἀμφιταλαντευόμεθα μέχρι τελευταίας στιγμῆς, εἰσελθόντες εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἄνευ μεταστροφῆς τῶν γενικῶν κατευθύνσεων, θεωρήσαντες ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν οἰκογενειακῷ περιβάλλοντι, ἐν τῷ ὁποίῳ δυνάμεθα ἀδοσιλόγως νὰ μεταφερώμεθα ἐξ ἑκάστης τῶν πλευρῶν πρὸς τὴν ἄλλην; Τοῦτο, κύριοι, σήμερον δὲν παρουσιάζει ὀξεῖαν τὴν ἀντινομίαν, διότι οὕτως ἢ ἄλλως ἐφαρμόσαντες τὴν Δημοκρατίαν, εὑρισκόμεθα σήμερον ὅλοι ἀμυνόμενοι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ καθεστῶτος. Ὁ σκοπὸς εἶναι κοινός, μόνον δὲ ἡ ὁδὸς εἶναι διάφορος. Τὰ κοινοβουλευτικὰ ἤθη ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἀνυψώνονται μὲ τὰ ἀπολυταρχικὰ δικαιώματα τὰ διδόμενα εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Τοὐναντίον, μὲ τὸ νέον σύστημα θὰ ἀναβιώσωμεν σβεσθείσας ἐλπίδας ἀρχηγῶν καὶ ἀρχηγίσκων, ἀφοῦ καὶ τοὺς πρώτους ἐπιλαχόντας ἀκόμη θὰ τοὺς χρίσουν οἱ ἀρχηγοί. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν, σημειοῦνται μὲν τοιαῦται καὶ εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ἀλλὰ μὲ περιωρισμένα ὅρια, ἐνῷ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα αὕτη εἶναι μείζων καὶ παράδειγμα ἔχομεν τὴν ἀκυβερνησίαν ἐν Βελγίῳ. Ὡς πλεονέκτημα μόνον ὑπὲρ αὐτοῦ ἔχει τὸ ἀναλογικὸν ὅτι δὲν ἐπιτρέπει κρατικὰς ἐπεμβάσεις πρὸς νοθείας. Μολαταῦτα, κύριοι, τὸ ἀναμφίβολον πλεονέκτημα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὅτι ἀμβλύνει τὰ πάθη καὶ ἐξουδετεροῖ τοὺς καθεστωτικοὺς ἀγῶνας, μᾶς ἀναγκάζει, ὅπως εἴπομεν καὶ ἐν ἀρχῇ, νὰ τεθῶμεν παράπλευροι αὐτοῦ, διότι, ἀντὶ τῆς κυβερνητικῆς ἀσταθείας, μᾶς παραχωρεῖ καθεστωτικὴν εὐστάθειαν. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ μέτρον θὰ γίνῃ ὑπὸ τύπον δημοκρατικὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ ὡς συνταγματικὴ διάταξις, διότι προφανῶς θὰ ἔχῃ καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ παροδικὸν χαρακτῆρα καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην συνιστῶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. (Χειροκροτήματα).

§275Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον παρακαλέσει νὰ γίνῃ μία μικρὰ διακοπὴ ὅπως ψηφίσωμεν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 29 νομοσχέδιον. Δὲν θὰ προκαλέσῃ καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἔχομεν ἀπὸ πολλοῦ ὀχληθῆ νὰ κάμωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμαν τὰ ἄλλα Κράτη· νὰ δώσωμεν γραμμάτια ὑπὲρ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς ἀναγνώρισιν λογιστικήν, τυπικήν, τοῦ ὅτι ὡρισμένα ποσὰ καὶ ἐφόδια ἐλήφθησαν κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον. Τοῦτο ἔκαμαν ὅλα τὰ Κράτη. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲ ῥητῶς ἀναφέρεται ὁ ὅρος ὅτι δὲν λαμβάνεται καμμία ὑποχρέωσις πληρωμῆς καὶ ὅτι ἡ πληρωμὴ θὰ κανονισθῇ ὅταν γίνῃ ὁ γενικὸς διακανονισμὸς διασυμμαχικῶν χρεῶν. Ὅλα τὰ Κράτη ἐξέδωκαν γραμμάτια πλὴν ἡμῶν, κινδυνεύομεν δὲ νὰ χαρακτηρισθῶμεν ὡς ἄνθρωποι ὄχι καλῆς πίστεως.

§276Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντιρρήσεις, εἶναι ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα νομοσχέδια. Πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως χρέους 20,000,000 λιρῶν.

§277Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἀναγνωρίσεως. Εἶναι ὡσὰν νὰ ἀγοράσῃ τις ἓν πρᾶγμα καὶ νὰ τῷ λέγουν νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι τὸ ἠγόρασε καὶ αὐτὸς νὰ ἀρνῆται.

§278Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Θέλετε νὰ περάσουν τοιαῦτα νομοσχέδια ἀβρόχοις ποσίν; Ἂς ψηφισθῇ. Νὰ γραφῇ ὅμως εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐγὼ ἐνίσταμαι. Τίποτε ἄλλο.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνάψῃ προσωρινὰς συμφωνίας διὰ τὰ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῶν Κυβερνήσεων Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας ὑφιστάμενα πολεμικὰ χρέη». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Προμπονᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» νομοσχεδίου.

§281Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει πικρὰν ἐκλογικὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν θὰ δοκιμάσῃ αὔριον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ οἱ ὑποψήφιοι τοῦ μέλλοντος, ἂν ψηφισθῇ τὸ νέον σύστημα, εἶμαι ἐγώ. Πρὸ τῆς καταργήσεως τῶν δημάρχων ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι μία τάξις τυραννίσκων, ὡς τοὺς ἀπεκάλεσεν ἄλλοτε ὁ μακαρίτης Πρωτοπαπαδάκης. Αὐτοὶ οἱ κύριοι δήμαρχοι τοῦ παρελθόντος εἶχον συγκεντρώσει περὶ ἑαυτοὺς ὅλα τὰ ἀτίθασα στοιχεῖα καὶ ἐλυμαίνοντο τοὺς δήμους. Μετὰ τὸ νέον σύστημα τῶν κοινοτήτων κατώρθωσε νὰ διαλύσῃ καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸ Ἔθνος ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς Ἄραβας καὶ ἀφεθῇ ὁ λαὸς ἐλεύθερος νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἐκλεκτούς του.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας παρὰ τῶν κ. κ. Γ. Βλάχου, Ν. Συριοπούλου, Μ. Δεληγιάννη, Δ. Προμπονᾶ καὶ Α. Γαρουφαλιᾶ. (Ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑποβαλόντων τὴν ἔνστασιν καὶ πάντες οἱ ὑπογράψαντες εἶναι παρόντες).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου τῶν κ. κ. πληρεξουσίων. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ν. Ξηρὸς καὶ Θ. Χαβίνης. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος τῶν πληρεξουσίων).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 3.30′ π. μ.)