1925.06.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 198

Πέμπτη 4 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρᾳ 6.20′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν σελίδα 9 εἰς τὸν νόμον «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορώντων τὴν φορολογίαν τῶν καθαρῶν προσόδων νόμων» ἀντὶ τῆς 1ης Ὀκτωβρίου ἔχει τεθῆ 1η Σεπτεμβρίου. Τὸ πρᾶγμα ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι τὴν πρώτην Σεπτεμβρίου δὲν ἔχουν συγκομισθῆ οἱ καρποὶ τῶν ἐλαιῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀπεφασίσθη;

§4Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἡ 1η Ὀκτωβρίου ἐψηφίσθη.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυστυχῶς ἀπουσιάζει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἐπαληθεύσεως τῶν πρακτικῶν.

§6Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἄν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς βεβαιώσῃ τοῦτο, θὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαιώσῃ ὅτι ἐδέχθη αὐτό, θὰ διορθωθοῦν. Ἄλλη καμμία ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἀντίρρησις ὑπάρχει; (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ καπνεργάται Καρδίτσης αἰτοῦσι τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Ὁ πρόεδρος τοῦ καπνοπαραγωγικοῦ συνεταιρισμοῦ Σερρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄδικον διανομὴν τῶν γαιῶν. — Οἱ ἔμποροι Τρικάλων διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν ὀθωμανικῶν ἀστικῶν κτημάτων. — Τὸ Σωματεῖον Ποντίων Καλλιθέας αἰτεῖται τὴν ἀπαλλοτρίωσιν κτημάτων ἐντὸς τῆς περιοχῆς τοῦ νομοῦ Ἀττικοβοιωτίας διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφυγικῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν. — Οἱ κτηνοτρόφοι Σερβίων αἰτοῦσιν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ διὰ τὴν θερινὴν περίοδον ἡ εἰς τὸ λειβάδιον Νεοχωρίου Σερβίων διαμονή των. — Ἐπιτροπὴ μαθητῶν τῆς Ἱερατικῆς Σχολῆς Μεσολογγίου παρακαλεῖ ὅπως ἀνακληθῇ ἡ διαταγὴ τῆς παρατάσεως τῶν μαθημάτων. — Ἐπιτροπὴ ὑπαλλήλων ἐκδόσεως ἐκλογικῶν βιβλιαρίων αἰτεῖται τὴν ἀναδρομικὴν ἰσχὺν ἀπὸ 1ης Ἀπριλίου ψηφίσματος «περὶ αὐξήσεως τῆς ἀποζημιώσεώς των». — Ὁ γεωργικὸς καὶ κτηνοτροφικὸς Σύλλογος Γρεβενῶν αἰτεῖται τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν συνεργαζομένων ὀργανώσεων τῶν συνοικισμῶν ἀποκρούει τὴν ἐξαγορὰν τῶν οἰκημάτων διὰ χρεωλυσίου πρὸ τῆς καταβολῆς ἀποζημιώσεως ἔναντι τῶν ἐν Τουρκίᾳ ἐγκαταλειφθεισῶν περιουσιῶν. — Ὁ ἀποθεραπευθεὶς ὑπολοχαγὸς Ἰωάννης Πολυφίγκης ζητεῖ ὅπως τῷ ἀποδοθῇ ὁ βαθμὸς τοῦ λοχαγοῦ. — Οἱ καπνοπαραγωγοὶ περιφερείας Ξάνθης παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ ταχέως τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Τὸ Αʹ ἀγροτικὸν συνέδριον Ζαγορίου παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ «περὶ αὐτοδιοικήσεως» ψήφισμα τοῦ Γʹ Πανελληνίου Ἀγροτικοῦ Συνεδρίου Ἀθηνῶν. — Ὁ Σύλλογος «Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχαι» ὑποβάλλει ὑπόμνημα καὶ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως λάβῃ αὐστηρὰ μέτρα κατὰ τῶν ρυπαρῶν ἀναγνωσμάτων καὶ θεαμάτων. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ καταργήσεως τῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων μελῶν τῆς ἐκπεσούσης Δυναστείας τῶν σχετιζομένων πρὸς κρατικοὺς ἢ κοινωφελοῦς σκοπούς». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. κ. Π. Τσιτσεκλῆς καὶ τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεως ἀποφάσεως περὶ προσωρινῶν μέτρων καὶ νομῆς ἐν ταῖς Ν. Χώραις». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ὑγείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρυμάτων Ὑγιεινῆς καὶ Ἰατρικῆς ἐν γένει». — Ὁμοίως ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτάκτου ἀμοιβῆς τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς, διὰ παρασχεθεῖσαν καθ’ ὑπερωρίαν ἐργασίαν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Συριόπουλος καὶ Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν κλπ». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Στ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Γ. Σίδερης, Σ. Τράκας καὶ Α. Παπαοικονόμου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Τσιριμῶκος, Α. Παπαοικονόμου καὶ Σ. Τράκας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Στάϊκος ἢ Παπαδάκης, Δ. Βάντσης καὶ Α. Κωνσταντινίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικούς». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Τσιριμῶκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος.

§8Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§10Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὔριον μετὰ ἐπιλέκτων μελῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἀναχωρεῖτε εἰς Λευκάδα διὰ τὴν ἐπέτειον τῆς πρώτης ἑκατονταετηρίδος τοῦ ἀθανάτου μας ποιητοῦ Ἀριστοτέλους Βαλαωρίτου. Μεταβαίνοντες ἐκεῖ ὅπως καταθέσητε εἰς τὴν ἱερὰν σκιὰν τοῦ μεγάλου Λευκαδίου ποιητοῦ τὸν φόρον τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἔθνους, δὲν ἐκτελοῦμεν πλήρως τὸ ἡμέτερον καθῆκον ὡς Ἐθνοσυνέλευσις καὶ ὡς Κράτος. Νομίζω ὅτι ὁ προητὴς τῶν «Μνημοσύνων» καὶ τῆς «Κυρὰ Φροσύνης», ὁ μεγαλόστομος σμιλευτὴς τοῦ ἀριστουργήματος τοῦ «Ἀθανασίου Διάκου» καὶ τοῦ θαυμαστοῦ «Ἀστρόγιαννου» ὑπῆρξεν ὁ ὑψιπετὴς καὶ μεγαλοφάνταστος ἐθναπόστολος ραψῳδός, ὅστις ᾐσθάνθη τοὺς πόνους καὶ τὰ μαρτύρια τοῦ δούλου Ἑλληνισμοῦ, καὶ εἶναι ὁ μόνος ὅστις ἀπέδωκεν εἰς στροφὰς ἀνυπερβλήτους τὰς θλίψεις καὶ τὰς πικρίας τῆς δυστυχοῦς μας καὶ τυραννισμένης Πατρίδος. Προτείνω, κ. Πρόεδρε, ὅπως σχηματίζοντες ὑμεῖς Ἐπιτροπὴν ἰδιαιτέραν, ἵνα ἀνεύρῃ τὰ μέσα, τῇ γενναίᾳ βοηθείᾳ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, ὅπως προσεχῶς δυνηθῶμεν νὰ ἀντικρύσωμεν τὴν μορφὴν τοῦ ἀθανάτου Βαλαωρίτου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐνδόξου Σολωμοῦ, τῶν Διοσκούρων τούτων Γιγάντων τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος, εἰς μίαν τῶν κεντρικωτέρων ὁδῶν τοῦ ἰοστεφοῦς Ἄστεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν προσεχῶς τοὺς ἀνδριάντας καὶ τὰ μνημεῖα τούτων ἐπιβλητικὰ καὶ μεγαλοπρεπῆ. Εἶναι ἀνάγκη οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες καὶ αἱ μέλλουσαι γενεαί μας νὰ ἀντικρύζωσι τοὺς ἀνδριάντας τῶν ὑψιπετῶν τούτων ποιητῶν μας, διότι θὰ διδάσκωνται ἐκ τούτων, θὰ ἐμπνέωνται ὑπὸ τοῦ ὑπερόχου πνεύματος καὶ τῶν ἔργων των, θὰ ἐμπνέωνται ὑπὸ τοῦ ἀθανάτου παραδείγματός των καὶ θὰ οἰστρηλατῶνται πάντοτε πρὸς τὰ ὑψηλὰ ἰδεώδη καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἔθνους.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τοιαύτη πρότασις καὶ θὰ ἔλθῃ μὲ τὴν σειράν της.

§12Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Αὔριον νὰ ἔλθῃ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ φροντίσω νὰ εἰσαχθῇ ἡ πρότασις.

§14Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις συγκατατίθεται, νὰ ἐγγραφῇ αὔριον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας Συμφώνως μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν, ληφθεῖσαν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 15ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§16Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 15, διότι τοῦτο ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπεφασίσθη ἂν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτελῶ ἀπόφασιν ληφθεῖσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§18Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ κατόπιν ἂν θὰ ἀποτελέσῃ διάταξιν τοῦ Συντάγματος.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συγχέετε δύο ζητήματα, κ. Χαβίνη. Συγχέετε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς. Ἤδη πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν.

§20Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον θὰ προβῶμεν εἰς τμηματικὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 15. Συνεπείᾳ τῆς μὴ εἰσέτι ψηφίσεως τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» περὶ καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ 15 ἄρθρον μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος· ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀρχίσωμεν νὰ προβαίνωμεν τμηματικῶς εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 15, οὕτως ὥστε καθ’ ἑκάστην νὰ ἐπανερχώμεθα ἐπ’ αὐτοῦ ἐν συνεχείᾳ. Ἄλλως τε ὁ πολιτικὸς συντελεστὴς θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον μεγαλυτέρας συζητήσεως ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ οὐχὶ τοῦ Συντάγματος. Ὀφείλομεν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ἔπειτα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 15 ἄρθρου. Ἐξ ἄλλου εἰς τὸ ἄρθρον 15 περιλαμβάνονται καὶ ἄλλαι λεπτομερεῖς διατάξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει ὑποβάλλει τροπολογίας ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» Φρονῶ συνεπῶς ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15, ἵνα συζητηθῶσιν ὅλα ὁμοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15 δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ὄσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν πληρεξουσίων, ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῇ ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας.

§22Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὄσον μὲν ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Συντάγματος, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ οὐδεμία συζήτησις, ἐπειδὴ ἔχει ἀποφασισθῆ ἡ διατύπωσις τῶν διατάξεων τούτων. Ὄσον ἀφορᾷ εἰδικῶς περὶ τοῦ ἄρθρου τῶν βουλευτῶν, ὄχι μόνον δὲν νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ τροποποιηθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ ἐπακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου νομίζω ὅτι διευκολύνει νὰ προηγηθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος δὲν θὰ καθορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ἐκλεγῇ εἷς βουλευτής. Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, παρὰ μόνον τὸ κατώτερον ὅριον, ὅπως καὶ εἰς τὸ νῦν ἰσχῦον Σύνταγμα ἔχει καθορισθῆ. Ἀφ’ ἑτέρου ἀφίνεται εἰς τὴν νομοθετικὴν μέριμναν ὁ καθορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν.

§23Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπανήλθομεν εἰς τὸ Σύνταγμα;

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη καὶ σήμερον.

§25Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διατί;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι συνεννοούμεθα. Ἀπεφασίσθη ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 15 ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ ἀναβάλῃ τοῦτο καὶ πάλιν σήμερον. Ἡ ἀπόφασις ἐλήφθη καὶ ἐλήφθη κανονικῶς.

§27Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατὰ συνέπειαν, κ. Πρόεδρε, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου 15 μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Δύναται νὰ καθορισθῇ σαφῶς τὸ ἄρθρον 15 καὶ νὰ ἐπακολουθήσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁ καθορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἐν σχέσει μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν. Δὲν βλέπω οὐδεμίαν σχέσιν μεταξὺ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Μετὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος θὰ ἐπακολουθήσῃ ὁ καθορισμὸς τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§29Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ἀναβολὴ ποὺ ἐγένετο προχθές, ἐγένετο διὰ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα μὲ τὴν σειράν του;

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἐδέχθη ἡ Συνέλευσις ὅτι δὲν ἦτο τελείως ὥριμος διὰ νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἀνεβλήθη διὰ σήμερον τὸ ζήτημα.

§31Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ἀναβολὴ δὲν ἐγένετο ῥητῶς διὰ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν; Τὸ ἰσχυρίζεσθε αὐτό;

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§33Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τόσον εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἀνεβλήθη, ὥστε τώρα εὑρισκόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 35, ἡ ὁποία ἤρξατο καὶ τὴν διεκόψαμεν προχθές· ἑπομένως πῶς εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ τὸ ἐτελειώσαμεν, νὰ ἐπανέλθωμεν;

§34Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον παραμένω ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὄχι μόνον ἀπεφασίσθη διὰ σήμερον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15, ἀλλ’ ὅτι εἶχε ληφθῆ καὶ ἀπόφασις ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας μου καὶ ἔμενεν ἁπλῶς ἡ διατύπωσις αὐτῆς, διότι τόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἔμειναν σύμφωνοι διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεώς μου. Καὶ ἐπειδὴ ὑπῆρχον μερικαὶ ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν, εἶπον νὰ μὴ γίνῃ ἡ διατύπωσις κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἀλλὰ σήμερον.

§35Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πρώτην φορὰν βλέπω ὅτι μὲ τὸ νὰ συμφωνοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, τοῦτο σημαίνει ὅτι λαμβάνονται καὶ ἀποφάσεις.

§36Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτω· ὅτι ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐτέθη πρῶτον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Ἔγινε τοῦτο πανηγυρικῶς δεκτὸν παρὰ τὴν ἀντίρρησιν τοῦ κ. Σεχιώτη, ὁ ὁποῖος ἔμεινε μονὰς κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τὸ σημερινὸν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενομένης δεκτῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ γενομένου δεκτοῦ κατ’ ἀρχὴν ὅτι ὁ ἐλάχιστος ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιστοιχοῦν κατὰ βουλευτὴν δὲν πρέπει νὰ κατέλθῃ κάτω τῶν 25 χιλιάδων διὰ νὰ παρουσιασθῇ αὔριον λίαν ἐξογκωμένη Βουλή, ἐφόσον θὰ ὑπάρχῃ καὶ Γερουσία, νὰ γίνῃ ἁπλῶς ἡ καλυτέρα διατύπωσις τοῦ ἄρθρου.

§37Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως κατόπιν εἰδικῆς προτάσεως τοῦ κ. Γονατᾶ, ὁ ὁποῖος ἐσυσχέτισε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν. Ἡ Συνέλευσις ἐφάνη ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Γονατᾶ καὶ ἔλαβον τὸν λόγον διάφοροι συνάδελφοι, ἀνεβλήθη δὲ ἡ λῆψις ἀποφάσεως διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ὅπως καταστῇ ὡριμωτέρα ἡ Συνέλευσις καὶ διατυπώσῃ ἐν τῷ Συντάγματι τὴν διάταξιν ταύτην ἢ εἰς ἓν σημεῖον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν δικαιοῦται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκφράσῃ σήμερον γνώμην ἀντίθετον, ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ὅτι ἀνεβλήθη διὰ νὰ ἐκφρασθῇ σήμερον ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν θὰ συνέτασσεν ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ θελήσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἀποδοχήν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δύναται νὰ καθορίσῃ καὶ τὸ ποσοστόν, διὰ νὰ μὴ ἔλθῃ μετὰ ταῦτα ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ὁρίσῃ ἀντιθέτως. Δὲν ἔχει ὅμως καμμίαν σχέσιν ἡ πρόσθετος αὕτη διάταξις πρὸς τὴν ἄλλην διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15, ἀναβληθέντος διὰ νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἡ διάταξις αὕτη νομίζω ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ ἰδιαιτέρως, διότι εἶναι μία διάταξις πρόσθετος, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀσφάλεια τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ὑπεραυξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον τοῦ σχεδίου Συντάγματος; Τὸ ἄρθρον 15 ἔχει τρεῖς παραγράφους. Ἡ πρώτη παράγραφος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ ... κλπ.». Τῆς παραγράφου ταύτης ἡ ἀναβολὴ προεκλήθη ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐκκρεμοῦς συζητήσεως περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ δευτέρα παράγραφος λέγει (ἀναγινώσκει): «Αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ... κλπ.». Καὶ ἡ τρίτη παράγραφος ἐπίσης λέγει: (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν... κλπ.». Οὕτω τὸ ἄρθρον 15 περιλαμβάνει τρεῖς διατάξεις. Περὶ τῆς μιᾶς εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ἐξετασθῇ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡ δευτέρα παράγραφος οὐδεμίαν ἐγείρει ἀμφισβήτησιν· ἀλλ’ ἡ τελευταία παράγραφος ἡ ἀφορῶσα τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, συνεδυάσθη πρὸς τὴν διεξαγομένην συζήτησιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας τῇ προτάσει τοῦ κ. Γονατᾶ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἐπανέφερε τὸ ζήτημα εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν καὶ ἡ Συνέλευσις ἐφάνη ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἦτο τελείως ὥριμος πρὸς λῆψιν ἀποφάσεων.

§39Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγένετο λοιπὸν δεκτὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν.

§40Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως τὴν καταναλωθεῖσαν εἰς συντακτικὴν ἐργασίαν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, περαίνων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας, ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ ἄρθρου 15.

§41Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν ὡμίλησα οὐδόλως περὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ.

§42Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Προτοῦ κατέλθῃ τοῦ βήματος, ἐνόμισεν ὀρθὸν νὰ σχετίσῃ τὸ παραμένον ἐκκρεμὲς 15 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπρότεινεν ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν καθορισθῇ εἰς πρὸς 30 χιλιάδας. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς προϋποθέσεως ταύτης νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν. Ἐδικαιολόγησε συνάφειαν μεταξὺ τοῦ ἄρθρου 15 καὶ τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ προσχεδίου. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» συνῄνεσεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ μεταξὺ τῶν δημοτῶν καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Εἰς τοῦτο συνεφώνησε καὶ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, καθὼς καὶ ὁ πρόεδρος αὐτῆς, ζητήσαντες τὴν ἀναβολήν. Ἐγὼ μετ’ ἄλλων συναδέλφων ἀντετάχθημεν ζωηρῶς, ἐγὼ δὲ ἰδιαιτέρως ἀντετάχθην καὶ διὰ τὸν λόγον τὸν τυπικὸν ὅτι ἔδει νὰ συμμορφωθῶμεν, εἰς τὴν λῆψιν ἀποφάσεων, πρὸς τὸν Κανονισμόν, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁρίζεται σαφῶς ὅτι δέον νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένο τὸ ἄρθρον τοῦτο, δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Σεῖς, κ. Πρόεδρε, ἐφέρατε ἀντιρρήσεις τινάς, ἐγὼ ὅμως ἀντέταξα ὅτι, προκειμένου καὶ περὶ ἄρθρων τὰ ὁποῖα δὲν συνεζητήθησαν, ἰσχύει ὁ Κανονισμός, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναγραφὴν των εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς συντακτικῆς ἐργασίας. Ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς λέγουν ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχθη τὸν καθορισμὸν τοῦ ἄρθρου ὡς διετυπώθη. Διατί; Διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθησαν καὶ ὅτι ἀνεβλήθη ὄχι ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου, ἀλλὰ ἡ διατύπωσις, τοῦ ἄρθρου γενομένου δεκτοῦ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, διὰ πρώτην φορὰν ἴσως ἀκούεται ὄχι μόνον ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ἀλλ’ εἰς πᾶσαν Συνέλευσιν ὅτι ψηφίζουσι τὰ συνταγματικὰ ἄρθρα καὶ τὰ νομοσχέδια οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπε κανεὶς τοῦτο.

§44Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν παρέκβασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα: Μετὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις ἠρωτήθη, ἂν πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 15 ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ἀναβληθῇ τοῦτο διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν. Εἰς τοῦτο ὑπεχώρησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου ἀνεβλήθη διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§45Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι ἡ συζήτησις ἐγένετο διὰ τὸ ἄρθρον 35 καὶ ὄχι διὰ τὸ ἄρθρον 15· ἑπομένως πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 35 ἄρθρου.

§46Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴτε εἷς τῶν ἀξιοτίμων συνεδέλφων εἴτε δύο ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, εἴτε μή, εἴτε ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑμεῖς σιωπηρῶς, διερμηνεύοντες τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, εἴπετε ὅτι ἀναβάλλεται τὸ ζήτημα διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι, ὅπως ἀποδεικνύεται ἤδη, ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν κυρίων πληρεξουσίων, ὅτι δηλαδὴ ἀνεβλήθη τὸ ζήτημα διὰ τὴν προσεχῆ, ἤτοι τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν· καὶ δι’ αὐτὸ ἀκούετε τὰς διαμαρτυρίας καὶ δι’ αὐτὸ ἴσως δὲν παρίστανται καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἐνῷ πρόκειται περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, καὶ προτείνω νέαν ἀναβολὴν διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν. Ἐν τούτοις, ἂν ἐπιμείνῃ ἡ Συνέλευσις νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἤδη, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§48Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὰ Συντάγματα τὰ Ἑλληνικὰ δὲν ὥρισαν ποτὲ τὸ ἀνώτατον ὅριον τῶν βουλευτῶν, μόνον τὸ κατώτατον ὅριον ὥρισαν καὶ ἔπραξαν καλῶς, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλα Κράτη ποὺ ἔχουν πάγια τὰ σύνορα, δὲν εἶχεν ἀκόμη παγιώσει τὰ σύνορά του. Λοιπὸν ὁ ἀνώτερος ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐκτάσεως τοῦ Κράτους, δὲν ἠμπορεῖ δὲ νὰ καθορισθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον εἶναι πάγιον. Διὰ νόμου, μάλιστα, διότι ὁ νόμος εὐκόλως μεταβάλλεται, ἂν ἤθελε μεταβληθῆ καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ Κράτους. Ὁπωσδήποτε δὲν ἔγινε καμμία κατάχρησις ἐκ μέρους τῶν Βουλῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ὅταν τὸ Σύνταγμα δὲν ὥριζεν ἀνώτατον ὅριον. Ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔκαμαν κατάχρησιν εἶναι αἱ Ἐπαναστάσεις, καθ’ ὧν βεβαίως οὐδὲν συνταγματικὸν μέτρον ἰσχύει. Τὴν πρώτην κατάχρησιν ἔκαμεν ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁ κ. Γονατᾶς, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ὁ ὁποῖος, ἐνῶ ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, τὸν ηὔξησε, καὶ τώρα, μετανοῶν, ἦλθε νὰ ζητήσῃ τὸν περιορισμόν. Ποτὲ ἡ Βουλὴ δὲν ἔκαμε κατάχρησιν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν κειμένας διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἐφηρμόσθησαν καλῶς ἀπὸ μακροῦ χρόνου, πρὸς τί νὰ μεταβάλωμεν τὰς διατάξεις αὐτάς; Ἀπὸ μανίαν μεταρρυθμίσεως καὶ νὰ χάνωμεν τὴν ὥραν μας;

§49Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἠρχίσαμεν μίαν ἀπεραντολογίαν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος καὶ κινδυνεύομεν νὰ καταναλώσωμεν ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν δι’ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ διευθετηθῇ. Ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀπουσιάζουν, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην ἔγκυρον. Φρονῶ ὅτι ἁπλούστερον θὰ ἦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Γερουσίας. Νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ καλύτερον.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρακτικῶς αὐτὸ ἐγκρίνω καὶ ἐγὼ ὡς καλύτερον.

§51Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς φαίνεται ὅτι δὲν ἀνέγνωσε κἂν τὴν τροπολογίαν μου, διότι εἶπεν ὅτι, ἂν αὐξηθῶσι τὰ ὅρια τοῦ Κράτους, δὲν αὐξάνεται καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Ἂν ἐδιάβαζε τὴν τροπολογίαν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ὁρίζεται ὁ κατώτερος ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, ὁ ὁποῖος ἀντιστοιχεῖ πρὸς ἕκαστον βουλευτήν. Ὡς πρὸς τὸν κ. Πετρίδην, ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην του, πρέπει νὰ διαλύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, διότι, καίτοι συζητοῦμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν ἀποφάσεις ἄνευ τῆς παρουσίας τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων!

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώνω ὡς ἑξῆς τὴν πρότασιν: Ἐπιθυμεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀναβάλωμεν προσωρινῶς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35;

§53ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ 15ου ἄρθρου καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 35ου ἄρθρου. Ἐπ’ αὐτοῦ παρακαλεῖται ὅπως συνεχίσῃ τὸν λόγον του ὁ κ. Γ. Δουζίνας.

§55Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔλεγον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δύο πρέπει νὰ εἶναι αἱ πύλαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ὁδεύουν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἡ μία πρέπει νὰ εἶναι ἡ τῶν τοπικῶν συμβουλίων καὶ ἡ ἄλλη, ἐκείνη τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἡ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Βεβαίως δὲν εἶναι ὁ καλύτερος τρόπος ὁ διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων· εἶναι ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον ἔχει πολλὰ τὰ ἐλαττώματα, ὅπως καὶ ὅλα τὰ συστήματα ἔχουν καὶ αὐτὰ πολλὰ ἐλαττώματα, εἶναι ὅμως τὸ καλύτερον, τὸ μόνον ἐπιβαλλόμενον, τὸ μόνον πλέον ἀναγκαῖον, τὸ μόνον εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα πλέον νὰ καταφύγωμεν, τὸ διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων. Ἕν ἀπὸ τὰ ἐλαττώματα εἶναι π.χ. ἡ ἄμεσος αὐτὴ ἐκλογὴ καὶ τὸ ὅτι τὰ τοπικὰ αὐτὰ συμβούλια θὰ χρωματισθοῦν μὲ τὰ πολιτικὰ χρώματα, ὅπως ὅλα τὰ ἔμμεσα συμβούλια. Ἡ συμμετοχὴ μάλιστα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν ὡς στοιχείων ἐκλεκτόρων ἐντὸς τῶν συμβουλίων ἀσφαλέστατα θὰ δώσῃ πλήρη τὴν εἰκόνα, μὲ τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπησχόλησα εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, δηλαδὴ τοῦ τοπικοῦ κομματικοῦ χρωματισμοῦ. Ἀλλὰ τί εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ; Ὅπως ὑπεστήριξα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ἅπαξ ἐκανονίσαμεν τὰς ἁρμοδιότητας καὶ τὴν ἔκτασιν τοῦ Σώματος αὐτοῦ, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἐκτὸς ἂν θελήσωμεν νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκ νέου εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν, εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς, συστάσεως τῆς Γερουσίας, τῆς ἁρμοδιότητος...

§56Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ὡς ἐκ τῆς δικαιοδοσίας ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη, νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ὁδόν;

§57Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Βεβαίως, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ὁδόν, διότι, ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν τῆς καθολικῆς ἐκλογῆς, τότε, χωρὶς νὰ θέλωμεν, ὑποσυνειδήτως ἢ ἀσυνειδήτως, καθιστῶμεν ἕνα Σῶμα παντοδύναμον ἢ ἰσοδύναμον πλέον μὲ τὴν κάτω Βουλὴν ἢ ἰσοδύναμον μὲ τὴν δευτέραν Βουλήν. Τοῦτο ἡ Συνέλευσις δὲν τὸ ἠθέλησεν· ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ δημιουργηθῇ ἕνα δεύτερον Σῶμα ὄχι πολιτικῶς ἰσοδύναμον. Ἠθέλησε τὴν μείζονα δύναμιν νὰ τὴν ἔχῃ ἡ κάτω Βουλή. Ἀφοῦ δὲ τοῦτο ἠθέλησεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον δὲν δίδει πλήρη εἰς τὸ Σῶμα αὐτὸ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ πραγματικῶς ὅταν προέρχηται ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Τὰ Σώματα τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ λαμβάνουν τὴν ἐσωτερικήν των δύναμιν ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς. Ὅσον ἂν θελήσητε νὰ ἀμφισβητήσητε τὸ γεγονὸς τοῦτο, δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ τὸ παρίδητε ἀσυζητητεί. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐξ ἀμέσου τοῦ λαοῦ ἐκλογῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τῷ στερήσητε τὴν πολιτικὴν δύναμιν. Καὶ ἂν νομοθετικῶς δὲν ἠθέλατε τὴν ὁρίσει, θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν αὐτὴν ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ θὰ τὴν κατακτήσῃ μόνον του ὁσασδήποτε καὶ ἂν βάλετε περιοριστικὰς διατάξεις, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀπαγορεύσητε τὴν δύναμίν μου. Ἑπομένως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Ἐπιτροπή. Ἄλλως τε καὶ αἱ συζητήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκεῖ κατέληξαν, ὁμολογοῦσαι τὰ τρωτὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἀλλ’ εὑρέθη ὅτι εἶναι τὸ μὴ χεῖρον. Ὡς τοιοῦτον λοιπὸν ἠθέλαμεν τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, ὡς τὸ μὴ χεῖρον καὶ ὡς τὸ ἄριστον διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας. Διὰ νὰ μειώσωμεν ὅμως τὸ ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἔχει, τοὺς ἐντελῶς κομματικοὺς χρωματισμούς, πάντως πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὺς ἐκλέκτορας τοὺς προνομιούχους, πάντως πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς βουλευτικὰς ψήφους, αἱ ὁποῖαι ἰσοδυναμοῦν μὲ μίαν πρὸς ἕκαστον τοπικὸν συμβούλιον. Πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν προνομιοῦχον ταύτην τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν δίδομεν καὶ διπλῆν ψῆφον νὰ δεχθοῦν τὴν πρότασιν.

§58Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα τοὺς τοποθετήσητε εἰς τὰ παρασκήνια.

§59Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι διάφορος ἡ δρᾶσις τῶν παρασκηνίων ἀπὸ τὴν ἐμπράγματον δρᾶσιν. Εἶπον ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ μὴ χεῖρον, ἂν τώρα σεῖς ἔχετε νὰ προτείνητε ἓν ἄριστον σύστημα, θὰ τὸ δεχθῶ. Ἀτυχῶς ὅσοι ἔγραψαν περὶ συστάσεως Γερουσίας δὲν εὗρον ἄλλο σύστημα, ἢ τῆς ἀμέσου ἢ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἢ ἐκεῖνο, ὅπερ ἰσχύει εἴς τινα Κράτη, τῆς συμμετοχῆς καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἀποκρούομεν ἀπολύτως τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ μᾶς μένει τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Αὐτὸ βεβαίως δὲν εἶναι τὸ ἄριστον· ἔχει καὶ τὰ ἐλαττώματά του, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέπτυξα, ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι τὰ ὀλιγώτερα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει, ἀπὸ τὰ ἄλλα συστήματα. Πρέπει λοιπὸν νὰ καταστήσωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκινδυνώτερον, διὰ νὰ τὸ καταστήσωμεν δὲ ἀκινδυνώτερον πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν προνομιοῦχον τάξιν τῶν βουλευτῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δίδεται καὶ ἄλλο προνόμιον, τοῦ νὰ ἐκλέγῃ ἡ ἰδία Βουλὴ καὶ ὡρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν. Ἐγὼ λοιπὸν νομίζω ὅτι ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ τρίτη παράγραφος τῆς τροπολογίας τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀπαγορευθῇ καὶ ἡ συμμετοχὴ τῶν βουλευτῶν ὡς ἐκλεκτόρων μετὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων. Εἶπον νὰ ἀπαγορευθῇ· ὄχι μόνον νὰ ἀπαγορευθῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ κλεισθῇ ἑρμητικῶς ἡ θύρα τῆς συκοφαντήσεως τῶν Βουλῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἀναγνωρίσωμεν τοιαύτην τάξιν προνομιοῦχον. Σᾶς ἀνέφερα κατὰ τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν ὅτι ὁ πολὺς Πράϊς, τὸν ὁποῖον ἐπικαλοῦνται οἱ συνταγματολόγοι ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἔρριξα μιὰ ματιὰ διὰ νὰ ἴδω τὴν γνώμην του, ἀποκαλεῖ τὸ τοιοῦτον σύστημα ράπισμα κατὰ τοῦ δόγματος τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τοῦ νὰ ἐκλέγῃ δηλαδὴ ἡ Βουλὴ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι, εἴτε θέλομεν εἴτε δὲν θέλομεν, κατ’ ἀνάγκην, θὰ ἀποκτήσουν τὴν πολιτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀρνούμεθα διὰ τοῦ σχεδίου τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἀκριβῶς δὲν πρέπει νὰ καθιερωθῇ καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς διὰ τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς τὸ ὑπεστηρίξαμεν ἐνταῦθα, ὅπως ὀρθότατα ὑπέμνησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπεστηρίξαμεν αὐτὴν τὴν γνώμην, ἡ Βουλὴ νὰ ἐκλέξῃ γερουσιαστάς, ἀλλὰ ὑπεστηρίξαμεν αὐτὴν τὴν γνώμην προκειμένου νὰ ἐνεργήσῃ πολιτικὴν πρᾶξιν. Καὶ ἐδήλωσα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὅτι δι’ ἐμὲ ἡ Γερουσία βασικὸν σκοπὸν ἔχει νὰ ἐνεργήσῃ πολιτικὴν πρᾶξιν πρὸς στερέωσιν τοῦ πολιτεύματος. Διότι, ἂν ἀφαιρέσητε αὐτὸν τὸν σκοπόν, ἂν ἀφαιρέσητε καὶ τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως αὐτῆς διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, δὲν θὰ εἶχον κανὲν κώλυμα νὰ καταψηφίσω καὶ ἀπ’ ἀρχῆς τὸν θεσμὸν τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας. Διότι μὲ τὰ συμβούλια τῆς Ἐπικρατείας καὶ μὲ τὰ ἄλλα συμβούλια τὰ νεωτεριστικὰ δύνανται νὰ ἀναπληρωθῶσιν αἱ ἐλλείψεις καλῆς παρασκευῆς τῶν νόμων. Ἀλλ’ ἀποδίδω μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς ταύτην ὡς πολιτικὴν πρᾶξιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἂν πρόκειται νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὸ μέγαρον τῆς Γερουσίας αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Ὅταν συνεζητεῖτο ἐνταῦθα καὶ ὑπεστηρίξαμεν τὴν γνώμην ὅπως ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστάς, ἐπεμέναμεν εἰς τοῦτο διότι ἠθέλαμεν νὰ δημιουργήσωμεν καὶ τὸ ἕτερον σκέλος τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῆς Δημοκρατίας, ὅπως ἠθέλαμεν νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν Πρόεδρον ἐκλελεγμένον συμφώνως πρὸς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν ἤδη, ὥστε νὰ παρουσιασθῇ ἑνιαία ἡ μορφὴ τῆς Δημοκρατίας. Ἦσαν ἄλλοι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι καὶ ἄλλοι οἱ λόγοι προκειμένου νὰ δημιουργήσωμεν θεσμὸν μελλοντικόν. Τελείως διάφοροι οἱ σκοποὶ ἐκεῖνοι. Σήμερον συζητοῦμεν ποῖος πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν. Ὁ κύριος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁ κ. Γονατᾶς, προτείνει ἕνα ἀριθμόν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» προτείνει τὸν ἀριθμὸν 135 ἐκ τῶν τοπικῶν συμβουλίων καὶ προτείνει καὶ 60 μέλη νὰ ἐκλέγουν οἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ προέτεινε μόνον 20 μέλη. Ἄν θέλωμεν σοβαρῶς νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν αἱ ὀργανώσεις, ἂν ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις ἐλπίζωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ κάτι τι καλύτερον, ἀσφαλῶς πρέπει τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν νὰ τὸν ἔχωμεν σοβαρῶς ηὐξημένον δὰ νὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα πραγματικά. Ἄν ὅμως δὲν πιστεύωμεν εἰς τὴν ὠφέλειαν τὴν ὁποίαν θὰ παράσχουν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, καλὸν εἶναι νὰ ἀπαλείψωμεν ἐντελῶς τὴν συμμετοχήν των· διότι ἀντιπρόσωποι ἐξ εἴκοσι μελῶν δὲν θὰ ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ ἀντιπροσωπεύσουν ἐπαρκῶς τὰς τάξεις των.

§60Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις ἀντιπροσωπεύονται ὅπως ὅλαι αἱ τάξεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ.

§61Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅπου ἀντιπροσωπεύονται αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, ἀντιπροσωπεύονται διὰ μεγάλου ἀριθμοῦ μελῶν. Εἰς τὴν Ἱσπανίαν ἐκ τῶν 360 μελῶν τὰ 100 ἐκλέγονται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, τὰ δὲ λοιπὰ ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἡ Ἱσπανία βεβαίως δὲν ἔχει τὸ καλύτερον κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ὑπεστήριξα προχθὲς ὅτι καὶ ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα διὰ διορισμοῦ εἰσάγουν μέλη εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ δημιουργοῦν ἕνα σύστημα ἀντιπροσωπευτικὸν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Διότι τί κάμνει ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία; Ἐκλέγει τὰ μέλη ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, δηλαδὴ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουν μόναι των αἱ ὀργανώσεις, τὸ ἀσκεῖ κατ’ ἐντολήν των ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία. Ἑπομένως ἔχομεν ἀντιπροσώπους ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἱσπανίαν, ἀλλὰ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Διάφορον τρόπον ἐκλογῆς μόνον ἔχομεν· διότι εἰς μὲν τὴν Ἱσπανίαν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναφέρω κατωτέρω, ἐκλέγουν αὐταὶ αἱ ὀργανώσεις, ἐνῷ εἰς ἄλλα Κράτη γίνεται διὰ διορισμῶν. Ἐκλέγει αὐτὴ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, δηλαδὴ ἐνασκεῖ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχουν μόναι των αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, ἀλλὰ κατ’ οὐδὲν διαφέρει ὅμως ὁ ἐκλεγόμενος.

§62Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Προσόντα ἀναγνωρίζουν εἰς τοὺς γερουσιαστάς;

§63Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διότι καὶ ἐκεῖ αἱ Κυβερνήσεις δὲν διορίζουν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε πρόσωπα, διορίζουν πρόσωπα κατόπιν μελέτης, ἐκλέγουν εἰδικότητας, διαπρεπεῖς πολιτευομένους, ἐκλέγουν πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἐπιστήμην ἔχουν σταδιοδρομίαν καὶ ἔχουν ἐπιτύχει, ἐκλέγουν ἀπὸ τὰς κοινωνικὰς τάξεις: ἑπομένως κάμνουν τὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἔκαμνον καὶ αἱ ὀργανώσεις. Ἡμεῖς τί προτείνομεν; Τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν καὶ νὰ ἀνατεθῇ ἐκεῖ ὅπου δικαιωματικῶς ἀνήκει, νὰ αὐτοδιοικηθοῦν καὶ ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο αἱ ὀργανώσεις. Ἑπομένως καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ εἰς ἄλλα Κράτη αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ἐμπεριέχεται εἰς τὸν θεσμὸν τοῦ διορισμοῦ τῶν προσώπων καὶ τῆς συνηθείας τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ Κυβερνήσεις νὰ σέβωνται καὶ τὰς ὀργανώσεις καὶ τὰς εἰδικότητας. Εἰς τὴν Γερμανίαν— διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ—ρητῶς ἀναγράφεται εἰς τὸ Σύνταγμα πόσος ἀριθμὸς γερουσιαστῶν ἐκλέγεται ἀπὸ τὰς ὀργανώσεις. Δὲν σᾶς ἀρέσει ἡ Ἱσπανία; Ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν Γερμανίαν. Εἰς τὴν Γερμανίαν βέβαια, διὰ νὰ προλάβω τὴν ἀντίρρησιν, δὲν ὑπάρχει αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ εἶναι τὰ οἰκονομικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντα αὐτά. Δὲν εἶναι δὲ τὰ συμβούλια αὐτὰ ὅπως τὰ φαντάζεται ὁ κ. Σεχιώτης. Εἰς τὰ συμβούλια αὐτὰ ἀπὸ τοῦ 1920 ἐτέθη τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ἔχουν καὶ πολιτικὴν ἐξουσίαν. Τὰ συμβούλια αὐτὰ ἀπαρτίζονται ἀπὸ 326 μέλη, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ βιομηχανία ἔχει 66, αἱ Τράπεζαι καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι 44, οἱ γεωργοὶ 60, οἱ τεχνῖται 46 ἀντιπροσώπους, διάφοροι ἄλλοι 16, αἱ δὲ λοιπαὶ ἕδραι καταλαμβάνονται ὑπὸ οἰκονομολόγων, κατόπιν ἐκλογῆς τῆς Κυβερνήσεως. Παρατηρεῖται δὲ τοῦτο, ὅτι ὅπου ἠθέλησαν νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν πραγματικῶς αἱ ὀργανώσεις, ἀντεπροσωπεύθησαν δι’ ἑνὸς σοβαροῦ ἀριθμοῦ μελῶν, διότι μόνον ἂν ὑπάρχῃ εἷς σοβαρὸς ἀριθμὸς μελῶν δύνανται νὰ ἐπέλθουν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύουν εἰς τὸν θεσμὸν αὐτὸν ἐκεῖνοι βεβαίως εἶναι συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν πιστεύει εἰς τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ λέγει ὅτι δὲν θέλει νὰ ὑπάρχῃ. Ἀλλ’ ὅσοι πιστεύουν εἰς τὸν θεσμὸν αὐτόν—καὶ ἀπορῶ διὰ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν πῶς κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτό· ἀφοῦ ἐπίστευσεν εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, νὰ ζητήσῃ νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν μόνον δι’ εἴκοσι μελῶν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις...

§64Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι διὰ μιᾶς ψήφου.

§65Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μοὶ φαίνεται ἄπορον πῶς ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, ἐνῷ κατὰ πλειονοψηφίαν ἐδέχθη τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, δὲν ἠθέλησε πράγματι νὰ δώσῃ τὴν μορφὴν τὴν πραγματικήν, νὰ δώσῃ τὰ μέσα τῆς ἀναπτύξεως καὶ τὰ μέσα τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἔχει ἕνα λόγον, ὁ ὁποῖος διατυποῦται ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι δοκιμαστικῶς εἰσάγεται ὁ θεσμὸς αὐτός. Κύριοι, ἡ θεωρία αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπος· θεσμοὶ καθεστωτικοὶ νὰ εἰσάγωνται δοκιμαστικῶς εἰς ἕνα Τόπον. Οἱ θεσμοὶ ἢ εἶναι ὠφέλιμοι ἢ δὲν εἶναι. Ἂν δὲ εἶναι ὠφέλιμοι, πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ λειτουργοῦν καὶ νὰ ἀναγραφοῦν εἰς τὰ Συντάγματα· ἂν δὲν εἶναι ὠφέλιμοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πειραματισθῇ ἕνα Κράτος μὲ δοκιμασίας.

§66Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι μαθηματικαὶ ἀλήθειαι οἱ συνταγματικοὶ θεσμοί.

§67Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Βεβαίως· ἔχετε δίκαιον εἰς αὐτό, ἀλλὰ μορφοῦται μία γνώμη καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία.

§68Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι τὰ Συντάγματα μεταβάλλονται· ἔρχεται ἡ πεῖρα καὶ δίδει τὸ μέτρον τῆς ἀξίας μιᾶς διατάξεως.

§69Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, κ. συνάδελφε. Βεβαίως τὰ Συντάγματα δὲν εἶναι ἀμετάβλητα, ὄχι μόνον μεταβάλλονται, ἀλλὰ πρέπει καὶ εὐχερῶς νὰ μεταβάλλωνται, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ πειραματίζωνται διὰ τῶν θεσμῶν. Ἀλλοίμονον ἂν εἰσαγάγωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ πειραματισμοῦ. Μεταβάλλονται τὰ Συντάγματα, διότι ἡ πεῖρα ἡμῶν, ἡ ἐξέλιξις τῶν Κρατῶν ἄγει εἰς τὴν μεταβολήν, ὅλαι δὲ αἱ μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι γίνονται, γίνονται πάντοτε πρὸς τὰ ἐμπρός, οὐδεμίαν δὲ μεταβολὴν ἔχομεν πρὸς τὰ ὀπίσω. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ σήμερον ἐξέλιξις οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξητε ὅτι δύναται νὰ μεταβληθῇ τὸ Σύνταγμα, διότι ἐπειραματίσθημεν κακῶς καὶ νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἀπόλυτον μοναρχίαν. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ συζητηθῇ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ σκεφθῇ ἀνθρώπινος νοῦς, διότι ἡ ἐξέλιξις βαδίζει πρὸς τὰ ἐμπρός. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἄγονται εἰς τὴν ἐξέλιξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν σεῖς καθορίζετε. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν θεσμοὺς μὲ πειραματισμούς. Πρέπει, νομίζω, ἡ Συνέλευσις νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς. Ὑπάρχουν πράγματι πλεῖστοι ἀμφιβάλλοντες ἂν εἶναι ὠφέλιμος ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἡμεῖς εἰς αὐτὸ πιστεύομεν ἀκραδάντως καὶ παρουσιάσαμεν καὶ γνώμας ξένων συνταγματολόγων καὶ ξένων πολιτικῶν προσώπων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας καὶ τὴν συμμετοχὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ἂν παρέμεινεν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία εἰς τὴν Συνέλευσιν, πρέπει νὰ καταψηφίσῃ τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ πρὸς πειραματισμόν, διότι θὰ δημιουργήσωμεν εἰς τὸν λαὸν μίαν ἐντύπωσιν, ὅτι δημιουργοῦμεν ἓν Σύνταγμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ πειραματισθῶμεν καὶ οὐχὶ Σύνταγμα ἐπὶ στερεῶν βάσεων. Μὴ δώσητε εἰς τὸν λαὸν αὐτὴν τὴν εἰκόνα, ὅτι δημιουργοῦμεν προσωρινοὺς θεσμούς. Ὄχι, κύριοι, ἐδῶ δημιουργοῦμεν παγίαν κατάστασιν, καὶ ἂς ἔλθουν ἄλλοι κατόπιν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι, ἂν εὕρουν ὅτι ἔχομεν λάθος, ἂς μεταβάλουν τοὺς θεσμοὺς αὐτούς. Κατόπιν τούτου νομίζω ὅτι, ἂν δὲν δεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς τελείας καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ, πάντως δεχόμενοι τῆς δευτέραν ἄποψιν, ὀφείλετε νὰ τὴν δεχθῆτε πλήρη, νὰ δεχθῆτε τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» τῆς ἐκπροσωπήσεως δι’ ἑξήκοντα μελῶν καὶ ἑτέρων 15, τοὺς ὁποίους νὰ προτείνῃ ἡ Βουλή. Ὅπου ὑπάρχει ὁ θεσμὸς αὐτός, ἐνισχύεται διὰ πολλῶν μελῶν. Πάντως ὅμως, κύριοι, πρέπει ἑρμητικῶς νὰ κλείσητε τὴν θύραν τῆς σκοπιμότητος, τὴν θύραν τῆς ἐκλογῆς διὰ τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲν πιστεύω ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ ἐγκρίνῃ. Οὐδὲν κέρδος ἔχει νὰ προσκομίσῃ ἂν ἡ Βουλὴ ἐκλέγῃ 15 μέλη. Διατί νὰ στερήσητε τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ νὰ τὸ ἀναθέσητε εἰς τοὺς βουλευτάς; Κατὰ τί θὰ ὠφελήσῃ νὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλὴ 15 μέλη ἀπέναντι 140 μελῶν.

§70ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διότι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸν λαόν.

§71Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂν ἦτο ὀρθὴ ἡ θεωρία αὐτή, ἔπρεπεν ὅλοι οἱ γερουσιασταὶ νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τοὺς βουλευτάς. Δυνατὸν νὰ συγκερασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ γίνῃ ὅπως ἰσχύῃ ἀλλαχοῦ. Νὰ ἀνατεθῇ μέρος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν γερουσιαστῶν νὰ ἐκλέγηται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας καὶ μέρος νὰ γίνεται διὰ τῆς ἐκλογῆς διὰ τῆς Βουλῆς. Προκειμένου δὲ διὰ τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν, τοῦτο θὰ ἦτο ὄχι μόνον ἀνωφελές, ἀλλὰ θὰ ἦτο καὶ ἐπιζήμιον διὰ τὸ κῦρος αὐτῆς. Διότι δὲν γνωρίζω τίς θὰ ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀρθώσῃ τὸ ἀνάστημά του καὶ νὰ ἀναχαιτίσῃ τὸν χείμαρρον τῶν συκοφαντιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ συνοδεύουν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκαταλείψουν τὰ ἑδώλια αὐτὰ διὰ νὰ μεταβοῦν εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Γερουσίας.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§73Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν ἤμην ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ γνωμῶν μετὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω. Εἶχον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιφυλάξεις ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν καὶ ἡ συζήτησις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως δὲν μὲ ἔπεισε νὰ μεταβάλω γνώμην. Εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος ὅλους τοὺς τρόπους τοῦ διορισμοῦ ἢ τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν καὶ δὲν ἔστη βεβαίως παρὰ πρὸ δύο ὁδῶν: Τῆς ἀμέσου καὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ὡς ἐπίσης καὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταματήσῃ πρὸ τῶν ἀναχρονιστικῶν συστημάτων τοῦ διορισμοῦ ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ τῶν παρομοίων, ἀλλ’ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐγένετο συζήτησις καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἄνευ σφοδρᾶς ἀντιδράσεως καὶ ἡμῶν, ἀλλὰ μὲ ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας ὁ κ. εἰσηγητὴς διετύπωσε καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, λέγω, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶναι ἡ ἁρμόζουσα διὰ τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Ἐπηρεάσθη δὲ ἡ πλειονοψηφία κυρίως, διότι προκειμένου περὶ τῆς δυνάμεως τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχορηγήσαμεν εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν ἐχορηγήσαμεν δύναμιν πολιτικὴν ἴσην μὲ τὴν πολιτικὴν δύναμιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἑπομένως, ἐφόσον δὲν κατεστήσαμεν τὴν Γερουσίαν ἰσοδύναμον πρὸς τὴν Βουλὴν Σῶμα, λέγομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν προέλευσιν Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Ἂν ἡ Βουλή, ἡ ὁποία εἶναι κυρίαρχον Σῶμα, ἂν ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἔχει μείζονα δύναμιν πολιτικήν, προέρχεται ἀμέσως ἀπὸ τοῦ λαοῦ, κατ’ ἀνάγκην ἡ Γερουσία δὲν πρέπει νὰ προέρχηται ἐκ τοῦ λαοῦ. Ἐπηρεάσθημεν δὲ εἰς τὰς γνώμας μας καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιτυχῆ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν ἐν τῇ μεγάλῃ Γαλλικῇ Δημοκρατίᾳ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα σοβαρά, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως. Τὸ ὅτι ἡ δύναμις ἡ πολιτικὴ τῆς Γερουσίας εἶναι περιωρισμένη, καὶ εἶναι περιωρισμένη δυστυχῶς, δὲν μὲ φέρει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ εἶναι ἔμμεσος. Δὲν προστρέχω εἰς τὰ νεώτερα πολιτεύματα τὰ δημοκρατικά, τὰ ὁποῖα ἐδέξαντο πολὺ ἠλαττωμένην τὴν δύναμιν τῆς Γερουσίας καὶ τὴν αὐτὴν προέλευσιν τῶν γερουσιαστῶν, διότι ὁμολογουμένως τοῦτο εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον προξενεῖ ἐντύπωσιν. Δὲν μὲ ἐπηρεάζει ἀκόμη καὶ τῆς Γαλλίας τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Γερουσία εἶναι ἰσοδύναμος πρὸς τὴν Βουλὴν πράγματι καὶ ἐν τούτοις ἔχει προέλευσιν ἔμμεσον. Ἂν ἀνατρέχῃ κανείς, πρέπει νὰ παρακολουθῇ ὅλας τὰς ἀπόψεις διὰ νὰ φθάσῃ εἰς πορίσματα καὶ εἰς ἀποτελέσματα. Ἐξετάζω τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐξετάζω ἂν διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀρίστων, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν εἶναι νὰ συγκεντρώσωμεν ἐν τῷ Σώματι τῆς Γερουσίας τοὺς ἀρίστους πολιτικούς, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἀνθέξουν εἰς τὴν σφοδρότητα τῶν πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν, ἀλλὰ θέλουν καὶ ἔχουν τὴν πνευματικὴν καὶ τὴν ψυχικὴν δύναμιν νὰ εἰσφέρωσιν ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ Κράτους, εἰσερχόμενοι ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Καὶ λέγουσιν ὅτι διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, διότι οἱ ἄνδρες οὗτοι οἱ ἄριστοι δὲν θὰ κατέλθωσιν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Δὲν ὑποστηρίζω, κύριοι, τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, ἀλλὰ θέλω νὰ εὐρύνω τὸν κύκλον τῶν ἐκλογέων καὶ δὲν δέχομαι τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων. Δὲν γνωρίζω καμμίαν ἱστορίαν τῶν τοπικῶν συμβουλίων, δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ κἂν συνείδησις ἀκόμη αὐτοδιοικήσεως, δὲν γνωρίζω ὁπόσοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσουν ὡς ἐκλέκτορες. Ἂν στρέψω τὸ βλέμμα διὰ νὰ ἴδω ποῖοι ἐκπροσωποῦν τὰς κοινότητας καὶ τοὺς δήμους, δὲν ἐμπιστεύομαι εἰς αὐτοὺς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Εὐρύνω τὸν κύκλον τῶν ἐκλογέων καὶ λέγω νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων θέτοντες προσόντα καὶ τὸ προσὸν τὸ μέγιστον τῆς ἡλικίας. Ἂν ὁρίσωμεν ὅτι τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον τῶν γερουσιαστῶν ἀποτελοῦν οἱ δικαιούμενοι νὰ ψηφίζωσιν, ἀλλὰ συμπληρώσαντες τὸ 40 ἢ 35 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν, θὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων εἰς τὸ ⅓, ἀλλὰ θὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς μίαν εὐρεῖαν ἀντιπροσωπείαν τοῦ λαοῦ αὐτοὺς τοὺς ἀρίστους, αὐτοὺς τοὺς ψυχραιμοτέρους, αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ παρασύρωνται ἀπὸ πλάνας...

§74Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ ἐκλέξιμοι τίνα ἡλικίαν θὰ ἔχουν;

§75Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Οἱ ἐκλέξιμοι 40 καὶ οἱ ἐκλογεῖς 35, ὅπως εἶναι καὶ εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμον, ἐκλέξιμοι 25 καὶ ἐκλογεῖς 21. Σεῖς δὲ ὁ ὁποῖος προστρέχετε περισσότερον εἰς τὰ ξένα γνωρίζετε ὅτι αὐτὸ εἶναι παραδεδεγμένον· δὲν τὸ λέγω ὡς ἐπιχείρημα.

§76Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶπον τὸ ἀντίθετον.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τί εἶναι παραδεδεγμένον;

§78Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅτι ἐτέθησαν προσόντα ἐκλογέων εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν καὶ τὴν Πολωνίαν· ὁρίζεται ἡλικία μεγαλυτέρα τῆς ἡλικίας τὴν ὁποίαν ὁρίζουν διὰ τοὺς ἐκλογεῖς τῶν βουλευτῶν.

§79Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ πλεῖστα.

§80Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ κ. Γιωτόπουλος μοὶ δίδει τὴν πληροφορίαν εἰς τὰ πλεῖστα. Ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἑκάστη Ἑλληνικὴ οἰκογένεια ἐσυνήθισε νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἀπὸ τὸν γεροντότερον, ἀπὸ τοὺς πρεσβυτέρους. Δὲν δύναται δὲ κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι οἱ πρεσβύτεροι δὲν εἶναι οἱ κρίνοντες ἀσφαλέστερον. Τί ἐπιδιώκετε διὰ τῆς Γερουσίας; Ἐπιδιώκετε, λέγετε, τὴν συντήρησιν, τὴν παράδοσιν, τὴν περίσκεψιν, τὰ ἀναγόμενα καὶ εἰς τὴν συνέχισιν, τὴν συντήρησιν, τὴν περίσκεψιν, τὴν παράδοσιν. Αὐτὰ γράφετε. Καὶ ποῖος θὰ ἐκπροσωπῇ τὴν συντήρησιν, τὴν περίσκεψιν; Ὁ νέος ὁ ὁρμητικός; Ὄχι. Ὁ πρεσβύτερος. Οἱ πρεσβύτεροι δὲ συνολικῶς ἑνὸς χωρίου δὲν θὰ ἐκπροσωπήσουν τὴν λαϊκὴν γνώμην τὴν πραγματικὴν ἀσφαλέστερον ἀπὸ τοὺς πέντε κοινοτικοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι τίς οἶδε πῶς ἐκλέγονται καὶ ποῖοι εἶναι; Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι οἱ ἄριστοι οἱ πέντε κοινοτικοὶ σύμβουλοι μιᾶς κοινότητος. Ἄν, ἀντὶ τῶν πέντε κοινοτικῶν συμβούλων εἶναι 40 οἱ μᾶλλοι ἡλικιωμένοι δὲν δύνασθε νὰ ἐμπιστευθῆτε ἀσφαλέστερον εἰς αὐτοὺς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀρίστων; Ἄν, κύριοι, εἶχον ἐνώπιόν μου μίαν ἱστορίαν τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἂν εἶχον ἱστορίαν τῶν τοπικῶν συμβουλίων, ἂν εἶχον μίαν δρᾶσιν αὐτῶν νὰ γνωρίζω ὅτι ἐτηρήθησαν εἰς τὸ ὕψος καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τηρήσουν, ὅτι ἐτήρησαν ἀείποτε τὸ κῦρος αὐτῶν, ἤθελον ἐμπιστευθῆ τὸ λειτούργημα τοῦτο ἀνενδοιάστως εἰς αὐτούς, ὅπως τὸ ἐνεπιστεύθησαν οἱ Γάλλοι. Ἀλλά, κύριοι, φοβοῦμαι, καὶ θὰ μετανοήσωμεν, φοβοῦμαι ὅτι μεταξὺ αὐτῶν δὲν θὰ ὑπάρχωσιν εὐάλωτοι διὰ μὴ θεμιτῶν μέσων καὶ γερουσιασταὶ θὰ προέλθωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμωσι τὰς μεγαλυτέρας ἠθικὰς θυσίας. Ὅσον στενὸς εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, ὅσον στενὸς εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλεκτόρων τῶν μὴ ἀνωτέρων ὑπονοιῶν, τόσον ὁ κίνδυνος καθίσταται μεγαλύτερος.

§81Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέγεται ἀμέσως ἀπὸ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, πρέπει νὰ εἶναι ἐλάχιστος, 60 δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ἐπὶ πλέον ὅτι πρέπει νὰ εἶναι αἱ περιφέρειαι εὐρύτεραι, περιλαμβάνουσαι τρεῖς–τέσσαρας νομοὺς καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τὸ εὐάλωτον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀποφύγητε τόσον εὔκολα, διότι θὰ εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων καὶ ὀλίγος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεγομένων.

§82Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συζητήσεων καὶ ἐδέξατο ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή. Ἂν καταλήξω εἰς τὰ συμπεράσματα τὰ ἰδικά σας, τὸ νὰ δεχθῶ ὅτι θὰ ἐκλέγονται 60 ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, τότε βεβαίως θέλω φθάσει ἴσως εἰς τὰ πορίσματά σας, ἀλλά, ὡς θὰ ἀκούσητε, εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει ἀντιθέσει γνωμῶν, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο. Θέλω λοιπὸν νὰ ἀποτρέψω τὸν κίνδυνον τῆς μὴ ἐκλογῆς τῶν ἀρίστων, θέλω νὰ ἀποτρέψω τὸν κίνδυνον τῆς διαφθορᾶς τῶν χαρακτήρων τῶν ὀλίγων ἐκλεκτόρων, θέλω νὰ ἀποτρέψω τὸν κίνδυνον τοῦ ἐκπεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἀπὸ τῆς πρώτης συστάσεως αὐτῆς διὰ τῆς εἰσροῆς εἰς αὐτὴν τῶν μᾶλλον ἀκαταλλήλων καὶ τῶν μᾶλλον ἀνικάνων. Καὶ διὰ νὰ ἀποτρέψω τὸν κίνδυνον αὐτόν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν εὑρίσκω ἄλλο μέσον ἀπὸ τὸ νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, περιορίζων τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Ἄμεσον ἐκλογὴν θέλω μὲ περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τῶν ἐχόντων ἡλικίαν ἄνω τῶν 35 ἢ 40 ἐτῶν δὲν εἶναι οὔτε τὸ ἓν τρίτον τῶν ἐκλογέων. Ὁ ὑποψήφιος, ὁ ὁποῖος θὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, δὲν ἔχει νὰ κάμῃ τοὺς ἀγῶνας οἱ ὁποῖοι ἐμποιοῦν ἴσως τρόμον εἰς πολλούς, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουσι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀπευθύνεται θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν παρασύρονται, ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀπευθύνεται θὰ εἶναι οἱ συνετώτεροι, ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀπευθύνεται θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν παρεξέκλιναν οὐδὲ κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου· διότι ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀπευθύνεται θὰ εἶναι οἱ συνετώτεροι, οἱ ψύχραιμοι, οἱ μετὰ περισκέψεως καὶ κρίσεως ἀποφασίζοντες καὶ κρίνοντες. Εἶναι δὲ καὶ τὸ σύστημα ἐντελῶς δημοκρατικὸν καὶ ἐντελῶς λαϊκόν· διότι τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρίζηται ἀπὸ κανένα ὡς μὴ τὸ κατ’ ἐξοχὴν λαϊκὸν ἀπὸ τῶν κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατικῶν. Ἡ ἐκλογὴ πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος, διότι τότε εἶναι ἡ ἐκλογὴ γνησία. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: Οἱ γερουσιασταὶ θὰ ἐκλεχθῶσιν ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα τὸ σημερινόν, τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα; Βεβαίως ὄχι. Μάλιστα ἐδῶ δὲν μὲ ἐπηρεάζει καθόλου καὶ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, καὶ ἂν ταύτην παραδεχθῶ. Διότι ἡ Γερουσία δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ σύνθεσιν καθαρῶς κομματικὴν καὶ δὲν θὰ ἔχῃ, διότι ἡ Γερουσία δὲν ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἄμεσον ἐπὶ τῶν πραγμάτων· ἑπομένως ἡ ἀστάθεια ἢ εὐστάθεια τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, ἐφαρμοζομένη εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, βεβαίως θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ ἄριστοι. Ἀλλὰ ἂν δὲν θέλετε τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν μὲ σύστημα πολὺ προσιδιάζον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, τὸ ὁποῖον ἀναπληροῖ καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐφαρμόσατε τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οὐδεὶς ἄριστος, οὐδεὶς διαπρεπὴς θὰ μείνῃ ἔξω τῆς Γερουσίας. Ἐκλέγοντες λοιπὸν ἕνα σύστημα ἐκλογικὸν διάφορον τοῦ κρατοῦντος, ἐκλέγοντες τὸ ψηφοδέλτιον καὶ κανονίζοντες ἓν σύστημα ἐκλογῶν, ἀσφαλίζετε τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀρίστων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ προέρχηται ἡ Γερουσία, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς θὰ καταλάβῃ ἐξέχουσαν θέσιν ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ. Δὲν λέγω ὅτι ὑπάρχει ἄλλο σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ καταλήξῃ, πλὴν τοῦ τῆς ἐμμέσου, ὅταν ἀποκρούῃ τὴν ἄμεσον. Βεβαίως ἐκεῖ θὰ καταλήξωμεν, ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἀποδεχθῇ τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν μὲ τὸν περιορισμὸν τῶν προσώπων τῶν ἐκλογέων. Ἀλλὰ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἔχει τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους εἴπομεν. Δὲν γνωρίζω ἂν μετὰ 10 ἢ 15 ἔτη ἐφαρμογῆς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῇ τις εἰς ταῦτα τὰ τοπικὰ συμβούλια λειτουργίας μεγαλυτέρας καὶ ἂν δὲν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσῃ ἕνα μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἐκλογέων πρὸς ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Τό γε νῦν ἔχον, ἐγὼ ἐκθέτω τοὺς φόβους τοὺς ὁποίους ἔχω διὰ νὰ μὴ φέρω τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος δι’ ἐλαχίστης πλειονοψηφίας ἐδέξατο ἀκόμη καὶ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», διακόπτων με, εἶπεν ὅτι, ἂν ἐμελέτων τὴν πρότασίν του καὶ τὴν ἔβλεπα, ἴσως δὲν θὰ ἔφθανα εἰς τὰ πορίσματα αὐτά. Δυστυχῶς δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων τῶν ἰδιαιτέρων οὐδὲ κατ’ ἀρχήν. Δὲν ἠδυνήθην νὰ δικαιολογήσω ἐν τῇ συνειδήσει μου τὴν διπλῆν αὐτὴν ψῆφον, ἡ ὁποία χορηγεῖται εἴς τινα ἐπαγγέλματα καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ δικαιολογήσω ἀκόμη τὴν χορηγίαν δικαιώματος ἐκπροσωπήσεως ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔλαβον ἔκτοτε μίαν μορφὴν τοιαύτην σοβαρὰν καὶ ἐπιβάλουσαν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ γεννήσωσιν ἐξαιρετικὸν τὸ ἐνδιαφέρον. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ δι’ ἑνὸς συστήματος τὸ ὁποῖον θὰ παρέχῃ εἰς ὅλους τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπεύσεως καὶ μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκετε, ἐρωτῶ, ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἰδιαιτέρας αὐτῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ὀργανώσεων τούτων; Καὶ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, ἂν ἡ Συνέλευσις φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, παρέχει ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐκπροσωπήσεως ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων, καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν διὰ μέσου ἀμέσου ἐκλογῆς, δι’ ἑνὸς συστήματος παρέχοντος ὅλα τὰ μέσα ἐκπροσωπήσεως ὅλων τῶν μειονοψηφιῶν καὶ τῆς πλειονοψηφίας μᾶς ἀπομακρύνει ἐντελῶς ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς εἰσαγωγῆς ξένου θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος κάπου ἐμφανίζεται μὲ διπλῆν τὴν ὄψιν καὶ ὑποχωρεῖ, διότι οὐδαμοῦ φαίνεται ἐφαρμοσθείς, ἐκτὸς τῆς Ἱσπανίας τὴν ὁποίαν ὁ ἀγαπητός μου φίλος κ. Δουζίνας προέβαλεν. Ἂν μοὶ δοθῇ ἀφορμὴ νὰ ὁμιλήσω περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ εἴπω ἴσως τὰς γνώμας μου, τὰς ὁποίας ἔχω προκειμένου περὶ τῆς χειραγωγήσεως, τῆς διαιρέσεως τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Δὲν ὑπάρχει διαίρεσις κοινωνικῶν τάξεων, κατ’ ἐμέ, ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ νομίζω ἐπικίνδυνον καὶ ἐπιβλαβῆ τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν δημιουργίας κοινωνικῶν τάξεων καὶ διαιρέσεως αὐτῶν. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦτο τὸ θέμα διὰ σήμερον. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων.

§83Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἱσπανίαν δὲν ὑπάρχει ἀντιπροσωπεία ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων· διότι ἰδοὺ ποία ἀντιπροσωπεία ὑπάρχει: Εἶναι 9 Ἀρχιεπίσκοποι, ἀντιπρόσωποι τοῦ Κλήρου, 10 ἀντιπρόσωποι τοῦ Πανεπιστημίου καὶ 5 ἀντιπρόσωποι οἰκονομικῶν σωματείων. Αὐτὴ νομίζω ὅτι δὲν λέγεται ἐπαγγελματικὴ ἀντιπροσωπεία.

§84Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἡ διακοπή, διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι σοβαρὰ ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὡς πρότυπον φιλελευθέρου καὶ δημοκρατικοῦ τὸ Ἱσπανικὸν πολίτευμα.

§85Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται νὰ χρησιμεύσῃ κατὰ τοῦτο ὅτι εἰς τὴν Ἱσπανίαν ὑπάρχει ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως.

§86Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σεῖς τὸ λέγετε αὐτό. Αὐτὸ εἶναι τὸ δόλωμα τῆς ἀπολυταρχίας καὶ τοῦ μοναρχισμοῦ, τὸ ὁποῖον παρέχεται ὡς ὀστοῦν εἰς τὸν λαόν. Ρίπτεται εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις ἓν κόκκαλον καὶ ἀντιπροσωπεύονται διὰ πέντε ἀντιπροσώπων, ἐνῷ ὁ μονάρχης διορίζει 100.

§87Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὅτι εἰς μοναρχικὰ πολιτεύματα καθιερώθη ἡ ἐπαγγελματικὴ ἀντιπροσωπεία μᾶς ὠθεῖ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι πρέπει αὕτη νὰ καθιερωθῇ καὶ εἰς τὸ δημοκρατικόν.

§88Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅλοι οἱ μονάρχαι καὶ πᾶσα ἀπολυταρχία ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἀντιπροσωπείαν εἰς τὸν λαόν, καταφεύγει εἰς τοιούτου εἴδους τεχνάσματα καὶ ἀναγνωρίζει δῆθεν τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι καὶ μονάρχης Ἕλλην περιέθαλπε τὰς ἀδυναμίας τῶν ἐργατικῶν τάξεων καὶ ἐκολάκευεν αὐτὰς διὰ νὰ κυβερνᾷ ἀπολυταρχικῶς καὶ νὰ ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐμὲ ὡς παράδειγμα ὅτι ὁ Ἱσπανὸς μονάρχης ἔδωκε πέντε ἀντιπροσώπους εἰς τὰ οἰκονομικὰ συμβούλια τῆς Ἱσπανίας. Ἐδῶ ὅλοι ἡμεῖς συνδυάζοντες καὶ ἐν τῇ μιᾷ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ θὰ προερχόμεθα ἀπὸ τὸν λαόν, θὰ ἐκπροσωποῦμεν ὅλας τὰς τάξεις καὶ ὅλα τὰ αἰσθήματα τὰ λαϊκὰ καὶ ὅλα τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ ὡς ἓν Σῶμα. Τοῦτο θέλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐπιδιωκομένη εἰς τοῦτον τείνει τὸν σκοπόν· εἰς τὸ νὰ μὴ μένωσιν ἔξω τῆς ἀντιπροσωπείας λαϊκαὶ μᾶζαι καὶ λαϊκαὶ τάξεις. Αὐτὸ δὲ εἶναι καὶ τὸ μέγιστον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀσφαλῶς τὸ Ἱσπανικὸν πολίτευμα δὲν εἶναι δημοκρατικόν. Ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος δὲν ἐπιμένει. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν οἰκονομικῶν Σωματίων δὲν διορίζονται ἀπὸ τὸν μονάρχην, ἀλλ’ ἐκλέγονται ἀπὸ τὸν λαόν. Κατ’ αὐτὸ τὸ σημεῖον εἶναι συζητήσιμον. Ἀλλὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἐπισκόπων οὐδεὶς τὸν ἐπικαλεῖται.

§90Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ταύτην τὴν γνώμην ἔχω, κύριοι, περὶ τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι πᾶς ὅστις ψυχραίμως καὶ χωρὶς νὰ παρασύρεται ἤθελε μελετήσει τὸ θέμα εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα καλύτερον εἶναι νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς μείζονα ἀριθμὸν ἐκλογέων τὰς ἐκλογὰς τῶν γερουσιαστῶν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν ὡρίσθη εἰς τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θέλει μᾶλλον ὡρισμένον τὸν ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν.

§91Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§92Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα. Αὐτὸς αὐξάνει κατ’ ἐμὲ πολὺ τὸν ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ πρᾶγμα. Διότι, ἂν ὁρισθῇ τὸ ἀνώτατον ὅριον εἰς 120, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψει της καὶ ἐπεδίωκεν. Ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ ἂν ὁ ἀριθμὸς θὰ εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ περισσότερον. Προκειμένου περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Δύνανται ἐπὶ παραδείγματι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἀξιόλογα νὰ παρακαθήσουν εἰς τὴν Γερουσίαν χωρὶς νὰ χάσουν τὴν θέσιν των ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον. Διότι θὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν Γερουσίαν ἐφόσον ἄλλως τε ἡ ψῆφός των δὲν ἔχει πολιτικὴν σημασίαν. Μὴ παραβλέπομεν, κύριοι, τὰς ἀτελείας καὶ ἀντιλήψεις ἡμῶν. Εἶναι αἱ ἀτέλειαι ἡμῶν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Δὲν ἀρχίσαμεν ἀκόμη οὔτε τὸ πρῶτον βῆμα περίπου πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μορφώσει τοιαῦτα συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐμπιστευθῶμεν ἀνενδοιάστως τὴν ἐκλογήν της ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως χαρακτῆρος, δὲν ἔχουν κἂν συνείδησιν τοῦ λειτουργήματος αὐτοῦ, οὐδὲ θὰ ἀποκτήσουν παρὰ διὰ τοῦ χρόνου. Ἑπομένως ἀσφαλίζομεν τὴν σοβαρότητα καὶ τὸ κῦρος τῆς Γερουσίας, ἐμπιστευόμενοι εἰς μείζονα ἀριθμὸν ἐκλογέων ἐκ τῶν μᾶλλον πεπειραμένων καὶ περιεσκεμμένων.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§94Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ τρόπος τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχει πολλὴν σχέσιν, ἢ μᾶλλον ἔχει κυρίως σχέσιν μὲ τὸν προορισμὸν αὐτῆς καὶ μὲ τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ὁ θεσμός. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι νέος θεσμός, εἶναι θεσμὸς καθαρῶς Ἑλληνικός. Πλεῖστοι κλασσικοὶ συγγραφεῖς ἠσχολήθησαν περὶ αὐτοῦ. Ὁ Πλάτων, ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ Σόλων, ὁ Πλούταρχος ἀσχολοῦνται ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Πάντες, καθὼς καὶ οἱ νεώτεροι, καθορίζουν τὴν Γερουσίαν ὡς τὸ συντηρητικὸν στοιχεῖον τῆς Πολιτείας, τὸ ὁποῖον συνέχει καὶ συγκρατεῖ ὅλας τὰς ἐν αὐτῇ ἀντιθέτους ἐξουσίας. Ὁ Πλούταρχος εἰς τὸν βίον τοῦ Σόλωνος ὡς ἑξῆς χαρακτηρίζει τὴν Γερουσίαν (ἀναγινώσκει): «Τὴν δ’ ἄνω Βουλὴν ἐπίσκοπον πάντων καὶ φύλακα τῶν νόμων ἐκάθισεν οἰόμενος ἐπὶ δυσὶ Βουλαῖς, ὥσπερ ἀγκύραις ὁρμοῦσαν, ἧττον ἐν σάλῳ τὴν πόλιν ἔσεσθαι καὶ μᾶλλον ἀτρεμοῦντα τὸν δῆμον παρέξειν». Εἶναι ὁ τελειότερος, ἴσως, κύριοι, ὁρισμός, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δοθῇ περὶ τῆς Γερουσίας. Καθορίζεται, ὡς εἶπον, δι’ αὐτοῦ ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι τὸ συντηρητικὸν στοιχεῖον τῆς Πολιτείας, τὸ ὁποῖον συγκρατεῖ καὶ συνέχει ἐν ἁρμονίᾳ ὅλας τὰς ἐν αὐτῇ ἀντιθέτους ἐξουσίας. Εἶναι ὁ ἀντίρροπος κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν τοῦ ἑτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ τῆς ἀμέσου λαϊκῆς ἐκλογῆς. Εἶναι τὸ ἀντιστάθμισμα κατὰ τῶν βιαιοτήτων καὶ ἄκρων ροπῶν τοῦ ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐκλογῆς προκύπτοντος ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος.

§95Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Νομίζω ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἔχει γίνει δεκτὸς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§96Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἂν προσέχατε καὶ ἠσχολεῖσθε ὀλίγον μὲ αὐτὰ τὰ ζητήματα, θὰ εἴχατε τὴν γνώμην ὅτι ἐπὶ τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας, περὶ τῆς ὁποίας ἤδη συζητοῦμεν, παίζει σπουδαιότατον ρόλον αὐτὸς οὗτος ὁ θεσμὸς καὶ ἡ δικαιολογητικὴ αὐτοῦ βάσις. Ἂν εἴχατε συγκεντρώσει τὴν προσοχήν σας ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀγορεύσεώς μου, βεβαίως δὲν θὰ ἐλέγατε ὅ,τι εἴπατε. Δι’ αὐτὸ δὲν πταίω ἐγώ, σεῖς πταίετε. Ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας παρέλαβον τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας οἱ Ρωμαῖοι, ὁ ὁποῖος ἐξεδηλώθη διὰ τῆς Ρωμαϊκῆς Συγκλήτου καὶ τέλος εἰς τὰ νεώτερα Κράτη πρῶτοι οἱ Ἄγγλοι παρέλαβον τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἐκδηλωθέντα διὰ τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων. Πάντες οἱ νεώτεροι συγγραφεῖς, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας θεωροῦν ἀπαραίτητον διὰ τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα, εἴτε ταῦτα εἶναι Δημοκρατίαι εἴτε Συνταγματικαὶ Βασιλεῖαι. Ὁ διάσημος πολιτειολόγος Entraignes ἐξισοῖ τὴν μίαν καὶ μόνην Βουλὴν πρὸς τὴν τυραννίαν δεσπότου, βεβαιῶν ὅτι εἶναι ἐξίσου ὡς αὐτὸς ἐπικίνδυνος. Παρ’ ἡμῖν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον εἰσήχθη διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ θεσμὸς τότε κατὰ πολὺ ἀπέτυχε καὶ διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863 κατήργησε τοῦτον. Παρὰ τῶν δημοσιολογούντων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τῶν συγγραφέων ὁ θεσμὸς οὗτος ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀποτυχών, διότι ἡ Γερουσία μετεβλήθη, ὅπως τότε ἐγράφη, εἰς Ἀκαδημίαν τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλὰ παρὰ τοῦτο πολλοὶ τῶν νεωτέρων συνταγματολόγων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἰδίως ὁ Ἰωάννης Ἀραβαντινός, καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, ἀποφαίνεται ὅτι ἡ Γερουσία καὶ ἐκείνη ἀκόμη προσέφερε πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος, συνέχουσα εἰς πολλὰς περιστάσεις τῆς ἐπαναστατικῆς τάσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἐμποδίσασα πολλάκις τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ προβῇ εἰς ἐνεργείας ἐπικινδύνους καὶ διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ διὰ τὰ ἐθνικὰ τοιαῦτα. Παρὰ ταῦτα τὸ πολίτευμα τοῦ 1863 κατήργησε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Κατὰ τὴν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911 ἠγέρθη πάλιν τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυστάσεως τῆς Γερουσίας. Ἂν καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν ἐκρίθη ἀναγκαῖος ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας διὰ τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἐν τούτοις ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη τοῦ κ. Βενιζέλου ὅτι, καίτοι ὁ θεσμὸς ἦτο ἀπολύτως ὠφέλιμος, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι, λόγῳ τῆς περιόδου τῆς κρατικῆς ἀναδημιουργίας, τὴν ὁποίαν διηνύομεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ ἀπολύτως ἐλευθέρα, ἄνευ οὐδενὸς περιοριστικοῦ ἐμποδίου, ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἀναδιοργανώσεως. Ἐπίσης κατὰ τὸ 1915 ἐγείρεται πάλιν τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, διότι ὁ Βασιλεὺς τότε διέλυσε δὶς τὴν Βουλήν. Ἐκρίθη ἀναγκαία ἡ σύστασις τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἵνα τοῦτο μετὰ τοῦ Βασιλέως ἀποφαίνηται περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Σήμερον, κύριοι, καὶ παρ’ ὅλων τῶν κομμάτων τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων καὶ παρὰ τῶν κομμάτων τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις διὰ τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας. Πάντες ὁμοφώνως ἀποφαίνονται, πάντες συμφωνοῦσιν ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀπαραίτητος καὶ παρ’ ἡμῖν. Εἶναι δὲ ἀπαραίτητος παρ’ ἡμῖν ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἐκτὸς τῶν γενικωτέρων λόγων περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσαμεν, εἰδικώτερον διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Πρῶτον διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, διότι ἀτυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐξαιρετικῶς παρετηρήθη καταπληκτικὴ πολυνομία. Ψηφίζομεν νόμους χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ πρέπουσα καὶ ἐμπεριστατωμένη συζήτησις καὶ συμβαίνει πολλάκις νὰ ἰσχύσωσι νόμοι συγκρουόμενοι πρὸς ἀλλήλους, νὰ ψηφίζωνται νόμοι μὲ περιεχόμενον ὅλως ἄσχετον πρὸς τὴν ἐπικεφαλίδα αὐτῶν. Πολλάκις καὶ αὐτοὶ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ἂν γνωματεύσωσιν, ἀγνοοῦσι τὴν ὕπαρξιν νομικῶν διατάξεων λαθραίως τεθεισῶν ἐντὸς νόμου ὅλως ἀσχέτων πρὸς τὸ περιεχόμενον αὐτῶν. Ὁ δεύτερος σοβαρὸς ἐπίσης λόγος εἶναι ὁ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ Γερουσία χρησιμεύει ὡς ρυθμιστής, διότι συμφώνως πρὸς τὸ προσχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς νὰ ὑπάρξῃ σύμπτωσις βουλήσεως ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ Γερουσίας. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὅτι τῆς Γερουσίας ὁ σπουδαιότερος προορισμὸς εἶναι ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἐμφάνισις τῆς Δημοκρατίας καὶ ἡ κατοχύρωσις ταύτης. Ἐγὼ φρονῶ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ οὐ μόνον εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ συνταγματικὸν τοιοῦτον καὶ ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι πολλὰ συνταγματικὰ Κράτη εἶχον τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας πολὺ πρὸ τῶν δημοκρατουμένων. Ἐπίσης νομίζω ὅτι ἡ Γερουσία δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς φραγμός, ὥστε νὰ ἀντιστῇ ἀποτελεσματικῶς εἰς ἀντίθετον πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ροπὴν τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἶναι τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δύνανται ἀσφαλῶς νὰ κατοχυρώσωσιν ἓν πολίτευμα, ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἰσερχόμενος, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Ἰωαννίνων ὑποβληθείσας τροπολογίας, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἀφοῦ πρότερον εἴπω ὀλίγα σχετικῶς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Ὡς εἶναι γνωστόν, τὰ κύρια συστήματα τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας εἶναι τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ τῆς ἐμμέσου. Τὸ μὲν σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἰσχύει εἰς δύο μόνον τῶν νεωτέρων Δημοκρατιῶν, τῆς Πολωνίας καὶ τῆς Τσεχοσλοβακίας. Εἰς δὲ τὰ λοιπὰ Κράτη ὅπου ἰσχύει ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἡ ἐκλογὴ γίνεται ἐμμέσως. Ἡ ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας, συμφώνως πρὸς τὸ προσχεδίασμα τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν συντακτική, ἀφ’ ἑτέρου νομοθετική, δικαστικὴ καὶ πολιτικὴ τοιαύτη. Συντακτικὴ μὲν διότι συμπράττει μετὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος, πλὴν τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν καὶ τὴν μορφὴν αὐτοῦ καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Νομοθετική, διότι συμπράττει μετὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον, δικαστικὴ διότι ἐπὶ ὡρισμένων περιπτώσεων δικάζει τοὺς Ὑπουργούς, τῆς Βουλῆς ὡς κατηγόρου συμπραττούσης μετ’ αὐτῆς. Καὶ τέλος πολιτική, οὐχὶ βεβαίως ἄμεσος τοιαύτη διὰ τῆς παροχῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἔμμεσος διὰ τῆς ἐνασκήσεως ἐλέγχου ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων καὶ παρακωλύσεως τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοθετικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο τὸ παρεδέχθησαν πάντα τὰ Κράτη πλὴν τῆς Πολωνίας καὶ τῆς Τσεχοσλοβακίας. Ἄλλως τε τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας εἶναι συνεπὲς πρὸς τὸν προορισμὸν τῆς Γερουσίας, πρὸς τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν αὐτῆς. Ὅταν κατ’ ἀρχὴν δεχθῶμεν ὅτι ἡ Γερουσία ἀποτελεῖ τὸ συντηρητικὸν στοιχεῖον τῆς Πολιτείας καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅπως αὐτὸ προκύπτῃ ἐκ τῆς ἀμέσου λαϊκῆς ἐκλογῆς, διότι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ἀντιπροσωπεύει τὰς ζωηράς, ἄκρας καὶ ἐπαναστατικάς, ἔστιν ὅτε λαϊκὰς τάσεις καὶ κατὰ συνέπειαν αἴρεται τὸ στοιχεῖον τῆς συντηρητικότητος. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Φθιώτιδος δὲν δέχεται τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, διότι νομίζει ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ εἰς ἄμεσον συμφωνίαν ὁ λαὸς μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπαρτίζουν τὴν Γερουσίαν, ἀλλ’ ἐν μέτρῳ περιωρισμένῳ ὑποστηρίζων ὅτι οἱ ἐκλογεῖς πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν ἡλικίαν τῶν 40 ἐτῶν.

§97Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἄνω τῶν 35 ἐτῶν.

§98Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Τσιριμῶκον ὅτι οἱ ἄγοντες τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας ἀντιπροσωπεύουσι τὸ συντηρητικὸν στοιχεῖον τῆς Κοινωνίας. Ἡ συντηρητικότης δὲν δύναται νὰ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τοὺς νεωτέρους. Οἱ γέροντες ἴσως κατὰ κανόνα νὰ εἶναι συντηρητικώτεροι, ἀλλ’ ἡ συντηρητικότης των μετέχει καὶ τῆς ἐμμονῆς πολλάκις εἰς τὰς προλήψεις τοῦ παρελθόντος, ἀντιτιθεμένας εἰς τὴν σύγχρονον ἐξέλιξιν.

§99Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἡλικία συνδυαζομένη καὶ πρὸς ἄλλας ἰδιότητας.

§100Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἄλλως τε ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας προσκρούει εἰς τὴν βάσιν τῆς μορφῆς αὐτῆς. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπήλλαξε τελείως τὴν Γερουσίαν πάσης πολιτικῆς ἐξουσίας, δὲν τῇ παρέχεται τὸ δικαίωμα παρὰ μόνον νὰ ἐνασκῇ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς πολιτικὸν ζήτημα, ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἢ ἀποδοκιμάζουσα ταύτην.

§101Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ τῇ ἐδώσαμεν μίαν πολιτικὴν ἐξουσίαν νὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§102Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅπως ἔχει διατυπωθῆ τὸ προσχέδιον οὔτε αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν ἔχει, διότι ὅταν ἀναγράφεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπορρέῃ ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἀναγκαῖον προαπαιτούμενον, πρὸς ὕπαρξιν Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ὑπὲρ αὐτῆς δεδηλωμένη γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Κατὰ συνέπειαν ἡ μετὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῆς Γερουσίας διάλυσις παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἔχῃ σύμφωνον ἵνα προσυπογράψῃ τὸ Διάταγμα καὶ τὴν ἐκ τῆς Βουλῆς ἀπορρέουσαν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις διαφωνοῦσα δὲν στέργει εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως, ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν δύναται νὰ ἀπολύσῃ τὴν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἀπολαμβάνουσαν Κυβέρνησιν, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ μὴ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν παρὰ τὴν ἀντίθετον γνώμην καὶ αὐτοῦ καὶ τῆς Γερουσίας.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ κινδυνεύουσα νὰ χάσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς καὶ ἐνόσῳ τὴν ἔχει, ἐπιτυγχάνει τὴν συγκατάθεσιν τῆς Γερουσίας καὶ προβαίνει εἰς τὴν διάλυσιν.

§104Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸ προσχέδιον τοῦ Συντάγματος θεωρεῖ ὡς ἀναγκαῖον προαπαιτούμενον τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς.

§105Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ ὅτι πρέπει νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις σημαίνει ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν Ἀρχὴν ἄνευ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Προκειμένου δὲ νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ ἐφόσον ἔχει ἀντίθετον τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διορίζει ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν καὶ προβαίνει εἰς τὴν διάλυσιν.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ πρόεδρος καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς αὐτὰ ἀνέπτυξαν. Δὲν μεταβάλλεται ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐν σχέσει μὲ τὴν διάλυσιν παρὰ μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι ἀπαιτεῖται διὰ τὸ κῦρος τῆς διαλύσεως ἡ συγκατάθεσις τῆς Γερουσίας.

§107Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα.

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μεταβάλλεται τὸ καθεστώς.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου εἶναι αὐτὴ καὶ δι’ ἡμᾶς.

§110Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸ ζήτημα ἔχει οὕτως. Ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ διαλυθῇ, ἔχων δὲ καὶ σύμφωνον τὴν γνώμην τῆς Γερουσίας στρέφεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν καλεῖ νὰ καταρτίσῃ τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως, τὸ ὁποῖον καὶ νὰ προσυπογράψῃ. Ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρνηθῇ ἔχων ἀντίθετον γνώμην, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὡς μὴ δυνάμενος νὰ καλέσῃ Κυβέρνησιν ἐκ τῆς μειονοψηφίας, νὰ ὑποκύψῃ, καὶ οὕτω ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διαλύηται παρ’ ὅταν ἡ ἰδία θέλῃ τοῦτο, ἐκφράζουσα τὴν γνώμην της διὰ τοῦ τὴν πλειονοψηφίαν ἐκπροσωποῦντος Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν ἢ ἐρώτησις καὶ ζητεῖτε ἀπάντησιν;

§112Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, διότι εἶναι ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰ δικαιώματα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας.

§113Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἔχει μεγάλην σημασίαν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι ἐκ τῆς παροχῆς πολιτικῆς δυνάμεως εἰς τὴν Γερουσίαν ἐξαρτᾶται καὶ ἡ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς συγκρότησις αὐτῆς. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει πολιτικὴν δύναμιν καὶ κατὰ συνέπειαν αἴρεται καὶ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς περὶ τοῦ ὅτι δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἀμέσου θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἔχει ὑποχρέωσιν συμφώνως πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ καλέσῃ τὸν πλειονοψηφοῦντα, διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις μὴ στηριζομένη ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως. Ἑπομένως θὰ καλέσῃ τὸν ἴδιον.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπικαλεσθεῖτε τὴν γνώμην τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἀπὸ ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν. Ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν εἰσηγούμεθα εἶναι ἡ ἑξῆς....

§115Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὴν γνωρίζω. Σεῖς λέγετε ὅτι εἰς περίπτωσιν διαφωνίας μεταξὺ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρέπει οὗτος νὰ παραιτηθῇ καὶ ὅτι δύναται νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ προσυπογραφούσης τὸ σχετικὸν Διάταγμα καὶ Κυβερνήσεως προερχομένης καὶ ἐκ τῆς μειονοψηφίας εἴτε καὶ ὑπηρεσιακῆς τοιαύτης. Τοῦτο ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ προσχεδιάσματος Ἐν αὐτῷ σαφῶς καθορίζεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης ἐν αὐτῷ ἀναφέρεται ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, χωρὶς νὰ ἀναφέρεται καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως αὐτοῦ εἰς περίπτωσιν διαφωνίας.

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι αὐτὴ δὲν εἶναι προσωπικὴ ἑρμηνεία τοῦ εἰσηγητοῦ. Διετυπώθη ἂν εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν, —διότι δὲν παρηκολουθήσατε ὡς μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τὰς συζητήσεις—ἂν εἴχετε, λέγω, τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν, θὰ ἐβλέπατε διὰ μακρῶν ἀναπτυσσομένην τὴν ἄποψιν καὶ θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως ἡ εἰσήγησις καὶ τῆς ἐγκρίσεως ὄχι μόνον ἡ διατύπωσις, ἀλλὰ καὶ ἡ εἰσήγησις τῆς Ἐπιτροπῆς. Λοιπὸν ἀποτελεῖ γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὄχι τοῦ εἰσηγητοῦ. Δεύτερον σᾶς παρέχω μίαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἴσως ἀγνοεῖτε, ὅτι εἰς ὅλα τὰ σύγχρονα κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, περισσότερον δὲ δημοκρατικὸν πάντων εἰς τὸ Γερμανικόν, ἰσχύει αὐτὴ ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν. Συνέβη μάλιστα εἰς τὴν Γερμανικὴν Συνέλευσιν ὅταν τὸ ζήτημα συνεζητεῖτο, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ πολιτεύματος, ὁ Πράϊς, νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παράσχῃ ἐξηγήσεις τινάς. Ἡ δεξιὰ εἰς τὴν Γερμανικὴν Συνέλευσιν ὑπεστήριξεν ὅτι προκειμένου περὶ διαλύσεως, καθὼς καὶ περὶ δημοψηφίσματος—διότι πρόκειται περὶ μιᾶς ἀντιθέσεως ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ νομοθετικῆς—εἶναι περιττὴ ἡ ἀρχὴ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπεστήριξεν ἡ δεξιὰ ἐκεῖ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀρκεῖ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ὀφείλετε δὲ εἰς τὴν ἐπιμονὴν τοῦ Πράϊς τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ ἐκεῖ ἐδέχθησαν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἀρχὴ μιᾶς πρωθυπουργικῆς ὑπογραφῆς, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ὑπογραφὴ ἥτις θὰ εἶναι ἢ ὑπογραφὴ ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ἢ ὑπογραφὴ Κυβερνήσεως μειονοψηφίας. Προσέθεσε δὲ ὁ Πράϊς τοῦτο· ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας σχηματίζει τὴν γνώμην ὅτι ὑπάρχει ἀντίθεσις μεταξὺ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, ἔχει ἐπίσης ὑπ’ ὄψει του πρὸς ποῖον ἐνδεχομένως θὰ ἐστρέφετο ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ καὶ ὤφειλεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἀντλήσῃ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διάλυσιν, ὥστε νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λαὸς περὶ τῆς θελήσεώς του διὰ τὸ μέλλον. Διὰ νὰ συμπεράνω ὅπως βλέπετε δὲν ἀποτελεῖ μίαν προσωπικὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ. Δὲν ἀποτελεῖ πρωτοφανῆ γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἀποτελεῖ τὴν μόνιμον ἀρχὴν καὶ ἑρμηνείαν ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς τὰ σύγχρονα κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, διότι ἄλλως ἡ ἔννοια τῆς διαλύσεως θὰ ἦτο ἀκατανόητος. Θὰ ἐπρόκειτο μᾶλλον περὶ αὐτοδιαλύσεως ἂν ἐπρόκειτο μόνον ἡ πλειονοψηφία διὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποφασίζῃ. Θὰ ἦτο δὲ ἀπολύτως ἀκατανόητον διὰ τὴν μοναδικὴν περίπτωσιν, διὰ τὴν ὁποίαν χρειάζεται ἡ διάλυσις, ὅταν δηλαδὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἤρθη ἡ λαϊκὴ ἐμπιστοσύνη ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἂν δι’ ἐκείνην τὴν περίπτωσιν δὲν αἴρεται τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως. Ποῖον θὰ ἦτο τὸ νόημα τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τῆς διαλύσεως, ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἐσχημάτιζε τὴν γνώμην ὅτι ἡ πλειονοψηφία δὲν ἐκφράζει πλέον τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ καὶ ὅμως ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδίαν πλειονοψηφίαν θὰ ἐξήρτα τὴν διάλυσιν; Ἡ διάλυσις τότε θὰ καθίστατο ἀκατανόητος.

§117Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε εἰσηγητὰ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, αὐτὰ ἐλέχθησαν πολλάκις καὶ ἐξωνυχίσθησαν. Γνωρίζω καλῶς τὰς ἀπόψεις σας, ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἀμφισβητήσω τοῦτο· ὅτι αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας σεῖς ὑποστηρίζετε, εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ προσχεδιάσματος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι δηλαδὴ εἰς περίπτωσιν συμφωνίας τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας μετὰ τῆς Γερουσίας περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ εἰς περίπτωσιν διαφωνίας τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει οὗτος νὰ παραιτηθῇ καὶ δύναται ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ ἐκ τῆς μειονοψηφίας τῆς Βουλῆς νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν.

§118Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἴτε Κυβέρνησιν μειονοψηφίας εἴτε ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν.

§119Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀκριβῶς.

§120Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύναμαι νὰ σᾶς παράσχω τὴν πληροφορίαν ὅτι τοῦτο ἰσχύει καὶ εἰς τὴν Γερμανικὴν Δημοκρατίαν καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην.

§121Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε εἰς τὸ προσχεδίασμα, δὲν ἐκδηλοῖ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχετε ἐν τῷ νῷ, διότι λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπορρέει ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ κάμνητε καμμίαν ἐξαίρεσιν.

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν ὑφίσταται ἡ Βουλή.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ κείμενα, καὶ ἴσως ἔχετε δίκαιον. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διαλελυμένη, ὑφίσταται, καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐλέχθη ὅτι θὰ ἦτο ἴσως περιττὸν νὰ ἀναγραφῇ τοιαύτη αὐτονόητος ἀρχή, ἀλλὰ τὴν ἐθέσαμεν διότι τὴν ἔχουν καὶ τὰ νεώτερα δημοκρατικὰ πολιτεύματα εἰς ἔνδειξιν ἐμφαντικωτέραν τοῦ γενομένου ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ δὲν ὑφίσταται.

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς αὐτὸ διαφωνοῦμεν ριζικῶς.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὰ σχετικὰ ἄρθρα θὰ ὑποβάλητε μίαν τροπολογίαν, εἰς τὰ ἄρθρα δηλαδὴ περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας.

§126Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ διαφωνῶ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐντελῶς πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ διαφωνῶ ριζικῶς εἰς τὰς ἀπόψεις καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, θέλω μίαν διασάφησιν. Ὡς εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ προσχεδιάσματος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἐπιτρέπεται νὰ σχηματισθῇ κυβέρνησις, ἂν δὲν ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Κατὰ συνέπειαν τούτου ἡ Βουλὴ μόνον ἀφ’ ἑαυτῆς δύναται νὰ διαλυθῇ, ἀφοῦ τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως δέον νὰ προσυπογράφῃ ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, ἡ ἐκ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς προερχομένη. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν τοῦτο ἐφόσον δὲν γίνεται διασάφησις εἰς τὸ προσχεδίασμα, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ καταφαίνεται ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δύναται νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἐκ τῆς μειονοψηφίας ἢ καὶ ὑπηρεσιακὴν τοιαύτην. Ἕνεκα τούτου ἐδέχθημεν, συμφωνοῦντος καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Εὐρυτανίας, νὰ περιορισθῇ τὸ ὅριον τὸ χρονικὸν τῆς βουλευτικῆς περιόδου εἰς 3 ἔτη. Κύριε Τσιριμῶκε, τὸ ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπεκφεύγετε δι’ ἀτραπῶν, ἐνῷ ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὴν μεγάλην λεωφόρον. Ὁ κ. Καφαντάρης τότε συνεφώνησε μετ’ ἐμοῦ ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ προσχεδιάσματος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀποκλείει ἐντελῶς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Ἐδέχθημεν τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου τῆς βουλευτικῆς περιόδου εἰς μίαν τριετίαν, διότι ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διελύετο ποτέ, ἀλλὰ θὰ διήνυεν ὁλόκληρον τὴν βουλευτικὴν περίοδον καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν τὴν βουλευτικὴν περίοδον. Πρὸς τὴν γνώμην αὐτὴν συνεφώνησε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐμειώθη ἡ βουλευτικὴ περίοδος εἰς μίαν τριετίαν. Δι’ αὐτῶν, κύριοι, θέλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ὅτι, ἀφοῦ ἡ Γερουσία δὲν εἶναι περιβεβλημένη δι’ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς δυνάμεως, ἀφοῦ ὅσον ἀφορᾷ ἐπίσης τὸ νομοθετικὸν ἔργον μειονεκτεῖ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι καὶ αὕτη δέον νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, ὁ ὁποῖος εἶναι οὐσιώδης καὶ βασικός, τῆς ἀποστερήσεως πάσης σχεδὸν πολιτικῆς δυνάμεως τῆς Γερουσίας καὶ ἕνεκα τοῦ δευτέρου λόγου ἀφορῶντος εἰς τὴν μειονεκτικότητα αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοθετικὸν ἔργον, δὲν πρέπει αὕτη νὰ ἀπορρέῃ ἐκ τῆς ἀμέσου λαϊκῆς θελήσεως, ἀλλὰ νὰ προέρχεται δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Τὸ σύστημα δὲ τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Φθιώτιδος, ὅτι ἡ Γερουσία πρέπει νὰ προέρχεται ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν ἀγόντων ἡλικίαν 40 ἐτῶν ἐκλογέων, δὲν εὑρίσκω ὀρθόν, διότι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Φθιώτιδος, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ κοινοτικά, δημοτικὰ καὶ νομαρχιακὰ Συμβούλια, διότι ταῦτα δὲν ἐδοκιμάσθησαν ἂν δύνανται νὰ ἐξαρθῶσιν εἰς περιωπήν, ὥστε νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἐκλέκτορες τῆς Γερουσίας, τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Καὶ διατί, ἂν οἱ ἐκλογεῖς ἀπὸ τοῦ 40οῦ ἔτους τῆς ἡλικίας των εἶναι ὥριμοι νὰ ἐκλέγωσι Γερουσίαν, δὲν εἶναι ὥριμοι οἱ ἐκλεκτοὶ τούτων, οἱ συγκροτοῦντες τὰ νομαρχιακά, δημοτικὰ καὶ κοινοτικὰ Συμβούλια; Καὶ διατί ἐμπνέουν περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην οἱ συμπληρώσαντες τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, ὡς συγκεντροῦντες τὴν συνείδησιν, τὴν πεῖραν καὶ ἄλλα στοιχεῖα καὶ δὲν συγκεντρώνουν τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἰς μεγαλύτερον βαθμὸν οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ;

§127Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Διότι εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων. Θὰ γίνωνται καταχρήσεις.

§128Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δεύτερος λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὁ κ. Τσιριμῶκος προτείνει τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, εἶναι ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου τοιαύτης θὰ ἀναπτυχθῇ εἰς μέγαν βαθμὸν ἡ συναλλαγή, διότι θὰ δημιουργηθῇ εἰς ἀλληλόχρεας λογαριασμὸς μεταξὺ ὀλίγων ἐκλεκτόρων καὶ τῶν ὑποψηφίων γερουσιαστῶν. Τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς εἶναι ζήτημα γενικόν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς ἀνάγεται εἰς γενικώτερα αἴτια, εἰς τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας ὅταν εἶναι καιρός. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἂν ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ εὐρύτερον ἢ στενώτερον κύκλον ἐκλογέων. Πολὺ καλὰ γνωρίζομεν, κύριοι, ὅτι ἡ συναλλαγὴ ἀσκεῖται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, διότι πάντοτε οἱ αὐτοὶ ἐκλογεῖς ἔχουν ἀνάγκην ὑπηρεσιῶν ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν. Εἶναι μία καὶ μόνη ἡ τάξις αὐτὴ τῶν ἐκλογέων, οἱ θεσιθῆραι, οἱ ὁπωσδήποτε θέλοντες νὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἴτε στενώτερος λοιπὸν εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, εἴτε εὐρύτερος, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν ἐπίδρασιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς. Ἄλλως τε ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς ἐκλογῆς τὸν ὁποῖον προτείνετε εἶναι ἓν εἶδος ἐμμέσου τρόπου, ἀφοῦ οἱ ἔχοντες ἡλικίαν ἄνω τῶν 35 ἐτῶν θὰ ἀπαρτίζωσι τὸν ἐκλογικὸν Σύλλογον. Ἄλλως τε ἂν δημιουργήσωμεν τὰς εὐρείας ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅπως εἶπεν ὀρθῶς ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», θὰ εὐρύνωμεν κατὰ πολὺ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτόρων καὶ οὕτω θὰ ἐξασθενήσῃ ὁ προσωπικὸς σύνδεσμος μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ὑποψηφίων γερουσιαστῶν, ἐλαττουμένου σημαντικῶς τοῦ ἐκ τοῦ φόβου τῆς συναλλαγῆς μειονεκτήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Τούτων οὕτως ἐχόντων ἀποκρούω ἀπολύτως τὴν δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, Σώματος τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν θὰ κέκτηται πολιτικὴν δύναμιν, μειωμένην δὲ τοιαύτην νομοθετικήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν Γερουσίαν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων συμφωνῶ κατ’ ἀρχήν, προχωρῶν εἰς τὴν σχετικὴν διατύπωσιν ἐν τῷ προσχεδιάσματι τοῦ Συντάγματος περὶ ἐκλογῆς 25 ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ὁ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δ. Ἑνώσεως προτεινόμενος ἀριθμὸς εἶναι ὑπερβολικός, ἀφοῦ οἱ παρ’ ἡμῖν ἐπαγγελματίαι δὲν εἶναι πάντες ὀργανωμένοι. Ὀλίγαι εἶναι αἱ ἐν Ἑλλάδι ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, ἀλλὰ καὶ αὗται δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐξελίξεως, ὥστε νὰ δύνανται διὰ μεγάλου ἀριθμοῦ ἀντιπροσωπευόμεναι εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ συμβάλωσιν ὠφελίμως εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ Κράτους, ἐφωδιασμένοι μὲ τὰ προσόντα τῆς πείρας καὶ τῆς εἰδικότητος τῆς ἐκδηλώσεως τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, τὴν ὁποίαν ἡ ὀργάνωσίς των ἐκπροσωπεῖ. Ὅταν αἱ ἤδη ὑφιστάμεναι ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις προαχθῶσι καὶ ἀφ’ ἑτέρου συγκροτηθῶσιν εἰς τοιαύτας πάντες οἱ ἐπαγγελματίαι, δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν, οἵτινες θὰ προέρχωνται ἐξ αὐτῶν. Ὡς εἶναι γνωστόν, ὁ νέος ἡμῶν καταστατικὸς χάρτης θὰ ἐπιτρέπῃ τὴν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας ἀναθεώρησιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ὡς τοιαῦται χαρακτηρίζονται μόνον αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Τέλος, κύριοι συνάδελφοι, ἀποκρούω ἀπολύτως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» περὶ ἐκλογῆς κατ’ ἀναλογίαν τῶν κομμάτων παρὰ τῆς Βουλῆς 15 γερουσιαστῶν. Τοῦτο ἀντιτίθεται πρὸς τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν, ὡς νομοθετικοῦ Σώματος ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπηλλαγμένου πολιτικοῦ χρωματισμοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ἀποστεροῦμεν τὴν Γερουσίαν πάσης σχεδὸν πολιτικῆς δυνάμεως. Οἱ παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκλεχθησόμενοι θὰ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τρόπον τινὰ ἐν αὐτῇ τῶν κομμάτων, οἱ τοποτηρηταὶ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλωσι πᾶσαν μέριμναν καθ’ ὑπόδειξιν τῶν ἀρχηγῶν των νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν Γερουσίαν ὑπὲρ τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος τοῦ κόμματος αὐτῶν. Θὰ εἶναι ἐν αὐτῇ οἱ πυρῆνες πρὸς δημιουργίαν κομματικῶν ῥοπῶν ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Θὰ εἶναι λίαν ἐπικίνδυνοι ὅταν ἀνήκωσιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, καταβάλοντες πᾶσαν προσπάθειαν νὰ ματαιώνωσιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ τὸ νομοθετικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιδιώκοντες οὕτω τὴν παραίτησιν αὐτῆς. Οὕτω θὰ μεταβάλωσι τὸν προορισμὸν τῆς Γερουσίας ἀπὸ Σώματος μὴ πολιτικοῦ εἰς ἔμμεσον τοιοῦτον πρὸς μεγίστην βλάβην καὶ τῆς εὐρύθμου λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος καὶ αὐτοῦ τοῦ γοήτρου τῆς Γερουσίας. Ἐπίσης ὁ διορισμὸς τῶν γερουσιαστῶν τούτων παρὰ τῶν κομμάτων θὰ γεννήσῃ τὴν ἐντύπωσιν παρὰ τῇ λαϊκῇ συνειδήσει ὅτι οὗτοι θὰ εἶναι διωρισμένοι τρόπον τινὰ ὑπάλληλοι τῶν κομμάτων, εἰσαγομένης οὕτω τῆς συναλλαγῆς καὶ κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν γερουσιαστῶν. Τοῦτο θὰ καταρρίψῃ εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν τὸ ἀξίωμα τοῦ γερουσιαστοῦ καὶ αὐτὸν τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Μὴ λησμονῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἰσχύσας παρ’ ἡμῖν κατηργήθη ὡς ἀποτυχὼν λαϊκῇ βοῇ καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν κρατεῖ κάποια προκατάληψις παρὰ τῷ λαῷ διὰ τὸν θεσμὸν τοῦτον. Εἶναι ἀνάγκη ὅθεν χάριν αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ καὶ τῆς διατηρήσεώς του νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσοχὴν νὰ συγκροτηθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ προσκρούσῃ εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, προκαταλειμμένην ἐκ τοῦ παρελθόντος κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ γίνῃ εὐμενῶς ἀποδεκτὸς κατὰ τὴν συγκρότησίν του καὶ τὴν ἐφαρμογήν του, ἵνα οὕτω παραμείνῃ μόνιμος καὶ ἐπωφελὴς διὰ τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι οἱ παρὰ τῶν κομμάτων ἐκλεχθησόμενοι γερουσιασταὶ θὰ εἶναι τὰ ζιζάνια ἐν αὐτῇ, θὰ ἐπιδιώξωσι τὴν κομματικὴν ἐν αὐτῇ ὠφέλειαν, θὰ ἐκτρέψωσι τοῦ προορισμοῦ του τὸ Σῶμα, θὰ τὸ φθείρωσιν εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, ἡ ὁποία τέλος θὰ ἐξεγερθῇ καὶ θὰ ἀξιώσῃ τὴν κατάργησιν τῆς Γερουσίας, ὡς ἐγένετο κατὰ τὴν πρώτην ἐν Ἑλλάδι ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ τούτου. Ἕνεκεν τῶν λόγων τούτων κηρύσσομαι ἀπολύτως κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» περὶ προτάσεως παρὰ τῆς Βουλῆς ἀριθμοῦ τινὸς γερουσιαστῶν κατ’ ἀναλογίαν τῶν κομμάτων. Ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ πάντα ἄλλον διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν καὶ μονιμοποίησιν αὐτοῦ, θὰ στέρξῃ νὰ παραιτηθῇ τῆς προτάσεως ταύτης. (Χειροκροτήματα).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κιαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§130Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Τρία εἶναι τὰ συστήματα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῆς Γερουσίας. Τὸ σύστημα τοῦ διορισμοῦ, τὸ σύστημα τῆς κληρονομικότητος καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς. Τὰ δύο πρῶτα συστήματα δὲν θὰ ἀπασχολήσουν ἡμᾶς, κύριοι, σήμερον, οὔτε καὶ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσουν. Τὸ μὲν σύστημα τοῦ διορισμοῦ, διότι εἶναι σύστημα ἀσυγχρόνιστον καὶ διότι εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ἀντίκειται πρὸς τὸ ἀνεξάρτητον φρόνημα· διότι εἶναι ἑπόμενον καὶ εἶναι ἐκ τῆς πείρας ἀποδεδειγμένον ὅτι ὁ διοριζόμενος δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ ἐξάρτησιν ἀπὸ τὸν διορίζοντα. Τὸ σύστημα τῆς κληρονομικότητος κατὰ μείζονα λόγον· διότι τὸ σύστημα τοῦτο ὑποθάλπει τὴν ἀδράνειαν, μαραίνει τὸν ζῆλον πρὸς ἐργασίαν καὶ ἐν γένει δὲν ἐνέχει ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὠθοῦσι πρὸς δρᾶσιν δημιουργικήν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου καὶ διότι τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα πρέπει νὰ ἀναβαπτίζονται κατὰ χρονικὰς περιόδους κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον βραχεῖς εἰς τὴν λαϊκὴν κολυμβήθραν. Ἐναπομένει ἑπομένως τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, τῆς ἐκλογῆς διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῆς Γερουσίας εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν ἑνὸς Ἔθνους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐξαρτᾶται κατὰ μείζονα λόγον ἐκ τοῦ μέτρου, κατὰ τὸ ὁποῖον γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἂν δηλονότι ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας γίνεται δεκτὴ ἐν ὅλῃ της τῇ εὐρύτητι, τότε ἀναμφισβητήτως καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας πρέπει νὰ στηρίζηται ὅσον τὸ δυνατὸν εἰς εὐρύτερον κύκλον ἐκλογέων. Ὅσον δὲ εὐρυτέρα εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς τόσον εὐρύτερος πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, ἐκ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀπορρέῃ τὸ Σῶμα τῆς Γερουσίας. Τώρα ἐξεταστέον, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἡ κατάστασις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ τὸ μέτρον τῆς παραδοχῆς παρ’ ἡμῖν τῆς ἀρχῆς τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἢ ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τοῦ Σώματος τῶν γερουσιαστῶν. Διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποφάσεις, πρὶν παραδεχθῶμεν ἓν ἐκ τῶν συστημάτων τούτων, ὀφείλομεν βεβαίως νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τρόπου τῆς ἐκλογῆς. Τὸ κύριον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται ἐκ μέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν εἶναι τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ὑφίσταται μεταξὺ τῶν δύο Σωμάτων μία διαφορὰ καὶ ὅτι ἡ διαφορὰ αὐτὴ θὰ ἐκλείψῃ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πηγή, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπορρέῃ ἡ Γερουσία, εἶναι ἡ αὐτὴ πηγὴ ἀπὸ τῆς ὁποίας θὰ ἀπορρέῃ καὶ ἡ Βουλή. Τοῦτο δὲν εἶναι παντάπασιν ἀληθές, κύριοι. Δὲν εἶναι ἀληθές, διότι θὰ ἤρκει καὶ μόνον τὸ ἐπαγγελματικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει τὸ ἓν Σῶμα διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀπαραίτητος διαφορὰ καὶ ἑπομένως διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ὠφελιμότης ἐκ τοῦ δευτέρου Σώματος, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἀπορρέῃ ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγὴν ἢ ὄχι. Ἀλλὰ καὶ αἱ διαφοραὶ αὐταί, ἂν ἀποδεχθῶμεν τὸν τρόπον τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, δύνανται νὰ ὑφίστανται καὶ ἐκ τῆς φύσεως τοῦ Σώματος καὶ ἐκ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ λάβωμεν συνταγματικῶς καὶ ἐκ τῶν νομοθετικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ καθιερώσωμεν. Καὶ πρῶτον ἡ διαφορὰ αὐτὴ ὑφίσταται λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, διότι, ὅπως παρεδέχθημεν ἤδη, ἡ Γερουσία θὰ ἀποτελεῖται ἐκ τοῦ ἡμίσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ μόνον εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ ἔχῃ ἄλλας τάσεις ἡ Γερουσία καὶ ἄλλας τάσεις ἡ Βουλή. Δευτέρα διαφορὰ ὑφίσταται λόγῳ τῶν προσόντων. Ἐδέχθημεν ὅτι οἱ μὲν βουλευταὶ πρέπει νὰ ἔχουν συμπληρώσει τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, οἱ δὲ γερουσιασταὶ νὰ ἔχουν συμπληρώσει τὸ 40ὸν ἢ 45ον ἔτος. Ἰδοὺ δευτέρα διαφορά, ἡ ὁποία ἵσταται μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας. Τρίτη διαφορὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῆς ἐντολῆς. Ἡ μὲν Βουλὴ θὰ διαρκῇ ἐπὶ μίαν τριετίαν, ἐνῷ ἡ Γερουσία θὰ ἔχῃ ἐντολὴν μακράν, 9 ἐτῶν, καὶ ἡ μὲν Βουλὴ θὰ ἀνανεοῦται ὁλοκληρωτικῶς, ἡ δὲ Γερουσία θὰ ἀνανεοῦται μερικῶς, ἓν τμῆμα αὐτῆς κατὰ ἓν τριετὲς διάστημα· μία ἄλλη ἑπομένως διαφορά. Ἀλλὰ καὶ τετάρτην διαφοράν, κύριοι πληρεξούσιοι, δύνασθε νὰ ὁρίσητε. Ἡ Γερουσία νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ εὐρυτέραν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὅταν ἐκλέγηται ἀπὸ εὐρυτέραν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀναμφισβητήτως θὰ ὑφίσταται διαφορὰ μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, ὥστε βλέπετε ὅτι καὶ ἐκ τῆς φύσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑφίσταται αὐτὴ ἡ διαφορά, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ ὑφίστανται οἱ συνήγοροι τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἀλλά, ὅπως ἀπεδέχθημεν ἤδη διὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως περὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Γερουσίας, ἡ Γερουσία ἐπὶ πλέον δὲν θὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν μὲ τὴν Βουλήν. Ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἴσην ἀντιπροσωπευτικὴν ἀξίαν, διότι καὶ τοῦτο προβάλλεται, ὅτι, ὅταν ἐκλέγεται ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὸν αὐτὸν ἐκλογικὸν σύλλογον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγεται καὶ ἡ Γερουσία, θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἀντιπροσωπευτικὴν ἀξίαν καὶ ἑπομένως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν μεταξὺ αὐτῶν συγκρούσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ καταρρίψουν τὸ κῦρος τοῦ ἑνὸς Σώματος, ἰδίως τοῦ Σώματος τῆς Γερουσίας, διότι εἶναι ἑπόμενον ὅτι ἡ Βουλή, ἥτις θὰ προέρχηται ἐγγύτερον ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἐκλογήν, ἑκάστοτε, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιοῖ ὅτι αὕτη ἔχει μείζονα ἀντιπροσωπευτικὴν ἀξίαν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὰς συγκρούσεις. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐρρυθμίσθη ἤδη συνταγματικῶς διὰ τῆς διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας καθορίζεται ὅτι ἡ Γερουσία δὲν θὰ ἔχῃ πολιτικὴν δύναμιν ἴσην μὲ τὸ πρῶτον Νομοθετικὸν Σῶμα. Ὥστε ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ διαφορὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦν οἱ ὑποστηρίζοντες τὸν ἔμμεσον τρόπον τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τὸν ἄμεσον τρόπον τῆς ἐκλογῆς, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑφίσταται μεταξὺ τῶν δύο τούτων Σωμάτων, καὶ τὸ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα θὰ ἔχῃ τὴν ὠφελιμότητα, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ καὶ ἂν δὲν ἀπορρέῃ ἀπὸ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον ὑμῶν, καθιεροῦται σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ διαφορὰ ἐκείνη θὰ εἶναι ἔτι μᾶλλον καταφανεστέρα. Διότι, ἂν ἡ Βουλὴ θὰ προέρχηται ἐκ τῆς ἐκλογῆς ὅλων τῶν πολιτῶν τῶν συμπληρωσάντων τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑποβάλω καὶ ἡ ὁποία ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Οἱ γερουσιασταὶ ἐκλέγονται ἀπὸ ἐκλογικοὺς συλλόγους ἀπαρτιζομένους ὑπὸ πολίτας συμπληρώσαντας τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των». Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς βλέπετε ὅτι ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἀπορρέῃ ἡ Γερουσία εἶναι ὅλως διόλου διάφορος ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἀπορρέῃ ἡ Βουλή, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο θὰ ἔχωμεν τὴν διαφορὰν ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑφίσταται μεταξὺ τῶν δύο Νομοθετικῶν Σωμάτων. Τὸ ἔμμεσον σύστημα τῆς ἐκλογῆς, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἀποδοκιμάζω καὶ τὸ ἀποκρούω, πρῶτον διότι τὸ θεωρῶ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς, καθόσον, ὅπως προλαβόντως εἶπον, παρ’ ἡμῖν βάσις θεμελιώδης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Πρὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθημεν ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ εὐρύτητι, δὲν συμφωνεῖ ὁ ἔμμεσος τρόπος ἐκλογῆς, δὲν εἶναι ἑπομένως σύμφωνον πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διέπῃ ὅλας τὰς πράξεις ἡμῶν, προκειμένου περὶ θεσμῶν, οἵτινες θέλουσιν ὁλοκληρώσει τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Διότι κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, κύριοι, δὲν εἶναι ὁ λαὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Γερουσίας. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς ἐκλογῆς, εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐκλογέως ὑποκαθίσταται ὁ νόμος. Θὰ ἔλθῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξελέγη πρὸς ἄλλον σκοπὸν καὶ δι’ ἄλλην αἰτίαν, καὶ θὰ ὑποκαθιστᾷ εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἐκλογέως τὴν θέλησιν τὴν ἰδικήν του. Τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ σύγχρονον δημοκρατικὸν πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως τὸ θεωρῶ λίαν ἐπικίνδυνον, ὡς ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι ὅσον στενώτερος εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, ἀπὸ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ προέλθουν οἱ ἐκλέξιμοι ἑνὸς Σώματος, τόσον μεγαλύτερος εἶναι ὁ κίνδυνος καὶ τῆς διαφθορᾶς τῶν χαρακτήρων καὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν συνειδήσεων. Ἑπομένως, κύριοι, δὲν ἔχει μόνον θεωρητικὴν ἀξίαν ἡ γνώμη αὕτη, ἔχει καὶ τὴν πρακτικὴν αὐτῆς ἄποψιν. Φοβοῦμαι δὲ ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ ἀποβῇ καὶ ὄργανον πλουτοκρατικόν· καὶ ἐξηγοῦμαι: Ὅσον στενώτερος εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, τόσον μεγαλυτέραν ἀξίαν ἔχει ἡ ψῆφος καὶ ἀναμφισβητήτως ἕνας νομαρχιακὸς σύμβουλος θὰ ἰσοδυναμῇ πρὸς 1000 ἐκλογεῖς. Ἕνας ἀντιπρόσωπος κοινοτικὸς θὰ ἰσοδυναμῇ πρὸς 500 ἐκλογεῖς, ἐντεῦθεν δὲ ὁ κίνδυνος τῆς συναλλαγῆς. Ὅσον στενώτερος εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων, τόσον μεγαλύτερος ὑπάρχει ἐπὶ πλέον ὁ ἑξῆς κίνδυνος· νὰ ἐπιτυγχάνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται νὰ προβοῦν εἰς μεγαλυτέρας χρηματικὰς θυσίας. Διότι, ὅταν γνωρίζῃ ἕνας ὑποψήφιος ὅτι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ γερουσιαστὴς θὰ χρειάζεται, ἀντὶ 10,000 ψήφων, μόνον 400 καὶ ἐκ τῶν 400 ἔχει 300 καὶ ὅτι τῷ χρειάζονται ἀκόμη 100 ψῆφοι, δὲν θὰ εἶναι δύσκολον νὰ διαθέσῃ χρήματα νὰ τοὺς ἐξαγοράσῃ καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι καὶ ἐναντίον τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἐναντίον αὐτῆς τῆς εὐθυξίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ στηρίζωνται τὰ πολιτεύματα. Ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πρακτικῆς πρέπει νὰ πεισθῶμεν περισσότερον ὅτι δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς προκειμένου νὰ συγκροτήσωμεν τὸ Σῶμα τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ δι’ ἐμὲ ὑπάρχει καὶ ἄλλος σοβαρὸς λόγος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠκούσθη νὰ τονισθῇ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Πρόκειται νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὰ τοπικά μας ὄργανα, εἰς ἐκεῖνα τὰ ὄργανα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶμεν τὴν προαγωγὴν τῆς Διοικήσεως, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶμεν αὐτὴν ταύτην τὴν ἑδραίωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς προσμένει τὴν βελτίωσιν τῆς Διοικήσεως καὶ τὴν ἀγαθὴν αὐτῆς ἐκτέλεσιν, πρόκειται εἰς αὐτὰ νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Δηλαδή, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι οἱ γερουσιασταὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀνήκουν εἰς ὡρισμένας πολιτικὰς ἀποχρώσεις, εἶσθε ὑποχρεωμένοι, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ δεχθῆτε ὅτι καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς κατόπιν εἰδικῶς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, τὸν πρωτεύοντα ρόλον θὰ παίξῃ ἡ πολιτική. Ἐνῷ λοιπὸν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν Διοίκησιν ἀμέτοχον καὶ ξένην ἐντελῶς πρὸς τοὺς κομματικούς μας ἀνταγωνισμούς, θέλομεν ἐγκαθιδρύσει τὸν φατριασμὸν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν τοπικῶν ὀργάνων. Καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, ἀντὶ ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκλέξῃ τὸν Δήμαρχόν του, ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ διορθώσῃ τὸν δρόμον του καὶ τὴν πλατεῖαν, ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ προαγάγῃ ἀπὸ καλαισθητικῆς καὶ πάσης ἀπόψεως τὰ συμφέροντά του, θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκλέξῃ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ ὑποδεικνύῃ ὁ κατὰ τόπους κομματάρχης. Διότι, ἂν δὲν ἔχῃ τοιαῦτα ὄργανα τὸ κόμμα καὶ κοινοτικὰ συμβούλια ἰδικά του καὶ νομαρχιακὰ συμβούλια ἰδικά του καὶ ἀντιπροσώπους τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων ἰδικούς του, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι ἑπόμενον λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ καταβάλληται προσπάθεια ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν τοπικῶν ὀργάνων, ὅπως τὰ ὄργανα αὐτὰ εἶναι κομματικὰ καὶ ὄχι ὄργανα τοπικά, ὅπως ἡμεῖς θέλομεν νὰ τὰ καταστήσωμεν, χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Χώρας. Αὐτὸς εἶναι ὁ σπουδαιότερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν συμμετοχὴν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, νομαρχιακῶν συμβουλίων κλπ. πολιτικῶν παραγόντων. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως ἐξετάζοντες τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἀποτελῇ συνέπειαν τῶν δημοκρατικῶν ἡμῶν σκέψεων καὶ προγράμματος καὶ τῆς δημοκρατικῆς ἀρχῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀπειλεῖ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς λαϊκῶν συμφερόντων. Τὸ ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν πρέπῃ οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἄγουν τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των ἢ ἂν πρέπῃ τὸ ὅριον αὐτὸ νὰ αὐξηθῇ, δὲν τὸ θεωρῶ πολὺ σπουδαῖον. Δύναται καὶ τοῦτο νὰ γίνῃ, ἐφόσον κρίνεται ὅτι εἶναι προτιμότερον οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἔχωσι μεγαλυτέραν ἡλικίαν. Διότι βεβαίως ὁ καθορισμὸς ἀνωτέρας ἡλικίας διὰ τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Γερουσίας ἔχει τὸν δικαιολογητικὸν αὐτοῦ λόγον· καὶ ὁ λόγος εἶναι προφανής. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν σύστημα, τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ἐπιδιώκεται ὅπως οἱ ἐκλογεῖς ἔχουν ὥριμον τὴν σκέψιν, εἶναι ὁπωσδήποτε συντηρητικοὶ καὶ τέλος πάντων ἀποκλεισθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν ὁ κίνδυνος ὅτι οὗτοι θὰ ὑποκύψουν εἰς αἰσθηματολογίας, θὰ παρασυρθῶσι, θὰ παραπλανηθῶσι· διότι οἱ ὡριμώτεροι ἐκλογεῖς καὶ ὡριμωτέραν ἔχουν τὴν σκέψιν καὶ συντηρητικώτεροι εἶναι, ἐφόσον καὶ ἡ Γερουσία πρέπει νὰ εἶναι Σῶμα συντηρητικὸν καὶ ἔχῃ αὐτὸν τὸν προορισμόν, νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἀντίρροπον τέλος πάντων τοῦ πολιτεύματος, ἀναμφισβητήτως λογικὸν εἶναι νὰ ἀπορρέῃ καὶ ἐξ ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνωτέραν τὴν ἡλικίαν. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἐφεύρημα ἰδικόν μας. Τοῦτο ἰσχύει καὶ εἰς τὰς νεωτέρας Δημοκρατίας καὶ εἰς τὸ νεώτερον πάντων τῶν Συνταγμάτων, τὸ Πολωνικόν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Πολωνικοῦ Συντάγματος (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἐκ μελῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν καθ’ ἕκαστα νομῶν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, καθολικῆς, ἀμέσου, ἴσως καὶ ἀναλογικῆς... κλπ.». Τὸ ἴδιον ὁρίζει καὶ τὸ Σύνταγμα τῆς Τσεχοσλοβακίας τὸ ὁποῖον ἐπίσης εἶναι ἐκ τῶν νεωτέρων Συνταγμάτων. Τὸ νεώτατον ὅμως πάντων εἶναι τὸ Πολωνικόν. Ἡμεῖς, ἀνεξαρτήτως τοῦ τί καθιεροῦται εἰς ἄλλα πολιτεύματα ἢ ὄχι, διὰ τοὺς σοβαροὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέπτυξα καὶ ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν, πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν ἐγγύησιν ὅτι ἡ Γερουσία θὰ προέρχηται πράγματι ἐκ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι ἐκ τῆς πλασματικῆς θελήσεως. Διότι πλασματικὴ θὰ εἶναι ἡ θέλησις τῶν ἐκλογέων, κύριοι, διότι δὲν ἀπαιτεῖται κόπος μέγας διὰ νὰ ἀντιληφθῇ κανεὶς ὅτι, καὶ ἂν δεχώμεθα ὅτι θὰ ἰσχύῃ αὐτὴ ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ διὰ τοὺς ἐκλέκτορας — ἂς τοὺς ὀνομάσωμεν οὕτως — ὅτι ὁ ἐκλέκτωρ θὰ ἐκλέγεται διὰ νὰ ψηφίσῃ ὡρισμένα πρόσωπα, καὶ ἂν τὸ δεχθῶμεν ἀκόμη αὐτό, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ καὶ ὅτι ὁ ἐκλέκτωρ θὰ τὴν κανονίσῃ τὴν ψῆφον αὐτοῦ σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντά του. Μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου κάτι τὸ ὁποῖον μοὶ ἀφηγεῖτο ὁ μακαρίτης ὁ πατέρας μου· διότι ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἴσχυε ἐν Κρήτῃ, ἡ ὁποία εἶχεν αὐτόνομον πολίτευμα ἀπὸ τοῦ 1878, καὶ σύμφωνα μὲ αὐτὸ τὸ ψευτοπολίτευμα ἐξελέγοντο ἀντιπρόσωποι τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν τὴν Βουλήν. Ἐξέλεγε λοιπὸν ὁ λαὸς ἀπὸ κάθε περιφέρειαν ὡρισμένους ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ συνήρχοντο κατόπιν διὰ νὰ ἐκλέξουν τὸν ἀντιπρόσωπον. Τί ἐγίνετο; Ὅπως μοὶ διηγεῖτο, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐκλεγομένων ἀντιπροσώπων ἔδιδε ψῆφον σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι τὸν εἶχον ἐκλέξει. Παραδείγματος χάριν τῷ ἔδιδεν ἐντολὴν νὰ ἐκλέξῃ τὸν κ. Τσιριμῶκον καὶ αὐτὸς ἐξέλεγε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. «Διατί τὸν ἐξέλεξες αὐτόν;» τὸν ἠρώτων. «Μὰ βρὲ ἀδελφέ», ἔλεγε, «εἶναι καλύτερος αὐτὸς καὶ...». Αὐτὸ περίπου θὰ συμβῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι· διότι καθεὶς ἐκ τῶν ἐκλεκτόρων θὰ συνταυτίζῃ τὴν γνώμην του καὶ θὰ κανονίζῃ αὐτὴν σύμφωνα μὲ τὰς ἐκτιμήσεις του καὶ τὰς προσωπικάς του συμπαθείας, πρὸς τὸ συμφέρον του τὸ τοπικὸν κλπ. Ἑπομένως ὄχι μόνον θὰ νοθεύεται ἡ ψῆφος, ἀναμφισβητήτως, τοῦ ἐκλογέως, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς διαφθορεῖον τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Δὲν φρονῶ λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι, προκειμένου νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοιούτου σοβαροῦ ζητήματος, πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν τοιαύτας ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι, ἐνῷ δὲν ἔχουσι τίποτε τὸ ὑπὲρ ἑαυτῶν, καμμίαν ἀρετήν, ἐξ ἀντιθέτου μᾶς ἀπειλοῦσι μὲ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα ἤδη ἐνώπιον ὑμῶν.

§131Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ἤμην ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀγορεύσεώς σας καὶ ἐνδεχόμενον νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια· ἐν τούτοις θὰ μοὶ συγχωρήσητε μίαν διακοπήν. Τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω εἰς τὴν γενικὴν καὶ ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, εἶναι τοῦτο, διότι δὲν γνωρίζω ποῖα εἶναι τὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν Πολωνῶν, ἀλλὰ τῶν Ἑλλήνων τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τὰ γνωρίζομεν ὅλοι, καὶ γνωρίζομεν ὅτι ἔχει δημιουργηθῆ ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐχρεωκόπησε, λόγῳ τῆς πολιτικῆς συναλλαγῆς, ἡ ὁποία διενεργεῖται ὄχι μόνον ἔξω τῆς Βουλῆς, εἰς τὸν κύκλον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, εἰς τὸν κύκλον τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας· καὶ ἐξηγοῦμαι: Ἀπὸ αἴσθημα πολιτικῆς αὐτοσυντηρήσεως ὁ βουλευτὴς ἀναγκάζεται, ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν γενικῶν καὶ τοῦ συνόλου, νὰ ψηφίζῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι εἶναι δημοφιλεῖς. Ἐψηφίσαμεν νόμους περὶ ἀμνηστείας τῶν ἀνυποτάκτων, περὶ ἀμνηστείας τῶν ἐγκληματιῶν, οἱ ὁποῖοι ἴσως εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον ἀντιτίθενται, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις αὐτῶν ἐκ λόγων πολιτικῆς σκοπιμότητος καὶ ἀπὸ πνεῦμα πολιτικῆς αὐτοσυντηρήσεως καὶ παρατάσεως τοῦ δημοσίου βίου, καὶ τοῦτο διότι ὁ βουλευτὴς ἀρύεται τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ λαοῦ. Σήμερον καθιεροῦμεν ἓν δεύτερον Σῶμα μὲ «βέτο», ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς μία τροχοπέδη τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διὰ νὰ δύναται τὸ δεύτερον Σῶμα, μὲ τὸ προνόμιον τῆς ἀρνησικυρίας, νὰ λέγῃ ὅτι «ὁ νόμος αὐτὸς ἠμπορεῖ νὰ εἶναι δημοτικός, ἀλλὰ ἀντιτίθεται εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα». Ὅταν ὅμως καὶ τὸ Σῶμα αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ τὸ αὐτὸ σύστημα, ἀπὸ τὴν αὐτὴν προέλευσιν, τί τὸ θέλετε, ὅταν τὴν ἐκλογὴν τοῦ γερουσιαστοῦ τὴν ἐξαρτήσητε ἀπὸ τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν; Ἐνῷ διὰ τοῦ ἄλλου συστήματος ἀποφεύγονται αὐτὰ καὶ καθίσταται ὁ γερουσιαστὴς ἀνεπηρέαστος ἀπὸ τῶν ἀτομικῶν ἀδυναμιῶν καὶ ἀπὸ τῶν πιέσεων τοῦ λαοῦ.

§132Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἐὰν μὲ εἴχετε παρακολουθήσει ἐξ ἀρχῆς, δὲν θὰ ἐκάμνατε αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Διότι σεῖς θέλετε; Θέλετε νὰ ἀποφύγωμεν τὴν συναλλαγήν. Ἔ, λοιπόν, κ. συνάδελφε, ὄχι μόνον δὲν ἀποφεύγετε τὴν συναλλαγήν μὲ τὸ ἔμμεσον σύστημα τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ τὴν προάγετε καὶ ἀναμφισβητήτως ἡ Γερουσία θὰ καταστῇ ἀκαδημία τῆς συναλλαγῆς. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω διατί· διότι ὅσον ὀλιγώτεροι εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέξουν ἓν πρόσωπον, τόσον μεγαλύτερος εἶναι ὁ κίνδυνος νὰ καταστῇ ἡ Γερουσία ὄργανον τῆς πλουτοκρατίας. Ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα ἀκριβῶς κατὰ τῆς συναλλαγῆς, ἀκριβῶς κατὰ τοῦ φαυλοκρατικοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον συνάπτεται μεταξὺ βουλευτοῦ, ἐκλογέως καὶ Κυβερνήσεως, ὑποστηρίζομεν ὅτι ὁ κύκλος τῶν ἐκλογέων πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερος διὰ νὰ ὑπάρξουν αἱ ἐγγυήσεις ὅτι οἱ κίνδυνοι τῆς διαφθορᾶς αὐτῆς καὶ τῆς ἐξαχρειώσεως τῶν συνειδήσεων θὰ ἀποφευχθῶσιν ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῶσιν. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα ὅτι πρέπει ἡ Γερουσία νὰ προέρχηται ἐκ τῶν αὐτῶν ἐκλογικῶν συλλόγων, ἐκ τῶν ὁποίων προέρχεται καὶ ἡ Βουλή.

§133Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Περιορίζετε τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας.

§134Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Βεβαίως· διότι, ὅταν ἔχῃ τις νὰ κάμῃ μὲ ἀνθρώπους 40 ἢ 45 ἐτῶν, μὲ νοικοκυραίους συντηρητικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πλέον ὥριμον τὴν σκέψιν καὶ οἱ ὁποῖοι κάθηνται καθημερινῶς εἰς τὰς πλατείας τῶν χωρίων, κάτω ἀπὸ τοὺς πλατάνους, καὶ συζητοῦν διὰ τὸ κοινὸν συμφέρον, ἀναμφισβητήτως ὅταν εἰς αὐτοὺς ἀναθέσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ὑπάρχουν ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὀλιγώτερον θὰ διαφθαρῶσι καὶ ὀλιγώτερον θὰ διαθέσωσι τὴν ψῆφόν των χάριν τῶν ἰδιαιτέρων κομματικῶν καὶ προσωπικῶν συμφερόντων. Εἰς ὅλας τὰς κοινότητας τί συμβαίνει; Νομίζετε ὅτι εἶναι οἱ καλύτεροι, οἱ τιμιώτεροι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἢ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων; Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐκλέγονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν καὶ μόνον τὰς κοινότητας καὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαφθείρουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸν παρουσιάζουν ὑφ’ οἵαν παρουσιάζεται σήμερον μορφήν. Λοιπὸν εἰς αὐτοὺς θέλετε νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας καὶ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγουν τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον προορίζομεν ὡς ἀντίρροπον τοῦ πολιτεύματος;

§135Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Αὐτοὶ οἱ διεφθαρμένοι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, οἱ πρόεδροι καὶ οἱ σύμβουλοι τῶν κοινοτήτων παρὰ τίνος ἐκλέγονται;

§136Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δὲν εὑρίσκονται νοικοκυραῖοι, οἱ ὁποῖοι νὰ δέχωνται νὰ ἐκλεγοῦν, καὶ ἐπιβάλλονται οἱ κατεργαραῖοι. Αὐτὸ εἶναι κοινὸν μυστικόν.

§137Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀπορῶ πῶς φαίνεσθε ἀγνοοῦντες καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ μεθ’ ὑμῶν συμφωνοῦντες ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς οἱ ὑποψήφιοι καταφεύγουν εἰς ὡρισμένους ἀνθρώπους, εἰς τοὺς λεγομένους κομματάρχας, ἀναπτυχθέντας μὲ τὸ ἴδιον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἕκαστος ὑποψήφιος δὲν ἀποβλέπει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τῶν πολλῶν, ὁπότε ἤθελεν ἐξατμισθῆ ἡ συναλλαγή, ἀλλ’ ἀποβλέπει εἰς ὡρισμένους κομματάρχας. Καὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος εἶμαι βέβαιος ὅτι, ὅταν μεταβαίνῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του διὰ νὰ συγκροτήσῃ τὸν συνδυασμόν του, καλεῖ εἰς συμβούλιον τοὺς κομματάρχας του, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀποβλέπει καὶ μετὰ τῶν ὁποίων συνάπτει σχέσεις πολιτικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀναπτύσσεται ἡ συναλλαγὴ μεταξὺ τοῦ κ. Τσιριμώκου καὶ τῶν κομματαρχῶν του.

§138Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπειδὴ ἀπευθύνεσθε πρὸς ἐμέ, σᾶς λέγω ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, συνταγματοποιεῖτε τοὺς κομματάρχας καὶ λέγετε εἰς τοὺς ὑποψηφίους γερουσιαστὰς ὅτι «θὰ ἀπευθύνεσθε εἰς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκλέκτορες».

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καταφεύγει τις καὶ σήμερον διὰ τῶν κομματαρχῶν εἰς τὸν λαόν. Καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. Κιαγιᾶ καὶ τοῦ κ. Τσιριμώκου, καὶ εἴ τινος ἄλλου, θὰ καταφεύγῃ τις διὰ τῶν κομματαρχῶν εἰς τὸν λαόν, ἐνῷ ἀντιθέτως θὰ καταφεύγῃ μόνον εἰς τοὺς κομματάρχας, ὁ δὲ λαὸς θὰ εἶναι ἀποξενωμένος.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἐσφαλμένον ὅτι οἱ κοινοτικοὶ καὶ δημοτικοὶ σύμβουλοι εἶναι κομματάρχαι. Κατὰ κανόνα εἶναι ἐκλεκτὰ πρόσωπα εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας.

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι κομματάρχαι; Ἴσως νὰ εἶναι ἐξαίρεσις εἰς τὴν Ἀρκαδίαν· εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους νομοὺς εἶναι κομματάρχαι.

§142Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Διατί θὰ καταφύγετε εἰς τοὺς κομματάρχας, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὸν λαόν; Εἶναι ἐκμεταλλευταὶ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ καὶ ἡ διαφθορὰ εἶναι διπλῆ, διαφθορὰ ἐξ αὐτῶν καὶ διαφθορὰ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ λαοῦ.

§143Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔλεγον μάλιστα καὶ τὸ ἑξῆς διὰ νὰ μὴ ἀγορεύσω, ἀφοῦ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Φθιώτιδος καὶ ὑμεῖς εἶναι ἀρκετὰ πειστικά. Ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀμμέσου ἐκλογῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας τῆς Γερουσίας. Δὲν ἔγινεν ὅμως δεκτὴ ἡ ἄποψίς μου, νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν δύναμιν ἡ Γερουσία, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ Βουλή. Διὰ νὰ ἔχῃ ἤδη ἠθικὴν δύναμιν μεγαλυτέραν ἡ Γερουσία, ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχῃ νομικήν, θὰ πρέπῃ νὰ ἀπορρέῃ καὶ αὕτη ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως μόνον διὰ τῆς ἠθικῆς δυνάμεως θὰ ἐπιβληθῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὀρθότερον τὸ σύστημα τοῦτο.

§144Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι οἱ κοινοτικοὶ καὶ δημοτικοὶ ἄρχοντες εἶναι κομματάρχαι.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι πανταχοῦ βέβαια. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ κομματαρχῶν. Εἶπον λοιπὸν ὅτι, ἂν οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ σύμβουλοι εἶναι κομματάρχαι, τότε διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ καταφεύγομεν εἰς τοὺς κομματάρχας, ἐνῷ διὰ τοῦ ἄλλου συστήματος καταφεύγομεν διὰ τῶν κομματαρχῶν εἰς τὸν λαόν. Ἡ πεῖρα τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῶν κομματαρχῶν ἐν τῷ νομῷ εἰς τὸν ὁποῖον πολιτεύομαι εἶναι ὅτι ἀπὸ τοῦ 1910 ἡ δύναμις τῶν κομματαρχῶν ἔχει ἐλαττωθῆ καταπληκτικῶς, εἰς τρόπον ὥστε συνήθως ἀναγκάζονται καὶ σύρονται αὐτοὶ ὄπισθεν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὅτι πάντως ἔχουν κάποιαν δύναμιν. Ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο· ἂν ἡ ἐκλογὴ διὰ τοῦ περιωρισμένου ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, ἀριθμοῦ συνισταμένου μόνον ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς τοὺς ὑπερβάντας τὸ 30ὸν ἢ τὸ 35ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἤδη δὲ ἄλλα νέα Κράτη ἐδέχθησαν ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν οἱ ἐκλογεῖς πρέπει νὰ ἔχουν ἡλικίαν ὑπερτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχουν διὰ τὸ κάτω νομοθετικὸν Σῶμα, ἂν αὐτὴ ἡ ἐκλογὴ ὀνομάζεται ὀλιγαρχία, ἡ ἐκλογὴ ἀπὸ τοὺς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς συμβούλους πρέπει νὰ ὀνομάζηται ὀλιγισταρχία.

§146Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἀνεξαρτήτως τῶν λόγων αὐτῶν, τοὺς ὁποίους προέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ καταργήσωμεν τοὺς κομματάρχας, τοὺς ὁποίους ὅλοι θεωροῦμεν ὡς πληγὴν κοινωνικήν, θὰ δημιουργήσωμεν νέους, διότι πᾶς τις, ὁ ὁποῖος θὰ γνωρίζῃ ὅτι ἀπὸ αὐτὸν θὰ ἀναδειχθῇ 1 γερουσιαστής, θὰ ἐπιδιώκῃ νὰ ἀποκτήσῃ ἓν δημοτικὸν ἢ κοινοτικὸν ἀξίωμα, καὶ οὕτως ἐπισήμως θὰ ἐγκαθιδρύσητε τοὺς κομματάρχας ἐν Ἑλλάδι, θὰ μεταβάλλητε δηλαδὴ ὡρισμένους παράγοντας εἰς τοπικοὺς τοπάρχας. Αὐτὸ ποτὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεώς μας.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον;

§148ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 5ην μ.μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)