1925.05.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 194

Παρασκευὴ 29 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν ἀναβάλλεται ἕως οὗ διανεμηθῶσιν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ πρόσφυγες Τσαμουργιᾶς διαμαρτύρονται κατὰ τῆς μελετωμένης τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3166. — Οἱ κάτοικοι Γεωργιουπόλεως διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου Γεωργιουπόλεως. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων Λαρίσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐξόντωσιν τῆς αὐτοκαλλιεργείας τῆς περιφερείας Λαρίσης. — Ὁ Σύλλογος καπνοπαραγωγῶν Κομοτινῆς αἰτεῖται τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Διάφοροι ἐργατικαὶ ὀργανώσεις Καβάλλας αἰτοῦσι τὴν ἀπόρριψιν τοῦ ἀντικαπνικοῦ νομοσχεδίου. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Λαρίσης αἰτεῖται ὅπως τὰ ἀστικὰ Ὀθωμανικὰ κτήματα ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Ἐνοικιοστάσιον. — Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις καπνοβιομηχάνων διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἐκ νέου ἀποζημίωσιν τῶν σιγαροποιῶν καὶ καπνεργατῶν. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Φιλανθρωπικοῦ Συλλόγου Λευκάδος παρακαλεῖ ὅπως υἱοθετηθῇ ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Τσαρλαμπᾶ «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων κοινῆς ὠφελείας εἰς Λευκάδα». — Οἱ ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Καλαμῶν αἰτοῦσι τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν των. — Οἱ ἀπολυθέντες σιδηροδρομικοὶ τμήματος Καλαμῶν αἰτοῦσι τὴν ἐπαναφοράν των. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἀγουλινίτσης παρακαλεῖ ὅπως κατασκευασθῇ γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ἀλφειοῦ. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Μεσολογγίου παρακαλεῖ ὅπως πραγματοποιηθῇ ἡ συγχώνευσις τοῦ ταμείου λιμενικοῦ καὶ ἐξυγιάνσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Τριανταφύλλου, Δ. Δουζίνας, Γ. Κιαγιᾶς, Δ. Πάζης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀνακρίσεως, ἐκδικάσεως καὶ δικῶν ὑπὸ τῶν ἐφετῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν οἰκοπέδου ἀνταλλαξίμου κειμένου ἐν Θεσσαλονίκῃ πρὸς ἀνέγερσιν Ἀσύλου Παίδων». — Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ ψηφίσματος τῆς 4 Ἀπριλίου 1925 ὁριζομένης προθεσμίας διὰ τὴν ἔκδοσιν Ν. Διαταγμάτων πρὸς ἐκτέλεσιν γνωμοδοτήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν».

§2Μ. ΔΩΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μοὶ εἴπητε τὸ προσωπικὸν ζήτημα.

§4Μ. ΔΩΔΟΣ. Εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα ὅτι ὁ κ. Κοντολέων ἐν τῇ ἀγορεύσει του ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγένετο σκάνδαλον ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Πέτσου ἐπὶ δημοπρασίας ἑνὸς οἰκοπέδου.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν περιμένετε νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Κοντολέων;

§6Μ. ΔΩΔΟΣ. Ἐπειδὴ σήμερον δὲν διενεμήθησαν τὰ πρακτικὰ καὶ δὲν δύναμαι νὰ βασισθῶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἐπαναλάβῃ ὅσα εἶπεν, ἵνα τῷ ἀπαντήσω.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἐπίσημα πρακτικά, τὰ ὁποῖα δὲν διενεμήθησαν ἀκόμη, ἀναφέρουσιν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Ν. Κοντολέων συνεχίζων ἀναφέρει πὼς ὡρισμένον οἰκόπεδον κείμενον ἐντὸς τῆς πόλεως Ἐδέσσης καὶ ἀνῆκον εἰς ἀνταλλάξιμον παρεχωρήθη ἐπὶ τῇ βάσει ψευδοῦς πιστοποιητικοῦ βεβαιοῦντος ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης δὲν ἦτο ἀνταλλάξιμος εἰς δύο κυβερνητικοὺς πληρεξουσίους». Δὲν ἀναφέρει τὸ ὄνομά σας, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅμως ἀπουσιάζει καὶ ὁ κ. Κοντολέων καὶ δύνασθε νὰ ἐπαναφέρητε πάντοτε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος συζήτησις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης.

§8Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὰ θλιβερὰ γεγονότα τοῦ Κιούπ–κιοϊ, ἅτινα ἔλαβον χώραν πρὸ μηνῶν, ἐπανῆλθε καὶ πάλιν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις ἀπασχολεῖ ἀπὸ ἑβδομάδος τὸ ἡμέτερον Σῶμα. Τὰ γεγονότα τοῦ Κιούπ–κιοϊ ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς πολυημέρους συζητήσεις καὶ ἀνετέθη τότε ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως εἰς Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἥτις, μεταβαίνουσα ἐπὶ τόπου, νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ γεγονότα καὶ κατὰ τὴν περιοδείαν της νὰ ἐξετάσῃ ἐπὶ τόπου καὶ τὸ ὅλον προσφυγικὸν ζήτημα. Ὀφείλομεν νὰ εὐχαριστήσωμεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τὰ μέλη τὰ ἀποτελέσαντα τὴν ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν πρόεδρον αὐτῆς, ὅστις, μολονότι δὲν προέρχεται ἐκ τῶν προσφυγικῶν τάξεων, ἐπέδειξε μίαν προθυμίαν καὶ εὐγένειαν ἐξαιρετικήν, ὅπως παρακολουθήσῃ ὁ ἴδιος αὐτοπροσώπως τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησίν της, προσεκόμισεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐλάχιστα στοιχεῖα ἢ μᾶλλον στοιχεῖα ἀντικρουόμενα, ἐπὶ τῇ βάσει τὴν ὁποίων δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ λυθῇ μέχρι σήμερον τὸ ἐπίμαχον ζήτημα τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Ἡμεῖς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅταν ἐζητήθη ἡ ἐνίσχυσις αὐτῆς δι’ ἑνὸς μέλους τῆς Ἀνεξαρτήτου Προσφυγικῆς Ὁμάδος, ἐξεφράσαμεν ὅλους τοὺς ἐνδοιασμοὺς τοὺς ὁποίους μᾶς ἐδημιούργει ἡ σκέψις ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, ἥτις θὰ ἐστερεῖτο ἐκτελεστικῆς δικαιοδοσίας, ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ εἰς μίαν ὀλιγοχρόνιον δεκαήμερον περιοδείαν εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν διαφοραί, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τόσον χρονικὸν διάστημα καὶ ἄνευ εἰδικωτέρας ἐκτελεστικῆς ἐξουσιοδοτήσεως νὰ ἐπιφέρῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται ὅτι αἱ ἐπιφυλάξεις μας ἐκεῖναι δὲν ἐστεροῦντο βάσεως. Ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι θίγει ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ἀπασχολοῦντα τὸν προσφυγικὸν κόσμον καὶ ἰδιαιτέρως τὰς σχέσεις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἰδιαιτέρως ὅμως ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κιούπ–κιοϊ, ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ὄχι μόνον δὲν ἔχει διαφωτίσει, ἀλλὰ ἔχει συσκοτίσει τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, μολονότι παρῆλθον μῆνες ὁλόκληροι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐσημειώθησαν τὰ θλιβερὰ γεγονότα, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐχύθη ἀθῶον αἷμα προσφύγων, δὲν κατώρθωσε νὰ διευθετήσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνήχθη εἰς περιωπὴν γενικοῦ τοιούτου, διότι, κατόπιν τῆς ἀρχικῆς ἀποφάσεως Ἐποικισμοῦ καὶ Κυβερνήσεως, δι’ οἱασδήποτε ἐνεργείας ἀντιθέτου πρὸς τὰ προσφυγικὰ δίκαια θὰ ἐδημιουργεῖτο προηγούμενον μὴ ἔχον οὐδεμίαν νομικὴν βάσιν. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ πρόσφυγες τοῦ συνοικισμοῦ Κιούπ–κιοϊ δὲν μετέβησαν αὐτόκλητοι νὰ καταλάβωσι τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται σήμερον. Ἡ Διεύθυνσις τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν συνεργασίᾳ πρὸς τὰς τοπικὰς Ἀρχὰς προσδιώρισαν τὸν χῶρον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγκατεστάθησαν οἱ πρόσφυγες τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Εἶναι γνωστὸν ἀκόμη ὑπὸ ποίας συνθήκας ἐδημιουργήθησαν τὰ θλιβερὰ γεγονότα. Δὲν θέλω νὰ ἀναξέσω καὶ πάλιν πληγὰς μήπω ἐπουλωθείσας. Ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ὅτι οἱ πρόσφυγες τοῦ συνοικισμοῦ Κιούπ–κιοϊ—καὶ ἐνδιατρίβω εἰς τὸ ζήτημα οὐχὶ διὰ τὸν λυπηρόν του χαρακτῆρα, ἀλλὰ διότι ἐξ αὐτοῦ θὰ δημιουργηθῇ κακὸν προηγούμενον καὶ θὰ δημιουργηθῇ γενικῶς ἡ ἐντύπωσις διὰ τὴν λύσιν τῶν τοιαύτης φύσεως διαφορῶν—οἱ πρόσφυγες τοῦ Κιούπ–κιοϊ, λέγω, ὑπέστησαν ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία ἀφῆκεν ἐπὶ τόπου καὶ θύματα.

§9Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀπέθανε κανείς.

§10Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔκτοτε, μολονότι παρῆλθον ὁλόκληροι μῆνες καὶ μολονότι ἡ διαμάχη εἶχε φθάσει εἰς τὸ ὀξύτατον αὐτῆς σημεῖον, οὐδεμία ἀπόφασις ἐλήφθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν τερματισμὸν ὑποθέσεως, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς διαιωνίσεώς της παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ ψυχρότητα σχέσεων μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων, ψυχρότητα ἀνύπαρκτον ἐν τῇ πραγματικότητι, ψυχρότητα ἥτις οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἔχει οὐσιαστικῶς διαπιστωθῆ, ψυχρότητα ὅμως ἡ ὁποία, ἂν τοιαύτης φύσεως γεγονότα ἐξ ἀρχῆς δὲν διηυθετοῦντο καὶ δὲν ἐπατάσσοντο οἱ ἔνοχοι καὶ δημιουργοί των, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργοῦν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ἀνίσχυρον νὰ διευθετήσῃ τὰς ἀναφυομένας διαφορὰς καὶ ἀναστατώσεις καὶ ὅτι ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ χειροδικῇ καὶ νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις ἀντιτιθεμένας πρὸς τὰς διαταγὰς τῶν ἐπισήμων Ἀρχῶν. Ἀπὸ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς ἀπόψεως ἤθελον νὰ ἐξετάσω ἐγὼ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Ἡ ἔκθεσις τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας βεβαίως δὲν εἶναι διαφωτιστική· διότι ὁ μὲν προϊστάμενος καὶ ἓν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλοῦν περὶ μετατοπίσεως τῶν προσφύγων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου οἱ δύο πρόσφυγες συνάδελφοι ὁμιλοῦν μὲ ἁδρότατα ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς τοιαύτης μετατοπίσεως, ἔρχεται δὲ ὁ πέμπτος συνάδελφος διὰ μιᾶς μέσης ὁδοῦ καὶ ὑποδεικνύει ὅτι πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δικαστήριον. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατί ἐγένετο ὅλος αὐτὸς ὁ πάταγος; Διατί μετέβησαν ἐπὶ τόπου, ἐκτὸς τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ Ὑπουργοὶ καὶ Γενικοὶ Διοικηταί; Καὶ διατί, κατόπιν τῶν πορισμάτων ὅλων αὐτῶν τῶν Ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι ἦσαν περιβεβλημέναι μὲ ὅλον τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀμεροληψίαν, νὰ μὴ ἔχῃ διευθετηθῆ ἀκόμη μέχρι σήμερον τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ μᾶς ἀπασχολῇ; Ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὰ ἄλλα ὑποδεικνύει ἀπειρείαν τρόπων πρὸς ἐπίλυσιν τῶν ἐπιμάχων προσφυγικῶν ζητημάτων. Ὁσάκις τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἤχθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, οὐδέποτε οἱ διάφοροι ρήτορες, οἵτινες ἀνελάμβανον νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ, εἰς οἱανδήποτε ἀπόχρωσιν καὶ ἂν ἀνῆκον, εἴτε γηγενεῖς εἴτε πρόσφυγες ἂν ἦσαν, ἠρνήθησαν νὰ ὑποδείξουν ὅλα τὰ τρωτὰ τῆς ἀκολουθουμένης πολιτικῆς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίλυσιν αὐτοῦ. Κατὰ τί προήχθη τοῦτο διὰ τῆς προσθήκης μιᾶς ἀκόμη ἐκθέσεως μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται ὑπὲρ μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπεν ἤδη πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχουν ἐφαρμοσθῆ. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνηγορεῖ ὑπὲρ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα, ἂν ἤρχιζον ἐφαρμοζόμενα ἔστω καὶ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς ἀκόμη τῆς ἐκθέσεώς της, θὰ εἴχομεν μίαν κολοσσιαίαν προαγωγὴν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν καὶ σήμερον ἀκόμη περὶ αὐτοῦ. Ἡ Ἐπιτροπή, χωρίζουσα κατὰ κεφάλαια τὰς ὑποδείξεις αὐτῆς, ὁμιλεῖ περὶ τοπογραφικῶν συνεργείων. Τίς δὲν ἔχει ἀκούσει ἀπὸ πολλοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σταλῶσι τὸ ταχύτερον τὰ συνεργεῖα αὐτὰ διὰ νὰ ἐπιληφθοῦν μιᾶς ἀναγκαιοτάτης διανομῆς, ἡ ὁποία ἔχει διαπιστωθῆ πανταχόθεν; Φρονῶ ὅτι ἀπὸ ὀκταμήνου ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μία ἐργασία ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν τοιούτων τοπογραφικῶν συνεργείων. Ἡ δὲ δικαιολογία ὅτι λείπουν τεχνικοὶ γηγενεῖς ὑπάλληλοι καταρρίπτεται ἀφ’ ἑαυτῆς, διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὑπεδείχθη κατ’ ἐπανάληψιν ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ χρῆσις ξένων τοιούτων τεχνικῶν ὑπαλλήλων. Κατόπιν ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ ἀποστειρευτικῶν ἔργων.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι τὰ τοπογραφικὰ συνεργεῖα ἐργάζονται μόνον κατὰ τὸ ἔαρ, διότι τὸν χειμῶνα μὲ τὰς βροχὰς καὶ τὰς χιόνας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσι.

§12Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι τὰ συνεργεῖα ἐργάζονται μόνον ὅταν ὑπάρχουν διὰ νὰ ἐργάζωνται. Καὶ τὰ συνεργεῖα δὲν εἰργάσθησαν, διότι συνεργεῖα δὲν ἀπεστάλησαν.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπεστάλησαν τόσα, ὅσα οὐδέποτε.

§14Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς — νομίζω δὲ ὅτι τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα μᾶς προσκομίζει αὕτη εἶναι τὰ πλέον φερέγγυα — ὁμιλεῖ περὶ ἀνεπαρκείας καὶ ἐλλείψεως αὐτῶν τῶν τοπογραφικῶν συνεργείων.

§15Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ συνεργεῖα ἐργάζονται μόνον κατὰ τὸ ἔαρ. Μόλις ἦλθε τὸ ἔαρ, κατεβλήθη πᾶσα δυνατὴ προσπάθεια καὶ ἐστάλησαν ὅπου παρίστατο ἀνάγκη ὑπὲρ τὰ 30 συνεργεῖα. Ἔχω καὶ κατάλογον ὅλων τῶν μερῶν ὅπου ἐστάλησαν τοιαῦτα. Ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης ἐμερίμνησε καὶ διὰ τὴν μετάκλησιν ξένων τεχνικῶν ὑπαλλήλων.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πότε; Μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν;

§17Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι ὄντως, κ. ἀρχηγὲ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ καὶ οὐχὶ πρὸ αὐτῆς.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε ἐσφαλμένας ἀντιλήψεις, κ. Ὑπουργέ.

§19Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφέβαλον ὅτι τὰ πράγματα εἶχον καθ’ ὃν τρόπον τὰ ἐκθέτω, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν θὰ ἔπρεπε νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὸ ἐπίσημον κείμενον μιᾶς Ἐπιτροπῆς μεταβάσης ἐπὶ τόπου, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τοπικῶς τὰ πράγματα.

§20Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι οἱ κατάλογοι τοῦ Ὑπουργείου αὐτοί.

§21Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κατάλογοι τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα, ἀπόδειξις τοῦ ὅτι ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι συνεργεῖα ὑπάρχουσιν ἄφθονα, καὶ μολαταῦτα οἱ ἐπὶ τόπου μεταβάντες λέγουσιν ὅτι ταῦτα εἶναι τελείως ἀνεπαρκῆ. Ταῦτα ὑπεστήριξα καὶ ἐγώ. Ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς ὁμαλὴν προαγωγὴν τῶν σχέσεων γηγενῶν καὶ προσφύγων, διὰ τὴν ἐξοικονόμησιν τῆς ἐλλείψεως γῆς, ὁμιλεῖ περὶ ἀποστραγγιστικῶν ἔργων. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχουν λεχθῆ παρὰ πολλὰ καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ εἴπω ὅτι, ἐγὼ τουλάχιστον, παρ’ ὅλας τὰς γενομένας καθημερινὰς ὑποσχέσεις, δὲν φαντάζομαι ὅτι τὰ ἀποστραγγιστικὰ ἔργα, τὰ ὑδραυλικά, ὅπως λέγονται, θὰ γίνωσι τόσον συντόμως, ὥστε νὰ ἐλπίζῃ τις ἐξ αὐτῶν τὴν χορήγησιν ἐπαρκοῦς γῆς εἰς τοὺς ἀκτήμονας γηγενεῖς καὶ εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἔχομεν ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω παρακατιών, περὶ καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν κλπ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν λεπτομερειῶν τούτων, διότι καταδεικνύεται πανταχόθεν ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα ἅτινα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν διὰ νὰ ἀποφύγωμεν εἰς τὸ μέλλον τὰς ὑφισταμένας διαφορὰς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν ἐν τούτοις ἄν, ἐκ παραλλήλου πρὸς τὰς τοιαύτας ἀντιλήψεις καὶ γνωμοδοτήσεις, συμβαδίζει καὶ ἡ ἐπιθυμία ὅπως αἱ συστάσεις μὴ περιορισθῶσι εἰς ἁπλᾶς τοιαύτας, ἀλλὰ νὰ προαχθοῦν μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν καὶ ἀνάλογα ἔργα. Σχετικῶς πρὸς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὁμιλεῖ καὶ περὶ μεθοριακῶν πληθυσμῶν. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο μᾶς ἔχει ἀπασχολήσει ἐπίσης εἰς τὸ παρελθόν, μᾶς ἔχει ἀπασχολήσει ὅμως καὶ λίαν προσφάτως. Ἐγὼ δὲ γνωρίζω περίπτωσιν τῆς ἐπαρχίας τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, καθ’ ἣν εἰς τὴν μεθόριον γραμμὴν ἐπὶ τέσσαρας κατὰ συνέχειαν μῆνας δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ χορηγηθοῦν ἐφόδια εἰς 800 οἰκογενείας Ποντίων, τὰς ὁποίας ἀπέστειλεν ἐκεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μὲ ἀφειδεῖς ὑποσχέσεις ἐγκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν πρόθεσιν τῆς προασπίσεως τῶν συνόρων. Ἐγὼ προσωπικῶς κατηνάλωσα καὶ χρόνον πολὺν καὶ συστάσεις ὑπερβολικὰς τόσον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶ Ἐξωτερικῶν, διότι τὸ πρᾶγμα καὶ ἐξωτερικὴν ἐνέχει χροιάν, ὅσον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ τὸ ζήτημα προσέκοψεν εἰς μίαν διαφωνίαν ἢ ἔλλειψιν συνεννοήσεως ἀπὸ τὰς συνήθεις μεταξὺ Ὑπουργείων καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ εἰς μίαν ἀδράνειαν τελείαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὅσον ἀφορᾷ ὄχι μόνον τὴν ἐγκατάστασιν τῶν 800 τούτων οἰκογενειῶν, ἀλλὰ γενικῶς ὅλων τῶν προσφύγων ὑπερασπιστῶν τῶν συνόρων. Ἐπίσης ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ λειψυδρίας. Ἐγένοντο πάντοτε συνοικισμοὶ χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ συνοικιζόμενοι εἶχον ἀνάγκην καὶ ὕδατος καὶ οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ κινδυνεύουν πολλάκις ὄχι μόνον νὰ ἀποθάνουν ἀπὸ ἀσιτίαν, ἀλλὰ πολλοὶ καὶ ἀπὸ λειψυδρίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπίσης ὁμιλεῖ μετ’ ἐπαινετῆς ἀκριβείας, τονίζουσα τὰ σφάλματα ἅτινα ἐγένοντο καὶ τὴν φρικώδη κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται πλεῖστοι ὅσοι συνοικισμοὶ καὶ δὴ συνοικισμοὶ πόλεων ἐκ τῶν κυριωτέρων τῆς Μακεδονίας. Ἀρκεῖ νὰ λεχθῇ, κατὰ προσφάτους πληροφορίας συναδέλφων μεταβάντων εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ὅτι εἰς τὴν Καβάλλαν, εἰς ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα καὶ πλουσιώτερα κέντρα τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, χιλιάδες προσφύγων ἐξακολουθοῦν νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἀποθήκας καὶ τρώγλας ἐστοιβαγμένοι, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν 60% κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων εἶναι ἀσθενεῖς καὶ δὴ φυματιῶντες. Φαντάζεται πᾶς τις ὅτι, ἂν εἰς τὴν Καβάλλαν ποὺ δὲν λείπει καὶ ἡ ἐργασία καὶ ὁ πλοῦτος, λόγῳ τῆς ἐκεῖ καπνικῆς κινήσεως, ἂν εἰς τὴν Καβάλλαν ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ σήμερον ὑφισταμένη, πόσοι ἄλλοι πρόσφυγες ἐξακολουθοῦν νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἄλλα μέρη οὐχὶ τόσον κεντρικαὶ ὑπὸ συνθήκας χειροτέρας καὶ ὑπὸ σκηνάς, μαστιζόμενοι ἀπὸ τὰς κακουχίας καὶ ἀπὸ τοὺς πυρετούς. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀναπτύξω τί ἐγένετο ἢ μᾶλλον τί δὲν ἐγένετο καὶ τί πρέπει νὰ γίνῃ, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ ὁμιλεῖ καὶ πάλιν περὶ ἑλωδῶν πυρετῶν. Πάντοτε, ὁσάκις ἀνεκινήθη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὁμιλοῦμεν καὶ περὶ ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ πάντοτε μοιρολατρικῶς ἀνομολογοῦμεν τὴν φθορὰν ἣν ὑφίσταται ὁ Τόπος ἀπὸ τὸν σάρακα τοῦτον τὸν ὑπονομεύοντα τὴν ζωτικότητα τῆς Φυλῆς, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως δὲν ἔχουν παύσει νὰ ἀποθνήσκουν ἀθρόως ἐξ αἰτίας τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν χιλιάδες ἀκμαίων καὶ παραγωγῶν Ἑλλήνων.

§22Δ. ΠΑΖΗΣ. Διάφοροι ἐπίσημοι στατιστικαὶ ἀναφέρουν ὅτι ἡ ἑλονοσία εἰς τὴν Θεσσαλονίκην εἶναι μειωμένη κατὰ τὸ ⅓ τῆς προηγουμένης.

§23Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ μέρος τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῷ ὁποίῳ διεκτραγῳδεῖται ἡ ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν ἀξιοθρήνητος ὑγιεινὴ κατάστασις.

§24Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ κινίνη, ἡ ὁποία διατίθεται, κλέπτεται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους χωρὶς νὰ τιμωρῆται κανεὶς εἰς τὸν Τόπον αὐτόν.

§25Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἄλλος μεγάλος συνοικισμὸς ὑπάρχει ἐκεῖ ὅπου δὲν ἠδυνήθησαν ποτὲ ἄνθρωποι νὰ ζήσουν. Εἰς παραλίαν λίμνης ἐκτίσθησαν ἑκατοντάδες σπιτιῶν καὶ μετὰ πάροδον 4–5 μηνῶν ἐγκατελείφθησαν διότι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀνθέξουν εἰς τοὺς πυρετοὺς οἱ κάτοικοί των καὶ μένουσιν ἤδη κενά. Διερωτᾶται δὲ κανείς: Διατί τόσον στενότης ἀντιλήψεως διακρίνει αὐτοὺς τοὺς ἐποικιστικοὺς ἄρχοντας, ὥστε κατ’ ἐξοχὴν νὰ ρέπουσιν εἰς τὰ μέρη ὅπου ἐνεδρεύει ὁ θάνατος διὰ τὸν προσφυγικὸν κόσμον;

§26Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Μέση γενικὴ θνησιμότης πέρυσιν ἦτο 20‰, ἐφέτος δὲ κατῆλθεν εἰς 11–13‰.

§27ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ θέρος πόση θὰ εἶναι;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Φίλανδρε, δὲν ἤκουσα καλῶς κατὰ τὴν διακοπήν σας τὰς τελευταίας λέξεις. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἂν σᾶς διέφυγε καμμία λέξις βαρεῖα, ὡς πληροφοροῦμαι, νὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§29Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν κλέπτουν οἱ ὑπάλληλοι ἀτιμωρητεί.

§30Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ τὸ 14ον κεφάλαιον ὁμιλεῖ περὶ περιθάλψεως, ἐπιδομάτων καὶ ἄλλων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Συνέλευσις. Ὁμιλεῖ ὡσαύτως ἐπαινετικῶς καὶ περὶ ὀρφανοτροφείων καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὰς φράσεις καὶ τὰ σχόλια τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι αἱ λέξεις «ἀνεπάρκεια», «ἐνίσχυσις», «ἀναδιοργάνωσις». Αὐτὰ λέγει ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μὲ ὅλην τὴν μετριοπάθειαν καὶ εὐγένειαν ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὰ μέλη αὐτῆς σχετικῶς μὲ τὴν ὑπηρεσίαν ἀποκαταστάσεως. Καὶ καταλήγει ὁμιλοῦσα καὶ περὶ ἀτόπων τῶν προμηθειῶν, ἀτόπων μὴ συγκαλυπτομένων, μολονότι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐνδιέτριψε πολλὰς ἡμέρας, διότι δὲν εἶχε τὸν καιρόν, εἰς τὰ μέρη τὰ ὁποῖα ἐπεσκέφθη. Δὲν ἦτο ὅμως δύσκολον δι’ αὐτὴν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας εἰς οἱονδήποτε μέρος καὶ ἂν μετέβαινε νὰ ἀκούσῃ ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη διὰ βοῆς ἔχει ἐξεγερθῆ διὰ τὰ ἄτοπα καὶ τὰς καταχρήσεις, ἅτινα διεπράχθησαν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν ἐποικιστικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἰδιαιτέρως ἡ Ἐπιτροπὴ καυτηριάζει τὴν στάσιν τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, οἵτινες κατὰ τὴν γνώμην της εἶναι ἀνεπαρκέστατοι καὶ ποιοτικῶς πολὺ ὑποδεέστεροι τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνετέθη. Ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, οἵτινες ἐμπνέουν καὶ καθοδηγοῦν τοὺς κατωτέρους, διὰ νὰ γίνῃ ἡ εἰκὼν πλέον παραστατική. Ὡς συμπέρασμα ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποδεικνύει ὅτι δέον νὰ γίνωσιν Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι, μεταβαίνουσαι ἐπὶ τόπου, νὰ λύωσι τὰς παρουσιαζομένας διαφοράς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸ ὑποδεικνυόμενον μέτρον, διότι φρονῶ ὅτι χρειάζονται πολλαπλαῖ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, αἵτινες, μεταβαίνουσαι εἰς διάφορα μέρη μονίμως νὰ ἐγκατασταθῶσι διὰ νὰ παρακολουθῶσι, νὰ ἔχωσι δέ, ὅπως καὶ ἐν ἀρχῇ ἀνέφερον, ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ διὰ νὰ κατορθώσωμεν ὥστε ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις τῶν Ἐπιτροπῶν νὰ ἔχῃ πραγματικὸν ἀποτέλεσμα.

§31Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Δὲν νομίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι αὐτὸ δὲν προάγει τὸ ζήτημα; Νομίζω, καὶ τὸ λέγω, ὅτι ἡ πρότασις ἡ γενομένη εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ εἰς τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς ἐπενήργησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δώσωμεν παραδείγματά τινα τιμωρίας, τὰ ὁποῖα μετέβαλον πολὺ τὴν κατόπιν κατάστασιν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Ἀλλὰ νομίζω, καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι, ἂν ἐγίνοντο ἑκάστοτε Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι νὰ μεταβαίνωσιν ἐπὶ τόπου ὅπου ἀναφύονται τοιαῦτα ζητήματα, θὰ ἔφερον ἀποτελέσματα ἐπίσης καλά. Καὶ τὸ τονίζω ὅτι ἔφερεν ἀποτελέσματα λαμπρὰ ἡ μηνιαία ἀποστολὴ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§32Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω τὰς σκέψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς παρὰ εἰς καλὴν θέλησιν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ διατηρήσω μὲ πολὺν φανατισμὸν τὰς ἰδικάς μου ἰδέας καὶ γενικῶς καὶ πόσον διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ Κιούπ–κιοϊ, ὅσον καὶ διὰ τὰς τοπικάς, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, τιμωρίας τῶν ἐνόχων. Δὲν ἔχω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, στοιχεῖα τοιαῦτα, ἵνα πεισθῶ, ὅτι αἱ συχναὶ Ἐπιτροπαί, μεταβαίνουσαι ἐπὶ τόπου, θὰ φέρουν ἀποτελέσματα. Μολονότι δὲν ἔχω τὸν κατάλογον, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη τοιοῦτος κατάλογος, τῶν ὑποδείξεων τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τιμωρίαν προσώπων, ἔχω ὅμως πληροφορίας ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, παρὰ τὰς συγκεκριμένας κατηγορίας καὶ τὰς συστάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, ὄχι μόνον δὲν ἀπελύθησαν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐτιμωρήθησαν.

§33Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Π. Μαζαράκης εἶχεν ἀπολύσει τὸν ὑπάλληλον Ροζάκην εἰς Δράμαν διὰ λόγους οὐχὶ ἠθικοὺς καὶ ὅμως ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐπανεδιορίσθη. Εἶχε ζητήσει τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἐπιθεωρητοῦ Λαγκαδᾶ, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐμαίνετο ὁ κόσμος διὰ λόγους ὡσαύτως οὐχὶ ἠθικοὺς καὶ ἐν τούτοις ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς προσελήφθη εἰς τὸ κέντρον τῆς Θεσσαλονίκης. Αὐταὶ εἶναι αἱ τιμωρίαι.

§34Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς, κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοιαῦτα γεγονότα, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι οἱ ὑπάλληλοι, τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ τιμωρία, προήχθησαν ἢ μετετέθησαν εἰς κέντρα, ἐνῷ δι’ ἄλλους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπῆρχε κατάλογος διὰ τιμωρίαν, δὲν ἐλήφθη κἂν ὑπ’ ὄψιν ὁ κατάλογος καὶ δι’ αὐτὸ ὁμιλῶ περὶ ἐκτελεστικῆς δικαιοδοσίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τερματίζων τὸν λόγον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, φρονῶ ὅτι ἡ συνέχισις τοῦ συστήματος τῆς δι’ Ἐπιτροπῶν ἄνευ εὐρυτέρας ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας λύσεως τῶν ζητημάτων τούτων δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμος. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπανῆλθεν ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐν τῇ Συνελεύσει. Ὡς εἶναι γνωστόν, οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ὑποδεικνύοντες τὰ γνωστὰ μέτρα ἅτινα ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς προώθησιν καὶ προαγωγὴν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, εὑρέθησαν πρὸ μιᾶς ἀπολύτως δεδικαιολογημένης δυσφορίας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, δυσφορίας ἐπιτεινομένης καθ’ ἡμέραν καὶ ἐξιχθείσης εἰς τὸ ὀξύτατον αὐτῆς σημεῖον. Τὰς διαμαρτυρίας των οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐν λόγῳ ἐκθέσεως ἔχουσι διατυπώσει κατὰ τὴν πρὸ τῶν διακοπῶν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, εὑρέθησαν δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην τότε, κατόπιν τῆς διαπιστώσεως ὅτι αἱ διδόμεναι ὑποσχέσεις δὲν ἐξετελοῦντο, νὰ θέσωσι πολιτικὸν ζήτημα. Συνεπεῖς πρὸς τὸ τεθὲν ζήτημα, ἐρχόμεθα ἐν ὀλίγοις νὰ φέρωμεν πρὸ τῆς Συνελεύσεως τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, ἅτινα μᾶς ἤγαγον εἰς τὸ νὰ λάβωμεν τοιαύτας ἀποφάσεις. Κατὰ τὴν διακοπὴν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ἐξουσιοδότησιν, ὅπως διὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς λυθῶσι τρία τῶν ζητημάτων, ἅτινα καὶ παρουσίαζον τὴν μεγίστην ὀξύτητα. Τὰ ζητήματα ταῦτα ἦσαν, ὡς γνωστόν, τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, τὸ τοῦ νόμου 3166 καὶ τὸ ἄρθρον 96 περὶ ἐνοικιοστασίου, ὡς καὶ τὸ τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης. Συμφωνήσαντες ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ διὰ τὸ τελευταῖον ζήτημα, τῆς προσφυγικῆς Τραπέζης, δὲν ἔχομεν παρὰ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ διαμαρτυρηθῶμεν, διότι ἡ Κυβέρνησις καθ’ ὅλον τὸ ὀκτάμηνον διάστημα, καθ’ ὃ εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἀρχῇ, παρελκύουσα ζήτημα ὑψίστης σπουδαιότητος διὰ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ἐδημιούργησεν εὐλόγως δυσφορίαν καὶ ἀγανάκτησιν παρ’ αὐτῷ. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὡς ἐλέχθη, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ παρείλκυσε τὰς ἐργασίας διὰ τὴν ἐν λόγῳ Προσφυγικὴν Τράπεζαν. Ἀπ’ ἐναντίας τὰ γεγονότα καὶ τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀποδεικνύουσιν ὅλως τὰ ἐναντία. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνελάμβανε τὴν Ἀρχήν, σύσσωμος ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἄνευ οὐδεμιᾶς διαφωνίας, ἀντιθέτου γνώμης, ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς, ὅπως τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Σάμου ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν προέβη εἰς δηλώσεις ὅτι ἀντιτίθεται εἰς τὴν τοιαύτην ἐφαρμογὴν καὶ ὅτι σκέπτεται νὰ προέλθῃ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κατ’ ἐντολὴν τῶν συναδέλφων μεθ’ ὧν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεργάζωμαι, τετράκις, ὅταν ἀκόμη ἦτο ἀσθενὴς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν ἐν Κηφισσίᾳ ἐπὶ παρουσίᾳ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, παρεκάλεσα καὶ συνέστησα ἐπιμόνως ὅπως μὴ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἄμεσον λύσιν ζητήματος ἐκ τοῦ ὁποίου ὕψιστα συμφέροντα προσφυγικὰ διακυβεύονται καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου κατὰ πολὺ μέρος περιεμένετο ἡ ἐπούλωσις τῆς δυστυχίας τῶν ἀστῶν προσφύγων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἀρχῇ ὑπέδειξεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσουν αἱ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνεννοήσεις, διότι ἡ Τράπεζα ἀντετίθετο εἰς τὸ νὰ ἀναλάβῃ τὴν Προσφυγικὴν Τράπεζαν. Τοῦτο μᾶς ἦτο γνωστὸν καὶ ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, πρὸ τῶν διακοπῶν, ὁπότε ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μυλωνᾶς μᾶς ἐδήλωσεν ἀκριβῶς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠρνεῖτο κατηγορηματικῶς ὅπως ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς ἱδρύσεως τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἡμεῖς δὲν ἐπεκοινωνήσαμεν ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε ἡμεῖς οἱ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς οὔτε οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι νὰ μεταβοῦν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ νὰ ὑποβάλουν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον, ὅταν τελευταίως ἐδημιουργήθη ὁ σάλος ὁ προσφυγικός, μόνον, ὅταν, κατόπιν ὀκταμήνου ἀναμονῆς, ὁ κόσμος ὁ προσφυγικὸς ἤρχισεν ἀσχάλλων διὰ τὴν τοιαύτην καθυστέρησιν, διότι ἔβλεπεν ὅτι ἡ κτηματικὴ περιουσία κατεστρέφετο χωρὶς νὰ εὑρίσκεται κανεὶς νὰ τὴν περισυλλέξῃ, μόνον τότε, ὡς διὰ μαγείας, αἱ σκέψεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετεβάλλοντο καὶ ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος ἐγένετο δυνατὸν νὰ προσκομισθῇ ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτῆς. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἐργασθεῖσα ἐντατικῶς, ἐπεψήφισε τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον μὲ ἐλαχίστας μόνον παραλλαγάς. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῶν διοικούντων δηλαδὴ αὐτήν, κατὰ τὰς κοινὰς συνεδριάσεις μετὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπεδείχθη ἀρίστη διάθεσις. Ὀφείλω ταυτοχρόνως νὰ μὴ παραλείψω νὰ ἀναφέρω ὅτι, ὅταν ἐδημιουργήθησαν προστριβαὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐλαιοδένδρων καὶ τῶν φυτειῶν, ἡ ὀξύτης καὶ ἡ διαφορὰ ἀντιλήψεων μεταξὺ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶχον φθάσει εἰς ὀξύτατον σημεῖον. Καὶ εὑρέθημεν πρὸ τοῦ ἀτυχοῦς ἐκείνου θεάματος τῶν διασταυρουμένων ἀνακοινωθέντων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ἔλειπε καὶ ἡ διαστρέβλωσις τῆς ἀληθείας.

§35Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διαστρέβλωσις τῆς ἀληθείας τοὐλάχιστον ὑπὸ τῶν ἰδικῶν μου ἀνακοινωθέντων δὲν ἐγένετο.

§36Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δὲ παρὰ κοινὸν μυστικὸν ὅτι τὴν τελευταίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ συμφωνία, τὴν πρωίαν ἐδημοσιεύετο ἀνακοινωθὲν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διὰ τοῦ ὁποίου, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, ὑπεδεικνύετο εἰς τοὺς πρόσφυγας ὅτι οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἦσαν ἐκεῖνοι, οἵτινες, πρὸς βλάβην τῶν γεωργῶν προσφύγων, ζητοῦν νὰ προαγάγουν τὰ συμφέροντα τῶν ἀστῶν, ἐνῷ τὴν αὐτὴν ἑσπέραν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ὡραίου ἀνακοινωθέντος ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὰς ἀπόψεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων.

§37Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κάθε ἄλλο.

§38Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὐτυχῶς οἱ συνάδελφοι, οἵτινες ἔλαβον μέρος εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εἶναι παρόντες.

§39Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ διατύπωσις εἶναι περίπου ὅπως τὴν ἐζήτησαν ἐξ ἀρχῆς.

§40Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Προλαλήσας ἀγαπητὸς συνάδελφος, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης, διετύπωσεν ἀντιλήψεις ἀντιθέτους πρὸς τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἡμεῖς ἐλάβομεν τὴν ἀπόφασιν τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ρυθμίσεως τοῦ ζωτικωτάτου τούτου ζητήματος, διότι δὲν ὑπάρχει, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν, ἄλλη καλυτέρα καὶ ταχυτέρα λύσις. Τὸ σχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Θεσσαλονίκης βεβαίως εἶναι τὸ τελειότερον. Ὁμιλεῖ ἀφ’ ἑνὸς περὶ ὁλοκληρωτικῆς τῶν περιουσιῶν ἐκτιμήσεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου περὶ καθορισμοῦ τῶν ἐχόντων λαμβάνειν δικαιούχων. Ἀλλὰ μία τοιαύτη ὁλοκληρωτικὴ ταυτόχρονος ἐκτίμησις, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν, θὰ ἔχῃ ἀνάγκην πολλοῦ χρόνου, ἐτῶν ὁλοκλήρων, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν καρκινοβασίαν μεθ’ ἧς προχωροῦν αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι ὅσον ἀφορᾷ πολὺ ἁπλούστερα ζητήματα μιᾶς τοιαύτης κολοσσιαίας διαδικασίας καὶ διὰ τοῦτο ἐπροτιμήσαμεν τὸ ψηφισθὲν σχέδιον μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ καλυτέρα ἐκ τῶν ἄλλων ἀνυπάρκτων λύσεων. Θὰ εἴχομεν νὰ παρατηρήσωμεν ἐν τούτοις ὅτι ἐκ τῆς ταχείας ἐνεργείας τῆς Τραπέζης προσδοκῶμεν ἀποτελέσματα ἀνακουφιστικὰ διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ σύμβασις αὕτη. Δὲν θέλω νὰ εἶμαι μεμψίμοιρος ἐκ προοιμίων, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει παρῆλθεν ὁλόκληρος μὴν καὶ δὲν εἶδον κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ οὔτε κἂν ὁ Διευθυντὴς οὔτε τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον νὰ ἔχωσιν ἐκλεγῆ. Ἂν ἐνθυμοῦνται οἱ συνάδελφοι οἱ παρακολουθήσαντες ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, ἐλέγετο ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῆς πρώτης διμηνίας θὰ ἦτο δυνατὸν ὁμαδικῶς τοὐλάχιστον νὰ δοθοῦν ἀρκετὰ κτήματα εἰς τὴν Τράπεζαν, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἀνάλογος ἐκ παραλλήλου ἐργασία. Δὲν θέλω, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εἶμαι μάντις κακῶν, ἀλλὰ ἐκ τῆς ταχύτητος διεξαγωγῆς τοῦ κολοσσιαίου τούτου ζητήματος καὶ τῆς ἐντατικωτέρας ἐργασίας ἐκείνων οἵτινες ἀνέλαβον τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ, τῶν προσώπων δηλαδὴ—καὶ εἰς αὐτὰ δίδω ἴσως περισσοτέραν ἀπὸ ὅσην δίδουν ἄλλοι σημασίαν—καὶ τῆς συνεχοῦς καὶ ἀκαταπονήτου ἐργασίας θὰ ἦτο δυνατὸν ὄχι νὰ τερματισθῇ τόσον κολοσσιαῖον ἔργον, ἀλλὰ νὰ προαχθῇ καὶ νὰ εὐοδωθῇ τοῦτο. Καὶ ἤδη ἐπὶ τῶν δύο ἄλλων ζητημάτων: Καθὼς ἔχουν ὁμιλήσει καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, δὲν διεπιστώθη ἡ ὁμόφωνος γνώμη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύμφωνον. Εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ὄχι μόνον ἐμειονοψήφισαν, ἀλλ’ οἵτινες καὶ ἀντέδρασαν εἰς τὴν ψήφισιν καὶ θὰ ἀναπτύξω τοὺς πολλοὺς λόγους παρακατιών. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον 3166 καὶ τὸ ἄρθρον 96 ἔχουν ὁμιλήσει διὰ μακρῶν συνάδελφοι, πρὸς τῶν ὁποίων τὰς ἀπόψεις ἀπολύτως συμφωνῶ καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κουράσω διὰ νέων προσθηκῶν τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ ποίους λόγους ἠναγκάσθημεν καὶ σήμερον μετὰ τοιαύτης ὀξύτητος νὰ συζητῶμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἀλλὰ καὶ διὰ ποίους λόγους νὰ ἐξουσιοδοτήσωμεν τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὰ ἐν λόγῳ νομοθετήματα· διότι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐξετάσεως ἀκριβῶς δὲν θὰ μείνῃ σκοτεινὸν σημεῖον περὶ τῶν διαθέσεων τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, δὲν θὰ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε θέλουν τὸ τρίτον ἤδη ἔτος τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας νὰ κάμουν, ὡς πολὺ ἀστόχως ἐλέχθη, πολιτικήν. Ἀπὸ τῆς Ἐποχῆς τῶν Ἐπαναστατικῶν Κυβερνήσεων, πρὸς τὰς ὁποίας διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς ὀφείλω νὰ ἀπονείμω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐκ τῶν ὑστέρων τὸν ὀφειλόμενον ἔπαινον, δὲν ἐσυνεχίσθη ἡ δέουσα ἐργασία. Διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην χωρὶς νομοθετήματα, χωρὶς πολλὰς διατυπώσεις καὶ ἀποτελματώσεις...

§41ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ χωρὶς μέσα.

§42Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ χωρὶς μέσα ἐγένετο μία κολοσσιαία ἐργασία, ἥτις, ἂν μὲ αὐτὴν τὴν ταχύτητα καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ἐμπεριστατωμένην φροντίδα καὶ μέριμναν ἐσυνεχίζετο ὑπὸ τῶν μετέπειτα Κυβερνήσεων, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον νὰ συζητῶμεν σήμερον μετὰ τόσης δριμύτητος τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἓν ἀπὸ τὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις καὶ ὅλαι αἱ μετέπειτα Κυβερνήσεις ἦσαν ἀπολύτως σύμφωνοι, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγκης συγκεντρώσεως τῶν προσφυγικῶν ὑπηρεσιῶν. Δὲν γνωρίζω πῶς, ἐνῷ ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει κεφαλαιώδη καὶ μεγίστην κατ’ ἐμὲ σημασίαν, δὲν κατωρθώσαμεν, μολονότι παρῆλθον τρία ἔτη, παρ’ ὅλην τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν ἐν τῷ μεταξύ, νὰ εἴμεθα συγκεντρωμένοι, ἀλλὰ κατωρθώσαμεν νὰ περισσεύωμεν καὶ νὰ διασπείρωμεν ἢ μᾶλλον νὰ διανέμωμεν περισσότερον τὰς ἤδη ὑφισταμένας ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ποῖα ἄτοπα προέρχονται ἐκ τῆς τοιαύτης μὴ συγκεντρώσεως. Ὅλοι ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν συμφωνήσει, ἀλλ’ ἡ συγκέντρωσις δὲν γίνεται. Ἐπὶ Ἐπαναστατικῶν Κυβερνήσεων τόσον εἶχε προαχθῆ ἡ σκέψις ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένη ἡ τοιαύτη συγκέντρωσις, ὥστε μετεκλήθη τότε, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἡρακλείου συνάδελφος κ. Κατεχάκης, εἰς τὸν ὁποῖον καὶ ἀνετέθη ἡ ἐπιτόπιος μελέτη ἐν Μακεδονίᾳ τῆς τοιαύτης συγκεντρώσεως, τῆς ἀναλήψεως δικτατορικῶς τῆς ὅλης ὑποθέσεως διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν τὰ ἄτοπα τοῦ νὰ μὴ γνωρίζῃ πᾶς ἐνδιαφερόμενος διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα πόθεν νὰ συλλέξῃ τὰς πληροφορίας αἵτινες ἀπαιτοῦνται εἴτε διὰ τὸν ἔλεγχον εἴτε διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προκυπτόντων ζητημάτων. Ὁ κ. Κατεχάκης χάριν τῶν προσφύγων—δὲν ἦτο ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδείκνυεν ἐνδιαφέρον διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ δούλου Ἑλληνισμοῦ—μετέβη εἰς Μακεδονίαν καὶ ἐξήτασεν ἐπιτοπίως τὰ πράγματα. Ἐπιστρέψας ὑπέβαλεν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν ἔκθεσιν. Αἱ ὑπηρεσίαι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων κατεξανέστησαν κατὰ τοῦ ἀνοσιουργήματος καὶ ὁ κ. Κατεχάκης δὲν ἀνέλαβε τότε καὶ ἡ συγκέντρωσις ἔκτοτε ματαιοῦται, αἱ διάφοροι δὲ τοῦ Κέντρου ἁρμοδιότητες ἐξ αὐτοῦ τοῦ παραδείγματος ἐνθαρρυνθεῖσαι συστηματικὸν ἀγῶνα διεξάγουν κατὰ πάσης τοιαύτης συγκεντρώσεως. Ἰδιαιτέρως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, μολονότι καὶ αὐτὴ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης συγκεντρώσεως, κατέληξεν ἐμπραγμάτως νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἓν ψήφισμα, ψήφισμα ἀτυχῶς λίαν ἐσπευσμένως συντεταγμένον καὶ λίαν προχειρολόγως, τὸ ὁποῖον ὡμίλει περὶ Ὑφυπουργείου. Τὸ ψήφισμα τοῦτο, παρουσιασθὲν κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀπερρίφθη, διότι ἐπρονόει μόνον περὶ προσλήψεως ὑπαλλήλων τινῶν εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης προσλήψεως καὶ δημιουργίας νέων θέσεων ὑπαλλήλων τινῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ποθητὴ συγκέντρωσις τῶν ὑπηρεσιῶν. Βεβαίως ἦτο ὀρθὴ ἡ σκέψις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ Ὑφυπουργός, τιθέμενος ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψίν του, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακολουθήσῃ καὶ ὡς Ὑφυπουργός, ἀλλὰ καὶ τῇ συνδρομῇ τοῦ ἑκάστοτε Πρωθυπουργοῦ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα μὲ ἐλπίδα καλυτέρας λύσεως. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατηρῶν τότε καὶ διατηρήσας ἐπ’ ἀρκετοὺς μῆνας ἔκτοτε τρία Ὑπουργεῖα σὺν τῷ πρωθυπουργικῷ ἀξιώματι, δὲν ἦτο δυνατὸν βεβαίως νὰ πιστεύῃ ὅτι θὰ εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὅπως ἐντατικῶς καὶ μετὰ συνεχείας παρακολουθῇ καὶ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα μετὰ τοιούτου Ὑφυπουργείου. Τὸ νομοθέτημα εἶχεν ἀπορριφθῆ, ἐπαναλαμβάνω, εἰς πρωϊνὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως, ἔκτοτε δὲ δὲν ἤχθη νεώτερον οὔτε ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ. Ἕνα ἀπὸ τὰ ἐπίσης ἐπίμαχα ζητήματα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Δὲν θὰ θελήσω ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐκταθῶ, δὲν δύναται ὅμως, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, πᾶς καλῆς πίστεως συζητητὴς ὁσονδήποτε καὶ ἂν γίνεται συζήτησις ζωηρὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μεταξὺ ἐνδιαφερομένων νὰ μὴ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐκ τῶν ἐγκαταλειφθέντων μουσουλμανικῶν κτημάτων οὔτε τὰ 20% μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν κατέχονται ὑπὸ τῶν προσφύγων.

§43Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν: Ἐν Λέσβῳ κατέχονται ὅλα ἀνεξαιρέτως ὑπὸ προσφύγων.

§44Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καὶ περισσότερα· διότι κτήματα τὰ ὁποῖα κατείχοντο ἀπὸ ἐντοπίους ἀφῃρέθησαν ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ἐδόθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Κατέχονται δὲ δικαιωματικῶς.

§45Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ὡμίλησα περὶ Μυτιλήνης.

§46Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὡμιλήσατε γενικῶς.

§47Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἂν εἰς ἄλλα μέρη, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐδόθησαν διόλου, βεβαίως προσθέτομεν τὸ ποσοστὸν τῆς Μυτιλήνης διὰ νὰ συναγάγωμεν τὸ συμπέρασμα αὐτό.

§48Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι εὐχάριστος πληροφορία καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς τὴν δίδομεν.

§49Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Πολὺ εὐχαρίστως τὴν δέχομαι.

§50Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν τὰ 20% τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων δὲν κατείχοντο ὑπὸ τῶν προσφύγων, θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὅλη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ περιβρέχουσα αὐτὴν θάλασσα ἀνήκει εἰς Μουσουλμάνους. Διότι, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ 4 ἑκατομμύρια μουσουλμανικὰ στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν δώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, εἶναι μόνον τὰ 20% τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, τότε ἐν συνόλῳ τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα θὰ ἦσαν εἴκοσι ἑκατομμύρια στρέμματα, δηλαδὴ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς καὶ πλέον.

§51Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν περὶ τοὺς μαθηματικοὺς ὑπολογισμοὺς ἀκρίβειαν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι καὶ παρὰ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς εἶναι καταφανὲς τὸ δίκαιον τῶν προσφύγων καὶ εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν κτημάτων τῶν μουσουλμανικῶν κατέχονται οὐχὶ μόνον ὑπὸ γηγενῶν, ἀλλὰ ὑπὸ μιᾶς ἄλλης τάξεως πολυπληθοῦς ἀξιωματικῶν καὶ ὑπὸ ἄλλης τάξεως πολυπληθοῦς δημοσίων ὑπαλλήλων, τῶν ὁποίων οἱ μισθοὶ τελευταίως, καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, ἔχουσιν αὐξηθῆ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ ὅτι ἀδικοῦνται ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τὴν γλισχροτάτην μέχρι τοῦδε μισθοδοσίαν των νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ νομίζωσιν ὅτι τὴν τοιαύτην γλισχρότητα τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ τὴν ἀναπληρώσωσιν. Ἐθίγη πολὺ ἀσκόπως παρὰ συναδέλφων καὶ ζήτημα ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ κανεὶς ἐκ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ὅστις νὰ ἔχῃ ἰσχυρισθῆ ὅτι θὰ ἔπρεπεν οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ νὰ πεταχθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη συνάδελφός τις. Ἡμεῖς οὐδέποτε ἐζητήσαμεν τοιοῦτόν τι. Ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι τὸ Κράτος ὤφειλε πρὸ πολλοῦ νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ὅτι ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτοῦ θὰ εὕρῃ ἡμᾶς τοὺς πτωχοὺς πρόσφυγας συνεπικούρους διὰ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς ἡμᾶς ποσοστοῦ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη τάξις κτημάτων κατεχομένων ὑπὸ ξένων ὑπηκόων, ξένων ὑπηκόων οἵτινες λογίζονται ὡς τοιοῦτοι χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐκδικασθῆ ἡ ἀμφισβήτησίς των. Ἀλλὰ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι ξένοι ὑπήκοοι, οἵτινες διαθέτουσι μέσα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἥτις πάντοτε παρουσιάζεται διὰ νὰ ἀτονήσῃ τὴν ἐνέργειαν ἀμύνης κατὰ τοῦ ἀδίκου τὸ ὁποῖον μᾶς προσγίνεται. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἂν καὶ κατέχω ὡρισμένα γεγονότα καὶ ἐπιχειρήματα. Ἐζητήσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἀναδρομικὴν ἀκύρωσιν πάσης ἀποφάσεως ὑπουργικῆς καὶ τὴν μεταβολὴν τῆς ὑπαρχούσης νοοτροπίας, διότι ἄνευ τῶν στοιχείων αὐτῶν τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα διὰ πολὺν καιρὸν θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ λέγεται μόνον ὅτι ἀποτελοῦσι μέρος τῆς προσφυγικῆς περιουσίας. Περὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς δὲν θὰ εἴπω πολλά, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων ἔχουσιν ὁμιλήσει διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ διὰ τὴν ἐπίταξιν τῶν μεγάλων τσιφλικίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι θὰ προσκομίσῃ κατάλογον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποδειχθῇ τὸ ἀβάσιμον τῶν ἰσχυρισμῶν, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος προκαταβολικῶς νὰ παρατηρήσω ὅτι πιθανὸν διὰ πολλὰ ἐκ τῶν τοιούτων ἀγροκτημάτων νὰ ἔχωσι ληφθῆ ἀποφάσεις, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις αὗται δὲν ἔχουσιν ἐκτελεσθῆ. Θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος μέχρις ὅτου ἐκτελεσθοῦν, οὕτως ὥστε τὸ προσκομιζόμενον δῶρον τοῦ καταλόγου νὰ θεωρῆται δι’ ἡμᾶς δῶρον ἄδωρον. Ἕν ἀπὸ τὰ ζητήματα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤχθησαν πρὸ τῆς Συνελεύσεως ὡρισμέναι καταγγελίαι εἶναι καὶ τὸ πολυθρύλητον Ταμεῖον Περιθάλψεως. Εὑρέθημεν καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην πρὸ μιᾶς ἐμπεριστατωμένης καὶ κατηγορηματικῆς ἐκθέσεως ἐπιλέκτων συναδέλφων, οἵτινες, κοπιάσαντες ἐπὶ ὁλοκλήρους ἡμέρας, προσήγαγον τὴν ἔκθεσίν των εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δι’ αὐτῆς πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ὁμιλεῖ κατὰ τρόπον λίαν ἀποκαλυπτικόν. Ἐν τῇ ἐκθέσει γίνεται λόγος καὶ περὶ τῆς προσωρινῆς στεγάσεως. Δὲν κατέχω τὰ στοιχεῖα τῶν ἀριθμῶν καὶ τῆς ἀποδόσεως τῆς τοιαύτης προσωρινῆς λεγομένης στεγάσεως, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐδέσσης συνάδελφος, ἀγορεύων προχθὲς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, προσεκόμισε σχέδιον οἰκίσκου ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν προσεκόμισεν ὅμως τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἔλεγχος. Ὁ κ. συνάδελφος ἐν τούτοις ἔχει ἀναφέρει ὅτι θὰ προσκομισθοῦν τοιαῦτα στοιχεῖα.

§52Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπα τέτοιο πρᾶγμα. Ἡμεῖς ἀνελάβαμε ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ὅρον οὐδεμίαν διαχείρισιν νὰ ἔχωμεν καὶ ἐπὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑλικῶν μάλιστα. Αὐτὸ ἐλέχθη ἐξ ἀρχῆς.

§53Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἤθελα νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι, ἐνῷ, συνεζητεῖτο ἓν τοιοῦτον σοβαρὸν ζήτημα, ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Ἐδέσσης δὲν ἀπήντησεν εἰς τὰς κατηγορίας διὰ ποίους λόγους ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ ὑπάρχουν τόσαι ὑπηρεσίαι, δημιουργεῖ καὶ μίαν νέαν ὑπηρεσίαν καὶ λαμβάνει ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον μερικὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ τὰ δίδει πρὸς στέγασιν. Θὰ ἤθελα νὰ ὁμιλήσω διὰ τοὺς σοσιαλιστάς, ὅτι οἱ σοσιαλισταὶ δὲν ἐπῆραν τίποτε ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§54Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τί ἐπῆραν οἱ σοσιαλισταί...

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Γρηγοριάδη, καθίσατε. Ἐξακολουθήσατε, κ. Μανουηλίδη.

§56Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐλέγχου, ὃν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀσκήσω ἐπὶ τῶν ἐξοδευθέντων ἑκατομμυρίων, ὅταν προσκομισθοῦν τὰ στοιχεῖα, ἡμεῖς ἀποδοκιμάζομεν καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὡς ἀπεδοκιμάσαμεν καὶ πρὸ καιροῦ, πρὸ μηνῶν ὁλοκλήρων, ὅταν ἐλέγετο ὅτι θὰ κατηρτίζετο καὶ τοιαύτη πρόσθετος ὑπηρεσία, τὸ σύστημα τῆς προσθήκης καὶ ἄλλης ὑπηρεσίας εἰς τὰς ἤδη ὑπαρχούσας. Διεμαρτυρήθημεν τότε παρὰ τῷ ἀξιοτίμῳ Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς, δὲν εἴχομεν ὅμως εἰσακουσθῆ. Πιθανὸν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχουσι προέλθει ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἡμεῖς ὅμως διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸ σύστημα καὶ πρὸς τὰς μεθόδους, διότι διεφώνησε καὶ αὐτὸ τὸ ἁρμόδιον συμβούλιον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ὅταν ἐστάλη ἡ διαταγὴ πρὸς αὐτὸ ὅπως χορηγήσῃ 25,000,000 διὰ νὰ ἐξοδευθῶσιν αὐταρχικῶς καὶ κατὰ τρόπον μὴ συμβιβαζόμενον πρὸς τὸν κανονισμὸν τὸν διέποντα τὰ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως. Ἠρνήθη τότε κατηγορηματικῶς, ὡς ἀποδεικνύουν αἱ ληφθεῖσαι ἀποφάσεις καὶ τὰ ἐπίσημα πρακτικά, τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ὅπως συμμορφωθῇ εἰς τὴν τοιαύτην ἄνωθεν προερχομένην διαταγήν. Ὑπάρχει καὶ ἡ παραίτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σταμούλη, ἡ ὁποία εἶναι δημοσιευμένη ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ παρουσιάσθη τὸ θέαμα ὅτι, διὰ νὰ καταπεισθῇ τὸ συμβούλιον τοῦ Ταμείου, κατηναλώθησαν ὁλόκληροι συνεδριάσεις καὶ ὅτι ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅστις θὰ ἀνελάμβανε τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ἐπείσθη ἐν μιᾷ αἰθούσῃ τοῦ Βουλευτηρίου, ὅπως ἀποδεχθῇ τὰς κυβερνητικὰς διαταγάς. Διεμαρτυρήθη καὶ προφορικῶς τότε ὁ συνάδελφος κ. Σταμούλης καὶ παρῃτήθη τελειωτικῶς ἐκ τοῦ συμβουλίου τῆς Ἐπιτροπῆς. Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη οὐδεμιᾶς νευρικῆς ταραχῆς· ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τῇ βάσει γεγονότων. Ἄν, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τοῦ ἐλέγχου, ὅστις θὰ ἀσκηθῇ, ὅταν προσκομισθοῦν τὰ στοιχεῖα, ἀποδειχθῇ ὅτι ἀγαθὸν προῆλθεν ἐκ τῆς προσθέτου αὐτῆς ὑπηρεσίας, δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς μὲ τὴν εἰλικρίνειαν ἥτις μᾶς χαρακτηρίζει, οἵτινες δὲν θὰ ἐπαινέσωμεν τὸ ἔργον. Ἀλλὰ καὶ τότε θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ ἔχωμεν ἀντίθετον γνώμην ὅσον ἀφορᾷ τὰς μεθόδους καὶ τὰς παραφυάδας αὐτὰς τὰς διαρκῶς πολλαπλασιαζομένας τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν καὶ ὑποεπιτροπῶν καὶ ὀργανώσεων, αἵτινες περιπλέκουν καὶ ζημιοῦν τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Διότι ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅπως καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου ἀνεφέρομεν, ὅτι ἐκ τῆς συγκεντρώσεως τῶν προσφυγικῶν ὑπηρεσιῶν θὰ προέλθῃ μέγα ἀγαθόν. Δὲν ἦτο δυνατὸν συνεπῶς νὰ παρέλθωμεν ἀπαρατήρητον γεγονός, κατὰ τοῦ ὁποίου διεμαρτυρήθη, παραιτηθείς, καὶ ἐπίλεκτος συνάδελφος, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸ συμβούλιον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως. Οὐσιαστικῶς ἡ ἔκθεσις τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καταγγέλλει ὡρισμένας καταχρήσεις. Περὶ τῶν καταχρήσεων τούτων ἔχουν ὁμιλήσει κατ’ ἐπανάληψιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης διάφοροι ἐκ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων. Ἄν ἐπανέρχωνται τὰ ζητήματα καὶ ἂν ὑπάρχουν οἱ δυσφοροῦντες, διότι τὰ αὐτὰ ζητήματα ἐπανέρχονται ἐν τῇ Συνελεύσει ἀσφαλῶς δὲν πταίομεν ἡμεῖς, διότι, ἐν ὅσῳ οἱ δράσται τῶν τοιούτων καταχρήσεων καὶ ἀσχημιῶν μένουν ἀτιμώρητοι, εἶναι δικαίωμα τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, χάριν τοῦ διασπαθιζομένου χρήματος, νὰ ζητῶσι παρὰ τοῦ κυριάρχου Σώματος ὅπως ἐπὶ τέλους τερματισθῇ κατάστασις, ἥτις ἀσφαλῶς οὔτε τὸ γόητρον τὸ κυβερνητικὸν ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡμῶν τῶν πληρεξουσίων τὴν ἀξιοπρέπειαν προάγει. Κύριοι συνάδελφοι, ἕν ἀπὸ τὰ ζητήματα ἐπίσης, ἅτινα εἶναι ἐπίμαχα καὶ δημιουργοῦν δυσφορίαν, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων ὑπαλλήλων. Γνωρίζετε πάντες τοὺς ἀγῶνας, οἵτινες ἐγένοντο διὰ νὰ προσληφθοῦν ἐλάχιστοι ὑπάλληλοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας τὸ κατ’ ἐξοχὴν λεγόμενον προσφυγικὸν Ὑπουργεῖον. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, ἂν καὶ παρῆλθε διετία δὲν ἔχουν μονιμοποιηθῆ καὶ οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἐκβληθῆ, οἱ δὲ ἐναπομείναντες ὄχι μόνον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα εὑρίσκονται πάντοτε ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς Δαμοκλείου σπάθης τῆς ἀποπομπῆς των, διότι περιέργως ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις ὅτι μόνο οἱ πρόσφυγες ὑπάλληλοι δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα ὅπως καταλάβουν θέσεις εἰς τὸν Τόπον αὐτόν. Ἐν ὅσῳ ὁμιλοῦμεν περὶ ἰσότητος δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων, εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ κάποιαν εὐρυτέραν ἀντίληψιν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἀσφαλῶς ἐφόσον δὲν λύεται, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ τῆς συμμετοχῆς καὶ τῶν προσφύγων εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Τόπου. Δὲν εἶναι δυνατὸν Ἑλληνισμὸς ὅστις ἀφῆκε τόσον ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὅσον καὶ ἐν Μ. Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ ἀλησμόνητον ἐποχὴν προόδου, ἐπιδόσεως καὶ προαγωγῆς κοινωνικῆς, ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς ἐκ τῶν ἀρίστων, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνισμὸς αὐτὸς νὰ θεωρῆται ὅτι εἶναι στεῖρος διὰ νὰ προσφέρῃ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Πατρίδα τὰς ὑπηρεσίας του. Ἄν θὰ ἔπρεπε νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν φορὰν ταύτην τὰς συστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ περὶ καλυτέρας ἐξακριβώσεως τῶν ἀριθμῶν, ἀκριβῶς ἐξακριβώνων τοὺς ἀριθμοὺς λέγω ὅτι τὸ ἓν τρίτον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος σήμερον ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσφυγας, ἀφίνω δὲ εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ παρατηρήσωσιν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα πόσοι εἶναι οἱ προσληφθέντες μέχρι τοῦδε πρόσφυγες ὑπάλληλοι.

§57Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων εἰσήχθησαν πλέον ἢ ἀρκετοί.

§58Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶμαι ἐνθουσιασμένος διότι ἐν τούτῳ, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ θεωρήσω ὅτι πάντοτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐνεργεῖτε. Ἐγὼ ὅμως ὡμίλησα γενικῶς καί, ἐπειδὴ ὡμιλήσαμεν περὶ στατιστικῶν, θὰ ἤθελον ἀκριβῶς νὰ μάθω πόσοι εἶναι οἱ ὑπάλληλοι οἱ συμμετέχοντες σήμερον τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν.

§59Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων γνωρίζετε πόσοι εἰσήχθησαν;

§60Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι ὑπάρχουν μερικὰ πράγματα τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ στρεβλωθῇ ἡ πραγματικὴ κατάστασις ὅσον καὶ ἂν ὁμιλήσωμεν χωρὶς ἀριθμοὺς. Ἐγὼ παρεκάλεσα νὰ προσκομισθῶσιν ἀριθμοί, ὁπότε θὰ πεισθῶμεν ὅτι ἡ ἀναλογία δὲν ἔχει τηρηθῆ, ὄχι δὲ ἁπλῶς δὲν ἔχει τηρηθῆ ἡ ἀναλογία, διότι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀφελεῖς καὶ ἁπλοϊκοὶ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἤδη ἰσοσκελισθῆ ἡ τοιαύτη ἀναλογία, ἀλλὰ οὔτε ἠρχίσαμεν νὰ συνηθίζωμεν πρὸς τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ τοιαύτη ἀναλογία θὰ ἔλθῃ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ τηρηθῇ.

§61Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν ἔχω ἀπὸ συνάδελφόν σας εἶναι ὅτι ἡ ἀναλογία τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα ἀπὸ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ.

§62Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ διὰ τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ἐνῷ εἰς τὸ δικαστικὸν Σῶμα εἶναι φυσικὸν ὅτι θὰ εἰσαχθοῦν μετά τινα χρόνον, διότι θὰ χρειασθῇ νὰ δώσουν ἐξετάσεις διὰ νὰ διορισθοῦν.

§63Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἠγόρευσα καὶ ἔκαμον καὶ διακοπάς, ἔχω δὲ πρόσφατον γεγονός: Καίτοι ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο ὑπὲρ τῆς μὴ διαλύσεως τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ἐν τούτοις, καὶ παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν, μανθάνομεν σήμερον ὅτι πλὴν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἀπολύονται ὅλοι οἱ πρόσφυγες ὑπάλληλοι καὶ κρατοῦνται οἱ ἐντόπιοι.

§64Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται αὐτὰ νὰ λέγωνται ἐδῶ.

§65Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὁ Μικρασιατικὸς κόσμος ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ ἄνθος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, εἷς δὲ διοικητικὸς ὑπάλληλος προσελήφθη μέχρι τοῦδε, ὁ νομάρχης Ζακύνθου κ. Σολομωνίδης, εἷς γόνος μιᾶς παλαιᾶς οἰκογενείας τῆς Σμύρνης. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος—καὶ προκαλῶ τοὺς πληρεξουσίους τῆς νήσου ἐκείνης ἂν δὲν ὑπῆρξεν ὁ ἰδεώδης διοικητικὸς ὑπάλληλος τοῦ τόπου ἐκείνου ὄχι μόνον μεταξὺ τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντιθέτων—ὁ ὑπάλληλος, λέγω, οὗτος ἔδρασε καὶ εἰς τὴν Χίον, καὶ ἐν τούτοις κατηργήθη ἡ Διοίκησις Χίου καὶ ἀπελύθη. Κατ’ αὐτὰς ἀναγινώσκω ὅτι ἡ Νομαρχία ἀνασυνιστᾶται καὶ ὁ νομάρχης διορίζεται ἐκ νέου. Καὶ ἐρωτῶ, ἂν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου ἀγορεύοντος ἀπὸ τοῦ βήματος εἶναι ἀληθεῖς ἢ ὄχι.

§66Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε... (Θόρυβος).

§67Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς διαμαρτυρομένους συναδέλφους ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰθισμένος νὰ πτοοῦμαι ἀπὸ τοιαύτας διαμαρτυρίας· ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τὰς ὁποίας κατὰ τοιοῦτον ζωηρὸν τρόπον ἐξέφρασεν ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν μὲ πτοοῦν. Συνεπῶς ἔχω νὰ παρακαλέσω, ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν θέτω ἀκριβῶς τὰ ζητήματα, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ζητήσῃ κατόπιν τὸν λόγον καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ. Θὰ ἔλεγον λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἡ τάξις τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων, μία τάξις πολυπληθής, ἡ ὁποία διαμαρτύρεται διαρκῶς, διότι, μολονότι παρέσχε πάντοτε τὴν συνδρομήν της εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ δυσχερεῖς περιστάσεις, ὄχι μόνον δὲν τηρεῖται ἀναλογία θέσεων ἀπέναντι τῶν δικαίων ἀπαιτήσεων αὐτῶν, ἀλλ’ αἱ εἰλημμέναι ὑποσχέσεις δὲν ἔχουν ἐκτελεσθῆ. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὑπόμνημα τοῦ Συνδέσμου Προσφύγων Σιδηροδρομικῶν Μακεδονίας «Ἀλληλοβοήθεια», διὰ τοῦ ὁποίου διὰ πολλοστὴν φορὰν ἐπιζητεῖται ὅπως ἀφομοιωθοῦν πρὸς τοὺς λοιποὺς κρατικοὺς ὑπαλλήλους, διότι ἔχουν καὶ αὐτοὶ ὁλοκλήρους δεκαετηρίδας καθ’ ἃς ὑπηρέτησαν εἰς σιδηροδρόμους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν τουρκικοί, ἀλλὰ εὐρωπαϊκοὶ καὶ συνεπῶς δύνανται νὰ παραβληθοῦν πρὸς τοὺς ἡμετέρους. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι ὄχι μόνον κατόπιν τῆς ὑποβληθείσης ἐκθέσεως δὲν ἐλήφθησαν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ παρελθόντος, διότι ἐγὼ εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς δημιουργίας ἑνὸς νέου ὑγιοῦς μέλλοντος, ἀλλὰ ἀπὸ διμήνου αἱ ἐργασίαι τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν καὶ τὴν αἰτιολογίαν ὅτι θὰ καταργηθῇ ἢ δὲν θὰ καταργηθῇ, ἔχουν σταματήσει εἰς τὴν καλυτέραν ἐποχὴν παραγωγικῆς οἰκοδομικῆς ἐργασίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει σταματήσει κάθε χορηγίαν πρὸς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως καὶ τείνει νὰ συσχετισθῇ τὸ ζήτημα τῶν ἰδικῶν μας παραπόνων πρὸς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως καὶ τὴν σημερινὴν ἀβεβαιότητα, τὴν σημερινήν, οὕτως εἰπεῖν, ἀπεργίαν τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον ἔπαυσε καὶ τὰς χορηγίας του καὶ τὰς περαιτέρω ἐργασίας. Ἡμεῖς κηρυσσόμεθα ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Ταμείου τούτου, ἀλλὰ κηρυσσόμεθα ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι αἱ ἀσχημίαι τοῦ παρελθόντος θὰ ἐκλείψουν δι’ ἑνὸς νέου ὀργανισμοῦ, ὅστις θὰ παρεῖχεν ὅλα τὰ ἐχέγγυα ἑνὸς συμβουλίου εὑρισκομένου εἰς τὴν περιωπήν του καὶ μὴ δεχομένου οἱανδήποτε ἔξωθεν ὑπόδειξιν, ὥστε νὰ δύναται νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐντατικῆς καὶ λίαν χρησίμου στεγάσεως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§68Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἀκριβῶς εἶμαι εὐτυχὴς διαπιστῶν τελείαν σύμπτωσιν ἰδεῶν, διότι αὐτὸ ἀκριβῶς γίνεται.

§69Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί ὑπαινίττεσθε ὅτι γίνεται, ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας χωρὶς νὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα ὑπὸ τῆς πείρας καὶ τῶν περιστάσεων μέτρα, σᾶς δηλῶ ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα σύμφωνοι, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας εἶναι γεγονὸς ὅτι διὰ τὴν ὑπάρχουσαν ὑπηρεσίαν του δὲν ἐπαρκεῖ καὶ ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε σταδιοδρομία του ὄχι μόνον δὲν ἀπέδωκε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἔχει νὰ σημειώσῃ εἰς τὸ παθητικόν του ἀσυναρτησίαν ἀποφάσεων καὶ σύγχυσιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνατεθῆ εἰς αὐτό. Συνεπῶς θὰ ἦτο ἀδύνατον, μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ὀργάνωσιν, νὰ προστεθῇ μία τοιαύτη κολοσσιαία ἐργασία, ἐργασία ἥτις θὰ χρειασθῇ μῆνας ὁλοκλήρους νὰ διοργανωθῇ τὸ Ὑπουργεῖον ὅπως τὴν ἀντιμετωπίσῃ. Ἐνῷ ἀντιθέτως ὁ ὑπάρχων ὀργανισμός, ἐκκαθαριζόμενος, ἐπαναλαμβάνω, ἢ τροποποιούμενος διὰ τρόπου παρέχοντος ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, θὰ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καὶ ταχύτερον καὶ συμφερώτερον θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἀρξάμενον ἔργον.

§70Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐξακολουθῶ νὰ διαπιστῶ σύμπτωσιν ἰδεῶν, κ. συνάδελφε· διότι πρὸ ὀλίγου ἐλέγετε — ἐκράτησα σημείωσιν τῶν λεχθέντων —ὅτι ἐκ τῆς συγκεντρώσεως καὶ μόνον τῶν προσφυγικῶν ὑπηρεσιῶν θὰ προέλθῃ μέγα καλόν.

§71Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός, διότι δὲν τοῦ ἐδόθη καιρὸς ἀσφαλῶς νὰ μελετήσῃ τὰ τοῦ Ὑπουργείου του, φαντάζεται ὅτι ἡ ὑπηνιχθεῖσα συγκέντρωσις ἔγκειται ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Ἡμεῖς ἀντιτιθέμεθα πρὸς τὴν τοιούτου εἴδους συγκέντρωσιν καὶ λίαν προσεχῶς θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἔχομεν δίκαιον. Ἀλλὰ θὰ κάμωμεν καὶ νέας δοκιμὰς καὶ ἀπεδείχθη ἐκ τοῦ παρελθόντος ὅτι τοιαῦται δοκιμαὶ ἐκσποῦν πάντοτε κατὰ τῆς κεφαλῆς τῶν δυστυχῶν προσφύγων. Διότι εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ τις ὅτι θὰ παραλάβῃ ἕνα ὀργανισμὸν ὁλόκληρον εἰς Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου οἱ ἤδη ὑπάρχοντες ὀργανισμοὶ εἶναι ἀνεπαρκεῖς καὶ ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης συγκεντρώσεως θὰ προσδοκῶμεν θαυμάσια ἀποτελέσματα. Ἡμεῖς ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀποδοκιμάζομεν ἀπὸ τοῦδε τὰς τοιαύτας ἐνεργείας καὶ ἐπιμένομεν νὰ διατηρηθῇ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἐκκαθαριζόμενον, πατασσομένης δὲ τῆς μέχρι τοῦδε ἀκαταστασίας, νὰ ἀναδιοργανωθῇ ἐπὶ τοιούτων βάσεων, ὥστε νὰ δυνηθῇ, ἔχον τὴν κεκτημένην πεῖραν —διότι ἡ πεῖρα ὑπάρχει, τὰ ὑποκαταστήματα λειτουργοῦν καὶ ἡ ἐργασία δὲν ἔχει σταματήσει ποτέ — χωρὶς νὰ καταναλωθῇ πολύτιμος χρόνος, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον αὐτοῦ.

§72Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Καὶ ἡ κεκτημένη πεῖρα ὑπάρχει καὶ οἱ ὑπάλληλοι παρέμειναν καὶ θὰ παραμείνουν.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ νομίζετε ὅτι εἶναι συγκέντρωσις;

§74Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνοικοδομήσεως, κύριοι, εἶναι ἐπίκαιρον νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ Νέα Σμύρνη, ὁ συνοικισμὸς διὰ τὸν ὁποῖον τόσαι πλούσιαι καὶ ἀφειδεῖς ἀπὸ διετίας δίδονται ὑποσχέσεις, ὁ συνοικισμὸς ἐπὶ τὸν ὁποῖον στηρίζονται τόσαι ἐλπίδες, ὄχι μόνον δὲν ἀνεγείρεται, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὰ οἰκόπεδα ἔχουν μέχρις ὥρας διανεμηθῆ.

§75Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι μόνον ἐδῶ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, κ. συνάδελφε, προκειμένου περὶ Καυκασίων.

§76Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ λαμβάνω παραδείγματα τὰ ὁποῖα προσπίπτουν περισσότερον εἰς τὴν ἀντίληψιν διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔγιναν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται εἰς τὰς ἐπαρχίας. Σημειώσατε ὅτι ἡ τοιαύτη καθυστέρησις εἶναι κατὰ τοῦτο ἐπιζημιωτέρα, διότι ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις εἰς ὁλόκληρον ἀστικὸν πληθυσμὸν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ στεγασθῇ διὰ τῆς Νέας Σμύρνης καὶ ὅτι θὰ ἠδύνατο κατὰ μέγα μέρος νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς στέγης. Καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν 1500 δραχμὰς ἐκ τοῦ ὑστερήματός των διὰ νὰ συγκεντρωθοῦν ἑκατομμύρια εἰς τὸ Ταμεῖον Παρακαταθηκῶν ἀναμένουν ἀπὸ 1½ ἔτους καὶ βαυκαλίζονται μὲ ὑποσχέσεις, αἵτινες καθημερινῶς τοῖς δίδονται. Εἶναι πιθανὸν νὰ μοι λεχθῇ ὅτι τὸ ζήτημα ἔληξε Προκαταβολικῶς δηλῶ ὅτι δὲν εἶμαι καθόλου ἱκανοποιημένος, διότι θεωρῶ, καὶ ἂν τὸ ζήτημα ἔληξεν ἤδη, ὅτι ἡ καθυστέρησις ἡ ἐπελθοῦσα εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ διορθώνωμεν τίποτε ἐκ τῆς ζημίας τῆς γενομένης εἰς τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμούς, οἵτινες τὰς περισσοτέρας τῶν οἰκονομίας ἔχουν ἐξαντλήσει ἀναμένοντες τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Νέας Σμύρνης.

§77Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν μεταξὺ ἄλλων ζητημάτων ἐκκρεμὲς καὶ τὸ ζήτημα τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Νέας Σμύρνης. Ἐπρόκειτο νὰ ἀπαλλοτριωθῇ μία μεγάλη ἔκτασις οἰκοπέδων, ἐπρόκειτο ὅμως συγχρόνως νὰ γίνῃ καὶ οἰκονομικὸς συνδυασμός, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἐγένετο ἡ ἀνοικοδόμησις. Διότι οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκοπέδων τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ἔλεγον: «Μὴ μᾶς τὰ πάρετε ἀπὸ τὴν κατοχήν μας, προτοῦ εἶσθε ἕτοιμοι νὰ ἀρχίσητε τὴν ἀνοικοδόμησιν καὶ προτοῦ ἔχετε ἕτοιμον τὸ χρῆμα». Κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ἦλθον ἐπανειλημμένως εἰς συσκέψεις μὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοὺς καταγομένους ἐκ Μ. Ἀσίας καὶ ἰδιαιτέρως ἐκ Σμύρνης, εἶχον δὲ λάβει τὴν πληροφορίαν ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ οἰκοδομήσωσι διέθετον 25% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς οἰκοδομήσεως, ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ τὰ 37½% ἐκ τῶν ὑπολοίπων 75% καὶ ὅτι ὑπῆρχε κἄποιος Οἶκος, Ἀγγλικὸς ἢ Ἀμερικανικὸς δὲν ἐνθυμοῦμαι, νομίζω ὅμως Ἀγγλικός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ τὸ ὑπόλοιπον. Ἐζητήθη νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος εἰς βάρος αὐτοῦ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα θὰ προήρχοντο ἐκ τοῦ ὅτι ἓν μέρος τοῦ ἀπαλλοτριωθησομένου χώρου θὰ διετίθετο εἰς πλατείας καὶ εἰς ὁδούς. Ἐκεῖ εἶχε φθάσει ἡ συζήτησις μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας τότε. Ὅταν δὲ ἔλαβον γνῶσιν τῆς συζητήσεως αὐτῆς ὑπέδειξα τὴν ἑξῆς λύσιν. Νὰ ἀπαλλοτριωθῇ μία ἔκτασις κατὰ τι μεγαλυτέρα παρ’ ὅσον θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκιῶν τῶν ἀνοικοδομητέων. Ἡ ἔκτασις ἐκείνη θὰ περιήρχετο εἰς τὸ Δημόσιον καὶ τὸ Δημόσιον πωλοῦν τὰ οἰκόπεδα ἐκεῖνα θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο. Διότι ἔχω τὴν ἀδυναμίαν, κύριοι, νὰ προσπαθῶ νὰ ἐπιβαρύνω τὸ παθητικὸν τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον, ὅπου τοῦτο εἶναι δυνατόν. Ἄλλως τε ἡ λύσις αὕτη ἦτο καὶ λύσις δικαία, διότι ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων ἔμελλον νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ οἰκόπεδα θὰ ἐπληρώνοντο μὲ τὴν τρέχουσαν ἀξίαν. Ἔκτοτε ὅμως ἡ δυσκολία ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἦτο περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν. Ἤρχοντο διάφοροι ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι προέτεινον εἰδικοὺς συνδυασμούς. Δυστυχῶς ὅμως πρότασις ἀξία σοβαρᾶς προσοχῆς ἐκ μέρους ξένου Οἴκου δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ παρὰ μόνον κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἑβδομάδας, τὴν ὁποίαν καὶ συζητοῦμεν. Ὑπῆρξε μάλιστα καὶ συνάδελφος ἐδῶ, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὰς λεπτομερείας τῆς συζητήσεως ταύτης. Προσεπάθουν νὰ καταλήξωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὥστε καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀκόμη νὰ ἐκλείψῃ, διότι καὶ εἰς τοῦτο ἔχω μίαν ἀδυναμίαν, καθόσον ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν πρέπει νὰ ἀποφεύγωμεν ἐπιβάρυνσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἵνα μὴ λαμβάνωμεν τὰ διαθέσιμα αὐτῆς, ὅταν δὲ εὑρισκώμεθα εἰς στενοχωρίας ὑπερμέτρους νὰ μὴ δύναται ἡ Τράπεζα νὰ μᾶς βοηθήσῃ. Αἱ συζητήσεις λοιπὸν διεξάγονται. Θὰ μᾶς εἴπητε ὅτι ἀδιακόπως διεξάγονται συζητήσεις καὶ δὲν τελειώνομεν ποτέ. Τὸ ζήτημα εἶναι, κύριοι, ὅτι, διὰ νὰ εὕρῃ τις χρήματα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, εἶναι πρόβλημα, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν καλήν της θέλησιν. Πρέπει νὰ συναινέσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀναλάβουν τὴν οἰκοδόμησιν, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ συναινέσουν καὶ οἱ τραπεζῖται. Γνωρίζετε δὲ ὅτι οὗτοι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν βραδεῖς εἰς τὸ νὰ δώσουν τὴν συναίνεσίν των. Ὁπωσδήποτε κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἡ συζήτησις μετὰ τῆς οἰκοδομικῆς Ἑταιρείας ἔχει ἀρκετὰ προχωρήσει. Θὰ εἴπω δὲ καὶ τὴν ἐπέκτασιν τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει, ἂν ἀγορεύσω ἐπὶ τῶν ὑπὸ ἐκκρεμότητα ζητημάτων, ἀλλὰ λέγω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς συμφωνίαν. Πρὸ ὀλίγου μοὶ ἀνεκοινώθη ἓν τηλεγράφημα ἀπὸ συνάδελφον, λίαν ἄξιον πάσης πίστεως, λίαν εὐνοϊκὸν διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν.

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι δὲν προέβη εἰς τὴν διανομὴν τῶν οἰκοπέδων καὶ δὲν διευκολύνει τοὺς πρόσφυγας, ὥστε ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας νὰ εὕρουν τὰ μέσα ν’ ἀνοικοδομήσουν.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὸ ἴδιον καὶ δι’ ὑμᾶς.

§80Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, παρεμείναμεν εἰς τὴν Ἀρχὴν τέσσαρας μῆνας καὶ πέντε ἡμέρας.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πέντε μῆνας.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς ὀκτὼ μῆνας καὶ ἐπιτρέψατε εἰς τοὺς πρόσφυγας νὰ ἔλθουν εἰς συμφωνίαν μὲ οἱονδήποτε οἰκοδομικὸν ὀργανισμὸν καὶ προτοῦ προχωρήσωσιν αἱ ἐργασίαι ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι, διότι δὲν ἐκάμαμε τίποτε ἡμεῖς. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἀπάντησις. κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἐγὼ τί ἔκαμνα καὶ τί δυσχερείας εὕρομεν ὥστε νὰ κρίνῃ ἡ Συνέλευσις...

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀνταπαντῶ εἰς τὴν ἀπάντησίν σας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι σοβαρά.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν λέγω σοβαρὰ πράγματα· συνήθως τὰ ἀφίνω γιὰ σᾶς.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι πράγματα σοβαρὰ αὐτά, ὅταν, προχωροῦντες εἰς ἕνα στάδιον ἐργασίας, φθάνετε εἰς ἓν σημεῖον αὐτῆς καὶ λέγετε ὅτι δὲν προχωροῦμεν διότι δὲν προχωρεῖτε καὶ σεῖς. Εἶναι αὐτὰ σοβαρά;

§87Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι λόγια Μωραΐτικα.

§88Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἀκριβῶς διαπιστῶ μὲ λύπην ὅτι ἐξακολουθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις τῆς ἀνεγέρσεως τῆς Νέας Σμύρνης, διότι ἐξ ὅσων ἤκουσα δὲν ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Νέα Σμύρνη πρόκειται ταχέως νὰ ἀνεγερθῇ.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ρίψητε τότε τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ φέρητε μίαν ἄλλην, ἡ ὁποία νὰ ἠμπορῇ εὐκολώτερον νὰ δίδῃ χρήματα.

§90Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς αὐτῆς ψυχραιμίας, μετὰ τῆς ὁποίας ἐγὼ ἀναλύω τὰ διάφορα ζητήματα, μετὰ τῆς αὐτῆς, λέγω, ψυχραιμίας νὰ μοὶ ἀπαντᾷ, ὅταν μοὶ κάμνῃ τὴν τιμὴν νὰ μὲ διακόπτῃ.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω αὐτὸ νὰ σᾶς ἐπείραξε, νὰ σᾶς ἔθιξε.

§92Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ διαπιστῶ τὸ ἑξῆς γεγονός, ὅτι οἱ κάτοικοι πρόσφυγες, οἱ ἀστοὶ οἱ ὁποῖοι κατέφυγον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀπὸ διετίας καὶ πλέον ἔχουσι καταθέσει χρήματα συμποσούμενα εἰς ἑκατομμύρια διὰ νὰ ἀνεγερθῇ ὁ συνοικισμὸς τῆς Νέας Σμύρνης. Πόσοι μῆνες παρῆλθον κατὰ τὴν μίαν Κυβέρνησιν ἢ πόσοι μῆνες παρῆλθον κατὰ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, πάντως εἶναι γεγονὸς ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐλέγχω τὴν τελευταίαν Κυβέρνησιν, θεωρῶ ὅτι ἀπὸ ὀκταμήνου καὶ πλέον εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἔχει προχωρήσει ὅσον ἔδει νὰ εἶχε προχωρήσει, διότι ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν παρελκύσεων ἐπαναλαμβάνω ὅτι πάσχει ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ὁ καταφυγὼν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅστις ὑπόκειται εἰς δυσβάστακτα βάρη. Ἀφ’ ἑτέρου τὰς πενιχρὰς οἰκονομίας ἃς διαθέτει διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ τὰς ἔχει ἐξαντλήσει, καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ διαπραγματεύσεις θὰ ἔχωσι τερματισθῆ, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ θεάματος μεγάλη τάξις κατόχων οἰκοπέδων νὰ μὴ ἔχῃ τὰ μέσα νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς καταβολὰς τῆς ἀνοικοδομήσεως. Αἱ διαπραγματεύσεις δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἔπρεπε νὰ εἶχον ἤδη τερματισθῆ πρὸ πολλοῦ.

§93Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ ποῖον σύστημα προτείνετε σεῖς, κ. συνάδελφε;

§94Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ ὀκτάμηνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέφωνται αἱ χιλιάδες αὐτῆς τῆς τάξεως μὲ ὑποσχέσεις. Ἢ εἶχε τὴν διάθεσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα καὶ θὰ τὸ ἔλυεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἢ δὲν εἶχε διάθεσιν νὰ τὸ λύσῃ. Δὲν στηρίζεται ἡ δικαιολογία ἐπὶ τῆς ἐλλείψεως χρημάτων πρὸς ρυμοτομίαν, διότι τότε ἐξευρέθησαν 25 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὴν προσωρινὴν στέγασιν, ἀντὶ 13 ἑκατ. ποὺ ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν Νέαν Σμύρνην. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ διενέμοντο πρὸ ἔτους, μέχρι τοῦδε ὁ ἥμισυς συνοικισμός, οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων, ἔχοντες εἰς χεῖρας τὸ οἰκόπεδον, θὰ ἀνῳκοδόμουν μόνοι των. Τὸ ζήτημα ἦτο νὰ δώσωμεν τὸ ταχύτερον τὰ οἰκόπεδα καὶ πολλοὶ τῶν κατόχων αὐτῶν θὰ εἶχον ἀνεγείρει τὰς οἰκίας μόνοι των. Τὸ συμπέρασμα ὅτι μὲ ὀλίγην καλὴν θέλησιν καὶ εἰλικρινῆ φροντίδα αἱ κληρώσεις τῶν οἰκοπέδων οὐχὶ εἰς ὀκτὼ ἀλλ’ εἰς τρεῖς μῆνας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τερματισθοῦν. Ἕν ἄλλο ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὰ προσφυγικὰ εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν Μικτῶν Ἐπιτροπῶν, τόσον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς ὅσον καὶ τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς μίαν σχετικὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω καταθέσει, νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδικάς μου γνώμας διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀλλὰ προκαταβολικῶς θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα ἔχουν ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὰ προσφυγικά, ἰδιαιτέρως δὲ τὸ ζήτημα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, λόγῳ τῆς ἐπαπειλουμένης νέας συρροῆς χιλιάδων ὅλων ἀστικοῦ κατ’ ἐξοχὴν πληθυσμοῦ, ἥτις θὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν στενότητα καὶ ἄλλας δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαγάγουν τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης συνεχίζονται βεβαίως αἱ διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων τούτων ἀκούομεν φωνὴν διαμαρτυρίας ἐκ μέρους τῶν ἀδελφῶν μας Κωνσταντινουπολιτῶν. Δὲν ἔχουν οὗτοι ἐκπροσώπους ἐν τῷ Σώματι τούτῳ καὶ εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἐκφράσωμεν ὅλην τὴν συμπάθειάν μας καὶ ὅλην τὴν συμμετοχήν μας εἰς τὴν δυσφορίαν ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχονται. Ὑπέβαλον καὶ ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου θεωροῦσι τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς μὴ ἐπιδεχόμενον μονομεροῦς, ἐναντίον τῆς διεθνοῦς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, συνεννοήσεως μετὰ τῶν Τούρκων, τῶν ὁποίων τὴν κακοπιστίαν καὶ αὐτοὶ καὶ ἡμεῖς ἐκ πικρᾶς πείρας εἴμεθα εἰς θέσιν παντὸς ἄλλου κάλλιον νὰ ἐκτιμῶμεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλληνοβουλγαρικὴν Ἐπιτροπήν, ἐδημιουργήθησαν καὶ ἐκεῖ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐπισπεύσει τὸν διωγμὸν τῶν Ἑλλήνων, τῶν ἐν Βουλγαρίᾳ εὑρισκομένων, καὶ ἔχουν ἐπιφέρει νέον συνωστισμὸν προσφύγων εἰς τὰ Μακεδονικὰ ἐδάφη, ὅπου ἤδη ὑπῆρχεν ὑπερπληθώρα κόσμου προσφυγικοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, οἱ ὁμοεθνεῖς τῆς Βουλγαρίας πρόσφυγες, οἱ ἀναχωρήσαντες ἐκεῖθεν, ἀνεχώρησαν κατὰ ἕνα τρόπον ὅλως διάφορον μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀνεχώρουν οἱ ἐν Ἑλλάδι εὑρισκόμενοι Βούλγαροι. Καὶ ὁ τρόπος αὐτὸς δημιουργεῖ ὄχι μόνον ἐξευτελισμούς, ἀλλὰ καὶ ἀπεμπόλησιν κολοσσιαίων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ μιᾶς καλυτέρας διαχειρίσεως τῶν Μικτῶν λεγομένων Ἐπιτροπῶν νὰ εἶχον προφυλαχθῆ. Κυρίως δὲ σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἐκτιμήσεων παρουσιάζεται τὸ πρωτοφανὲς θέαμα νὰ πληθύνωνται διαρκῶς αἱ ὑποεπιτροπαὶ χωρὶς εἰς διάστημα τριετίας, κατόπιν διασπαθίσεως ὁλοκλήρων χιλιάδων ἀγγλικῶν λιρῶν, νὰ ἔχῃ προχωρήσει τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως ἐν Ἑλλάδι, ὅπου μόλις δεκάδες τοιούτων ἐκτιμήσεων συνεπληρώθησαν, ἐνῷ ἀντιθέτως εἰς Βουλγαρίαν τὸ ἐκτιμητικὸν ἔργον ἔχει προχωρήσει κατὰ χιλιάδας. Καὶ ἤδη ἔρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἥτις συνδέεται στενῶς μὲ τὴν ὅλην ἐξέλιξιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Εἰς τὰ χρονικὰ ὄχι μόνον τῆς Ἑλληνικῆς, ἀλλ’ ὑποθέτομεν καὶ τῆς παγκοσμίου ἱστορίας οὐδέποτε ὀργανισμὸς καὶ διαχείρισις ἔτυχον τόσον ὁμοθύμου κατακραυγῆς καὶ τόσον ἀπολύτου καὶ ἀνεπιφυλάκτου ἀποδοκιμασίας ὅσον ἡ περίφημος αὕτη Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ὅλα τὰ κριτήρια, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε νὰ στηριχθῇ πᾶς ἀμερόληπτος κριτὴς ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ἔχουσιν ἐκδώσει τὴν ἄτεγκτον ἐτυμηγορίαν των. Ὁσάκις τὸ ζήτημα ἤχθη εἰς τὴν Συνέλευσιν, οἱ ρήτορες ὅλων τῶν ἀποχρώσεων ἐκαυτηρίασαν μετὰ δριμύτητος τὰς καταχρήσεις καὶ τὰ σκάνδαλα, ἅτινα ἔλαβον χώραν. Ὁ ἡμερήσιος Τύπος καὶ ἰδίως ὁ Μακεδονικὸς δὲν παρέρχεται ἡμέρα χωρὶς νὰ καταγγέλλῃ καὶ χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ νέας καταχρήσεις καὶ νέας ἀνομίας. Ὑπάλληλοι τοῦ ἰδίου συγκροτήματος, ὑπάλληλοι διακεκριμένοι δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ κατεξανίστανται κατὰ τῶν τελουμένων ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ καὶ ἔχουν ὑποβάλει ἀθρόας παραιτήσεις. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τῶν τριμηνιαίων ἐκθέσεών της, αἵτινες ἀποτελοῦν τρόπον τινὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν ἔργων αὐτῆς, μᾶς ἐσυνήθισεν εἰς ἀσυναρτησίας, εἰς ἔλλειψιν προγράμματος, εἰς ἀνακριβείας αἱ ὁποῖαι καταδεικνύουν αὐταὶ καὶ μόνον εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τὸ σύνολον αὐτό, πυορροῦν καὶ γαγγραινῶδες, κινδυνεύει νὰ μολύνῃ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, μεταδίδον διὰ τῆς ἀτιμωρησίας καὶ τῆς ἀνοχῆς τὴν ἀκολασίαν καὶ τὴν διαφθοράν. Ἀπὸ ἑνὸς ἰδίως ἔτους κατηγγέλθησαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὡρισμένα γεγονότα θίγοντα τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐσκέπτοντο τα ἀνώτατα Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόσληψιν τῶν ὑπαλλήλων, ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων, ὅσον καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει διαχείρισιν τῶν ζητημάτων καὶ ὡς πρὸς τὰ σκάνδαλα τὰ διαπιστωθέντα εἰς τὰς πραγματοποιηθείσας προμηθείας. Ἂν θὰ εἶχε κανεὶς τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν περιέργειαν νὰ ἀναγνώσῃ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς περυσινῆς συζητήσεως τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ, θὰ ἔβλεπεν ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν μεγάλα πράγματα ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα καὶ τὰς ἡμέρας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Καὶ διερωτᾶται πᾶς τις: Ἐγένετό τι ἔκτοτε πρὸς ἀποτροπὴν ὅλης αὐτῆς τῆς καταστάσεως, καταστάσεως ἥτις ἀσφαλῶς οὔτε τὰ προσφυγικὰ συμφέροντα εἶναι δυνατὸν νὰ προαγάγῃ, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὴν καλῶς ἐννοουμένην ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς δύναται νὰ δικαιολογήσῃ; Ἐδημιουργήθη ἡ πεπλανημένη ἐντύπωσις ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι αὐτοτελὴς καὶ ἀνεξέλεγκτος ὀργανισμὸς καὶ ὡς τοιοῦτος θὰ εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἀκολασταίνῃ, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῇ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἰς τὸ Κράτος τοῦτο δὲν λειτουργεῖ πλέον ὁ Νόμος καὶ ὅτι οἱ ἔνοχοι δὲν τιμωροῦνται οὐδὲ πατάσσεται ἡ κακοήθεια. Σχεδὸν ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, ὁσάκις εὑρίσκεται ἔξω τῆς Ἀρχῆς, δὲν ἀμφισβητεῖ τὰ καταγγελλόμενα, εἶναι ἄλλως τε αὐτὰ τόσον συνήθη καὶ ἄπειρα, ὥστε ἐδημιούργησαν ἕνα νέον πνεῦμα ἑλληνικόν. Θὰ ἦτο εὔκολον, ἐν ὅσῳ κατεσυκοφαντεῖτο τὸ ἔργον καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ συνεπῶς τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, νὰ γίνῃ εἷς ἔλεγχος ἐμπεριστατωμένος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ νὰ μᾶς ἐπιβάλουν ὅπως μένουν ἀνενόχλητοι οἱ καταχρασταί. Ἐκ τοῦ τοιούτου ἐλέγχου πολὺ πιθανὸν νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εὑρίσκεται ἐν ἀδίκῳ ὁ προσφυγικὸς κόσμος παραπονούμενος ὅτι καταδυναστεύεται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς περιέργου θεάματος, νὰ μὴ θέλῃ κανεὶς νὰ θίξῃ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Διατί; Θὰ μᾶς ἐπιδειχθῶσι καὶ πάλιν τὰ πρωτόκολλα καὶ αἱ συμβάσεις, θὰ μᾶς προσκομισθῶσιν ἔγγραφα διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει κεκτημένα δικαιώματα νὰ διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν καὶ ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον ἰδιόρρυθμον καὶ ἀνεξέλεγκτον καὶ νὰ κατασπαταλᾷ χρῆμα ἑλληνικόν, χρῆμα διὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ἐξαιρετικῇ προθυμίᾳ παρέσχε τὰς καλυτέρας τῶν ἐγγυήσεων. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ ἀντίληψις αὕτη εὑρίσκεται ἐν τῇ πραγματικότητι. Τὰ πρωτόκολλα καὶ αἱ συνθῆκαι δὲν μᾶς ἔχουν ἐπιβάλει νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων τοὺς πλέον ἀνικάνους, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι στεῖροι διανοητικῶς καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὸ μεγαλόσχημον ὄνομά των, μὲ τὴν παχυλὴν ἀμάθειαν ἡ ὁποία τοὺς χαρακτηρίζει ἔχουν φέρει τὰ πράγματα τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ σημερινὸν κατάντημα. Ἀλλὰ τὰ πρωτόκολλα ἐπίσης δὲν μᾶς ἀποτρέπουν νὰ σκεφθῶμεν ὅταν καταγγέλλωνται πανταχόθεν καταχρήσεις, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ ξένοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην καὶ διὰ τὴν ἐντιμότητά των καὶ διὰ τὴν ἠθικήν των, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἐνδιαφέρον των τὸ ζωηρότατον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, νὰ θελήσωσι νὰ μᾶς ἐπιβάλουν ἀντιλήψεις ἀνόμους καὶ ἐναντίας παντὸς ἠθικοῦ νόμου καὶ ἐναντίας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἅμα τῇ ἀναλήψει τῆς Ἀρχῆς καὶ ἐν δεδικαιολογημένῃ ἀγανακτήσει ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θὰ ἐπέτρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑπάρχῃ κράτος ἐν κράτει. Περαιτέρω ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ ἑπταμήνου κατέγινεν ὅπως μετριάσῃ οὐχὶ τὴν σκληρότητα τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἐπεβάλομεν εἰς ἑαυτούς, ἀλλὰ νὰ μετριάσῃ τὴν κακὴν πολιτικήν, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην καταλληλοτέραν φράσιν, τὴν κακὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦν τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὅλαι αἱ προσπάθειαι τῆς Κυβερνήσεως ἔχουσι προσκρούσει εἰς τὴν κακὴν συνήθειαν καὶ εἰς τὴν ἰσχυρογνώμονα ἀντίληψιν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι οὐδὲν κοινὸν ἔχουν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Τόπου, τῶν μεγιστάνων τούτων τοῦ πλούτου καὶ τῆς ἀνικανότητος, οἵτινες ἐλησμόνησαν ὅτι ἀντιπροσωπεύουν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἡ Κυβέρνησις συνεπῶς εὑρεθεῖσα ἐν ἀδυναμίᾳ πρὸς μεταβολὴν συστήματος τὸ ὁποῖον πρώτη αὐτὴ κατεδίκασεν, ἠναγκάσθη νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ γνωστὸν σύμφωνον, τὸ ὁποῖον προσεκομίσθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπικύρωσιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς μὲ πᾶσαν εἰλικρίνειαν εἶχε δηλώσει ὅτι δὲν ἦτο ἐνθουσιασμένος μὲ τὸ προσκομισθὲν σύμφωνον. Ἡμεῖς τῷ ἐδηλώσαμεν ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἴμεθα ἐνθουσιασμένοι, ἀλλ’ ὅτι δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ προαγωγὴ τοῦ ζητήματος καὶ νὰ ἐνισχυθῶσιν αἱ σχέσεις μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τοῦ Κράτους καὶ τῶν προσφύγων διὰ τῶν κομισθέντων ἐγγράφων. Μᾶς παρετήρησαν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῶσι τὰ ζητήματα εὐρυνομένης τῆς δικαιοδοσίας καὶ ὅτι θὰ δύνανται νὰ ἀπομακρυνθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι. Ὑπάρχει ρήτρα καθ’ ἣν ὅπως ἀπομακρυνθῶσι τοιοῦτοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι διορίζονται ἀμέσως ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ προβαίνῃ εἰς ἁπλᾶς ὑποδείξεις ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπ’ αὐτῶν θὰ ἀποφαίνηται τελειωτικῶς ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν πταίουν τὰ σύμφωνα, πταίουν τὰ πρόσωπα τὰ ἐφαρμόζοντα τὰς συμφωνίας ταύτας, μὲ τὴν πείσμονά των θέλησιν, μὲ τὴν κακοπιστίαν καὶ ἀνικανότητά των, τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύουν διὰ τῶν ἔργων των ἀπὸ διετίας. Σωρεία παραδειγμάτων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσκομισθῶσιν. Ἀλλὰ πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων ἔχουν ὁμιλήση ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Ἐγὼ μίαν μόνον δίδω πληροφορίαν, λίαν γνωστὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν: Ἐνθυμεῖσθε πάντες ὅτι ὑπάρχει κάποιος ὑπάλληλος τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου περιφερείᾳ Ἀλεξανδρουπόλει. Ἡ Συνέλευσις ἤκουσε πολλάκις γινόμενον λόγον σχετικῶς μὲ τὰ ἔργα τοῦ ἀξιοτίμου τούτου προϊσταμένου τοῦ ἐποικισμοῦ. Πεντηκοντὰς πολιτῶν κατέθηκεν ἐνόρκως ἐναντίον αὐτοῦ· ἡμεῖς προσεκομίσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου στοιχεῖα· ἡ Κυβέρνησις ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος καὶ ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἐξήτασε τὸν σῖτον τὸν διανεμόμενον καὶ διεπίστωσεν ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος τελείως πρὸς τοιαύτην διανομὴν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ δύο ἢ τριῶν ἐγγράφων ἐζήτησε τὴν ἀπομάκρυνσίν του. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, κατόπιν τοῦ τρίτου ἐγγράφου, ηὐδόκησε νὰ μεταθέσῃ τὸν ἐν λόγῳ ὑπάλληλον· ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος ἠρνήθη τὴν μετάθεσιν καὶ προετίμησε νὰ παραιτηθῇ, διότι συμφέροντα ὕψιστα τὸν ἐκράτουν δέσμιον εἰς τὴν ἀτυχῆ πατρίδα μου. Παραδόξως, αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχω τελευταίως ἐκεῖθεν εἶναι ὅτι, ἐπειδή, χάρις εἰς τὴν ἐπέμβασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας παρὰ τῷ Γεν. Διοικητῇ Θράκης, ἐματαιώθη ἡ ἐργολαβία τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ ὁ ὑπάλληλος οὗτος διὰ 2000 οἰκίσκους ἀντὶ 7000 δραχμῶν ἕκαστον, διότι οἱ χωρικοὶ τοῦ χωρίου εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἀνεγερθοῦν, οἱ Φεραῖοι, ἀνέλαβον ἀντὶ 5000 δραχμῶν ἕκαστον νὰ οἰκοδομήσωσι τοὺς οἰκίσκους αὐτούς, ὁ ὑπάλληλος οὗτος, εἰς τὸν ὁποῖον παρ’ ὀλίγον νὰ ἀνατεθῇ ἡ τοιαύτη ἐργολαβία— ὑπῆρχε καὶ τὸ δεδομένον ὅτι ἀνήγειρε καὶ δύο προτύπους οἰκίσκους εἰς τὰς Φερὰς δι’ ἐξόδων του διὰ νὰ πείσῃ τοὺς Φεραίους ὅτι τὰ οἰκήματα τὰ ὁποῖα κατεσκεύασε, παύσας πλέον νὰ εἶναι προϊστάμενος τοῦ ἐποικισμοῦ, θὰ εἶναι ἀσυγκρίτως καλύτερα—ἐπροτίμησε νὰ παραιτηθῇ.

§95ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§96Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι γνωστὸς γεωπόνος.

§97Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπειδὴ ἀνεφέρατε τὴν ἐπέμβασίν μου, θὰ ἤθελον νὰ καθορίσω τὸ ζήτημα. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ὁ ἀναφερόμενος ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ ἐργολαβικῶς τὴν κατασκευὴν οἰκιῶν. Συνέστησα λοιπὸν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν ὅτι ἦτο πρέπον νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, ἐφόσον δὲν γνωρίζω ἂν οἱ οἰκίσκοι ἦσαν ἀκριβώτεροι ἢ εὐθηνότεροι. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι κατεσκεύασεν ὁ ὑπάλληλος οὗτος δύο οἰκίσκους διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἠδύνατο καὶ ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευήν.

§98Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Παρὰ τὰς τοιαύτας συστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἐπειδὴ ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ Θράκης κατόπιν τοῦ θορύβου, ὅστις ἠγέρθη περὶ τῆς ἐργολαβίας τοῦ τέως προϊσταμένου, ἠρνήθη νὰ χορηγήσῃ τὴν ἐργολαβίαν, ἐπροτίμησε νὰ τὸν διορίσῃ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην μὲ ηὐξημένον μισθὸν κατὰ 2.000 δραχμὰς, καὶ ὡς τμηματάρχην, ἀντὶ τῆς θέσεως προϊσταμένου τὴν ὁποίαν εἶχε.

§99Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι βέβαιον αὐτό, κ. συνάδελφε;

§100Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω ἐπιστολὰς ἐκ Δεδεαγάτς, τὰς ὁποίας προσήγαγον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ ἤθελε νὰ ἐρωτήσῃ καὶ ὁ ἴδιος. Ἐτηλεγράφησε λοιπὸν διὰ νὰ πληροφορηθῇ, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ μοὶ ἐστάλη μία ἐφημερὶς ἐκ Δράμας, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὴν διάθεσιν καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρεται τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου αὐτοῦ ὡς προϊσταμένου τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας, ἐκδίδοντος σχετικὰς διαταγὰς διὰ μειοδοσίας κτλ. Δὲν φέρω τὸ παράδειγμα, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ἐκπλαγῆτε, οὔτε ζητῶ πλέον νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ ὑπάλληλος, διότι φοβοῦμαι.

§101ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μήπως γίνῃ Γενικὸς Διοικητής;

§102Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Φοβοῦμαι ὅτι μόλις ζητήσω τοιοῦτό τι θὰ μετακληθῇ ἐπειγόντως εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ θὰ λάβῃ θέσιν εἰς τὸ κέντρον πλέον, διὰ νὰ συμβάλῃ διὰ τῆς εὐφυΐας του καὶ εἰς τὴν ἐνταῦθα τελουμένην ἐργασίαν. Ἄλλως δὲν ἔχω καὶ καμμίαν ὄρεξιν νὰ κατατρίβωμαι διὰ πρόσωπα καὶ διότι ἐπίσης ὑπάρχει τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς πρὸ τῆς ἀτιμωρησίας, πρὸ τῆς σκανδαλώδους ὑπερασπίσεως, τῆς ὁποίας ἔτυχε παρὰ τῇ προϊσταμένῃ του Ἀρχῇ καὶ παρὰ τῷ Συλλόγῳ ὁλοκλήρῳ τῶν γεωπόνων, κηρύξαντι ἀλληλεγγύην, ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐμήνυσε τὸν Παμπροσφυγικὸν Σύλλογον Ἀλεξανδρουπόλεως καὶ ἀπὸ ἑβδομάδων ἐντιμότατοι πολῖται, ἔμποροι, ἰατροί, ἐπιστήμονες ἄγονται εἰς τὸν ἀνακριτὴν διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε καταγγελθέντα, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχει ἀποφανθῆ ἤδη καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἦσαν ψευδῆ. Καὶ μοὶ γράφουν οἱ ἀξιότιμοι αὐτοὶ συμπολῖταί μου: «Ἀποροῦμεν πῶς ἕως τώρα δὲν ἔχει καταγγείλει καὶ σᾶς. Ἐξωτερικεύουν τὸ παράπονον ὅτι ἐμὲ μὲν προστατεύει ἡ βουλευτική μου ἀσυλία, αὐτοὶ ὅμως ἐκτεθειμένοι δὲν κατορθώνουν νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τοῦ ὑπαλλήλου τούτου τοῦ προβιβασθέντος,

§103Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διευθυντής τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐκεῖ μανθάνω ὅτι εἶναι ὁ κ. Δεμέστιχας, τὸν ὁποῖον ἐγὼ κατήγγειλα ὅτι ἐξ ἁπλῆς ἀβλεψίας ἢ ἐκ κακῆς διαχειρίσεως ἔγινεν ὑπαίτιος ζημίας 2.000.000 φράγκων.

§104Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι συνδεθεὶς μετὰ τοῦ κ. Δεμέστιχα ἔχω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι πρόκειται περὶ τιμιωτάτου ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος προσέφερε καὶ προσφέρει ὑψίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον.

§105Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καλὸς φίλος, ἀλλ’ εἰς ζητήματα οἰκονομικῆς φύσεως πίπτει ἔξω.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰ παρεμπίπτοντα.

§107Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἐρωτῶ κατόπιν τῶν ἐκτεθέντων, ποίαν ἀξίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ σύμφωνον τὸ ὑπογραφὲν μὲ τόσας χρηστὰς ἐλπίδας περὶ ἐκκαθαρίσεως ὑπαλλήλων; Τί ἄλλο ἐπιχείρημα σοβαρώτερον θὰ εἶχε νὰ προσκομίσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἀπὸ τὴν καταδικαστικὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, ἀπὸ τὴν καταδικαστικὴν ψῆφον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐζήτησε κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου;

§108Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει κανεὶς Ὑπουργὸς καμμίαν καταδικαστικὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἔγινεν ἡ Συνέλευσις δικαστήριον, μέχρι τῆς στιγμῆς τουλάχιστον.

§109Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ὁμολογεῖτε ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἔχει παραιτηθῆ; Κατόπιν ποίας περιπτώσεως ἔχει παραιτηθῆ; Ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν; Εἴπετε ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς παρῃτήθη, διότι ἐθεώρησεν ὅτι ἀδίκως μετετέθη. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν διατί ἐζήτησε τὴν μετάθεσίν του; Ἂν ὁ ὑπάλληλος ἦτο ἀθῷος, ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ. Ἄν, ὅπως ἀπεφάνθη ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκετο ἐν ἀταξίᾳ, εἶναι ἀξιοθρήνητον ὅτι ἀντὶ τιμωρίας μετετέθη καὶ προεβιβάσθη.

§110Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραπονῆσθε ὅτι εἷς ὑπάλληλος, κατὰ τοῦ ὁποίου ἠγέρθησαν πολλαὶ κατηγορίαι εἴτε περὶ ἀταξιῶν εἴτε περὶ καταχρήσεων, παρητήθη, θεωρῶν ὅτι ἐθίγετο ἀδίκως καὶ ὑπέβαλε μήνυσιν. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς κατεδιώχθη δικαστικῶς, κατεδιώχθη μάλιστα ἀπὸ ἐμέ, ἀλλὰ βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ νομίζῃ ὅτι ἠδικήθη καὶ νὰ μηνύσῃ ἐπὶ συκοφαντίᾳ. Πῶς δυνάμεθα νὰ κατηγορήσωμεν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν καταμηνύοντα ἐπὶ συκοφαντίᾳ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ τὸ βάσιμον ἢ μὴ τῶν κατ’ αὐτοῦ κατηγοριῶν; Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὑπάρχει ἡ Δικαιοσύνη.

§111Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀποροῦμεν διότι ἐμήνυσε, διότι εἶχε δικαίωμα νὰ μηνύσῃ. Ἡμεῖς ἀποροῦμεν διότι προήχθη.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγγράψητε ἐπερώτησιν διὰ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τάξει.

§113Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Χθὲς μοὶ ὑπέδειξε μίαν ἐπιστολὴν καὶ τῷ εἶπον ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν διωρίσθη. Θὰ ζητήσω πληροφορίας.

§114Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ διότι εἰς τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας ὑποστηρικτὰς τοῦ ἀξιοτίμου τούτου ὑπαλλήλου προσετέθη καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ὡρισμένως δὲν ἀνέμενον τοιαύτην ἀπάντησιν. Ἡ ἀπάντησις αὕτη εἶναι ἀπὸ τὰς συνήθεις.

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀσφαλῶς δὲν τὸν ὑπεστήριξε. Νὰ εἴμεθα δίκαιοι.

§116Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἐζήτησε στοιχεῖα, καίτοι δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς ἰδικάς μου ἐπισήμους πληροφορίας. Δὲν θέλω νὰ τῷ ἀμφισβητήσω τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἀλλὰ δικαιοῦμαι εἰς ἀπάντησιν ἐκ περισσοῦ νὰ προκαλέσω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅστις ἔχει ὁμιλήσει περὶ αὐτοῦ τοῦ ὑπαλλήλου κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν.

§117Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Τὸν κατήγγειλα εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἐκεῖ καὶ τὸν προσεκάλεσα αὐτοπροσώπως εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Νομαρχίας καὶ συνέστησα τὴν ταχυτέραν ἀνάκρισιν αὐτοῦ καί, ἂν ἦτο δυνατόν, καὶ τὴν προφυλάκισιν αὐτοῦ. Δὲν γνωρίζω κατόπιν τί ἀπέγινε.

§118Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Σᾶς τὸ λέγω ἐγώ. Προήχθη ὁ ὑπάλληλος—παρὰ τὰς ἐπισήμους διαψεύσεις—κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπενέβη ἡ Ἀρχὴ καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὁλόκληρος ἔχει κατεξαναστῆ.

§119Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρὰ τίνος προήχθη;

§120Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, εἰς πεῖσμα τῶν συστάσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς εἰρωνείαν τοῦ ὑπογραφέντος συμφώνου.

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν ὅτι θὰ ζητήσῃ πληροφορίας σαφεστέρας.

§122Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὸν καταγγέλλω ἐγώ, ἔστω καὶ ματαιοπονῶν, καὶ διαπιστῶ εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ εὑρίσκηται μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους.

§123ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ὑπάλληλος διὰ τὸν ὁποῖον διεμαρτυρήθη ὅλος ὁ κόσμος, ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι κρατικὸς ὑπάλληλος.

§124Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ τερματίσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον δὲν προσεκόμισα, ὡς εἶπον, διὰ νὰ καταπλαγῇ ἡ Συνέλευσις, διότι ὑπάρχει πληθώρα τοιούτων ἐπεισοδίων. Ὑπάλληλοι καταχρασταὶ προάγονται καὶ δὲν τιμωροῦνται. Ἀλλὰ δὲν ἀνέμενον ὅτι μία πραγματικότης δὲν θὰ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν καὶ δὲν ἔχω παρὰ νὰ παρακαλέσω τουλάχιστον ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ ὅταν πρὸ τεσσάρων μηνῶν ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος τοῦ Κιούπ–κιοϊ εἶχεν ἀναφέρει τὸ ἴδιον ἐπεισόδιον, ἔσπευσε δὲ ἀπὸ τῆς ἰδίας θέσεως τότε νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ὅπως ἀποσταλῇ ἡ ἀγόρευσίς μου τὸ ταχύτερον εἰς τὸν εἰσαγγελέα, νὰ συστήσῃ τουλάχιστον αὐτὴν τὴν φορὰν ὅπως ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ τόπου μου κρατήσῃ τὴν σειρὰν τῆς διαδικασίας διὰ τοὺς ὑπ’ ὄψιν του φακέλους. Διότι φοβοῦμαι ὅτι ὁ μὲν φάκελος τοῦ κ. προϊσταμένου τοῦ προβιβασθέντος καὶ ἄλλους μῆνας θὰ ἐκκρεμοδικῇ, ἐνῷ ὁ φάκελος τῶν ἐπιλέκτων προσφύγων συμπολιτῶν μου, καίτοι μετὰ ἑξάμηνον συμπληρωθεὶς θὰ προτιμηθῇ, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ ὑστερήσῃ καὶ ὁ κ. εἰσαγγελεὺς εἰς τὰς πανταχόθεν ὑπὲρ βραβεύσεως τοῦ προϊσταμένου ἐκδηλωθείσας διαθέσεις. Μία ἄλλη περίπτωσις ὁμοίας φύσεως οὐχὶ ζητήματος προσωπικοῦ, ἀλλὰ ζητήματος 30 οἰκογενειῶν προσφυγικῶν, προσκομισθεῖσα μόλις χθὲς διαπιστοῖ τὰς ἀντιλήψεις τῶν περιφήμων προϊσταμένων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ καταγγέλλει ὅτι ὁ προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ τοῦ νομοῦ Ἔβρου τέσσαρας φορὰς ἕως τώρα ἔχει μετακινήσει τὰς 30 αὐτὰς οἰκογενείας ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον καὶ ὅτι τέλος τὰς διέταξε νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ χωρίον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τὴν πρώτην φορὰν εἶχον μετακινηθῆ. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ὡμίλησα περὶ αὐτῶν τῶν ἐπεισοδίων διὰ νὰ δημιουργήσω ἐντύπωσιν, διότι ἡ ἐντύπωσις δι’ ὅλον τὸν κόσμον εἶναι σαφής. Τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, κατὰ τῶν ὁποίων ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἔχουσιν ἐπιδώσει ἔγγραφον διαμαρτυρίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει κατὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν νὰ ἀπομακρυνθῶσιν ἀμέσως. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐν προκειμένῳ ὑπῆρχε τελεία ἁρμονία μεταξὺ ὅλων τῶν συναδέλφων, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ μέλη, σύμφωνα μὲ τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, διερμηνευθεῖσαν καὶ δι’ ἐγγράφου ἐκ μέρους τῆς ὁλότητος τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπομακρυνθῶσι τὸ ταχύτερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πράγματι ὑπάρχει κράτος ἐν κράτει. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ἀτιμωρησία καὶ ἡ προαγωγὴ θὰ στέφῃ τὰς πράξεις ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ἀκολασταίνουσιν εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀχυρούμεθα ὄπισθεν συμφώνων καὶ συμβάσεων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐνέργεια παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, ἥτις ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν προσκομισθῶσιν ἐπιχειρήματα σοβαρά, ὅπως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καταγγέλλομεν, δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ὅπως ὑπὸ τὴν σκέπην αὐτῆς συμβαίνωσιν ὅμοια ἔκτροπα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένωσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἀπέδειξαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὅτι ἐπελάθοντο ὄχι μόνον τῶν ὑποχρεώσεών των πρὸς τὸ Κράτος, ὄχι μόνον τῶν ὑποχρεώσεών των πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ τῶν στοιχειωδῶν καθηκόντων, ἅτινα εἶχον ὡς Ἕλληνες. Διότι ἡ ραδιουργία των ἐξ Ἀθηνῶν ἔχει φθάσει μέχρι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐδημιούργησεν ἐκεῖ ἔδαφος δυσμενὲς κατὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες τολμοῦν νὰ θίξουν πρόσωπα τοιαύτης περιωπῆς. Αἱ πληροφορίαι αὗται ἐκομίσθησαν ἀπὸ συνάδελφον πλέον ἢ ἀξιόπιστον, μεταβάντα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀκριβῶς παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατήγγειλε τὰ πράγματα ταῦτα ἐν πληθούσῃ συνεδριάσει τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ κατάστασις καταρρίπτουσα τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα. Ἠνεώγησαν οἱ κρουνοὶ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου διὰ νὰ διασκορπισθῇ τὸ ἱερὸν χρῆμα πρὸς πᾶσαν διεύθυνσιν, διὰ νὰ διοχετεύσουν τὰ ἑκατομμύρια πρὸς πάντα σκοπὸν ἔστω καὶ ἀλλότριον πρὸς τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν. Καὶ οὐδεμία ἐκ τῶν καταγγελιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων βρίθει καὶ ὁ Τύπος καὶ τὰ χαρτοφυλάκια ὅλων τῶν Ὑπουργῶν—διότι ὑπάρχει καὶ ἐπεισόδιον ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, τὸ ὁποῖον κατηγγέλθη πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι γνωσταὶ αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως—ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ἐνῷ καθημερινῶς καὶ πανταχόθεν ἀναφύονται νέα ἐπεισόδια, ἡμεῖς δὲ μακαρίως ἐξακολουθοῦμεν νὰ φανταζώμεθα ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ρυπαίνῃ τὰ πάντα καὶ νὰ φέρηται κατὰ τρόπον ἥκιστα ἐξυπηρετοῦντα τὴν ὑπαλληλικὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν κρατικὴν ἀξιοπρέπειαν.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε νὰ λέγητε ὅτι δὲν εἶναι ἐξυπηρετικὸς ὁ θεσμός, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν ἐκφράσεων, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθητε ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος ρυπαίνει τὰ πάντα. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§126Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὸ γεγονὸς ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐνόχων μέχρι τῆς στιγμῆς ἔχει τιμωρηθῆ ἀποδεικνύει ὅτι εἴμεθα συνένοχοι εἰς μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ ἀπὸ τῆς γενέσεώς της. Βεβαίως ὅταν οἱ ὑπεύθυνοι κυβερνῆται διαμαρτύρωνται δι’ ὅ,τι ἐπιχειρεῖται ὑφ’ ἡμῶν ἐξ ἀγαθωτάτου συνειδότος, ἡ κατάστασις ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ βελτιωθῇ. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἀνεμίχθημεν ποτὲ εἰς τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ προκαλοῦμεν οἱονδήποτε νὰ μᾶς διαψεύσῃ. Μόνον ἐξ ἀγαθοῦ συνειδότος καὶ ἐξ ἐνδιαφέροντος εἰλικρινοῦς καὶ διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα καταγγέλλομεν γεγονότα καὶ τοιαῦτα πράγματα. Δὲν νομίζω συνεπῶς ὅτι οἱ ὑπεύθυνοι κυβερνῆται δικαιοῦνται νὰ διαμαρτύρωνται, ἀλλ’ ὀφείλουν νὰ προσκομίζουν τὰ στοιχεῖα ἢ τῆς διαψεύσεως τῶν καταγγελλομένων ἢ νὰ καθησυχάζουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῆς τιμωρίας τῶν ἐνόχων. (Χειροκροτήματα).

§127Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐδόθησαν ἄνευ μειοδοσίας 4.000 σπίτια πρὸς ἐπένδυσιν, ἐνῷ προσεφέρθησαν ὅμιλοι ἐκ προσφύγων ἐργολάβων νὰ ἐπενδύσουν τὰ οἰκήματα αὐτὰ πρὸς 25–35% ὀλιγώτερον. Εὐτυχῶς ἐπενέβη ἡ Εἰσαγγελία, χωρὶς νὰ ἐνδιαφερθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ παρουσιάσῃ τὰ πράγματα εἰς φῶς. Ἠρωτήθη ὁ πρόεδρος κ. Χάουλαντ ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ ἀπήντησε: «Καὶ ἐγὼ ἐκ τοῦ Τύπου τὰ ἔμαθα καὶ θὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ καθῆκόν μας».

§128Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἡ Εἰσαγγελία ἐπενέβη κατόπιν τηλεγραφήματος ἐπείγοντος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ἐπανελήφθη δίς.

§129Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Χαίρω πολύ, κ. Ὑπουργέ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ προκαλέσω νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα σκάνδαλα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπενέβη ἡ Κυβέρνησις.

§130Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει ὄχι λεπτομερειακῶς. Γνωρίζετε ὅτι κατόπιν τοῦ ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος ἔγινεν διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, προεκάλεσα ἐγὼ τὴν εἴσοδον, διηυκόλυνα τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἑνὸς ἐντιμωτάτου κυρίου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀπόλυτον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§131Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μὲ ἐπρόλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», διότι εἶχον σκοπὸν τελευτῶν νὰ ἐξαιρέσω τοὺς ὑπὸ τῶν προσφύγων ὑποδειχθέντας, διότι ὁ κ. Εὐσταθόπουλος μόλις τελευταίως προσληφθεὶς εἶναι ἀνὴρ ἀδέκαστος καὶ ἠθικός, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ φθάσῃ κατηγορία. Εἶναι ὄχι μόνον ἀμέτοχος τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως, ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη ἔχει ἐξελιχθῆ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀναρχίας, ὥστε ὅλαι αἱ προσπάθειαι τὸν καθιστοῦν ἀνίκανον πρὸς διόρθωσιν τοῦ ὑφισταμένου μεγάλου κακοῦ.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Εὐσταθόπουλος ἐπανειλημμένως μὲ ἐπεσκέφθη μὲ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Οὐδέποτε ὅμως μοὶ ἐξεδήλωσε διαφωνίαν πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλοδαπὰ καὶ ἡμεδαπά. Εἰς μίαν μόνον περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξε διαφορὰ σκέψεων ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διχασθέντων καὶ μεταξὺ των τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν, ἂν θὰ ἔπρεπεν 1,080,000 λίραι τοῦ προσφυγικοῦ δανείου νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν ἢ μέρος μόνον τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ διὰ τὴν ἀστικὴν καὶ μέρος διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν. Ἦτο δὲ ζήτημα καθαρῶς σκοπιμότητος, ἂν δηλαδὴ δεδομένου ὄντος ὅτι δὲν θὰ ἐπήρκει τὸ ποσὸν τοῦ δανείου ἄνευ συνάψεως συμπληρωματικοῦ δανείου, θὰ ἦτο προτιμώτερον, διὰ τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς ἀγρότας ἢ τοὺς ἀστούς. Οὐδέποτε ἄλλοτε ὁ κ. Εὐσταθόπουλος μοὶ ἐξεδήλωσεν ἢ διαμαρτυρίαν ἢ δυσφορίαν ἢ κατηγορίαν οἱανδήποτε κατὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ κατὰ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς. Χθὲς ἀκόμη εἶχον σύσκεψιν ἐπὶ δύο ὥρας διὰ τὰς κατηγορίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ ὁ κ. Εὐσταθόπουλος ἦτο κατὰ πάντα σύμφωνος μὲ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς.

§133Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπίσης ὀφείλω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἐπαναλάβω, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀπὼν καθ’ ἣν στιγμὴν ὡμίλουν, ὅτι ἐξῄρεσα κατὰ τρόπον...

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σημειώσατε ὅτι ἐγὼ δὲν πταίω ἂν ἤμην ἀπών. Ὑπάρχουσι περιστάσεις αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐπιβάλουν νὰ ἀπουσιάσω.

§135Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν λέγω τὸ ἀντίθετον.

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξῄρεσε τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς.

§137Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐξῄρεσα κατὰ τρόπον ἀπόλυτον τὰ ξένα μέλη, καὶ ὄχι μόνον τὰ ἐξῄρεσα, ἀλλὰ καὶ ὡμίλησα ἐπαινετικώτατα. Εἶναι γεγονὸς ὅτι καὶ ὁ κ. Μοργκεντάου καὶ ὅλοι οἱ πρόεδροι οἱ ὁποῖοι ἐπηκολούθησαν ἔδειξαν καὶ στοργὴν καὶ φιλελληνικώτερα αἰσθήματα ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας ἀντιπροσώπους παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως.

§138Ξ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, φαίνεται ὅτι εἰς τὴν πλάστιγγα τῆς Κυβερνήσεως ἕνας Ἀδοσίδης βαρύνει περισσότερον ἀπὸ 35 πληρεξουσίους πρόσφυγας καὶ γηγενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπῄτησαν καὶ ἠξίωσαν τὴν παῦσιν τοῦ κυρίου αὐτοῦ.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ὑπερασπισθῶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ἀδοσίδην. Δὲν θὰ ἠδυνάμην ὅμως ποτέ, ἂν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὸ βάρος ἀριθμοῦ πληρεξουσίων προσφύγων ἢ μὴ προσφύγων ἡ ἀπομάκρυνσις ὑπαλλήλου, ἂν ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἦτο κρατικός, δὲν θὰ ἠδυνάμην ποτὲ νὰ στέρξω νὰ γίνῃ ἡ ἀπομάκρυνσις, διότι συμπίπτει τυχὸν νὰ εἶναι τὸ βάρος μέγα. Τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος καὶ τὰ παράπονα ὑπέβαλον πρὸς ἐξέτασιν, διότι τοῦτο μόνον ἐδικαιούμεθα νὰ κάμωμεν μετὰ τὴν φιλικὴν σύστασιν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων περὶ ἀπομακρύνσεώς του. Δὲν δικαιούμεθα νὰ ἀξιώσωμεν τὴν ἀπομάκρυνσιν, ἐφόσον δὲν ἔχομεν ὡρισμένας καταγγελίας, κατὰ τὸ σύμφωνον τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπογράψει. Θὰ ἠδυνάμεθα τότε μόνον νὰ ἀξιώσωμεν αὐτήν, ἂν εἴχομεν δεδικαιολογημένας αἰτίας διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀπομάκρυνσιν. Δώσατέ μοι ὡρισμένα περιστατικά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διαβιβάσωμεν μίαν τοιαύτην αἴτησιν, σύμφωνα μὲ τὸ σύμφωνον τὸ ὁποῖον ὑπεγράψαμεν, δώσατέ μοι ὡρισμένα περιστατικά, τὰ ὁποῖα νὰ ἔχουν δεδικαιολογημένην ἀφορμήν, καὶ σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ τὸ πράξω. Δὲν ἔχομεν ἐνδιαφέρον διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ἀδοσίδου οὔτε διὰ τὸ πρόσωπον οἱουδήποτε κυρίου.

§140Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οὐδὲν στοιχεῖον ἀπὸ ὅσα κατήγγειλα. Ἀσφαλῶς δὲν πταίω ἐγώ. Ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁμιλεῖ περὶ τῶν στοιχείων τούτων, ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Τύπος γράφει περὶ τῶν στοιχείων τούτων, ὁλόκληρος ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἠσχολήθη κατ’ ἐπανάληψιν μὲ τὰ στοιχεῖα ταῦτα καὶ μόνοι ὑμεῖς προσποιεῖσθε ἄγνοιαν τῶν ἀναριθμήτων τούτων στοιχείων. Ἀσφαλῶς δὲν ἐφανταζόμην ὅτι θὰ εἴχετε τὴν τόλμην νὰ ἰσχυρισθῆτε ἄγνοιαν ἢ ἀνυπαρξίαν στοιχείων διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐκλονίσατε ἐκ θεμελίων τὴν πίστιν καὶ ἐφυγαδεύσατε τὰς ἐλπίδας τῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ταχείας καὶ ὁλοκληρωτικῆς λύσεως ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ ἡμέρᾳ. Οὐδέποτε ἡμεῖς εἴχαμεν τὴν ἁπλοϊκότητα καὶ τὴν ἀφέλειαν νὰ ὑποστηρίξωμεν τοιούτους παραλογισμούς. Ἀλλὰ καὶ τότε ἠμφισβητήθη ποτέ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ὡμολογήθη παρὰ πάντων καὶ κατὰ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον ὅτι σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ προθυμίας καὶ μετὰ αὐτοθυσίας προέβη εἰς θυσίας κολοσσιαίας χάριν τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς ὅπως τὰ πράγματα μετὰ ψυχραιμίας τεθῶσιν εἰς τὴν θέσιν των. Ἀπὸ ὀκταμήνου εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐπεδείξατε μίαν ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν καὶ μίαν ἐγκληματικὴν ἀμεριμνησίαν ὅσον ἀφορᾷ οὐχὶ τὴν ὁλοκληρωτικὴν λύσιν, ἀλλὰ τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν ἐξεύρεσιν λύσεων αἵτινες θὰ ἀγάγουν εἰς τὸ τέρμα τῶν προβλημάτων, ἅτινα μᾶς ἀπασχολοῦν. Ἡ ἐπιζητουμένη καὶ υἱοθετηθεῖσα ὑπὸ πάντων συγκέντρωσις τῶν προσφυγικῶν ὑπηρεσιῶν δὲν συνετελέσθη, διότι δὲν τὸ ἠθελήσατε σεῖς. Τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα, ἀντὶ νὰ ἀποδοθοῦν εἰς τοὺς δικαιούχους κατακρατοῦνται, διαρπάζονται καὶ φυγαδεύονται. Ἡ ἀγροτική σας πολιτική, παραπαίουσα καὶ ἄνευ σταθερᾶς κατευθύνσεως, πολὺ ὀλίγον συντελεῖ εἰς τὴν ποθητὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ τῶν ἀκτημόνων γηγενῶν. Τὰ σκάνδαλα, αἱ καταχρήσεις καὶ αἱ ἀκαταστασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως συνεχίζονται ἄνευ τέλους καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς ὅστις νὰ δείξῃ διάθεσιν τερματισμοῦ καὶ τιμωρίας οὐδὲ ἑνὸς κἂν ἐκ τῶν ἐνόχων πρὸς παραδειγματισμόν. Ἡ Νέα Σμύρνη, ὅπως ἀνέφερα, ὁ συνοικισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον μετὰ τόσης ἀγωνίας προσβλέπουν αἱ ἐκλεκτότεραι τάξεις τῶν ἀστῶν προσφύγων, τῶν συγκεντρωθέντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὄχι μόνον δὲν ἀνεγείρεται, ἀλλ’ οὔτε τὰ οἰκόπεδα, παρὰ τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις, ἔχουσι διανεμηθῆ. Αἱ περίφημοι Ἐπιτροπαί, ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ καὶ κυρίως ἡ Ἑλληνοβουλγαρικὴ παρουσιάζουν τὸ οἰκτρὸν θέαμα τῆς καρκινοβασίας, τῆς ἀεργίας, τῶν ἀνωτέρων ἐπεμβάσεων καὶ τῶν ἀσέμνων ραδιουργιῶν πρὸς κατάληψιν θέσεων ἀπὸ μέρους ἀνικάνων καὶ ἀκαταλλήλων, διὰ τοὺς ὁποίους κινητοποιοῦνται σημειώματα καὶ ὑψηλαὶ πιέσεις πρὸς καταρράκωσιν τοῦ κρατικοῦ γοήτρου. Ἰδοὺ ἐν συμπεράσματι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐφυγαδεύσατε τὴν πίστιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ εἶναι καιρὸς ὅπως ἀντιληφθῆτε ποῦ σᾶς φέρει ἡ πολιτικὴ αὕτη. Ψυχροὶ ὑπολογισταὶ καὶ δεινοὶ τῶν ἀριθμῶν χειρισταὶ ἀναμετρήσατε τὰς εὐθύνας ἃς φέρετε ἐπὶ τῶν ὤμων ὑμῶν. Ἐνθυμήθητε τὸ ἐγγὺς παρελθὸν καὶ ἀποβλέψατε εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον. Παραμερίσατε, ἐνόσῳ εἶναι καιρός, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἐλπὶς καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη. Συνέλθετε πρὶν σᾶς προκαταλάβουν τὰ γεγονότα καὶ μὴ πλανᾶσθε ἀπὸ ἀπατηλὰς ἐντυπώσεις. Δὲν σώζουν τὴν κατάστασιν οὔτε τὰ νόθα καὶ ἀνακριβῆ ἀνακοινωθέντα οὔτε αἱ ἐγκύκλιοι αἱ δικολαβικαὶ καὶ γριφώδεις οὔτε ἡ ἐμπαθὴς ἀρθρογραφία τῶν ἐμπνεομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δημοσιογραφικῶν ὀργάνων. (Χειροκροτήματα). Εἰθισμένος ὁ διακεκριμένος ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴς νὰ ἡγῆται ὀγκώδους ἀριθμητικῆς παρατάξεως φίλων, προσβλέπει πάντοτε οἱονεὶ μετά τινος συγκαταβάσεως πρὸς τὴν ἡμετέραν ὁμάδα, τὴν μόλις δύο δεκάδας ἀριθμοῦσαν προσφύγων πληρεξουσίων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρέσκεται νὰ καταγίνεται τόσον πολὺ μὲ τοὺς ἀριθμούς, θὰ ἔπρεπεν ἐκ τῆς μελέτης αὐτῶν νὰ εἶχε συναγάγει πλείονα καὶ πολυτιμότερα διδάγματα. Οἱ ἰδικοί μας πτωχοὶ ἀριθμοὶ πιθανὸν νὰ μὴ τὸν ἀνατρέπουν, τὸν προειδοποιοῦν ὅμως ἀπολύτως καὶ ἀσφαλῶς περὶ τῶν αἰσθημάτων τῶν προσφύγων. Καὶ ἡμεῖς χωρὶς ὑπολογισμοὺς καὶ χωρὶς μικροπολιτικήν, ἡμεῖς, πραγματικοὶ ἐκπρόσωποι τοῦ πόνου καὶ τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας, ἀποδοκιμάζοντες τὴν πολιτικήν, τὰ συστήματα καὶ τὰς μεθόδους, ἅτινα ἀκολουθεῖτε, σᾶς καταψηφίζομεν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐπιτελοῦμεν ἀκέραιον τὸ καθῆκόν μας. (Χειροκροτήματα).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§143Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντιρρήσεις σχετικῶς μὲ ὅσα εἶπα χθές.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δώσατε σημείωσιν.

§145Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νομίζω καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι εἶπον διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον «θέσατε εἰς τὴν θέσιν του τὸν ἀσχημονοῦντα Ὑπουργόν». Οὐδέποτε εἶπον τὸν «ἀσχημονοῦντα», οὔτε ἠδυνάμην νὰ εἴπω τοιοῦτόν τι προκειμένου περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτρεψε διὰ τῆς διαγωγῆς του εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν τοιοῦτόν τι.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ κ. Δῶδος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§147Μ. ΔΩΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπὸ τοῦ κ. Κοντολέοντος ἐλέχθη ὅτι ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ τοῦ συναδέλφου κ. Πέτσου ἠγοράσθη οἰκόπεδον ἐν Ἐδέσσῃ μεγάλης ἀξίας, ἀνῆκον εἰς Τοῦρκον ἀνταλλάξιμον. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβές, καὶ λέγω ἀνακριβὲς διὰ νὰ μὴ εἴπω βαρυτέραν φράσιν. Οὐδέποτε ἠγοράσθη παρ’ ἡμῶν οἰκόπεδον ἀνῆκον εἰς Τοῦρκον ἀνταλλάξιμον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον ἀνηγέρθη παρὰ βιομηχανικῆς ἑταιρείας ἐν ᾗ ἐνδιαφερόμεθα μετὰ τοῦ κ. Πέτσου ἐργοστάσιον ἐπὶ οἰκοπέδου ἀγορασθέντος δυνάμει ἐπισήμου συμβολαιογραφικῆς πράξεως παρὰ γηγενοῦς συμπολίτου μας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐδημιουργήθη κάποιος θόρυβος ὅτι δῆθεν ἐπὶ τῆς νομαρχίας τοῦ κ. Σταματίου ἐξεδόθη πιστοποιητικὸν δυνάμει τοῦ ὁποίου Τοῦρκος ἀνταλλάξιμος ἐπώλησεν εἰς γηγενῆ χωράφιον ἑνὸς στρέμματος.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τάξει καὶ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις ὀφείλω νὰ ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος ἐκ τῶν πρακτικῶν. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῶν πρακτικῶν). Αὐτὰ λέγουν ἀκριβῶς τὰ πρακτικά. Μήπως ὁ κ. Κοντολέων ἔχει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις;

§149Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Τὰ πράγματα, ὑποθέτω, πρέπει νὰ ἀποκατασταθοῦν εἰς τὴν θέσιν των. Ἐγὼ ἤλεγξα τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅτι προεκάλεσεν, ἐπέβαλε μᾶλλον τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσιν τοῦ τέως νομάρχου Ἐδέσσης κ. Γκράβα, διότι ὁ ἐν λόγῳ νομάρχης μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου γηγενοῦς δημάρχου Ἐδέσσης Κλέονος Παναγιώτου, ἀπεκάλυψε σκάνδαλον πλαστογραφήσεως πιστοποιητικοῦ περὶ μὴ ἀνταλλαξιμότητος Μουσουλμάνου ἀνταλλαξίμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπεπειράθησαν νὰ ἐκποιήσουν τὴν ἀκίνητον περιουσίαν αὐτοῦ τοῦ ἀνταλλαξίμου. Καὶ ἡ μὲν ἐκποίησις τοῦ τσιφλικίου ἐματαιώθη, λόγῳ τῆς ἀνακαλύψεως τοῦ σκανδάλου, ἡ δὲ πώλησις τοῦ οἰκοπέδου ἐγένετο, περιελθόντος τούτου εἰς τοὺς δύο συναδέλφους, οἵτινες καὶ ἀνήγειραν ἐργοστάσιον ἐπ’ αὐτοῦ.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πότε ἠγοράσθη;

§151Μ. ΔΩΔΟΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους.

§152Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Καθώρισα ἀκριβῶς καὶ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκποιήθη τὸ οἰκόπεδον τοῦτο χθές· ἀκριβῶς πρὸ ἑνὸς ἔτους. Ἐγὼ εἶπον ὅτι μετὰ τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ σκανδάλου αὐτοῦ διεξήχθη ὄχι μόνον διοικητικὴ ἀνάκρισις, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸν εἰσαγγελέα καὶ ὅτι διεξάγεται καὶ δικαστικὴ ἀνάκρισις. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἐπὶ τοῦ ἂν ἡ πώλησις ἐγένετο καλῶς ἢ κακῶς, ἔχει κατατεθῆ καὶ εἰδικὴ ἐπερώτησις καὶ ἐν καιρῷ θὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον καὶ συγκεκριμένως τὸ εἰδικὸν τοῦτο θέμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόνισα χθὲς εἶναι ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὃν ἤλεγξα, ἐπέβαλε τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἀποκαλύψαντος τὸ σκάνδαλον νομάρχου. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνταπήντησεν ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις αὐτοῦ ἐγένετο κατόπιν ἐφαρμογῆς τῶν ὑποδειχθέντων μέτρων ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Καὶ εἰς ταῦτα ἀπαντῶ ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα δὲν ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Ἔδεσσαν, διότι οὔτε ἡ Νομαρχία Ἐδέσσης κατηργήθη, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. Γκράβα ἐστάλη ἕτερος νομάρχης, ὁ κ. Τσαμπούλας, ὁ ὁποῖος ὑφίσταται καὶ μέχρι τῆς σήμερον.

§153Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβὲς ὅτι ὁ νομάρχης Ἐδέσσης κ. Γκράβας ἐπιέσθη ποτὲ εἴτε ὑπ’ ἐμοῦ εἴτε ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὸν κ. Γκράβαν μίαν καὶ μόνην φορὰν εἶδον καὶ αἱ ἀνταλλαγεῖσαι λέξεις ἦσαν τυπικαί. Τὸ ζήτημα τοῦ πρώην νομάρχου Ἐδέσσης κ. Σταματίου, τοῦ προκατόχου τοῦ κ. Γκράβα, δὲν τὸ ἐγνώριζον καθ’ ὁλοκληρίαν παρὰ μόνον ὅταν κατετέθη ἡ ἐπερώτησις καὶ ἐζήτησα παρὰ τῆς ὑπηρεσίας νὰ μὲ διαφωτίσῃ, ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Τὸν κ. Σταματίου δὲν τὸν εὗρον νομάρχην Ἐδέσσης. Τὸν εὗρον ἀναπληροῦντα τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Ἠπείρου, ὅπου εἶχε μετατεθῆ ὑπὸ Κυβερνήσεως προηγουμένης. Τὸν κ. Σταματίου, χωρὶς νὰ γνωρίζω κἂν ὅτι ὑφίστατο ὑπόθεσις ἐκκρεμής, ὅταν ἐπέστρεψεν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Ἠπείρου κ. Πετυχάκης εἰς τὴν θέσιν του, τὸν μετεθέσαμεν εἰς τὴν Νομαρχίαν Δράμας. Ὅταν διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ἐπληροφορήθην τὴν ὑφισταμένην ἐναντίον του κατηγορίαν, ἐζήτησα πληροφορίας περὶ αὐτοῦ καὶ τότε ὁ διοικητικὸς ἐπιθεωρητὴς καὶ ἤδη διευθύνων τὴν πρώτην Διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου κ. Λιανόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀδέκαστος ὑπάλληλος, μοὶ ἀνέφερεν ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν εἰς τὴν Νομαρχίαν Ἐδέσσης ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἐνέχεται ὁ κ. Σταματίου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔντιμος καὶ ἰδεολόγος καὶ πτωχός. Κατόπιν μοὶ ἐζητήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως ἀποσπασθῇ ὁ κ. Σταματίου εἰς Βελιγράδιον δι’ ὑπηρεσίαν ἄλλην καὶ μετέβη ἐκεῖ χωρὶς νὰ ἀπολυθῇ τῆς θέσεως τοῦ νομάρχου Δράμας.

§154Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Μὲ τί διαβατήριον;

§155Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ ἀποστολὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐλέχθη ὅτι ὁ κ. Σταματίου ἐφυγαδεύθη, διότι ἐξεδόθη ἔνταλμα φυλακίσεως ἐναντίον του. Σήμερον ἡ ὑπηρεσία μὲ πληροφορεῖ ὅτι οὐδὲν ἔνταλμα ἐξεδόθη ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου. Εἰς τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμον χθὲς εἶπον ὅτι ὁ κ. Γκράβας ἐπαύθη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Μὲ τοῦτο δὲν ἠννόουν ὅτι κατηργήθη ἡ Νομαρχία Ἐδέσσης, ἀλλ’ ὅτι, ὅταν ἐκάμομεν τὴν κατάργησιν τῶν Νομαρχιῶν, ἀπελύσαμεν καὶ νομάρχας οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἀπολυθῶσιν, ἔστω καὶ ἂν ἀνῆκον εἰς μὴ καταργουμένην Νομαρχίαν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τίνα λογικὴν θὰ ἦτο ἀναγκαῖον τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπομακρύνω τὸν κ. Γκράβαν, ἀφοῦ ὁ κ. Γκράβας εἶχε κάμει ἤδη τὰς ἐνεργείας του περὶ τῆς ὑποθέσεως Σταματίου, ἀφοῦ εἶχε παρουσιασθῆ εἰς τὸν διοικητικὸν ἐπιθεωρητὴν καὶ εἶχε ἐξετασθῆ καὶ ἀφοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου δικαστοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνήργει τὴν δικαστικὴν δίωξιν κατὰ τοῦ κ. Σταματίου. Ἂν ἤθελον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καλύψω ἐνοχήν τινα τοῦ κ. Σταματίου, θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ κολακεύσω τὸν κ. Γκράβαν, διατηρῶν αὐτὸν εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι οὔτε ἐγνώριζον ὅτι ὁ κ. Γκράβας εἶχε καταγγείλει τὸν κ. Σταματίου οὔτε ὅτι καταδιώκεται ὁ κ. Σταματίου. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἔμαθον ὅταν ἔφυγεν ὁ κ. Σταματίου, ἀλλὰ συγχρόνως ἔμαθον καὶ ὅτι οὗτος εἶναι ἔντιμος ὑπάλληλος. Ἐκκρεμεῖ μία δικαστικὴ δίωξις ἐναντίον του, θὰ ζητήσωμεν νὰ περατωθῇ τὸ ταχύτερον, ἀλλ’ εἶναι ἀνακριβὲς ὅτι ἐξεδόθη ἔνταλμα φυλακίσεως ἐναντίον του.

§156Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅσα ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου. Τὸν Σταματίου ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸν γνωρίζει ὡς τὸν ἐντιμότερον τῶν δημοσιογράφων.

§157Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ὁ κ. Δουζίνας καὶ ἐγὼ νὰ εἴπωμεν ὀλίγας λέξεις εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι ἡμεῖς ἐφέραμεν τὸ ζήτημα μὲ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἂν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι πληροφορίαι ὑπηρεσιακαὶ ἢ ἄλλων προσώπων, διότι ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι κυκλοφοροῦν φῆμαι, χωρὶς νὰ ἀναλαμβάνωμεν οὐδεμίαν εὐθύνην, ἐγὼ δὲ προσέθεσα ὅτι ἐνδεχόμενον ἡ φήμη νὰ εἶναι τελείως ἀνυπόστατος, ἀλλ’ ὁ κ. Δουζίνας ἔχει περισσοτέραν γνῶσιν τοῦ πράγματος, ἔχει τὰς πηγὰς πολὺ ἀσφαλεστέρας, διότι τὰς ἔχει ἀπὸ δικαστικὰ πρόσωπα.

§158Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ἔχω ἐγὼ τὰς πληροφορίας μου ἀπὸ τὰ δικαστικὰ γραφεῖα, ἀλλ’ ἠρώτησα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν δὲ ὑπῆρχεν ἔνταλμα φυλακίσεως, θὰ ἀνεκοινοῦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, προκειμένου περὶ νομάρχου.

§159Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην τῆς διαβεβαιώσεως ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔνταλμα;

§160Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τῶν ὅσων εἶπον, ὅπως τὰ εἶπον.

§161Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί ὑποθέτετε, ὅτι ἡμεῖς ἐχαλκεύσαμεν τὴν εἴδησιν καὶ τὴν ἐφέραμεν ἐδῶ;

§162Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σεῖς ἐκάμετε τὴν δήλωσιν ὅτι πρόκειται περὶ φήμης, ἀλλ’ καὶ ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι εἶναι ἀνακριβής.

§163Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δίδω τὴν ἑξῆς συμπληρωματικὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ φήμη, διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς ὁποίας φέρομεν τὴν εὐθύνην ἡμεῖς, προήρχετο ἀπὸ δικαστικὸν σωματεῖον δικαστῶν, παραπονουμένων ἐπὶ τῷ ὅτι πολιτικαὶ παρεμβολαὶ παρεμποδίζουν τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης καὶ προσέθεσα ἐγὼ ὅτι δὲν δέχομαι τὴν τοιαύτην ψυχολογίαν τῶν δικαστῶν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἴσως ἄλλους λόγους νὰ διαδίδουν τοιαῦτα πράγματα. Ἕν εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι ἡ φήμη ἐκυκλοφόρησεν εὐρεῖα περὶ τοῦ ὅτι ἄνθρωπος, κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχεν ἔνταλμα συλλήψεως, ἐφυγαδεύθη μὲ διαβατήριον διπλωματικὸν καὶ χρησιμοποιεῖται εἰς ὑπηρεσίαν. ἡ φήμη δὲ αὐτή, τονίζω, ὅπως θὰ σᾶς βεβαιώσῃ καὶ ὁ κ. Δουζίνας, προέρχεται ἀπὸ στόματα δικαστικὰ ὑπὸ τύπον παραπόνων τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς.

§164Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν λάβῃ ἀπὸ τοὺς δικαστικοὺς τὸ ἔνταλμα κατὰ τοῦ κ. Σταματίου, θὰ τὸν ἀνακαλέσῃ ἀμέσως διὰ νὰ τὸν παραδώσῃ εἰς τὴν Δικαιοσύνην.

§165Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ εὐχόμεθα νὰ ἀποδειχθῇ ἀνακριβὲς τὸ περιστατικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι τοῦτο, νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡμεῖς δημιουργοῦμεν τὰ ψευδῆ περιστατικά.

§166Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ἐπειδὴ γνωρίζω τὴν ὑπόθεσιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὁ κ. Σταματίου, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω ἀπὸ τοῦ 1919, ὅτε συνυπηρετήσαμεν μαζὶ τὸν Ὀκτώβριον ἢ Σεπτέμβριον, ὁπότε ἦτο εἰς Ἤπειρον, μοὶ ἔγραψεν ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας μὲ παρεκάλει, ὡς δικηγόρον, νὰ ἐπεμβῶ παρὰ ταῖς δικαστικαῖς Ἀρχαῖς Θεσσαλονίκης διὰ νὰ περατωθῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία τὸν ἐβάρυνε. Μετέβην κατ’ ἐντολήν του εἰς τὸν κ. εἰσαγγελέα Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Σταματίου καὶ ἐκ μέρους μου νὰ ἐπισπεύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν ἀνάκρισιν, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ παραμένῃ ὑπὸ τὸ βάρος μιᾶς κατηγορίας ὁ κ. Σταματίου, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς προσέφερεν ὑπηρεσίας, μὲ ἐβεβαίωσε δὲ ὁ κ. εἰσαγγελεὺς ὅτι θὰ περατώσῃ τὴν ὑπόθεσιν τὸ ταχύτερον. Κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν Χριστουγέννων, ὅταν ὁ κ. Σταματίου μετέβη ἐξ Ἰωαννίνων εἰς Δράμαν, παρουσιάσθη μόνος του εἰς τὸν κ. εἰσαγγελέα Ἐφετῶν καὶ τὸν παρεκάλεσε νὰ ἀπολογηθῇ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, τοῦ εἶπε δὲ ὁ κ. ἀνακριτὴς ὅτι δὲν ἦτο ὥριμος ἡ ὑπόθεσις, πάντως ὅμως μετὰ 15 ἡμέρας θὰ ἀπελογεῖτο. Μετὰ 10 ἡμέρας τὸν παρεκάλεσεν ὁ κ. ἀνακριτὴς νὰ μὴ προσέλθῃ, διότι δὲν ἦτο ὥριμος ἡ ὑπόθεσις. Ὁ κ. Σταματίου προσῆλθεν ἐκ νέου, ἀλλ’ ὁ κ. ἀνακριτὴς τῷ εἶπεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀπολογηθῇ, διότι ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ ὡς μάρτυρας μερικοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἐγκατεσπαρμένους. Καὶ ὅταν δὲ ἀνεχώρισε διὰ Βελιγράδιον διῆλθεν ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ παρεκάλεσε τὸν κ. εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν νὰ περατωθῇ ἡ ἀνάκρισις. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον ἑτέραν ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας μὲ παρεκάλει νὰ ἐπεμβῶ εἰς τὸν κ. εἰσαγγελέα. Μεταβὰς εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν ἔλαβον τὴν πληροφορίαν ἀπὸ τὸν κ. εἰσαγγελέα ὅτι ἔλαβε τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὴν μελετᾷ καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ τὴν περατώσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιβράδυνσις τῶν ἀνακρίσεων.

§167Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Διὰ ποίαν πρᾶξιν κατηγορεῖται;

§168Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Διὰ πλαστογραφίαν.

§169Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Λυποῦμαι, διότι, ἐνῷ κατηγορεῖται διὰ πλαστογραφίαν, ἐστάλη εἰς διπλωματικὴν ἀποστολήν.

§170Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προεκάλεσα τὸν κ. Δουζίναν δὶς νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν. Δὲν ἔπρεπε, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέψητε νὰ παρεμπέσῃ ἕτερον ζήτημα προσωπικόν· ὁ Κανονισμὸς ἀπαιτῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπῃ δύο λέξεις ὁ κ. Δουζίνας.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν σᾶς ἐπιτρέπει ὁ ῥήτωρ, δὲν δύνασθε. Θὰ τὸν παρακαλέσητε σεῖς, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ τῷ δώσω τὸ δικαίωμα.

§172Μ. ΔΩΔΟΣ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι διεδόθη ὅτι ἐπὶ νομαρχίας τοῦ κ. Σταματίου ἐξεδόθη κάποιο πιστοποιητικόν, δυνάμει τοῦ ὁποίου Τοῦρκος ἀνταλλάξιμος ἐπώλησεν ἕνα χωράφι ἑνὸς στρέμματος εἰς Ἕλληνας. Ὁ μετέπειτα διορισθεὶς νομάρχης κ. Γκράβας διὰ λόγους κομματικοὺς ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ θόρυβον πολιτικὸν καὶ ἀντὶ νὰ ἀναφέρῃ τὸ τοιοῦτον εἰς τὴν προϊσταμένην του Ἀρχήν, ἀντὶ δηλαδὴ νὰ καταγγείλῃ τὴν ἀταξίαν, ἂν ὑπῆρχεν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατήγγειλε τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ὁπότε ἐδημιουργήθη ὁ θόρυβος.

§173Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὤφειλε νὰ κάμῃ αὐτὸ ὁ νομάρχης, ἀλλὰ τὸ κατήγγειλε καὶ εἰς ἐμέ.

§174Μ. ΔΩΔΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς διαδόσεως αὐτῆς, διὰ τὴν ὁποίαν κατόπιν ἀπεστάλη ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐνήργησεν ἀνακρίσεις διοικητικάς, ὅπως ἀνέφερε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ὑπόθεσις ὅμως αὐτὴ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἰδικήν μας. Τὸ οἰκόπεδον ἠγοράσθη κατόπιν ἐπισήμου συμβολαιογραφικῆς πράξεως.

§175Γ. ΜΟΔΗΣ. Πότε ἠγοράσθη τὸ οἰκόπεδον αὐτό;

§176Μ. ΔΩΔΟΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκόπεδον αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι ἐδημιούργησε μέγα πολιτικὸν σκάνδαλον, διότι ἦτο οἰκόπεδον μεγάλης ἀξίας...

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως;

§178Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀνεμίχθη.

§179Μ. ΔΩΔΟΣ. Ἦτο ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις Παπαναστασίου ὅτε ἐδημιουργήθη ὁ θόρυβος.

§180Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἠγοράσθη βεβαίως τὸ οἰκόπεδον.

§181Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἠγοράσθη.

§182Μ. ΔΩΔΟΣ. Ἠγοράσθη ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου.

§183Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ὁ νομάρχης ἀπεμακρύνθη διαμαρτυρομένων ὑμῶν.

§184Μ. ΔΩΔΟΣ. Ἂν καὶ διεμαρτυρήθημεν, κ. συνάδελφε, τὸν ἐστείλατε ἐν τούτοις ὡς κομματάρχην σας διὰ νὰ κάμῃ κόμμα. Ὅταν κατηγγέλθησαν τὰ γεγονότα εἰς τὴν Ἀρχὴν εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Παπαναστασίου. Διατί ὁ φίλος τῆς Κυβερνήσεως κ. Κοντολέων, ἐφόσον εἶχεν ἀντιληφθῇ τὸ σκάνδαλον...

§185Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐγνώσθη ἡ ὑπόθεσις παρὰ ἀπὸ τὸν νέον νομάρχην, καὶ ὁ κ. νομάρχης ἀπεμακρύνθη τότε ὑμῶν διαμαρτυρομένων.

§186Μ. ΔΩΔΟΣ. Διεμαρτυρήθημεν, κ. συνάδελφε, διότι διωρίσατε νομάρχην κλασικῆς ἀνικανότητος, ὡς ἀπεδείχθη, καὶ διότι τὸν ἐστείλατε ὡς κομματάρχην σας διὰ νὰ κάμῃ κόμμα.

§187Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸν μετέθεσα νομάρχην εἰς Ἰωάννινα, διότι δὲν εἶχε καμμίαν κατηγορίαν.

§188Μ. ΔΩΔΟΣ. Τὸ οἰκόπεδον τὸ ὁποῖον ἠγοράσθη καὶ ἀνηγέρθη τὸ ἐργοστάσιον... (Θόρυβος).

§189Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χθὲς εἷς συνάδελφος ὑπέστη μίαν κατηγορίαν καὶ ἡ κατηγορία αὐτὴ δὲν φαντάζομαι νὰ ἀπεδόθη ἐκ προθέσεως, διότι οὐδεὶς θὰ εἶχε τοιαύτην διάθεσιν. Ὁ κ. συνάδελφος συμπίπτει νὰ ἔχῃ καὶ ἀσθενῆ τὴν φωνὴν καὶ πρέπει νὰ ἡσυχάσωμεν διὰ νὰ τὸν ἀκούσωμεν.

§190Μ. ΔΩΔΟΣ. Αὐτὰ λοιπὸν ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκόπεδον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀνηγέρθη τὸ ἐργοστάσιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δολοφονικὴν ἀπόπειραν ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου, δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω τίποτε, διότι...

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι· δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα.

§192Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐλέχθη τι περὶ ἀποπείρας δολοφονικῆς.

§193ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. συνάδελφε, νὰ μᾶς εἴπητε πόσα εἶναι τὰ οἰκόπεδα· ἓν ἢ δύο;

§194Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ ὁμιλήσω ἀμέσως. Θέλετε τώρα τὴν ἀπάντησιν; Νὰ σᾶς τὴν δώσω.

§195ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἔχετε κανένα δεσμὸν σεῖς μὲ τὸν κ. Σταματίου ἢ δὲν ἔχετε;

§196Μ. ΔΩΔΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω. Εἶπον ὅτι διὰ τὰς μομφὰς κατὰ τοῦ κ. Σταματίου δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω τίποτε, διότι εἶναι γαμβρός μου ἐπ’ ἀδελφῇ, οὐχ ἧττον εἶναι γνωστὸς καὶ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν πολλῶν πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι τὸν γνωρίζουν διὰ νὰ κρίνουν διὰ τὸν χαρακτῆρά του καὶ διὰ τὸ ἠθικόν του καὶ διὰ τὴν οἰκονομικήν του κατάστασιν.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§198Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Χθές, κύριοι συνάδελφοι, ὑπέβαλον μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐρώτησιν τόσον σαφῆ καὶ κατηγορηματικήν, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἤλπιζον ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ νέου νὰ μοὶ ζητηθῶσιν ἐξηγήσεις, ἀλλὰ καὶ ὅτι τοιαύτη ἔκτασις θὰ ἐδίδετο εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν περὶ κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας οὔτε εἶχον ἐν νῷ καὶ οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω δι’ ὑπόθεσιν ἡ ὁποία μοὶ εἶναι τελείως ξένη. Ὅταν εὑρισκόμην εἰς Θεσσαλονίκην, συνέτρωγον μὲ μέλη τινὰ τοῦ δικαστικοῦ Σώματος, τὰ ὁποῖα μοὶ ἐξέφρασαν τὸ ἑξῆς παράπονον, ὅτι, ἐνῷ ὑπῆρχε κατηγορία ἐναντίον ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου, τὸν ὁποῖον καὶ ὠνόμασαν, ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου, ὄχι μόνον δὲν παρεσχέθησαν τὰ μέσα εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν νὰ περατώσῃ τὴν ἀνάκρισιν αὐτήν, νὰ καλέσῃ τὸν κατηγορούμενον εἰς ἀπολογίαν καὶ νὰ ἀσκήσῃ ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα χορηγεῖ ὁ νόμος, ἀλλὰ ἀπέστειλεν εἰς ἀποστολὴν τὸν ὑπάλληλον αὐτόν. Ὅταν ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν καὶ οὐδέποτε μοὶ ἐπέρασεν ἀπὸ τὸν νοῦν ὅτι ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἶναι συνένοχος εἰς τὸ σκάνδαλον αὐτό. Ἐγὼ ἁπλῶς ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἂν ὄντως ἔχει γνῶσιν μιᾶς τοιαύτης ὑποθέσεως. Νομίζω δὲ ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ ὑποβάλω αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν τὴν στιγμὴν ποῦ ἀνεγίνωσκεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ἡ ὁποία ἦτο ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀνάκρισιν. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἀληθὴς ἡ κατηγορία κατὰ τοῦ κ. Σταματίου, ἀπ’ ἐναντίας οὗτος εἶναι παλαιὸς συνάδελφός μου, μοὶ εἶναι γνωστὸς καὶ συμπαθέστατος, ἦτο δὲ γνωστὸς ὡς ἐντιμώτατος ὑπάλληλος καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ὑπέβαλον τὴν ἐρώτησιν διὰ νὰ μορφώσω καὶ ἐγὼ γνώμην.

§199Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τί ἐζήτησαν οἱ δικαστικοὶ καὶ δὲν τοῖς παρεσχέθη;

§200Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διατί ἔχετε τόσην ἀδημονίαν; Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι, ὅταν τελειώσω, θὰ ἔχητε φωτισθῆ περὶ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ ὁ κ. Δουζίνας καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ὁμιλεῖτε εἰς τὸ τέλος, ἀφοῦ ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις.

§202Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λέγω ὅτι ὑπέβαλον τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἔχομεν παραδείγματα ἐκ τῆς πείρας ὅτι πολλάκις αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ χωλαίνουν, ὅταν τὰ πορίσματα τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὴν ἀντίληψίν των—ἴσως πολλάκις καὶ δικαίως—καὶ δι’ αὐτό, λέγω, καὶ μόνον ὑπέβαλα τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι ἀγνοεῖ τελείως ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν. Ὁ συνάδελφος κ. Σαμαρᾶς μᾶς εἶπεν ὅτι ἐκλήθη εἰς ἀπολογίαν ὁ κ. Σταματίου. Καὶ ἂν δὲν ἐκλήθη εἰς ἀπολογίαν, τὸ ὅτι διετέλει ὑπὸ κατηγορίαν, τὸ ὅτι ἐξητάζοντο μάρτυρες διὰ νὰ περατωθῇ ἡ δικογραφία αὐτή, θὰ ἠδύνατο ὁ κύριος αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, νὰ μὴ μεταβῇ εἰς τὴν ἀποστολὴν ἐκείνην, ἀφοῦ ἐβαρύνετο ἔστω καὶ μὲ μίαν ψευδῆ κατηγορίαν. Τὸ παράπονον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς εἶναι δικαιότατον, κύριοι συνάδελφοι. Εἶναι ἀπολύτως δίκαιον, διότι, ὅταν ὁ κατηγορούμενος αὐτός, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, θὰ κληθῇ, θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔνταλμα ἐναντίον του. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς δώσῃ καὶ αὐτὸς τὰς πληροφορίας του.

§203Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε πότε συνέβησαν αὐτά.

§204Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρὸ ἑνὸς μηνός. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐρωτήσῃ τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς Θεσσαλονίκης, ἂν ἐξακολουθῇ ἐνεργουμένη ἡ ἀνάκρισις αὕτη, ἂν ὁ κατηγορούμενος ἐκλήθη εἰς ἀπολογίαν· διότι, ἂν ἐκλήθη εἰς ἀπολογίαν ὁ κατηγορούμενος, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι συνέπεια τῆς ἀπαγγελίας τῆς κατηγορίας καὶ τὸ ἔνταλμα τῆς συλλήψεως καὶ τὸ ἔνταλμα τῆς προφυλακίσεως, διότι θὰ ἐκδοθῇ κατασχετήριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπισυναφθῇ εἰς τὴν δικογραφίαν. Ὅταν ὑπέβαλον, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἐρώτησιν, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν νὰ ἐλέγξω, ἀλλὰ νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἤλπιζα δὲ ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν ἔκτασιν, ὅταν μάλιστα ὑποβάλλωνται ἐντεῦθεν ἐρωτήσεις καὶ ζητεῖται ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ διώξεις ἀκόμη συναδέλφων. Ἔκαμα δὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου, διότι οὔτε τὰ στοιχεῖα ἔχω ὅτι εἶναι ἔνοχος οὔτε ἀφορμάς, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας ὁ προγενέστερος αὐτοῦ βίος εἶναι ἔντιμος. Ἤθελον ὅμως νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παράσχῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας, διότι, ἂν ὄντως εἶναι ἔνοχος τοιαύτης κατηγορίας καὶ ἀπεστάλη ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ἀσφαλῶς ἔχομεν μειωμένον τὸ κῦρος τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, καὶ μὴ ταράττεσθε, νὰ ὑπάρξῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, ὅταν κλονίζωμεν τὰ θεμέλια αὐτὰ τῆς Δικαιοσύνης.

§205Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς εἴπητε τὰ ὀνόματα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπενέβησαν εἰς τὰ ἔργα τῆς Δικαιοσύνης; Νομίζω ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὸ πράξητε.

§206Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ποῖα ὀνόματα θέλετε, κ. συνάδελφε;

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. πληρεξούσιος νὰ εἴπω δύο μόνον λέξεις διὰ τὸ πότε ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ἐφόσον ἐλέχθη ὅτι καὶ ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις, μολονότι γνωρίζουσα τὰ πράγματα, ἐν τούτοις σχεδὸν προήγαγε τὸν κ. Σταματίου, διότι τὸν ἔστειλε προσωρινὸν Γενικὸν Διοικητὴν Ἠπείρου. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι τόσον ἐγὼ ὅσον καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἴχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν εἰς τὴν ἀκεραιότητα τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Σταματίου, τὸν ὁποῖον ἐγνωρίζαμεν ὡς ἐντιμότατον ἄνθρωπον. Ἠγέρθησαν μόνον παράπονα εἰς τὴν περιφέρειαν Ἐδέσσης ὅτι ὁ κ. Σταματίου συνδεθεὶς ἐκεῖ δι’ ἐπιγαμίας τοὐλάχιστον παρεξηγεῖτο διὰ τὴν δρᾶσίν του, δηλαδὴ ἔδιδε τὴν ὑπόνοιαν ὅτι δὲν ἐφέρετο ἀπολύτως ἀμερολήπτως ἀπέναντι τῶν πολιτῶν. Τοῦτο ἠνάγκασε τότε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προκαλέσῃ τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ εἰς Ἰωάννινα. Ἑπομένως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦτο καμμία ἐκκρεμὴς κατηγορία ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου. Κατόπιν ὁ διάδοχος τοῦ κ. Σταματίου εὗρε στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορῶ νὰ πιστοποιήσω ἂν εἶναι ὀρθὰ ἢ ὄχι, εὗρε στοιχεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐθεώρησεν ὑποχρέωσιν νὰ καταγγείλῃ τὸν κ. Σταματίου. Ἐννοεῖται ὅτι μία καταγγελία δὲν καθιστᾷ ἀνάξιον ἕνα ὑπάλληλον. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανεὶς αὐτό. Λοιπὸν τὰ πράγματα ἔμενον ἕως ἐδῶ καὶ κατόπιν ἐπηκολούθησαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερον ἐδῶ οἱ κύριοι πληρεξούσιοι. Εἶπον αὐτὰ διὰ νὰ θέσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§209Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι, κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠγέρθη τὸ συζητούμενον ζήτημα ἔτυχε νὰ εἶμαι Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας. Μίαν πρωΐαν μοὶ παρουσίασεν ἡ ὑπηρεσία ἓν τηλεγράφημα, καθ’ ὃ εἶχε διατυπωθῆ κατηγορία ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου, τέως νομάρχου Ἐδέσσης ἐπὶ πλαστογραφίᾳ. Ἐκάλεσα τότε τὸν γενικὸν γραμματέα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἄλλους ἀνωτέρους ὑπαλλήλους διὰ νὰ λάβω τὴν γνώμην των. Ὅλοι μοὶ ἐξέφρασαν τὴν κατάπληξίν των ἐκ τούτου, διότι ὁ κ. Σταματίου ἦτο εἷς ὑπάλληλος ἀμέμπτου παρελθόντος, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη ἰδίως εἰς Δυτικὴν Μακεδονίαν εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἷς κακὸς ὑπάλληλος κακοῦ χαρακτῆρος ἠδύνατο εὐκόλως νὰ σχηματίσῃ περιουσίαν. Καὶ ἦτο βέβαιον ὅτι ὁ κ. Σταματίου ἦτο ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἦτο πτωχός. Καὶ ἦτο τόσον γνωστὸν τοῦτο, ὥστε ὅλος ὁ κόσμος ἐν τῇ Δυτικῇ Μακεδονίᾳ, ὅπου εἰργάσθη ὁ κ. Σταματίου, ἐθεώρει αὐτὸν ὡς πραγματικὸν πρότυπον χρηστοῦ ὑπαλλήλου, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἐδοκιμάσθη εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην παντοιοτρόπως νὰ ὠφεληθῇ. Ἡ αὐστηροτέρα συμπεριφορά, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ κανεὶς ἐναντίον ἑνὸς ὑπαλλήλου, κατὰ τοῦ ὁποίου διετυπώθη μία κατηγορία, ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπεδείχθη. Ὑπεβλήθη ἀμέσως μήνυσις ἐναντίον του, χωρὶς οὐδεμία νὰ προηγηθῇ διοικητικὴ ἐξέτασις, διὰ νὰ γίνῃ ἡ δικαστικὴ ἔρευνα τοῦ ζητήματος. Ἡ Διοίκησις δὲν παρενέβαλεν ἐμπόδιόν τι, ἀλλὰ ἡ ἀτμόσφαιρα εἰς τὸν κύκλον τὸν διοικητικὸν ἦτο τοιαύτη, ὥστε δὲν ἠγέρθη ποσῶς εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κύκλου αὐτοῦ ἡ ἀμφιβολία μήπως ὁ κ. Σταματίου δὲν ἦτο ἄξιος πλέον νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ Κράτος. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἀνάκρισις καὶ νὰ ἀποδειχθῇ τὸ γεγονός, ἂν ἦτο ἀληθές. Οὐδεὶς παρενέβη διὰ νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Θὰ ἠδύνατο μάλιστα νὰ εἴπῃ τις ὅτι παρέβημεν καθῆκον ἀπέναντι τοῦ κ. Σταματίου, διότι ἦτο προφανὲς ὅτι μερικὰ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἤγειρον τὸν θόρυβον αὐτόν, ἦσαν τόσον προφανῶς μεροληπτικά, ὥστε ἠναγκάσθην ἡμέραν τινά, ὅτε διηρχόμην ἐξ Ἐδέσσης, νὰ εἴπω εἰς ἕνα κύριον ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε, νὰ κληθοῦν δηλαδὴ αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ νὰ ἀποφανθοῦν περὶ τοῦ ἂν διέπραξε τὴν κολάσιμον πρᾶξιν ὁ νομάρχης ἢ ὄχι ἦτο τὸ περισσότερον, καὶ ὅτι ἦτο περιττὸν οἱ κύριοι αὐτοὶ νὰ ὑπαγορεύουν τὰς ἀποφάσεις τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ Διοίκησις ἐναντίον τοῦ κ. Σταματίου. Ὁ Ὑπουργὸς τότε τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν γνώσει τῶν περιστάσεων αὐτῶν καὶ ἐν ἀναμονῇ τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία νὰ ἐβεβαίου τὸ πρᾶγμα, διέταξε...

§210Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ποῖος Ὑπουργός;

§211Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς.

§212Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγώ; Ὑπεβάλατε σεῖς ἔκθεσιν ποτὲ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν;

§213Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀφοῦ ἐστάλη καὶ ἐπιθεωρητής.

§214Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐστάλη ἐπιθεωρητὴς ἀπὸ τὸν διάδοχόν μου κ. Σοφούλην, διότι ἡμεῖς ἐπέσαμεν.

§215Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Συγχέει τὰς ἐποχάς, διότι διήνυσεν ὅλας τὰς ἐποχὰς ὡς Διοικητής. (Ἱλαρότης).

§216Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ναί, ἔχετε δίκαιον· διότι, καίτοι ἐν παραιτήσει εἶχον, ἀνέμενον ἐπί τινα χρόνον τὸν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως Σοφούλη διορισμὸν τοῦ ἀντικαταστάτου μου. Ἡ οὐσία εἶναι, καὶ τοῦτο ἠθέλησα νὰ τονίσω, ὅτι, ἐνῷ ἡ Διοίκησις οὐδεμίαν ἐπιείκειαν ἔδειξεν ἀπέναντι ἑνὸς ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀξίωσιν, ὡς ἐκ τοῦ παρελθόντος του, νὰ τύχῃ ποιᾶς τινος λεπτότητος, ἤδη μὲ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀκαίρως ἐγείρονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθοῦν τὰ δικαστικὰ ὄργανα δυσμενῶς. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ὀρθοφρονῶν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δεχθῇ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιον. Οὐδεὶς δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ βῆμα δι’ ἐκδίκησιν προσωπικὴν ἢ πολιτικήν. Καὶ μάλιστα αἰφνιδιαστικῶς εἰς τρόπον, ὥστε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ μὴ εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ.

§217Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐπικαλοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, τὴν μνήμην ἐκείνων ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων, οἵτινες ἦσαν χθὲς τὴν ἑσπέραν παρόντες κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεώς μου. Δι’ ἓν καὶ μόνον πρᾶγμα ἤλεγξα τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπαλλαγὴν τοῦ νομάρχου κ. Γκράβα, τὴν ὁποίαν καὶ ἀπέδωκα εἰς ὡρισμένα αἴτια. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν ὅτι αὕτη ἐγένετο κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ὡς ἐμφαίνεται καὶ εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ ἡ θέσις τοῦ νομάρχου εἶναι θέσις ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης, ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν νομαρχῶν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν καθηκόντων τοῦ νομάρχου κ. Γκράβα, κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνακριβὲς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι οὔτε ἡ Νομαρχία Ἐδέσσης κατηργήθη, ἀντιθέτως δὲ ἐστάλη καὶ ἕτερος νομάρχης εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ παυθέντος κ. Γκράβα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει ὅτι εἶναι δικαίωμά του ἀπόλυτον ἡ μετάθεσις ἢ ἡ ἀπόλυσις τῶν νομαρχῶν. Λέγω ὅμως καὶ ἐγὼ ὅτι, ἂν ἠρωτᾶτο τίνες λόγοι τὸν ἠνάγκασαν εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός του τούτου ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ κ. Γκράβα, δὲν θὰ εἶχε τί νὰ ἀπαντήσῃ.

§218ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν μετέθητε εἰς τὴν Ἔδεσσαν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν.

§219Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε πληρεξούσιε, ἂν σᾶς διέκρινεν ἡ καλὴ πίστις, θὰ ὡμολογεῖτε ὅτι μόλις καὶ πρὸ ἑβδομάδος ἀκόμη μετὰ τοῦ ἑτέρου συνενδιαφερομένου σας πληρεξουσίου συνωμίλουν εἰς τὴν Ἔδεσσαν. Ἔλεγον λοιπὸν ἐπίσης ὅτι πλὴν τοῦ κ. Γκράβα, ὁ ὁποῖος ἀπεκάλυψε δι’ ἐγγράφων τὴν γενομένην πλαστογραφίαν...

§220Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ ἄλλης Κυβερνήσεως. Ὑποστηρίζετε ὅτι ἡμεῖς ἀπελύσαμεν ἕνα νομάρχην, ἢ ὄχι;

§221Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Λέγω ὅτι ἀνακρίσεις διεξάγονται μέχρι σήμερον καὶ ὅτι ὁ νομάρχης αὐτὸς ἦτο τὸ κύριον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὴν ἀποδεικτικὴν διαδικασίαν. Λέγω συνάμα ὅτι ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐπειδὴ τὴν θέσιν αὐτὴν κατεῖχεν ὁ κ. Πέτσος, ὑπεδείχθη ὑπὸ τῶν συναδέλφων ὁ κ. Παναγιώτου, ὁ ὁποῖος δι’ ἐγγράφου ἀπεκάλυψεν ὅτι, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων τῆς Ἐδέσσης, ὁ ἐν λόγῳ ἰδιοκτήτης εἶναι ἀνταλλάξιμος. Οἱ κύριοι συνάδελφοι εὑρίσκονται εἰς διάστασιν μετὰ τοῦ ὑποδειχθέντος δημάρχου καὶ ἐναπόκειται εἰς τὸν λαὸν Ἐδέσσης νὰ κανονίσῃ τὰς μεταξύ των διαφοράς.

§222Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὸ προσωπικὸν ζήτημα ἔληξε.

§223Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ ἐν λόγῳ οἰκόπεδον, τὸ ὁποῖον κατέχει σήμερον, ἐχαρίσθη παρ’ Ἕλληνος· ἡ κατηγορία ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ ἀνταλλάξιμος Μουσουλμάνος τὸ ἐπώλησε πρὸς ἕτερον συγγενῆ των, ὅστις τὸ μετεπώλησεν ἀμέσως εἰς τοὺς σημερινοὺς κατόχους.

§224ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρόκειται περὶ ἄλλου οἰκοπέδου.

§225Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος λέγει ὅτι πρόκειται περὶ ἄλλου οἰκοπέδου καὶ οὐχὶ περὶ αὐτοῦ. Διὰ νὰ διαπιστωθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἰς ὃ ἐπιμένω, ὑπέβαλον ἐπερώτησιν μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Τηλικίδου καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς σχετικῆς συζητήσεως καὶ τῶν προσαχθησομένων τίτλων ἂν πρόκειται περὶ αὐτοῦ ἢ περὶ ἄλλου οἰκοπέδου.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 11 μ.μ.

(Ὥρα 10 μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11,30′ μ.μ.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος συζήτησις.

§228Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἂς τελειώσῃ τὸ ζήτημα. Ἡ ὑπομονή μας ἔχει ὅρια.

§229Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔγινε χθὲς μία συμφωνία· νὰ ἀγορεύσουν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ νὰ ὁρισθῇ ἐκ τῶν κομμάτων ποῖοι ἄλλοι θὰ λάβουν τὸν λόγον. Αὐτὴ ἡ συμφωνία πρέπει νὰ τηρηθῇ.

§230Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ χαλάσῃ αὐτὴ ὅλη ἡ συμφωνία παραιτοῦμαι τοῦ λόγου. Θέλω μόνον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς· ἡ προσωρινὴ στέγασις δὲν διεχειρίσθη ἰδικά της λεφτά. Ἐδέχθην ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον νὰ μὴ ἔχωμεν ἡμεῖς διαχείρισιν. Ἔκαμον μίαν ἐργασίαν ἡ ὁποία ἐξετείνετο εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐστέγασα τοὺς ὑπὸ σκηνὰς πρόσφυγας χωρὶς διαχείρισιν. Ἂν παρουσιασθῇ ὅτι ἐξοδεύθησαν πολλά, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ δώσω καμμίαν ἐξήγησιν, διότι δὲν ἀφοροῦν ἐμένα.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§232Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ συζήτησις ἡ ἀρξαμένη, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τῆς γνωστῆς ἐπερωτήσεως τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῶν ἀντιπροσωπευόντων εἰδικώτερον τὸν προσφυγικὸν κόσμον, γενικευθεῖσα, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὰ διὰ τῆς ἐπερωτήσεως θιγόμενα θέματα, ἀλλ’ ἐπεξετάθη εἰς πλήρη καὶ ὁλομερῆ ἐξέτασιν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, ὄχι μόνον εἰς τὰς γενικὰς αὐτοῦ γραμμάς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας του καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰς λεπτομερείας του. Ὡς νὰ μὴ ἤρκει δὲ τοῦτο, πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ ἀναμίξωσιν εἰς τὴν ὅλην συζήτησιν καὶ ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον πολλὴν σχέσιν διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν σχέσιν, μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Δὲν πιστεύω νὰ ἀρνηθῇ κανείς, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ συζήτησις, οὕτω πως διεξαγομένη, δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως τὸν καλύτερον τρόπον προαγωγῆς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, οὐδὲ ἀποτελεῖ τὸ πρακτικώτερον μέσον διὰ τὸν πλήρη διαφωτισμὸν τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων καὶ πολλάκις πολυσυνθέτων προσφυγικῶν ζητημάτων. Διότι, ὅταν θίγωνται ὄχι μόνον τὰ ἀφορῶντα τὴν νομοθετικὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ταυτοχρόνως καὶ τὰ ἀφορῶντα τὴν διοικητικὴν ἐνέργειαν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων καὶ τῶν διαφόρων αὐτονόμων ὀργανισμῶν, καὶ ὅταν ὁμοῦ μὲ τὰ γενικὰ αὐτὰ ζητήματα, τὰ καθ’ ἑαυτὰ πολλὰ καὶ οὐχὶ ἁπλᾶ, ἀναμιγνύωνται καὶ ἄπειρα ἄλλα λεπτομερειακὰ ζητήματα χωρὶς νὰ ἐξετάζηται ἂν τὰ ζητήματα ταῦτα τὰ λεπτομεριακὰ ἔλαβον χώραν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, χωρὶς μάλιστα πολλάκις νὰ ἐξετάζηται ἂν καθόλου ἔλαβον χώραν, ὅταν ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἀναμιγνύωνται εἰς μίαν συζήτησιν θέματα δυνάμενα νὰ ἀποτελοῦν ἀντικείμεονν 100 καὶ πλέον ἐπερωτήσεων, δυνατὸν μόνον νὰ γεννηθῇ σύγχυσις, δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν στιγμιαῖαι καὶ φευγαλέαι ἐντυπώσεις, ἀλλὰ θὰ εἶναι πολὺ δύσκολον, ἂν δὲν εἶναι ἀδύνατον, νὰ διεξαχθῇ συζήτησις ἐξαντλητικὴ τοῦ θέματος καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τελείως τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν πάσης κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, τουτέστι τὸν πλήρη διαφωτισμὸν τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Κοινῆς Γνώμης. Κατ’ ἐμὲ δὲ ἔτι ἀπείρως προτιμότερον, ἂν ἕκαστον τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, τῶν ἀξίων νὰ ἀπασχολήσουν τὴν Συνέλευσιν, ἐφέρετο κεχωρισμένον εἴτε ὑπὸ τύπον ἐλέγχου εἴτε ὑπὸ τύπον συστάσεως, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἠδύνατο ἡ συζήτησις νὰ διεξαχθῇ πλήρης καὶ ἐξαντλητικὴ τοῦ θέματος καὶ νὰ ἀγάγῃ πραγματικῶς εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς Συνελεύσεως καὶ εἰς ἐπίγνωσιν καὶ τῶν εὐθυνῶν, ὁσάκις ὑπάρχουν, καὶ τοῦ ἑκάστοτε πρακτέου. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὕτω διεξήχθη ἡ συζήτησις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν παρακολουθήσωμεν, ἀπαντῶντες βεβαίως οὐχὶ εἰς ὅλα τὰ σημεῖα, ὅσα ἐθίχθησαν κατὰ τὴν διεξαγομένην συζήτησιν, ἀλλὰ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ μείνωσιν ἀναπάντητα, εἰδικῶς δὲ ἐγὼ εἰς τὰ σημεῖα βεβαίως τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομος καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόπτετε, δὲν θὰ ἐπιτρέψω δὲ διακοπὰς παρὰ ἂν πρόκειται νὰ μοὶ ζητήσουν πληροφορίας καὶ διασαφήσεις. Πρὸς εὐκολίαν τῆς συζητήσεως πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὰ θέματα εἰς τρεῖς μεγάλας κατηγορίας· ἤτοι εἰς θέματα ἀναγόμενα εἰς τὰς σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, εἰς θέματα ἀναγόμενα εἰς τὴν δρᾶσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ εἰς θέματα ἀναγόμενα εἰς τὴν δρᾶσιν τὴν νομοθετικὴν εἴτε τὴν διοικητικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, τοῦ θέματος τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὑπεστηρίχθη ὑπό τινων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἡ δέουσα ἐπαφὴ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅτι δὲν ἐδίδετο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἡ ἀκολουθητέα γραμμή, ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἤθελον νὰ διατυπώσουν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, διότι αὐτὸ τοὐλάχιστον συνάγω ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γνώμης των, ἤθελαν νὰ ὑποστηρίξουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρέλειψε νὰ ἐμφανίσῃ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν κυβερνητικὴν γνώμην ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅτι παρέλειψεν ἐν γένει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν κυβερνητικῶν ἀπόψεων, νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν κυβερνητικὴν ἄποψιν ὁσάκις τῇ ἐδίδετο εὐκαιρία. Εἶμαι εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι, ἂν ταῦτα ἐννοοῦν οἱ ἐλέγξαντες τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εὑρίσκονται εἰς οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν πραγματικότητα. Διότι ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐπεδίωξε στενὴν συνεργασίαν μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ συνεργασίαν μὲ καθωρισμένα σαφῶς τὰ ὅρια τῆς ἑκατέρωθεν δικαιοδοσίας, συνεργασίαν ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ἀνεγνώριζε πλήρως τὸ αὐτόνομον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τὸ στηριζόμενον ἐπὶ διεθνῶν πράξεων, ἀλλὰ συνεργασίαν ἡ ὁποία ταυτοχρόνως θὰ ἀνεγνώριζεν εἰς τὸ Κράτος πλήρως ἐπίσης τὰ δικαιώματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον θὰ ἐπλήρωνε τὸ δάνειον τὸ δαπανώμενον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων τοὐλάχιστον ὅσον καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, οὐχὶ μόνον ἐξ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς πάσχοντας ἀδελφούς, ἀλλὰ καὶ ἐκ μερίμνης στοιχειώδους διὰ τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν καθόλου ἐθνικὴν αὐτοῦ ἐξέλιξιν. Ἐπὶ τῆς γραμμῆς ταύτης ἐπεδίωξε τὴν συνεργασίαν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα, κύριοι, δὲν ἦτο εὔκολον, λόγῳ τῆς καταστάσεως, ὅπως εἶχεν αὕτη διαμορφωθῆ κατὰ τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα τὸ δεκάμηνον ἀπὸ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1924, ὁπότε ἀνέλαβε τὴν Ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ποία δὲ ἦτο ἡ διαμορφωθεῖσα κατάστασις; Ὡς εἶναι γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ αὐτονομία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων πηγάζει ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ ἀναμφιβόλως δικαιολογεῖται ἐκ τῆς τότε καταστάσεως. Καίτοι δὲ ἡ δημιουργία ἑνὸς αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πάντοτε ἐπιφέρει ἀνωμαλίας εἰς τὴν κίνησιν τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς, ὅμως τότε ἐπεκροτήθη, ἂν μὴ ὑπὸ πάντων, τοὐλάχιστον ὑπὸ τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας, ὡς ἀπαλλαγὴ τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἀπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὅμως ἐπιβάλλουσα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἱδρύσῃ αὐτόνομον ὀργανισμόν, ἀφῆκεν αὐτὸ ἐλεύθερον νὰ καθορίσῃ τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ κινῆται ἡ αὐτονομία αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἄρα τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ περιορίσῃ αὐτὴν ἐντὸς τοῦ γράμματος καὶ ἐντὸς τοῦ πνεύματος τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἐκεῖνα μόνον τὰ δικαιώματα, ὅσα θὰ ἦσαν ἀπαραίτητα εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅστις προορισμὸς ἦτο νὰ δαπανηθῇ τὸ δάνειον διὰ τὴν προσφυγικὴν ἐγκατάστασιν καὶ μόνον δι’ αὐτήν, νὰ δαπανηθῇ παραγωγικῶς καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν 5,000,000 στρεμμάτων γαιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν δανειστῶν. Ἀτυχῶς διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε καὶ ἄλλοτε ἀναπτυσσομένους ὑπὸ τῶν τότε κυβερνώντων, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὡς μὴ δεδικαιολογημένους, ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς ἐνδεδειγμένης ταύτης ἀρχῆς καὶ διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923 παρεχώρησεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δικαιώματα πλείονα τῶν ὅσων τὸ Πρωτόκολλον ἐπέβαλλεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ δικαιώματα κρατικά, δικαιώματα ἀναφαιρέτως καὶ ἀναποσπάστως κρατικά. Γνωρίζετε οἱ πλεῖστοι, ἂν μὴ πάντες, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα. Ἐν τούτοις σᾶς ὑπομιμνήσκω τὰς κυριωτέρας αὐτοῦ διατάξεις (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τῷ τέλει τῆς ἀμέσου καὶ ἀπροσκόπτου ἐφαρμογῆς τοῦ Πρωτοκόλλου... κλπ.». Ἐκ τῶν ὁποίων ἀμέσως φαίνεται ὅτι ὁλόκληρα δικαιώματα κυβερνητικὰ δύο ὁλοκλήρων Ὑπουργείων μετατίθενται συνολικῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἡ κατάστασις, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐκ τοῦ Νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος, εἶναι γνωστή. Οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἂν ὄχι ὅλοι, ἀλλὰ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν μετεβλήθησαν εἰς τοπάρχας καὶ σατράπας, εἰς τοπικοὺς αὐτοκράτορας, ἕκαστος τῶν ὁποίων εἶχεν ἰδίαν πολιτικήν, ἐξέδιδε διαταγὰς κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν καὶ διατάξεις ἐνίοτε καὶ νομοθετικοῦ περιεχομένου. Αἱ ἀντιλήψεις τῶν Ὑπουργείων δὲν εἰσηκούοντο ἢ εἰσηκούοντο, ἐφόσον εὐηρεστεῖτο νὰ τὰς ἀκούσῃ ὁ ὑπάλληλος. Ἐμορφώθη δὲ εἰς πολλοὺς ἡ ἀντίληψις ὅτι ἦσαν ἀσύδοτοι ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Πολλάκις διὰ τοῦτο ἠκούσθησαν παράπονα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνέφερον μάλιστα τινὲς πληρεξούσιοι ὅτι ὡρισμένοι ὑπάλληλοι, ὁμιλοῦντες περὶ τῶν γραφείων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔλεγον «ἐδῶ εἶναι Ἀμερικανικὸν ἔδαφος», ἀλλ’ ὀφείλω νὰ πληροφορήσω ὅτι ἐσημειώθησαν καὶ κρούσματα χαρακτηριστικώτερα. Οὕτως ἀπὸ τὴν ἐπικεφαλίδα τῶν ἐγγράφων εἶχεν ἀφαιρεθῆ τὸ «Ἑλληνικὴ Πολιτεία» τελείως καὶ εἶχε μείνει τὸ «Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων». Τὸ λυπηρὸν εἶναι ὅτι καί τινα ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καλῇ τῇ πίστει ἀπέδιδον εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτονομίας τῆς καθοριζομένης ὑπὸ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης πολὺ μεγαλυτέραν εὐρύτητα παρ’ ὅσην εἶχε πραγματικῶς, ἴσως δὲ καὶ εἰθισμένοι ἀπὸ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα οὕτω νὰ ἑρμηνεύωσι τὴν αὐτονομίαν αὐτῶν εἴχοντο ζηλοτύπως τῆς πλήρους ἀσυδοσίας τῶν ἰδίων των ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀπέναντι τοῦ Κράτους, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, ὅτε ἐγεννήθη ζήτημα δι’ ἕνα ὑπάλληλον κατηγορούμενον δι’ ἀδικήματα κοινοῦ ποινικοῦ δικαίου, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐθεώρησε θιγομένην ἑαυτήν, διότι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας ἀπεφάσισε νὰ διατάξῃ ἀνάκρισιν χωρὶς νὰ τὴν ἐρωτήσῃ, ἐγένετο δὲ καὶ ἀνταλλαγὴ ἐγγράφων μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ κατακλεὶς τῆς ἀλληλογραφίας ταύτης ἦτο τὸ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον, συνεχίζον τὴν ἀρξαμένην ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς Ἀρχῆς ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀλληλογραφίαν, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἀποδεκτὰ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ τοιαύτη κατάστασις, κύριοι πληρεξούσιοι, βεβαίως δὲν ἐγεννήθη αἰφνιδίως, ὅταν ἀνέλαβε τὴν Ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, οὔτε διεμορφώθη κατὰ τὸ θέρος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, ἀλλ’ ἦτο κατάστασις διαμορφωθεῖσα πολὺ πρότερον, καθ’ ὅλον τὸ προηγούμενον δεκάμηνον τὸ διαρρεῦσαν ἀπὸ τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923, δηλ. ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ κατάστασις δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ, ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ μεταβληθῇ τοὐλάχιστον νομοθετικῶς. Διὰ τὴν νομοθετικὴν μεταβολὴν προηγουμένως μὲν ἀπῃτεῖτο ἡ συναίνεσις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, διὰ δὲ τῆς κατὰ Σεπτέμβριον ἐπελθούσης τροποποιήσεως τοῦ Πρωτοκόλλου ἀπῃτεῖτο ἡ συναίνεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἄνευ τῆς συναινέσεως ταύτης εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα, οὕτω δὲ εὑρισκόμεθα πρὸ διλήμματος, ἢ ν’ ἀφήσωμεν τὴν κατάστασιν, ὡς αὕτη διεμορφώθη, ἢ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία καταφυγὴ δὲν ἦτο εὔκολος καὶ διὰ τὰς χρονοτριβὰς τὰς ὁποίας θὰ ἐδημιούργει καὶ διὰ τὴν ῥῆξιν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ φέρῃ, ἡ ὁποία θὰ εἶχεν ἐν μέρει ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Διὰ τοῦτο ἐπεδιώχθη νὰ γίνῃ ἡ μεταβολὴ διὰ κοινῆς συνεννοήσεως, στηριζομένης ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας εἶπον. Ἐπεδιώχθη δὲ τοῦτο μετὰ σπουδῆς, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἐπιμονῆς εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων ἑβδομάδων τῆς ἀναλήψεως τῆς Ἀρχῆς παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐγένοντο τότε δύο ἢ τρεῖς συνεννοήσεις καὶ ἀντηλλάγησαν αἱ ἑκατέρωθεν γνῶμαι, ὅταν δὲ προσήγγισάν πως αἱ ἀντιλήψεις, ἀνέλαβον ἐγὼ νὰ συντάξω τὸ προσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνέταξα καὶ ἔδωσα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὰς παρατηρήσεις της. Μετά τινας ἑβδομάδας, ἀντὶ παρατηρήσεων, ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀντισχέδιον, ἐπηκολούθησεν ὁρισμὸς νέων συναντήσεων καὶ συζητήσεων καὶ ἐπὶ τέλους ἐκ τῶν δύο σχεδίων προέκυψε τὸ σύμφωνον, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐκυρώθη διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ δημοσιευθέντος ἀπὸ τῆς 5 Μαΐου 1923. Τὸ σύμφωνον τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι βεβαίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἐξ ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἱκανοποιεῖ πλήρως τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἕνα σημαντικώτατον βῆμα πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπαρχούσης πρὸ αὐτοῦ νομοθετικῆς καταστάσεως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τονίσω τὰς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ συμφώνου αὐτοῦ. Εἴδομεν ὅτι κατὰ τὸ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Διάταγμα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶχεν ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὅλα τὰ γενικῆς φύσεως διὰ τὸν ἐποικισμὸν μέτρα καὶ εἰδικῶς ἀκόμη τὰς ἐπιτάξεις, περὶ τῶν ὁποίων αὐτὴ ἀπεφάσιζεν· εἶχεν ἑπομένως τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ κατ’ ἐπιτροπὴν αὐτῆς καὶ ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως νὰ προβαίνωσιν εἰς ἀπαλλοτριώσεις ἐπιτάξεις καὶ νὰ ἀσκοῦν ὅλα ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐξήσκει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπὸ ὡρισμένους περιορισμοὺς καὶ ὑπὸ τὴν πολιτικὴν καὶ ὑπουργικήν του εὐθύνην. Εἶναι προφανὲς ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνος ἡ διαχείρισις τοιαύτης ἐξουσίας ὑπὸ προσώπων, τὰ ὁποῖα, ὅσον καὶ ἂν εἶναι καλῆς πίστεως καὶ προθέσεως, δὲν ἔχουσιν ὅμως καμμίαν πολιτικὴν εὐθύνην οὔτε καὶ ποινικὴν εὐθύνην, διότι κατὰ τὸ Πρωτόκολλον, ἀπολαύουν ἀσυλίας. Κεφαλαιῶδες λοιπὸν ζήτημα ἦτο νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἐξουσία εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ συμφώνου, τὸ ὁποῖον τόσον κατεκρίθη, ἐπανέρχεται ἡ ἐξουσία αὕτη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι οὗτος θὰ ἐκλέγῃ τὰς γαίας, τὰς ὁποίας θὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἴτε τῇ αἰτήσει της εἴτε αὐτεπαγγέλτως. Δὲν ἔχει πλέον τὸ δικαίωμα, μετὰ τὸ σύμφωνον τοῦτο, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως οὔτε νὰ ἐπιτάξῃ οὔτε νὰ ἀπαλλοτριώσῃ (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν... κλπ.». Δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκλέγῃ ὄχι μόνον τὰς γαίας, ἀλλὰ θὰ ὁρίζῃ καὶ τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκαθίστανται ἐπ’ αὐτῶν, ἀναλόγως τῆς καλλιεργητικῆς των εἰδικότητος ἢ τῆς καταγωγῆς των, τοῦτο δὲ διὰ λόγους εὐνοήτους· διότι ἦτο ἐνδεχόμενον εἰς ὡρισμένα μέρη νὰ τάξωμεν ὡρισμένους πληθυσμοὺς ἐξ ὡρισμένων μερῶν τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ καταγομένους. Διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου κανονίζονται τὰ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἀνήκοντος ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Κατὰ τὸ Πρωτόκολλον, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους της ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, οὐδὲ τοῦ ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ὑπηκοότητος· διότι, ἂν εἰδικοὶ λόγοι συνηγοροῦσι πρὸς τοῦτο, ἠδύναντο νὰ εἶναι καὶ ξένης ὑπηκοότητος, ἀλλ’ ἐτονίσθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, δὲν ἦτο ἀνεκτὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐλευθέρως ἤσκει, νὰ ἀσκῆται κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ βλάβην εἰς συμφέροντα γενικώτερα τοῦ Κράτους, συγκεκριμένως δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ δημιουργῆται προπαγάνδα συστηματικὴ κατὰ τοῦ πολιτεύματος μεταξὺ τῶν προσφυγικῶν μαζῶν. Ἐζητήσαμεν νὰ δυνάμεθα νὰ διαγράφωμεν τὰ καθήκοντα τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὅμοια πρὸς τὰ καθήκοντα τῶν λοιπῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ νὰ παύωμεν αὐτούς, ὅπως καὶ τοὺς λοιποὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἀλλὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ ἐχαρακτήρισεν ὡς ὑπερβολικὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν εἶχε, καὶ ἐδέχθη νὰ παύωνται, ἂν δὲν φέρωνται εὐθέως (loyalement) ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη διάταξις τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ἡ ὁποία ἔχει ἐπίσης σημασίαν. Μέχρι τοῦ συμφώνου αὐτοῦ οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, οἱ ὑπ’ αὐτῆς διοριζόμενοι, δὲν ἦσαν καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχουν τὸν χαρακτῆρα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Γνωρίζετε ὅτι τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὰς εἰδικὰς ποινικὰς εὐθύνας τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ὑάγονται καθόλου εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ δὲν ἔχουν τὰς ποινικὰς εὐθύνας τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, καὶ ἴσως ὀρθῶς εἶχε τὴν ἀντίληψιν αὐτήν. Διὰ τοῦ συμφώνου ἐκανονίσθη ὅτι ἡ ποινικὴ εὐθύνη αὐτῶν εἶναι ἡ ἰδία πρὸς τὴν εὐθύνην τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Τὸ τρίτον ἄρθρον ὑποχρεοῖ τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ γνωρίζῃ πάντοτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ προσωπικόν της, ἀλλὰ καὶ νὰ κατατάσσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦτο εἰς τὴν κλίμακα τῶν βαθμῶν καὶ μισθῶν τῶν κρατικῶν ὑπαλλήλων, φροντίζουσα νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἀντιστοιχία προσόντων, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἁρπάζηται οἱονδήποτε πρόσωπον, ἀνεξαρτήτως προσόντων, νὰ τὸ διορίζηται εἰς ἀνωτάτας θέσεις καὶ νὰ ἐμπιστεύωνται εἰς αὐτὸ ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν διὰ νὰ ἐμπιστευθῶμεν προϋποτίθεται ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα προσόντα καὶ ὡρισμέναι ἐγγυήσεις. Τὸ τέταρτον ἄρθρον κανονίζει τὴν θέσιν τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐκχωροῦνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Κατὰ τὸ μέχρι τοῦ συμφώνου κρατοῦν καθεστώς, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶχεν ὅλας τὰς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἑπομένως καὶ τὴν πειθαρχικήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ἠδύναντο νὰ γίνωσι μεταβολαὶ παρὰ μόνον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Εἶχε δημιουργηθῆ ἑπομένως μία κατάστασις, ἐκ τῆς ὁποίας προέκυπτεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν εἶχε πλέον κανὲν δικαίωμα ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἐξεχωρήθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Διὰ τοῦ 4ου ἄρθρου τροποποιεῖται καὶ τοῦτο. Ὅταν τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως αἱ ὑπηρεσίαι ἢ οἱ ὑπάλληλοι, δὲν παύουν νὰ εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ ὡρισμένην ἐξουσίαν πειθαρχικήν, ἀναγκαίαν βεβαίως, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ εἰσακούηται ὑπ’ αὐτῶν, τὴν ἀσκεῖ ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ἐγγυήσεων, κατόπιν γνωματεύσεως εἰδικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ διὰ παραπτώματα, τὰ ὁποῖα συνεπάγονται μεγαλυτέραν ποινήν, ἔστω καὶ διαπραττόμενα εἰς ὑπηρεσίαν διατασσομένην ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, πάλιν ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς καὶ οὐχὶ ἡ Ἐπιτροπή. Δὲν εἶναι δυνατὸν μετὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ γεννηθῇ ἀμφισβήτησις, ἂν οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἐκχωρηθέντες εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπακούωσι τὸν Ὑπουργὸν καὶ πότε εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπακούωσιν. Εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ συμμορφῶνται ἀποκλειστικῶς πρὸς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἔστω καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀκόμη διαφωνία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ διατηροῦσι τὴν ἰδιότητα τοῦ κρατικοῦ ὑπαλλήλου καὶ διότι, διὰ τῶν μετέπειτα ἄρθρων, ὅλη ἡ ἄλλη δικαιοδοσία, πλὴν τῆς διαχειριστικῆς, ἡ ἐποικιστικὴ ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 5 καταρτίζεται τὸ ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται περὶ τῶν πειθαρχικῶν περιπτώσεων. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6 τίθεται περιορισμὸς εἰς τοὺς μισθοὺς καὶ ὁρίζεται ὅτι δύναται μὲν νὰ δοθῇ ἐπίδομα, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 33% τοῦ μισθοῦ τὸν ὁποῖον λαμβάνουν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Διὰ τοῦ ἄρθρου 7 διασαφηνίζεται ὅτι ὁλόκληρα σχεδὸν τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν ἐποικισμόν, ἀνήκουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, πλὴν τοῦ διαχειριστικοῦ. Ἐπίσης δὲ ἀναλαμβάνει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ ἀναγνωρίζῃ τὰς ἀποφάσεις ἐπιτροπῶν τοπικῶν, τὰς ὁποίας θὰ ὁρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὁσάκις κρίνει ὅτι συντρέχουν αἱ πρὸς τοῦτο περιπτώσεις, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἁρμοδιότητα θὰ ὁρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἑκάστοτε, οὕτω δὲ προλαμβάνεται κατὰ πᾶσαν δυνατὴν πρόβλεψιν πᾶσα ἐπανάληψις σκηνῶν, ὅπως αἱ τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Τὸ ἄρθρον 8 ὁμιλεῖ περὶ τοῦ μικτοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ὡς ἔργον νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν λύσιν ζητημάτων γενικῆς φύσεως ἢ ἐξαιρετικῆς σημασίας ἢ νὰ ἀναφέρουν (ἀναγινώσκει). Τὸ ἄρθρον 9 δὲν ἔχει μεγάλην διαφορὰν ἀπὸ τὸ ὑπάρχον. Ἡ Κυβέρνησις ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχε διάταξις ἡ ὁποία θὰ καθίστα ὑποχρεωτικὴν πάντοτε καὶ ἐν πάσῃ προμηθείᾳ τὴν διενέργειαν διαγωνισμοῦ, κατὰ τὸν τύπον μάλιστα τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐνεργουμένων διαγωνισμῶν. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ τὴν ἄποψιν ταύτην, ἰσχυριζομένη ὅτι, πρῶτον περιορίζει τὴν αὐτονομίαν της τὴν ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου ἀπορρέουσαν, καὶ δεύτερον ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν πολλάκις ἐπείγουσαν φύσιν τῶν προσφυγικῶν προμηθειῶν, τέλος δὲ ἐπεκαλεῖτο τὸ παράδειγμα τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας κατὰ τὸ παρελθόν, ὅταν εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἀκόμη σήμερον, δὲν ἐπιβάλλει ὑποχρεωτικῶς τὸν διαγωνισμόν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 11 κανονίζεται ὅτι δυνάμεθα δι’ ἰδιαιτέρων συμφωνιῶν καὶ χωρὶς νέαν νομοθετικὴν ἐπικύρωσιν νὰ καθορίσωμεν τὰ ζητήματα τῆς διαδικασίας τῆς σχετικῆς πρὸς τὴν παραχώρησιν κυριότητος τῶν γαιῶν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὰ σχετικὰ ζητήματα πρὸς τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ ἐπελθοῦσαι μεταβολαί. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀρχῆθεν ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν εἶναι εἰς πολλὰ σημεῖα σημαντικόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἤξιζε τὸ σύμφωνον τοῦτο οὔτε τὰ ἀμφιβόλου ποιότητος εὐφυολογήματα τινῶν τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι οὔτε κἂν τὸ ἀνέγνωσαν, οὐδὲ τὰ βέλη τῆς εἰρωνείας τὰ ἀμβλέα ἄλλων ἐκ τῶν ἀναλαβόντων νὰ τὸ ἀναλύσωσιν. Ἐλπίζω, ἐγὼ τουλάχιστον προσωπικῶς, ὅτι, μολονότι ἡ αὐτονομία ἡ παραμένουσα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἶναι περισσότερα τῆς διὰ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Πρωτοκόλλου προορισθείσης δι’ αὐτήν, θὰ γίνῃ χρῆσις αὐτῆς τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἀναγκάσῃ βεβαίως εἴτε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἴτε ἄλλην Κυβέρνησιν νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν λύσιν περαιτέρω διαφορῶν. Τὰς ἐλπίδας ταύτας ἐνισχύει καὶ ἡ διαγωγὴ τοῦ νέου προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κ. Χάουλανδ καὶ ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸν Προϋπολογισμόν. Διότι ἐδηλώθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καὶ ἐγένετο ἀμέσως δεκτόν, ὁμολογῶ ἄνευ ἀντιρρήσεως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι θὰ ἀπεφασίζετο ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως, ὅπως διεφαίνετο ἔκ τινος ἐγγράφου τῆς γενικῆς γραμματείας, ὅτι θὰ ἀπεφασίζετο, λέγω, ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως καὶ θὰ ἐγνωστοποιεῖτο ἁπλῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ πόρισμα τῆς κοινῆς συσκέψεως καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν γνωμῶν Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Πράγματι δὲ ἐγένοντο δύο τοιαῦται συνεννοήσεις, τρεῖς μάλιστα, μιᾶς προηγουμένης, ἐμοῦ μετὰ τοῦ γεν. γραμματέως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ μετὰ τοῦ γεν. διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, τὸν ὁποῖον ἐπὶ τούτῳ προσεκάλεσα εἰς Ἀθήνας, καὶ δύο, ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, καθ’ ἣν ἐκανονίσθη τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ διάφορα κονδύλια, τά τε τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τὰ τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως, καὶ αἱ λοιπαὶ λεπτομέρειαι, τὰς ὁποίας ἀναγινώσκετε εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἀκόμη δὲ εἰς τὴν κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν ἀφέθη τελείως τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ διετίθετο διὰ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὸ σύμφωνον. Ἕτερον ζήτημα, ἀφορῶν τὰς σχέσεις Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων. Ὅπως εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου ἀνελάβομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, πρὸς ἔγγειον ἀσφάλειαν τῶν δανειστῶν, 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων γῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνεκίνησε τὸ ζήτημα τοῦτο δὶς ἐν σχέσει μὲ τὰς μουσουλμανικὰς φυτείας· τὸ πρῶτον, ὅτε ἐδημοσιεύθη ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ τὸ ἀκυρωθὲν Διάταγμα περὶ Προσφυγικῆς Τραπέζης, καὶ τὸ δεύτερον ἤδη ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νέου Ν. Διατάγματος περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μεσολαβοῦν χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς δευτέρας διαμαρτυρίας πολλάκις ἠγέρθησαν διαφωνίαι μεταξὺ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐμοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν φυτειῶν, ἰδιαιτέρως δὲ διὰ τοὺς ἐλαιῶνας Μυτιλήνης, τοὺς ὁποίους ἐπανειλημμένως ἐζήτει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως ἠρνήθη νὰ παραχωρήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς τελευταίας συμβάσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπηύθυνεν ἔγγραφον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐφιστᾷ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου, λέγουσα περίπου ὅτι, ἀφοῦ δεσμεύεσθε διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου νὰ παραδώσητε τὰς φυτείας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐφιστῶμεν τὴν προσοχήν σας ἐπ’ αὐτοῦ, διότι εἶσθε ἐλλειμματίαι ἀπέναντί μας, ὡς μὴ παραδώσαντες 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων καλλιεργησίμου γῆς, καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρώσητε τὸ ἔλλειμμα διὰ τῶν φυτειῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις τὰς ἔχει παραχωρήσει δι’ ἐπιστολῆς τοῦ τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ κ. Μυλωνᾶ. Αὐτὴ περίπου εἶναι ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ ἐγγράφου τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολῶ δὲν τὸ ἀναγινώσκω. Ἡ Κυβέρνησις δὲν συμφωνεῖ, ἐννοεῖται, μὲ τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν μᾶς δεσμεύει, ἂν θέλωμεν νὰ δώσωμεν καὶ φυτείας, καὶ ἑπομένως, ἂν εἴχομεν ὑποχρέωσιν, θὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ παραχωρήσωμεν καὶ φυτείας μουσουλμανικὰς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, διότι, κατὰ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, δὲν ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι καλλιεργήσιμοι, ἀλλὰ κατάλληλοι πρὸς τοὺς ἐπιδιωκομένους σκοπούς, οὐδαμοῦ δὲ τοῦ Πρωτοκόλλου ἀναφέρεται ὅτι πρέπει νὰ δοθῶσιν ἀποκλειστικῶς καλλιεργήσιμοι, ἤτοι ἀρόσιμοι γαῖαι (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως... κλπ.». Ἑπομένως αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, πρέπει νὰ εἶναι κατάλληλοι διὰ τὸν σκοπὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἤτοι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων. Ἀλλὰ κατάλληλοι δι’ ἐγκατάστασιν προσφύγων δὲν εἶναι μόνον αἱ γαῖαι αἱ ἀρόσιμοι, ἀλλὰ καὶ ἐκτάσεις ἄλλαι ἐξ ἴσου ἀπαραίτητοι, ἤτοι ἡ ἀναγκαία βοσκή, ἡ δασώδης ἔκτασις πρὸς ξυλείαν τὸ οἰκόπεδον διὰ τὸν συνοικισμόν, ἡ ἔκτασις διὰ τὴν κοινὴν χρῆσιν κλπ. Τοιαύτη ἀσφαλῶς προκύπτει ὅτι εἶναι ἡ ἔννοια περὶ τῆς ἰδιότητος τῶν παραχωρητέων γαιῶν καὶ ἐκ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Πρωτοκόλλου, ἀλλὰ τοιαύτη ἦτο καὶ ἀρχῆθεν ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι εὐθὺς βραδύτερον, κατὰ τὴν 21 Δεκεμβρίου, δημοσιεύεται Ν. Διάταγμα «περὶ μεταβιβάσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀγροτικῶν κτημάτων ἀνηκόντων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον». Τὸ Διάταγμα τοῦτο ἐγένετο ἐν γνώσει τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔκτοτε οὐδὲ μίαν φορὰν διεμαρτυρήθη ἡ Ἐπιτροπή. Κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο τὸ Νομοθετικὸν προβλέπεται παραχώρησις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων οὐχὶ ἁπλῶς καλλιεργησίμων γαιῶν, ἀλλὰ καὶ δασικῶν κτημάτων διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου, καὶ βοσκῶν διὰ τοῦ ἄρθρου ἕκτου. Οὐ μόνον δὲ τοιαύτη ἦτο ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἔκτοτε, ἀλλὰ τοιαύτη ἐξεδηλώθη ἡ ἀντίληψις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τελευταίως ἀκόμη, διότι κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1921 εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν δημοσιεύει περὶ τῆς ἀνάγκης τῶν γαιῶν τῶν χρησίμων πρὸς ἀποκατάστασιν προσφύγων, ὁμιλεῖ ῥητῶς περὶ λιβαδίων καὶ βοσκῶν καὶ ὁμιλεῖ περὶ τῆς παραχωρήσεως τοιούτων γαιῶν. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς 25 Νοεμβρίου 1924 ἐν σελίδι 11 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ πλέον παραχωρεῖται εἰς τὴν Τράπεζαν... κλπ.». Ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἶναι ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν γαιῶν εἶναι καὶ τὰ λιβάδια καὶ αἱ δασικαὶ ἐκτάσεις. Ἄλλως τε ἐπληρώθη καὶ ὁ ὅρος τῆς ἐγκρίσεως τῶν παραδιδομένων γαιῶν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη πάσας τὰς ἐκτάσεις καὶ ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῶν ἐγκαταστάσεις· ἀκόμη καὶ κτηνοτρόφους ἐγκατέστησεν εἰς βοσκησίμους ἐκτάσεις καὶ εἰς δασικὰς ἐκτάσεις ἐγκατέστησε καὶ ὑλοτόμους. Ἀλλ’ ὅταν τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῶν συμφωνιῶν, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ὀφείλει τίποτε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διότι, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους ἔχει παραδώσει αὐτὴ ἡ ἰδία πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, αἱ ἐκτάσεις αἱ παραδοθεῖσαι εἰς αὐτὴν ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τὰ 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων, ὥστε ὑπερκαλύπτεται ἡ ὑποχρέωσις. Ἄλλο τὸ ζήτημα, ἂν μὴ ἐπαρκουσῶν τῶν παραχωρηθεισῶν γαιῶν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησε καὶ ἄλλας ἐκτάσεις, ἀλλὰ τοῦτο θὰ τὸ πράξῃ καὶ τὸ πράττει οὐχὶ ἐκ νομικῆς ὑποχρεώσεως, ἀναληφθείσης ἀπέναντι τῶν δανειστῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως ἣν ἔχει τὸ Κράτος νὰ φροντίσῃ περὶ ὁλοκληρωτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Δὲν θὰ ἠδύνατο ἑπομένως νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἐτήρησε τὰς ὑποχρεώσεις του.

§233Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ μᾶς εἴπητε, ἂν ἐν Μακεδονίᾳ παρεχωρήθησαν 5.000.000 στρεμμάτων καὶ 600.000 στρεμμάτων ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι.

§234Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι αἱ καλλιεργήσιμοι γαῖαι ἀνέρχονται εἰς 4.500.000 στρέμματα, αὐτὰ δὲ εἶναι κατόπιν νεωτέρας ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν ἡ Ἐπιτροπή.

§235Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ ἡμερῶν, περὶ τὰς ἀρχὰς Μαΐου, ἐστάλη ἓν ἔγγραφον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως λέγον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, καὶ τοῦτο διότι δὲν παρεχώρησε τὰς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ παραχωρήσῃ. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργόν, ἀλλὰ συγχρόνως ἐθεώρησα καλὸν νὰ ἴδω προσωπικῶς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ τῷ εἴπω ὅτι χρειάζεται λεπτομερεστέρα ἔρευνα, διότι φρονῶ ὅτι εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσω μέχρις ὅτου γίνῃ νέα ἔρευνα. Προχθὲς μοὶ ἔστειλε μίαν ἐπιστολήν, δι’ ἧς μὲ παρεκάλει νὰ μὴ ἀπαντήσω ἀκόμη εἰς τὸ ἔγγραφον, διότι πράγματι νέαι ἔρευναι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας των, ἀπέδειξαν ὅτι παρεχωρήθησαν ἐν τῷ μεταξὺ ἀρκεταὶ ἐκτάσεις γαιῶν καὶ συνεπῶς δὲν πρέπει τυχὸν νὰ ἀνησυχῶ ὅτι δὲν θὰ ἀπήντων ἐγκαίρως εἰς τὸ ἔγγραφον.

§236Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν αἱ, κατὰ τὴν Ἐπιτροπήν, παραχωρηθεῖσαι γαῖαι εἶναι 4.500.000 στρέμματα, ἀσφαλῶς αὗται ὑπερβαίνουν τὰ 5.000.000 στρέμματα.

§237Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως αἱ παραχωρηθεῖσαι ἐκτάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κατώτεραι τῶν ὡμολογουμένων ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταττάσεως Προσφύγων.

§238Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σημειώσατε ὅτι δὲν μᾶς ἐκοινοποίησαν ἀκόμη αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἐπισήμως.

§239Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ Κράτος δυστροπεῖ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του ἀπέναντι τῶν δανειστῶν του. Ἕτερον ζήτημα, ἀναγόμενον εἰς τὰς σχέσεις Ἐπιτροπῆς καὶ Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ προσωρινὴ διακοπὴ τῆς ἐγκαταστάσεως προσφύγων εἰς ὡρισμένα σημεῖα. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μᾶς ἐγνωστοποίησε δι’ ἐγγράφου ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη, λόγῳ τοῦ περιορισμοῦ τῶν προϋπολογισμῶν της, νὰ μὴ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως ὡρισμένων οἰκογενειῶν ἢ ὁμάδων, αἵτινες ἤδη εἶχον ὑποβάλλει αἰτήσεις ἐγκαταστάσεως. Δηλαδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφυγικῶν τούτων ὁμάδων δὲν ἠδύνατο νὰ μεριμνήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, καίτοι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶχεν ἤδη ὑποδείξει τὰς γαίας, εἰς ἃς θὰ ἐγκαθίσταντο. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, αἵτινες δὲν ἔχουν ὑποβάλλει αἰτήσεις ἀποκαταστάσεως καὶ αἵτινες ἀνάγκη νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπέδειξεν ὅτι ἠδύνατο τὸ ζήτημα νὰ κανονισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον διὰ νὰ μὴ σταματήσῃ ἡ ἐργασία ἀποκαταστάσεως. Ἐπειδὴ δηλαδὴ ὅλα τὰ ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ προβλεπόμενα ποσὰ δὲν ἐπρόκειτο νὰ δαπανηθῶσιν ἀμέσως, ἀλλὰ μετὰ πάροδον μηνῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρχίσῃ ἡ προπαρασκευαστικὴ ἐνέργεια καὶ ἡ ἄμεσος δαπάνη πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐγκαταστάσεως ὅλων τῶν οἰκογενειῶν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος ποσοῦ, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ καὶ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῶν μελλουσῶν δαπανῶν, δευτέρας καὶ τρίτης σειρᾶς, θὰ ἐλαμβάνετο μέριμνα πρὸς ἐξεύρεσιν καὶ τοῦ διὰ ταύτας ἀπαιτουμένου ποσοῦ. Διεξήχθησαν συνεννοήσεις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, αἵτινες ἐπερατώθησαν αἰσίως, ὑπελείπετο δὲ μόνον ἡ τυπικὴ ἀνταλλαγὴ τῶν ἐγγράφων, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδὲν ἐμπόδιον διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἐγκαταστάσεως, πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὁποίας, ὡς γνωστόν, θὰ ἀπαιτηθῇ συμπληρωματικὸν δάνειον. Ἄλλα θέματα ἀναγόμενα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἶναι τὰ θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων δρᾷ αὐτοτελῶς ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, καὶ εἰδικώτερον ἡ διαχειριστικὴ δρᾶσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπηρωτήθη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις ἐπηρωτήθη τί ἔπραξεν ἀπέναντι τῶν καταγγελλομένων, ὡς λαβόντων χώραν, καταχρήσεων κατὰ τὴν ἐνέργειαν διαφόρων προμηθειῶν. Ἠκούσατε τὰς διαφόρους καταγγελίας, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰς ἀναφέρω καὶ ἐγώ. Γνωρίζετε ἐπίσης τὸ ἱστορικόν των. Ἐξ ἀφορμῆς ἑνὸς τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀντηλλάγη μεταξὺ ἑνὸς ὑπαλλήλου, Σπυρίδωνος, καὶ τοῦ κ. Χαριλάου, τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ὕποπτον, ἐγεννήθησαν διαφωνίαι μεταξὺ διαφόρων ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, αἵτινες ἤγαγον εἰς παραιτήσεις τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἀλλὰ καὶ εἰς δημοσιογραφικὴν ἐκστρατείαν αὐτῶν ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως περὶ ἀταξιῶν καὶ καταχρήσεων ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ προσφυγικοῦ χρήματος. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε καὶ αὐτὴ γνῶσιν τῶν καταγγελιῶν τούτων ἐκ τῶν ἐφημερίδων, διότι οἱ παραιτηθέντες καὶ καταγγέλλοντες ὑπάλληλοι δὲν ἐνόμισαν ὅτι ὤφειλαν νὰ ἀναφερθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰδικῶς ἐκ τῶν καταγγειλάντων μόνον ὁ κ. Μαλοῦχος ὑπέβαλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν — τοὐλάχιστον εἰς ἐμὲ δὲν περιῆλθε καμμία ἄλλη — ἀλλὰ ἡ ἔκθεσις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Μαλοῦχος ἀναφέρει ὅλως ἀορίστως περὶ καταχρήσεων καὶ περὶ ἀταξιῶν.

§240Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος δὲν ὑπέβαλεν ἔκθεσιν;

§241Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν ἔλαβον τοιαύτην. Ἐδῶ ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Μαλούχου. Ἐξιστορεῖ τὸ τηλεγράφημα τὸ σχετικὸν μὲ τὸν ὑπάλληλον Σπυρίδωνος (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῆς περαιτέρω ἐρεύνης μας προέκυψεν...κλπ.». Ὅπως βλέπετε, δὲν ὑπάρχει κανὲν ὡρισμένον στοιχεῖον περί τινος συγκεκριμένης καταχρήσεως, ἀλλὰ μόνον γνῶμαι περὶ τοῦ πρακτέου καὶ ἡ ὑπόδειξις ὅτι πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ κ. Ἀδοσίδης, ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ γενικὴ ὑπόδειξις ὅλων τῶν παραπονουμένων κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν διὰ νὰ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ Τμῆμα Προμηθειῶν, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ περυσινὰ παράπονα ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, καὶ ὅταν πέρυσιν, ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἔγινε συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ, ἡ ὁποία διήρκεσε τόσας, ἂν μὴ περισσοτέρας συνεδριάσεις, ὡρισμένοι κύριοι πληρεξούσιοι παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατήγγειλαν ὡρισμένας ἀταξίας ἢ καταχρήσεις λαμβανούσας χώραν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως κατὰ τὰς προμηθείας. Ἐνθυμοῦμαι, καὶ ἔχω σημειώσει εἰδικῶς τὸν κ. Μανουηλίδην, ὁ ὁποῖος παρεπονεῖτο καὶ τότε ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν ἐκράτει σύστημα αὐταρχικὸν καὶ ἀνεξέλεγκτον, οὐδεμία δημοπρασία ἐνηργεῖτο κλπ. Ὁ ἴδιος εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ὡμίλει περὶ πλημμελοῦς προμηθείας ἀρότρων καὶ ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὁ κ. Γονατᾶς κατήγγειλεν ἀγορὰν βρώμης περιεχούσης ἄφθονον χῶμα. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἀνέφερεν ἄλλο παράδειγμα. Ἑπομένως εἶχεν ἀφορμὰς νὰ ἐνδιαφερθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἄλλως τε θὰ ἐνδιεφέρετο καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ εἰδικαὶ αὐταὶ ἀφορμαί. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶχεν ἐπιμείνει νὰ ἐνεργοῦνται αἱ προμήθειαι κατὰ τὸ σύστημα τοῦ δημοσίου συναγωνισμοῦ, ὄχι διότι εἶναι πάντοτε βέβαιον ὅτι διὰ τῶν συναγωνισμῶν ἐπιτυγχάνονται αἱ κάλλισται τιμαί, ὄχι διότι διὰ τῶν συναγωνισμῶν δὲν εὐνοοῦνται πρόσωπα, ἂν οἱ ἰθύνοντες τὰ τῶν διαγωνισμῶν θέλουσι νὰ τὰ εὐνοήσωσιν, ἀλλὰ διότι λείπουν αἱ κυριώτεραι ἀφορμαὶ τῶν παραπόνων. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν ἠθέλησε, δι’ οὓς λόγους εἶπον προηγουμένως, νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Εἰδικῶς διὰ τὰ καταγγελθέντα ὑπὸ τῶν παραιτηθέντων ὑπαλλήλων ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησε διττῶς· ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐζήτησεν ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπέστειλεν ὅλας τὰς δημοσιευθείσας καταγγελίας καὶ ὅλα τὰ περιελθόντα εἰς γνῶσίν της εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἵνα ἐρευνήσῃ ἡ Δικαιοσύνη, ἂν καὶ ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ καταχρήσεις. Ἠγέρθη ὑπό τινων ἀξιοτίμων πληρεξουσίων θόρυβος, διότι ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου, ὁπότε ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Δικαιοσύνην τὰ σχετικὰ ἔγγραφα μέχρι σήμερον, δὲν ἔληξαν αἱ ἀνακρίσεις ἢ καὶ αἱ δίκαι. Καὶ ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην, συνέπεσε δὲ νὰ παραδοθῶσι πράγματι αἱ δικογραφίαι αἱ σχετικαὶ εἰς τὸν ἴδιον ἀνακριτήν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπιβαρυνθῆ διὰ πολλῶν ἄλλων δικογραφιῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ραδίου, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ ἐπισπεύσῃ, διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον καθυστέρησε πράγματι κατά τι ἡ πρόοδος τῶν ἀνακρίσεων καὶ μέχρι πρὸ ὀλίγου δὲν εἶχε γίνει καμμία σχετικὴ ἐνέργεια, παρὰ μόνον πρόσκλησις τοῦ κ. Μαλούχου, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, πρόσκλησις δὶς ἐπαναληφθεῖσα, ἡ ὁποία ὅμως δὲν κατέληξεν εἰς ἐξέτασιν, διότι δὲν εὑρέθη ὁ κ. Μαλοῦχος ἢ δὲν προσῆλθεν, ἄγνωστον διὰ ποῖον λόγον.

§242Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὥστε δὲν ἔχετε κανὲν ἀποτέλεσμα. Δὲν νομίζετε ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην περίστασιν τὰ ἀποτελέσματα ἔπρεπε νὰ εἶναι σαφῆ, ὥστε νὰ ἀποδειχθῇ ἂν ἦτο δίκαιον τὸ ἐνδιαφέρον τῶν προσφύγων πληρεξουσίων νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς θόρυβος; Νομίζω ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον μερικαὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων...

§243Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἦσαν τελειωμέναι;

§244Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νὰ μᾶς παρουσιάσουν σημεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ μᾶς πείθουν ἂν τὰ καταγγελλόμενα ἦσαν βάσιμα καὶ ὄχι ἁπλοῦς θόρυβος. Ἐδῶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν λέγεται ὅτι εἰσήγετο ξυλεία ἀτελώνιστος εἰς διπλάσιον ποσὸν καὶ τὸ μὲν ἥμισυ παρεδίδετο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τὸ δὲ ἄλλο ἐδίδετο εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν καὶ συνηγωνίζετο μὲ τὸ ἐμπόριον.

§245Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς παραπομπῆς εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε καὶ πληροφορίας καὶ ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπήντησεν ἐπὶ ὅλων τῶν σημείων, τὰ ὁποῖα ἐθίχθησαν εἴτε διὰ τῆς δημοσιογραφίας εἴτε διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀγορεύσεων. Διὰ τῶν ἐγγράφων της δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποκρούει τὰς αἰτιάσεις τῶν παραιτηθέντων ὑπαλλήλων καὶ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ ἀναπτυχθείσας.

§246Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Περίεργον! Τὰς ἀποκρούει;

§247Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠθέλατε νὰ τὰς παραδεχθῇ; Εἶπον ὅτι τὰς ἀποκρούει. Παρέχει πληροφορίας καὶ περὶ τῆς καταγγελθείσης προτιμήσεως ἑνὸς προμηθευτοῦ Μπέτοβα, τοῦ ὁποίου ἡ συνεχὴς προτίμησις ἐθεωρήθη ὕποπτος. Ὑποστηρίζει δὲ προσέτι ὅτι ὅλαι αἱ προμήθειαι εἶναι καλαὶ καὶ ὅτι οὐδεμίαν ζημίαν ὑπέστη τὸ προσφυγικὸν χρῆμα ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν. Τὰς ἀφίνω εἰς τὸ Προεδρεῖον διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν αὐτῶν ὅσοι ἐπιθυμοῦν. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παραστῶ οὐδὲ συνήγορος, ἀλλ’ οὐδὲ κατήγορος τῶν ἀντιλήψεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διότι, ἐφόσον αἱ ὑποθέσεις αὐταὶ παραπέμπονται εἰς τὴν Δικαιοσύνην, καλὸν εἶναι νὰ μὴ σπεύδωμεν εἰς κρίσεις, ἀλλὰ νὰ ἀναμένωμεν τὰς ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾶ τὰς καταχρήσεις ἢ ἀταξίας. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν ἄσκοπον διασπάθισιν τοῦ δανείου, κύριοι πληρεξούσιοι, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος ἐγένετο λόγος, θὰ παρεκάλουν τοὺς τὴν διασπάθισιν διατυμπανίζοντας νὰ μὴ λησμονῶσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος αὐτεσχεδιάσθη σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου, ὅτι εἶναι πολυσύνθετος, ὅτι εἶναι προωρισμένος νὰ ἐνεργῇ προμηθείας παντοδαπάς. Ὄταν δὲ ἕνας ὀργανισμὸς τοιοῦτος ἐδαπάνησε δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν μέχρι τοῦδε, εἶναι ἀδύνατον βεβαίως νὰ μὴ ἐδαπάνησε καὶ ποσοστόν τι ἀσκόπως, εἶναι ἀδύνατον τοιοῦτον ποσὸν ἐπειγόντως πολλάκις διατιθέμενον νὰ ἐδαπανήθη μέχρι τοῦ τελευταίου ὀβολοῦ ὁλόκληρον σκοπίμως. Καὶ ὅταν πρόκειται νὰ οἰκοδομήσῃ τις ἰδίαν οἰκίαν καὶ καταβάλλει τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ συνετοῦ οἰκογενειάρχου, εἶναι δύσκολον, εἶναι σπάνιον νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν οἰκοδομὴν μόνον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει αὕτη ὡς ἀξία, ἀλλ’ εἶναι ἀναπόφευκτον μέρος αὐτοῦ νὰ δαπανήσῃ ἀσκόπως. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἀσκόπως ἐδαπανήθη εἶναι δυσαναλόγως μέγα ἐν ταῖς δαπάναις τῆς Ἐπιτροπῆς, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἠναγκασμένη πολλάκις νὰ δαπανᾷ ἐπειγόντως χωρὶς νὰ δύναται νὰ ἀναμένῃ ἀναβάλλουσα τὴν προμήθειαν ἐπὶ τῇ ἐλπίδι συμφερωτέρας ἀγορᾶς ἢ προμηθείας. Εἶναι ἡ φύσις τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν τοιαύτη, ὥστε ἐνίοτε νὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἐπιδιώκεται κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον ἡ κατά τι εὐθηνοτέρα προσφορά, ἀλλὰ νὰ ἐπιδιώκεται πρὸ πάντων ἡ ταχεῖα καὶ ἀσφαλὴς ἐκτέλεσις τῆς προμηθείας. Ἤθελον ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι, ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, δίκαιον εἶναι νὰ μὴ σπεύδωμεν ἐν τῇ υἱοθετήσει πάσης φήμης καὶ πάσης κατηγορίας στρεφομένης κατὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὀφείλω δὲ ὡς προϊστάμενος τῆς γεωπονικῆς ὑπηρεσίας, νὰ ἐκφράσω παράπονα, ὅτι διὰ περιπτώσεις μεμονωμένας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι κἂν ἀπολύτως ἐξηκριβωμέναι, ἐρρίφθη καὶ ἐπανελήφθη πολλάκις γενικὴ μομφὴ κατὰ παντὸς τοῦ γεωπονικοῦ κλάδου, ἀποτελουμένου ἐξ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των κατὰ μεγίστην πλειονοψηφίαν μετὰ εὐσυνειδησίας καὶ ἐντιμότητος, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν ὄχι μόνον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ προηγουμένως ἐπὶ κρατικῶν προμηθειῶν, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ ριφθῇ κατ’ αὐτῶν οὐδεμία βάσιμος κατηγορία, ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι, πρῶτοι αὐτοί, θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐζήτησαν ἐπανειλημμένως δι’ ἐμοῦ νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς διαχειριστικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία εἶναι ἐκτὸς τοῦ προορισμοῦ των καὶ ἡ ὁποία πράγματι τοὺς ἐκθέτει εἰς μίαν καχυποψίαν ἐκνευριστικὴν δι’ ἐντίμους ἀνθρώπους. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἐγγυηθῶ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις, δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅμως τὴν ἐξαίρεσιν νὰ τὴν ἀναγάγωμεν εἰς κανόνα καὶ νὰ ὁμιλῶμεν γενικῶς καὶ ἀβασανίστως περὶ καταχρήσεων τοῦ γεωπονικοῦ κλάδου. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο. Τονίζω μόνον ὅτι ἡ ἐντιμότης ἐν πάσῃ περιπτώσει τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὑπ’ οὐδενὸς ἐτέθη ἐν ἀμφιβόλῳ, χαίρω δὲ διότι καὶ οἱ ὀξύτερον ἐπιτεθέντες κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δὲν ἠμφισβήτησαν τὴν ἁγνότητα τῶν προθέσεων καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ξένων τοὐλάχιστον μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§248Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης περὶ Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ ἐλέγχου ἐξηλεγμένου. Δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε τί ἐγένετο;

§249Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγένετο ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος εὗρε τὰ πράγματα κανονικά. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἀσχέτως πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, καλὸν εἶναι νὰ διακρίνωμεν εἰς νομοθετικὴν καὶ διοικητικήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, διετυπώθησαν ἐπανειλημμένως παράπονα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέδειξε τὴν δέουσαν προθυμίαν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἢ ἐπιψήφισιν τῶν νομοθετημάτων τῶν ἀφορώντων θέματα σοβαρώτατα τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς ῥαθυμίας αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναλαβοῦσα τὴν Ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις, εὗρεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ περὶ τριῶν νομοθετημάτων. Πρῶτον περὶ τῆς ῥυθμίσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δεύτερον περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν τῶν ἀνταλλαγέντων ὁμογενῶν καὶ τρίτον περὶ τῆς λεγομένης Προσφυγικῆς Τραπέζης, δηλαδὴ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς περιουσίας τῆς ἐγκαταλειφθείσης ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων. Περὶ τοῦ πρώτου σᾶς ὡμίλησα ἤδη πῶς τὸ ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀνέπτυξα τὸ σύμφωνον, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰς σχέσεις Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύο ἄλλα νομοθετήματα, ὁμολογῶ ὅτι ταῦτα ἠδύναντο νὰ γίνουν καὶ ταχύτερον, ἀλλὰ εἴδωμεν διὰ τὴν καθυστέρησιν αὐτῶν ἐπὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας τίς εἶναι ὑπαίτιος καὶ ἂν φέρῃ διὰ ταύτην εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ κανονίζον τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Τουρκίᾳ ὑπὸ τῶν ἀνταλλαγέντων, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ὡς ψήφισμα πρὸ τῶν διακοπῶν, ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, κατὰ τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Ὀκτωβρίου, ἐμεσολάβησεν ἡ ἀσθένεια τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀργία τῆς Συνελεύσεως, ὥστε κυρίως εἰπεῖν μόλις τὸν Νοέμβριον, περὶ τὰ μέσα Νοεμβρίου εἰσερχόμεθα εἰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Κατὰ τὴν αὐτὴν περίπου ἐποχήν, ἤτοι εὐθὺς ἀμέσως ὑπέβαλον νομοσχέδιον τιτλοφορούμενον «περὶ τοῦ τρόπου χορηγίας προκαταβολῆς ἀνταλλαγέντων ὁμοεθνῶν ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης ὑπ’ αὐτῶν ἀκινήτου περιουσίας». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρεπέμφθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία τὸ ἀπέρριψε μετὰ πολλῶν ἐπαίνων διαφωνοῦσα εἰς τὴν βάσιν του· δηλαδὴ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων δὲν ἐδέχετο κατ’ ἀρχὴν νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τῆς περιουσίας ἄλλη τις Ἀρχὴ πλὴν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν κοινοτικῶν. Ἐνῷ ἡ ἄποψις ἡ ἰδική μου ἦτο ὅτι ἔπρεπεν ἡ ἐκτίμησις αὕτη τῆς περιουσίας νὰ γίνῃ ὑπό τινος κρατικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ὁποίαν νὰ συμμετέχῃ καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς κοινότητος. Κατὰ τὴν συζήτησιν δὲ τῆς προτάσεώς μου ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ εἶπον ὅτι θὰ ἠδυνάμην καὶ τὴν πλειονοψηφίαν ἀκόμη νὰ παραχωρήσω εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς κοινότητος ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ αὐτῇ, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ συμμετεῖχον δύο δημόσιοι ὑπάλληλοι εἴτε δικαστικοὶ εἴτε διοικητικοί. Ἀλλ’ ἐνῷ ἦτο δυνατὸν κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς διὰ τροποποιήσεων, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, τρέφουσα ἔκτοτε ἀγαθὰς προθέσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέρριψε τὸ νομοσχέδιον. Μοὶ εἶπον τότε «παρακαλοῦμεν, κ. Ὑπουργέ, νὰ συντάξητε νομοσχέδιον μὲ τὴν ἰδικήν μας ἄποψιν», ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι ἠρνήθην καὶ ἀπήντησα «συντάξετέ το καὶ σᾶς ὑπισχνούμεθα ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ ὑποστηρίξῃ». Ἀνέλαβον νὰ συντάξουν τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, κατὰ τὰς ἀπόψεις των, κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον καὶ τὸ ἐπεράτωσαν κατὰ τὸν Μάρτιον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἑπομένως διὰ τὸ πρῶτον αὐτὸ νομοθέτημα δὲν βλέπω πῶς δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ ἀμελείᾳ ἢ ἀναβλητικότητι. Τὸν Νοέμβριον τὸ ὑπεβάλομεν καὶ οἱ πρόσφυγες τὸ ἀπερρίψατε ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ πρὸ τῶν διακοπῶν τοῦ Δεκεμβρίου. Ἀφοῦ διεφωνήσαμεν μὲ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀνέλαβεν ἐκείνη νὰ συντάξῃ ὄχι πλέον νομοσχέδιον, ἀλλὰ ψήφισμα, τῆς Κυβερνήσεως ὑπισχνουμένης ὅτι θὰ τὸ ὑποστηρίξῃ. Τὸ συνέταξε τὸν Μάρτιον, μοὶ τὸ ἀπέστειλεν ὁ κ. Ρακτιβάν, ἐπέφερα παρατηρήσεις τινὰς μετὰ εἰκοσιτετράωρον, ἐγένοντο δεκταί, εἰσήχθη εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐψηφίσθη. Ἕως ἐδῶ δὲν εὑρίσκω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐβράδυνεν οὔτε ἑβδομάδα κἄν διὰ νὰ δείξῃ ἐνδιαφέρον. Θὰ ἐρωτήσῃ τις: Διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν συνέταξεν ἡ ἰδία τὸ δεύτερον νομοσχέδιον; Ἀπαντῶ: Πρῶτον ἐπρόκειτο πλέον περὶ ψηφίσματος, δεύτερον ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου διεφωνήσαμεν, διότι εἶχον καὶ ἔχω τὴν γνώμην, ἡ ὁποία θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἦτο προτιμότερον νὰ λάβωμεν τὴν ἄλλην βάσιν, ἀλλὰ ἐπρόκειτο καὶ περὶ ζητήματος ἐνδιαφέροντος κυρίως τὴν προσφυγικὴν περιουσίαν.

§250Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποκλειστικῶς.

§251Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀποκλειστικῶς, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι ἐπὶ ζητημάτων ἀφορώντων ἰδίως προσφυγικὰ περιουσιακὰ συμφέροντα ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὴν βαρύνουσαν γνώμην οἱ πρόσφυγες, ὡς ἐγκύρους δὲ ἀντιπροσώπους τῶν προσφύγων ἐθεωρήσαμεν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, τοὺς ἀντιπροσωπεύσαντας εἰδικώτερον τὸν προσφυγικὸν κόσμον, καὶ ἐπισήμως δὲ τοῦτο ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ Παμπροσφυγικῷ Συνεδρίῳ δι’ ἐμοῦ. Ἑπομένως, συνεπὴς πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις, εὑρεθεῖσα ἐν διαφωνίᾳ ἐπὶ τῆς βάσεως ἑνὸς ψηφίσματος, παρεκάλεσε τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀναλάβῃ νὰ τὸ συντάξῃ ἡ ἰδία κατὰ τὰς ἀντιλήψεις της. Ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ ὑποστηρίζων ὅτι ἡ σύνταξις καὶ ἡ ὑποβολὴ κατὰ τὴν 27 Νοεμβρίου νομοσχεδίου ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὑπὸ Κυβερνήσεως ἀναλαβούσης τὴν Ἀρχὴν τὴν 10ην Ὀκτωβρίου, μὲ Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διευθύνοντα δύο Ὑπουργεῖα, μὲ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀσθενοῦντα καὶ μὲ Συνέλευσιν κλειστὴν εἶναι καθυστέρησις, τότε ἐγὼ ἔχω ἄδικον καὶ οἱ παραπονούμενοι ἔχουν δίκαιον. Τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ἔχω ὑποβάλει τροποποιήσεις τινάς, διότι ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πρώτων βημάτων ὅτι συναντᾷ προσκόμματά τινα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἀρθοῦν. Ἔχει γίνει συντόνως ἡ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἡ λειτουργία τῶν ἐπιτροπῶν. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι χρειάζονται παρὰ πολλαὶ ἐπιτροπαί, χρειάζονται 2000 ἐπιτροπαὶ ἢ 1500 τοὐλάχιστον καὶ 1500 γραμματεῖς καὶ ἐπαρχιακοὶ δικασταὶ καὶ πλεῖσται διατυπώσεις. Ἡ ἐφαρμογή του ἀπέδειξεν ὅτι εἶχεν ἀτελείας. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾶ τὸ πρῶτον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τοῦτο εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν ρύθμισιν τῆς καλουμένης Προσφυγικῆς Τραπέζης. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, τῆς ὁποίας μετεῖχον καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἐξεδόθη Νομοθετικὸν Διάταγμα «περὶ Προσφυγικῆς Τραπέζης», τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μυλωνᾶς. Ἐγὼ προσωπικῶς διεφώνουν καὶ τότε, ἀποκρούων τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο. Διεφώνει, ἂν θέλετε, ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ καὶ ὁ εἰσηγητής του, παραδεχόμενος καὶ ἐκεῖνος ὅτι, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνελάμβανε τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν, θὰ ἦτο προτιμότερον ἀσφαλῶς νὰ ἀποταθῶμεν πρὸς αὐτὴν καὶ νὰ μὴ καταφύγωμεν εἰς κρατικὸν ἵδρυμα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τότε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἐδέχετο, πρὸ τῆς ἀνάγκης εὑρισκομένη ἡ Κυβέρνησις Σοφούλη ἐξέδωκεν, ἐμοῦ, ἐπαναλαμβάνω, διαφωνοῦντος μέχρι τέλους, τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα. Ὅταν ὅμως ἀνέλαβε τὴν Ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, συνέπεσε νὰ ἔχῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶχον ἔκτοτε. Τὸ ζήτημα λοιπὸν ἐτέθη μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ προσφύγων ὡς ἑξῆς. Ἡμεῖς ἐνομίζομεν, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξαμεν ἐπανειλημμένως, ὅτι τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα «περὶ Προσφυγικῆς Τραπέζης» δὲν ἦτο ὁ καλύτερος τρόπος διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐκκαθάρισιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις καὶ χρήματα μετρητὰ θὰ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ καὶ τὴν πίστιν της θὰ παρεῖχεν εἰς τὰς ἐκδοθησομένας ὁμολογίας, θὰ ἐξέλιπε δὲ πᾶς λόγος δυσπιστίας τοῦ κοινοῦ πρὸς τὰς προσφυγικὰς ταύτας ὁμολογίας, δυσπιστία ἡ ὁποία ἀναγκαίως θὰ ἐγεννᾶτο, ἂν ἔλειπεν ἡ πίστις τῆς Ἐθνικῆς καὶ ἐστηρίζοντο αὗται ἐπὶ τῆς πίστεως ἑνὸς κρατικοῦ ἱδρύματος, δυναμένου ἑκάστοτε νὰ μεταβάλλεται νομοθετικῶς. Εἴπομεν ἑπομένως εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους τῶν προσφύγων: «Ἂν πείθεσθε εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδικῆς μας γνώμης, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ἐπιδιώξωμεν, νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἀναπτύσσομεν, ἤτοι διὰ τοῦ συστήματος εἰς τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἡ ψηφισθεῖσα σύμβασις. Ἂν ὅμως προτιμᾶτε τὸ κρατικὸν ἵδρυμα τοῦ ψηφισθέντος Ν. Διατάγματος, τότε ὑπ’ εὐθύνην σας θὰ εἰσαγάγωμεν καὶ θὰ ἐπικυρώσωμεν τὸ Ν. Διάταγμα». Ἐτέθη τὸ ζήτημα σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως, μέχρι δὲ τῶν διακοπῶν τοῦ Δεκεμβρίου, ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε δεχθῆ, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ σήμερον διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν νομοθετικὴν βραδύτητα, δὲν εἶχον ἀκόμη ἀποφασίσει ποῖον σύστημα προτιμοῦν. Οὕτω κατ’ ἀνάγκην ἐφθάσαμεν εἰς τὰς διακοπὰς τοῦ Δεκεμβρίου.

§252Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Διὰ ποῖον τὰ λέγετε αὐτά;

§253Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι δι’ ὑμᾶς, διότι σεῖς οὔτε τότε δὲν ἐδέχθητε.

§254Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Οὔτε ἐγώ.

§255Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς προσωπικῶς μόνον τὸν Δεκέμβριον ἐδείξατε ὅτι δυνατὸν νὰ ἐδέχεσθε κατ’ ἀρχὴν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§256Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δηλαδὴ πρὸ πέντε μηνῶν.

§257Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐγὼ ὅμως ἤμην σύμφωνος μαζί σας.

§258Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα θὰ ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅταν ἐγὼ εἶχον παρακαλέσει τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἔγινε κατὰ τὰς τελευταίας διακοπάς, ἀνελάβετε μὲν σεῖς νὰ συνεννοηθῆτε πρὸς τοῦτο μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ αὐτὴ ἐξουσιοδότησις δὲν ἐδόθη. Οὐχ ἧττον δεκτοῦ γενομένου κατ’ ἀρχὴν τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὰς διακοπὰς τοῦ Δεκεμβρίου ἀνετέθη εἰς μίαν ὑποεπιτροπὴν ἐκ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ προβῇ εἰς τὰς προκαταρκτικὰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§259Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὐτυχῶς ὑπάρχουν τὰ πρακτικὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐκηρύχθημεν ὑπὲρ τῆς ταχείας λύσεως τοῦ ζητήματος.

§260Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἐπίσης θὰ ἐνθυμῆτε ὅτι τότε καὶ μόνον συνεφωνήσαμεν. Ὑπάρχουν πράγματι πρακτικά.

§261Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἄν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, διότι πρόκειται περὶ λεπτομερειῶν, ὑποθέτω ὅτι αὐτὰ συνέβησαν κατὰ Ἰανουάριον ἢ Φεβρουάριον.

§262Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ νομίζω πρὸ τῶν διακοπῶν τοῦ Δεκεμβρίου. Ἔκτοτε ἐγὼ προσωπικῶς μέχρι τοῦ Μαρτίου δὲν παρηκολούθησα τὰς συνεννοήσεις μεταξὺ ὑποεπιτροπῆς καὶ Τραπέζης, διότι ταύτας παρηκολούθησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι βραδύτερον ὁ κ. Μπακάλμπασης μὲ ἀπησχόλησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος δύο φορὰς, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὴν μίαν, διότι ἐζήτει νὰ τῷ διαθέσω τὸν γενικὸν διευθυντὴν τῆς Ἀνταλλαγῆς.

§263Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε ἔγινε τὸν Μάρτιον.

§264Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ναί. Ἀλλ’ εἶναι συνέπεια τῶν συνεννοήσεων κατὰ τὰς διακοπὰς τοῦ Δεκεμβρίου.

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐδώσαμεν ἐξουσιοδότησιν τὸν Μάρτιον ἡμεῖς;

§266Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται διὰ τὸν Μάρτιον, ὁπότε ἐδώσατε ἐξουσιοδότησιν, ἀλλὰ διὰ τὸν Δεκέμβριον, ὁπότε δὲν ἐδώσατε. Τότε ἦλθεν ὁ κ. Μπακάλμπασης νὰ συνεννοηθῇ μεθ’ ὑμῶν διὰ νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν, ἥτις δὲν παρεχωρήθη.

§267Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ὁ κ. Σταμούλης μήπως ἐνθυμεῖται;

§268Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§269Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρέστην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μίαν ἢ δύο φορὰς καὶ ἀνέπτυξα ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, δυνάμει τῶν ὁποίων θὰ ἐπείθετο πᾶς τις κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅτι δὲν θὰ εἴχομεν ἐλπίδας ὅτι θὰ εὑρίσκομεν χρήματα ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἀγορὰν ἢ καὶ ἀπὸ ξένην ἀγοράν, παρὰ μόνον τῇ μεσολαβήσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶχον δὲ μόλις τότε, μετὰ μακρὰς συζητήσεις, καταπείσει τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ δεχθῇ νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Λέγω μετὰ μακρὰς συζητήσεις, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπεστήριζε μίαν ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶχε γίνει ἤδη δεκτὴ ἀπὸ τὰ κόμματα ὅλα, τὴν ἄποψιν δηλαδὴ ὅτι ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐπιφορτίζεται μὲ ἔργα νέα, ξένα πρὸς τὸν κύριον αὐτῆς ἔργον, τὸ ἐκδοτικὸν καὶ ρυθμιστικὸν τῆς κινήσεως τῆς τραπεζιτικῆς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπ’ αὐτῆς καὶ ἄλλο ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀπὸ πολλοῦ ἀναλάβει ἤδη, τὸ ἔργον δηλαδὴ τῆς κτηματικῆς πίστεως. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἰσήχθη εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐπηγγέλθημεν ἅπαντες καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ὑπεστήριξε καὶ ἡ πτέρυξ τῆς Ἀριστερᾶς καὶ ἠθέλησε νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ καὶ εἰσήγαγε καὶ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, δι’ οὗ ἱδρύθη αὐτόνομος ὀργανισμὸς Κτηματικῆς Τραπέζης. Ἡ Ἐθνικὴ λοιπὸν Τράπεζα ἐπέμενεν ὅτι ὤφειλε τὸ Κράτος νὰ μὴ τὴν ἐπιφορτίζῃ σήμερον μὲ μίαν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν καμμία Ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν θὰ ἀπεδέχετο. Μετὰ μακρὰς συζητήσεις ἐδέησε νὰ καταπεισθῇ ἡ Τράπεζα καὶ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ἔχω τὴν συγκατάθεσιν τῆς Τραπέζης κατ’ ἀρχήν. Ἤρξατο δὲ συζήτησις, ἂν συμφέρῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἐξεύρῃ τὸ χρῆμα ἢ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης. Αἱ συζητήσεις κατέληξαν εἰς τὸ ὅτι δύο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἢ μᾶλλον εἷς, ὁ κ. Παυλίδης, μόνος, ὁριστικῶς ἐνέμεινεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς αὐτονόμου Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἴσως καὶ ὁ κ. Μαρσέλος, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Οἱ λοιποὶ συνάδελφοι συγκατένευσαν εἰς τὴν ἐμὴν γνώμην κατὰ τὰς διακοπὰς τοῦ Δεκεμβρίου. Τότε, ἀφοῦ ἐπείσθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἀφοῦ ἐπείσθησαν καὶ οἱ συνάδελφοι, ὡρίσθη μία εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τέσσαρα μέλη, ἂν δὲ δὲν ἀπατῶμαι, ἦτο μεταξὺ αὐτῶν καὶ ὁ κ. Ζερβός· ἡ Τράπεζα ἦλθεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν. Ἐκάματε σεῖς τὸ πρῶτον σχέδιον, προκειμένου περὶ ὑποθέσεως ἰδικῆς σας, προκειμένου περὶ διαχειρίσεως περιουσίας ἰδικῆς σας, εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπομείνῃ νὰ ἴδῃ μήπως βλάπτωνται συμφέροντα γενικώτερα διὰ τοῦ σχεδίου σας. Παρῆλθεν ἀρκετὸς χρόνος. Παρέστην πάλιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὁπότε ἔμαθον ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς μετέβησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μὲ δύο ἀπὸ τοὺς διευθυντὰς τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὅτι ἐπῆλθον διαφωνίαι τινὲς μεταξὺ τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ τῶν διευθυντῶν τῆς Τραπέζης. Μαθὼν τοῦτο, παρεκάλεσα τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ μεταβῶμεν ὁμοῦ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν διαφωνιῶν. Ἐτηλεφώνησα εἰς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μᾶς ἀναμένῃ. Μετέβημεν ἐκεῖ καὶ μετὰ πάροδον μιᾶς ὥρας ἡ περίφημος διαφωνία εἶχε τακτοποιηθῇ καὶ ἐπρόκειτο πλέον νὰ ἀρχίσῃ ἡ σύνταξις τῆς συμβάσεως, ἤρχισε δὲ ἡ σύνταξις τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἐπανειλημμένως, ὡς θὰ βεβαιώσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, παρευρέθην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ παρεκάλεσα, ἵνα λαμβάνωνται ὁριστικαὶ ἀποφάσεις καὶ τὸν Διοικητὴν καὶ τὸν Συνδιοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε γίνει ποτὲ ἄλλοτε εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικά, μολονότι ἐπανειλημμένως συνέβη νὰ ἔχωμεν διαπραγματεύσεις διὰ διαφόρους ὑποθέσεις μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐζήτησα τὴν συνεργασίαν των, διότι, ἂν ἐγὼ εἶχον ὡρισμένας ἀπόψεις καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ὡρισμένας ἀπόψεις τῆς ὁμάδος τῆς προσφυγικῆς, μετεβαίνομεν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἡ Τράπεζα ἔφερε τὰς παρατηρήσεις της, ἔπρεπε νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἴσως δὲν θὰ ἐδέχετο ἀμέσως, θὰ ἐχρειάζετο νέα συνεννόησις μὲ τὴν Τράπεζαν καὶ δὲν θὰ ἐτελειώναμεν ποτέ. Αὐτὴ ἡ σύντονος ἐνέργεια ἔγινε διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς μετὰ τῆς Τραπέζης συμφωνίας, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη, διαφωνοῦντος μέχρι τέλους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παυλίδου, οὐχὶ ὅμως ἄλλου.

§270Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐπεκαλέσθη τὰς γνώμας μας ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης.

§271Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν μαρτυρίαν σας.

§272Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Λοιπὸν ἐκηρύχθην ἀπὸ τὸ καλοκαίρι ἐναντίον τοῦ Διατάγματος τῆς ἀνεξαρτήτου Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι δὲν θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον, ἀπὸ ἀπόψεως λεπτότητος, δὲν θέλω νὰ κάμω παρατηρήσεις. Ὅταν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἦλθε τὸ ζήτημα καὶ προέβημεν εἰς τὴν ἐκλογὴν μιᾶς ὑποεπιτροπῆς, ἡ ὑποεπιτροπή, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. μετέβη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὅταν μετέβημεν μετὰ τῶν συναδέλφων καὶ ἤλθομεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς ὁποίους εἶχε καθορίσει ἡ Διοίκησις τῆς Τραπέζης, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι εἶχε μείνει ἐν τῷ μεταξὺ σύμφωνος καθ’ ὅλα μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅσον ἀφορᾷ τὰς γενικὰς γραμμάς, εὑρέθημεν πρὸ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἠγνόουν καὶ τὰς μεγαλυτέρας ἀκόμη γενικὰς γραμμάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐστηρίζετο αὐτὸ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ὠνομάζετο σύμβασις. Ἠναγκάσθημεν τότε νὰ προβῶμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσίν μας τὸν γενικὸν διευθυντὴν τῆς Ἀνταλλαγῆς, εἰς μίαν συνεννόησιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ταχέως τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἡμεῖς, ὑποβοηθοῦντες τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦσε νὰ ἐπιτύχῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπέμβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐγένετο οὔτε τὸν Ἰανουάριον οὔτε τὸν Φεβρουάριον οὔτε τὸν Μάρτιον. Σχεδὸν περὶ τὸ τέλος Μαρτίου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφάσισε νὰ ἐπεμβῇ καὶ τοῦτο, ὅταν ἡ ὑποεπιτροπὴ ἡ ὁποία ἐξελέγη ἐκ μέρους ἡμῶν τῶν ἰδίων, μετὰ δύο συνεδριάσεις εἰς τὴν ἀρχὴν εἶδεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχεν ἀκόμη οὐδεμίαν ἐντολήν, οὐδὲ διὰ τὰς γενικὰς γραμμὰς μετέβη δὲ καὶ κατέθεσε τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἶπεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι δυστυχῶς ἡ περαιτέρω ἐργασία εἶναι δύσκολος, ἂν μὴ ἀδύνατος.

§273Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνθυμεῖσθε πότε ἐγένετο ἡ κατάθεσις τῆς ἐντολῆς;

§274Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὄχι.

§275Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι, ἂν θὰ ἐνθυμεῖσθε, θὰ ἐβλέπατε ὅτι καὶ ἔκτοτε δὲν ἀπωλέσθη χρόνος, διότι ἐντὸς τοῦ Μαρτίου εἶχε λήξει ἡ προσυνεννόησις καὶ εἶχε γίνει τὸ προσχέδιον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον κατόπιν συνεζήτησα ἐγὼ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς ἐπανειλημμένας συνεδριάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία ἐγένετο τὸ Μέγα Σάββατον καὶ ἡ ἄλλη τὴν ἑπομένην τοῦ Πάσχα. Ἅμα δὲ κατηρτίσθη τὸ ὁριστικὸν σχέδιον μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἤλθομεν νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μεθ’ ἧς ἐμείναμεν σύμφωνοι, πλὴν τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀνέφερον, ἂν δὲν τὸ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος κ. Μανουηλίδης. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ὅτι διεφώνησε, διότι, ἐνῷ τὴν πρωΐαν ἐξέδιδον ἀνακοινωθὲν περὶ ἐμμονῆς εἰς τὴν Α γνώμην, τὸ βράδυ μετέβαλον γνώμην. Πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ὅτι καὶ τὴν πρωΐαν εἶχον τὴν ἰδίαν γνώμην καὶ τὴν ἑσπέραν τὴν αὐτήν. Διότι ἡ διαφωνία μας ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου: Ἄν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποκλείσωμεν τὰς φυτείας ἀπὸ τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων ἀγροτῶν· δηλαδή, ἂν θὰ ἀπηγορεύετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαταστήσῃ πρόσφυγας ἐπὶ φυτειῶν ἀνηκουσῶν τέως εἰς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους. Ἐδῶ ἔγκειται ἂν θὰ δεχθῶ τοιαύτην δέσμευσιν. Καὶ δὲν τὴν ἐδέχθην, ὅταν δὲ ὑπεστηρίχθη ὅτι θὰ ἐπρόκειτο ἴσως περὶ ἀκτημόνων προσφύγων, ἐδήλωσα ὅτι ἀναγνωρίζω πλήρως τὸ δικαίωμα ἀποζημιώσεως τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων προσφύγων εἰς τὰ κτήματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκαθίστανται πρόσφυγες ἀκτήμονες, καὶ προχωρῶν ἀκόμη περαιτέρω ἐδήλωσα ὅτι τὸ δικαίωμά των αὐτὸ ὑπάρχει πλῆρες καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, ὄχι μόνον τῶν κεκαλυμμένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀκαλύπτων ἀκόμη, ἐφόσον τὸ Κράτος ἐγκαθιστᾷ ἀκτήμονας πρόσφυγας. Ἀλλ’ ἂν τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως κατ’ ἀρχὴν ἤμην διατεθειμένος νὰ ἀναγνωρίσω, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναλάβω τὴν ὑποχρέωσιν τὴν συμβατικὴν νὰ κανονίσω καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀποζημιώσεως, καὶ δὴ ὅπως ἐζήτουν αὐτὸν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κ. Ἐμμανουηλίδου ὅτι θὰ ἐπλήρωνε τὸ Κράτος ἀποζημιώσεις, ἤμην κατ’ ἀρχὴν σύμφωνος, δὲν ἐδέχθην ὅμως νὰ καθορίσω ποίας ἀποζημιώσεις καὶ εἰδικῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ δεχθῶ ὅτι προνομιακῶς διὰ τὰς προσφυγικὰς φυτείας, τὰς διατεθειμένας μάλιστα ὑπὲρ τῶν προσφύγων, θὰ κατεβάλλετο ἀποζημίωσις ὁριζομένη ὑπὸ δύο πραγματογνωμόνων προσφύγων καὶ ἐκτιμητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς ὥριζεν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδου. Ἡ μόνη ὑποχώρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἡ ὁποία δὲν ἔθιγε τὴν ἀρχήν, διότι, ἂν ἔθιγε τὴν ἀρχὴν ἢ δὲν θὰ ὑπεγράφετο ἡ σύμβασις ἢ ἐγὼ δὲν θὰ ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἡ μόνη ὑποχώρησις, ἂν ἀποτελεῖ ὑποχώρησιν, εἶναι ὅτι ἐδέχθην νὰ δύναται, ἀντὶ τοῦ Κράτους, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ τὰς χρησιμοποιήσῃ τὰς φυτείας πρὸς ἐγκατάστασιν, ὁπότε οὐχὶ τὸ Κράτος, ἀλλ’ οἱ ἐγκαθιστάμενοι πρόσφυγες θὰ ἐπλήρωνον τὴν ἀξίαν τῶν φυτειῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρεωλυτικῶς.

§276Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὥστε διαφωνία δὲν ὑπῆρχε;

§277Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐφόσον ἐδέχθητε νὰ μὴ ἀποκλείωνται ὁριστικῶς ἀπὸ τὴν ἐγκατάστασιν αἱ φυτεῖαι καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος δι’ ἀποζημιώσεων ἀνίσων καὶ προνομιακῶν, ἤρθη ἡ διαφωνία.

§278Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὑπῆρχε διαφωνία ἢ δὲν ὑπῆρχε;

§279Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς μόνον τὸ σημεῖον τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρχε διαφωνία, ἀρθεῖσα, διότι ἀνεγνωρίσατε τὰς ἰδικάς μου ἀπόψεις κατ’ ἄλλην διατύπωσιν, δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τὴν πρωίαν ὑπεστήριζε τὴν Α ἀντίληψιν καὶ τὴν ἑσπέραν ὑπέγραφε τὴν Β.

§280Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ὅταν ἦλθεν αὐτοπροσώπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατωρθώθη ἡ συμφωνία.

§281Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐλέγχεται κανεὶς διὰ τὴν μεταστροφὴν τῆς γνώμης.

§282Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως δὲν θὰ ἐθεώρουν ἐπίψογον νὰ μεταβάλω γνώμην, ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι τὴν πρωίαν εἶχα μίαν γνώμην, εἰς ἣν ἐπέμενον ἀνενδότως, καὶ τὴν ἑσπέραν ἄλλην. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές.

§283Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἅμα ἀλλάξῃ κανεὶς γνώμην ἡ μεταβολὴ θὰ γίνῃ μεταξὺ πρωίας καὶ ἑσπέρας.

§284Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτὸ τὸ ἀφορῶν τὴν Τράπεζαν ἐπεδείχθη ὀλιγωρία, ἐκτὸς ἂν θεωρηθῇ ὀλιγωρία τὸ ὅτι τὴν παραμονὴν τοῦ Πάσχα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἠσχολεῖτο νὰ συζητῇ τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Οἱ νομίζοντες ὅτι παρῆλθε χρόνος πολὺς ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου, ὅτε ἐμείναμεν κατ’ ἀρχὴν σύμφωνοι, μέχρι τοῦ Μαρτίου, παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθοῦν ὅτι τὸ αὐτὸ διάστημα ἐχρειάσθησαν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ συντάξωσι μόνοι των τὸ ψήφισμα τὸ ἀφορῶν τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ψήφισμα δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη διαπραγματεύσεων καὶ συμβάσεων.

§285Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Αἱ κοινοτικαὶ ἐπιτροπαὶ πόσας ἀποφάσεις θὰ περατώσουν;

§286Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄνω τῶν διακοσίων χιλιάδων.

§287Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Καὶ τί ποσὸν θὰ λαμβάνουν;

§288Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἐκ τῆς καταβληθησομένης ἀποζημιώσεως θὰ κρατῆται ἀπὸ τὸν κάθε ἐνδιαφερόμενον ἕνα ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται ἐν ἀνάγκῃ καὶ μέχρι 5%, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἔλθῃ ἀντιστάθμισμα.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρᾳ 1.40′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 1.50′ π. μ.)

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§291Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Συνεχίζων τὴν ἀπάντησίν μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν νομοθετικὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ τελευταίου Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ ρυθμίζοντος τὰ ἐκ τοῦ νόμου 3166 καὶ τοῦ ἄρθρου 96 τοῦ ἐνοικιοστασίου προκύψαντα ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων τόσος θόρυβος ἠγέρθη. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ νόμου 3166 εἶχε ρυθμίσει ὡρισμένον τρόπον στεγάσεως προσωρινῶς τῶν προσφύγων εἰς τὰ μουσουλμανικὰ οἰκήματα διὰ τῆς ἐξώσεως ἢ συμπτύξεως τῶν μισθωτῶν τῶν μισθωσάντων αὐτὰ πέρα ὡρισμένης προθεσμίας καὶ μετ’ ἀπόφασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Αἱ σχετικαὶ ἐπιτροπαὶ εἶχον καταρτισθῆ κατὰ τὸν νόμον 314 ἐξ ἑνὸς δικαστικοῦ καὶ ἓξ μελῶν, ἐξ ὧν τρεῖς ἐντόπιοι καὶ τρεῖς πρόσφυγες, εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς πόλεις, ὅπου ὑπῆρχον ἀστικὰ μουσουλμανικὰ κτήματα. Ὁ νόμος αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν δὲν ἦτο κακὸς κατὰ βάσιν, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του παρετηρήθησαν ἄτοπα πολλά, παρετηρήθη ἰδίως ὅτι τὰ προσφυγικὰ καὶ ἐντόπια μέλη εἶχον διαιρεθῆ, εἰς τὰς πλείστας τουλάχιστον πόλεις, ἀδιαλλάκτως, ὥστε ἐξηρτᾶτο κυρίως ἡ ἀπόφασις ἀπὸ τὸ δικαστικὸν μέλος, τὸν προεδρεύοντα δηλαδὴ δικαστικόν, καὶ ἀπὸ τὴν τυχαίαν συγκρότησιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν δηλαδὴ ἑκάστοτε ἐπρόφθανον νὰ εἶναι περισσότερα τὰ μέλη τὰ προσφυγικὰ ἢ τὰ ἐντόπια. Ἐκτὸς τούτου εἶχον ἐκδοθῆ ἀποφάσεις πλεῖσται χωρὶς ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐρευνήσῃ ἡ ἰδία δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν της τὰ οἰκήματα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ συμπτύξῃ, ἀκόμη δὲ εἶχον θεσπίσει πολλαὶ ἐκ τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν ὅτι εἰς τὰς περιπτώσεις εἰς τὰς ὁποίας ἐξεδόθη ἄδικος ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώριζον ὡς ἄδικον—διότι θὰ συνέβαινε βεβαίως εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις νὰ ἀποφανθῇ περὶ ἐξώσεως μισθωτοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπήγετο εἰς ἔξωσιν—εἶχον θεσπίσει τὴν ἀρχὴν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ἀναθεωρῶσιν οὐδὲ τὰς ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἐπιτροπῶν ἀναγνωριζομένας ὡς ἀδίκους ἀποφάσεις. Εἶχον ὑποβληθῆ πλεῖστα παράπονα ἀπὸ πολλὰ μέρη, εἶχεν ἀποσταλῆ ἐπιθεωρητὴς εἰς Θεσσαλονίκην, ὁ ὁποῖος ἐπιστοποίησε τὰ ἀτοπήματα αὐτά. Παρὰ ταῦτα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν προέβη εἰς οὐδεμίαν διοικητικὴν ἐνέργειαν, ἡ ὁποία νὰ ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν λειτουργίαν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Ἁπλῶς ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν νομοσχέδιον προνοοῦν περὶ τῆς ἐπανορθώσεως τῶν γενομένων ἀδικιῶν διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκδιδομένων ἀποφάσεων ὑπὸ ἑνὸς συμβουλίου παρέχοντος πλείονας ἐγγυήσεις ἀκόμη ἀπὸ ὅσας παρείχοντο ἀπὸ τὸ πρωτόδικα συμβούλια, καὶ ταυτοχρόνως ἢ μᾶλλον προηγουμένως προεκάλεσα γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἀποφηναμένου ὅτι ἐδικαιοῦντο αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ἀναθεωρῶσι τὰς ἀποφάσεις των αἱ ἴδιαι καὶ ἠδύναντο ἄρα νὰ διορθώσωσιν αἱ ἴδιαι τὰς ἀδίκους ἀποφάσεις των. Πρέπει ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι ἐβεβαιώθη πολλάκις ὅτι οἱ ζητοῦντες ἢ καὶ ἐπιτυγχάνοντες συμπτύξεις τῶν ἐντοπίων ἔπραττον τοῦτο ἐνίοτε οὐχὶ ἐκ πραγματικῆς ἀνάγκης στεγάσεως ἢ ἀποκτήσεως καταστήματος, ἀλλὰ ἐπὶ τῷ σκοπῷ πολλάκις νὰ ἐξαναγκάσωσι τὸν μισθωτὴν ἐνοικίου νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτοὺς ἀέρα ἢ ἀποζημίωσιν διὰ νὰ τῷ ἀφήσουν νὰ νέμεται τὸ μίσθιον. Αὐτὰ συνέβαινον κατὰ Μάρτιον. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε λήξει ὁ ἑξάμηνος τόκος τῶν ἐπιτροπῶν καὶ κατὰ τὸν νόμον διεδέχθησαν τὰς ἐπιτροπὰς αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου, αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἀνταλλαγῆς. Δηλαδὴ αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἀνταλλαγῆς πλέον θὰ ἀπεφάσιζον περὶ ἐξώσεων καὶ συμπτύξεων. Ἄν αἱ πρῶται ἐπιτροπαί, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως αὐτῶν ἐξέδιδον ἀδίκους ἀποφάσεις, ἦτο περισσότερον πιθανὸν ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἀνταλλαγῆς, αἱ ὁποῖαι δὲν παρεῖχον τὴν ἐγγύησιν τῆς συμμετοχῆς δικαστικοῦ προσώπου, θὰ προέβαινον εἰς ἀποφάσεις ἀδίκους. Παρὰ ταῦτα ὅμως οὔτε εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῆς Ἀνταλλαγῆς ἠθέλησα νὰ ἐπεμβῶ, καίτοι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι, ἐφόσον εἰς πᾶς ὑπηρεσίας τῆς Ἀνταλλαγῆς ἀνετίθετο ἡ λειτουργία αὐτή, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ἐκ τοῦ λόγου τούτου αὐτόνομοι καὶ μὴ ὑποκείμεναι εἰς καμμίαν ἔγκρισιν ἢ ἐπικύρωσιν αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς. Ἁπλῶς συνέστησα εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, τὰς περιβληθείσας καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν προεκδοθεισῶν ὑπὸ τῶν Ἐπιτροπῶν ἀποφάσεων, νὰ μὴ προβαίνωσιν εἰς ἀναθεωρήσεις τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων, πλὴν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων, ὑποκειμένων ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν ἡμῶν. Αὐτὸ τὸ «ὑποκειμένων ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν ἡμῶν» ἐξήγειρε τινὰς τῶν κυρίων πληρεξουσίων τῶν προσφύγων καὶ κατὰ συλλογιστικὸν τρόπον παράδοξον ἐνομίσθη ὅτι ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἡ περιορίζουσα τὰς ἀναθεωρήσεις τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων, εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων. Κατὰ τίνα τρόπον τοῦτο εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ νόμου, ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην ἀκόμη νὰ τὸ ἐννοήσω καὶ ὑποθέτω οὔτε καὶ ἡ Συνέλευσις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠθέλησεν εἷς πληρεξούσιος νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν ἦτο ἀμερόληπτος, ἀλλ’ ὅτι, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ τὸν ἰδιαίτερον νομόν μου τοιαῦται ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις, ἐγὼ μετεχειρίσθην διάφορα μέσα πρὸς καταδολίευσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Προεκάλεσα ἐπιμόνως τὸν πληρεξούσιον αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς ἄλλους νὰ ἐμφανίσωσι μίαν διαταγήν, μίαν σημείωσιν πιστοποιοῦσαν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔτεινεν εἰς καταδολίευσιν, ἀνατροπὴν ἢ ἀναστολὴν τοῦ νόμου 3166. Δὲν ἠδυνήθησαν ὅμως νὰ προσαγάγωσιν οὔτε ἓν παράδειγμα.

§292Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποκαταστήσω τὴν ἀλήθειαν. Δὲν ὡμίλισε διὰ συγκεκριμένην διαταγήν σας εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα σας.

§293Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§294Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Εἶπεν ὅμως ὅτι ἡ μὴ ἐκτέλεσις τῶν διαταγῶν αὐτῶν...

§295Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἔλθω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἠννόησα τί θέλετε νὰ εἴπητε. Καταλαμβάνω τί λέγουσιν οἱ ἐλέγχοντες.

§296Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου. Ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος ἰσχυρίσθη ὅτι, ἐφόσον ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀποφάσεων εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς διοικητικὰς Ἀρχὰς καὶ ἐφόσον αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ ὑπόκεινται εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ἐκτελέσεις τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχωσιν εὐθύνας κυβερνητικάς.

§297Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔστω. Λοιπὸν ὁ κ. πληρεξούσιος ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν ἀποφάσεις καὶ ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν τῇ ἐπεμβάσει τῇ ἀμέσῳ ἢ ἐμμέσῳ ἢ τῇ ἀδρανείᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἢ τῆς Κυβερνήσεως, συμμαχούσης μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Σᾶς δηλῶ ὅτι οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο πρὸς καταδολίευσιν ἢ ἀνατροπὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὅτι οὐδεμία ἀπόπειρα, οὔτε καὶ τῶν ἐπιτοπίων Ἀρχῶν, ἐγένετο ματαιώσεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων. Ἐσημειώθη μόνον, καθ’ ὅσον γνωρίζω, μία ἐξαίρεσις εἰς τὸν νομὸν Ἡρακλείου, ὅπου ἐπρόκειτο περὶ ἐξώσεως ἑνὸς ἐφέδρου. Ἠθέλησαν νὰ ἐμποδίσωσιν ἐξ ἀλληλεγγύης οἱ ἔφεδροι τοῦ νομοῦ τούτου τὴν δικαίαν ἢ ἄδικον ταύτην ἔξωσιν καὶ δὲν ἠννόουν, συγκεντρωθέντες περὶ τοὺς 2000 ἔφεδροι τοῦ νομοῦ, νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν ἔξωσιν τοῦ ἀπόρου συναδέλφου των. Ὁ νομάρχης Ἡρακλείου αὐτοβούλως ἐνεργῶν — βεβαίως σωφρόνως — ἐσταμάτησε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως, ἀφοῦ ἀνεφέρθη προηγουμένως πρὸς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Κρήτης, ὁ ὁποῖος εἶναι πρόσφυξ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§298ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι.

§299Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι περισσότερον πρόσφυξ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους προστάτας τῶν προσφύγων.

§300Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι πρόσφυξ.

§301Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τέλος πάντων δέχομαι ὅτι δὲν εἶναι πρόσφυξ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἀνεμίχθην οὐδ’ εἰς αὐτὴν τὴν μοναδικὴν ἀναστολήν, ἀλλὰ πληροφορηθεὶς ταύτην ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐπενέβην τότε καὶ δι’ ἐπιστολῆς μου ἀκόμη πρὸς τὸν νομάρχην ἐπέμεινα νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς. Ἐπετεύχθη διὰ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς συμβιβασμός, καί, διαιρεθέντος τοῦ μαγαζείου, ἐγκατεστάθησαν ὅ τε πρόσφυξ καὶ ὁ ἔφεδρος, συμφωνήσαντες. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος μετὰ πολλοῦ ζήλου ἀνέπτυξε τὴν καταδολίευσιν τοῦ νόμου, παραδόξως δὲν ἠννόει νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῶν λεγομένων του, τὴν εὐθύνην ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις αὐταί. Εἶπον τότε, διακόπτων, ὅτι δὲν εἶχον ἐπίσημα τηλεγραφήματα, ἀλλὰ μόνον προφορικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς ἐκεῖ Ἀνταλλαγῆς, ὁ ὁποῖος εἶχε διέλθει ἀπ’ ἐδῶ, εὑρισκόμενος ἐπ’ ἀδείᾳ, καθ’ ἃς πληροφορίας 70% αἱ ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις ἐξετελέσθησαν. Κατόπιν, χθές, ἔλαβον ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς Ἀνταλλαγῆς, ὅστις γράφει (ἀναγινώσκει): «Σᾶς ἀποστέλλω τηλεγράφημα ἐν σχέσει ... κλπ.». Τὸ τηλεγράφημα λέγει ὅτι ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις εἰς μεγάλην ἀναλογίαν.

§302ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ζήτημα εἶναι.

§303Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς μεταπείσω. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ διαφωτισθῇ ἡ Συνέλευσις. Δὲν ἀνέλαβα τὸ ἄχαρι ἔργον νὰ σᾶς μεταπείσω, διότι δὲν θὰ μεταπεισθῆτε. Ἀνέφερα τὸ τηλεγράφημα, διότι τὰ ἀντίθετα ἀπετολμήθησαν νὰ ὑποστηριχθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§304Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀνέγνωσα ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις τοῦ νόμου 3166 καὶ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω: Ἐπιτρέπεται εἰς τὰ τοπικὰ γραφεῖα νὰ συνεχίσωσι τὸ ἔργον;

§305Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ ρητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν ἡ ζωὴ εἶναι ἑξάμηνος, διότι προϋπελογίσθη ὅτι ἐντὸς ἓξ μηνῶν θὰ ἔλυον τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ θὰ ἀπεφαίνοντο περὶ ὅλων τῶν ἔξωσιν ἢ σύμπτυξιν ἐπιδεχομένων οἰκημάτων. Μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἑξαμήνου ἡ δικαιοδοσία τῶν ἐπιτροπῶν περιήρχετο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἀνταλλαγῆς.

§306Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Τί ἐννοεῖτε μὲ τὴν φράσιν «ὑπηρεσία τῆς Ἀνταλλαγῆς»; Εἰς τὰ Γνωμοδοτικὰ Συμβούλια;

§307Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐννοῶ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγω. «Εἰς τὰς κατὰ τόπους ὑπηρεσίας Ἀνταλλαγῆς», λέγει ὁ νόμος. Νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις του.

§308Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Λέγει «Γνωμοδοτικὰ Συμβούλια Ἀνταλλαγῆς».

§309Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐπιμένω, διότι δὲν ἔχει σημασίαν ἡ φράσις· ἀλλ’ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καὶ σπανίως μὲ ἀπατᾷ, ὁ νόμος λέγει εἰς τὴν κατὰ τόπους ὑπηρεσίαν Ἀνταλλαγῆς.

§310Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Μετὰ τὸ ἑξάμηνον. Ἀλλὰ εἰς τὰ χωρία τῆς Μυτιλήνης τὰ γραφεῖα Ἀνταλλαγῆς ἔξωσαν ἐντοπίους ἀπὸ τουρκικὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα νομίμως κατεῖχον, χωρὶς νὰ παραπέμψουν τὰ ζητήματα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ νόμου 3166. Ἀνεφέρθησαν τὰ ζητήματα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται ἐπὶ ἀντιπροσφυγικῇ πολιτικῇ, δὲν ἔδωσε τὰς δεούσας διαταγὰς διὰ νὰ ὑποστηριχθοῦν οἱ ἐντόπιοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παραμένουν ἐντὸς τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Συνέβη δηλαδὴ τὸ ἀντίστροφον. Εἰς τὴν Πέτραν ἔγινεν αὐτὸ καὶ εἰς τὴν Ἐλασσόνα.

§311Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ταῦτα, κύριοι, μέχρι τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Τοιαύτη εἶχε δημιουργηθῆ ἡ κατάστασις εἰς πολλὰς πόλεις, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ δημοσιευθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, διὰ τοῦτο δὲ περιελήφθη ἐν αὐτῷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 96, τῆς ὁποίας διατάξεως κυρία καὶ οὐσιώδης ἔννοια εἶναι ὅτι θὰ ἐγίνετο ἀναστολὴ ἐξώσεων ὁλικῶς ἢ μερικῶς ἐπὶ ἕνα μῆνα, τὸν μῆνα τοῦ Πάσχα. Τὸ πολυπαθὲς ἐκεῖνο ἄρθρον εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ ἑρμηνευθῇ κακῶς καὶ ἀπὸ τὰς δύο ὁμάδας. Καὶ οἱ μὲν συνάδελφοι πρόσφυγες κατεκραύγαζον ὅτι δι’ αὐτοῦ ἀνατρέπεται ὁ νόμος 3166, οἱ δὲ ἐντόπιοι ἐπίστευον τὸ ἀντίθετον, ὅτι δηλαδὴ ἐξασφαλίζει ὁριστικῶς τοὺς ἀπειλουμένους ὑπὸ ἐξώσεως. Οὐδέτερος τούτων εἶχε δίκαιον, διότι δὲν εἶχε καμμίαν τοιαύτην σημασίαν τὸ ἄρθρον. Εἶπον τότε εἰς τοὺς ἀξιοτίμους πληρεξουσίους τῶν προσφύγων «δὲν ἔχετε δίκαιον παραπονούμενοι, δὲν ἔχει τὴν σημασίαν τὴν ὁποῖον τοῦ ἀποδίδετε τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ εἶμαι πρόθυμος, ἂν θέλητε, νὰ τὸ ἀπαλείψω». Ἐπέρασαν ἑβδομάδες θορύβου διὰ νὰ πεισθοῦν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι τῶν προσφύγων ὅτι δὲν ἤρκει ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου 96 διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰ προσφυγικὰ συμφέροντα καὶ ὅτι τὰ προσφυγικὰ συμφέροντα ἔδει νὰ προστατευθῶσι δι’ ἄλλου νομοθετήματος. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπέβαλα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν ἐξεδόθη τὸ γνωστὸν Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον δημοσιεύεται εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 112 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου δημιουργεῖται προνομιακὴ θέσις διὰ τὰ προσφυγικὰ κτήματα, διότι, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου τῆς μισθώσεως καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ μισθώματος, οἱ κατέχοντες μουσουλμανικὰ κτήματα θὰ πληρώνουν μίσθωμα ἀνάλογον πρὸς τὰς σημερινὰς συνθήκας, μίσθωμα ὁριζόμενον ὑπὸ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς. Εἶπον προνομιακὴν θέσιν καὶ θὰ ἤθελον νὰ τὴν δικαιολογήσω. Δικαιολογῶ δὲ τὴν ἄποψιν ταύτην, ὅπως εἶπον καὶ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους πληρεξουσίους τῶν ἐντοπίων, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ δημιουργήσωμεν ἰδιαίτερον τρόπον ἐκτιμήσεως τοῦ μισθώματος τῶν ἀστικῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, διότι δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ ἐκμισθωταὶ Μουσουλμάνοι κατέβαλον κατὰ τὴν μίσθωσιν τὴν ἐπιμέλειαν συνετοῦ οἰκογενειάρχου. Διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν νομικὴν ἔκφρασιν, οὐδ’ εἶναι βέβαιον ὅτι παρακολουθοῦν τὰς ἐν τῷ ἐνοικιοστασίῳ αὐξήσεις. Ἐξ ἄλλου, ἀφοῦ εἰς τοὺς ἐντοπίους ἰδιοκτήτας παρέχομεν εὐκολίας πρὸς ἰδιοκατοίκησιν, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ κάμωμεν τὸ αὐτὸ διὰ τοὺς πρόσφυγας διὰ λόγους γενικωτέρας σημασίας, διὰ λόγους κοινωνικούς, θὰ ἦτο ὀρθὸν τοὐλάχιστον νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν διά τινος ἀνωτέρου μισθώματος. Παραδόξως καὶ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἡρμηνεύθη ἐδῶ ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς πληρεξουσίους ὅτι ἦτο ἀντιπροσφυγικὸν καὶ ὅτι κατώρθωσα δι’ αὐτοῦ νὰ ἐπιτύχω τοὺς καταχθονίους σκοπούς μου κατὰ τῆς προσφυγικῆς περιουσίας. Κατὰ τίνα λογικὴν νομοσχέδιον, δημιουργοῦν προνομιακὴν θέσιν διὰ τὴν προσφυγικὴν περιουσίαν, εἶναι ἀντιπροσφυγικὸν δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω.

§312Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Διεμαρτυρήθημεν.

§313Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς τὰς διαμαρτυρίας σας δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἂν εἰς τὰ ἀνωτέρω νομοθετήματα προσθέσωμεν τὸ περὶ ἐξαγορᾶς κτημάτων ξένων ὑπηκόων καὶ τὸ περὶ ἰθαγενείας Μουσουλμάνων, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο, τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἄλλο, θέμα προσφυγικὸν τὸ ὁποῖον νὰ ἔχρῃζε ταχείας νομοθετικῆς μερίμνης, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί ἀπεδόθη μομφὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἰδιαιτέρως ὅτι ἠμέλησε νὰ λάβῃ νομοθετικὴν μέριμναν ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων. Δὲν γνωρίζω, ἐπαναλαμβάνω, ζήτημα προσφυγικὸν σοβαρὸν τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἐπειγούσης νομοθετικῆς μερίμνης, καὶ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις. Φαίνεται δὲ ὅτι δὲν θὰ γνωρίζουν καὶ οἱ ἀξιότιμοι πρόσφυγες πληρεξούσιοι.

§314ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μόνον διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων.

§315Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ εἴπω διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων· μείνατε ἥσυχος, δὲν θὰ τὸ λησμονήσω. Φαίνεται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ οἱ ἀξιότιμοι πρόσφυγες πληρεξούσιοι, οἱ ἐλέγχοντες τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἔχουν ἀντίθετον γνώμην, διότι εἶχον δικαίωμα, ἐφόσον δὲ εἶναι καὶ μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶχον καὶ ὑποχρέωσιν, νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν λῆψιν νομοθετικοῦ μέτρου, ἀλλ’ ἠδύναντο καὶ ὤφειλον καὶ ἀπ’ εὐθείας νὰ ὑποβάλουν τοιοῦτόν τι, εἴτε ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου εἴτε ὑπὸ τύπον ψηφίσματος. Ἀφοῦ δὲ οὔτε ὑπέδειξαν οὔτε ὑπέβαλον τοιοῦτόν τι, πρέπει νὰ συναγάγω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο θέμα χρῆζον ἐπειγούσης νομοθετικῆς μερίμνης, διότι ἄλλως θὰ ἤμην ἠναγκασμένος νὰ παραδεχθῶ ὅτι οἱ ἀξιότιμοι πρόσφυγες πληρεξούσιοι, ἐλέγχοντες τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἠμέλησε τὴν λῆψιν μερίμνης νομοθετικῆς διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, εἶναι ἀμελέστεροι τῆς Κυβερνήσεως, ἐχούσης καὶ περὶ ἄλλων νὰ μεριμνήσῃ. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὴν νομοθετικὴν μέριμναν, διότι ἐπ’ ἀρκετὸν μᾶς ἀπησχόλησε, καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ διοικητικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Μεταξὺ τῶν διοικητικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρῶτον καὶ σοβαρώτερον πρέπει νὰ μνημονεύσωμεν τὴν σύναψιν τοῦ δανείου, τὴν αὔξησιν αὐτοῦ ἀπὸ 6 ἑκατομ. εἰς 10 ἑκατομμύρια λιρῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι νομοθετικὴ ἐπιτυχία ἢ διοικητικὴ ἐπιτυχία, πάντως μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀποτυχία.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν Γενεύην ἔγινεν ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον τὸ δάνειον.

§317Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἔγινεν ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον;

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἄδεια.

§319Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως ἡ ἄδεια ἐδόθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σοφούλη· ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω ὅτι διαφέρει ἡ ἄδεια ἀπὸ τὴν σύναψιν. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ συνάψεως. Ὑπάρχει κάποια διαφορά· διότι ἄδεια ὑπῆρχε καὶ προηγουμένως νὰ γίνῃ τὸ δάνειον ἀπὸ 3 ἑκατομ. εἰς 6 ἑκατομμύρια λιρῶν καὶ ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ ὅτι δὲν εἶχε πραγματοποιηθῆ τὸ δάνειον. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἡ πραγματοποίησις ἔχει σημασίαν τινά, ὅταν μάλιστα, ὅπως γνωρίζετε, ἡ πραγματοποίησις αὐτὴ δὲν ἐγένετο ἄνευ πολλῶν δυσκολιῶν. Ἀλλ’ ἐρρίφθη μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἰδικῶς διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, διὰ τὴν διάσωσιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας καὶ διὰ τὴν διαχείρισίν της. Δὲν ἐλέχθη τίποτε συγκεκριμένον, ὅπως πάντοτε, ἀλλὰ ἐλέχθη ὅμως καὶ ἐπανελήφθη κατὰ κόρον ὅτι δὲν ἐμεριμνήσαμεν διὰ τὴν διάσωσιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, ὅτι δὲν διεχειρίσθημεν καλῶς τὴν μουσουλμανικὴν περιουσίαν. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως. Ὅπως γνωρίζετε, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὡς προϊστάμενος τῆς Ἀνταλλαγῆς, εἶναι καὶ διαχειριστὴς τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, πρὸς τὴν διαχείρισιν δὲ ταύτης συναφῆ ζητήματα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ὑπηκοότητος καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως ἀπὸ τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἐπὶ ἀμφοτέρων τούτων τῶν ζητημάτων ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐτήρησεν τὴν αὐστηροτάτην στάσιν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ τηρήσῃ Κυβέρνησις ἐπιδιώκουσα νὰ περισώσῃ διὰ πάσης θυσίας τὴν προσφυγικὴν περιουσίαν καθ’ οἱασδήποτε ἐπιβουλῆς. Ὑπῆρξαν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἠθικοὶ λόγοι θὰ ἐπέβαλον τὴν ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῆς ἀνταλλαγῆς. Τοὺς ἠθικοὺς τούτους λόγους ἡ Κυβέρνησις περιώρισε μόνον εἰς ἐλάχιστα πρόσωπα καὶ μόνον εἰς τὴν παραμονὴν αὐτῶν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ ἐδάφει, λαβοῦσα ὅλα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ περιουσία τῶν παραμενόντων ἐν Ἑλλάδι ἐπί τινα χρόνον ἢ καὶ ὁριστικῶς θὰ περιήρχετο εἰς τὴν Ἀνταλλαγήν.

§320ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς θὰ ζήσωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι;

§321Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν γνωρίζω. Ἐρωτήσατε τοὺς κυρίους πληρεξουσίους οἱ ὁποῖοι μᾶς μέμφονται. Εἶναι ζήτημα νόμου. Καίτοι δὲ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ εἰς τοὺς ἐξαιρουμένους τῆς ἀνταλλαγῆς τὴν περιουσίαν των—ἐπικαλουμένη τὴν προηγουμένην τακτικὴν ἄλλων Κυβερνήσεων καὶ ὡρισμένως τῆς πτέρυγος τῆς ἐλεγχούσης σήμερον τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν τῶν τουρκικῶν περιουσιῶν, καθ’ ἃ προηγούμενα, ἕνεκεν τοῦ ὑπάρχοντος ἠθικοῦ λόγου τῆς ἐξαιρέσεως ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς, ἐξηρέθη καὶ ἡ περιουσία των, ἀνταλλασσομένων καὶ παρεδόθη ἢ παρέμεινεν εἰς αὐτοὺς—καίτοι ἠδύνατο, λέγω, δὲν παρεχώρησε περιουσίαν εἰς οὐδένα.

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴπετε τὰ προηγούμενα· εἴπετε εἰς πληθυντικὸν ἀριθμόν. Ποῖα εἶναι τὰ προηγούμενα;

§323Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως νὰ εἶναι ἓν προηγούμενον ἢ δύο.

§324Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσα εἶναι. Εἶπον «προηγούμενα»· ἴσως νὰ εἶναι ἕν, ἴσως νὰ εἶναι δύο. Ἓν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν αὐτήν, τὸ τοῦ Χαμὶτ Βεηζαδέ.

§325Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἕν παράδειγμα.

§326Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀμφισβητῶ τοὺς ἠθικοὺς λόγους τοὺς ὑπαγορεύσαντας ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῆς ἀνταλλαγῆς, τὴν ἠθικὴν βασιμότητα τῶν λόγων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διασώσεως περιουσίας ἀνηκούσης εἰς τὴν ὁλότητα τῶν ἀποζημιωτέων προσφύγων, τονίζω ὅτι ἡ μὲν παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἠννόησε νὰ κάμῃ οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην περιουσιακὴν παραχώρησιν, ἐνῷ ἄλλαι Κυβερνήσεις ἔκαμον ἐξ ἠθικῶν λόγων τοιαύτας περιουσιακὰς παραχωρήσεις.

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἑνὸς προηγουμένου, ὅταν ἠθικοὶ λόγοι ἀνώτεροι ἐπέβαλον νὰ γίνῃ μία ἐξαίρεσις, ἐνόμισαν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ περιουσιακὴ ἐξαίρεσις. Δὲν ἠξεύρω ποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι ἠθικαὶ περιπτώσεις.

§328Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἐξηρέσαμεν περιουσίας.

§329Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περιουσίας ὄχι, πρόσωπα μόνον, ἓν ἢ δύο.

§330Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις ἐνόμισαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται ἐξαίρεσις τοῦ προσώπου χωρὶς νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις καὶ τῆς περιουσίας αὐτοῦ, προκειμένου μάλιστα περὶ μὴ μεγάλης περιουσίας.

§331Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπρόκειτο περὶ μεγάλης περιουσίας, κ. Παπαναστασίου.

§332Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἡ ἐξαίρεσις περιουσίας ἀποτελῇ ἀδίκημα διὰ τοὺς Μουσουλμάνους, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ζήτημα νόμου. Εἴπετε ὅτι εἶναι ζήτημα νόμου, ἂν ἐξαιρεθῶσιν οἱ Μουσουλμάνοι, καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι εἶναι ζήτημα νόμου ἂν ἀποζημιωθῇ ἡ ὁλότης.

§333Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πολὺ καλά, ἀλλ’ ἕως ὅτου γίνῃ ὁ νόμος, ἡ κατάστασις ἐμφανίζεται ὡς ἑξῆς. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἡ κατηγορουμένη, καὶ ὑπάρχοντος λόγου, δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἐλάττωσιν τῆς προσφυγικῆς περιουσίας, ἐνῷ ἄλλαι Κυβερνήσεις ἐπέτρεψαν.

§334Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δίδω τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι δὲν θέλω νὰ κατηγορηθῇ ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλαγῆς τοῦ Χαμὶτ Βέη ἐγένετο ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀπέρρευσεν ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα, ἐν τούτοις οἱ ἠθικοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην, εἶναι τόσον σοβαροί, ὥστε οἱ ἀρχηγοὶ ὅλων τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἔμειναν σύμφωνοι.

§335Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠρωτήθην ἐγὼ οὔτε ἠξεύρω τι σχετικόν.

§336Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ ὁ ἴδιος προσωπικῶς εἶπον ὅτι εἶναι ἠθικώτατον καὶ ἐπιβεβλημένον.

§337Γ. ΡΟΥΣΣΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῆς προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου ἐγένετο ἐξαίρεσις.

§338Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι τὴν διαστολὴν τονίζω, δὲν ἀρνοῦμαι δὲ ὅτι ἡ ἐξαίρεσις τῆς περιουσίας ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ νόμου. Ἕτερον ζήτημα σχετικὸν μὲ τὴν μὴ ἐλάττωσιν τῆς τουρκικῆς περιουσίας, τῆς ἀνηκούσης εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς κρίσεως περὶ τῆς ὑπηκοότητος τῶν Μουσουλμάνων. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ χωρίσωμεν τοὺς Ἀλβανοὺς ἀπὸ τοὺς λοιπούς, διότι διὰ τοὺς Ἀλβανοὺς ὑπάρχει ἡ Μικτὴ Ὑποεπιτροπή, ἡ ὁποία ἀποφαίνεται καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας· ἀλλὰ διὰ τοὺς λοιπούς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀποφαίνεται τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἐπεδείχθη ἐξαιρετικὴ αὐστηρότης, αὐστηρότης βαίνουσα πέρα ἴσως καὶ τῶν ἐνδεδειγμένων ὁρίων, ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐψηφίσθη ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἰθαγένειαν τὴν μουσουλμανικὴν κρίνονται ὑπὸ ἑνδεκαμελοῦς εἰδικοῦ συμβουλίου, ἑδρεύοντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον συμβούλιον ἔχει καὶ τρία προσφυγικὰ μέλη, ἐπετράπη δὲ εἰς τὸ συμβούλιον αὐτὸ νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀναδρομικῶς τὰς ἀποφάσεις τὰς προηγουμένως ἐκδοθείσας. Ἄν καὶ τὸ τελευταῖον τοῦτο θεωρεῖται ἀντιπροσφυγικὸν ἢ ἐμφαίνει ἔλλειψιν προνοίας διὰ τὴν διάσωσιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσητε. Ἐπίσης πρὸς διάσωσιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὤφειλε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς διεκδικήσεις τῶν ἐντοπίων, αἵτινες δύνανται νὰ ἀναχθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας· εἰς ἄρνησιν τῆς μουσουλμανικῆς κυριότητος ἢ εἰς διεκδίκησιν στηριζομένην ἐπὶ προσφάτου διαδοχῆς τοῦ Μουσουλμάνου ἰδιοκτήτου. Ἡ πρώτη περίπτωσις ἐμφανίζεται κυρίως εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου, λόγῳ τῆς ἀπωλείας τῶν τίτλων, εἰς ὡρισμένα μέρη, μετὰ τὸν Βουλγαρικὸν διωγμόν, δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐξακρίβωσις τῆς κυριότητος, προκειμένου περὶ μικροκτημάτων, διότι τῶν μεγάλων ἡ κυριότης εἶναι γνωστὴ καὶ εὐαπόδεικτος. Ἐπὶ τῶν μικροκτημάτων τούτων, ὁσάκις οἱ διεκδικοῦντες ἦσαν ἀκτήμονες, ἐπετράπη ἡ ἐπιεικὴς ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τῆς κυριότητος, καί, ἐν ἀμφιβολίᾳ, παρέμεινεν ὁ ἐντόπιος καλλιεργητὴς εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ ἀμφισβητουμένου ἀγροῦ, διότι θὰ ἦτο ἀκατανόητον νὰ ἐκδιώξωμεν ἕνα ἀκτήμονα καλλιεργητὴν ἐκ τοῦ ἀγροῦ, τοῦ ὁποίου πιθανώτατα εἶναι καὶ κύριος, ἐνῷ, ὡς εἶναι γνωστόν, θὰ τὸν ἐγκαταστήσωμεν πάντοτε ὡς ἀκτήμονα εἰς ἴσην περίπου ἔκτασιν, καὶ ἂν δὲν διεξεδίκει κυριότητα. Εἰς ὅλας τὰς ἄλλας περιπτώσεις ἀμφισβητήσεως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐπέδειξεν αὐστηρότητα, ἐνίοτε ἄδικον, μὴ παραδεχόμενον τὰς διεκδικήσεις τῶν ἐντοπίων καὶ προβαῖνον εἰς ἔξωσιν αὐτῶν, ὑποχρεουμένων νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἰδιοκτησίας των. Ὡς πρὸς τὴν διεκδίκησιν τὴν στηριζομένην ἐπὶ διαδοχῆς τοῦ Μουσουλμάνου ἰδιοκτήτου, ὑπενθυμίζω ὅτι, ὅπως γνωρίζετε, ἀπὸ τοῦ 1912, ἀφ’ ἧς ἀπηγορεύθη ἡ μεταβίβασις τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, ἐν Μακεδονίᾳ πρὸ παντός, ἐγένοντο πολλαί, παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην, προσυμφωνίαι ἢ καὶ μεταβιβάσεις, διότι ὑπῆρχεν ἡ ἐλπὶς ἢ μᾶλλον ἡ βεβαιότης σχεδὸν ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως ἦτο προσωρινὸν καὶ ὅτι ἅμα τῇ ἄρσει αὐτοῦ θὰ ἐπηκολούθει ἡ τακτικὴ δικαιοπραξία, ἡ μεταβιβάζουσα ἐγκύρως τὴν κυριότητα. Ἀλλ’ ἐπῆλθε μετὰ τὴν εἰρήνην τοῦ 1913 ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ ἡ ἀπαγόρευσις ἐξηκολούθησε μὲ μερικὰς διακοπὰς μέχρι τοῦ 1920, ὁπότε ἐπὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἶχε δοθῆ ἡ ὑπόσχεσις, μὴ ἐκτελεσθεῖσα τότε, ὅτι θὰ ἐτερματίζετο ἡ ἐκκρεμότης, λαμβανομένων νομοθετικῶν μέτρων περὶ ἐπικυρώσεως τῶν τοιούτων δικαιοπραξιῶν τῶν κληθεισῶν ἀνωμάλων. Πράγματι ἐξεδόθη, ἀλλ’ ἐπὶ Ἐπαναστάσεως πλέον, σχετικὸν Νομοθετικὸν Διάταγμα, ἀλλ’ ἐγὼ ἐθεώρησα ὅτι δὲν ἦτο τόσον σαφὲς καὶ δὲν διέγραφεν ὑπὸ ποίας προϋποθέσεις καὶ ὑπὸ ποίους περιορισμοὺς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ ἐπεκύρου, ὡς δευτέρου βαθμοῦ δικαστής, τὰς δικαιοπραξίας ταύτας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡρισμένη ἐπιτροπὴ ἀπεφαίνετο πρωτοδίκως. Πρὸ τοῦ κινδύνου δὲ νὰ ἐπικυρώσω δικαιοπραξίας μὴ εἰλικρινεῖς καὶ νὰ ἐλαττώσω τὴν προσφυγικὴν περιουσίαν, προετίμησα νὰ μὴ ἐξασκήσω τὸ ἐπικυρωτικόν μου δικαίωμα σχεδὸν καθόλου.

§339Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τὴν ἀλήθειαν τοῦ πράγματος σᾶς λέγω ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ὑπόσχεσιν εἶχον δώσει. Εἶχον μελετήσει τὸ ζήτημα καὶ εἶχον καταλήξει εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασα νὰ τὰ ὑποβάλω.

§340Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εὑρίσκονται περὶ τὰς χιλίας τοιαύτας ὑποθέσεις, ἐξ αὐτῶν δὲ μόνον 4 ἢ 5 ἐπεκύρωσεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ἐπειδὴ ἐξ ἄλλου ἐσημειώθη διαφορὰ ἀντιλήψεων μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων πληρεξουσίων, τῇ παρακλήσει μου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως καὶ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς κατήρτισε Μικτὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ προσφύγων πληρεξουσίων καὶ Μακεδόνων, ἵνα διὰ κοινῆς συνεννοήσεως καθορίσουν ποῖα προσόντα ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν αἱ δικαιοπραξίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπεκυροῦντο. Διαρκουσῶν τῶν διακοπῶν τοῦ Πάσχα, τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς μοὶ ὑπεβλήθη ὡς πόρισμα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς προσφυγικῆς. Δὲν ἐπρόφθασα νὰ τὸ συζητήσω μετὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν προσφύγων καὶ νὰ τὸ διατυπώσω εἰς Νομοθετικὸν Διάταγμα, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶχον λόγους νὰ σπεύδω, διότι αὐτὴ αὕτη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία μοὶ τὸ ὑπέβαλε, ὑπεδείκνυε ρητῶς τὴν διοικητικήν του ἐφαρμογήν, παραδεχομένη ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ γίνῃ καὶ Νομοθετικὸν Διάταγμα, καθόσον ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἐν τῇ διοικητικῇ του ἐξουσίᾳ, νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐπικυρώσει τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὰς διεκδικήσεις, ἀποδεικνύοντα, νομίζω, ὅτι καὶ προνοητικὴ καὶ αὐστηρὰ ὑπῆρξεν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς προσφυγικῆς περιουσίας. Ἀλλὰ πλὴν τῶν διεκδικήσεων τούτων ὑπάρχουν καὶ σφετερισταί, διότι εἶναι τολμηρόν, κύριοι, νὰ εἴπῃ τις σήμερον ὅτε κατέχονται ἅπασαι αἱ μουσουλμανικαὶ περιουσίαι ὑπὸ τοῦ Κράτους ἢ τῶν προσφύγων, θὰ εἶναι τολμηρὸν νὰ διαβεβαιώσῃ τις ὅτι δὲν ὑπάρχει σπιθαμὴ γῆς μουσουλμανικῆς, ἡ ὁποία νὰ κατέχηται ἀπὸ σφετεριστάς. Ὅταν ἑκατοντάδες χιλιάδων ἀνθρώπων ἀνεχώρησαν, ἐγκαταλείψαντες χωρία καὶ πόλεις καὶ κωμοπόλεις καὶ τούτους διεδέχθησαν ἄλλοι ἰδιοκτῆται, μὴ ἔχοντες οὐδὲ ἰδέαν ποῦ κεῖται ἡ περιουσία των, εἶναι ἑπόμενον νὰ γεννηθῇ ὁ πειρασμὸς πρὸς σφετερισμόν. Κατὰ τῶν σφετεριστῶν τούτων ἐξασκεῖται διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Ἀνταλλαγῆς σύντονος καί, δύναμαι εἰπεῖν ἀγρία δίωξις, ὑπάρχει δὲ καὶ νόμος ὁ ὁποῖος τιμωρεῖ δρακοντείως τὸν σφετεριστήν, ἀλλὰ καὶ ἀμείβει τὸν καταδότην. Ἐκτὸς τούτου ἐλήφθη πᾶσα μέριμνα διὰ τὴν καταγραφὴν τῆς ἀστικῆς περιουσίας, ἡ καταγραφὴ δὲ αὕτη εἶναι σχεδὸν πλήρης. Οὕτως εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἔληξε θαυμασίως, συμπληροῦται δὲ ὅσον οὔπω καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις, τὰς ἐχούσας ἄνω τῶν 10 χιλιάδων κατοίκων. Παραλλήλως κατεβλήθησαν ἐνέργειαι διὰ νὰ μᾶς δοθῇ ἐν ἀντιγράφῳ ἢ νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ φωτοτυπήσωμεν τὸ κτηματολόγιον τὸ τουρκικὸν διὰ νὰ τὸ παραβάλωμεν πρὸς τὰς δηλώσεις τῶν ἀνταλλαγέντων, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐλήφθη πᾶσα μέριμνα διὰ νὰ μὴ τελεσφορήσῃ κανεὶς σφετερισμὸς τῆς προσφυγικῆς περιουσίας ἄξιος λόγου. Σὺν τῷ χρόνῳ δὲ καὶ οἱ ἐλάχιστοι ἀκόμη σφετερισταὶ θὰ ἀποκαλυφθοῦν εἴτε διὰ τῆς παραβολῆς τῶν τίτλων μετὰ τὴν ἀντιγραφὴν τοῦ κτηματολογίου, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι θὰ μᾶς παραχωρήσῃ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, διότι αἱ σχετικαὶ συνεννοήσεις ἐξακολουθοῦν, εἴτε διὰ τῆς ὑποδείξεως ὑπὸ τῶν ἰδίων τῶν ἐντοπίων, ἡ ὁποία πολλάκις μᾶς ἐβοήθησε σημαντικώτατα.

§341Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔκαμα τὰς συνεννοήσεις αὐτὰς μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία κατ’ ἀρχὴν δὲν φέρει καμμίαν δυσκολίαν. Ἡ συζήτησίς μας διεξάγεται σήμερον εἰς τὸ νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ λάβωμεν φωτογραφικὰ ἀντίτυπα τοῦ κτηματολογίου, διότι, ἂν λάβωμεν ἀντίγραφα, καὶ χρόνος θὰ ἀπαιτηθῇ μακρὸς καὶ δαπάνη μεγαλυτέρα παρὰ ἂν λάβωμεν φωτογραφικὰ ἀντίτυπα. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀπέκλεισε τελείως τὴν παραχώρησιν, διότι δὲν ἀντετάχθη κατηγορηματικὴ ἄρνησις. Ἂν ἐπιτύχωμεν, δύναταί τις ἀσφαλῶς νὰ εἴπῃ ὅτι ὅλοι οἱ σφετερισταὶ θὰ ἀνακαλυφθοῦν.

§342Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διατί δὲν διατάσσεται νὰ γίνῃ συντόμως ἡ περίληψις;

§343Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν πεποίθησιν εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ τὴν κάμουν.

§344Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάσωσιν τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν αὐτῆς ἐτηρήθη ἡ ἑξῆς ἀρχή. Ἐπεδιώχθη διὰ παντὸς μέσου ἡ εἴσπραξις οἱασδήποτε προσόδου τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας. Ἔφθασα δὲ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε, καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ Ἐποικισμὸς εἶχεν ἀνάγκην μουσουλμανικῆς περιουσίας, ὅπως τῶν μισολιβαδίων, νὰ ἐπιβάλω εἰς τὸν Ἐποικισμὸν νὰ πληρώσῃ τὴν ἀνταλλαγήν, ἐνῷ ὑπὲρ προσφύγων κυρίως ἢ μᾶλλον ἀποκλειστικῶς θὰ ἐχρησιμοποίει τὰ χόρτα τῶν προσφυγικῶν λιβαδίων. Εἰδικώτερον ἀναφέρω ὅτι τὰς μὲν ἀδιαθέτους οἰκίας διέθεσα ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ προσφύγων ἐπὶ τῇ βάσει μισθώματος καθοριζομένου ὑπὸ τῶν τοπικῶν συμβουλίων, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ καταστήματα, τά τε ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ εἰς τὰς λοιπὰς πόλεις, ἐτήρησα τὸ ἑξῆς σύστημα· διῄρεσα αὐτὰ εἰς κεντρικώτατα, τῶν ὁποίων ἐπέτρεψα τὴν ἐκμίσθωσιν διὰ πλειστηριασμοῦ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, εἰς κεντρικά, τὰ ὁποῖα ἐξεμισθώθησαν διὰ διαγωνισμοῦ μόνον μεταξὺ προσφύγων, καὶ εἰς μὴ κεντρικά, ἅτινα ἐκμισθοῦνται μόνον εἰς πρόσφυγας ἄνευ συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει μισθώματος καθοριζομένου ὑπὸ τῶν τοπικῶν συμβουλίων. Ἐννοεῖται ὅτι τὰ τοπικὰ συμβούλια ἐλάχιστα ἐχαρακτήρισαν κεντρικώτατα, δι’ εὐνοήτους λόγους, καὶ ἠναγκάσθην νὰ λάβω μέτρα, ἵνα μὴ ὑπαχθοῦν ὅλα εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, ὁπότε θὰ ἦταν τὰ τοπικὰ συμβούλια ἐλεύθερα νὰ κανονίζουν τὸ μίσθωμά των κατ’ ἰδίαν ἐκτίμησιν. Ἐπίσης ἐξεμίσθωσα εἴτε διὰ πλειοδοτικῆς δημοπρασίας πρὸς τὸν τελευταῖον πλειοδότην εἴτε διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων πρὸς πρόσφυγας τὰ ἀγροτικὰ ἐκεῖνα κτήματα ὅσα δὲν διετέθησαν πρὸς ἐποικισμὸν προσφύγων. Νομίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τῆς διαθέσεως ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος ἀπὸ ταμιευτικῆς ἀπόψεως, δὲν σημαίνει δὲ ἀντιπροσφυγικὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἀποκλείσαντος τοὺς ἐντοπίους ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς συμμετοχῆς ἐπὶ τῆς μισθώσεως τῶν ἀστικῶν κτημάτων, καὶ δὴ καταστημάτων, τὰ ὁποῖα προορίζονται δι’ ἐμπορίαν. Ἐν γένει δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, βοηθούσης καὶ τῆς νέας ἐκτιμήσεως τῶν μισθωμάτων ἀστικῶν κτημάτων, ἡ ἐκ τῶν προσόδων τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας εἴσπραξις, ἡ ὁποία προϋπολογίζεται ἤδη περὶ τὰ 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, θὰ αὐξηθῇ ἀκόμη σημαντικῶς. Δὲν γνωρίζω καμμίαν συγκεκριμένην περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν νὰ ἀνέφερε κανεὶς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων περὶ κακῆς διαχειρίσεως εἰς ὡρισμένην τινὰ περίπτωσιν, καίτοι ἐπανειλημμένως τοὺς προεκάλεσα. Ἐνθυμοῦμαι μόνον ὅτι ὑφ’ ὅλων τῶν ρητόρων σχεδὸν ἐπανελήφθησαν τὰ δύο παραδείγματα τῆς δῆθεν κακῆς διαχειρίσεως, τὸ τοῦ Ἀλεξανδρίδη καὶ τοῦ Βασιλείου. Ἀλλὰ περὶ τούτων ἔδωσα σαφεῖς ἐξηγήσεις, διακόπτων ἐπανειλημμένως τοὺς ἀξιοτίμους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ ἐλέγξωσι τὴν σπατάλην τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὥστε νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰς ἐπαναλάβω λεπτομερῶς.

§345Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁλόκληρος κατάλογος κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Λαζαρίδου χθὲς τὴν ἑσπέραν, ὄχι μόνον περὶ τοῦ Ἀλεξανδρίδη, ἀλλὰ καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων.

§346Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ αὐτοῦ. Τώρα δὲν πρόκειται περὶ καταλόγων τῶν μὴ ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων, ἀλλὰ περὶ διαχειρίσεως μουσουλμανικῶν κτημάτων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι μόνα τὰ δύο ταῦτα παραδείγματα κακῆς διαχειρίσεως ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἐλέγχοντες, τονίζω δὲ καὶ πάλιν ὅτι ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, ὁ Ἀλεξανδρίδης, κατεῖχε μεγάλας ἐκτάσεις, αἵτινες τῷ ἀφῃρέθησαν, μολονότι ἰσχυρίζεται ὅτι τὰς ἠγόρασεν ἐγκύρως—καὶ ὑπάρχουν καὶ πιθανότητες ὅτι τὰς ἠγόρασεν—ἀλλ’ ἀπώλεσε τοὺς τίτλους του. Ἀφοῦ διετάχθη ἡ ἔξωσίς του, ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐπιτόπιος ἀνέφερεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ὁ ὁποῖος διεξεδίκει δικαιώματα κυριότητος ἐπὶ μεγάλης ἐκτάσεως γῆς τὴν ὁποίαν τῷ ἀφῃρέσαμεν, εἶχε καλλιεργήσει μικρὸν μέρος, ἤτοι 50 στρέμματα, διὰ καπνὸν καὶ ἐδαπάνησε πολλὰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν. Ἐθεωρήθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἦτο ὄντως ἄδικον νὰ καταστραφῇ ἡ καλλιέργειά του αὕτη, καὶ ὅμως οὐδὲ ταύτην τὴν ἔκτασιν δὲν τῷ παρεχώρησε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ τῷ τὴν ἐμίσθωσε, καίτοι ἴσως εἶναι κύριος αὐτῆς. Ὀρθῶς δὲ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μέλφος ὅτι οὔτε ὁ κ. Πασσαλίδης δὲν θὰ ἐδεικνύετο τόσον σκληρὸς εἰς τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, τὸν ὁποῖον κατηγοροῦμαι ὅτι ηὐνόησα ὡς τσιφλικιοῦχον τάχα.

§347Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀφῃρέθη ὁλόκληρος ἡ ἀγροτικὴ περιουσία;

§348Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§349Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Ἐξακολουθεῖ νὰ τὴν κατέχῃ· δὲν τῷ ἀφῃρέθη.

§350Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Τότε τὰ συγχαρητήριά μου, διότι τοῦ τὴν ἀφῃρέσατε.

§351Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζω καὶ ἀποδεικνύω ἐκ τοῦ φακέλου, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐδῶ, ὅτι τῷ ἀφῃρέθη ὁλόκληρος ἡ ἀμφισβητουμένη ἔκτασις καὶ ὅτι, ἐπειδὴ ἐπὶ μέρους αὐτῆς, ἐπὶ ἐκτάσεως 50 στρεμμάτων, εἶχε προβῆ εἰς καπνοκαλλιέργειαν καὶ δαπάνας σοβαράς, ἐπέτρεψα εἰς αὐτόν, ἐπὶ μισθώματι, τὴν νομὴν τῶν 50 αὐτῶν στρεμμάτων. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν Βασιλείου, ἀνέπτυξα καὶ δι’ αὐτὸν πολλάκις ὅτι ἦλθεν εἰς εἰδικὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ, ἐκπροσωπούσης τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἤτοι ὁ Βασιλείου, ἀφοῦ τῷ ἀφῃρέθησαν πολλαὶ χιλιάδες στρεμμάτων τὰς ὁποίας εἶχε μισθώσει, ἐζήτησε νὰ ἀποξηράνῃ ὡρισμένην ἔκτασιν καὶ κατόπιν νὰ τὴν καλλιεργήσῃ. Τὴν συμφωνίαν αὐτὴν ἠδύνατο νομίμως νὰ ἐνεργήσῃ ἡ ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία ἀντιπροσωπεύουσα τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τὴν περιβαλλομένην τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν ὅμως καὶ ἐναντίον τῆς συμφωνίας ζητοῦν οἱ πρόσφυγες νὰ τῷ ἀφαιρέσωσι καὶ τὴν ἔκτασιν αὐτὴν τὴν ἀποξηρανθεῖσαν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές· μέχρι τῆς στιγμῆς ὅμως δὲν ἔχει ἀποφασίσει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εὐθὺ οὔτε δίκαιον οὔτε νόμιμον νὰ ἐκδιώξω ἀνεξετάστως τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ὁ ὁποῖος, κατόπιν συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἤτοι μετὰ τοῦ Κράτους, κατέστησε καλλιεργησίμους ὡρισμένας ἐκτάσεις ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον ὅτι θὰ τῷ ἀφίνοντο πρὸς καλλιέργειαν. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν γένει διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Ὑπολείπεται νὰ ὁμιλήσω βραχύτατα διὰ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἐφόσον σχετίζεται μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος, παραλείπων σωρείαν ἐπιχειρημάτων καὶ περιπτώσεων, διότι ἀρκετὰ σᾶς ἀπησχόλησα. Εἶναι γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τρία πράγματα χρειάζονται διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων: Χρήματα, προσωπικὸν καὶ γῆ. Τὰ χρήματα εἴπομεν κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐξοικονομηθοῦν, ὥστε νὰ μὴ σταματήσῃ ἡ χωροῦσα πρὸς τὸ τέρμα ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις. Διὰ τὸ προσωπικὸν ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἔχομεν μεγάλην ἔλλειψιν γεωπόνων καὶ τοπογράφων. Ἐνηργήσαμεν τόσας ἀπαλλοτριώσεις, ἐπιτάξεις καὶ διανομὰς προχείρους τῆς γῆς, ὥστε θὰ ἀπαιτηθῇ πολλαπλάσιον τοῦ ὑπάρχοντος προσωπικὸν τοπογράφων διὰ νὰ καταμετρήσῃ καὶ κατανείμῃ τὰς γαίας ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἑτοιμάσῃ συνεργεῖα. Ἠτοίμασε δὲ συνεργεῖα τόσα, ὅσα οὐδέποτε ἄλλοτε ἠτοιμάσθησαν. Πολλὰ ἐκ τῶν συνεργείων τούτων, τὰ πλεῖστα, ἀνεχώρησαν, τὰ ὑπόλοιπα δὲ θὰ ἀναχωρήσουν συντομώτατα, διότι, ὡς γνωστόν, ἐργαζόμενα ἐν ὑπαίθρῳ, δὲν δύνανται κατὰ τὸν χειμῶνα νὰ προβαίνουν εἰς τοπογραφήσεις καὶ καταμετρήσεις συστηματικῶς, ἀλλ’ ἐργάζονται ἐν τοῖς γραφείοις τὸν χειμῶνα. Ἀλλὰ τὰ συνεργεῖα ταῦτα βεβαίως δὲν εἶναι καθόλου ἐπαρκῆ διὰ τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία μᾶς ἀναμένει, εἶναι δὲ ἡ Κυβέρνησις ἀποφασισμένη νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ μέτρον τῆς προσκλήσεως ξένων τοπογράφων καὶ εἰδικῶν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Δὲν κατεφύγομεν μέχρι τοῦδε, διότι νομίζω ὅτι προέχει ἡ προσωρινὴ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων, μετὰ ταύτην δὲ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν διανομὴν τῆς γῆς μεταξὺ τῶν ἐγκατασταθέντων. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γεωπόνους, τὸ πρόβλημα εἶναι ἀκόμη δυσκολώτερον, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τοὺς ἀντικαταστήσωμεν διὰ ξένου προσωπικοῦ, καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς ἀγνοίας τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. Ἠθέλησα ἐμμέσως νὰ ἐλαφρώσω τὸ προσωπικὸν τὸ γεωπονικόν, περιορίζων τοὺς γεωπόνους εἰς μόνην τὴν γεωπονικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀφαιρῶν πᾶσαν διαχειριστικὴν ὑπηρεσίαν. Τὴν γνώμην ταύτην ἀνέπτυξα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ σύμφωνον. Βραδύτερον δι’ ἐγγράφου ἐζήτησα καὶ πάλιν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς γεωπόνους ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας τὰς μὴ καθαρῶς γεωπονικάς, νὰ ἐνισχύσῃ δὲ διὰ προσωπικοῦ ἐκτάκτου τὰς διαχειριστικὰς καὶ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας τὰς δυναμένας νὰ ἐκτελεσθῶσι διὰ προσώπων μὴ κατεχόντων γεωπονικὰς γνώσεις. Μέχρι τῆς στιγμῆς ὅμως ταύτης ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν συνεφώνησε, διστάζουσα νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀρχῆθεν ἐφαρμοσθὲν σύστημα καὶ φοβουμένη νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διαχείρισιν εἰς ἄλλα πρόσωπα, παρὰ τοὺς γεωπόνους, τῶν ὁποίων τὴν τιμιότητα ἔχει δοκιμάσει. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γῆν, εἶναι, κύριοι, ἀναμφισβήτητον ὅτι ἔχομεν στενότητα γῆς· διότι μετὰ τὸ 1922 εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξοικονομήσωμεν 130 νέας χιλιάδας οἰκογενείας γεωργικάς. Δηλαδὴ ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ μᾶς ἀναγκάζει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἐξοικονομήσεως γῆς δι’ 160 χιλιάδας οἰκογενείας γεωργικὰς προσφυγικάς, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἀντιστοίχους γεωργικὰς τουρκικὰς οἰκογενείας, ἐπειδὴ δὲ αὗται δὲν εἶναι ἄνω τῶν 30 ἢ 40 χιλιάδων, ἕπεται ὅτι ἔχομεν νὰ ἐξοικονομήσωμεν γῆν δι’ 120 ἢ 130 χιλιάδας νέας οἰκογενείας γεωργικάς.

§352Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκτὸς τῶν 120 χιλιάδων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὁπωσδήποτε ἀτελῆ ἐγκατάστασιν ἢ καί τινες πλήρη ἐγκατάστασιν, ὑπολογίζετε 40 χιλ. τὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται ἐντελῶς γῆς διὰ νὰ φθάνετε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 160 χιλιάδων;

§353Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν θέλωμεν νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἀστικοποίησιν γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, εὑρισκομένου ἀκόμη εἰς τὰς πόλεις, αἱ οἰκογένειαι τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν εἶναι 160,000 τουλάχιστον.

§354Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἑκατὸν τριάκοντα χιλιάδες οἰκογένειαι περίπου εἶναι ἐγκατεστημέναι.

§355Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀτελῶς.

§356Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀτελῶς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀξὺ δι’ αὐτοὺς τὸ ζήτημα. Βέβαια θὰ ἐνθυμούμεθα ὅλοι ὅτι μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Πελοπόννησον, συνέβαινε νὰ συναντήσῃ κανεὶς πολλὰ χωρία εἰς τὰ ὁποῖα ἦσαν λίαν ἀτελῶς ἐγκατεστημένοι οἱ γηγενεῖς, καὶ τώρα ἀκόμη ἀπαντᾷ τοῦτο εἰς πολλὰ μέρη. Δὲν εἶναι ὀξὺ τὸ ζήτημα. Ὑπολείπονται κατὰ προχείρους ὑπολογισμοὺς 30,000 οἰκογένειαι διὰ νὰ τὰς ἐγκαταστήσωμεν. Καὶ ἔχομεν ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν 160,000 τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§357Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρὸ τοιαύτης καταστάσεως, κύριοι, εὑρεθεῖσα ἡ Κυβέρνησις, ἐχάραξε ταχέως καὶ ἀποφασιστικῶς τὸ πρόγραμμά της, διότι καιρὸς θεωριῶν δὲν ὑπῆρχεν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν εἶναι χρήσιμοι καὶ κατὰ πόσον αἱ μεγάλαι καλλιέργειαι ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι, διότι προέχουσα ἀνάγκη εἶναι ἡ ἐξοικονόμησις γῆς διὰ παντὸς τρόπου. Διὰ τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ γίνῃ οἰκονομία διὰ περιορισμοῦ τῶν ἀγραναπαύσεων καὶ ἐλαττώσεως τοῦ γεωργικοῦ κλήρου, καὶ ἐξεδόθησαν λεπτομερεῖς σχετικαὶ ἐγκύκλιοι, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἤρχισεν ἐντατικὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐγκαίρως κατεῖδεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σωθῶσιν οὔτε αἱ αὐτοκαλλιέργειαι. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν εὐθὺς ἀμέσως καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, τονίζουσα ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κατάστασιν ἀνάγκης, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει ἐλπίδας περὶ σωτηρίας τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν καὶ συμβουλεύουσα τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ κατευθύνουν τὰς ἐνεργείας των πρὸς ἐπιτυχίαν δικαιοτέρας ἀποζημιώσεως.

§358Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχει λυθῆ νομοθετικῶς.

§359Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπεται βεβαίως ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ ὑπὸ ὡρισμένους περιορισμοὺς ἡ θυσία τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ διοικητικῇ της ἐνεργείᾳ ἀπεφάσισε νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ ἔσχατον αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἐπιτρέπει ὁ νόμος. Τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν περὶ ἀπαλλοτριώσεως τὴν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις σταθερῶς, μὴ φειδομένη οὐδενός. Ἀπηλλοτρίωσε τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς γῆς, ὅπου τὴν εὗρεν, εὐθὺς ὡς εἶχον λυθῆ τὰ ζητήματα τὰ προέχοντα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, προέχοντα δέ, ὡς εἶναι γνωστόν, προκειμένου περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως προσφύγων, ἐκτὸς τῆς μελέτης τοῦ κτήματος, εἶναι: 1) Ποῖοι εἶναι ἐγκαταστατέοι οἱ πρόσφυγες ἢ οἱ ἐντόπιοι; 2) Θὰ ἐγκατασταθοῦν ἀναμὶξ καὶ εἰς ποίαν ἀναλογίαν; Τὸ τελευταῖον τοῦτο ὑπῆρξεν ἐξαιρετικῶς δύσκολον, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀγρόται δικαιοῦνται κλήρου γῆς, εἶναι δὲ ἀκόμη γνωστὸν ὅτι καὶ ὅλοι θέλουν κλῆρον, ὅλοι ἐπιδιώκουν τὴν ἀπόκτησιν γῆς. ὄχι ἐξ ἔρωτος μόνον πρὸς τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ διότι προσφέρεται εἰς τὸ πέμπτον τῆς ἀξίας της.

§360Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐξαιρουμένων τῶν Λημνίων, διότι μόνον εἰς τὴν Λῆμνον ἔγινεν ἐγκατάστασις προσφύγων, χωρὶς νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ δικαιώματα τῶν ἐντοπίων, ἐνῷ ἦσαν κολλῆγοι.

§361Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζω τὸ παράπονον αὐτό, τὸ ὁποῖον πολλάκις μοὶ ἀνεφέρατε. Σᾶς εἶπον ὅμως ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τρόπος νὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ οἱ ἐντόπιοι.

§362Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἔφυγον οἱ Τοῦρκοι, τοὺς ὁποίους εἶχον ὡς ἀφεντικά, καὶ ἦλθον οἱ πρόσφυγες καὶ ἔγιναν αὐτοὶ ἀφεντικὰ τῶν ἐντοπίων. Καλλιεργοῦν οἱ ἐντόπιοι καὶ μοιράζουν μὲ τοὺς πρόσφυγας. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν Λημνίων. Σᾶς τὰ εἶπον αὐτὰ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν.

§363Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι καὶ αὐτὸ μία ἀπὸ τὰς συνεπείας τῆς ἀντιπροσφυγικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§364Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὰ μοναστηριακὰ κτήματα τῆς Λήμνου ἀπηλλοτριώθησαν;

§365Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὄχι μόνον εἰς ὁμάδα προσφύγων ἐδόθησαν 1700 στρέμματα. Δηλαδὴ καὶ ἐκ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον δικαιώματα οἱ ἐντόπιοι, ἐδόθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§366Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ τελευταῖον, ποῖοι δηλαδὴ θὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς ἀπαλλοτριούμενα κτήματα μουσουλμανικά, ἦτο, ἐπαναλαμβάνω, δύσκολον, διότι ὑπάρχει γενικὴ τάσις τοῦ ἐνδιαφερομένου ἐντοπίου πληθυσμοῦ νὰ μὴ ἐπιθυμῇ συμμετοχὴν τῶν προσφύγων. Δύνανται νὰ μαρτυρήσουν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι Θεσσαλίας ποσάκις μετ’ αὐτῶν προέβην εἰς διαφόρους συνδυασμοὺς διὰ νὰ ἐξοικονομήσω γῆν ὑπὲρ τῶν προσφύγων εἴτε εἰς ὁλόκληρα κτήματα εἴτε εἰς τμήματα αὐτῶν. Κατέληξα νὰ γίνω σχεδὸν ἠθικὸς ἐκβιαστὴς ὡρισμένων Συνεταιρισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγνώριζον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων δι’ ἃ ἐνδιεφέροντο, ἂν δὲν δώσουν τὴν ἀναλογίαν, ἣν ἐνόμιζον ἐγὼ ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσουν, εἰς τοὺς πρόσφυγας. Περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω πόσον ἐμόχθησεν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ἡ ὑπηρεσία αὐτή, εὑρισκομένη μεταξὺ δύο τόσον ἀντιθέτων τάσεων, ὑφισταμένη τὰς ἐπιθέσεις ἀμφοτέρων, κατώρθωσε, λίαν ἀξιεπαίνως χειριζομένη τὸ λεπτὸν ζήτημα, νὰ μὴ σημειωθοῦν συγκρούσεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, νὰ ἔχουν περιορισθῆ αἱ συγκρούσεις σχεδὸν εἰς τὸ μηδέν. Ὅσοι δὲ γνωρίζουν τὸν ἔρωτα τοῦ ἀγρότου πρὸς τὴν γῆν, ὅσοι ἐνθυμοῦνται ὅτι καὶ κοινότητες ὁλόκληροι ἐξεστράτευσαν κατ’ ἀλλήλων καὶ οἰκογένειαι καὶ ἀδελφοὶ συγκρούονται αἱματηρῶς διὰ κτηματικὰ ζητήματα, αὐτοὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσουν τὴν καταβληθεῖσαν πράγματι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ προσπάθειαν. Ἅμα ἐλύοντο τὰ προκαταρκτικὰ αὐτὰ ζητήματα, ἔπρεπε νὰ εἶναι ἑτοίμη καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐγκατάστασιν, διότι τότε καὶ μόνον ἔπρεπε νὰ χωρήσῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ἄνευ αὐτῶν τῶν στοιχείων θὰ ἐκινδύνευε νὰ προβαίνωμεν εἰς ἀπαλλοτριώσεις καὶ νὰ προκαλῶμεν ἀποζημιώσεις ἄνευ λόγου, ἅμα δὲ νὰ ματαιώσωμεν καὶ τὴν σπορὰν ἄνευ ἀφορμῆς. Ὁσάκις ὑπῆρχον τὰ προκαταρκτικὰ αὐτὰ στοιχεῖα καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἦτο ἑτοίμη νὰ προβῇ εἰς ἐγκατάστασιν, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας προέβαλε δυσκολίας εἰς τὴν παραχώρησιν γῆς, οὐδέποτε δὲ ἡ ἐγκατάστασις ἐσταμάτησε δι’ ἔλλειψιν γῆς, δηλαδὴ παρὰ τὴν στενότητα τῆς γῆς ἡ προσφορὰ γαιῶν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἦτο πάντοτε ἀνάλογος πρὸς τὴν ζήτησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Μακεδονίαν, ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ἐκεῖ εἰδικῶς δὲν ἐπενέβην εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, διότι εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπως γνωρίζετε, ὑπάρχει Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ, ἀποσπασθεῖσα ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀπὸ δὲ τοῦ Δεκεμβρίου 1923 ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας εἶναι περιβεβλημένη μὲ ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ εἶχε κρατήσει τὸ σύστημα νὰ ἀφίεται εἰς αὐτὴν ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ τῆς ἐν γένει μερίμνης τῆς ἀποκαταστάσεως, διότι αὐτή, εὑρισκομένη ἐπὶ τόπου, δυναμένη νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα, γνωρίζουσα τὰς ἑκάστοτε ἀνάγκας, διαχειριζομένη ἅμα καὶ τὰ τοῦ ἐφοδιασμοῦ, ἦτο ἡ ἐνδεδειγμένη, ἁρμοδιωτέρα παντὸς ἄλλου νὰ ἐνεργῇ τὰς ἐπιτάξεις καὶ νὰ φροντίζῃ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν γῆς. Ἀλλὰ μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, ἐζήτησα κατάλογον τῶν ἀπαλλοτριωθέντων καὶ μὴ ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων, διότι ἐπληροφορήθην ὅτι εἶχε περιορισθῆ ἡ ἐνέργεια τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας εἰς τὴν κατάληψιν τῶν κτημάτων τῶν κειμένων πλησίον τῶν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἦσαν συγκεντρωμένοι οἱ πρόσφυγες, παρημελήθησαν δὲ τὰ ἄλλα μέρη ὡς λ.χ. τῆς Βερροίας κλπ. Εὐθὺς ὡς μοὶ ἦλθεν ὁ κατάλογος αὐτὸς καὶ συνεκεντρώθησαν τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα, ἤρχισα ἀπαλλοτρίωσιν ἀπ’ εὐθείας διὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἀπαλλοτριώσας ἀμέσως εἴκοσι κτήματα, εὐθὺς δὲ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἄλλων κτημάτων ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἄμεσος ἐγκατάστασις προσφύγων ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διότι ὑπάρχουν μέρη τῆς Μακεδονίας εἰς τὰ ὁποῖα καὶ λόγοι συγκοινωνιακοὶ ἀκόμη δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἄμεσον ἐγκατάστασιν. Ἐν γένει, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐχώρησεν ὑπερπηδῶσα πᾶσαν δυσκολίαν, χωρὶς νὰ φείδεται ὀνομάτων καὶ χωρὶς νὰ κάμνῃ διάκρισιν καμμίαν μεταξὺ φίλων ἢ ἐχθρῶν. Ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ πολύτιμοι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπῆρξε σκληρὸς εἰς βάρος τῶν περιουσιακῶν των συμφερόντων καὶ τῶν συγγενῶν των κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἐκ τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος τίποτε σχεδὸν δὲν σώζεται, ἐκ δὲ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ νομίζω ὅτι δὲν σώζεται ἀκόμη παρὰ μία, διότι δὲν συντρέχουν ἀκόμη δι’ αὐτὴν αἱ ἀπαιτούμεναι προϋποθέσεις. Καὶ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ αὐτοκαλλιεργειῶν ἐπετράπη ἡ θίξις κατὰ τὰ ⅔ τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν. Ἐν γένει δὲ ἠμπορῶ νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, ἡ ὁποία θεωρεῖται καὶ εἶναι συντηρητική, ἐδείχθη ἄκρως ῥιζοσπαστικὴ ἐν τῇ ἀγροτικῇ πολιτικῇ, διότι ὄχι μόνον εἰς πολλὰς προέβη ἀπαλλοτριώσεις, ἀλλὰ προέβη καὶ εἰς τὰς δυσκολωτέρας ἀπαλλοτριώσεις, καθόσον, ὡς εἶναι εὐνόητον, τὰ τελευταίως ἀπαλοτριωθέντα κτήματα, ἔμειναν τελευταῖα ἀκριβῶς διότι ἡ ἀπαλλοτρίωσίς των παρουσιάζει διαφόρους δυσχερείας. Ὑπερεπηδήσαμεν ὅλας τὰς δυσχερείας ταύτας, δὲν ἐσταματήσαμεν δὲ οὐδὲ πρὸ τῶν κτημάτων τῶν ξένων ὑπηκόων χάριν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως. Καὶ πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν ὅτι δὲν ὑπάρχουν πολλαὶ Χῶραι εἰς τὸν κόσμον, εἰς τὰς ὁποίας νὰ ἔχῃ καταργηθῆ πράγματι καὶ ἡ μεγάλη καὶ ἡ μέση ἰδιοκτησία, ὅπως ἐν Ἑλλάδι. Οὕτω μεγάλη ἰδιοκτησία δὲν ὑπάρχει πλέον, ἡ δὲ μέση ἰδιοκτησία εἶναι ζήτημα ἂν ἀντιπροσωπεύῃ τὸ 1% ἀκόμη, ἡ ὁποία ἐννοεῖται καὶ αὐτὴ ὑπόκειται εἰς τὸν κίνδυνον τῆς αὐριανῆς ἀπαλλοτριώσεως. Καὶ ὅμως ἡ Ρουμανία, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὅτι ἐφήρμοσεν ἐντατικώτατα τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἔχει 8% μεγάλην καὶ περισσοτέραν μέσην ἰδιοκτησίαν. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἂν παρ’ ὅλα ταῦτα θὰ εὕρωμεν χάριν ἀπὸ τοὺς νομίζοντας ὅτι δύνανται νὰ μονοπωλήσωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι, ἂν συγκρίνωμεν τὰς ἀπαλλοτριώσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἐπὶ προηγουμένων μετεπαναστατικῶν Κυβερνήσεων, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἐφήρμοσε τὸν ἀγροτικὸν νόμον ἐντατικώτερον πάσης ἄλλης καὶ μάλιστα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ ἀνήκει εἰς τὴν ἰδικήν των πτέρυγα.

§367Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Μήπως ἐχύθη καὶ αἷμα ἐπὶ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων;

§368Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν γνωρίζω ἂν ἐγένοντο ἢ ἂν προεκλήθησαν συγκρούσεις ἐπὶ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἀλλὰ γνωρίζω, κ. πληρεξούσιε Ροδόπης ὅτι, ἂν τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν ἐν Ἑλλάδι διακρίνωμεν εἰς λόγους καὶ εἰς ἔργα, οἱ λόγοι ἀνήκουν εἰς ὑμᾶς, τὰ δὲ ἔργα ἀνήκουν εἰς τὴν πτέρυγα τῆς Δεξιᾶς. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς κομματικὸν ἐπίπεδον, ἀλλ’ ἀφοῦ μὲ προκαλεῖτε, σᾶς λέγω ὅτι τὰ ἔργα ἐν τῇ ἀγροτικῇ πολιτικῇ θὰ τὰ εὕρητε ὅλα εἰς τὴν Δεξιάν, καὶ τὰ νομοθετικὰ καὶ τὰ διοικητικά. Εἰς τὴν Δεξιὰν θὰ εὕρητε ὅλους τοὺς νομοθέτας τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἀπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων μέχρι τοῦ κ. Σίδερη καὶ τοῦ κ. Μυλωνᾶ, ἀλλ’ εἰς τὴν αὐτὴν πτέρυγα θὰ εὕρητε καὶ τοὺς ἐφαρμόσαντας ἐν τῇ πράξει τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν. Δὲν διδάσκω κανένα, ἂν βεβαιώσω ὅτι μόνον ἡ Δεξιὰ ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἔργα ἐν τῇ ἀγροτικῇ πολιτικῇ· ἀκόμη καὶ ὁ τελευταῖος ἀγροτικὸς νόμος ὁ εὐρύνων πραγματικῶς τὰς περιπτώσεις τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὁ ἰδιαιτέρως φιλαγροτικὸς οὗτος νόμος, εἶναι καὶ αὐτὸς ἔργον τῆς πλειονοψηφούσης Δεξιᾶς. Καὶ αὐτὸς ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Δεξιᾶς ἐψηφίσθη καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Δεξιᾶς ἐφηρμόσθη. Ἂν δὲ θελήσωμεν νὰ καταφύγωμεν εἰς παραβολὴν ἀπαλλοτριώσεων κτημάτων, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως—διὰ νὰ ὁμιλήσω μόνον περὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ οὐχὶ περὶ τῶν ἐπιτάξεων—ἀπηλλοτριώθησαν πλέον τῶν 150 κτημάτων, ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας δὲ Κυβερνήσεως δὲν ἀπηλλοτριώθησαν οὔτε 12, ἂν δὲ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἀνεκλήθησαν 11 ἀπαλλοτριώσεις, ἀμφιβάλλω ἂν ὁλόκληρος ἡ εἰς γῆν συνεισφορὰ τῆς Ἀριστερᾶς ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἀρκεῖ διὰ νὰ ἀποκαταστήσῃ γεωργοὺς ἰσαρίθμους πρὸς τοὺς πληρεξουσίους τῆς Ἀριστερᾶς.

§369Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἀκόμη ζῆτε μὲ τὰ ἐρείπια τὰ νομοθετικὰ τὰ ἰδικά μας.

§370Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀληθῶς ἐρείπια ἀφήκατε. Τὰ ὀλίγα ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ τὸ ζήτημα ἐφ’ οὗ συζητοῦμεν εἶναι τὸ προσφυγικόν, δὲν εἶναι ζήτημα ἀγροτικῆς πολιτικῆς καὶ δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ μακρηγορήσω ἐπ’ αὐτῆς, μάλιστα δὲν ἐπεθύμουν νὰ μεταφέρω τὴν συζήτησιν εἰς ἀγῶνα μεταξὺ Δεξιᾶς καὶ Ἀριστερᾶς, ἀλλὰ σεῖς μὲ προεκαλέσατε· σᾶς συμβουλεύω νὰ μὴ μὲ προκαλέσητε ἐκ νέου.

§371Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι δὲν σᾶς πιστεύει ὁ κόσμος.

§372Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὸ τέλος θὰ ἐννοήσῃ ποῦ εἶναι αἱ φωναὶ καὶ ποῦ εἶναι τὰ ἔργα. Ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλοὶ συμπαθεῖς πληρεξούσιοι ἐκ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸν προσφυγικὸν κόσμον, οἱ ὁποῖοι ἐνεφάνισαν διαφόρους καταλόγους περὶ ἑκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα μένουσιν ἀναπαλλοτρίωτα, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι ἀνάλγητος πρὸ τῶν ἀναγκῶν τῶν προσφυγικῶν. Διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὴν σοβαρότητα τῶν πληροφοριῶν, ὄχι βεβαίως τὴν καλὴν πίστιν αὐτῶν, διότι περὶ ταύτης δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀρκεῖ νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἡ ἔκτασις τὴν ὁποίαν ἀναφέρουσιν ὡς μὴ ἀπαλλοτριωθεῖσαν ἐν Ἀττικῇ εἶναι ἀνωτέρα ὅλης τῆς καλλιεργησίμου ἐκτάσεως τῆς Ἀττικῆς, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς μικρᾶς καὶ τῆς ἐλαχίστης ἰδιοκτησίας. Ἐπανειλημμένως μοὶ ἔχουν ὑποβληθῆ παράπονα περὶ τσιφλικίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπηλλοτριώθησαν, ἐνῷ εἶναι κατάλληλα δι’ ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ἀπεδείχθη δὲ ὅτι τὰ τσιφλίκια ταῦτα εἶναι φανταστικά. Πρέπει νὰ εἶσθε δύσπιστοι πρὸς τοὺς καταγγέλλοντας ταῦτα χωρὶς νὰ ἐξετάσουν ἂν εἶναι δασώδη ἢ κτηνοτροφικὰ ἢ ἑλώδη τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουν. Ὑπάρχουν ὡρισμένοι πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν εἰδικότητα νὰ περιφέρωνται ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα ἀνακαλύπτοντες ἀπαλλοτριωσίμους γαίας μὲ πληροφορίαν τοῦ πρώτου τυχόντος. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὴν σοβαρότητα τῶν τοιούτων πληροφοριῶν ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκτάσεις τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀπαλλοτριωσίμους ἀκόμη ὁ πληρεξούσιος Ἕβρου κ. Κουρτίδης ἐν Ἀττικῇ εἶναι ἀνώτεραι ὅλης τῆς καλλιεργησίμου ἐκτάσεως τῆς Ἀττικῆς, τῆς τε μικρᾶς καὶ τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, καὶ τῆς κεκαλυμμένης καὶ τῆς ἀκαλύπτου. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω περαιτέρω τὴν Συνέλευσιν. Ἐξ ὅσων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω μετὰ πάσης δυνατῆς βραχυλογίας προκύπτει σαφῶς διὰ πάντα καλῆς πίστεως συζητητήν, προκύπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκτιμῶσα πλήρως τὴν σημασίαν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, τήν τε οἰκονομικήν, ἀλλὰ καὶ τὴν καθ’ ὅλου ἐθνικήν, κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν καὶ ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς νομοθετικῆς μερίμνης καὶ ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς ἐκτελεστικῆς καὶ διοικητικῆς ἐνεργείας διὰ νὰ προαγάγῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, διὰ νὰ τὸ ὠθήσῃ πρὸς τὴν τελικὴν λύσιν του, τὴν ὁποίαν λύσιν οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη ἄμεσον καὶ ταχεῖαν, τοὐναντίον δὲ ὑπεστήριξε πάντοτε ὅτι ἡ προσφυγικὴ ἀποκατάστασις εἶναι ζήτημα χρημάτων καὶ χρόνου. Ἄν τις θέλῃ νὰ κρίνῃ ἀμερολήπτως, δὲν δύναται παρὰ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτῆς διὰ νὰ μὴ διαψεύσῃ τὰς ἐπ’ αὐτῆς στηριχθείσας ἐλπίδας, διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ πλήρως πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην δι’ ἧς τὴν περιέβαλεν ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, προήγαγε δὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ προαχθῇ διὰ τῶν εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως μέσων. Δικαιούμεθα ἰδίως νὰ τονίσωμεν ὅτι ἐν τῇ καθ’ ὅλου πολιτείᾳ ἡμῶν ἀπέναντι τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων ἐνεμείναμεν πιστοὶ εἰς τὴν ὑπὸ πάντων ἐξαγγελθεῖσαν, ἀλλὰ μὴ τηρουμένην δυστυχῶς ὑπὸ πάντων ἀρχήν, τὴν ἀρχὴν ὅτι τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα εἶναι ἐθνικόν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καταστῇ ζήτημα κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Πιστῶς προσηλωμένη πρὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ἐρευνήσῃ ἂν τὰ τιθέμενα ὑπ’ ὄψιν τῆς ἑκάστοτε αἰτήματα ὑπεβάλλοντο ὑπὸ πληρεξουσίων φιλικῶς ἢ ἐχθρικῶς διακειμένων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ ἂν αἱ ἑκάστοτε διδόμεναι λύσεις ἀπήρεσκον εἰς ὁμάδας ἐντοπίων ἢ εἰς ὁμάδας προσφύγων, ἀλλά, ἀπορρίπτουσα ὅσας ἐνόμιζεν ἀδίκους καὶ δεχομένη ὅσας ἐνόμιζε δικαίας ἀξιώσεις τῶν προσφύγων ἢ τῶν ἐντοπίων, ἀντιμετώπιζε τὴν δυναμένην νὰ προκύψῃ ἐντεῦθεν πολιτικὴν δυσαρέσκειαν ἐκ μέρους τῶν ἐχόντων ἀντίθετα συμφέροντα ἐντοπίων ἢ προσφύγων καὶ ἐχάρασσε πορείαν στηριζομένην μόνον ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι μόνον οὕτω δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ νὰ παγιωθῇ ἡ ἁρμονικὴ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων συμβίωσις, ἡ τόσον ἀπαραίτητος διὰ τὴν περαιτέρω ἐθνικήν μας ἐξέλιξιν. Ἂν δέ που ἐσημειώθη, καὶ ἐσημειώθη, παρέκκλισις ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῆς αὐστηρᾶς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, ἡ παρέκκλισις αὕτη ἐγένετο ὑπὲρ τῶν πασχόντων, ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ εἰς βάρος τῶν ἐντοπίων, οἵτινες ἐντόπιοι θὰ ἠδύναντο καὶ αὐτοί, μόνοι θὰ ἠδύναντο εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας, βασίμως νὰ ἐλέγξωσι τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ἀλλὰ θὰ διηρωτᾶτό τις: Διατί παρὰ ταῦτα παραπονούμενοι εἶναι πρὸ πάντων οἱ πρόσφυγες, ὀλιγώτερον δὲ οἱ ἐντόπιοι; Ἀληθῶς, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀκούονται συχνάκις προσφυγικὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα τελευταίως ἐπιλλαπλασιάσθησαν, ἀφ’ ἧς ἤρχισαν πολλαπλασιαζόμεναι αἱ διάφοροι ὀργανώσεις, Ἑνώσεις, Σύλλογοι, Σύνδεσμοι κλπ. ποικιλώνυμα σωματεῖα, πρὸς τὴν ἵδρυσιν τῶν ὁποίων εἶχε πάντοτε ἰδιαιτέραν κλίσιν ὁ ὑπόδουλος Ἑλληνισμός. Ἀλλ’ ἂν ἀναλύσωμεν τὰ παράπονα ταῦτα, θὰ ἴδωμεν ὅτι πολλὰ ἐξ αὐτῶν εἶναι τελείως ἀβάσιμα, ὀφείλονται δὲ εἰς ὑποκινήσεις ἐκμεταλλευτῶν, ἔξω βεβαίως τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκομένων, οἵτινες ἐσχάτως ἐσημείωσαν συχνὰς ἐμφανίσεις, ἐπιδιώκοντες ἄλλοι μὲν τὴν ἐπίδειξιν ἐνδιαφέροντος καὶ τὴν διὰ τῆς τοιαύτης ἐπιδείξεως δημιουργίαν ἀτομικῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς, ἄλλοι δὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν γνωστῶν πολιτικῶν ἢ κοινωνικῶν σχεδίων. Ἄλλα τῶν παραπόνων, χωρὶς νὰ ἔχωσι τοιαύτην προέλευσιν, χωρὶς νὰ προέρχωνται ἐκ τοιαύτης προθέσεως, εἶναι ἀβάσιμα, ἀλλὰ δὲν παύουν ἐν τούτοις νὰ εἶναι φυσικά, διότι οἱ πρόσφυγες πάσχουσι, καὶ πάσχοντες δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἐξετάσωσι καὶ νὰ ἀναγνωρίσωσι τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἐπιπροσθοῦσιν ἑκάστοτε διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν των. Εἶναι φυσικὸν ἡ δυστυχία νὰ καθιστᾷ τὸν πρόσφυγα μᾶλλον μεμψίμοιρον καὶ μᾶλλον εὐπαθῆ τοῦ μὴ δυστυχοῦντος ἐντοπίου. Οὐδεὶς δικαιοῦται ἐκ τούτου νὰ κατηγορήσῃ τοὺς πάσχοντας ἀδελφοὺς πρόσφυγας. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ παράπονα, κύριοι πληρεξούσιοι, βάσιμα, ὑπάρχουσι παράπονα ὀφειλόμενα εἰς παραλείψεις πραγματικάς, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρχωσιν, ἐφόσον τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα δὲν ἐλύθη ἀκόμη τελικῶς καὶ ἐφόσον παρὰ τὰς χιλιάδας τῶν ἐγκατασταθέντων προσφύγων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι χιλιάδες, ὧν ἡ ἐγκατάστασις δὲν συνεπληρώθη καὶ οἵτινες εὐλόγως δυσανασχετοῦσι, διότι δὲν ἐλήφθη καὶ δι’ αὐτοὺς ἀκόμη ἡ ληφθεῖσα δι’ ἄλλας χιλιάδας προσφύγων μέριμνα. Τὰ παράπονα ταῦτα τὰ προσφυγικὰ θὰ ἐξακολουθήσουν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξακολουθήσουν μέχρις ὅτου συμπληρωθῇ ἡ ἀστικὴ καὶ ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν δικαιούχων. Μέχρις ὅτου λυθῇ πλήρως καὶ τελικῶς τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα θὰ ἀκούωμεν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀκούωμεν, προσφυγικὰ παράπονα. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἀντιμετωπίσει τῶν παραπόνων τούτων καθῆκον ἔχουσιν ὅσοι ἐνδιαφέρονται εἰλικρινῶς καὶ ἀνιδιοτελῶς διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, καθῆκον ἔχουσιν, ἐλέγχοντες τὰ παράπονα ταῦτα, νὰ ἐπιδιώκουν τὴν ἱκανοποίησιν ἐκείνων ὅσα δύνανται νὰ ἱκανοποιηθῶσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ διστάζωσι πρὸ τοῦ κινδύνου νὰ καταστῶσι δυσάρεστοι νὰ ἀπορρίπτωσιν ὅσα δὲν δύνανται ἢ δὲν πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι. Τῆς ἀληθῶς φιλοπροσφυγικῆς πολιτικῆς, τῆς καρποφόρου φιλοπροσφυγικῆς πολιτικῆς γνώρισμα πρέπει νὰ εἶναι ἡ εἰλικρινὴς ὁμολογία τῶν προόδων αἵτινες ἑκάστοτε σημειοῦνται πρὸς λύσιν τοῦ μεγαλυτέρου ἐσωτερικοῦ προβλήματος τῆς Χώρας, ἡ ψύχραιμος ἐξέτασις τῶν ἐφαρμοσθέντων συστημάτων καὶ τῶν διαπραχθέντων τυχὸν σφαλμάτων πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς πρακτικωτέρας λύσεως διὰ τὰ ἑκάστοτε προκύπτοντα ζητήματα. Βεβαίως καὶ τῶν διαπραχθέντων σφαλμάτων καὶ τῶν γενομένων τυχὸν καταχρήσεων πρέπει νὰ γίνεται ἔλεγχος, ἀλλ’ ἔλεγχος στηριζόμενος ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν φημῶν, διαδόσεων καὶ δημοσιευμάτων, ἔλεγχος στρεφόμενος κατὰ τῶν ὑπευθύνων καὶ ἐπιδιώκων τὴν ἀπόδοσιν πολιτικῆς ἢ ποινικῆς εὐθύνης, ὁσάκις πράγματι ὑπάρχει τοιαύτη καὶ εἰς ὃ μέτρον ὑπάρχει. Μιᾶς τοιαύτης ἀληθῶς φιλοπροσφυγικῆς πολιτικῆς φυσικὸν εἶναι νὰ ἡγῶνται οἱ συνάδελφοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰδικώτερον τὸν προσφυγικὸν κόσμον, διότι ἐκεῖνοι εἶναι ἁρμοδιώτεροι παντὸς ἄλλου νὰ ἐκτιμῶσι τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη τὸ Κράτος, τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὴν προθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς δυσχερείας τῆς ἀμέσου ἱκανοποιήσεως ὅλων τῶν ἀναγκῶν. Ἐκεῖνοι δὲ ἄλλως τε, ὡς ἐγγύτερον πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον εὑρισκόμενοι καὶ καλύτερον τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ γνωρίζοντες, εἶναι πολλάκις οἱ ἐνδεδειγμένοι διὰ νὰ ὑποδείξωσι τὸν καλύτερον τρόπον θεραπείας αὐτοῦ. Ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ ἐκεῖνοι θὰ συμφωνήσωσιν ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσφυγικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως γενικωτέρας δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ πολιτική, ἥτις, ἀνεξετάστως υἱοθετοῦσα ὅλα τὰ προσφυγικὰ αἰτήματα καὶ ἀνεξελέγκτως ἁρπάζουσα κάθε παράπονον, ἀνάγει τοῦτο εἰς κεφάλαιον προσφυγικῆς δυστυχίας καὶ κραυγάζει διὰ τὴν ἄσκοπον δῆθεν κατασπατάλησιν τοῦ δανείου, διὰ φανταστικὰς ἀδικίας εἰς βάρος τῶν προσφύγων καὶ διὰ τὴν ἀμέλειαν καὶ ἀναλγησίαν τοῦ Κράτους ἔναντι τῶν προσφύγων. Τοιαύτη τακτικὴ δὲν εἶναι μόνον ἐστερημένη πολιτικότητος, εἰς τὰς παρούσας ἰδίως στιγμάς, ἀλλὰ ἐνέχει καὶ τὸν κίνδυνον νὰ δηλητηριάσῃ τὴν προσφυγικὴν ψυχὴν καὶ νὰ καταστήσῃ τὸν πρόσφυγα ἀγνώμονα πρὸς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐθυσίασεν ὅ,τι ἠδυνήθη ὑπὲρ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως καὶ διὰ τῶν θυσιῶν του ἐπετέλεσε θαύματα προκαλέσαντα τὸν θαυμασμὸν ἐγκυρωτάτων ἀντιπροσώπων τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Ἀλλ’ ἐνέχει ἀκόμη τὸν κίνδυνον ἡ τακτικὴ αὕτη νὰ καταστήσῃ δύσθυμον κατὰ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου τὸν ἐντόπιον πληθυσμὸν καὶ νὰ διαταράξῃ τὴν ἁρμονίαν καὶ τὴν ἀγάπην δύο στοιχείων προωρισμένων νὰ δράσωσιν ἀδελφικῶς ἄνευ διακρίσεως τοπικῆς καταγωγῆς εἰς ἐξυπηρέτησιν τῆς οἰκονομικῆς εὐημερίας καὶ τῆς ἐθνικῆς προόδου τῆς κοινῆς Πατρίδος. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ διαβλέπῃ ποῦ ἠδύνατο νὰ ἀγάγῃ καὶ ποῖον ὀλέθριον ἀντίκτυπον θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τοιαύτη πολιτική. Οὐδὲ ὑπάρχει ἄλλως τε καμμία ἀνάγκη νὰ τραποῦν τὸν ὀλισθηρὸν τοῦτον κατήφορον· ὑπάρχουν πλεῖστα ἄλλα θέματα, ἐφ’ ὧν δύνανται νὰ διαφωνήσουν οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἄρωσι τὴν ἐμπιστοσύνην των ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§373Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 3.15′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 3.25′ π. μ.)

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας ἔχει τὸν λόγον.

§376Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Κύριοι συνάδελφοι. Ἡ εἰς τὴν Ἀρχὴν ἄνοδος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως συνέπιπτε μὲ νέαν ὀξυτάτην φάσιν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος. Ἕν κῦμα ἀνταλλαξίμων κατέκλυζε τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία γονατισμένη ἤδη ὑπὸ τὸ δυσβάστακτον βάρος ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου προσφύγων, ἔβλεπεν ἑαυτὴν ὑποχρεουμένην νὰ ἀνοίξῃ καὶ πάλιν στοργικὴν τὴν ἀγκάλην της διὰ νὰ δεχθῇ τὰς 200 χιλιάδας ἀνταλλαξίμων, οἱ ὁποῖοι δίκην ἀνδραπόδων ἐξηκοντίζοντο εἰς αὐτὴν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τὰς ὄχθας τοῦ Βοσπόρου. Αἱ δυσχερεῖς στιγμαὶ ὑπενθυμίζουν τὴν τραγικότητα τῶν ἡμερῶν τῆς μοιραίας καταστροφῆς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐρχομένων δὲν ἦτο ἀνάλογος, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου ἀληθέστερον ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα ἦτο πλέον κεκορεσμένη, ὁ κόσμος εἶχε κουρασθῇ καὶ ἡ διενέργεια νέων ἐπιτάξεων εὕρισκεν ὀρθουμένην ἀκράτητον πρὸ αὐτῆς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν κρίσιμον ἐκαλεῖτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Συνεπλήρωσε τότε ἐν σπουδῇ τὰ συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἤδη ἀρχίσει ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ ἀπετελοῦντο ἀπὸ ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων τῆς Προνοίας καὶ τῆς Γεωργίας καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτοὺς εἰς μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁρίσει διὰ συγκεντρώσεις, ἰδίᾳ εἰς Κωνσταντινούπολιν, Μερσίναν, Σαμψοῦντα καὶ Τραπεζοῦντα. Εἰς Μερσίναν εἶχεν ἱδρυθῇ καὶ νοσοκομεῖον. Ἐξαπέστειλεν ἐκεῖ ἄφθονα εἴδη ὑγιειονομικά, τρόφιμα, ἱματισμὸν καὶ διάφορα εἴδη περιθάλψεως. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν ἀνατρέχων εἰς τὸ θλιβερὸν ἐγγὺς παρελθὸν διὰ νὰ ἀναφέρω τὴν κατάστασιν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν, οἱ ὁποῖοι διὰ μέσου ἀξένου καὶ ἀφίλου Χώρας κατήρχοντο εἰς τὴν παραλίαν. Ἐξαπέστειλεν ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις ἀτμόπλοια ἐπίτακτα καὶ κρατικὰ καὶ μετέφερεν αὐτοὺς εἰς τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχον ὁρισθῆ διὰ διαμονήν των. Ἐκτὸς τῆς περιθάλψεως παρείχετο εἰς 130.000 ἐξ αὐτῶν καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ παρέχηται ὡς ἐπίδομα 3½ δραχ. τὴν ἡμέραν, εἴς τινας δὲ περιφερείας τῶν Γενικῶν Διοικήσεων Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου, λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν συνθηκῶν εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἀνταλλάξιμοι εὑρίσκονται, τὸ ἐπίδομα ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι πεντάδραχμον. Διὰ τὴν στέγασιν προσεπάθησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποφύγῃ τὸ ἐπαχθὲς μέτρον τῆς ἐπιτάξεως καὶ δὲν ἐχρησιμοποίησεν αὐτὸ παρὰ ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχε χῶρος ἀχρησιμοποίητος ἐντελῶς. Ἀνήγειρεν ἐν σπουδῇ 8.150 μονίμους κατοικίας εἰς τὰς Θήβας, Μέγαρα, Σαλαμῖνα, Ἰτέαν, Ἀγρίνιον, Πάτρας, Χαλκίδα, Καλάμας, Θεσσαλονίκην, Σέρρας, Δράμαν, Καβάλλαν, Πράβιον, Πρέβεζαν, Μυτιλήνην, Χίον καὶ Σάμον, αἱ ὁποῖαι ἐστοίχισαν ὑπὲρ τὰ 160.000.000. Ἤρξατο δὲ ἡ ἀνέγερσις καὶ ἑτέρων 2.760 μονίμων κατοικιῶν εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ πλέον ἀνηγέρθησαν εἰς Ἀθήνας, Πειραιᾶ καὶ διαφόρους ἄλλας πόλεις περὶ τὰς 9.000 ξύλινα παραπήγματα. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνήσω προκειμένου περὶ τῶν τελευταίων αὐτῶν τὴν κρατοῦσαν τότε γενικὴν δυσφορίαν λόγῳ τοῦ ἐπικειμένου δριμέος χειμῶνος, κατὰ τὸν ὁποῖον πολλοὶ τῶν προσφύγων θὰ διέμενον εἰς τὸ ὕπαιθρον. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε τὸ ταχύτερον νὰ στεγάσῃ τὰς οἰκογενείας αὐτὰς καὶ πρὸς τοῦτο κατέφυγεν εἰς τὸ μέτρον τῆς προσωρινῆς στεγάσεως, ἀναθέσασα τὴν φροντίδα ταύτην εἰς τὸν ὀτρηρὸν συνάδελφον κ. Ν. Γρηγοριάδην. Τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀπέδωκεν ἡ προσωρινὴ στέγασις ὑπῆρξαν ἀντάξια τῶν προσδοκιῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κόπων τοῦ συναδέλφου. Μεταξὺ τῶν συνοικισμῶν τοὺς ὁποίους ἀνέφερα ἰδιαιτέρας μνείας εἶναι ἄξιοι δύο συνοικισμοί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἀληθεῖς πόλεις: Ὁ συνοικισμὸς τῆς Τούμπας ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ὁ συνοικισμὸς τῆς Νέας Φιλαδελφείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μίαν ὡραίαν καὶ συγχρονισμένην πόλιν. Μετὰ τὴν πάροδον τῆς ὀξείας ἐκείνης φάσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἡ Κυβέρνησις ἤρχισε νὰ μελετᾷ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετώπιζε ῥιζικῶς πλέον τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς στέγης. Ἐν ᾧ, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀστέγων—καὶ ἐννοῶ τοιούτους τοὺς ὑπὸ σκηνὰς εὑρισκομένους —εἶναι μικρός, ὁ ἀριθμὸς ὅμως τῶν κακῶς ἐστεγασμένων εἶναι μέγιστος. Θὰ ἀπετέλει δὲ ἀληθινὴν οὐτοπίαν ἡ ἀπόπειρα ὅπως ὅλος αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς στεγασθῇ κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν ἐφέτος. Τόσον ἐκ τῆς ἐπιτοπίου μελέτης τῆς καταστάσεως ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, ὅσον καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συγκεντρωθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, προκύπτει ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἄμεσον 20.000 κατοικιῶν πρὸς στέγασιν τῶν ὑπὸ σκηνὰς διαμενόντων εἰσέτι καὶ τῶν ὑπὸ τὰς χειρίστας συνθήκας ἐστεγασμένων, καὶ ἐννοῶ τοιούτους τοὺς εὑρισκομένους ἀκόμη εἰς τὰς ἀποθήκας, εἰς τρώγλας, εἰς σχολεῖα, εἰς διαφόρους καταυλισμοὺς καὶ ἐν γένει ἐκεῖ ὅπου ὁ συνωστισμὸς εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ προκαλῇ κίνδυνον τῆς δημοσίας ὑγείας καὶ τῆς ἠθικῆς. Ἡ ὑπὸ ὑγιεινὰς συνθήκας στέγασις τῶν ἀστῶν προσφύγων θὰ ἐπιτευχθῇ κατὰ τὰ ἑπόμενα 5–6 ἔτη διὰ τῆς ἀναγραφῆς καὶ κονδυλίου ἀναλόγου εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους πρὸς ἀνέγερσιν ὡρισμένων χιλιάδων κατοικιῶν κατ’ ἔτος. Πρὸς τελεσφορωτέραν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ὅπως καὶ αὕτη διαθέσῃ ἓν μέρος ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ της πρὸς στέγασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Τοιουτοτρόπως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπεφάσισε τὴν ἀνέγερσιν 8.000 περίπου ἀστικῶν κατοικιῶν. Ἀπὸ κοινοῦ μετὰ μηχανικῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κατὰ τὸ τελευταῖον ταξείδιόν μου εἰς Θράκην καὶ Μακεδονίαν ἔχομεν καθορίσει τὰς πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας αἱ κατοικίαι αὑταὶ θὰ γίνουν καὶ συγχρόνως τὰ οἰκόπεδα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀνεγερθοῦν καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν ἤδη παραχωρηθῆ. Προκειμένου περὶ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν 20.000 αὐτῶν κατοικιῶν κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ καλύτερον σύστημα εἶναι τῆς αὐτεπιστασίας. Τὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος τούτου ἔχουν ἀναπτυχθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τοῦ κ. Μανούση. Δὲν θὰ ἐπιμένωμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Μὲ ὅλα τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐφαρμοσθὲν ἰδίως εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην ἔδωσε τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα καὶ διὰ τοῦτο τὸ σύστημα αὐτὸ ὅπου εἶναι δυνατὸν πρέπει νὰ προτιμηθῇ.

§377Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἀπὸ πότε ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα αὐτό;

§378Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἤδη ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου καὶ θὰ τὸ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς, διότι εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ἔδωκεν, ὡς εἶπον, πολὺ καλὰ ἀποτελέσματα.

§379Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις υἱοθέτησε τὸ σύστημα αὐτό; Διατί μέχρι σήμερον δὲν ἔγινεν ἀπόπειρα ἐφαρμογῆς αὐτοῦ;

§380Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐξακολουθεῖ ἐφαρμοζόμενον. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, μία τάξις ἀστῶν ἀρκετὰ εὔπορος, ὥστε νὰ δύναται, ἂν τῆς παραχωρηθῇ τὸ οἰκόπεδον, νὰ κτίσῃ δι’ ἰδίων ἐξόδων. Οἱ ἀστοὶ οὗτοι συγκεκροτημένοι εἰς διαφόρους συνεταιρισμοὺς ζητοῦν νὰ τοῖς παραχωρηθοῦν οἰκόπεδα, καὶ ἡ Κυβέρνησις λίαν εὐμενῶς ἐξετάζει τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ ὅπου εἶναι δυνατὸν παραχωρεῖ οἰκόπεδα ὄχι μόνον τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ ἰδιωτικὰ τοιαῦτα. Ἡ παραχώρησις γηπέδων τοῦ Δημοσίου γίνεται ἐφόσον ταῦτα δὲν εὑρίσκονται εἰς μέρη κεντρικά, ἀποκτῶντα λόγῳ τῆς τοποθεσίας των ἐξαιρετικὴν σημασίαν. Πλὴν τούτου μελετᾶται καὶ καταρτίζεται ἡ σχετικὴ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία διὰ τὴν χορήγησιν καὶ οἰκοπέδων ἀνταλλαξίμων, κατόπιν, ἐννοεῖται, τῆς σχετικῆς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀποζημιώσεως. Καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὅμως ὅλων αὐτῶν τῶν μέτρων τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ λυθῇ. Εἴκοσι χιλιάδες προσφυγικαὶ κατοικίαι, ἂν ὑπολογισθοῦν πρὸς 25,000 δραχ. ἑκάστη, ἀντιπροσωπεύουν ἥμισυ δισεκατομμύριον καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ φυσικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῇ ἀπὸ τὸν κρατικὸν Προϋπολογισμόν. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἡ Κυβέρνησις ἐστράφη πρὸς τὰ ξένα κεφάλαια καὶ διαπραγματεύεται δάνειον 2.000.000 λιρῶν στερλινῶν. Αἱ διαπραγματεύσεις τόσον τοῦ δανείου αὐτοῦ ὅσον καὶ τοῦ συνοικισμοῦ Νέας Σμύρνης βαίνουσιν αἰσίως. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὅμως δὲν ἤθελεν εὐοδωθῆ, τότε ἡ Κυβέρνησις θέλει στραφῆ πρὸς τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ κ. Ν. Γρηγοριάδης, τῆς κατασκευῆς δηλαδὴ εὐθηνῶν κατοικιῶν. Μεγάλην συμβολὴν εἰς τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τῆς στέγης θέλει παράσχει καὶ ἡ ἀνέγερσις τοῦ συνοικισμοῦ Νέας Σμύρνης. Ἐπειδὴ ἡ ἀπαλλοτριωθεῖσα ἔκτασις ἐκρίθη ἀνεπαρκὴς λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν αἰτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ, ἡ Κυβέρνησης διὰ Διατάγματος τοῦ παρελθόντος Φεβρουαρίου ἔχει ἀπαλλοτριώσει ἕτερα 1250 περίπου στρέμματα, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ παραχώρησις οἰκοπέδων εἰς ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον αἰτήσεις. Ἐπίσης ἔλαβε πρόνοιαν ὅπως εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀναγραφῇ πίστωσις 26.000.000 δραχμῶν πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, συμφώνως πρὸς τὴν ἐκτιμητικὴν ἀπόφασιν τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων. Τὸ σχετικὸν Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν διανομὴν τῶν οἰκοπέδων ἔχει δημοσιευθῆ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» τῆς 22 Μαΐου, πρὸ ἑβδομάδος δηλαδή, καὶ ἡ διανομὴ θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἐρχομένης Δευτέρας. Τοιουτοτρόπως ἡ περικαλλὴς νύμφη τοῦ Αἰγαίου, τῆς ὁποίας τόσον τραγικὸν ὑπῆρξε τὸ τέλος, θὰ ἀναδύσῃ καὶ πάλιν παρὰ τὴν Φαληρικὴν ἀκτὴν ὡραία ὡς ἡ Μητρόπολις. Πλὴν τούτου ἡ Κυβέρνησις παραχωρεῖ 600 οἰκόπεδα ἐπὶ τῆς Πειραϊκῆς Χερσονήσου διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Νέας Καλλιπόλεως. Τὸ σχετικὸν σχεδιάγραμμα διεβιβάσθη ἤδη πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Σχεδίου Πόλεων.

§381Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πότε ἐγένετο ἡ παραχώρησις;

§382Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἢ καὶ προηγουμένως, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ σχεδιαγράμματος τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Σχεδίου Πόλεων καὶ περὶ τῆς προσεχοῦς διανομῆς τῶν οἰκοπέδων. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐργασίαν τῶν ἄλλων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἁπλῆ στέγασις τῶν ἀστῶν δὲν σημαίνει βεβαίως καὶ ἀποκατάστασις αὐτῶν ἐπαγγελματικῶς. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν συμβολήν, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων παρέσχε τὸ δάνειον τῶν 50.000.000, συνῆψε καὶ νέον τοιοῦτον 100.000.000, τὸ ὁποῖον καὶ διανέμεται ἤδη. Πλὴν τούτου ὑπεγράφη προχθὲς καὶ νέα σύμβασις 50.000.000 διὰ δάνειον πρὸς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους τοὺς ἐγκαταλείψαντας ἀκίνητον περιουσίαν ἐν Τουρκίᾳ, καὶ τὸ ὁποῖον λίαν προσεχῶς θὰ διανεμηθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν ἐπίσης ὅπως ἐνισχύσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ μᾶλλον διὰ τῆς ἠθικῆς αὐτῆς βοηθείας, διότι δὲν ἔχει τὰ χρηματικὰ μέσα ἵνα παράσχῃ καὶ ὑλικὴν τοιαύτην, διαφόρους ἐπαγγελματικοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ δὴ ταπητουργικοὺς καὶ ἁλιευτικούς, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ταπητουργεῖα ἔχουν ἤδη ἱδρυθῆ εἰς τὴν Νέαν Ἰωνίαν, εἰς τὴν Κοκκινιὰν καὶ εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀναστάσεως. Ἡ Κυβέρνησις δίδει ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τοῦτο, διότι διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῶν ταπητουργῶν καὶ τῆς περισυλλογῆς αὐτῶν ὄχι μόνον μία μεγάλη τάξις ἐπαγγελματιῶν θέλει ἀποκατασταθῆ, ἀλλὰ καὶ μία βιομηχανία ἐθνική, ἡ ὁποία τείνει νὰ ἐκλείψῃ καὶ νὰ διαρρεύσῃ, θὰ παρουσιάζῃ ἕνα νέον παράγοντα πλουτισμοῦ διὰ τὴν Χώραν, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον μεγαλυτέραν σημασίαν ἴσως καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν σταφίδα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἁλιευτικοὺς συνοικισμοὺς ἱδρύθησαν τοιοῦτοι εἰς τὸ Ἡράκλειον τῆς Κρήτης «Νέα Ἁλικαρνασσός», εἰς τὴν Αἰδηψὸν μὲ 70 κατοικίας, εἰς τὴν Σκίαθον μὲ 180. Ἕτερος ἐπίσης ἀνεγείρεται εἰς τὴν Ἐλευσῖνα ἀποτελούμενος ἐκ 250 κατοικιῶν, προβλέπεται δὲ καὶ ἡ ἀνέγερσις ἑτέρων ἓξ ἁλιευτικῶν συνοικισμῶν εἰς διάφορα μέρη τῆς Μακεδονίας. Μέχρις ὅτου ὅμως καταστῶσιν αὐτάρκεις οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες, ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε καθῆκον αὑτῆς ὅπως βοηθῇ αὐτοὺς διὰ τακτικῶν ἐπιδομάτων, εἴτε δι’ ἐκτάκτων συνδρομῶν καὶ τοιουτοτρόπως κατὰ τοὺς τελευταίους ὀκτὼ μῆνας, καθ’ οὓς εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἀρχῇ, ἔχει δώσει εἰς τοὺς πρόσφυγας ἄνω τῶν 100,000,000 δραχμῶν. Μολονότι διετάχθη γενικὸς ἔλεγχος πρὸς ἐξακρίβωσιν μήπως ἐν τῷ μεταξὺ πολλαὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν οὕτως ἢ ἄλλως ἐπαγγελματικῶς ἀποκατεστάθησαν καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην τοῦ κρατικοῦ βοηθήματος, ἐν τούτοις φρονῶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπικουρία τοῦ Κράτους εἶναι ἀμφιβόλου ἀποτελεσματικότητος καὶ διὰ τοῦτο μελετᾶται ὁ τρόπος τῆς καταλληλοτέρας ἐπικουρίας τοῦ Κράτους πρὸς τὰς πενομένας προσφυγικὰς τάξεις. Εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ὑγειονομικῶν ζητημάτων δρᾶσιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὀφείλει ἰδιαιτέρως νὰ ἐξαρθῇ ἡ σειρὰ τῶν ληφθέντων μέτρων πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι ἠπείλησαν τὴν Χώραν ὡς ἐκ τῆς ἁθρόας προσελεύσεως τῶν ἀνταλλαξίμων. Οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ δὲν ἐφείσθησαν τῆς Κυβερνήσεως, συγκεκριμένως δὲ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Κύρκος, ἐπεζήτησε διὰ τῆς χειμαρρώδους αὐτοῦ εὐγλωττίας νὰ παρασύρῃ τὴν Συνέλευσιν, ὥς ποτε ἡ ὁμώνυμός του Ὁμηρικὴ νύμφη τοὺς συντρόφους τοῦ Ὀδυσσέως. (Χειροκροτήματα). Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ ἀντιτάξωμεν εἰς ταῦτα παρὰ μόνον τὴν ξηρὰν ἀλλὰ περισσότερον πειστικὴν εὐγλωττίαν τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἀριθμῶν. Καὶ εἶναι γεγονὸς ἀνεπίδεκτον συζητήσεως ὅτι πολλαὶ χιλιάδες προσφύγων ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος εἰσῆλθον εἰς τὴν Χώραν ταύτην διὰ τῶν δύο αὐτῆς λοιμοκαθαρτηρίων· τοῦ λοιμοκαθαρτηρίου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου 150,000 ἀνταλλάξιμοι καὶ τοῦ λοιμοκαθαρτηρίου τῆς Θεσσαλονίκης 56,054, χωρὶς οὐδεμία ἐπιδημία νὰ ἀναπτυχθῇ. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ θὰ ἀπετέλει τίτλον τιμῆς δι’ οἱονδήποτε Κράτος καὶ ἐκ τῶν μᾶλλον προηγμένων. Εὐτυχῶς ὅτι καὶ εἰς τὴν παράταξιν ἐκείνην ὑπάρχουν ἀρκετοὶ ἰατροί, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσωσι τοὺς συναδέλφους των ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, τῆς ἀποτροπῆς δηλαδὴ τῶν ἐπιδημιῶν ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκοντο οἱ ἀνταλλάξιμοι, δὲν εἶναι γεγονὸς τυχαῖον. Καὶ δὲν ὀφείλεται οὔτε εἰς μαγγανείας οὔτε εἰς φυλακτά, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐφαρμογὴν ὅλων ἐκείνων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα διακελεύει ἡ σύγχρονος ἐπιστήμη. Ἐπὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ ζητήματος τῶν προσφύγων εἶναι ἀνάγκη νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱαιδήποτε ἐλλείψεις καὶ ἀτέλειαι, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἴτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν εἴτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν περίθαλψιν καὶ τὴν διατροφὴν τῶν προσφύγων ἔχουσιν ἄμεσον ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς ὑγείας αὐτῶν. Καὶ ὅμως τοιαῦτα ἦσαν τὰ ληφθέντα μέτρα, ὥστε ὄχι μόνον οὐδεμία ἐπιδημία κατὰ τὴν ἐν τοῖς λοιμοκαθαρτηρίοις διαμονήν των ἀνεπτύχθη, ἀλλ’ οὔτε ἓν σποραδικὸν κροῦσμα κατὰ τὴν ἔξοδον αὐτῶν καὶ τὴν διασπορὰν εἰς τὰ διάφορα μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχον ὁρισθῆ πρὸς ἐγκατάστασίν των δὲν εἶχεν ἀναφανῆ. Τὸ Κράτος σήμερον διὰ τὴν νοσηλείαν τῶν προσφύγων διαθέτει εἰς τὰ εἰδικῶς διὰ τοὺς πρόσφυγας καταρτισθέντα νοσοκομεῖα 2,645 κλίνας, ἀνεξαρτήτως τῶν κλινῶν αἱ ὁποῖαι διατίθενται εἰς τὰ εἰδικὰ τοῦ Κράτους θεραπευτήρια, δηλαδὴ φθισιατρεῖα, νοσοκομεῖα λοιμωδῶν νόσων καὶ λοιπὰ ὑγιειονομικὰ ἱδρύματα. Πλὴν τούτων ἔχομεν ἱδρύσει καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος 150 ἰατρεῖα καὶ φαρμακεῖα διὰ τὴν παροχὴν εἰς τοὺς πρόσφυγας φαρμάκων καὶ ἰατρικῆς βοηθείας. Δύο δὲ ἐθνικὰ ψυχιατρεῖα ἱδρύονται· τὸ ἓν τοῦ Στεφάνου καὶ Ἑλένης Καρανικολοῦ ἐκ χορηγήματος 200,000 δραχμῶν, καὶ τὸ ἕτερον εἰς Κεφαλληνίαν. Ἐπίσης διὰ τῆς δωρεᾶς Μιχαληνοῦ, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθη καὶ ἀκολούθως ἐπηύξησε δι’ ἰδιαιτέρων του ἐνεργειῶν ὁ κ. Βενιζέλος—16,000 λίραι Ἀγγλίας—καταρτίζονται καὶ ἐπιστημονικῶς τελειοποιοῦνται τὰ λεπροκομεῖα τοῦ Κράτους. Ἡ ὑγιεινὴ κατάστασις τῆς Χώρας καὶ ἰδιαιτέρως τῶν προσφύγων θὰ ἦτο πολὺ ἱκανοποιητική, ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ δύο μεγάλαι πληγαὶ αἱ μαστίζουσαι τὴν Χώραν. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἑλονοσίας καὶ τῆς φυματιώσεως. Διὰ τὴν πρώτην δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ γίνῃ λόγος περὶ ριζικῆς καταπολεμήσεως παρὰ μόνον μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἀποξηραντικῶν ἔργων, διὰ τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς μεριμνᾷ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως τῶν μεγάλων ἀρδευτικῶν ἔργων τοῦ Ἀξιοῦ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι σήμερον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν διὰ τῶν ἀντιελονοσιακῶν συνεργείων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θεωρῶ καθῆκόν μου, ὅπως καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Ἀμερικανικὸν Ἐρυθρὸν Σταυρόν, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς παροχῆς δέκα τόννων κινίνης, συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν καταστολὴν τῆς ἑλονοσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν νόσον, ἡ ὁποία μαστίζει τὸ Κράτος καὶ ἰδίως τοὺς πρόσφυγας, τὴν φυματίωσιν, ὁ κατ’ αὐτῆς ἀγὼν δὲν εἶναι ἐπιστημονικὸς καὶ ἰατρικὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ κοινωνικός, πρώτιστος δὲ παράγων πρὸς καταπολέμησιν αὐτῆς εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους διαβιοῦν οἱ πρόσφυγες. Κάθε μέτρον λοιπὸν τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν ἀποτελεῖ καὶ ἕνα παράγοντα καταπολεμήσεως τῆς νόσου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅπως οἱ φθισικοὶ περιορισθοῦν εἰς νοσοκομεῖα, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν τῶν κλινῶν εἰς τὰ ὑπάρχοντα φθισιατρεῖα, ἵδρυσε νέα τοιαῦτα, ὡς ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὰ Χανιὰ μὲ 150 κλίνας, ἐκ τῶν ὁποίων ἤδη λειτουργοῦν αἱ 40, εἰς τὸ Ἡράκλειον μὲ 150, ὁσονούπω δὲ ἱδρύονται φθισιατρεῖα εἰς τὴν Σάμον μὲ 100 κλίνας, εἰς τὴν Πέτραν μὲ 150 κλίνας, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ σχετικὸν νομοσχέδιον ἔχει ὑποβληθῆ, καὶ εἰς διάφορα ἄλλα μέρη τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Ἐνισχύομεν δέ, ἐφόσον τοῦτο εἶναι δυνατόν, καὶ τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ὅπου αὕτη ἐκδηλοῦται, διὰ τῆς ἐκχωρήσεως καταλλήλων γαιῶν πρὸς ἀνέγερσιν σανατορίων. Καὶ χθὲς ἀκριβῶς ὑπεγράψαμεν σχετικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκχωροῦνται κατάλληλοι παρὰ τὴν Βυτίναν γαῖαι πρὸς ἵδρυσιν σανατορίου ὑπὸ τῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τούτου ἱδρυθείσης Ἑταιρείας. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐξαιρέτου κλίματος τῆς Χώρας καὶ τῶν θαυμασίων βουνῶν της, τρέφω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι τὰ σανατόρια αὐτὰ θέλουν πολλαπλασιασθῆ ταχέως ὄχι μόνον διὰ νὰ περιστείλουν τὴν βροτολοιγὸν νόσον, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἀποτελέσουν μίαν πλουτοφόρον πηγὴν διὰ τὴν Χώραν, ἡ ὁποία ἀρκετὰ ἑκατομμύρια συναλλάγματος ἐξάγει κατ’ ἔτος διὰ τὴν θεραπείαν τῶν φυματικῶν της εἰς τὰ διάφορα σανατόρια τῆς Εὐρώπης. Διὰ τὴν λυσιτελεστέραν καταπολέμησιν τῆς φυματιώσεως ἱδρύσαμεν κατ’ αὐτὰς Ἑταιρείαν Ἀντιφυματικήν, ἡ ὁποία θὰ μελετᾷ καὶ θὰ εἰσηγῆται τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε πρέπει νὰ λαμβάνωνται. Οἱ πολυετεῖς ἀγῶνες, κύριοι συνάδελφοι, μᾶς ἐγκατέλειψαν βαρεῖαν κληρονομίαν. Ἑξήκοντα χιλιάδες ὀρφανὰ ἀναμένουν τὴν περίθαλψίν των ἀπὸ τὸ Κράτος. Ἡ Κυβέρνησις ἐπεξέτεινε τὸ δίκτυον τῶν ὀρφανοτροφείων καὶ οἰκοτροφείων εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἐκ τῶν 34 ὀρφανοτροφείων τὸ ἓν τρίτον ἀκριβῶς ἔχει ἱδρυθῆ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ συγκεκριμένως τὰ ὀρφανοτροφεῖα Καλαμῶν, Λαρίσης, Ὀλυμπίας, Σερβίων καὶ Πατρῶν καὶ τὰ οἰκοτροφεῖα Καστορίας, Πέλλης, Γρεβενῶν, Γενιτσῶν καὶ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν Οἰκοτροφεῖον. Πλὴν τῆς κρατικῆς περιθάλψεως τῶν ὀρφανῶν, μεγάλην συμβολὴν παρέχει καὶ ἡ μέριμνα τῶν ἰδιωτικῶν ὀρφανοτροφείων καὶ οἰκοτροφείων. Λειτουργοῦν δὲ τοιαῦτα ἕνδεκα ὀρφανοτροφεῖα ἀρρένων καὶ ὀκτὼ θηλέων, καθὼς καὶ τέσσαρα οἰκοτροφεῖα ἰδιωτικά. Εἰς αὐτὰ περιθάλπονται 2.265 ὀρφανά, παρέχομεν δὲ ἐπιχορήγησιν κατ’ ἔτος 2.500.000 δραχμάς. Ἐκ τῶν 60 χιλιάδων ὀρφανῶν αἱ 55.000 εἶναι προσφυγόπαιδες, 8.000 περιθάλπονται εἰς ὀρφανοτροφεῖα κρατικὰ καὶ ἰδιωτικὰ καὶ 6.000 περιθάλπει ἡ Ἀμερικανικὴ ὀργάνωσις «Νῆαρ Ἤστ Ρελήφ». Ἐναπομένουν 46.000 περίπου, ἐκ τῶν ὁποίων δέον νὰ ἀφαιρεθοῦν 10.000, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται τοποθετημένα εἰς διαφόρους ἐργασίας. Τὸ Κράτος ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν περίθαλψιν 36.000 ὀρφανῶν. Ἐξ αὐτῶν ὀρφανὰ πατρὸς εἶναι 21.000, μητρὸς 5.000, πατρὸς καὶ μητρὸς 9.000. Τὰ τελευταῖα αὐτὰ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅπως συγκεντρώσῃ καὶ περιθάλψῃ τὸ Κράτος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα θὰ ἱδρυθοῦν παιδικοὶ σταθμοί, περὶ τοὺς 40 περίπου, εἰς τοὺς ὁποίους αἱ μητέρες θὰ ἀφίνουν τὰ τέκνα των τὴν πρωίαν μεταβαίνουσαι εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐργασίας, καὶ θὰ παραλαμβάνουν αὐτὰ τὴν ἑσπέραν κατὰ τὴν ἐπιστροφήν. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποβάλει ἤδη σχέδιον νόμου «περὶ ὀρφανοσήμου», τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφέρῃ εἰς τὸ Κράτος περὶ τὰ 25.000.000 δραχμῶν. Θὰ παρεκάλουν τὴν Συνέλευσιν, ὅπως, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀγογγύστως ἀφῆκαν τὴν τελευταίαν πνοὴν μὲ τὸ ὄνειρον τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, φροντίσῃ ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκ τῶν πρώτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, ὡς γνωρίζετε, ἐλειτούργησεν ὡς νομικὸν πρόσωπον δημοσίου δικαίου ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1922. Τοιαύτην τότε ἔπρεπε νὰ λάβῃ μορφὴν καὶ λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπῄτον ταχεῖαν κίνησιν καὶ ἐλευθερίαν ἐνεργείας καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι εἶχεν ἀρκετὰς δωρεὰς ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Σήμερον ὅμως, ἐκλιπόντων τῶν λόγων αὐτῶν, δὲν ἦτο, νομίζω, ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον τὸ Ταμεῖον ὅπως ὑφίστατο μέχρι τοῦδε, ὡς ὀργάνωσις τελείως ἀνεξάρτητος καὶ ὑπὸ τὴν ἀδικαιολόγητον μορφὴν τοῦ νομικοῦ προσώπου.

§383Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ποίων λόγων ἐκλιπόντων;

§384Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τῶν δευτέρων ἰδίως λόγων. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ὑπὸ τὸν πλατωνικὸν μόνον ἔλεγχον τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο ὑπέστη τοιαύτην μεταρρύθμισιν, ὥστε ὁ ἔλεγχος νὰ εἶναι ἄμεσος, θὰ ἐξακολουθήσῃ ὅμως νὰ κυβερνᾶται ὡς ὀργανισμὸς αὐτόνομος ὑπὸ διοικητικοῦ συμβουλίου, ἀποτελουμένου ἐκ τεσσάρων ἐπιλέκτων προσφύγων ἢ ἐκ πληρεξουσίων τοιούτων καὶ ἀπὸ ἕξ κρατικοὺς ὑπαλλήλους, δηλαδὴ τρεῖς ἀνωτάτους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, ἑνὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἑνὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἑνὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ γενικοῦ δηλαδὴ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ὁποίου καὶ θὰ διατελῇ.

§385Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Νομικὸν πρόσωπον εἶναι;

§386Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶναι αὐτόνομος, ὡς εἶπον, ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ διοικῆται ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, χωρὶς νὰ ἀποτελῇ νομικὸν πρόσωπον. Συνιστῶνται δύο τμήματα· ἓν τμῆμα τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἓν τμῆμα τῶν οἰκονομικῶν μελετῶν. Διὰ τὸ πρῶτον τμῆμα θὰ προσληφθοῦν ἐπίλεκτοι μηχανικοὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἔξωθεν. Διὰ τὸ ἄλλο θὰ προσληφθῇ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς λογιστῶν.

§387Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Συγκεκριμένως ἡ ἐπερώτησις ἀφορᾶ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως. Θὰ παρακαλέσω λοιπόν, ἂν θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ μᾶς δοθῇ μία ἀκριβὴς πληροφορία, προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ λειτουργήσῃ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία.

§388Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ δημοσιευθῇ τὸ Διάταγμα αὔριον ἢ μεθαύριον.

§389Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Αὐτός, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς τῶν ἔργων καὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾶ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, καὶ αὐταὶ εἶναι αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀκολουθήσει, ἂν ἤθελε καὶ πάλιν ἀναβαπτισθῇ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης σας, δὲν λέγω δὲ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἄμεσον, τὴν ῥιζικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἄμεσον εἰσαγωγὴν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ὁριστικῆς αὐτοῦ διευθετήσεως. Καὶ ἡ ῥιζικὴ λύσις τοῦ ζητήματος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐξεύρεσιν χρημάτων. Ἠκούσατε προχθὲς τὴν τόσον ἐμπεριστατωμένην ὅσον καὶ φωτεινὴν ἀγόρευσιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Δοξιάδου. Καὶ αὐτὸς μᾶς ἐβομβάρδισε μὲ ἑκατομμύρια καὶ δισεκατομμύρια. Καὶ ἔχει ἀπολύτως δίκαιον! Πρὸς δικαίαν καὶ ἀμερόληπτον κρίσιν περὶ τῆς θέσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐκ παραλλήλου μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἔγιναν, μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀθλιότητας, αἱ ὁποῖαι ἀνάγλυφον παρουσιάζουν τὴν εἰδεχθῆ των ὄψιν, ὀφείλομεν νὰ μὴ παρορῶμεν καὶ ὅσα ἔγιναν. Νὰ μὴ ὑποτιμᾶται καὶ ἡ ἀγαστὴ προσπάθεια ὄχι μόνον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, τῆς ὁποίας, καίτοι ὀλιγοχρονίου, εὑρίσκει τις πολλαχοῦ καταφανῆ τὰ ἴχνη τῆς διαβάσεως, καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου, τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν θετικὴν ἐργασίαν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ προσφυγικὸν ζήτημα οὐσιωδῶς προήχθη, καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, μὲ τὴν πυρετώδη κίνησιν, ἡ ὁποία διεγράφη τότε, ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, θεωρήσασαι ὡς πανελλήνιον, ὡς ἐθνικὸν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, εἰργάσθησαν μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἑκάστη διέθετε καὶ σύμφωνα πρὸς τὰς ἑαυτῶν ἀντιλήψεις. Ἰδιαίτατα ὅμως δέον νὰ ἐξαρθῇ ἡ αὐταπάρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος, καίτοι κουρασμένος ἀπὸ τοὺς πολυετεῖς ἀγῶνας, δὲν ὤκνησε νὰ μοιρασθῇ μαζὶ μὲ τοὺς ἀδελφούς του πρόσφυγας τὸν δακρύβρεκτον ἄρτον του. Καθηλωμένος, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ Γολγοθᾶ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, καὶ βομβαρδιζόμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτὸς μὲ τὰ παράπονα καὶ τὰς ὀχλήσεις τῶν προσφυγικῶν Συλλόγων καὶ τῶν προσφύγων, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε παράπονα εἶναι τόσον δίκαια, αἰσθάνομαι ἀληθῆ ἀνακούφισιν ὅταν τὴν ἑσπέραν παρακολουθῶ τὴν διαγραφομένην προσφυγικὴν κίνησιν εἰς τὰς γείτονας Χώρας. Γνωρίζετε ὑπὸ ποίας συνθήκας ἀνεχώρησαν ἐντεῦθεν οἱ πρόσφυγες Τοῦρκοι, ὑπὸ συνθήκας ἐντελῶς διαφορετικὰς ἀπὸ τὰς ἰδικάς μας, παραλαβόντες μαζί των τὰ παράθυρα τῶν οἰκιῶν των καὶ τὰς κεράμους των, μετέβησαν δὲ ἐκεῖ ἵνα ἐγκατασταθῶσιν εἰς περιουσίας τετραπλῆς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐνταῦθα κατέλιπον. Καὶ ὅμως αἱ διενέξεις, ἐξικνούμεναι πολλάκις καὶ μέχρις ἐνόπλων ρήξεων, εὑρίσκονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κατὰ τὸ τελευταῖον εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην ταξίδιόν μου συχναὶ ἦσαν αἱ μεταπτώσεις ἀπὸ τῆς λύπης εἰς τὴν χαρὰν καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς εἰς τὴν λύπην. Μετὰ τὰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις ἐκ τῶν καπναποθηκῶν τῆς Καβάλλας καὶ τὴν θέαν τῆς Νέας Καρβάλλης, ὀλίγον παρακάτω ἀντίκρυσα μίαν ζωὴν προσφυγικὴν σφύζουσαν, μίαν ζωὴν παλλομένην νὰ ξεχύνεται ἀπὸ παντοῦ, νὰ ἀναβρύῃ ἀπὸ ὅλας τὰς πηγὰς καὶ νὰ δημιουργῇ ἐλπίδας ἑνὸς αἰσιωτέρου μέλλοντος. Ἦτο συγκινητικὸν τὸ θέαμα τῶν προσφύγων ἀνδρῶν, γυναικῶν καὶ παιδίων νὰ κύπτουν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καὶ νὰ ἀναμοχλεύουν τὰ σπάργανα τῆς γῆς, τῆς φιλοστόργου γῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀποδώσῃ αὔριον ἑκατονταπλασίως τοὺς θησαυροὺς τοὺς ὁποίους τῇ ἐνεπιστεύθησαν. Κατὰ τὰς ὑπαρχούσας πληροφορίας, 75% ἐκ τῶν ἀγροτῶν, κατόπιν τῆς προμηνυομένης πλουσίας ἐφετεινῆς ἐσοδείας, θὰ ἀποδῶσιν αὐτάρκεις. Καὶ ἀκούω ἤδη τὸν ὑπόκωφον ψίθυρον περιαλγοῦς συναδέλφου, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθὲς ἐξετόξευσε βαρεῖαν μομφὴν ἐναντίον μου, ὅτι ἡ προσφυγικὴ δυστυχία μὲ ἀφίνει ἀσυγκίνητον. Δὲν εἶμαι, κύριοι, ἀνάλγητος. Αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ τὴν προσφυγικὴν δυστυχίαν, ὅπως τὴν αἰσθάνονται ὅσοι πράγματι τὴν ζοῦν, καὶ ὁ πόνος ὁ προσφυγικὸς εὑρίσκει καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου ψυχὴν τὴν ἀπήχησιν τὴν ὁποίαν εὑρίσκει καὶ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι μὲ τὰς ἀτελειώτους καὶ συστηματικὰς ἱερεμιάδας, μὲ τοὺς λυγμοὺς καὶ τὸ θρηνητικὸν ὕφος, τὸ ὁποῖον ἐσυνηθίσαμεν νὰ κρατῶμεν, προάγεται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ὅλως ἀπ’ ἐναντίας· διὰ τῆς συστηματικῆς ἀρνήσεως κάθε γενομένης θετικῆς ἐργασίας προκαλοῦμεν τὸν σκεπτικισμὸν τῶν ξένων ἐπὶ τὴν ζωτικότητα τῆς ἡμετέρας Χώρας καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν πάσης οἰκονομικῆς ἔξωθεν ἐνισχύσεως, τῆς ὁποίας ὅμως τὴν ἀνάγκην ἀναγνωρίζομεν ὅλοι. Ἡ δυσφορία ὅλων μας, καὶ τῆς Κυβερνήσεως πρώτης, διὰ τὴν ἐκκρεμότητα εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦσι πλεῖστα ὅσα προσφυγικὰ ζητήματα εἶναι εὐεξήγητος. Ὅταν ὅμως μία Ἀγγλία ἐκάμφθη ὑπὸ τὸ βάρος ὀλίγων ἑκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων Βέλγων, εἶναι, νομίζω, δίκαιος ὁ θαυμασμὸς ὁ ὁποῖος ἀκούεται ἀπὸ τοὺς ξένους διὰ τὴν ζωτικότητα τῆς Χώρας. Ὅ,τι συνετελέσθη μέχρι τοῦδε καὶ ὅ,τι συντελεῖται θὰ ὀνομασθῇ ἀσφαλῶς εἰς τὸ μέλλον τὸ «νέον Ἑλληνικὸν θαῦμα». Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ λησμονῶμεν ποῖος ἦτο ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐδημιούργησαν τὴν προσφυγικὴν δυστυχίαν. Εἶχον σχηματίσει τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν οἱ ἀντίπαλοί μας ὅτι, ἐκριζώνοντες 1,500,000 προσφύγων καὶ ἀνατινάσσοντες αὐτοὺς ἐπὶ τῆς μικρᾶς αὐτῆς Χώρας, θὰ τὴν ἐθρυμμάτιζον. Θὰ ἐπήρχοντο τοιουτοτρόπως ἀνατροπαὶ κοινωνικαί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπροκάλουν τὴν ἀποσύνθεσιν καὶ τοῦ Κράτους, ὅπως ἐπροκάλεσαν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν τοῦ Στρατοῦ. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἀντικειμενικός των σκοπός, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε. Καὶ ὄχι μόνον ἀπέτυχεν, ἀλλὰ καὶ ἐπροκάλεσεν ἀποτελέσματα ἀντίθετα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐπεδίωκον. Ἡ θαυμασία αὐτὴ εἰς ἀντοχὴν καὶ ζωτικότητα Ἑλληνικὴ φυλὴ ἐκάμφθη πρὸς στιγμήν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὀρθωθῇ καὶ πάλιν εὐσταλὴς καὶ ἄλκιμος καὶ νὰ βροντοφωνήσῃ εἰς τὸν ἔκπληκτον κόσμον ὅτι Ἑλληνικὸς εἶναι ὁ μῦθος τοῦ Ἀνταίου. Οἱ πρόσφυγες διὰ τῆς φιλοπονίας καὶ ἐργατικότητός των ἔδωσαν ἕνα τόνον ὅλως ἐξαιρετικὸν εἰς τὴν ζωὴν τῆς Χώρας, ηὔξησαν τὰς πλουτοπαραγωγικὰς δυνάμεις αὐτῆς, ἠλλοίωσαν τὴν ἐθνολογικὴν σύστασιν τῆς Χώρας, ἐκεῖ ὅπου τὸ ἡμέτερον στοιχεῖον ἐμειονοψήφει, καὶ ὑφαίνουν καρτερικὰ τὸ μέλλον μιᾶς καλυτέρας Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§390Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον.

§391ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§392Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν τολμῶ νὰ ζητήσω τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, τὸ πράττω διότι δὲν μένει καιρὸς δι’ ἄλλην ἐργασίαν καὶ εἶναι λόγος στοιχειώδους ὑγιεινῆς νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν τὸ ἀπόγευμα, νομίζω δὲ ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ζητήσω, διότι ἕως χθὲς ἠκούομεν πάντοτε τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, ἐνῷ σήμερον προώδευσεν ἡ συζήτησις ὅπως προώδευσε, διότι ἡμεῖς χθὲς διενυκτερεύσαμεν καὶ παρεμείναμεν διὰ νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος. Ἡ ἐπιθυμία ὅλων μας εἶναι νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις, ὑποθέτω ὅμως ὅτι ὅλη ἡ Συνέλευσις εἶναι καταπεπονημένη καὶ οἱ περισσότεροι ἡμῶν παρηκολούθησαν τὴν συνεδρίασιν ὅλην χθές, καθόσον εἰς πολλοὺς πληρεξουσίους ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει ἀντίρρησιν.

§393Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἀπὸ χθὲς ἐγνώριζεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ὅτι θὰ ἐπερατοῦτο σήμερον ἡ συζήτησις, ἔλαβα δὲ τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὸ Σάββατον περὶ ὥραν 9ην θὰ εἶχε κάπου νὰ μεταβῇ. Κατὰ συνέπειαν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἰδοποιήθησαν καὶ παρεκάλεσα νὰ ὑποστῶσι τὴν τελευταίαν ταύτην ὁλονυκτίαν διὰ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐπεξετάθη ὅσον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῇ. Κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἂν θέλητε νὰ μὴ καταπονούμεθα, ἐγὼ πρῶτος παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§394Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Πράγματι χθὲς εἶπον ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ μεταβῶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἀλλὰ δὲν προέβλεπον τὸ μῆκος τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ συζήτησις καὶ δι’ αὐτὸ θυσιάζω καὶ τὴν ἄλλην συνεδρίασιν διὰ νὰ μὴ ἀπουσιάσω τῆς Συνελεύσεως. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι χθὲς μοὶ ἐμήνυσεν ὅτι θὰ ἐπεθύμει νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις τῇ 9ῃ ὥρᾳ.

§395Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἦτο ἡ ἑορτή, εἶπον ὅτι, ἂν ἤθελεν ἡ Συνέλευσις, θὰ ἠδύνατο νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις τῇ 9ῃ ὥρᾳ.

§396Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Χθὲς ἔμαθον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεπαύετο εἰς τὸ Φάληρον, ἐνῷ ἡμεῖς ἐμέναμεν ἐδῶ.

§397Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ κοιμᾶσθε μέχρι τῆς 12ης.

§398Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο στοιχειώδης εὐγένεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τῆς ὁποίας τὴν ἀξίωσιν πάντοτε ὑπεχωρήσαμεν, νὰ δεχθῇ καὶ τὴν ἰδικήν μας ἀξίωσιν.

§399Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πρὸ ὀλίγου χρόνου ἀκόμη ἠξίωσε νὰ μὴ γίνῃ ψηφοφορία εἰς πρωϊνὰς ὥρας, ὁπότε ἔλειπον πληρεξούσιοι.

§400Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν θέλητε μόνον διὰ τὴν ψηφοφορίαν, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἀναβληθῇ. Ἀλλὰ σήμερον νὰ τελειώσωμεν. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§401Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἀπεφασίσθη ἡ συνέχισις τῆς συνεδριάσεως;

§402ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις;

§403Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπὶ ἓξ ἡμέρας εὑρισκόμεθα ἐδῶ ἀπὸ τῆς 4ης πρωινῆς· ἡ καταπόνησις συνεπῶς εἶναι φανερά.

§404ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ψηφοφορία, ψηφοφορία.

§405Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσιν ὅτι, μολονότι ἔπρεπε νὰ εἴπω τινά, εἰδικώτερον δὲ διὰ τὰς μεγίστας δυσκολίας αἱ ὁποῖαι συνηντήθησαν διὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου, ἐν τούτοις παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καί, ἂν πρόκειται νὰ θεωρήσωμεν τερματισθεῖσαν τὴν συζήτησιν, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 6 διὰ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§406ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τώρα νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία, κ. Πρόεδρε.

§407Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω.

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐρωτηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως. Ἀλλὰ νομίζω συζητήσιμον, ἂν ὀνομαστικὴ κλῆσις ἐπιτρέπεται γενικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§409Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον ἡ συζήτησις δὲν ἐπερατώθη, δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ τοιαύτη πρότασις.

§410Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως.

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως παρατηρῶ ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ Πρόεδρος κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων, συναινέσει δὲ τῆς Βουλῆς τὸ τέλος αὐτῶν. Ὁσάκις πρόκειται περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως, πρὶν ἐξαντληθῶσι τὰ θέματα ταύτης ὁ Πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν, ἐξ οἰκείας συνήθως πρωτοβουλίας, ἂν δέχηται νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἑπομένως θεωρῶ ἀμφίβολον τὸ ζήτημα καὶ πρὶν ἢ ἀποφασίσω ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὰς ἀντιλήψεις τῆς Συνελεύσεως.

§412Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἄρθρον 20 δὲν λέγει τοιοῦτόν τι.

§413Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§414Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§415Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν λόγον ἐζήτησα.

§416Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως διὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως. Ἐφόσον δὲ ὑπάρχει ρητὴ ἀπαγόρευσις εἰς τὸ νὰ ὑποβληθῇ πρότασις τοιαύτης φύσεως, ὑποθέτω ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δύναται νὰ ζητηθῇ ἀπόφασις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. καίτοι δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι πρότασις τοιαύτη εἶναι ἀσυνήθης. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι δύναται νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§417Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς ψῆφος τῆς Συνελεύσεως θὰ ληφθῇ ὡς ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§418Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριοι συνάδελφοι, εὐφυολόγος ἀληθῶς συνάδελφος. ὁ κ. Μπούμπουλης...

§419ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐπὶ τίνος ὁμιλεῖ, κύριε Πρόεδρε;

§420Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπὶ τῆς προτάσεως καὶ τῆς ἀντιπροτάσεως ἡμῶν.

§421ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔγινε δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ ψηφοφορίας;

§422Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς τὴν ἀποκρούομεν διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν. Ὑπάρχει ἀντιπρότασις ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦμεν.

§423Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχομεν ἀντιρρήσεις.

§424Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐμπαίζετε τὴν Συνέλευσιν καὶ εἶναι αἶσχος ὅτι δεικνύετε αὐτὴν τὴν συμπεριφοράν. (Θόρυβος).

§425ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ ἀνακαλέσῃ.

§426Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις, ἂν δὲν ἀνακαλέσῃ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς κάμνῃ ἐδῶ μέσα τὸν παλληκαρᾶν. (Θόρυβος).

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά, λόγῳ τοῦ θορύβου.

(Ὥρα 4.40′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4.50′ π. μ.)

§428ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§429Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ κόπωσις, ὡς ἐκ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, ὁμολογῶ ὅτι ἔσχε τοιαύτην ἐπίδρασιν ἐπ’ ἐμοῦ, ὥστε μοὶ διέφυγε φράσις, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθην νὰ συγκρατήσω. Ἡ διαφυγὴ τῆς φράσεως ἐκείνης σᾶς βεβαιῶ ὅτι μοὶ προκαλεῖ βαθυτάτην λύπην. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ἐνώπιον ὑμῶν νὰ ἀνακαλέσω ταύτην καὶ νὰ ζητήσω συγγνώμην ἀπὸ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδεμίαν εἶχον πρόθεσιν νὰ προσβάλω τινά, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὁλόκληρον κομματικὴν παράταξιν. Ἦτο μία φράσις διαφυγοῦσα τῶν χειλέων μου χωρὶς κακὴν πρόθεσιν.

§430Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἦτο τόσον ἀπρόοπτος ἡ φράσις, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τῆς ἀκοῆς μου ἐκ μέρους προσώπου, τοῦ ὁποίου οἱ πρόγονοι, ὡς λέγει ἡ ἱστορία, ἠγωνίσθησαν καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἀπὸ ἀντιπρόσωπον μὲ τὸν ὁποῖον αἱ σχέσεις μου ὑπῆρξαν πάντοτε φιλικώταται, ὥστε δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν ἐκ τῶν ἰδικῶν μου χειλέων, δεδικαιολογημένως πλέον καὶ ὑπὸ τὴν ψυχολογίαν τῆς ἀμύνης, ἐξῆλθε φράσις δυναμένη νὰ θίξῃ τὸν κ. συνάδελφον. Ἂν τοιαύτη φράσις ἐξῆλθεν, ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης· ἂν τοιαύτη φράσις ἐξῆλθεν, ἂς θεωρηθῇ ὡς μὴ λεχθεῖσα. Ἐκτὸς τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ μηχανικὴ διευκόλυνσις τῶν κυρίων πληρεξουσίων διὰ μιᾶς διακοπῆς διὰ τὸ ἀπόγευμα τῆς σήμερον, θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ἓν ἐπιχείρημα οὐσιαστικόν, κατ’ ἐμέ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ βαρύνῃ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, ἤρχισα λέγων ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ ἄστοχος ἐπέμβασις τοῦ κ. συναδέλφου κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, τὰ ἑδώλια τῆς Δεξιᾶς ἦσαν ἀπολύτως κενά, ἡμεῖς δὲ παρεμείναμεν ἐδῶ, ἵνα μὴ ἡ Κυβέρνησις μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι ρήτορες καὶ ἐψηφίσθη ἡ πρότασις. Ἀληθῶς, κύριοι, τὸ πραγματικὸν τοῦτο περιστατικὸν εἶναι ἀναντίρρητον. Ἐκτὸς τοῦ κ. Μερλοπούλου, δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ διέκρινεν ἕτερον πληρεξούσιον ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος. Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ἀποψινὴν ἑσπέραν—καὶ εἶναι βεβαίως τοῦτο ἀξιέπαινον καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ περιέργους σκέψεις —τὰ ἑδώλια τῆς Δεξιᾶς εἶναι πλήρη, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι εἰς τὴν Δεξιὰν ὑπῆρχεν ἡ πεποίθησις ὅτι ἡ συζήτησις τελειώνει μέχρι ψηφοφορίας τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἂν δὲ ἐγένετο συνεννόησις μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», τοιαύτη ἀνακοίνωσις δὲν ἐγένετο εἰς ἡμᾶς. Ἑπομένως κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν προσῆλθον οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως ἐν γνώσει ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διεξαχθῇ ἀγὼν καὶ οἱ φίλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προσῆλθον ἐν τῷ μέτρῳ τῷ ὁποίῳ προσέρχονται καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ἑσπέρας.

§431ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς διακοπῆς ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ψηφοφορίαν χθὲς τὸ βράδυ. Σήμερον νὰ ὁμιλήσουν δύο ἐκ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐκ τῆς Ὁμάδος τῶν προσφύγων καὶ νὰ καταλήξωμεν εἰς ψηφοφορίαν. Ἄν δὲν ἔτυχε νὰ τὸ μάθητε...

§432Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων δὲν τὸ ἔμαθον.

§433Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, νομίζω ὅτι εἶχε ληφθῆ ἡ ἀπόφασις νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις χθὲς τὴν ἑσπέραν. Ἄν ἔλειπον οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἴσως εὑρίσκοντο εἰς τὴν αὐτὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν εὑρέθην καὶ ἐγώ.

§434Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠρώτησα πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ τὸ Προεδρεῖον μοὶ ἀπήντησε 15. Τότε ἀντελήφθην ὅτι, ἂν ἐλύετο ἡ συνεδρίασις εἰς τὰς 9½, δὲν θὰ ἐτελειώναμεν οὔτε τὴν Δευτέραν. Παρεκάλεσα λοιπὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ βλέπετε ὅτι τῇ ἐπιμονῇ μου ἡ συζήτησις ἐτερματίσθη σήμερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ἑδώλια τὰ ἄλλα εἶναι κενὰ καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω ὅτι εἴμεθα τελείως δικαιολογημένοι ζητοῦντες νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἀπόγευμα.

§435Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ὑπενθύμιζον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἰς προγενέστερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐπίσης εἶχε τελειώσει ἡ συζήτησις εἰς ὥραν πολὺ ἀκατάλληλον διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχε—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν συνέπραξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν ἐπιτυχίαν αὐτήν—ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχε, λέγω, τὴν ἀναβολὴν μὲ τὴν αἰτιολογίαν ὅτι ἦσαν ἀπόντες πληρεξούσιοι τινές.

§436Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία εἰς τὰς 6. Παραιτοῦμαι καὶ τοῦ λόγου, ἀλλὰ νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία εἰς τὰς 6. Μὴ μοῦ εὑρίσκετε ἀντίφασιν.

§437Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐδέχθητε, ἀρχῆθεν μάλιστα, νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία μετὰ μεσημβρίαν. Ἀλλ’ ἂν ζητοῦμεν τὴν ἀναβολήν, τὴν ζητοῦμεν λόγῳ κοπώσεως, διότι ἡ πλειονότης τῶν πληρεξουσίων δὲν παρηκολούθησε τὰς συζητήσεις, συζητήσεις διαφωτιστικάς, διότι θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι τόσον σοβαρά, ὥστε πρέπει νὰ διεξαχθῇ ἐν πλάτει, ἂν δὲ δὲν στέρξητε εἰς τὴν ἀναβολὴν, θὰ στερηθῶμεν τοῦ δικαιώματος νὰ ἀκούσωμεν τοὺς πρυτάνεις τοῦ Κοινοβουλίου ἀναπτύσσοντας τὰς γνώμας των. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως νὰ δεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὴν ἀναβολήν. Ἂν παραιτεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ λόγου, δὲν ὑποθέτω ὅτι ἀπαλλάσσεται μιᾶς ὑποχρεώσεως, καὶ ἂν δὲν ὁμιλήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ τὸν δικαιολογήσῃ ἀρνούμενον νὰ ὁμιλήσῃ. Ἑπομένως τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ χωρισθῇ καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου, κατὰ τὴν ὁποίαν, διακοπτομένης τῆς συζητήσεως τώρα, δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἀπόγευμα εἰς τὰς 5 ἢ 6, ἂν θέλετε, καὶ νὰ τελειώσῃ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ δυνάμενος νὰ ὑποπτευθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ καθορίσῃ καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὴν μάχην.

§438Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ νεωτέρα ἀπόφασις, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ὁρισθοῦν ὀνομαστικῶς οἱ ρήτορες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ὁμιλήσουν ἀκόμη, καθὼς καὶ ὁ χρόνος θὰ ἠδύνατο νὰ ὁρισθῇ εἰς 20 λεπτὰ διὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων...

§439Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ βάλετε κλεψύδραν εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀρχηγῶν.

§440Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ρήτορες, οἱ ὁποῖοι ὑπολείπονται;

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι οἱ κύριοι Ἐμμανουηλίδης, Μπακάλμπασης, Μαρσέλος καὶ Ἀρτεμιάδης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἐκκρεμὴς μία πρότασις, ἡ ὁποία τίθεται εἰς ψηφοφορίαν.

§442Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφόσον ὑπάρχει τόση εὐγενὴς ὑπομονὴ ἀπὸ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι σπανίως παρευρίσκονται εἰς τὰς συνεδριάσεις, ἂς συνεχίσωμεν ἕως αὔριον τὴν πρωίαν.

§443ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ε. Ἐμμανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§444Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§445ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§446Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λαβὼν τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω πρὸ δύο μηνῶν, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόψεις μου, ἐδίστασα ἐπὶ πολύ, ἂν ἔπρεπε καὶ πάλιν νὰ συμμετάσχω τοῦ ἐλέγχου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ κατεύθυνσις ὅμως ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὰς συζητήσεις κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις ἐκ μέρους πληρεξουσίων τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν ὑπηγόρευσε τὴν συμμετοχήν μου, ὡς στοιχειώδη ἠθικὴν ὑποχρέωσιν. Οὐδέποτε, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐφαντάσθημεν, ὅτι θὰ εὑρίσκετο Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τὸ σοβαρώτερον κοινωνικὸν πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ χειρισθῇ ὡς ὅπλον διχασμοῦ τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος καί, ἐπ’ αὐτοῦ στηριζομένη, νὰ θελήσῃ νὰ παρατείνῃ τὴν εἰς τὴν Ἀρχὴν παραμονήν της. Ἡ τολμηρὰ αὐτὴ πεποίθησις ἐσχηματίσθη παρ’ ἐμοὶ κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης τῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου πολιτικῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τεινούσης, διὰ τῶν μέτρων αὐτῆς, εἰς διχασμὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς ἀναβίωσιν τοῦ δόγματος τοῦ «αὐτοχθονισμοῦ» καὶ «ἑτεροχθονισμοῦ». Καὶ ἐξηγοῦμαι: Δὲν ὑπῆρξε Κυβέρνησις εὐτυχεστέρα ἀπὸ τὴν παροῦσαν ἀπὸ ἀπόψεως κληρονομίας καὶ εἰς νομοθετικὰ καὶ εἰς διοικητικὰ μέτρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ προβλήματος. Πρὸ τῆς ἀνόδου αὐτῆς εἰς τὴν Ἀρχήν, αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ διὰ σειρᾶς μέτρων νομοθετικῶν, διοικητικῶν καὶ συμβάσεων, ἐξησφάλισαν βραδέως μὲν λόγῳ τῆς σοβαρότητος, ἀσφαλῶς ὅμως τὴν βάσιν τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Σειρὰ ὅλη νομοθετημάτων ἐκανόνιζε τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς ἐν τῷ συνόλῳ. Διάταγμα ἱδρύσεως Γενικῆς Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς μεθ’ ὅλων τῶν συμπληρωματικῶν Διαταγμάτων καὶ τῶν ἐγκυκλίων ἐξησφάλιζε τὴν διαχείρισιν καὶ συγκράτησιν τῆς ἐν Ἑλλάδι μουσουλμανικῆς περιουσίας καὶ ὑπεβοήθει κατάστρωσιν κτηματολογίου προσωρινοῦ καὶ στατιστικοποίησιν τῶν δηλώσεων τῶν δικαιουμένων προσφύγων καὶ προσωρινοῦ αὐτῶν ἐλέγχου. Νόμος 3166, νόμος οὐχὶ ταμιευτικός, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη ἐκ μέρους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐξασφαλίζων τὴν προσωρινὴν στέγασιν, εὑρίσκετο ἐν ἐφαρμογῇ. Ἀγροτικὸς νόμος, ὑποβληθεὶς ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἐνηρμόνιζεν ὅλα τὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης νομοθετικὰ μέτρα πρὸς τὰς νέας συνθήκας καὶ τὴν νέαν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα, λόγῳ τῆς παρουσίας τοῦ ἀγροτικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ Ἐπιτροπή, εἰς ἥν, δυνάμει εἰδικῆς ἐντολῆς, παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον, ἀόκνως ἐργασθεῖσα, παρέδιδε τοῦτο ὑπὸ τύπον Νομοθετικοῦ Διατάγματος μὲ δύναμιν ἀμέσου ἐφαρμογῆς εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἕτερον Διάταγμα, ἐξασφαλίζον τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν διάθεσιν τῆς μουσουλμανικῆς ἐν Ἑλλάδι περιουσίας, εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸ Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως ἀνεξαρτήτου Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἐξ ἄλλου δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐξαντληθῆ τὸ δεύτερον ἀγροτικὸν δάνειον ἐκ 50,000,000 δραχμῶν, οὔτε τὸ πρῶτον ἐπαγγελματικὸν ἐξ ἑτέρων 50.000.000 δραχμῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐκ μέρους τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς διαδεχθείσης αὐτὴν ἐγένετο σχετικὴ ἐνέργεια παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν προκειμένου περὶ μεταβολῆς ἐπὶ τὰ κρείττω τοῦ ἀρχικοῦ Πρωτοκόλλου τῆς συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Κατεβλήθη μέριμνα ἐκ μέρους τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως—ὑποθέτω ὅτι ἐξηκολούθησε καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας—καὶ ἐπετεύχθη ἡ σύναψις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, εἰς ἣν συνετέλεσε καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Αὐτὸ ἐν ὀλίγοις τὸ ἐνεργητικὸν τὸ ὁποῖον ἐκληροδοτήθη εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ μὲ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἵνα κατορθώσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς εἰλικρινῆ ἔλεγχον τῶν ὑπ’ αὐτῆς ἐκτελεσθέντων, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν, τὴν ὁποίαν ἐπ’ αὐτοῦ ἠκολούθησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ἑπομένως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν τὰ διάφορα νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐκ μέρους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν αὐτῶν, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ διοικητικὰ τοιαῦτα καὶ νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ὅλην αὐτὴν νομοθεσίαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ της. Ὡς εἴπομεν, ἀρχόμενοι τοῦ λόγου, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν, εὗρε τὸ Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἐκηρύχθη κατ’ αὐτοῦ, δικαίωμα βεβαίως αὐτῆς ἀπόλυτον. Διερωτώμεθα ὅμως: Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ; Ποίαν στάσιν ἐτήρησεν ἐπὶ τοῦ φλέγοντος ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων καὶ ποῦ κατέληξεν; Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου της εἶχε δηλώσει ὅτι δὲν προτίθεται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἐν λόγῳ Διάταγμα. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τούτων ἐγεννήθη ὁλόκληρος συζήτησις περὶ τῆς στάσεως τὴν ὁποίαν θὰ τηρήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ. Παρεκλήθη ὁ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὅπως πληροφορηθῇ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τί σκέπτεται νὰ πράξῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Αὐτὰ ἐγένοντο κατὸ μῆνα Ὀκτώβριον. Κατὰ Δεκέμβριον προσέρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἀρχίζει συζήτησις ἐπὶ τοῦ Διατάγματος καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ ὁ ὁποῖος προετίθετο νὰ διαχειρισθῇ καὶ διαθέσῃ τὴν ἐν Ἑλλάδι μουσουλμανικὴν περιουσίαν, καὶ μᾶς ὑποβάλλει τὴν γνώμην τῆς ἀναθέσεως διὰ συμβάσεως τοῦ ἔργου τούτου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, μετὰ τῆς ὁποίας, ὡς μᾶς ἐδήλωσεν, ἦλθεν εἰς συνεννοήσεις καὶ καθώρισε τὰς βάσεις τῆς συνεννοήσεως. Ἡ γνώμη αὐτὴ γίνεται ἀποδεκτή. Ἐκλέγεται δὲ ὑποεπιτροπὴ ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς τοιαύτης, ἡ ὁποία ἐντέλλεται νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἡ Τράπεζα, ἢ μᾶλλον ἡ Διοίκησις αὐτῆς, ὑποδεικνύει δύο ἀντιπροσώπους, μὲ τοὺς ὁποίους ἀρχίζει ἡ συζήτησις. Ἀπὸ τὴν πρώτην ὅμως στιγμὴν ἡ ὑποεπιτροπὴ εὑρέθη πρὸ ἀντιπροσώπων τηρούντων ἀπόλυτον ἐπιφυλακτικότητα. Τοιαύτη ἄλλως τε ἐντολὴ εἶχε δοθῆ εἰς αὐτοὺς παρὰ τῆς Διοικήσεως. Ἦλθον νὰ ἀκούσουν τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόψεις μας καὶ νὰ μᾶς δηλώσουν ὅτι δυστυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχε καθορίσει οὔτε τὰς γενικὰς γραμμάς, ἐφ’ ὧν θὰ ἐστηρίζετο ἡ σύμβασις. Κατόπιν τῆς στάσεως ταύτης τῶν ἐν λόγῳ ἀντιπροσώπων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὑποεπιτροπὴ — καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν καὶ τῶν ἄλλων κυρίων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν μέλη τῆς ἐν λόγῳ ὑποεπιτροπῆς — ὅταν εἶδον ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, ἠναγκάσθη νὰ ἐπιστρέψῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ δηλώσῃ ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως εἶναι παντελῶς ἀδύνατος καὶ νὰ καταθέσῃ τὴν ἐντολήν. Ἀνέλαβε δὲ τὴν ὑποχρέωσιν ὁ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ὅπως πάντα ταῦτα ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως δὲ ἐπισήμως ἐδήλωσεν εἰς τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, δὲν παρέλειψε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἐπὶ τοῦ προκειμένου καθῆκόν του. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου μέχρι τοῦ Μαρτίου οὐδὲν ἔπραξεν, ἠναγκάσθην δὲ τότε προσωπικῶς νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐπικαλοῦμαι ἐπ’ αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν τοῦ συναδέλφου κ. Μανούση.

§447Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐπειδὴ εἴμεθα ἀπησχολημένοι μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν περιουσιῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπασχοληθῶμεν καὶ μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§448Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ: Εἴχομεν κανένα προσχέδιον μὲ τὸ ὁποῖον νὰ ἀπασχοληθῶμεν;

§449Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Βεβαίως ὄχι.

§450Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐπὶ τίνος λοιπὸν θὰ ἐγίνετο συζήτησις; Ἔπρεπεν ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ μᾶς παρουσιάσῃ μίαν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν νὰ ἐπεξεργασθῶμεν ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, ἐναντίον τῆς ὁποίας κατ’ ἐπανάληψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξετόξευσε τὴν μομφὴν τῆς ῥαστώνης καὶ τῆς κωλυσιεργίας. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς χεῖρας μας δὲν ὑπῆρχε τίποτε, τί ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν;

§451Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀπησχολημένοι μὲ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν, ἀσφαλῶς θὰ ἐφροντίζαμεν νὰ προκαλέσωμεν τὸν καταρτισμὸν μιᾶς τοιαύτης συμβάσεως, ἑνὸς τοιούτου προσχεδίου, ἢ θὰ ἐξαναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς προσαγάγῃ ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§452Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν ὑμῶν καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δηλώσητε κατὰ πόσον μετὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐντολῆς ἐκ μέρους τῆς ὑποεπιτροπῆς δὲν παρεκλήθη ὁ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δυστυχῶς αἱ διαπραγματεύσεις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσουν καὶ ἑπομένως ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν κατάστρωσιν συμβάσεως.

§453Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι εἶναι ὅτι μίαν ἡμέραν ἐνῷ συνεδριάζομεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ συνεζητοῦμεν τὸ νομοθέτημα «περὶ ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν», ἐζητήσατε πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι καταθέτετε τὴν ἐντολὴν διότι αἱ διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξάγετε μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὐοδωθοῦν. Κατόπιν τούτου ἀπεφασίσθη νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἡ κατάθεσις τῆς ἐντολῆς. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ἀκόμη ὅτι ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐντολῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς συνεκάλεσεν....

§454Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πότε ἐγένετο αὐτό;

§455Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κατὰ Μάρτιον.

§456Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ κατάθεσις τῆς ἐντολῆς ἔγινε κατὰ Δεκεμέβριον.

§457Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐντολῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς συνεκάλει ἐπὶ τούτῳ εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ κατ’ ἀρχὴν ζήτημα, ἂν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ Διάταγμα περὶ Προσφυγικῆς Τραπέζης καὶ ἀφοῦ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀνετέθη εἰς Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν προσελήφθη καὶ ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης, νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§458Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τῆς δευτέρας προσκλήσεως καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι παρὼν ὅπως βεβαιώσῃ τὰ λεγόμενα.

§459Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δεχόμεθα ὅτι ἐδείξαμεν ἀναβλητικότητα καὶ ἐχάθησαν δύο μῆνες.

§460Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐχάθησαν ὀκτώ, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε τὸ Διάταγμα τῆς ἀνεξαρτήτου Προσφυγικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον εἶναι νόμος τοῦ Κράτους, εἴχετε ὑποχρέωσιν ἀμέσως μετὰ τὴν ἄνοδον εἰς τὴν Ἀρχὴν νὰ ἑτοιμάσητε τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀντικαθίστα τὸ πρῶτον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Ἐκτὸς λοιπὸν τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἠκύρωσεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τὸ πρῶτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπὸ τύπον ψηφίσματος, ἀπέβλεπεν εἰς τὴν χορήγησιν προκαταβολῶν εἰς ἀνταλλαγέντας ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης ὑπ’ αὐτῶν ἀκινήτου ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας. Διὰ τοῦ Ψηφίσματος τούτου πρῶτον ἀνατρέπεται ἄρδην ἡ γενομένη ἐργασία μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δηλαδὴ μέχρι τῆς 27ης Νοεμβρίου, ἡ ἀφορῶσα τὴν ὑποβολὴν δηλώσεων ἐκ μέρους τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων. Ἑπομένως ἂν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ, ἔπρεπεν οἱ δικαιοῦχοι ἀνταλλάξιμοι νὰ ἀρχίσουν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν νὰ ὑποβάλλουν σχετικὰς δηλώσεις. Δεύτερον ἀπερρίπτετο σχεδὸν τὸ σύστημα τῶν κοινοτικῶν Ἐπιτροπῶν, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποδείξει πολλάκις οἱ πρόσφυγες εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις τῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὅλης ὑπηρεσίας τῆς ἀνταλλαγῆς. Τρίτον διὰ τοῦ ψηφίσματος προωθοῦντο οἱ πρόσφυγες διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἀνωτέρας τῆς δικαίας ἀποζημιώσεως, εἰς ψευδορκίαν καὶ εἰς ψευδομαρτυρίαν καὶ καθωρίζετο ἡ ἀπότισις μέχρις 25% τῆς ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας, χωρὶς προηγουμένως νὰ γίνῃ καμμία ἐργασία περὶ περισυλλογῆς, διαχειρίσεως καὶ διαθέσεως τῆς ἐν Ἑλλάδι μουσουλμανικῆς τοιαύτης, ἀφοῦ ἄλλως τε οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς δὲν ὑφίστατο ἀκόμη. Ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἶναι νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν: Πολὺ λαμπρά, λέγετε ὅτι θὰ ἀποζημιώσητε, ὅτι θὰ δώσητε μίαν προκαταβολήν, ἀλλὰ ποῦ θὰ ἐξεύρετε τὰ χρήματα; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐδήλου τότε ὅτι ἐξησφάλισεν 150 ἑκατομμύρια ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐνόμιζεν ὅτι μὲ τὰ 150 ἑκατομμύρια θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν προκαταβολὴν εἰς τοὺς δικαιούχους ὁμογενεῖς ἀνταλλαγέντας. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἑπομένως τὸ ψήφισμα δὲν ἀπετέλει εἰμὴ ἐμπαιγμὸν τοῦ ἀστικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Καὶ αὐτὸ μὲν ἦτο τὸ πρῶτον νομοθετικὸν μέτρον. Τὸ δεύτερον ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐρρυθμίζοντο νομοθετικῶς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, ἦτο τὸ «περὶ συστάσεως Ὑφυπουργείου Προσφυγικῶν Ὑποθέσεων». Τὸ ἐν λόγῳ ψήφισμα προτιθέμενον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διατυμπανισθεῖσαν διὰ προγραμματικῶν δηλώσεων ἐναρμόνισιν δῆθεν τῶν προσφυγικῶν ὑποθέσεων ἐδημιούργει ἁπλῶς διεκπεραιωτικὸν γραφεῖον. Ποία θὰ ἦτο ἡ ἁρμοδιότης αὐτοῦ; Περὶ αὐτῆς οὐδὲν ἀνέφερε τὸ μόνον ἄρθρον, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἀπετελεῖτο τοῦτο. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία, ἐφόσον παραμένει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, πέπρωται νὰ μείνῃ γράμμα νεκρόν. Καὶ ἤδη ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἐπιτελεσθὲν ἐποικιστικὸν ἔργον. Εἴπομεν ὅτι ἐπιτευχθείσης μεταβολῆς εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, ὑπεβοηθεῖτο ἡ εὐκολία τροποποιήσεως καὶ τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος «περὶ λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων», τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως. Συνάπτεται τὸ προσφυγικὸν δάνειον, ἀρχίζει ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητῇ μὲ τὴν Ε.Α.Π. τὸ νέον σύμφωνον τὸ μέλλον νὰ κανονίσῃ τὴν ἐπὶ νέων βάσεων λειτουργίαν ταύτης. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ διαχείρισις ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ Διατάγματος. Ὡς πληρεξούσιοι καὶ ἰδίᾳ ὡς πρόσφυγες εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ παρακολουθήσωμεν τὸ ὅλον ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπράξαμεν κατὰ τὴν δύναμιν ἡμῶν. Καὶ ὅταν εἴδομεν ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὀργανώσεως ἐν γένει τῶν ὑπηρεσιῶν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν σχετικῶν μεταβολῶν δὲν ἤλλαξε σύστημα, ἠναγκάσθημεν νὰ ὑποβάλωμεν κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας διεξηγάγομεν ἔλεγχον κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὰς προμηθείας τὰς γενομένας καὶ διὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑπηρεσίας. Ἐν τῷ ἐλέγχῳ, τὸν ὁποῖον τότε εἴχομεν διεξαγάγει, δὲν εἴχομεν περιορισθῆ εἰς ἀρνητικὴν τοῦ ζητήματος ἔρευναν, δὲν ἀπεδύθημεν εἰς ἱερεμιάδας καὶ δὲν ἐβασίσθημεν εἰς θρύλλους διὰ τὴν ἄσκοπον σπατάλην τοῦ χρήματος, ἀλλ’ ὑπεδείξαμεν, ἂν ἐνθυμεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός, καὶ τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων ἐνομίζομεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θὰ ἠδύνατο καλύτερον νὰ διαθέσῃ τὸ προσφυγικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶχε συναφθῆ. Συμπέρασμα τῆς τοιαύτης συζητήσεως τότε ἦτο τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐγκαταστάσεως ὀφείλει νὰ εἶναι ἀποκλειστικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ κρατικὴ ἁρμοδιότης ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνῃ πρῶτον τὸν καθορισμὸν τῶν ἐποικιστέων γαιῶν, δεύτερον τὸν καθορισμὸν τῶν ἐποικιστέων προσφυγικῶν ὁμάδων καὶ τρίτον νὰ μὴ γίνηται καμμία διάκρισις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, νὰ ἐφαρμόζωνται οἱ κοινοὶ ἀγροτικοὶ νόμοι, νὰ ἀποφεύγωνται δι’ αὐτῶν αἱ διαφοραί, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναφυῶσι, καὶ αἱ διαφοραὶ αἱ ὁποῖαι ἀναφύονται ἑκάστοτε νὰ κανονίζωνται ἐκ μέρους κρατικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀλλὰ νὰ ἐκπληρῶσι ἐν τῷ μεταξὺ καὶ καθήκοντα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Κράτους. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἴχομεν ὑποδείξει ὅτι αὕτη χωρὶς νὰ ποδοπατηθοῦν τὰ δικαιώματά της ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως, τῆς διανομῆς τῶν ἐφοδίων καὶ τῆς οἰκονομικῆς ὀργανώσεως τῶν προσφύγων, ἂν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ζήτημα ἁρμοδιότητος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, διότι ἡ ἐν λόγῳ ὀργάνωσις ὤφειλε νὰ εἶναι μικτή, ἤτοι νὰ ἐπιδιώκηται ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Προκειμένου περὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἐποικιστικῶν εἴπομεν ὅτι λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑπόστασιν τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν ὅπως παρουσιάζοντο τότε, δηλαδὴ διεύθυνσις ἐποικισμοῦ καὶ γεωργικὰ γραφεῖα, εἴπομεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς, αὕτη θὰ ἐβελτιοῦτο διὰ τοῦ καταρτισμοῦ ἑνὸς ἐσωτερικοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ καθώριζε τὴν ἁρμοδιότητα ἑκάστης διευθύνσεως ἢ τμήματος. Δυστυχῶς, ὅπως πληροφοροῦμαι, τοιοῦτος ἐσωτερικὸς ὀργανισμὸς τῆς ἀποκαταστάσεως δὲν ἐγένετο. Εἴχομεν τότε προτείνει τὴν δημιουργίαν διευθύνσεως ἀγροτικῆς, ἑτέρας ἀστικῆς καὶ ἑνὸς τμήματος λογιστικῆς. Ἡ πρώτη ὤφειλε νὰ καταστρώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἀγροτικόν, ἡ δευτέρα τὸν ἀστικόν, τὸ δὲ λογιστικὸν τμῆμα ἔπρεπε νὰ προσαρμόζῃ τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν μερικὸν μιᾶς ἑκάστης διευθύνσεως καὶ νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Παραρτήματα βεβαίως τῶν δύο τούτων διευθύνσεων θὰ ἦσαν τὰ δύο τεχνικὰ τμήματα. Τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἀπησχολήθη ἡ Συνέλευσις, ἐπιτρέψασα εἰς ἐμὲ νὰ ἀγορεύω ἐπὶ ὥρας ἐπὶ τῶν γενομένων προμηθειῶν, ἔπρεπε νὰ διαρρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐνεργῇ κατόπιν ἐγκρίσεως μιᾶς ἐκ τῶν δύο διευθύνσεων, ἀναλόγως τοῦ μέλλοντος νὰ ἐφοδιασθῇ εἴδους. Διότι, ἂν μία τοιαύτη διαρρύθμισις τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐγένετο, ἀσφαλῶς θὰ εὑρισκώμεθα πρὸ προμηθειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγένοντο ἀπὸ ἀνθρώπους ἀναρμοδίους νὰ κρίνουν τὸ εἶδος, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προμηθευθοῦν καὶ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐφοδιασθοῦν δι’ αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, προκειμένου περὶ τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἔπρεπεν αὕτη ἢ νὰ δημιουργήσῃ ἴδιον σύστημα ἢ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ κρατικόν, ἱδρύουσα διαχειριστικὸν τμῆμα μὲ λογιστικὸν καὶ τεχνικόν, ὥστε νὰ κατορθώσῃ τὸ εἰδικὸν γεωπονικὸν Σῶμα νὰ ἀπασχολῆται μὲ εἰδικὰ γεωργικὰ ζητήματα καὶ ὄχι μὲ λογιστικὰς πράξεις. Διότι, ὡς γνωστόν, ἡ Ἐπιτροπὴ ὅταν ὑπεβλήθη ἡ ἐπερώτησις, τότε εἶχε τοὺς γνωστοὺς παρατηρητάς, ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ταξειδεύουν ὅπου ὑπῆρχον οἱ πρόσφυγες, νὰ μαζεύουν τὰς σπερματολογίας χωρὶς νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν διαφόρων γραφείων. Λόγῳ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τοῦ συστήματος τῶν παρατηρητῶν ἐδημιουργήθη ἓν σύστημα χαφιεδισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέτρεψε τὴν ἐργασίαν ὅλων τῶν ἐποικιστικῶν γραφείων Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἴχομεν προτείνει τότε ὅτι τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τὰ δικαιώματα τὰ ἀπορρέοντα ἐκ τοῦ νόμου ΔΡΛΔʹ τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων χωρῶν, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ προσλάβῃ ἐκτάκτους ὑπαλλήλους καὶ νὰ τοὺς ἀπολύσῃ ὁσάκις διεπιστοῦτο ἡ ἀνικανότης των. Οὕτως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θὰ εἶχε δικαίωμα προσλήψεως ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, δι’ ὧν θὰ ἐξήσκει τὴν ἐπιθεώρησιν καὶ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν τοπικῶν ὑπηρεσιῶν. Αὐτό, κύριοι, ἐν ὀλίγοις ἀποτελεῖ τὸ θετικὸν τμῆμα τῆς ὅλης ἐπερωτήσεως καὶ ἡ ὁποία εἶχεν ἀναπτυχθῆ κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον. Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ.

§461Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία;

§462ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Εἶναι πολλοὶ ἔξω.

§463Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ πληρεξούσιοι πρέπει νὰ παρίστανται.

§464Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κλείσατε τὶς πόρτες νὰ ἀριθμήσητε καὶ νὰ ἴδητε ἂν ὑπάρχῃ ἀπαρτία.

§465Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἢ μᾶλλον ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς καὶ ὑπεραμύνθη τῇ ἐπιμονῇ του νὰ ἐξακολουθήσῃ αὕτη, αὐτὸς ἀπῆλθεν ἕως χθές, ἐνῷ δὲ ἡμεῖς διενυκτερεύσαμεν ἐνταῦθα, αὐτὸς διεσκέδαζεν εἰς τὸ «Τροκαντερὸ» καὶ περιεφρόνει τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. (Θόρυβος).

§466Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν δέχηται τὴν πρότασίν μου ἢ ὄχι.

§467Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήσαμεν τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως εἶναι ἀκριβῶς αὐτός, ἵνα δυνηθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ παρακολουθήσῃ τοὺς ρήτορας, ἐπίσης δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἐφόσον ὅμως ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις χωρὶς νὰ παρίστανται ἐντὸς τῆς αἰθούσης οἱ πληρεξούσιοι, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα ὁ ρήτωρ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ, ἂν δὲν ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§468ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ρήτωρ δύναται νὰ ἀγορεύσῃ χωρὶς νὰ παρίσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§469Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, εἰσέρχομαι εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν πεπραγμένων ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἂν ἐξετάσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξηκολούθησε νὰ γίνεται ὁ ἐποικισμὸς ἐκ μέρους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ συστήματος, τὸ ὁποῖον τότε μόνον ἐπιτρέπεται ὅταν ἀντιμετωπίζομεν τὴν πρώτην φάσιν τοῦ προσφυγικοῦ. Κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐδικαιολογεῖτο ἡ προσωρινὴ ἐγκατάστασις. Ὅταν ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν, τὸ πρῶτον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο ἦτο ἡ γεωργοοικονομικὴ ἔρευνα τῶν τμημάτων ἐκείνων τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐγένετο ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις συνεχίσασα τὸ ἐποικιστικὸν ἔργον ἐθεώρησε τελείως περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς προμελέτας τῆς γεωργικῆς ἐρεύνης, αἱ ὁποῖαι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νομίζω ὅτι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς ὅλης ἀγροτικῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως. Οὐδεμία ἔρευνα, οὐδεμία μελέτη εἰς τὰς νέας Χώρας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπεκταθῆ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως παρεῖχεν ἑκάστοτε τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον ἠγνόει. Δὲν ἠθέλησε νὰ κρατήσῃ καὶ ζηλοτύπως ἀκόμη εἰς τὴν ἁρμοδιότητά της τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐγκαταστάσεως, ὡς ἔκαμεν; Ἀφῆκε τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς καὶ ἡ τακτικὴ αὕτη ἐγένετο ἀφορμὴ αἱματοχυσίας ὄχι μόνον μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν προσφύγων. Παράδειγμα προβάλλεται ἡ Σταμάτα. Ἡ σύγκρουσις ἐπῆλθε, διότι τὸ Ὑπουργεῖον οὔτε ποῖοι καὶ πόσοι ἀπεστάλησαν ἐγνώριζεν οὔτε τὴν ἔκτασιν τοῦ κτήματος. Καὶ τοῦτο διότι ἐνῷ ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἐπιταχθὲν κτῆμα μία προσφυγικὴ ὁμάς, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀποστέλλει μετὰ ταῦτα ἑτέραν ὁμάδα καὶ ἰδοὺ εὑρίσκονται αἱ ὁμάδες αἱ προσφυγικαὶ ἀντιμέτωποι καὶ ἐπέρχεται ἡ σύρραξις. Οὕτω γεννᾶται ἡ πάλη μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων ἢ προσφύγων μετ’ ἄλλων προσφύγων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἀνερχόμενος τὸ βῆμα ἐδήλωσεν ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου προὐχώρησεν εἰς ἔργα καὶ μᾶς ἐπέδειξε κατάλογον ὁλόκληρον ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων καὶ ἠρώτησε τί δύναται νὰ ἐπιδείξῃ σχετικῶς ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις. Ἀπαντῶμεν: Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, καίτοι εἶχον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, μόνον διὰ τοῦ ὅπλου τῆς ἐπιτάξεως καὶ τῶν προγενεστέρων Διαταγμάτων τῆς Ἐπαναστάσεως κατώρθωσαν νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν γῆν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, οὕτως ὥστε εἰς τὰς σχετικὰς ἐκθέσεις καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἀναφέρηται ὅτι δυσκολεύεται ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων λόγῳ ἐλλείψεως γῆς. Τὸ ὅπλον τῆς ἐπιτάξεως ἐπροτιμήθη παρὰ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι τὸ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, διότι ὁ μὲν ἀγροτικὸς νόμος, διαρρυθμισθεὶς σύμφωνα μὲ τὰς ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ νέας ἀγροτικὰς τῆς Ἑλλάδος συνθήκας, εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, 120.000 δὲ ἀγροτικὸς προσφυγικὸς κόσμος ἀνεμένετο ἀκόμη ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τοῦ Πόντου. Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐφαρμοζομένη τότε, ἠδύνατο ἴσως νὰ ὠφελήσῃ τοὺς Κρήτας ἐκλογεῖς τοῦ κ. Μαρῆ, δὲν θὰ ἀποκαθίστα ὅμως εἰμὴ δρᾶκα προσφύγων, οἵτινες, ἐνῷ ὡς σύνολον ἦσαν κύριοι τῶν ἐν Ἑλλάδι μουσουλμανικῶν κτημάτων, ἐν τούτοις τὴν διανομὴν αὐτῶν ἠθέλησαν νὰ κάμουν μεταξὺ ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἀκτημόνων, ἀδιακρίτως προελεύσεως. Δυστυχῶς τὴν ἀρχὴν ταύτην δὲν ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐφαρμόσῃ περὶ κτημάτων ἀνηκόντων εἰς γαιοκτήμονας Ἕλληνας. Δὲν πρόκειται νὰ φέρω κατάλογον τῶν κτημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα μένουν ἀναπαλλοτρίωτα, διότι ἀρκετοὶ συνάδελφοι ὑπέβαλον πίνακας μὴ ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων καὶ μετὰ τὴν ἄφιξιν τῶν νέων προσφύγων. Ἀλλὰ πρὸς τί οἱ πίνακες, ἀφοῦ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία Θράκης δὲν ἐγνώρισε μέχρι σήμερον ἐφαρμογὴν ἀγροτικοῦ νόμου, ἐνῷ ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐπεξετάθη ἐκεῖ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ παρελθόντος ἔτους; Ἐξηγοῦμαι: Ὅταν κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκίας προκειμένου περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων, τότε ἦλθεν εἰς τὴν σκέψιν τοῦ προέδρου τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην. Τὸν ἐπείσαμεν περὶ τοῦ ἐναντίου. Πρὸς ἐξομάλυνσιν ὅμως τῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ζητημάτων ἀπεδέχθημεν τὸν καταρτισμὸν Μικτῆς Ἑλληνοτουρκικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς καθορισμὸν ἑνὸς δικαίου τιμήματος. Ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἔπεσεν, ὁ νόμος ἐπεξετάθη, οὐδὲν ὅμως ἐγένετο. Οὕτω 15.000 οἰκογένειαι προσφύγων παραμένουσιν ἄνευ γῆς, ἀναμένουσαι τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐκ τῆς συμφωνίας ἡ ὁποία θὰ γίνῃ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας.

§470ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα κτήματα εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην, τῶν ὁποίων ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐζητήθη;

§471Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἄν ὑπάρχῃ μέρος ἐν Ἑλλάδι τὸ ὁποῖον ἔχει τελείως ἐξερευνηθῆ ἐποικιστικῶς, αὐτὸ εἶναι ἡ Θράκη, διότι πράγματι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἔχουσιν ἐπιτελέσει εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των, οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ προσθέσω εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι, ὅταν ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου ἔλεγον ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπέτεινε τὸ χάσμα μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, ὑπεννόουν τὴν ὑπ’ αὐτῆς μὴ ἐφαρμογὴν τῶν πρὸ αὐτῆς ὑπὲρ τῶν προσφύγων ληφθέντων μέτρων καὶ ἰδίᾳ τὴν ἐξακολουθοῦσαν ἐκκρεμότητα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ἀπησχολήθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ τὰ πορίσματα αὐτῆς εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Ἀποδεχομένη τὴν κοινωνικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, εἶναι ἀπόλυτος ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀγροτικά. Παραβλέπουσα τὴν νομικὴν τοῦ ζητήματος ἄποψιν, κατ’ 99 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τοιαῦται δικαιοπραξίαι εἶναι ἄκυροι, ζητεῖ διὰ τὰ ἀγροτικὰ ὅπως ὁ κατέχων εἶναι ἀγρότης ἀκτήμων ἢ μὲ ἀνεπαρκῆ κλῆρον. Εἰς αὐτὸν συνιστᾷ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ κυριότης ἐπὶ τοῦ ἀγροκτήματος, ἐφόσον ἡ ἔκτασις αὐτοῦ δὲν ὑπερβαίνει ἐπὶ δημητριακῶν τὰ 100 στρέμματα, ἐπὶ καπνικῆς γῆς τὰ 15, διότι ἐπὶ τῶν ἀστικῶν εἶναι αὐστηρά. Καὶ ἐνῷ διὰ τῆς ἐκθέσεως ταύτης ὁ Ὑπουργὸς καλύπτεται, τὸ ζήτημα ἐκκρεμεῖ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας διαφορὰς αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν δυστυχῶς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπ–κιοϊ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Κούκου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Πασσαλίδης, ἐνῷ μὲ αὐτὰ ἀπὸ ἓξ μηνῶν ἀπησχολήθη Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, ἡ Κυβέρνησις, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους μόνον ἡ ἰδία γνωρίζει καὶ τοὺς ὁποίους νομίζω τοὐλάχιστον ὅτι δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ δεόντως ἡ Συνέλευσις, δὲν ἀποφασίζει νὰ δώσῃ εἰς αὐτὰ μίαν ὁριστικὴν λύσιν. Ἄλλως τε, κύριοι συνάδελφοι, τὴν τακτικὴν αὐτὴν ἀκολουθεῖ καὶ μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων. Ὅταν ὑπάρχῃ μία διαφορὰ μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν, οὐδέποτε θὰ ἀκούσητε τὴν κυβερνητικὴν γνώμην ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μένει ἐν ἐκκρεμότητι. Ἀναμένει τὸ πόρισμα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξουν ἐντόπιοι καὶ πρόσφυγες πληρεξούσιοι. Ἂν δὲ δὲν καταλήξουν εἰς τοιοῦτον, δὲν γνωρίζει ποία γνώμη ὑπερισχύει, ἡ γνώμη ἡ στηριζομένη ἐπὶ τοῦ δικαίου ἢ ἡ γνώμη ἡ στηριζομένη ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦν οἱ ἔχοντες ταύτην ἀντιπρόσωποι. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω, προκειμένου περὶ τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν καὶ τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προφύγων. Καὶ τώρα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ κατορθώσῃ τέλος πάντων νὰ θέσῃ εἰς μίαν τροχιὰν ὁμαλὴν τὴν ὅλην λειτουργίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δὲν προῆλθεν εἰς συνεννόησιν προκειμένου περὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ. Ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὴν θέσιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη παρ’ ἡμῶν κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον, παρέμειναν λέξεις κεναί. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ σύμφωνον, τὸ ὁποῖον τελευταίως μόλις ἐψηφίσθη. Τὸ δάνειον ἐγένετο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸν Ὀκτώβριον.

§472Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸν Δεκέμβριον.

§473Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸν Δεκέμβριον. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω ὅτι καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνωσεν ὅτι περιέμενε τὴν σύναψιν τοῦ δανείου διὰ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Πραγματικῶς ἐγένετο τὸ δάνειον τὸν Δεκέμβριον καὶ αἱ διαπραγματεύσεις διήρκεσαν μέχρι τοῦ Μαρτίου, ἵνα καταλήξουν εἰς τὸ σύμφωνον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάλυσιν προέβησαν ἄλλοι συνάδελφοι, ὥστε νὰ μὲ ἀπαλλάξωσιν ἀπὸ τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ δηλώσω εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ὑφίσταται κόλαφον, τὸν ὁποῖον οὐδέποτε Κράτος ὑπέστη ἔναντι ὀργανισμοῦ οἱουδήποτε ἐνδοκρατικοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, θεωροῦσα ἐπιβεβλημένην τὴν παῦσιν ἑνὸς ὑπαλλήλου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὑποχρεοῦται νὰ ἀποστείλῃ ἠτιολογημένην ἔκθεσιν καὶ αἴτησιν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἡ πλειονοψηφία τοῦ ὑπηρεσιακοῦ συμβουλίου ἀποτελεῖται ἀπὸ ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ εἰς τὸ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως ἡ πλειονοψηφία ἀπετελεῖτο ἀπὸ κρατικοὺς ὑπαλλήλους. Ἐκτὸς τούτου ἐσχηματίσθη γνωμοδοτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐξασφαλίζῃ δῆθεν τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐποπτείαν, καὶ τὸ ὁποῖον συνῳδὰ τῷ συμφώνῳ μόνον εὐχὰς εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπώσῃ. Κύριοι, αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω προκειμένου περὶ τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὸ ἕτερον θέμα, εἰς τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν. Ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, κατόπιν δηλώσεως ἐγγράφου τῆς Ἐπιτροπῆς, λόγῳ πενιχρότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ, σταματᾷ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ κάμῃ τι ἄλλο, παρὰ νὰ συνεχίσῃ, δηλαδὴ νὰ συμπληρώσῃ, τὴν ἐγκατάστασιν τῶν οἰκογενειῶν τὰς ὁποίας ἀνέλαβε νὰ ἐποικίσῃ. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐλλείψει χρήματος, διότι ἐκ τοῦ δανείου, κατόπιν εἰσηγήσεως ἴσως τῆς Κυβερνήσεως — τοῦτο ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας — ἐκ τοῦ δανείου ἀπέσπασεν 800 χιλιάδας λίρας.

§474Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κατόπιν ἐπιμονῆς ἡμῶν.

§475Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Μὴ βιάζεσθε, κ. συνάδελφε. Δὲν κυβερνᾶτε σεῖς· σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ προβῆτε εἰς συστάσεις μόνον. Ἑπομένως παραμένουν μὲ αἰτήσεις τὰς ὁποίας ἤδη ὑπέβαλον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως εἰς Ἀθήνας καὶ Πειραιᾶ 50.000 γεωργοί, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, ἐν Θράκῃ 15.000 οἰκογένειαι ἀγροτῶν, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δηλοῖ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιμείνω.

§476Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἤρχισαν νὰ πιέζωνται οἱ χωρικοὶ νὰ δώσωσι καὶ τὴν ὀλίγην γῆν τὴν ὁποίαν ἔχουν πάρει ἀπὸ τοὺς Μουσουλμάνους. Εἶναι σοβαρώτατον τὸ ζήτημα.

§477Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ ἐξαρτηθῇ, φαίνεται, ἀπὸ τὴν καλὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου ζητήματος, μὲ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀπασχοληθῶ, καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Τοῦτο τείνει ἄνευ ὑπερβολῆς νὰ δημιουργήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα κοινωνικὸν πρόβλημα· διότι, ὡς γνωστόν, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς γενέσεως τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, ἔστρεψαν τὴν προσοχὴν αὐτῶν εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, διότι καὶ τὸ ἔργον ἦτο εὐχερέστερον καὶ ἡ ἀπόδοσις ταχεῖα. Ἡ ἀστικὴ ἐγκατάστασις γνωρίζετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ διὰ τῶν πόρων τοῦ Κράτους. Προκειμένου περὶ αὐτῆς, ὀφείλομεν νὰ τὴν συνδυάσωμεν μὲ τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τοῦ περιουσιακοῦ ζητήματος τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, ἐκτὸς τῆς στέγης, διὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει μίαν ὑποχρέωσιν. Ἡ ἀρωγὴ ἡ οἰκονομικὴ θὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας μερικῶς διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν δανείων ἀφ’ ἑνὸς καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περιουσιακοῦ τμήματος τῆς ἀνταλλαγῆς ἀφ’ ἑτέρου. Ἐπὶ τοῦ πρώτου μέτρου, ἐπὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν δανείων, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐξακολουθοῦσα τὴν τακτικὴν ἡ ὁποία ἐχαράχθη ὑπὸ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ηὔξησε τὰ ἐπαγγελματικὰ δάνεια. Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐκτὸς τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως τῶν 50,000,000 δραχμῶν, ἐδόθησαν καὶ ἕτερα 50,000,000 δραχ. τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διατεθοῦν διὰ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους. Ἑπομένως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ τὴν αὐτὴν τακτικὴν τῆς οἰκονομικῆς ὑποβοηθείας. Τὸ εὐχάριστον τὸ ὁποῖον κατεδείχθη κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου τοῦ δανεισμοῦ, εἴτε ἐπαγγελματίας εἴτε ἀγρότας πρόσφυγας εὐνοήσαντος, εἶναι ἡ ἐμπράκτως ἀποδειχθεῖσα συνέπεια τοῦ ὑποβοηθηθέντος προσφυγικοῦ στοιχείου πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δι’ ἐκθέσεώς των εἰς τὸν Τύπον δηλοῦσιν ὅτι ἐκ τῶν διατεθέντων ἀγροτικῶν δανείων οὐδεμίαν καθυστέρησιν διεπίστωσεν ἡ Ἐθν. Τράπεζα. Ἡ παρασχεθεῖσα κρατικὴ ἐγγύησις θεωρεῖται πλέον τυπική. Προκειμένου περὶ ἐπαγγελματικῶν δανείων, ἡ πρόοδος εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἀποδόσεως εἶναι κατὰ 90% ἐξησφαλισμένη. Δίκαιος ἔπαινος ὀφείλεται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐθνικῆς καὶ ἰδίᾳ τὸν προϊστάμενον τῆς ὑπηρεσίας κ. Μαλαματιανὸν διὰ τὴν μέχρις αὐτοθυσίας προσπάθειαν πρὸς ἐπιτυχῆ τοποθέτησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν δανείων καὶ τὴν προσπάθειαν δημιουργίας συνεταιριστικοῦ προσφυγικοῦ πνεύματος. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐπιτάχυνσιν παροχῆς προκαταβολῶν πρὸς τοὺς δικαιούχους ἀνταλλαξίμους πρόσφυγας. Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐξήγγειλε τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀνέπτυξα τὸ ἱστορικὸν εἰς τὸν πρόλογον τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ μὲ καταρτισμὸν μιᾶς συμβάσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ζήτημα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶναι ἡ ἀποπεράτωσις τῆς στατιστικοποιήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν δηλώσεων τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ σχηματισμὸς τοῦ κτηματολογίου ἀφ’ ἑτέρου. Λοιπόν, κύριοι, αἱ μὲν δηλώσεις ὑποβάλλονται, τὰ δὲ κοινοτικὰ συμβούλια ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ περάσουν αἱ δηλώσεις καταρτίζονται. Κατηρτίσθησαν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια καὶ ἀρχίζει ὁ καταρτισμὸς τῶν κοινοτικῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑστερεῖ καὶ θὰ ἀποτελέσῃ ἰδίαν συνεργασίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ὁ καταρτισμὸς τοῦ κτηματολογίου τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταλειφθείσης μουσουλμανικῆς περιουσίας. Ἐκτὸς τῆς μερικῆς ἐργασίας ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ εὐαρίθμων ὑπαλλήλων ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἡ ὁποία ἐξαίρεται ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ μέρους τῶν πληρεξουσίων Θεσσαλονίκης καὶ τῆς Κεντρικῆς Μακεδονίας, ἐκτὸς ταύτης, ἡ κατάρτησις κτηματολογίου καθυστερεῖ ἐγκληματικῶς μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς· ἐνῷ ὑπῆρχον τὰ γραφεῖα τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἐνῷ ὑπῆρχον ὁλόκληροι ὀργανισμοὶ ἀπὸ ἑνὸς ἔτους, ἐν τούτοις δὲν κατωρθώθη μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς ἡ ἐξασφάλισις τῆς μεταφράσεως καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν μουσουλμανικῶν δηλώσεων. Γνωρίζετε καλῶς ὅτι, ἐκτὸς τῆς μεταφράσεως, εἶναι καὶ τὸ ἄλλο ἔργον, τὸ τῆς ἐπιβεβαιώσεως, τῆς ἐπαληθεύσεως τῶν ἐν λόγῳ δηλώσεων.