1925.05.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 193

Πέμπτη 28 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.20′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν διενεμήθησαν, διότι τὸ τυπογραφεῖον ἀργεῖ σήμερον. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ σταφιδέμποροι Ἡρακλείου παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἀνακληθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου 3326, ἡ ἐπιτρέπουσα ἀτελῆ εἰσαγωγὴν ξυλίνων τεμαχίων πρὸς κατασκευὴν κιβωτιδίων σταφίδος. — Οἱ καπνοπαραγωγοὶ περιφερείας Κομοτινῆς ζητοῦσι τὴν τελείαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Οἱ κάτοικοι Μεσσήνης παρακαλοῦσιν ὅπως τὸ Ἀγροκήπιον παραχωρηθῇ εἰς τὴν κοινότητα Μεσσήνης. — Ὁ προσφυγικὸς συνεταιρισμὸς Κασάνδρας διαμαρτύρεται κατὰ τῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τῆς ἀφορώσης τὴν διανομὴν τῶν γαιῶν Καρὰ–Ὀσμάν. — Οἱ σύμβουλοι τῶν προσφυγικῶν ὁμάδων Τσαμουργιᾶς αἰτοῦσι τὴν ἀποκατάστασίν των. — Οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων Καρδαμάτων, Κοντογουραίων κλπ. παρακαλοῦσιν ὅπως διατηρηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. — Ἡ Ἐπιτροπὴ συλλογῆς ἐράνων πρὸς ἵδρυσιν σανατορίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ μετακλήσεως τοῦ ἰατροῦ Kippert καὶ τοῦ ἀρχιτέκτονος Trachel διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῶν λαϊκῶν σανατορίων. — Ὁ «Πανελλήνιος Συνεταιρισμὸς κυκλοφορίας τοῦ Τύπου» ζητεῖ ὅπως παραχωρῶνται εἰς τὸν Συνεταιρισμὸν τὰ ἀπαιτούμενα φύλλα πρὸς πώλησιν. — Ὁ Σύλλογος τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων Λαρίσης αἰτεῖται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἀποζημίωσίν των. — Ὁ συνοικιακὸς Σύλλογος «Ἰλισσὸς» παρακαλεῖ ὅπως ἀπομακρυνθῶσιν ἐκεῖθεν οἱ Ἀρμένιοι πρόσφυγες, λόγῳ ἐπικειμένου κινδύνου τῆς δημοσίας ὑγείας. — Ὁ Σύλλογος τῶν ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. Κρήτης παρακαλεῖ ὅπως μὴ τροποποιηθῶσι τὰ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδια τῶν

Τ.Τ.Τ.

— Τὰ κοινοτικὰ Συμβούλια Πετρίλου καὶ Καρδίτσης ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ «περὶ ἀγροφυλακῆς νόμου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Πετρίδης, Κ. Ρέντης καὶ Α. Ἀναγνωστόπουλος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας ὑπὲρ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου Κορίνθου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Συριόπουλος καὶ Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἀποδοχῶν καὶ συντάξεων τῶν ἐκ τῶν δικαστικῶν τάξεων προερχομένων στρατιωτικῶν δικαστικῶν συμβούλων». — Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας κ. Ι. Κανναβὸς ἀπέστειλε τὸ κάτωθι τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Λασηθίου εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβῆ. Οὐδέποτε ἐκλήθην παρ’ οἱουδήποτε ἀνακριτοῦ ἵνα ἐξετασθῶ δι’ οἱανδήποτε ὑπόθεσιν καὶ ἠρνήθην ἢ ἀπέφυγον ἐξέτασιν. Προχθὲς Δευτέραν ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ ἐνταῦθα ἀνακριτοῦ Μαυρομιχάλη ἡ κατάθεσίς μου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν ἐφθαρμένων κουβερτῶν καὶ ἐγένετο αὕτη αὐτοστιγμεί. Γενικὸς Διοικητὴς Ι. Κανναβός, πληρεξούσιος Ναυπακτίας». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνεχιζομένης τῆς ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος συζητήσεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Μέλφος.

§2Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ἡ Μικρασιατικὴ συμφορά, κύριοι συνάδελφοι, ἥτις τόσας ἐπέφερε καταστροφὰς ἐθνικὰς καὶ τοσαῦτα δεινὰ εἰς τοὺς ἀτυχήσαντας ἀδελφούς μας, συνετέλεσεν ὥστε διὰ μυριοστὴν φορὰν νὰ φανῇ ἡ ἀλληλεγγύη καὶ ἡ δύναμις τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς. Διεσπάρησαν οἱ ἀτυχήσαντες ἀδελφοί μας εἰς πᾶσαν γωνίαν ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς γῆς καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἔσχε τὴν ὑψηλὴν τιμὴν νὰ φιλοξενήσῃ ἡ Μακεδονία ἐν τῇ ὁλότητι αὐτῆς καὶ ἐν ἀναλογίᾳ τὸ μέγιστον μέρος ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία. Ἡ χώρα αὕτη, ἡ ὁποία ὑπέστη ἐπίσης συμφορὰς δεινὰς συνεπείᾳ τοῦ δεκαετοῦς πολέμου, ἐφιλοξένησε τὴν μεγαλυτέραν μερίδα τῶν νέων συμπολιτῶν μας, συμπολιτῶν οἵτινες διὰ τῆς ἐργασίας αὐτῶν θὰ συντελέσωσιν, ὥστε τὸ μέγα κακόν, ὅπερ ὑπέστημεν, νὰ μεταβληθῇ εἰς μέγα καλόν. Οὐδὲν κακὸν ἀμιγὲς καλοῦ. Πανταχοῦ ἐν Μακεδονίᾳ συντελεῖται νέα κοσμογονία. Αἱ ἀπέραντοι ἀκαλλιέργητοι μέχρι τινὸς ἐκτάσεις αὐτῆς ἤρχισαν νὰ μεταβάλλωνται εἰς γονίμους γαίας, αἵτινες σὺν τῷ χρόνῳ θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν καλυτέρευσιν τῆς τύχης τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν προσφύγων καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὅπως ἅπαντες οἱ Ἕλληνες, ἤνοιξαν τοὺς θησαυροὺς τῆς ψυχῆς αὐτῶν καὶ μὲ ἀδελφικὸν πόνον περιεπτύχθησαν τοὺς νέους αὐτοὺς συμπολίτας καὶ ἀδελφούς πρόσφυγας, μὲ πόνον ὁ ὁποῖος ἐγιγαντοῦτο ἐκ τῆς ἀναμνήσεως ὅτι καὶ αὐτοὶ ὑπῆρξαν πρόσφυγες κατὰ τὰ ἀπαίσια ἔτη 1917 καὶ 1918 ὑπὸ συνθήκας πολὺ χειροτέρας· διότι ὡς ἀγέλαι κτηνῶν μετεκομίζοντο εἰς τὰ ἄξενα καὶ ἐχθρικὰ Βουλγαρικὰ ἐδάφη, ὅπου πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, περὶ τὰς 45,000 σχεδόν, εὗρον τὸν θάνατον εἰς τὰ Λάγερ τῆς Βουλγαρίας καὶ τὸ φοβερὸν Κίτσοβον. Καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ συντελῆται ἡ κοσμογονία αὕτη καὶ ἡ νέα μορφή, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ Μακεδονία ὁλόκληρος, εἶναι ἀφάνταστος, καὶ ὁ ἐπισκέπτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν ἐπεσκέφθη τὴν Μακεδονίαν, ἂν συμπέσῃ νὰ μεταβῇ σήμερον, θὰ ἴδῃ μίαν νέαν κατάστασιν τοιαύτην, μίαν περίοδον τοιαύτην, ὥστε θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ἂν εἶναι τὰ μέρη αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐγνώρισε πρὸ τριῶν ἐτῶν. Καὶ συνετελεῖτο ἐν τῇ κοσμογονίᾳ ταύτῃ μία νέα ἐθνικὴ ἀναγέννησις, ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς ὁποίας καθ’ ἡμέραν ἐπήρχοντο ἀποτελέσματα ἐθνικὰ καὶ πραγματικά. Δυστυχῶς ὅμως ἐπέπρωτο ἐν τῷ πλαισίῳ τούτῳ τῆς ἐθνικῆς ἀναγεννήσεως νὰ ἀναφανοῦν σημεῖα τινὰ ὀλίγον σκοτεινά, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπιφέρωσι δυσαρεσκείας ἐν τῇ ἁρμονικῇ σχέσει μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν. Ἕν ἐκ τῶν σημείων τούτων, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι καὶ τὸ ἀτυχὲς ἐπεισόδιον τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπὶ πολύ, διότι πολλὰ ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Συνεπείᾳ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐξέλεξεν Ἐπιτροπὴν Κοινοβουλευτικὴν πενταμελῆ, ἥτις ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μαζαράκη περιφρονήσασα τὰ ψύχη τοῦ χειμῶνας, τὰς στερήσεις καὶ τὰς κακουχίας διέδραμεν ἐν καιρῷ χειμῶνος ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην καὶ παρουσίασεν ἐνώπιόν μας τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, ἥτις ἀποτελεῖ ζωντανὴν εἰκόνα τῆς ὅλης καταστάσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὑπέδειξεν ἀφ’ ἑτέρου τὸ τί δέον γενέσθαι διὰ σοφῶν ὑποδείξεων αὐτῆς. Ἡ ἔκθεσις αὕτη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κύριοι συνάδελφοι, δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἱστορικὴ καὶ ἀνταξία τοῦ ἀσπίλου καὶ παλλεύκου παρελθόντος τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου αὐτῆς κ. Μαζαράκη καὶ τοῦ ἀδεκάστου καὶ πανθομολογουμένου πατριωτισμοῦ τῶν λοιπῶν μελῶν αὐτῆς. Νομίζω ὅτι πᾶς ἔπαινος ὀφείλει νὰ λεχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τοὺς μόχθους καὶ τὴν πραγματικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν προσεκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κύριοι συνάδελφοι, ὡς γνωστόν, ἀνατέμνει πάντα τὰ ζητήματα καὶ παρουσιάζει ἐνώπιον ἡμῶν τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα διαφόρων πράξεων ἐπὶ τοῦ ἐν γένει προσφυγικοῦ ζητήματος τῶν διαφόρων μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεων. Περὶ τοῦ Κιούπ–κιοϊ κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς μετατοπίσεως τοῦ συνοικισμοῦ. Εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου ὅτι δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ πολλαὶ ἐκθέσεις τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὑπάρχουν. Θὰ ἀναγνώσω μόνον τὸ τηλεγράφημα τοῦ Γεν. Διοικητοῦ κ. Κανναβοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι συντομώτατον καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῆς ὅλης καταστάσεως. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω καὶ παράπονα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, καὶ παρὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο τοῦ κ. Κανναβοῦ, δὲν προέβη ἀκόμη εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον, ἐφόσον μένει ἄλυτον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκυμονῇ κινδύνους δεινοτέρους. Τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Κανναβοῦ λέγει (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν ὑμετέρου τηλεγραφήματος μετέβην Σανανῆ περιφερείας Κιούπ–κιοϊ. Μετ’ ἐπισταμένην ἐξέτασιν παρουσίᾳ ἐποικιστικῶν Ἀρχῶν ἐβεβαιώθην γεγονὸς ὅτι διεύθυνσις γραφείου Δράμας, ἄνευ γνώσεως ἐδάφους, ἐξέδωκεν ἀπόφασιν συμπτύξεως συνοικισμοῦ ἐπὶ ἰδιοκτήτων καπνοτόπων ἐξαιρετικῆς ποιότητος, δι’ ἧς ἀποφάσεως ἐπὶ πλέον ἀπέκοψε χίλια περίπου στρέμματα καλλιεργουμένων μικροϊδιοκτησιῶν εἰρημένου χωρίου, ὥστε προφανέστατα κατεδικάζοντο ἑκατοντάδες κατοίκων εἰς πλήρη ἀκτημοσύνην. Τὴν ἀχαρακτήριστον ταύτην ἐνέργειαν εἰρημένου γραφείου ἀνενδοιάστως ἐπέκρινε γενικὸς διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ ἐνώπιον πολλῶν. Ἐθεώρησα ἐπιβεβλημένον καθῆκον νὰ δηλώσω ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ στέργω περαιτέρω παραμονὴν συνοικισμοῦ θέσιν Σανανῆ, δεδομένου μάλιστα ὅτι καταλαμβανόμεναι μικροϊδιοκτησίαι δὲν ἀνήκουν οὐδὲ κατὰ πολλοστημόριον εἰς ἀνταλλαγέντας Τούρκους. Ἀφῆκα ἀνεπηρέαστον Ἐποικισμὸν μεριμνήσῃ πρὸς ἐξεύρεσιν τόπου καταλλήλου πρὸς ἐγκατάστασιν 120 οἰκογενειῶν Νέας Μπάφρας. Θεωρῶ πρᾶξιν ἀπολύτου εὐσυνειδησίας ἄν βεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι τόσον τραυματισθέντες ὑπὸ κατοίκων Κιούπκιοϊ, ὅσον καὶ τραυματίσαντες εἶναι θύματα ἐλεεινοτάτης ἐνεργείας Ἐποικισμοῦ Δράμας. Οὐδεὶς ἀπογυμνοῦται μέσων ζωῆς ἐν νεκρικῇ σιγῇ. Κάτοικοι Παγγαίου, πολυπαθοῦς ἐκ διωγμῶν καταστρεπτικῶν, ἐδικαιοῦντο μείζονος προσοχῆς τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾶ ζήτημα μικροϊδιοκτησιῶν των. Ἐπιτρέψατέ μοι. Ὑπουργέ, ἀναμείνω τηλεγραφικῶς ἔγκρισιν ἀποφάσεών μου ὑπὸ Κυβερνήσεως πρὸς ἀποκατάστασιν δικαίου. Γενικὸς Διοικητὴς Κανναβός». Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, κύριοι συνάδελφοι, ἀποδεικνύεται πασιφανῶς τὸ δίκαιον τῶν γηγενῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀπεφάνθησαν καὶ τὰ προηγούμενα ἔγγραφα, ὅπως προανέφερα. Καὶ εἶναι πλέον γνωστὸν καὶ ἀποδεδειγμένον ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ ἐποικιστικοῦ γραφείου Δράμας, τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν ὁ διευθυντὴς αὐτοῦ κ. Σπυρόπουλος, ὅστις πολὺ δικαίως μετετέθη τῇ εἰσηγήσει τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπῆρξε πρᾶξις αὐτόχρημα ἐγκληματική. Ὑπάρχει τρόπος διὰ νὰ ἐξοικονομηθῶσιν οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν πρόσφυγες καὶ σήμερον ὑπάρχουν πολὺ πλησίον τῆς θέσεως ταύτης γαῖαι, τὰς ὁποίας ὑπέδειξεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, εἰς τὸ Ἰντζὶρ Τσεσμέ, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς ἀνταλλαξίμους Τούρκους, ἐντὸς δὲ τῶν γαιῶν τούτων ὑπάρχουν καὶ περὶ τὰ 200 στρέμματα τῶν γηγενῶν κατοίκων Κιούπ–κιοϊ, οἵτινες διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου ἐλπίζω νὰ προθυμοποιηθῶσι νὰ δωρήσωσιν αὐτὰς εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν περαιτέρω εἰρηνικὴν διαβίωσιν. Ἀλλ’ ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἡ ἄποψις τῶν προαγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων πληρεξουσίων εἶναι σύμφωνος ὄχι μόνον μὲ τὴν λύσιν τὴν ὑποδεικνυομένην διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπ–κιοϊ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μέλλουσαν ἁρμονικὴν καὶ εἰρηνικὴν συμβίωσιν τῶν γηγενῶν καὶ τῶν προσφύγων. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Θεσσαλονίκης κ. Κύρκος, ἀγορεύων χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Δὲν ἔχομεν διαφορὰς μὲ τὸν λαὸν οὔτε θέλομεν νὰ θίξωμεν τὰς μικροϊδιοκτησίας. Ἀντιτιθέμεθα μόνον εἰς τοὺς μεγαλοκτηματίας». Συμφωνοῦμεν πληρέστατα μὲ τὰ λεχθέντα ταῦτα. Τὰ 1500 στρέμματα, ἅτινα τόσον ἀστόργως ἐπετάχθησαν ὑπὸ τοῦ γραφείου ἐποικισμοῦ Δράμας, εἶναι μικροϊδιοκτησίαι ἀνήκουσαι εἰς 500 οἰκογενείας γηγενῶν τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Ἑκάστη ἐκ τῶν 500 τούτων οἰκογενειῶν εἰς τὴν θέσιν ταύτην ἔχει ἔκτασιν 1½ στρεμμάτων μέχρι 5 τὸ ἀνώτατον ὅριον, πολλὰ δὲ ἐξ αὐτῶν ἀνήκουσιν εἰς χήρας καὶ ὀρφανὰ πολέμου. Κατὰ συνέπειαν τὸ γραφεῖον ἐποικισμοῦ Δράμας ἐπεχείρησε νὰ διαπράξῃ ἁρπαγὴν τῶν μικροϊδιοκτητῶν, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἄλλον πόρον ζωῆς.

§3Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ χωράφια τίνων εἶναι;

§4Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Εἶναι ἰδιοκτησία τῶν γηγενῶν καὶ ὑπάρχουν τίτλοι ἐπίσημοι διὰ τὰ πλεῖστα χωράφια.

§5Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε τὸ βεβαιοῦτε;

§6Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὄχι μόνον τὸ βεβαιῶ, ἀλλὰ καὶ οἱ τίτλοι παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὑπὸ οἰκείας Ἐπιτροπῆς. Πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν, ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ ἦλθεν ἐδῶ, προσεκόμισε τοὺς τίτλους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§7Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίτλους ἐκδοθέντας πότε;

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπ–κιοϊ ἐδήλωσαν ὅτι δὲν ἔχουσι τίτλους.

§9Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ὁ κ. Ὀρφανίδης, δὲν γνωρίζω ἂν παρίσταται ἐνταῦθα διὰ νὰ τὸ βεβαιώσῃ, δὲν ἐζήτησε νὰ προσκομισθοῦν οἱ τίτλοι. Ὁ ἴδιος δέ, μεταβὰς ἐκεῖ, ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς μετατοπίσεως τοῦ συνοικισμοῦ ἐκεῖθεν, ὅπως ἔχω καὶ ἐπιστολήν του. Λοιπὸν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τίτλους, οἱ τίτλοι οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν ἀποδεικνύουσι μέγα μέρος τῆς ἰδιοκτησίας ἐντὸς τοῦ ἐπιταχθέντος μέρους. Βεβαίως δὲν ὑπάρχουν τίτλοι δι’ ὅλον τὸν χῶρον, ἀλλὰ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων τίτλων καὶ τῶν συνόρων, ἅτινα εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐντὸς τῶν τίτλων αὐτῶν, ἀποδεικνύεται καὶ ἡ ἰδιοκτησία ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τοὺς τίτλους των συνεπείᾳ τῶν πολεμικῶν γεγονότων, ἅτινα ἐγένοντο εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Εἶναι δὲ γνωστὸν καὶ εἰς ὑμᾶς, κ. συνάδελφε, ὅτι εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν κατὰ μέγα μέρος οἱ κάτοικοι στεροῦνται τίτλων, οὓς ἀπώλεσαν συνεπείᾳ τῶν συνεχῶν καταστροφῶν.

§10Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Οἱ τίτλοι τοὺς ὁποίους παρουσίασαν ἀνέγραφον πραγματικῶς ὀνόματα κατόχων χριστιανῶν, ἀλλὰ ὡς συνορίτας τῶν κτημάτων ἀνέγραφον ὀνόματα μὴ χριστιανῶν. Συνεπῶς δὲν εἶναι τὸ μέρος ὅλον Ἑλληνικόν.

§11Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ἐντὸς τῆς περιφερείας ταύτης ὑπάρχουν 50 μόνον στρέμματα τουρκικά. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ, ἂν πράγματι αἱ γαῖαι αὐταὶ ἀνήκουσιν εἰς Τούρκους ἢ γηγενεῖς κατοίκους τοῦ Κιούπ–κιοϊ, ἐζήτησε διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ εἰδικῶς διὰ τοῦ τμηματάρχου κ. Εὐαγγελίδου νὰ προσαχθῶσιν οἱ «Μπεαναμέδες» τῶν ἀπελθόντων Τούρκων. Ὁ κ. Εὐαγγελίδης ἀπέστειλε τοὺς σχετικοὺς Μπεαναμέδες (δηλώσεις ἰδιοκτησίας) εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐκ τῶν ἐρευνῶν ἀπεδείχθη ὅτι 4 μόνον ἀγροὶ εἰς τὴν θέσιν Σανανῆ ὑπῆρχον τουρκικοί. Περὶ αὐτοῦ δύναται ὁ κ. Ἀνδρεάδης, πληρεξούσιος Δράμας, νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, διότι γνωρίζει. Καὶ συνεπῶς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀνταλλαγῆς, ὡς καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐξηκρίβωσε σχετικῶς περὶ τῆς γνησιότητος τῶν τίτλων καὶ περὶ τῆς μικροϊδιοκτησίας τῶν γηγενῶν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονὸς ὅτι οἱ κάτοικοι οὗτοι τοῦ Κιούπ–κιοϊ ἐκαλλιέργουν καὶ καλλιεργοῦν τὴν γῆν ταύτην ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, ὅτι οὐδένα ἄλλον πόρον ζωῆς ἔχουν, ἐκτὸς τῶν ὀλίγων τούτων χωραφίων, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποζῶσι καὶ προσπορίζονται τὸν ἄρτον των καὶ τὸν ἄρτον τῶν οἰκογενειῶν των.

§12Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἦτο ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῆς Νέας Πάφρας καλλιεργημένη ἢ χέρσος;

§13Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἀπόστασις δὲν διαμφισβητεῖται, ἀμφισβητοῦνται αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς θέσεως Σανανῆ, δὲν ἀμφισβητοῦνται δέ, διότι δὲν εἶναι γόνιμοι καὶ χρησιμεύουν ὡς βοσκαί.

§14Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Πῶς ἐξηγεῖτε σᾶς παρακαλῶ τὸ ὅτι, ὅταν παρουσιάσθημεν καὶ ἡμεῖς μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Ζαφειρίου καὶ τοὺς ἠρωτήσαμεν ἂν ἔχουν τίτλους, κατηγορηματικῶς ἠρνήθησαν καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἔχουν; Καὶ μίαν ἄλλην ἐρώτησιν: Διατί δὲν παρουσίασαν τίτλους εἰς τὸ γραφεῖον ἐποικισμοῦ Δράμας καὶ διατί δὲν διεμαρτυρήθησαν ἐντὸς τῆς ταχθείσης δεκαπενθημέρου προθεσμίας; Εἰς αὐτὰς τὰς ἐρωτήσεις θέλω νὰ λάβω ἀπάντησιν.

§15Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Πρὶν ἀπαντήσω εἰς αὐτά, κ. συνάδελφε, διὰ τὰ ὁποῖα πολὺ εὐχαρίστως θὰ σᾶς ἀπαντήσω, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ εἴπητε ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τί ἀπεκομίσατε καὶ εἰς ποίους ἀπεδώσατε τὸ δίκαιον, ὅταν μετέβημεν μαζὶ καὶ μετὰ τοῦ κ. Ζαφειρίου διὰ τὴν ἀκριβῆ ἐξέτασιν τῶν γεγονότων. Σᾶς ἐρωτῶ: Πρὸς ποίους ἀπεδώσατε τὸ δίκαιον;

§16Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ κατηγορηματικῶς ἔθεσα τὴν ἐρώτησιν καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε.

§17Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Λαζαρίδου καὶ τοῦ κ. Ζαφειρίου κατὰ τὰ γεγονότα τοῦ Κιούπ–κιοϊ μετέβημεν ἐπὶ τόπου ἐν καιρῷ χειμῶνος· μετέβημεν ὄχι μόνον εἰς τὴν κωμόπολιν τοῦ Κιούπ–κιοϊ, ἀλλὰ τὴν ἐπαύριον καὶ εἰς τὸν τόπον ὅπου ἔγιναν αἱ συρράξεις διὰ νὰ συναγάγωμεν ἀκριβῆ τῶν γεγονότων ἰδέαν. Ὁ κ. Λαζαρίδης ἐν τῇ ἐγνωσμένῃ αὐτοῦ φιλοδικίᾳ ἀπέδωκε τὸ δίκαιον ὑπὲρ τῶν γηγενῶν. Ὅταν μάλιστα τῷ εἴπομεν ὅτι θὰ συντάξωμεν καὶ ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλλωμεν εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐδέχθη καὶ τὴν ἔκθεσιν νὰ συντάξωμεν, καὶ ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις αὕτη ἐνώπιον τοῦ κ. Λαζαρίδου ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Ζαφειρίου καὶ ὁ κ. Λαζαρίδης εἶπε «συμφωνῶ πληρέστατα· εἶναι δικαιοτάτη ἡ ἔκθεσις, ἀλλὰ δὲν τὴν ὑπογράφω», ὅταν δὲ τὸν ἠρωτήσαμεν διατί δὲν ὑπογράφει εἶπεν ὅτι, «μολονότι γνωρίζω ὅτι ἔχουν δίκαιον οἱ γηγενεῖς, ἐφόσον ὅμως ἐχύθη αἷμα ἐκεῖ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν δύναμαι νὰ ὑπογράψω τὴν ἔκθεσιν. Διὰ δὲ τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος μὲ ἐπηρώτησεν, ὀφείλω νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὅτι παντοῦ ὅπου μετέβημεν μαζὶ—καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τιμήν του—ἐδώσαμεν παντοῦ φιλιδικαίας λύσεις ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων διὰ νὰ προλάβωμεν τραγικώτερα γεγονότα. Ἐνθυμεῖται δὲ ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ὅταν μετέβημεν εἰς ἓν χωρίον καὶ ἐκεῖ εἴδομεν ὅτι 3–4 γηγενεῖς ἐθυσίαζον τοὺς ἀγρούς των, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἕνας γέρων ὀγδοηκοντούτης, ὁ ὁποῖος ἔκλαιεν ἐνώπιον τοῦ ἀγροῦ του πῶς νὰ τὸν ἀποχωρισθῇ ὕστερα ἀπὸ τόσα χρόνια, τοῦ εἴπομεν ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν θυσιάσῃ, διότι δὲν εἶναι ὁ ἀγρὸς ἰδικός του. Μὲ τοιαύτας ζημίας τῶν γηγενῶν εἰς πολλὰ σημεῖα μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου ἐλύσαμεν διαφορὰς προλαμβάνοντες πλεῖστα ὅσα ζητήματα τραγικώτερα τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Ἤδη τὸ ἕτερον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, εἶναι τὸ σημεῖον τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἀποβλέπον εἰς τὸν νόμον 3166. Ὁ νόμος 3166, κύριοι συνάδελφοι, παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἀτονήσῃ ἐπί τινα καιρὸν εἰς τὴν πόλιν τῶν Σερρῶν καὶ εἰς τὰς ἐκ τοῦ πολέμου καταστραφείσας πόλεις καὶ κωμοπόλεις. Εἶναι γνωσταὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον αἱ μεγάλαι καταστροφαὶ τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ μαρτυρικὴ αὕτη πόλις τῶν Σερρῶν. Ἐπυρπολήθη κατὰ τὸ 1913 ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καὶ αἱ φλόγες αὐτῆς, καταυγάζουσαι τὸ Ἑλληνικὸν στερέωμα, ἐφώτισαν τὴν πρὸς Ἀνατολὰς νικηφόρον προέλασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Δὲν ἀπέμειμεν οὐδεὶς Ἕλλην ἰδιοκτήτης, ἐκτὸς ἐλαχίστων, καὶ τὸ πλεῖστον τῶν πυρποληθεισῶν οἰκιῶν καὶ καταστημάτων ἀνήκει εἰς τοὺς Τούρκους, οἵτινες εἶναι ἀνταλλάξιμοι, καὶ κατὰ συνέπειαν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Τώρα γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποδοθῶσιν αὐταὶ εἰς τοὺς πρόσφυγας τόσον ταχέως, οἱ γηγενεῖς κάτοικοι θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ πεταχθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους καὶ οὕτω νὰ προσφυγοποιηθῶσιν; Εὐτυχῶς οἱ Σερραῖοι, οἵτινες αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας ἀποδώσεως τῆς περιουσίας των εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἤρχισαν νὰ ἀνοικοδομῶσιν ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν οἰκοπέδων. Διὰ τοῦ τελευταίου δὲ νόμου τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, διὰ τοῦ ὁποίου παρέχεται ἀρκετὴ χρηματικὴ βοήθεια καὶ ἀρωγὴ ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐντὸς δύο–τριῶν ἐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοικοδομηθῶσι πολλὰ οἰκήματα καὶ κατοικίαι ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν καὶ νὰ ἀποδοθῶσιν αἱ κατεχόμεναι τοιαῦται εἰς τοὺς πρόσφυγας. Διὰ τοῦτο ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς πάντας ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἵνα αἱ συστάσεις μας αὐταὶ περὶ τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὰς συνθήκας, ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Τοῦτο ἄλλως τε ἀποτελεῖ ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν ἔναντι τῶν πολυτρόπως δοκιμασθέντων Σερραίων. Ὁ κ. Πασσαλίδης χθὲς καὶ προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέφερε μίαν ὑπόθεσιν ἑνὸς κ. Ἀλεξανδρῆ, ὑπόθεσιν ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν νομὸν Σερρῶν, ὃν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Καὶ ἐπειδὴ ἀφορᾷ τὸν νομὸν Σερρῶν ἡ ὑπόθεσις αὐτή, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἵνα παραχθῇ ἡ δέουσα ἐντύπωσις. Εἶπεν ὁ κ. Πασσαλίδης ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σκανδαλωδῶς ὑποστηρίζει τοὺς μεγαλοκτηματίας, παραχωρήσας εἰς τοὺς ἀδελφοὺς Ἀλεξανδρῆ 50 ὁλόκληρα στρέμματα γῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑπόθεσις ἔχει ὡς ἑξῆς: Οἱ ἀδελφοὶ Ἀλεξανδρίδη εἰς τὸ χωρίον Παλῃῶτρος—περὶ αὐτοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁμιλήσατε, κ. Πασσαλίδη—ἔχουν 1354 στρέμματα ἰδιοκτησίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν ὑπάρχουν τίτλοι. Διεκδικῶν τὴν περιουσίαν του ὁ Ἀλεξανδρίδης, ἀπετάθη εἰς τὸν Ἐποικισμὸν καὶ ὁ Ἐποικισμὸς τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1924 ἀπέστειλε τὸν προϊστάμενον αὐτοῦ, δύο ἐπιστάτας καὶ προέδρους τῶν πέριξ χωρίων καὶ διεπίστωσεν ὅτι πραγματικῶς οἱ ἀδελφοὶ Ἀλεξανδρίδη εἶναι κάτοχοι 1354 στρεμμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐφοδίασεν αὐτοὺς μὲ ἐκχωρητήρια, ἅτινα φέρουσι τὴν σφραγῖδα τοῦ Ἐποικισμοῦ. Εἰς τὰ ἐκχωρητήρια αὐτά, ἅτινα ἔχω ἐνώπιόν μου καὶ εἰς τὴν διάθεσίν σας, συμπεριλαμβάνονται τὰ 1354 στρέμματα μετὰ τῶν συνόρων. Κατόπιν, κύριοι, ἐνεργειῶν τῶν διαφόρων προσφυγικῶν ὀργανώσεων τῶν Σερρῶν καὶ τῆς Δράμας, ὁ Ἐποικισμὸς ἀφήρεσε καὶ πάλιν τὰ στρέμματα ταῦτα, μέχρις ὅτου κατορθώσῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ ἀποδείξῃ διὰ μεγαλυτέρων ἀποδείξεων τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ οἱ ἀδελφοὶ Ἀλεξανδρίδη ἐκαλλιέργησαν 50 στρέμματα χωράφια, καπνοχώραφα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησαν περὶ τὰς 80 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐκ τῆς περιουσίας λοιπὸν τῶν 1354 στρεμμάτων, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐνέκρινε νὰ κρατήσουν μόνον τὰ 50 στρέμματα οἱ ἀδελφοὶ Ἀλεξανδρίδη, ἅτινα καὶ ἐκαλλιέργησαν, καὶ ταῦτα κατόπιν μισθώματος ἀπὸ τοῦ Δημοσίου. Κύριε Πασσαλίδη: ἂν ἤρχεσθε νὰ ζητήσητε πληροφορίας εἰς τὸν νομὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω, δὲν θὰ ἐλέγετε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα χθὲς καὶ προχθὲς εἴπετε. Λοιπὸν σᾶς ἐρωτῶ: Ὑπάρχει σκληρότερος Ὑπουργὸς διὰ τοὺς μεγαλοκτηματίας ἀπὸ τὸν κ. Μαρῆν ἢ ὄχι; Φρονῶ ἀδιστάκτως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν ὁ κ. Πασσαλίδης ἦτο Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἦτο τόσον σκληρὸς ὅσον ὁ κ. Μαρῆς.

§18Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Μοὶ εἴπετε ὅτι τὴν ἰδιοκτησίαν τὴν ἔδωσεν ὁ Ἐποικισμός. Ἡμεῖς θέλομεν τὴν ἰδικήν μας ἰδιοκτησίαν νὰ μὴ τὴν καταργήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Αὐτὰ τὰ 50 στρέμματα ποὺ ἦσαν μουσουλμανικὰ νὰ μὴ τὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸν τσιφλικά, ὁ ὁποῖος ἔχει 2,000 στρέμματα. Ἀπὸ αὐτὸ καταλαβαίνετε πόσον σκληρὸς εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§19Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὁ καλῶς σκεπτόμενος προσφυγικὸς κόσμος τῆς Μακεδονίας, οἱ νοικοκυραῖοι καὶ οἱ ἔντιμοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι διὰ τῆς ἐργασίας των νὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ νὰ ἐπουλώσωσι τὰς πληγάς των, ἤρχισαν νὰ αἰσθάνωνται ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς ἡ ἀγαθὴ συμβίωσις καὶ ἡ ἀδελφικὴ ἁρμονία μετὰ τῶν γηγενῶν. Μέγα μέρος τῶν προσφύγων ἤρχισε νὰ διαισθάνεται τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ σᾶς ἀναγγείλω ὅτι λίαν προσεχῶς, ἀφοῦ ἐκλείψωσι τὰ τοιαῦτα μεμονωμένα γεγονότα, θὰ ἐπέλθῃ πλήρης συνεργασία καὶ πλήρης συναδέλφωσις τῶν δύο τούτων στοιχείων, διότι καὶ οἱ δύο εἶναι τέκνα τῆς αὐτῆς πατρίδος. Ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν Παφραίων, οἵτινες ἐστάλησαν εἰς Σανανῆ, οἱ ἡμίσεις καὶ πλέον, ἀναγνωρίσαντες ὅτι καθήμενοι ἐκεῖ παραβιάζουσι ξένας μικροϊδιοκτησίας, ἀνεχώρησαν ἐκεῖθεν ζητήσαντες ἀλλαχοῦ ἐγκατάστασιν. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τόσον ἐκ μέρους τῶν γηγενῶν, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῶν προσφύγων ἐμφανίζονται διάφοροι ψευτοπροστάται καὶ διάφοροι ἐπιτήδειοι ἐκμεταλλευταὶ αὐτῶν.

§20Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται αὐτά.

§21Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, κ. συνάδελφε, καὶ γνωρίζω καλῶς νὰ ἐκφράζωμαι. Δὲν ἐννοοῦσα κανένα ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ τοὺς διαφόρους οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκεῖ καὶ ἐκμεταλλεύονται τὴν προσφυγικὴν δυστυχίαν. Οἱ ψευτοπροστάται οὗτοι, κύριοι συνάδελφοι—δὲν ὁμιλῶ περὶ ὑμῶν, ἀκριβῶς θὰ ἐπαινέσω ὑμᾶς—οἱ ψευτοπροστάται οὗτοι ἀποτελοῦσι τὸν καρκῖνον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἤρχισε νὰ ἀναπτύσσεται καὶ νὰ ἀνδροῦται διὰ τῆς συσσωματώσεως προσφύγων καὶ γηγενῶν, ὅπως διεκδικήσωσιν ἡμέραν τινὰ τὰ πεπρωμένα τῆς Φυλῆς. Αὐτὸ εἶπον, κύριοι συνάδελφοι. Οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς προστασίας αὐτῶν, οἱ πρόσφυγες ἔχουσι τοὺς πληρεξουσίους των, οἱ ὁποῖοι ἐπαξίως τοὺς ἀντιπροσωπεύουν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ οἱ ὁποῖοι ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Ἐννοῶ, κύριοι, ἐκείνους καὶ πιστεύσατε ὅτι δὲν ἤθελα νὰ θίξω κανένα. Κατερχόμενος τοῦ βήματος τολμῶ νὰ ἐλπίσω ὅτι θὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς μας, τόσον οἱ γηγενεῖς πληρεξούσιοι ὅσον καὶ οἱ πρόσφυγες, θὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς μας, ἂν ἀφήσωμεν τοὺς μικροϋπολογισμούς μας καὶ δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων φροντίσωμεν ἵνα μὴ ἐπαναληφθῶσι τὰ θλιβερὰ ταῦτα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσι καταστροφὴν καὶ καταστροφὴν ἀνυπολόγιστον. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἡμᾶς ἔλαχεν ὁ κλῆρος ὁ τιμητικὸς νὰ σφυρηλατήσωμεν τὴν νέαν γενεάν. Ἂν κατορθώσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν τοῦτο νὰ τὸ ἐκτελέσωμεν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ μόνον, θὰ ἔχωμεν τὸν ἔπαινον ὅλου τοῦ κόσμου, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν τὴν ἀρὰν τῶν μετέπειτα γενεῶν καὶ τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἐφραιμίδης ἔχει τὸν λόγον.

§23Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἅπαντες οἱ πληρεξούσιοι ἀντιπροσωπεύομεν τὴν ὁλότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἄνευ διακρίσεως αὐτοῦ εἰς γηγενεῖς καὶ εἰς πρόσφυγας, διότι ἅπαντες ἐτύχομεν ἀνεξαιρέτως τῆς κοινῆς τῶν γηγενῶν καὶ προσφύγων ἐμπιστοσύνης· ἑπομένως μία καὶ ἀδιαίρετος εἶναι ἡ ἐντολή μας, μία καὶ ἀδιαίρετος εἶναι καὶ ἡ πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς ἐντολεῖς μας ὑποχρέωσις. Ὑπὸ τὴν ἀρχὴν ταύτην πάντες οἱ προαγορεύσαντες συνάδελφοι ἐπραγματεύθησαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἂν δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν παρετηρήθησαν ζωηρότητες ἢ ἔστω καὶ ὀξύτητες τινές, τοῦτο ἀποδοτέον, ὡς κατ’ ἀλήθειαν εἶναι, τὸ μὲν εἰς τὴν ἐξ ἰδιοσυγκρασίας νευρικότητα τοῦ Ἕλληνος, τὸ δὲ εἰς τὴν διάφορον ἀντίληψιν ὡς πρὸς τὸ προσφορώτερον μέσον καὶ τὸν λυσιτελέστερον τρόπον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἐκ τρίτου δὲ καὶ ὅλως ἰδιαιτέρως εἰς τὸ ἐξιδιασμένον ἐνδιαφέρον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι περισσότερον τῶν ἄλλων συνησθάνθημεν τὴν καταστροφὴν καὶ ἀντιλαμβανόμεθα πλησιέστερον τὴν ἔτι καὶ νῦν συνεχιζομένην δυστυχίαν πολλοῦ ἀριθμοῦ προσφύγων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δεικνύεται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν ἀδικαιολόγητος ἀδιαφορία, ἔστιν ὅτε δὲ καὶ ἐγκληματική. Ἀπότοκος τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι καὶ ἡ τελευταίως ἐκδηλωθεῖσα ζωηρὰ δυσφορία τῶν προσφύγων. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων εἶναι ζήτημα γενικοῦ ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ ἑπομένως ὀρθὸν ἦτο καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν ἐντεταλμένων μὲ τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα διεξαχθῇ ὁμαλώτερον καὶ λυσιτελέστερον, νὰ κῆται μακρὰν καὶ ἐκτὸς πάσης πολιτικῆς χροιᾶς. Οὔτε ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ἐκεῖναι τὰς ὁποίας διεδέχθη ἔσχον καὶ ἐφήρμοσαν πρόγραμμα καὶ σύστημα τοὐλάχιστον εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, τόσον τὴν ἀστικὴν καθὼς καὶ τὴν ἀγροτικήν, εἴτε ὁριστικὴν εἴτε προσωρινήν. Ἡ ἔλλειψις μεθόδου καὶ συστήματος πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἦτο, ἔν τινι μέτρῳ, δεδικαιολογημένη ἕνεκα τῶν ὅρων καὶ τῶν συνθηκῶν ὑφ’ οὓς ἐδημιουργήθη ἡ μοναδικὴ ἐν τῇ ἱστορίᾳ Μικρασιατικὴ συμφορὰ καὶ ἐπηκολούθησαν τὰ συνεχῆ ρεύματα τῶν προσφύγων ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῆς Θράκης, τῆς Ρωσίας καὶ τελευταίως τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἡ ἔλλειψις ὅμως αὕτη θὰ ἦτο κατὰ τὸ πλεῖστον δυνατὸν νὰ ἀναπληρωθῇ, ἂν δὲν παρουσιάζοντο πολλαὶ ὑπηρεσίαι ἐλλειπεῖς ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων, αἱ μὲν ὀλίγαι κλασσικῆς ἀνικανότητος, ἄλλαι δέ, αἱ καὶ περισσότεραι, ἀγόμεναι ἐξ ἰδιαιτέρων ὑπολογισμῶν καὶ ἀπόψεων. Ἄν ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως ἐξεπλήρουν τὰ καθήκοντά των, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐλάμβανον χώραν αἱ ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων καταγγελλόμεναι προστριβαὶ μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν, ἀτασθαλίαι, ὑπερβασίαι καὶ σπατάλαι τοῦ προσφυγικοῦ καὶ τοῦ δημοσίου χρήματος. Ἄν τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου δαπανηθέντα διετίθεντο λελογισμένως, μετὰ φειδοῦς καὶ μετά τινος μεθοδικότητος, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὅλος ὁ προσφυγικὸς κόσμος, τόσον ὁ ἀστικὸς ὅσον καὶ ὁ ἀγροτικός, θὰ ἦτο ἤδη κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀποκατεστημένος. Δυστυχῶς σήμερον ἔχομεν ἀκόμη ἀρκετὰς χιλιάδας προσφύγων, τῶν μὲν ἐστεγασμένων ἐν ὑπερμέτρῳ συνωστισμῷ εἰς ὑπόγεια οἰκήματα καὶ ἀποθήκας ὑπὸ τὰς ἀνθυγιεινοτέρας συνθήκας, τῶν πλείστων κακῶς διαιτωμένων, ἄλλων ἀστέγων ἐντελῶς καὶ ἄλλων ὑπὸ σκηνὰς εἰσέτι εὑρισκομένων. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἐκτελεῖται, ὡς γνωστόν, διὰ διοικητικῶν μέτρων, διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ διὰ νομοθετικῶν μέτρων. Καὶ ἐν πρώτοις καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν διὰ τῶν διοικητικῶν μέτρων ἀποκατάστασιν: Ἀπὸ τὰ καταγγελθέντα ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων ἀποδεικνύεται ὅτι πολλὰ μέτρα, διαταχθέντα, ἦσαν ἄστοχα, ἄλλα μή σκόπιμα, πολλὰ ἐπίσης κακῶς ἐκτελεσθέντα, καί τινα δὲ ἐλήφθησαν ὑπὸ κατωτέρων ὑπαλλήλων ἐν ἀγνοίᾳ τῶν προϊσταμένων Ἀρχῶν, ἐπὶ ζημίᾳ πάντοτε τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων. Εἰδικῶς δὲ ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: Ἐν Βόλῳ ὑπάρχει ἀπὸ ὀκταμήνου ὑπὸ σκηνὰς ἀγροτικὸς πληθυσμὸς ἐξ 120 περίπου οἰκογενειῶν ἐκ Μισθίου τοῦ Ἰκονίου. Ταύτας εἶχε διατάξει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὸν ἐν Βόλῳ ἐπὶ τοῦ ἐποικισμοῦ ὑπάλληλον νὰ μεταφέρῃ καὶ ἐγκαταστήσῃ εἰς τὸ ἀγρόκτημα Μπαικιρλέρ. Τέσσαρες ἡμέραι εἶχον παρέλθει ἀπὸ τῆς λήψεως τῆς τηλεγραφικῆς διαταγῆς, οἱ πρόσφυγες ἦσαν καθ’ ὅλα ἕτοιμοι πρὸς ἀναχώρησιν καὶ ἐν τούτοις ὁ ὑπάλληλος ἀνέβαλε τὴν ἀναχώρησίν των, μέχρις ὅτου ἐγνώσθη ὅτι ἀπροόπτως καὶ ἀπροσδοκήτως κατέφθασεν εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν τοῦ Δομοκοῦ σειρὰ ἁμαξοστοιχιῶν, ἐξ ὧν ἀπεβιβάσθησαν πρόσφυγες, ἀρκεταὶ οἰκογένειαι μετὰ πολλῶν ποιμνίων προβάτων καὶ ἄλλων ζώων, προερχόμενοι ἐκ Θράκης, τέως δὲ ἐγκατεστημένοι παρὰ τὸν Ἀξιὸν ἔνθα εἶχον ἐγκατασταθῆ καὶ κατασκευάσει ὑπὲρ τὰς τριάκοντα οἰκίας καὶ ἐκαλλιέργησαν καὶ ἔσπειραν καὶ τὴν γῆν. Περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως ταύτης ἡ μόνη ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι οὐδεμίαν εἶχε δώσει διαταγὴν καὶ ἦτο ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διαπραχθέντων. Κατὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν, καθ’ ἃς ἔσχον βραδύτερον ἀσφαλεῖς πληροφορίας, εἶχον διενεργήσει ἀνώτεροι ὑπάλληλοι ἐντελῶς ξένοι καὶ ἀναρμόδιοι καὶ κατώτεροι τοιοῦτοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διεμαρτυρήθησαν οἱ ἰδιοκτῆται καὶ γηγενεῖς κάτοικοι τοῦ ἀγροκτήματος, διότι πρὸ παντὸς αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι δὲν ἐξήρκουν διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῶν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν τῶν προσδραμόντων προσφύγων καὶ ἠξίουν τὴν ἐν τῷ κτήματι ἐγκατάστασιν τῶν εἰς Βόλον προσφύγων, ὄντων ἁπλῶς καλλιεργητῶν καὶ οὐχὶ καὶ κτηνοτρόφων συγχρόνως. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον οὐδὲν ἐνεργῆσαν ἄχρι τοῦδε διὰ τὴν ἀνόρθωσιν, θὰ ἐξακολουθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον τηροῦν τὴν αὐτὴν ἀδράνειαν ἐπὶ προφανεῖ ζημίᾳ τῶν γηγενῶν καὶ τῶν δικαιουμένων πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων.

§24Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Γεν. Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας κρίνουσα ἐκ τῶν διαταγῶν αὐτῆς ὅτι οἱ Βορειοθρᾶκες πρέπει νὰ ἀποκατασταθῶσι, διότι δὲν ἦσαν ἀποκατεστημένοι, μίαν ὡραίαν πρωΐαν τοὺς ἀπεβίβασεν εἰς Δομοκὸν μὲ τὰ ζῷά των. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἦσαν ἐγκατεστημένοι.

§25ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἦσαν ἐγκατεστημένοι.

§26Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Βόλου αὐτὴν τὴν γνώμην εἶχε;

§27Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι ἔχω τὴν βεβαίωσιν τῆς ὑπηρεσίας ὅτι δὲν ἦσαν ἐγκατεστημένοι, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἦσαν πραγματικῶς ἐγκατεστημένοι οἱ ἀποσταλέντες, διότι πλὴν τῶν ἀποσταλέντων ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι Βορειοθρᾶκες. Οὕτως ἔχει τὸ ζήτημα.

§28Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ προσφύγων καὶ προσφύγων. Οἱ Βορειοθρᾶκες ἔχουν ἐπάρκειαν. Ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς............ ἔνθα εἶχον κτίσει οἰκήματα καὶ καλλιεργήσει τὴν γῆν. Ἐνῷ οἱ τοῦ Μισθίου ζοῦν ὑπὸ σκηνάς, ἔχουσι πλήρη ἀνεπάρκειαν καὶ οὐδεμιᾶς περιθάλψεως ἔχουσι τύχει. Εἶναι μόνον γεωργοί, ἐνῷ οἱ Βορειοθρᾶκες ἔχουσι καὶ κτηνοτροφίαν καὶ ἡ βοσκὴ δὲν ἐπαρκεῖ δι’ αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐγκατοίκους, ἐξ οὗ καὶ αἱ μεταξύ των προστριβαί.

§29Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως οἱ ἰδιοκτῆται θὰ προετίμουν ἄλλους πρόσφυγας μὴ ἔχοντας ζῷα.

§30Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἡ ἐγκατάστασις προσφύγων εἰς ἓν κτῆμα καὶ μάλιστα αὐτοκαλλιεργούμενον εἶναι μία ἐγχείρησις, ἀλλὰ μεταξὺ δύο ἐγχειρήσεων ἡ ἧττον ὀδυνηρὰ εἶναι ἡ προτιμοτέρα. Διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας ἔχω νὰ κάμω τὴν σύστασιν, καθόσον εἶναι γνωστὸν τὸ ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἐνδιαφέρον του, νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ ἐλέγχῃ ἐκ τοῦ ἐγγὺς τὴν διανομὴν τῶν παραπηγμάτων εἰς τοὺς ἀξίους στεγάσεως πρόσφυγας, διότι πολλὰ τὰ ἄτοπα συμβαίνουσιν εἰς τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν καὶ προκαλοῦνται δίκαια παράπονα μέχρι δυσφορίας καὶ ἀγανακτήσεως. Εἰς λεπτομερείας δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω, διότι εἶναι γνωσταὶ εἰς ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους· ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως νὰ διατηρήσῃ αὐτὸ ὡς αὐτόνομον ὑπηρεσίαν διὰ τὸ καλὸν καὶ τὸ συμφέρον τῶν προσφύγων, διὰ δὲ τὰς γενομένας ὑπερβασίας καὶ ἐγκληματικὰς ἐνεργείας τοὺς ἐνόχους νὰ παραδώσῃ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν. Ἐπίσης νὰ διατηρήσῃ τὴν ὑφισταμένην λειτουργίαν τοῦ Προσφυγικοῦ Νοσοκομείου. Ἡ νῦν ἐκκρεμὴς κατάστασις τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, τοῦ Συμβουλίου τοῦ ὁποίου τὰ κατὰ πάντα ὑγιᾶ καὶ ἀξιόλογα μέλη ἔχουσι παραιτηθῆ, δέον νὰ παύσῃ, καὶ νὰ ἀναδιοργανωθῇ ἡ αὐτόνομος αὕτη ὑπηρεσία συμφώνως πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς εἰδικῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων Ἐπιτροπῆς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνασταλεῖσα ἐργασία τῆς κατασκευῆς προσφυγικῶν οἰκημάτων, τῶν ὁποίων ἄμεσον καὶ ἐπείγουσαν ἔχει ἀνάγκην καὶ ὁ Βόλος διὰ τὴν στέγασιν ὑπερτετρακοσίων οἰκογενειῶν, ἐστεγασμένων εἰς τὰς ἀποθήκας Τζεμαλῆ καὶ ἄλλων καπνεμπόρων καὶ οἰκιῶν ἐν μεγίστῳ συνωστισμῷ καὶ ὑπὸ τὰς χειροτέρας ὑγιεινὰς συνθήκας. Ἡ κρατικοποίησις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως μὲ τὸ κρατοῦν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἀπόδοσιν μὲ τὴν αὐτόνομον ὑπηρεσίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινίας. Ἐν Βόλῳ μεταξὺ τοῦ κτισθέντος προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ καὶ τῆς πόλεως ὑπάρχει χείμαρρος, ἐφ’ οὗ ἔδει νὰ κτισθῇ γέφυρα, διὰ νὰ συντομευθῇ ἡ μετὰ τῆς πόλεως συγκοινωνία τῶν μικροεπαγγελματιῶν καὶ ἐργατῶν κατοίκων τοῦ συνοικισμοῦ, ἰδίᾳ κατὰ τὸν χειμῶνα ὅτε ἡ συγκοινωνία οὐ μόνον εἶναι μακρὰ καὶ δύσκολος, ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνος ἰδίως διὰ τὰς ἐργάτιδας. Τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας ἠρνήθη νὰ ἐνεργήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, διότι τῆς ἀπέναντι ὄχθης ἐφ’ ἧς θὰ ἐστηρίζετο τὸ ἕτερον σκέλος τῆς γεφύρας ἡ κυριότης δὲν ἔχει μεταβιβασθῆ εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἀπετάθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐζήτησα δι’ ἐγγράφου ἀναφορᾶς μου τὴν κατασκευὴν τῆς ἐν λόγῳ γεφύρας. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑποδοχῆς τῆς ὁποίας ἔτυχε καὶ ἡ προφορικὴ παράκλησίς μου καὶ ἡ σύστασις περὶ τῆς ἀμέσου κατασκευῆς τῆς γεφύρας κατενόησα ὅτι ἀλλοῦ ἔπρεπε νὰ στραφῶ, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἀνεκοίνωσα εἰς τὰς ἐν Βόλῳ προσφυγικὰς ὀργανώσεις. Εὐτυχῶς ὁ δῆμος Παγασσῶν πρὸς τὸν ὁποῖον εἶχον ἀποταθῆ αἱ ἐν Βόλῳ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις καὶ ὁ ὁποῖος οὐδέποτε παρέλειψε νὰ ἔλθῃ κατὰ τὸ ἐνὸν ἀρωγὸς εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τῶν ἐν Βόλῳ προσφύγων, καὶ ἔχει ἕνεκα τούτου ἀποκτήσει τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἔσπευσε νὰ προσφέρῃ ἐξ ἰδίων του τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπαντῶσα εἰς τὴν ἔγγραφον ἀναφοράν μου μετὰ πεντάμηνον ἀπὸ τῆς ἀποστολῆς της μοὶ ἐγνώρισεν ὅτι ἡ ἀναφορά μου περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας παρεπέμφθη εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα πρὸς μελέτην. Ἐννοεῖται ὅτι ἔσπευσα νὰ εὐχαριστήσω τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὸ ἐνδιαφέρον της καὶ παρεκάλεσα αὐτὴν νὰ μὴ ἀπασχολῆται πλέον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς μου, διότι τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας εἶχεν ἤδη ἀναλάβει ὁ δῆμος Παγασσῶν. Δεύτερον ἐν Βόλῳ εἰς τὸ ἄκρον τῆς πόλεως πρὸς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν ὑπάρχει γήπεδον χρησιμεῦον πρὸς στάθμευσιν ἁμαξῶν φορτηγῶν καὶ ζώων κατ’ εὐφημισμὸν καλούμενον Πλατεῖα Ρήγα Φερραίου. Ἐπὶ τῆς πλατείας ταύτης προσεφέρθησαν αἱ ἐν Βόλῳ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις νὰ κτίσουν ἐξ ἰδίων των καταστήματα ἐμπορικὰ καὶ ἐπ’ αὐτῆς οἰκήματα ξύλινα εὐπρόσωπα, ἤρκει νὰ ἐχορηγεῖτο εἰς αὐτοὺς ἡ ξυλεία ἀτελής, ἐπὶ τούτῳ δὲ εἶχε ζητηθῆ καὶ ἔγκρισις τοῦ δήμου Παγασσῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ παραχώρησις τοῦ γηπέδου ὑπήγετο εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἡ ἀναγκαία αἴτησις μετὰ τοῦ σχεδιαγράμματος τοῦ μηχανικοῦ τοῦ δήμου καὶ τοῦ πρακτικοῦ τοῦ δήμου Παγασσῶν εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Εἰς ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι τὴν αἴτησιν ἡμῶν δὲν ἐγκρίνει οὔτε ἡ ὑπηρεσία του οὔτε ὁ ἴδιος. Ἐπέμεινε δὲ μεθ’ ὅλην τὴν ἐπέμβασιν ἣν ἐπεκαλέσθην καὶ τοῦ συναδέλφου μου καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Διὰ τῆς παραχωρήσεως τοῦ γηπέδου δυναμένης ὁποτεδήποτε νὰ ἀνακληθῇ, θὰ ἐξοικονομοῦντο καὶ θὰ ἐστεγάζοντο ὑπερδιακόσιαι οἰκογένειαι μικροεπαγγελματιῶν προσφύγων. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ μὴ ἐπιμένῃ ἐπὶ πλέον ἀρνούμενος.

§31Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὴν κατασκευὴν ξυλίνων παραπηγμάτων καὶ οἰκίσκων ἠρνήθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου μου, διότι ἡ πλατεῖα αὕτη χρησιμεύει ὡς πνεύμων τῆς πόλεως καὶ διότι θὰ ἐπήρχετο ἀσχημία εἰς τὴν πόλιν.

§32Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ὁ πνεύμων αὐτός, κ. Ὑπουργέ, μεταδίδει εἰς τὴν πόλιν ὅλην τὴν κακοσμίαν ἐκ τῶν συσσωρευμένων ἀκαθαρσιῶν καὶ κόπρων τῶν ζώων. Πρόκειται δὲ οὐχὶ περὶ πλατείας, ἀλλὰ περὶ μάνδρας ἀπεριτοιχίστου, τὰ δὲ οἰκήματα δὲν εἶναι εὐπρόσωπα.

§33Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἂς γίνουν αἱ ἀπαιτούμεναι διατυπώσεις καὶ νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἔγκρισις τοῦ δήμου καὶ τότε εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐπιτρέψω τὴν οἰκοδομήν.

§34Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, λυποῦμαι διὰ τὴν ἀδικαιολόγητον ἀδιαφορίαν τῆς ὑπηρεσίας του διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ Διατάγματος τοῦ πρὸ ἓξ μηνῶν ψηφισθέντος νόμου περὶ ἀποζημιώσεως τῶν προσφύγων τῶν ἀπολεσάντων τὰ ἀνώνυμα χρεώγραφα αὐτῶν κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Πολλάκις διετύπωσα τὰ δίκαια παράπονα τῶν δικαιούχων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον καὶ τῷ παρέστησα, πλὴν ματαίως, ὅτι ἡ κατ’ ἰσχυρισμὸν τῆς ὑπηρεσίας του ἀντιτασσομένη ἀντίδρασις ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Τραπεζῶν εἶναι ἀδικαιολόγητος καὶ δὲν ὀφείλει ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐνδίδῃ προκειμένου περὶ ἐκτελέσεως νόμου, ἀφορῶντος ἰδίᾳ τὴν σχετικὴν ἀνακούφισιν ἀναξιοπαθούντων προσφύγων.

§35Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀγαπητὲ συνάδελφε, ἡ ὑπηρεσία μου θὰ ἐνασχοληθῇ τὸ ταχύτερον διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐν λόγῳ Διατάγματος.

§36Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δεύτερον, ἀξιότιμε κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργέ, ἐνεδώσατε εἰς τὰς αἰτιάσεις τῶν ξενοδόχων καὶ ηὐξήσατε τὰ ἐνοίκια τῶν δωματίων τῶν ξενοδοχείων καὶ ἀπηγορεύσατε τὸ μαγείρευμα φαγητῶν καὶ τὴν πλύσιν οἱουδήποτε ἀντικειμένου ἐν τοῖς ξενοδοχείοις ὑπὸ τῶν προσφύγων, καὶ μάλιστα εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐνοικίων εἴχατε προβῆ προτοῦ δημοσιευθῇ ὁ νόμος περὶ Ἐνοικιοστασίου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καὶ παρὰ ταῦτα δὲν ἐδώσατε προσοχὴν εἰς τὰ δίκαια παράπονα τῶν ἐγκατοίκων τῶν ξενοδοχείων προσφύγων, τὰ ὁποῖα πολλάκις οὗτοι σᾶς εἶχον διατυπώσει. Καὶ δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν καθόλου ὅτι γνωστὸν ξενοδοχεῖον ἐν τῇ Πλατείᾳ Ὁμονοίας, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ τέως μισθωτὴς ἐπλήρωνεν ἐνοίκιον μηνιαῖον ἓξ χιλιάδας δραχμῶν, ἐξεμισθώθη ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ νόμου περὶ Ἐνοικιοστασίου διὰ 14 χιλιάδας δραχμῶν καὶ ἐπωλήθη διὰ τοῦ νέου μισθωτοῦ μὲ ἐντελῶς καινουργῆ ἔπιπλα, ὅτι ὁ προκάτοχός σας Ὑπουργὸς εἶχεν ἐπιτρέψει τὴν παρασκευὴν φαγητοῦ διὰ καμινέτου καὶ τὴν πλύσιν μικρῶν ἀντικειμένων ἐν τοῖς δωματίοις, ὅτι μία τριμελὴς προσφυγικὴ οἰκογένεια δυναμένη νὰ τρέφηται ἡμερησίως διὰ τῆς παραγωγῆς φαγητοῦ κατ’ ἰδίαν διὰ καμινέτου μὲ 15–20 δραχμάς, διὰ νὰ τρέφηται ὅμως ἐν τῷ ἑστιατορίῳ ἀπαιτεῖται ἔξοδον τοὐλάχιστον 80–100 δραχμῶν, ὅτι εἰς τὰ ξενοδοχεῖα κατοικοῦσι πρόσφυγες ἀστοί, περὶ ὧν ἡ Πολιτεία οὐδεμίαν ἔλαβεν ἄχρι τοῦδε μέριμναν, ὅτι ἅπαντες εἶναι δικαιούμενοι εἰς ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἐγκαταλειφθεῖσαν περιουσίαν των ἐν Τουρκίᾳ, ὅτι ἄγουσι τὸ τρίτον ἔτος ἀπὸ τῆς καταστροφῆς των ἄνευ οὐδεμιᾶς κυβερνητικῆς μερίμνης καὶ εὑρίσκονται συνεπῶς εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον τῆς οἰκονομικῆς ἐξαντλήσεώς των, ἕνεκα δὲ τούτου ὅτι ἀδυνατοῦσι νὰ πληρώνωσι τὸ ἀπαιτούμενον ἐνοίκιον ὑπὸ τῶν ἐκμισθωτῶν, ἂν πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς δωμάτια ἐκτὸς τοῦ ξενοδοχείου καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δωμάτια ὀφείλουσι νὰ προμηθευθῶσι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα, στρωμνάς, σκεύη μαγειρικῆς κλπ. Νομίζω ὅτι ἦτο στοιχειώδης ὑποχρέωσις τὸ Ὑπουργεῖόν σας νὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα ταῦτα καὶ νὰ ἐδείκνυε κάποιον ἐνδιαφέρον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ληφθέντα καὶ λαμβανόμενα νομοθετικὰ μέτρα, τινὰ τούτων εἶναι ὁπωσδήποτε ἐξυπηρετικὰ τῶν ἀναγκῶν τῶν προσφύγων, ἄλλα εἶναι ἀτελῆ καὶ ἄλλα ἐν τῇ ἐκτελέσει των, κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνεφάρμοστα. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀγαπητός μου φίλος, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω τὰ παράπονα τῶν προσφύγων ἐπὶ τῶν ἀφορώντων αὐτοὺς νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα οὐδόλως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸ Ἐνοικιοστάσιον ὑπάρχουν εὐεργετικαί τινες διατάξεις διὰ τοὺς πρόσφυγας μισθωτὰς μετὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1922, καὶ τοῦτο διότι πληρώνουσι τὰ ἀκριβώτερα ἐνοίκια. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω πρῶτον ὅτι προκειμένου περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἡ ἰδιότης των μόνον ἀρκεῖ ἵνα μὴ ἐπέλθῃ αὔξησις τοῦ ἐνοικίου, ἐνῷ προκειμένου περὶ προσφύγων μισθωτῶν προαπαιτεῖται καὶ ἡ πιστοποίησις τῆς ἀπορείας των. Δεύτερον ἡ ἀνανέωσις τῶν μισθώσεων δὲν ὤφειλε νὰ γίνῃ ὑπὸ τὰς προϋπαρχούσας ἐγγυήσεις καὶ ὅρους, γνωστοῦ ὄντος ὅτι οἱ πρόσφυγες λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς ἐξαντλήσεώς των δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλωσιν ἐνοίκια δουλευόμενα καὶ συγχρόνως νὰ προκαταβάλλωσι καὶ τοιαῦτα μὴ δουλευόμενα λόγῳ ἐγγυήσεως, καθόσον ἡ στενότης τῶν κατοικιῶν καὶ ἑπομένως ἡ ζήτησις αὐτῶν ἐξακολουθεῖ πάντοτε ζωηρά, ὥστε πᾶσα ἐκκενουμένη κατοικία διατίθεται ἀμέσως καὶ μάλιστα μὲ ἐνοίκιον ὑπέρτερον τοῦ προϋπάρξαντος. Τρίτον διατί δὲν ἐπετράπη ἡ ἰδιοκατοίκησις καὶ εἰς τοὺς ἀποκτήσαντος ἀκίνητον μετὰ τὸ ἔτος 1922, καὶ τοιοῦτοι εἶναι σχεδὸν μόνον πρόσφυγες; Τέταρτον προκειμένου περὶ καθυστερήσεως τῆς πληρωμῆς μισθώματος ἐλήφθη μέτρον ὅταν τοῦτο καταβάλλεται κατὰ τὴν πρώτην ἐπ’ ἀκροατηρίου συζήτησιν τῆς περὶ ἐξώσεως ἀγωγῆς ἡ ἀγωγὴ νὰ ἀπορρίπτηται, διατί τὸ αὐτὸ μέτρον δὲν ἐλήφθη προκειμένου καὶ περὶ τῆς καταβολῆς τῆς ἐγγλήσεως; Πέμπτον προκειμένου περὶ μὴ αὐξήσεως τοῦ ἐνοικίου διὰ τοὺς ἀπόρους πρόσφυγας ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ πρόσφυγες μὴ ἐξοικειούμενοι μὲ τὴν κρατοῦσαν ἐνταῦθα συνήθειαν, οὔτε θὰ συμμορφωθῶσι καὶ οὔτε κἂν θὰ λάβωσι γνῶσιν ὅτι ὀφείλουσι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς δαπάνας καὶ νὰ ἀποταθῶσιν εἰς δικηγόρους καὶ δικαστικοὺς κλητῆρας, ὅπως γνωρίσωσι τὰς ἰδιότητάς των ταύτας εἰς τὸν ἐκμισθωτήν. Τοιαῦται αὐστηρότητες τοῦ νόμου δὲν δικαιολογοῦνται.

§37Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Αὐταὶ δὲν ὀνομάζονται αὐστηρότητες, ἀλλὰ κάπως ἄλλως.

§38Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Προκειμένου περὶ πρόσφυγος, ὡς ἄπορος θεωρεῖται ὁ ἔχων μηνιαῖον εἰσόδημα κάτω τῶν δραχμῶν 2.000, ἐνῷ προκειμένου περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν οὐδεμία γίνεται διάκρισις, ἐνῷ καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσιν αὐτάρκεις, ἔχοντες ἴδιον εἰσόδημα ἀνώτερον τῶν 2.000 δραχμῶν, εἴτε ἐξ ἀτομικῆς περιουσίας εἴτε ἐκ προικῴας καὶ ἐκ κληρονομίας.

§39Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Καὶ τί εἶναι σήμερον 2.000 δραχμαί;

§40Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸ Ἐνοικιοστάσιον διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§41Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἀποδείξουν ὅτι εἶναι ἄποροι.

§42Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι διατάξεις προκειμένου π. χ. περὶ ἰδιοκατοικήσεως. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἔγιναν δεκτὰ ὅλα ὅσα ἐζήτησαν, ἀλλὰ πλεῖστα ἔγιναν δεκτὰ καὶ ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρετικαὶ διατάξεις διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§43Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις δὲν ἠρνήθην, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε ὅσας ἀνέφερα αὐστηρότητας, αἵτινες εἶναι πλεῖσται. Διὰ τὸν αὐτὸν παλαιὸν καὶ ἀγαπητὸν φίλον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἔχω νὰ παρατηρήσω ἀκόμη τινά. Ἐδημοσίευσεν ἐσχάτως εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναστέλλει τὴν δικαστικὴν ἐνέργειαν ἐφ’ ὅλων τῶν ἐνοχικῶν σχέσεων τῶν παραχθεισῶν ἐν Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ μεταξὺ ὁμοεθνῶν καὶ προσφύγων. Δηλαδὴ μετὰ τρία ἔτη ἀπὸ τῆς προσφυγῆς ἐλήφθη μέτρον περὶ μὴ διώξεως καὶ συγχρόνως καὶ περὶ ἀναστολῆς τῶν ἐκκρεμουσῶν δικῶν εἰς διαφορὰς προερχομένας ἐξ ὅλων τῶν ἐνοχικῶν σχέσεων συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τοῦ οἰκογενειακοῦ δικαίου, ἤτοι διαζυγίου, διατροφῆς κλπ. χωρὶς νὰ ληφθῇ καὶ μέτρον ἐξαιρέσεως. Καὶ οὐχὶ μόνον μεταξὺ τῶν προσφύγων ἀνταλλαξίμων, ἀλλ’ ἁπάντων τῶν ὁμογενῶν. Ἤτοι τῶν Ἑλλήνων τὸ γένος, ἀλλὰ τὴν ἐθνικότητα Ἑλλήνων, Γάλλων, Ἄγγλων, Ἰταλῶν κλπ. συμπεριλαμβανομένων, οὕτω δὲ ἀνεστάλησαν ὄχι μόνον ἡ δίωξις τῶν μήπω εἰσαχθεισῶν εἰς τὰ δικαστήρια διαφορῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξακολούθησις τῶν ὑφισταμένων ἐκκρεμῶν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐξ ἐμπορικῶν, ἀστικῶν καὶ οἰκογενειακοῦ δικαίου καὶ κληρονομικῶν σχέσεων. Τὸ τελευταῖον πρὸ παντὸς εἶναι ἄδικον, ὡς ἐπίσης ἄδικος εἶναι καὶ ἡ ἐπέκτασις μεταξὺ ὁμοεθνῶν μὴ ὑποκειμένων εἰς τὴν ἀνταλλαγήν.

§44Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι τοῦτο ἐζητήθη ἐκ μέρους προσφύγων καὶ ἐγνωμοδότησεν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἀποτελούμενον ἐκ προσφύγων. Πρόκειται περὶ μιᾶς αἰτήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρόσφυγες καὶ ἐγνωμοδότησε τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἐγένετο δηλαδὴ δεκτὴ ἡ αἴτησις μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ θεσπισθῇ μία εὐεργετικὴ διάταξις ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Ἀλλ’ ἂν κακῶς διετυπώθη, δύναται νὰ διορθωθῇ.

§45Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἠδύνατο νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ τούτου ζητήματος καὶ νὰ λάβῃ τὰς ἀναλόγους πληροφορίας.

§46Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδὴ αὐτὸ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§47Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τὸ παράπονόν μου δὲν στρέφεται κατὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Τὸ διαπραχθὲν λάθος ἀνεγνώρισεν εἰς ἐμὲ τόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καθὼς καὶ ἡ καταρτίσασα τὸ Διάταγμα ὑπηρεσία του, καὶ ὑπεσχέθησαν τὴν διόρθωσίν του. Κατὰ τὸ πρακτικὸν καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως προσφύγων, τῶν συναποκομισάντων ἅπασαν τὴν κινητὴν περιουσίαν αὐτῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔσχον καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς εἰσηγήσεως τοῦ ἐν λόγῳ νόμου. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως μέχρι τῆς διορθώσεως αἱ εἰς τὰ πινάκια τῶν δικαστηρίων ἐγγεγραμμέναι δίκαι αἱ μὲν ἐκφωνηθεῖσαι διεγράφησαν, αἱ δὲ λοιπαὶ θὰ διαγραφοῦν, διότι ἡ ἐρημοδικία ἀπαγορεύεται, καὶ θὰ ἐπαναληφθῶσι μετὰ τὴν διόρθωσιν, ἤτοι μετὰ ἓν σχεδὸν ἔτος πρὸς συζήτησιν.

§48Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ περιορισθῇ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔγινε μία διάταξις μὲ πρόθεσιν δυσμενείας πρὸς τοὺς πρόσφυγας.

§49Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἓν νομοσχέδιον τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, ὑποβληθὲν ἐσχάτως εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, προνοοῦν περὶ τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων τοῦ προξενικοῦ δικαστηρίου Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀτελὲς καὶ ἐλλιπέστατον, δὲν προνοεῖ περὶ ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν κλπ. καὶ ἰδίᾳ καὶ τῆς Σμύρνης τοῦ προξενικοῦ δικαστηρίου καὶ τῆς Διευθύνσεως Δικαιοσύνης τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Διὰ νὰ συμπληρωθῇ δὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§50Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀκόμη· ἑπομένως θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς οἱανδήποτε τροπολογίαν θέλετε.

§51Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἕν ἀπὸ τὰ νομοθετικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων εἶναι καὶ ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασις περὶ διαχειρίσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀστικῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλαγέντων Ὀθωμανῶν. Ἡ σύμβασις αὕτη ἐξ ὅλων τῶν προταθέντων σχεδίων περιέχει τὰ μᾶλλον πρόσφορα καὶ δυνατὰ συντελεστικὰ μέσα πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν τουρκικῶν περιουσιῶν καὶ τῆς προκαταβολῆς εἰς τοὺς δικαιούχους Ἕλληνας ἀπέναντι τῆς ἐν Τουρκίᾳ ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας των. Δυστυχῶς τὸ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω καὶ διὰ τὸ ψήφισμα περὶ ἐξακριβώσεως τῶν περιουσιῶν τῶν ἀνταλλαγέντων. Κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ καθιερούμενον σύστημα τῆς ἐξακριβώσεως τῶν περιουσιῶν διὰ τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τοπικῶν Ἐπιτροπῶν εἶναι τόσον περίπλοκον, τόσον δαιδαλῶδες, ὥστε καταντᾷ ἀμφίβολος ἡ ἐπιτυχία αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκτελέσει.

§52Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ψήφισμα τοῦτο εἶναι τῆς ἀποκλειστικῆς ἐκλογῆς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν προσφύγων.

§53Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ ὑπάρχουν τὰ ἐν λόγῳ ἐλαττώματα, ἀλλὰ καὶ δὲν δικαιολογεῖ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐγκατέλειψε τὸ ἰδικόν της σχέδιον, τὸ ὁποῖον διὰ μικρᾶς συμπληρώσεως, λόγῳ τῆς ἁπλότητος τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῆς συμπτύξεως τῆς διαδικασίας, ταχύτερον θὰ ἐπέφερε τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Φοβοῦμαι, καὶ εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ, ὅτι ταχύτερον θὰ λήξῃ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ὀθωμανικῶν περιουσιῶν διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν περιουσιῶν τῶν ἀνταλλαγέντων Ἑλλήνων ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τοπικῶν Ἐπιτροπῶν. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελον νὰ ἐπαναλάβω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν θερμὴν σύστασιν καὶ νὰ ἔχω τὴν διαβεβαίωσίν του περὶ ταχείας ἐκτελέσεως τῆς ὑποσχέσεως τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη νὰ μοὶ δώσῃ ὡς πρὸς τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις εἰς τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἤτοι τῆς ἀναλυτικῆς καὶ συνθέτου προσόδου, τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος καὶ τῆς ἐπὶ τῆς παραγωγῆς φορολογίας κλπ. Ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ μερικὰ διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ λυποῦμαι ὅτι ἀπουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§54Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν ἔχητε ἀπορίας, θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ.

§55Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ Πρωτόκολλον ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, μὲ ὅλον τὸ αὐτόνομον τῆς ὑποστάσεώς της, ὀφείλει νὰ διαχειρίζηται τὸ προσφυγικὸν δάνειον ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς παραγωγικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν· ἑπομένως εἶναι σαφῆ καὶ ὡρισμένα τὰ δικαιώματα, καθὼς καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς. Ἂν ὅθεν, κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τοῦ δανείου καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς εἰδικῆς ἐντολῆς της, διαπράττονται ἀταξίαι, ἀτασθαλίαι, ὑπερβασίαι, εἰς τρόπον ὥστε τὸ προσφυγικὸν χρῆμα εἴτε ἰδιοποιεῖται εἴτε σπαταλᾶται εἴτε δὲν διατίθεται μετὰ φειδοῦς διὰ τὸν σκοπόν του, ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δύναται νὰ ἐπεμβῇ καὶ νὰ ἀναστείλῃ πάντα ἐκτροχιασμόν, ἀλλὰ καὶ νὰ παραδίδῃ εἰς τὴν Ποινικὴν Δικαιοσύνην πάντα ἐγκληματοῦντα.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη ἀντίθετον γνώμην καὶ δι’ αὐτὸ ἠξίωσε νὰ διατυπωθῇ καὶ διετυπώθη ῥητῶς ἐν τῇ τελευταίᾳ συμφωνίᾳ των ὅτι οἱ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὑπάλληλοι ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ὡς πρὸς τὴν ποινικὴν εὐθύνην.

§57Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲ σᾶς προσθέτω ὅτι ἐκ τῶν γενικῶν ἀρχῶν καὶ ἐκ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ τούτου τοῦ Πρωτοκόλλου ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὅταν αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχῃ ἀλλοίας ἀπόψεις, ἀντιθέτους ἀντιλήψεις, καὶ καθ’ ὑπέρβασιν μάλιστα δικαιοδοσίας, περὶ πράξεων καὶ ἐνεργειῶν οὐ μόνον δυναμένων νὰ προκαλέσωσι τὴν ἐφαρμογὴν ποινικῶν διατάξεων, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔχει ὑποχρέωσιν εἰς τὰς παραχωρουμένας εἰς αὐτὴν γαίας νὰ ἐγκαταστήσῃ πρόσφυγας. Ἐν τούτοις ἐσχάτως προέβη μόνη, ἐξ ἰδίων, νὰ χαρακτηρίσῃ ποῖοι εἶναι πρόσφυγες καὶ ποῖοι δὲν εἶναι, καὶ πρὸς τοῦτο τοὺς ἐκ Νικομηδείας πρόσφυγας, τοὺς καταφυγόντας εἰς Ἑλλάδα πρὸ τοῦ 1922 κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ἐγκατάλειψιν τοῦ Μετώπου τῆς Νικομηδείας, ἐθεώρησε μὴ πρόσφυγας καὶ ἑπομένως μὴ δικαιουμένους εἰς ἐγκατάστασιν καὶ διέταξε τὸν ἐν Βόλῳ ἀντιπρόσωπον αὐτῆς νὰ ἐξώσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς οἰκίσκους τοῦ συνοικισμοῦ. Ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς παραστάσεις καὶ νὰ ζητήσω καὶ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ μόνον οὕτως ἠναγκάσθη αὕτη νὰ ἀναστείλῃ τὸ παράνομον καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῆς ἐντολῆς της μέτρον τῆς ἐξώσεως. Τελευταίως ἐπίσης κρατεῖ παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως σκέψις νὰ πωλήσῃ ἀπὸ τοῦδε τὰ νεοκτισθέντα εἰς τοὺς συνοικισμοὺς οἰκήματα, ὡς καὶ τὰ διατεθέντα ἤδη ὑπ’ ἐνοίκιον εἰς τοὺς πρόσφυγας τοκοχρεωλυτικῶς. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην ἡ Ἐπιτροπὴ κακὴν ποιεῖται ἑρμηνείαν τοῦ Πρωτοκόλλου καὶ ἐνεργεῖ καθ’ ὑπέρβασιν, εἰς τρόπον ὥστε οὐ μόνον δυσφορίαν τῶν προσφύγων θὰ προκαλέσῃ, ἀλλ’ ἴσως καὶ κάποιαν δυσάρεστον ἐξέγερσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τὸ πολὺ νῦν δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ ἐνοίκια παρὰ τῶν δυναμένων νὰ καταβάλλωσι τοιαῦτα καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς πωλήσεις ὅταν μόνον ζητήσωσι τὴν ἀγορὰν οἱ μισθωταὶ ἐγκάτοικοι πρόσφυγες, καθόσον ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου εἶναι ἤδη ὑπερεξησφαλισμένη ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τῶν παραχωρηθεισῶν προσόδων καὶ ἑπομένως οὐδεὶς λόγος συντρέχει εἰς τὴν ἀπὸ τοῦδε πώλησιν τῶν οἰκημάτων. Μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν αἱ ὑπέγγυοι πρόσοδοι δὲν καλύψωσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου δικαιοῦται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ πωλῇ τὰ οἰκήματα καὶ τὰς γαίας οὐ μόνον εἰς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα ξένον. Καὶ ἐξ ἄλλου εἶναι ἐξηκριβωμένον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μὴ μὲ διαψεύσῃ, ὅτι τὴν αἰφνιδιαστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν Βορειοθρακῶν εἰς τὸ κτῆμα Μπαικερλὲρ διενήργησεν ἀνωτέρα ὑπηρεσία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκοταστάσεως μετὰ συνεννόησιν μετὰ τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ κυβερνητικῶν Ἀρχῶν, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, καὶ λυποῦμαι διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδειξε τὸ ἀπαιτούμενον ἐνδιαφέρον, δεχθεῖσα τὸ τετελεσμένον γεγονός. Ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω ὑπερβασιῶν, μὴ φερουσῶν χαρακτῆρα ποινικόν, κάλλιστα ἠδύνατο νὰ ἐπέμβῃ ἡ Κυβέρνησις.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχομεν καὶ περίπτωσιν προσφύγων πολὺ γενικωτέραν, καθ’ ἣν καὶ μὴ ἀνταλλάξιμοι γίνονται δεκτοὶ καὶ ἀποκαθίστανται.

§59Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ποῖοι εἶναι πρόσφυγες ἀνταλλάξιμοι καθορίζεται διὰ πράξεως διεθνοῦς, τῆς Συμβάσεως περὶ Ἀνταλλαγῆς, καθ’ ἣν τοιοῦτοι εἶναι οἱ ἐγκαταλείψαντες ὁμογενεῖς, Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι, τὸ τουρκικὸν ἔδαφος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1912 καὶ ἐντεῦθεν.

§60Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τοὺς Νικομηδεῖς ὡς μὴ πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ἃ ἐξάγεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὅπου ὑπάρχουν Νικομηδεῖς δὲν τοῖς χορηγεῖ ἐπίδομα.

§61Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅλοι οἱ πρόσφυγες, καὶ αὐτοὶ οἱ Νικομηδεῖς ὡς καὶ οἱ ἐκ Ρωσίας ἀφομοιώθησαν, οἱ τελευταῖοι μόνον πλὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποζημιώσεως. Διαφορὰ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ποῖοι εἶναι πρόσφυγες δὲν προέκυψεν, ὁσάκις τοὐλάχιστον συνεζητήθη τοιοῦτον ζήτημα δὲν προέκυψε διαφορὰ ἀντιλήψεων. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ δικαιώματα τὰ Ἑλληνικὰ καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὸ αὐτόνομον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἡ θέσις αὐτῆς πρέπει νὰ περιορίζηται ἐντὸς τοῦ σκοποῦ της. Δὲν συμφωνῶ μαζί σας ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδειξεν ἐνδιαφέρον. Θὰ ἀποδείξω ὅτι ἔδειξε τοιοῦτον ἐν τῷ μέτρῳ τῆς ἐξουσίας της. Ὅταν ὑπάρχῃ ἕνα ζήτημα καὶ ὑπάρχει τὸ αὐτόνομον τῆς Ἐπιτροπῆς, κατ’ ἀνάγκην ἡ ἐξουσία τῆς Κυβερνήσεως ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶναι περιωρισμένη καὶ ὅτι προκειμένου περὶ ἀταξίας δὲν ὀφείλει νὰ ἐπεμβῇ.

§62Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὡμίλησα εἰδικῶς περὶ Νικομηδέων τοῦ Βόλου. Εἶδον καὶ ἀνέγνωσα τὰς διαταγὰς περὶ ἐξώσεως αὐτῶν ἐκ τῶν οἰκημάτων τοῦ συνοικισμοῦ. Τὴν ληφθεῖσαν σχετικὴν ἀπόφασίν της ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἄλλως δὲν ἐφρόντισε νὰ λάβῃ κἂν γνῶσιν αὐτῆς, καὶ μόνον ἐγὼ ἀνεκοίνωσα αὐτὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας. Διὰ τὸ ράδιον τοῦ Πανεπιστημίου, κατόπιν τῶν δημοσιευθέντων εἰς τὰς ἐφημερίδας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπενέβη καὶ ἡ Ποινικὴ Δικαιοσύνη ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως. Ἐν τούτοις μεθ’ ὅλα τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Παυλίδου εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ παρ’ ὅλα τὰ καταγγελθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων, οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§63Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐστείλαμεν ἐντολὴν εἰς τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἐξετάσῃ ἂν ὑπάρχωσι στοιχεῖα ποινικῆς εὐθύνης καὶ νὰ προβῇ εἰς δίωξιν τῶν ὑπαιτίων ἀμέσως. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπενέβη εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ραδίου.

§64ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐπενέβη, ἐπενέβη.

§65Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν ἐγένετο ἐπέμβασις δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ ἐπεμβαίνωμεν καὶ εἰς ὅλα. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως.

§66Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ Κυβέρνησις εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό, λέγων δὲ ἐπέμβασιν δὲν ἐννοῶ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ προσδώσητε εἰς τὴν λέξιν, κ. Ὑπουργέ. Ἀκριβῶς, ἀφοῦ τὰ σκάνδαλα περιῆλθον εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ ζητήματος δημοσίας τάξεως, περὶ χρήματος τοῦ Δημοσίου, νὰ συστήσῃ τὴν δίωξιν τῶν καταγγελλομένων ἀξιοποίνων πράξεων. Ὅσον δὲ ἀφορᾶ τὰς κεράμους τὰς ἀποσταλείσας εἰς Βόλον διὰ τὴν κατασκευὴν οἰκίσκων ἐν τῷ συνοικισμῷ, αὗται εἰσήχθησαν ἀτελῶς καὶ ἐτοποθετήθησαν ἐν τῷ συνοικισμῷ κατ’ ἀπαίτησιν τῆς ἐνταῦθα Κεντρικῆς Διευθύνσεως, τοῦ ἐπὶ τούτῳ ἀντιπροσώπου της ἀρνηθέντος νὰ παραλάβῃ αὐτάς. Διεξαχθείσης δὲ πραγματογνωμοσύνης, κατεδείχθη ὅτι αἱ κέραμοι ἦσαν ποιότητος ἀθλιεστάτης, ἐντελῶς ἀκατάλληλοι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὑπεχρέωσε τὴν Κεντρικὴν Διεύθυνσιν νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀρχικὴν σκέψιν της περὶ μειώσεως τοῦ τιμήματος καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἄποψιν τοῦ ἀντιπροσώπου της ὅπως παραλάβῃ μόνον ὅσαι εἶναι χρησιμοποιήσιμοι, δηλαδὴ 10–15%. Οὕτω δὲ ἡ ἐπίμονος ἄρνησις τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ νὰ παραλάβῃ τὰς κεράμους καὶ νὰ δεχθῇ καὶ τὴν προταθεῖσαν δευτέραν πραγματογνωμοσύνην διέσωσε προσφυγικόν, δηλαδὴ δημόσιον, χρῆμα ἑκατοντάδων χιλιάδων φράγκων. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐλαχίστους ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ὡς τὸν κ. Λούλην, τὸν κατὰ πάντα ἀξιόλογον καὶ ἄγρυπνον φύλακα τοῦ δημοσίου χρήματος καὶ τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων, ἀντιπροσώπους εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐνταῦθα ἀκόμη. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐν Ἀγκύρᾳ διεξαγομένας διαπραγματεύσεις, εἶχον νὰ παρακαλέσω τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν του, ἵνα μὴ ἐπαναληφθῶσι τὰ ὅσα συνέβησαν ἐν Λωζάννῃ, τὸ établis καὶ τὸ existant, τὰς δυσαρέστους συνεπείας τῶν ὁποίων ὑφιστάμεθα τώρα. Ἡ ἀπουσία ὅμως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἀναγκάζει νὰ μὴ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ὡς τελευταῖον, κ. Ὑπουργέ, ὀφείλω νὰ δώσω καὶ μίαν ἐξήγησιν, τὴν ἑξῆς: Ἐλέχθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρὰ συναδέλφου ὅτι τὸ Δημόσιον ἐξώδευσεν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τοὺς πρόσφυγας ἓν καὶ ἥμισυ δισεκατομμύριον δραχμῶν, χωρὶς ὅμως νὰ ἀναφέρῃ καὶ τί ἀπεκόμισεν ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, ὅπερ οὗτος ἐδήλωσεν ὅτι ἠγνόει, καίτοι ὑπ’ ἐμοῦ προκληθείς. Ἄλλος δὲ συνάδελφος, παρακαθήμενος, μοὶ εἶπεν ὅτι ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα ἐνεχυριάσαμεν, καὶ πάλιν δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι οἱ πρόσφυγες. Ἐκ τῶν λεχθέντων βεβαίως ἐγεννήθη μία ἐντύπωσις οὐχὶ εὐνοϊκὴ ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Ἀμφοτέρους λοιπὸν διαβεβαιῶ ὅτι εἶναι ἐπισήμως ἐξηκριβωμένον ὅτι οἱ πρόσφυγες κατὰ τὸ πρῶτος ἔτος ἀπέδωκαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων μόνον ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν, εἰσήγαγον νέαν βιομηχανίαν, τὴν ταπητουργίαν, ἐτριπλασίασαν τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, καλλιεργήσαντες τὸ τουρκικὸν εἶδος αὐτοῦ καὶ ἐπεξεργασθέντες αὐτὸν εἰς τρόπον ὥστε νὰ συναγωνισθῶσι τὰ ἐκ Τουρκίας καπνά, καὶ ταῦτα χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τὴν ἀνάλογον αὔξησιν τῆς καταναλώσεως ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ εἰσαγωγικοῦ καὶ μικροεπαγγελματικοῦ ἐμπορίου.

§67Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ἡ ἀμπελουργία, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα.

§68Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μὲ τὸ εἰσαχθὲν ἐν τῇ πατρίδι σας Ἡρακλείῳ διὰ τῶν προσφύγων σύστημα τῆς πλύσεως, τῆς βαφῆς καὶ τῆς ἀποξηράνσεως ἡ κρητικὴ σουλτανίνα ὑπερετιμήθη κατὰ 30%. Ἐν γένει, ἐνῷ ἄλλοτε ἡ πρώτη καὶ μόνη ἐξαγωγὴ τῆς Ἑλλάδος ἦτο ἡ πελοποννησιακὴ σταφίς, καὶ ἐκ τῆς καλῆς ἢ κακῆς ἐσοδείας αὐτῆς καὶ ἐκ τῶν τιμῶν τῆς καταναλώσεως ἐξηρτᾶτο αὐτὸ τοῦτο τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ σταθεροποίησις τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος, σήμερον ἡ σταφὶς περιῆλθεν εἰς τρίτην βαθμίδα καὶ ἔρχεται μετὰ τὴν ταπητουργίαν καὶ τὴν καπνοπαραγωγήν. Ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου σας μὲ ἐβεβαίωσεν ἐσχάτως ὅτι ὁ πρόσφυξ ὁ ἀγροτικῶς ἀποκαθιστάμενος ἀποδίδει κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τὸ ἓν τρίτον τῶν ὅσων ἐδαπάνησε τὸ Κράτος διὰ τὴν ἐγκατάστασίν του, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου, εἶπε, προτιμῶμεν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἀγροτῶν ἀπὸ τοὺς ἀστούς. Περατώνων τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι μία μικρὰ οἰκονομικὴ εἰσέτι ἐνίσχυσις ὑπὸ τοῦ Κράτους, μία εὐσυνείδητος ἐργασία τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ μία αὐστηρὰ καὶ ἀμερόληπτος ἐπίβλεψις τῶν προϊσταμένων Ἀρχῶν δύναται, ἂν ὄχι νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀποκατάστασιν τὴν πλήρη τῶν προσφύγων, τοὐλάχιστον κατὰ πολὺ θὰ ἀνεκούφιζε τοὺς πρόσφυγας, ὥστε καὶ κατὰ τὸν προσεχῆ τέταρτον χειμῶνα νὰ μὴ θρηνήσωμεν θύματα ἐκ τῆς ἀκηδίας, ἀδιαφορίας καὶ ἀναλγησίας τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἡμῶν ἁπάντων. (Χειροκροτήματα).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§70Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εὑρίσκω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι συνάδελφοι, ἀπολύτως δεδικαιολογημένην τὴν συγκίνησιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατέχονται ἐν τῇ Συνελεύσει οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἀφ’ ἧς ἤρξατο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ τὴν εὑρίσκω ἀπολύτως δεδικαιολογημένην, διότι εἶναι οὗτοι οἱ φυσικοὶ ἀντιπρόσωποι ἢ μᾶλλον οἱ φυσικοὶ διερμηνεῖς, ἀτελεῖς, ἴσως, τοῦ πόνου, τὸν ὁποῖον αἰσθάνεται ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἐκριζωθεὶς ἐξ ὑπαιτιότητος ἡμῶν τῶν κατοίκων τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, κατὰ τοιοῦτον τραγικὸν τρόπον ἐκ τοῦ παραδείσου εἰς τὸν ὁποῖον ἔζη καὶ ριφθεὶς εἰς τὴν σημερινὴν κόλασιν.

§71Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ὡρισμένης μερίδος.

§72Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τῆς πλειονοψηφίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ἡ 1η Νοεμβρίου 1920. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον πᾶσα τυχὸν ὑπερβολὴ ἐν τῇ διατυπώσει τῶν ἀξιώσεών των, πᾶσα ὑπερβολὴ ἐν τῇ διατυπώσει τῶν αἰτιάσεων ἢ ἐν τῇ διατυπώσει τῶν παραπόνων των, δὲν πρέπει ποσῶς νὰ μᾶς ξενίζῃ, οὔτε νὰ μᾶς καθιστᾷ ἀνυπομόνους, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει νὰ μᾶς καθιστᾷ πάντας τοὺς λοιποὺς πληρεξουσίους καὶ ἰδιαιτέρως τὴν Κυβέρνησιν περισσότερον ἐμφρόντιδας καὶ περισσότερον εὐλαβεῖς πρὸς τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, παρ’ ὅλας τὰς θυσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας τοῦ Κράτους, προσπαθείας αἵτινες διὰ τὴν ἔλλειψιν συστήματος καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν κατευθύνσεως, δὲν ἀπέδωκαν ἀνάλογα ἀποτελέσματα, ἡ θέσις τῶν προσφύγων τοῦ μεγάλου ἀκόμη μέρους καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι οἰκτρά. Δὲν θὰ καταχρασθῶ, κύριοι συνάδελφοι, τῆς ὑπομονῆς ὑμῶν, διότι ἀντιλαμβάνομαι καλῶς ὅτι ἐπῆλθε πλέον ὁ κόρος ἐκ τῶν μακρῶν συζητήσεων τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Θὰ προσπαθήσω νὰ περιορισθῶ μόνον εἰς ὡρισμένα σημεῖα, φέρων ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας κατώρθωσα νὰ ἀποκομίσω ἐκ τῆς ἐν Κρήτῃ καταστάσεως τῶν προσφύγων, παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο ἴσως νὰ εἶναι χρήσιμοι εἰς ὑμᾶς. Ὁ ἀστικὸς προσφυγικὸς πληθυσμός, ὁ πληθυσμὸς δηλαδὴ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠσθάνθη περισσότερον τὴν δυστυχίαν τῆς προσφυγικῆς ἰδιότητος, μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον, ἐλαχίστης ἔτυχε περιθάλψεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Καὶ αὐτὴ ἡ προκαταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἀποζημιώσεως καθυστερεῖ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ἐνῷ κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἀντικειμενικῶς ἐξεταζόντων τὰ πράγματα θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ πραγματοποιηθῆ. Ἠκούσατε δὲ ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἔτυχε νὰ παρακολουθήσητε τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ὅτι αἱ ἄστεγοι οἰκογένειαι τῶν προσφύγων ἀνέρχονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 70,000.

§73Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἐννοεῖτε ἄστεγοι;

§74Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Μὴ ἐγκατεστημένους ὑποφερτῶς ὑπὸ στέγην. Τὸ ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, τῆς στέγης παρουσιάζει ἀνωμαλίαν καὶ ἐν Κρήτῃ καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, τὰ Χανιά, ὅπου οἱ πρόσφυγες εὑρέθησαν ὑπὸ ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὰς συνθήκας. Ὑπάρχουν καὶ σήμερον πολλαὶ οἰκογένειαι, αἵτινες εἶναι συσσωρευμέναι εἰς διάφορα τεμένη ἢ διαμένουν εἰς τρώγλας, ἐνῷ ἴσως θὰ ἠδύνατο τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ εἶχε τακτοποιηθῆ. Ἀλλὰ ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην τῶν ἀνωμαλιῶν αὐτῶν; Θὰ εἴμεθα, κύριοι συνάδελφοι, ἄδικοι, ἂν τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως αὐτῆς τὴν ἐπιρρίπτομεν εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἢ εἰς τὸν τελευταῖον, τὸν ὁποῖον ἡ ἀνεξάρτητος προσφυγικὴ ὁμὰς κατηγορεῖ ἐπὶ ἀντιπροσφυγικῇ πολιτικῇ. Διότι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω μεθ’ ὑμῶν ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀντιπροσφυγικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, πολὺ δὲ περισσότερον περὶ τῶν ἀντιπροσφυγικῶν αἰσθημάτων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης πληρεξούσιος κ. Κύρκος ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῆς διατάξεως εἰς τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως ταμείου ὑπὲρ τῶν ἐφέδρων Κρήτης, περὶ ἐκποιήσεως τῶν Τουρκικῶν νεκροταφείων ὑπὲρ τοῦ ταμείου τούτου, τὸ συμπέρασμα, λέγω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀκολουθεῖ ἀντιπροσφυγικὴν πολιτικὴν εἶναι τελείως παρακεκινδυνευμένον. Διότι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρόκειται περὶ μεμονωμένου γεγονότος, ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρόκειται περὶ χώρου — ὁμιλῶ διὰ τὰ Χανιὰ — μικρᾶς ἐκτάσεως, ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης θὰ ἠγνόει ἀσφαλῶς ὅτι τὰ Τουρκικὰ νεκροταφεῖα πρὸ ἑξαετίας ὁλοκλήρου ἔχουν ἀπαλλοτριωθῆ ὑπὲρ τοῦ δήμου Χανίων, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ εἶναι ἐπίδικα, διεκδικούμενα καὶ ἀπὸ ὡρισμένον ἀριθμὸν γηγενῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ δευτέρα αἰτίασις περὶ τῆς ἀντιπροσφυγικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἡ στηριχθεῖσα εἰς τὸ γεγονὸς τῆς καταθέσεως νομοσχεδίου ἐν συνελεύσει περὶ ἐκκλητοῦ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 3166, δὲν εἶναι δικαία. Εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου αἰτίασις ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 3166 ἐξετελέσθησαν.

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁμιλεῖτε μόνον διὰ τὴν περιφέρειαν Χανίων. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα διαμερίσματα τῆς Κρήτης;

§76Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν προσφυγικὴν ὁμάδα τὴν συμβουλεύω νὰ μὴ ἐκτίθηται εἰς βεβαιώσεις.

§77Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ ὅμως θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετελέσθησαν, δὲν ἦσαν δίκαιαι. Ἐν τούτοις ἡμεῖς πάντες ἀπεδέχθημεν ἀδιαμαρτυρήτως τὰς ἐκτελέσεις αὐτάς, ἀναχωρήσαντες ἀπὸ τὴν Ἀρχήν, ὅτι προκειμένου περὶ βλάβης οἰκονομικῶν συμφερόντων μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἀδικηθῇ ὁ γηγενής, διότι δι’ αὐτὸν ἡ ζημία θὰ ἦτο πολὺ ὀλιγώτερον ὀδυνηρὰ ἢ διὰ τὸν πρόσφυγα, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ οἰκονομικὴ θέσις. Τὴν ἀρχὴν ταύτην καθιερώσαμεν ἐν Χανίοις. Ἐθεωρήσαμεν δὲ τοῦτο καθῆκον τιμῆς ἐπεκτείνοντες καὶ καλλιεργοῦντες τὴν ἀρχὴν ταύτην εἰς τὰς διαφοράς, αἵτινες ἐγεννήθησαν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἡ ἀνωμαλία εἰς τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως ἐν Χανίοις δὲν εἶναι δικαιολογημένη. Διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν καταφυγόντων ἐκεῖ προσφύγων δὲν ἦτο ἀνώτερος τῶν ἀναχωρησάντων Ὀθωμανῶν. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην βεβαίως δὲν εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰ τοπικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠκολούθησαν ὡρισμένον πρόγραμμα. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ὑπῆρξεν ὥστε ὡρισμένοι πρόσφυγες νὰ ἔχουν καὶ ἀστικὴν καὶ ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Ὀφείλομεν ὅμως καὶ εἰς ἕνα ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον ἔχω καθῆκον νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ὀλίγοι τινὲς γηγενεῖς, ἐπιλήσμονες τῶν ὑποχρεώσεών των, ἐκ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐκμεταλλευτῶν πάσης περιστάσεως, ἐπωφεληθέντες τῆς εὐκαιρίας τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Ὀθωμανῶν προῆλθον εἰς συμφωνίας καὶ ἀντὶ ἐλαχίστου ποσοῦ εἰσῆλθον καὶ ἐγκατεστάθησαν ἐντὸς Ὀθωμανικῶν ἀστικῶν κτημάτων. Ἡ κατάχρησις αὕτη παρετηρήθη εἰς μικρὰν μὲν κλίμακα προκειμένου περὶ οἰκιῶν, εἰς μεγαλυτέραν ὅμως προκειμένου περὶ μαγαζείων. Καὶ ἐφόσον μὲν οἱ εὐάριθμοι οὗτοι ἦσαν ἔφεδροι καὶ ἄποροι, ἡ ἐνέργειά των αὕτη θὰ ἐπέτρεπε πᾶσαν ἐπιείκειαν, ἐφόσον ὅμως πρόκειται περὶ ἀνθρώπων εὐπορούντων, οἵτινες διὰ τῆς ἐνεργείας των ταύτης ἠθέλησαν νὰ αὐξήσωσι τὰ ὑπεραρκετὰ κέρδη των, ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἀξία πάσης κατακρίσεως.

§78Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει τὸ Διάταγμα περὶ ἱδρύσεως Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς, εἰς ἄρθρον τοῦ ὁποίου ἀναγράφεται ὅτι οἱ παρανόμως σφετεριζόμενοι κτήματα ἀνήκοντα εἰς Μουσουλμάνους τιμωροῦνται διὰ προσκαίρων δεσμῶν καὶ ἐρωτῶ ἂν κατεδικάσθη κανεὶς μέχρι σήμερον.

§79Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ εὐάριθμοι εὐτυχῶς, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ διαιωνίσουν τὴν θλιβερὰν κατάστασιν ἴσου ἀριθμοῦ προσφύγων καὶ νὰ ἀφαιρέσωσιν ἀπ’ αὐτῶν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, εἶναι ἄξιοι πάσης κατακρίσεως, ἐγὼ δὲ ὡς ἀντιπρόσωπος αὐτῶν δικαιοῦμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διακηρύξω ὅτι ἐπλαστογράφησαν τὴν ὡραίαν περὶ φιλοξενίας παράδοσιν τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, παράδοσιν ἥτις εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἦτο ἱερὸν καθῆκον. (Χειροκροτήματα). Ἀπέναντι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ φανῇ ἀμείλικτος, πᾶσα δὲ ἐνέργεια αὐτῆς, ἥτις θὰ τοὺς ἐπανέφερεν εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ καθήκοντος, ἂς εἶναι βεβαία ὅτι θὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐν Κρήτῃ.

§80Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω τοῦτο. Ὑπάρχουν ἀκόμη περιπτώσεις τοιαῦται ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰκονικῶς ἢ καὶ σοβαρῶς ἐγένοντο μισθωταὶ μόνον καὶ μόνον πρὸς σφετερισμὸν τῆς Μουσουλμανικῆς περιουσίας καὶ ὅτι κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων δὲν ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις ἢ αἱ ἐκδοθεῖσαι δὲν ἐξετελέσθησαν; Θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ δίδετε ὀνόματα. Βεβαιῶ τοῦτο, ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐξήτασαν ὡρισμένον ἀριθμὸν περιπτώσεων καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ ἐκδοθεῖσαι περὶ ἐξώσεως ἢ συμπτύξεως εἶναι πολὺ ὀλιγώτεραι τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπεδοκίμασαν τὰς μισθώσεις ὡς νομίμως γενομένας.

§81Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὅλαι αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 3166 ἐξετελέσθησαν.

§82Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι ὅλαι.

§83Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐν Χανίοις ὅλαι.

§84Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὔτε ἐν Χανίοις.

§85Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅλαι σχεδὸν αἱ ἀποφάσεις ἐξετελέσθησαν ἐκτὸς μιᾶς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη ἀντίδρασις, ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἐλύθη συμβιβαστικῶς. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν διὰ τὰ Χανιά, οὔτε καὶ διὰ τὴν Κρήτην ὁλόκληρον. Ἔχει ἴσως σημασίαν δι’ ἄλλα μέρη. Εἰς τὴν Κρήτην παρουσιάζεται ὑπὸ μορφὴν ἐντελῶς ἱκανοποιητικὴν διὰ τὴν προσφυγικὴν ἄποψιν. Ἐν Κρήτῃ ἐδέχθημεν τοὺς πρόσφυγας, τοὺς ὁποίους ἔρριψεν ἡ δυστυχία ἐν μέσῳ ἡμῶν, μὲ ἀνοικτὰς ἀγκάλας καὶ προσεπαθήσαμεν καὶ προσπαθοῦμεν δι’ ἀδελφικῆς στοργῆς νὰ ἀνακουφίσωμεν αὐτοὺς, ἕτοιμοι παρὰ τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, εἰς πᾶσαν θυσίαν μικρὰν ἢ μεγάλην, ἥτις θὰ ἐκρίνετο ἀκόμη ἀναγκαία διὰ τὴν τελειωτικὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ταυτοχρόνως εἴμεθα εὐγνώμονες πρὸς αὐτούς, διότι εἰσήγαγον καὶ ἐδίδαξαν τὴν καπνοκαλλιέργειαν, διότι ἐβελτίωσαν τὴν καλλιέργειαν τῆς σουλτανίνας, τὰ δὲ ἐκ τῶν καλλιεργειῶν τούτων οἰκονομικὰ ὠφέλη διὰ πρώτην φορὰν ἴσως θὰ ἀνακουφίσουν τὴν εἰς τὴν τύχην της ἐγκαταλειφθεῖσαν ἀγροτικὴν τάξιν ἐν Κρήτῃ. Οἱ ἀγροί, ὅπου πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν, ἐποχὴν τῆς καπνοφυτείας, εἰργάζοντο ἀδελφωμένοι πρόσφυγες καὶ γηγενεῖς, οἱ πρῶτοι διδάσκοντες καὶ οἱ δεύτεροι διδασκόμενοι, παρουσίαζον τὴν ὡραιοτέραν εἰκόνα πρωτοφανοῦς γεωργικοῦ ὀργασμοῦ, προκαλοῦντος τὸ συναίσθημα τῆς χαρᾶς καὶ τοῦ θαυμασμοῦ. Οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ οἱ πρόσφυγες ἀπολαύουν τόσων συμπαθειῶν ὅσον εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν τῆς Κρήτης. (Χειροκροτήματα). Ὅσοι δὲ ἐξ αὐτῶν κατέφυγον εἰς τὰ χωρία, οὗτοι ἄνευ οὐδεμιᾶς κρατικῆς ἀντιλήψεως εὐδαιμονοῦν, ἐργαζόμενοι ἐπὶ ἡμερομισθίῳ ἢ εἰς συνεταιρικὰς γεωργικὰς ἐπιχειρήσεις μετὰ τῶν γηγενῶν. Ὁ ἀγροτικὸς προσφυγικὸς κόσμος ἔχει ἐγκατασταθῆ ἱκανοποιητικῶς ἐν Κρήτῃ, παρὰ τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ ζητήματος περὶ τῆς τύχης τῶν περιουσιῶν τῶν Τούρκων τῶν προβαλόντων Ἰταλικὴν ὑπηκοότητα, ζητήματος ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις ἐπιβάλλεται νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ταχεῖα. Γνωρίζω καλῶς ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχει περιβληθῆ διπλωματικὸν χαρακτῆρα. Ἔχω ὅμως τὴν γνώμην ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις στρέψῃ τὴν δραστηριότητά της πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ταχεῖαν καὶ ἱκανοποιητικὴν λύσιν, διότι εὐτυχῶς αἱ ἀπόψεις τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον τελικῶς θὰ κατισχύσῃ εἰς τὸ δόγμα τοῦ ἰσχυροτέρου. Ἐπὶ τοῦ σημείου μάλιστα τούτου θὰ παρακάλουν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν καθὼς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν ἀπάντησίν των ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος νὰ πληροφορήσωσιν, ἂν δύνανται, τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἤρξαντο αἱ σχετικαὶ διαπραγματεύσεις, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται καὶ ποῖαι εἶναι αἱ προβλέψεις αὐτῶν.

§86Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ εἶναι τοῦτο· ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀνεγνώρισε κανένα.

§87Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, διότι ἡ ἀξία τῶν περιουσιῶν τῶν προβαλόντων Ἰταλικὴν ὑπηκοότητα ἀνέρχεται μόνον ἐν Κρήτῃ εἰς πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων.

§88Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἐπιστολὴν ἀπὸ τὰ Χανιὰ ὅτι ὁ Βοσινάκης, ἑκατομμυριοῦχος, ἐξῃρέθη τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ ὅτι ἐξῄρεσαν τὴν περιουσίαν του.

§89Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς λέγω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἐξῄρεσε κανένα.

§90Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐπὶ ἑνὸς σημείου θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐπὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ὡς Τούρκων ὑπηκόων τοῦ Βοσινάκη ἐν Χανίοις καὶ τοῦ Βαφῆ Σεμανάκη ἐν Ρεθύμνῃ καὶ τῆς ἐξαιρέσεως τῶν περιουσιῶν των ἀπὸ τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἡ ἀναγνώρισις τῆς τουρκικῆς ὑπηκοότητος διὰ τὸν πρῶτον ἐξ αὐτῶν δὲν ἐγένετο ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἐγένετο ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ὑπὸ περιστάσεις αἵτινες ἀποτελοῦσιν ἀληθὲς σκάνδαλον. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας...

§91Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πότε ἐγένετο;

§92Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πρὸ ὀκταμήνου· οὐχὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὔτε ἐπὶ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ κ. Παρίτση. Ἐγένετο ὅτε ἦτο γενικὸς γραμματεὺς ὁ κ. Ἀποστολόπουλος.

§93Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐκτὸς τῶν δύο ἐπεισοδίων τὰ ὁποῖα ἀναφέρετε, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας λέγει ὅτι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐγένετο καμμία ἀναγνώρισις· δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἤθελον ὅμως νὰ μάθω τί ἐνήργησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρὸς διόρθωσιν καταστάσεως ἥτις δημιουργεῖ σκάνδαλα τὰ ὁποῖα δίδουν ἀφορμὴν εἰς δυσφορίαν τοῦ κόσμου.

§94Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἔλαβε τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐκποιήσεως τῆς περιουσίας των. Ἐκ τῆς μακρᾶς συζητήσεως, κύριοι, ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, μολονότι αὕτη διεξήχθη κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς λεπτομερείας, νομίζω ὅτι προέκυψαν ἀρκετὰ ὠφέλη. Διότι ἀπεκάλυψεν αὕτη τοὐλάχιστον τὰ τρωτά, ὑπάρχει δὲ ἐλπὶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ θεραπεύσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα. Ὁ κ. Χατζόπουλος, πληρεξούσιος Γρεβενῶν, κατὰ τὴν διαφωτιστικὴν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀγόρευσίν του παρουσίασε στοιχεῖα λεπτομερειακὰ ἐπιτρέποντα εἰς πάντα νὰ μορφώσῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐπὶ ἑνὸς μόνον σημείου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Γρεβενῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου ὅτι ἐκ τοῦ ἐπελθόντος ἀποτελέσματος διὰ τὴν ἀγροτικὴν εἴτε τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐξάγει τὸ συμπέρασμα ὅτι τὰ διατεθέντα χρήματα διετέθησαν σκοπίμως. Ὁ ὑπολογισμός, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτό εἶναι ἀσφαλῶς ἐλαττωματικός. Διαίρεσις τοῦ δαπανηθέντος ποσοῦ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγκατασταθεισῶν οἰκογενειῶν καὶ ἡ εὕρεσις πηλίκου ἀντιπροσωπείας μικροῦ χρηματικοῦ ποσοῦ δὲν ἀποδεικνύει ὅτι τὰ διὰ τὴν προσφυγικὴν ἀποκατάστασιν διατεθέντα ποσὰ διετέθησαν σκοπίμως. Θὰ ἔπρεπεν ὅμως νὰ προσαγάγῃ στοιχεῖα ὅτι οὐδεμία σπατάλη ἐγένετο εἰς τὰς διαφόρους προμηθείας καὶ ὅτι ἡ ἐπιτελεσθεῖσα ἐργασία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελεσθῇ διὰ μικροτέρας δαπάνης. Ἂν προσήγαγεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰ στοιχεῖα ταῦτα, βεβαίως οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντείπῃ, ὁ συλλογισμός του ὅμως οὗτος εἶναι ἀπολύτως ἐλαττωματικός, διότι θὰ γνωρίζῃ ὅτι πλεῖσται οἰκογένειαι ἐγκατεστάθησαν ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης τοῦ Κράτους.

§95Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Συγχρόνως ὁ κ. Χατζόπουλος ἔκαμε καὶ τὸ ἑξῆς λάθος· δὲν λογαριάζει καὶ πόσοι εἶχον ἐγκατασταθῆ ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀρκετοί.

§96Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι κατὰ τὴν διάθεσιν τοῦ χρήματος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἔλαβον χώραν σπατάλαι, ὑπάρχουν δὲ καὶ πράξεις αἵτινες φέρουσι βαρύτερον χαρακτῆρα. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι αὐτὴ τίποτε περισσότερον δὲν ἔκαμεν ἀπὸ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις διὰ νὰ φέρῃ περισσοτέρας εὐθύνας. Αὐτὴ ἡ κατεύθυνσις εἶχε δοθῆ ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Αἱ σπατάλαι αὗται προεκάλεσαν τὰς αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Αἱ αἰτιάσεις αὗται ἠκούσθησαν καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ καθ’ ὅλας τὰς προηγουμένας, ζωηρὰ δὲ ἔχει ἐκδηλωθῆ ἡ δυσφορία κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὰς ἀντιλήψεις ταύτας δὲν ἔχουσι μόνον οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν λοιπῶν πληρεξουσίων, εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχει δημιουργηθῆ κατάστασις, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραταθῇ. Ἐδημιουργήθη τοὐλάχιστον κατάστασις ἥτις δὲν ἐπιτρέπει τὴν παραμονὴν τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως ἢ τοὐλάχιστον ἐπιβάλλει τὴν ἑκουσίαν ἀποχώρησιν αὐτῶν. Ἡ λύσις βεβαίως αὕτη θὰ ἦτο καὶ ἡ συμφερωτέρα καὶ ἡ μᾶλλον ἐπιθυμητή. Ἂν ὅμως ἡ λύσις αὕτη, παρ’ ἐλπίδα, δὲν ἐπέλθῃ, ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον ἢ μᾶλλον θὰ ἀνελάμβανεν εὐθύνας ἂν ἐξηκολούθει νὰ διατηρῇ τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§97Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Φρονεῖτε ὅτι ἡ ἀλλαγὴ προσώπων θὰ διορθώσῃ τὴν κατάστασιν;

§98Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἔχομεν ὅμως δεδομένον, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τέλος πάντων ἡ διάθεσις τοῦ προσφυγικοῦ χρήματος δὲν ἔγινε κατὰ τὸν σκοπιμώτερον τρόπον ἢ τὸν καταλληλότερον τοιοῦτον. Αἱ αἰτιάσεις αὗται εἴτε δικαιολογημέναι εἴτε μή, ἐφόσον ἔλαβον τόσον ἔντονον μορφήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παροραθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§99Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀλλάξουν τὰ δύο Ἑλληνικὰ μέλη, μήπως τὰ ξένα μέλη δὲν ἀποτελοῦν τὴν πλειονοψηφίαν;

§100Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ἰσχυρίζομαι, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ ἀλλαγὴ τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν θὰ ἐπιφέρῃ ὡς διὰ μαγείας θεραπείαν τῆς καταστάσεως, διότι χρειάζονται καὶ ἄλλα μέτρα, πλὴν τούτου. Ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐκβιάσῃ μίαν λύσιν. Τὸ προσφυγικὸν δάνειον, κύριοι συνάδελφοι, ἐδόθη διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅστις καταβάλλει τοὺς ἀπαιτουμένους φόρους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου αὑτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα, τὸ σεβαστὸν καὶ ἀναφαίρετον, νὰ ζητήσῃ διὰ τῆς νομίμου Κυβερνήσεώς του ὅπου δεῖ τὸν τερματισμὸν καταστάσεως, τῆς ὁποίας ἡ παράτασις δίδει ἔστω καὶ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν περὶ μὴ διαθέσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου κατὰ τὸν μᾶλλον προσφορώτερον τρόπον ἐξ ἀνεπιτηδειότητος ἢ ἀμελείας ὡρισμένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἡ Κυβέρνησις, χρησιμοποιοῦσα τὸ κῦρός της, προσηυξημένον ἐκ τῆς ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ἐκδηλωθείσης γνώμης, δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν θεραπείαν τῆς καταστάσεως. Δὲν φαντάζομαι ποτέ, ἐφόσον τόσον σοβαρὰ ἐπιχειρήματα θὰ ὑπεστήριζον τοιαύτην ὑπόδειξιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ ἀντίρρησις. Διότι τοιαῦται ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, θὰ εἶχον τὴν σημασίαν τῆς ἐλλείψεως ἀναγνωρίσεως τῆς ἠθικῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τοιαύτη δὲ ἀντίληψις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρατῇ οὔτε παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν οὔτε παρὰ τῇ Κοινῇ διεθνεῖ Γνώμῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τοιαύτη ἀντίληψις θὰ ἐκράτει καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ κρατῇ, ἂν ἡ Ἑλλὰς παρουσίαζε τὴν εἰκόνα τοῦ Μεξικοῦ. Ἀλλ’ εὐτυχῶς τοιαύτη ἰδέα δὲν κρατεῖ ἐν Εὐρώπῃ. Καὶ τοῦτο ἀπέδειξεν ἡ προθυμία μεθ’ ἧς παρεχωρήθη τὸ δάνειον καὶ ἡ προθυμία πρὸς ἐγγραφὴν εἰς αὐτό Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὑπεχρεώθην καὶ ἐγὼ νὰ ἐξετάσω αὐτὸ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν λεπτομερειῶν, ἀποφυγὼν νὰ τὸ ἐξετάσω ἀπὸ τῆς γενικωτέρας ἀπόψεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ οἰκονομική. Ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ νὰ ἀντιμετωπίζωμεν ψυχραίμως τὴν ἀλήθειαν Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν ἀντιμετωπίσθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὡς ἔδει καὶ μετὰ προσοχῆς ἀναλόγου πρὸς τὴν σοβαρότητα αὐτοῦ. Οὔτε πρόγραμμα κατηρτίσθη πρὸς λύσιν αὐτοῦ οὔτε ἐξητάσθη ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ ἄποψις. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάζηται ἐν περιθωρίῳ. Δέον νὰ ἐξετάζηται συναφῶς πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὰς θυσίας τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ αὕτη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι, ἐπειδὴ ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν παρουσιάζει ἔλλειμμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσωμεν τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν ὑστερεῖ κατὰ τὴν σπουδαιότητα οὔτε τοῦ ζητήματος τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας οὔτε τοῦ ζητήματος τοῦ ναυτικοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Κράτους οὔτε τοῦ ζητήματος τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας ἢ τοῦ ζητήματος τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅπως δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι λόγῳ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἀναγράφεται καὶ δὲν διατίθεται πίστωσις διὰ τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας, ὅπως δὲν δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι διὰ τὸν ναυτικὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ Κράτους δὲν δύναται νὰ διατεθῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἕνεκα οἰκονομικῶν λόγων, τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ συμβῇ καὶ διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ πρόγραμμα καὶ νὰ ἔχῃ ἐξετασθῆ τὸ ζήτημα τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο μέχρι σήμερον. Ἡ ἄλλη ἄποψις ἡ γενική, κύριοι συνάδελφοι εἶναι ἡ ἐξέτασις αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως διατηρήσεως ἁρμονικῶν σχέσεων μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων, διότι καὶ ἡ ἄποψις αὕτη δὲν ὑστερεῖ σπουδαιότητος τῆς πρώτης. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐγκαθιδρύσεώς της οὐδεμιᾶς προσπαθείας ἐφείσθη διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἀλλὰ ὅπως εἶναι τοῦτο ἀληθές, εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο δὲν εὑρίσκεται ἀποκλειστικῶς ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς κυβερνητικῆς δράσεως. Εἶναι ἔργον καὶ ἡμῶν τῶν πληρεξουσίων, ὅπως εἶναι ἔργον τοῦ Τύπου καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐξετάζων μετὰ πάσης αὐστηρότητος τὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, εὑρίσκω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς προσπαθείας ἁρμονικῆς συμβιώσεως μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν οὐδεμιᾶς ὑπελείφθη προσπαθείας. Δὲν εὑρίσκω, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διασαλευθῇ ἡ ἁρμονικὴ συμβίωσις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ὑπάρχει κοινότης συμφερόντων, ὑπάρχει κοινότης πόθων, ὑπάρχει, κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος, κοινότης ἰδανικῶν καὶ πολιτικῶν πεποιθήσεων. Δὲν εὑρίσκομεν δὲ δικαιολογημένην οὐδεμίαν ἀπαισιοδοξίαν. Ἡ Ἑλλάς, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι Χώρα ἀνεκμετάλλευτος, δυναμένη νὰ περιλάβῃ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εὐτυχίαν καὶ εἰς τὸν γηγενῆ καὶ εἰς τὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν. Τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς δραστηριότητος, διὰ τῆς φιλεργίας του, διὰ τῆς εὐφυΐας του κατώρθωσε, παλαῖον κατὰ μυρίων δυσχερειῶν, νὰ ἀποκτήσῃ κυρίαρχον θέσιν ἐν τῇ Τουρκικῇ Αὐτοκρατορίᾳ, τάχιστα θὰ ἀποβῇ καὶ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ Κράτει ὁ συντελεστὴς τῆς ταχείας οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Καὶ δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολικὴ αἰσιοδοξία ἂν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διακηρύξω ὅτι χάρις εἰς τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον ἡ Ἑλλὰς ταχύτατα θὰ ἐπανεύρῃ ἡμέρας οἰκονομικῆς ἰσχύος καὶ ἐθνικοῦ μεγαλείου. (Χειροκροτήματα).

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἴχομεν συγκατανεύσει νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, διότι ἡ ὥρα εἶναι 9½. Παρατηρῶ ὅμως ὅτι ὁ κατάλογος τῶν ἀγορητῶν ὁμοιάζει μὲ τὸν ἱστὸν τῆς Πηνελόπης· ἐνῷ τὴν νύκτα ἐξαντλεῖται, τὴν ἡμέραν πάλιν πληροῦται. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Νομίζω ὅτι ὅσον καὶ ἂν εἶναι οὐσιαστικὰ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν ῥητόρων, ἡ περαιτέρω συνέχισις τῆς συζητήσεως δὲν προάγει τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Θὰ παρεκάλουν λοιπόν, ἂν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, δὲν θέλουν νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου διὰ νὰ ἀκούσωμεν τοὐλάχιστον τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἀπαντώντων ἐπὶ τῶν λεχθέντων, τότε νὰ ἐξακολουθήσωμεν μετὰ τὸ γεῦμα διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐξάντλησις τοῦ καταλόγου, διότι ἄλλως φοβοῦμαι ὅτι οὐδὲ ἐντὸς αὐτῆς τῆς ἑβδομάδος δὲν θὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις. Εἶναι δέκα ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι. Ἂν ἑκάστην ἑσπέραν ὁμιλοῦν τρεῖς μόνον, εἶναι ἀδύνατον νὰ τελειώσωμεν μέχρι τοῦ Σαββάτου.

§102Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πράγματι ὁ πρακτικώτερος τρόπος τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως θὰ ἦτο ἂν παρῃτοῦντο οἱ κύριοι ἐγγεγραμμένοι τοῦ λόγου, διότι ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποχρεωθῶμεν νὰ κάμωμεν καὶ τρίτην ὁλονυκτίαν.

§103Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Σᾶς δηλῶ ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσω περισσότερον τοῦ ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τοὺς συναδέλφους, ὅσοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου.

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» τοὐλάχιστον νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν κυρίων Ὑπουργῶν θὰ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσουν ἐν συντόμῳ δύο ἢ τρεῖς ἐξ ἑκάστου κόμματος.

§106Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἀρχίσουν νὰ ἐγγράφωνται ἄλλοι, ἐκτὸς τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῶν Ὑπουργῶν, θὰ ἀρχίσωμεν μίαν ἀτελείωτον δευτερολογίαν. Βεβαίως σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Μαρῆ, θὰ ὁμιλήσουν δύο Ὑπουργοί. Ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» θὰ ὁρίσῃ δύο ἀντιπροσώπους νὰ ἀπαντήσουν εἰς τοὺς Ὑπουργούς. Δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀπαντήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος. Ἂν ὁμιλήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§108Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύο θὰ ὁρίσητε σεῖς;

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§110Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις;

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι δὲν ἠμπορῶ νὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην ἄλλης μερίδος.

§112Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύο ἀπὸ τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» καὶ δύο ἀπὸ τὸ Μικρασιατικὸν Κέντρον.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι πρόκειται περὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὅλη ἡ συζήτησις αὐτὴ δὲν εἶναι συζήτησις ἀκαδημαϊκή, ἀλλὰ συζήτησις προκληθεῖσα κατόπιν ὡρισμένης ἐπερωτήσεως. Κατὰ συνέπειαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ὁμιλήσουν μετὰ τόσον μακρὰν συζήτησιν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν ὡμίλησεν ἀκόμη καὶ φυσικὰ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὸν ἔλεγχον διὰ νὰ ἀπαντήσουν.

§114Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδὴ τὸ φυσικὸν εἶναι νὰ ὁμιλήσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὸν ἔλεγχον καὶ κατηγοροῦν τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡμίλησαν, κ. Ὑπουργέ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι θὰ ἀπαντήσω, ἂν παραστῇ ἀνάγκη. Καλὸν εἶναι νὰ ἐπιδιώξωμεν τὸν ταχύτερον τερματισμὸν μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν Ὑπουργῶν.

§116Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς εἶπον ὅτι περιορίζουν τὰς ἀγορεύσεις μόνον εἰς δύο.

§117Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς αἰσθανόμεθα καὶ ἡμεῖς ὡς ἀναγκαῖον τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία, ὡς μὴ ὤφειλε, δὲν εἶχε τερματισθῆ πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον μηνός. Ἡ παρέλκυσις τῶν συζητήσεων δὲν ὀφείλεται εἰς ἡμᾶς. Θὰ συνίστων εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου, ὄχι ὅμως νὰ παρελκυσθῇ ἡ συζήτησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ἡ συνήθης τακτικὴ ἡ ὁποία ὑπάρχει ὅσον ἀφορᾷ τὸν συνήθη ἔλεγχον. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ εἶναι ἀνωφελὲς ἢ πολὺ κακόν, ἀντὶ νὰ ἀπαντήσωσι δύο, νὰ ἀπαντήσωσι τρεῖς ἢ τέσσαρες. Ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς, κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ ἀπαντήσῃ εἷς καὶ μόνος.

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι τὰ πράγματα εἶναι ἐν τάξει, διότι πρέπει νὰ ὑπολογίσητε τὸ ἑξῆς: Ἐνῷ ὡμιλήσαμεν ἐπὶ ἑβδομάδα, εἶναι ζήτημα ἂν πολλοὶ πληρεξούσιοι κρατοῦν εἰς τὴν μνήμην των τί ἐλέχθη. Ὥστε θὰ ἦτο ὀρθόν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐνήμερος τοῦ ζητήματος, ἂν ὑπάρχῃ διαφωνία, νὰ δίδῃ ἀπάντησιν. Ὥστε φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσωσι δύο ἀπὸ τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» καὶ δύο ἀπὸ τὴν Ἀνεξάρτητον Ὁμάδα.

§119Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἡμεῖς ἀποτελοῦμεν μίαν ἀνεξάρτητον ὁμάδα.

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὸ γνωρίζομεν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῶσιν οἱ ρήτορες ἂν εἶναι διατεθειμένοι νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου.

§122Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ὁμιλήσωσι δύο ρήτορες, θὰ ἀπαντήσωσιν οἱ ἀρχηγοί, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀπαντήσῃ τελευταῖος.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ὁμιλήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τότε εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐγώ.

§124Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Βεβαιοῦμεν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δὲν θὰ ἀπαντήσωμεν.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κατάλογος θεωρεῖται ἐξηντλημένος;

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι κύριε Παπαναστασίου δὲν ἠρώτησα τοὺς ρήτορας. Ὁ κ. Φλωριᾶς παραιτεῖται;

§127Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὄχι.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10.30′ μ.μ.

(Ὥρα 9.15′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.10′ μ. μ.)

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δ. Φλωριᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§130Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πολλὰ ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως καὶ μέχρι τοιούτων λεπτομερειῶν, ὥστε θὰ ἐπερίττευε πᾶσα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀσχολία ἡμῶν, ἂν ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν παρὰ τῶν ἀσκησάντων τὸν ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπέμενεν ἡ ἐντύπωσις ὅτι οὐδὲν ἐπετελέσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀπέμενεν ἡ ἐντύπωσις ὅτι οὐδὲν ἐπετελέσθη ὑπὲρ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἀπὸ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς μέχρι σήμερον. Διότι ἐλέχθη κατὰ κόρον ὑπὸ τῶν ἀγορευσάντων καὶ τῶν ἀσκησάντων τὸν ἔλεγχον αὐτῶν ὅτι τὰ δέκα ἑκατομμύρια λιρῶν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου ἢ ἐσπαταλήθησαν ἀσκόπως ἢ τὰ ἐσφετερίσθησαν ὀλίγα ἄτομα, ἅτινα καὶ ἐπλούτισαν ἑπομένως ἐκ τοῦ ἱεροῦ τούτου χρήματος.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖος τὰ εἶπε;

§132Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐντύπωσις, κ. πρόεδρε, καὶ αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ ἐντύπωσις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἐλεγξάντων τὴν Κυβέρνησιν. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ Κοινοῦ ὅπως ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται περὶ τοῦ Κοινοῦ;

§134Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα περισσότερον διὰ τὴν γνώμην τοῦ Κοινοῦ περὶ ἡμῶν ἢ περὶ τῶν ἐντυπώσεων τῶν παραγομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκ τῶν ἀγορεύσεων ἡμῶν. Διότι φρονοῦμεν ὅτι διὰ τοιαύτης μονοπλεύρου πρὸς ἔλεγχον ἐξετάσεως τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως, ὅταν διὰ ταύτης ἀποσκοπεῖται μόνον ἡ πτῶσις τῶν Κυβερνήσεων, προσφέρομεν κακὰς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν καὶ εἰς τὴν Χώραν καὶ μάλιστα κατὰ τὰς παρούσας στιγμάς, καθ’ ἃς εὑρίσκονται ἐπὶ τάπητος ζητήματα ἀφορῶντα τὴν πατρίδα ἡμῶν. Διότι, ἂν δὲν πρόκειται περὶ κινδύνων τῆς Πατρίδος, πάντως πρόκειται περὶ σοβαρωτάτων συμφερόντων τῆς Χώρας. Ἀπεκομίσθη ἐπίσης ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν λεχθέντων ὅτι εἰς τοὺς πρόσφυγας οὔτε ζωάρκεια ἐχορηγήθη, οὔτε ἐστεγάσθησαν οὗτοι, οὔτε γεωργικὸς κλῆρος ἢ ἄροτρον ἐδόθη εἰς αὐτούς. Τοιαύτη ὑπῆρξε τοὐλάχιστον ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἐνασκησάντων τὸν ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ τῶν ἑκάστοτε κυβερνησάντων τὴν Χώραν, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἀνεφύη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.

§135Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πότε ἐλέχθησαν αὐτά; Ἀπὸ καταβολῆς κόσμου ἢ τώρα;

§136Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Πάρετε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ θὰ μορφώσητε καὶ ὑμεῖς τὴν ἰδίαν γνώμην.

§137Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι ἐκ τῆς κακῆς αὐτῆς ἀντιλήψεως δὲν προσφέρετε ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ζήτημα, ἐνῷ δὲν ἀποδίδετε καλῶς ὅσα ἐλέχθησαν;

§138Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τῶν ἐντυπώσεων, αἵτινες παρήχθησαν τόσον ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἐλεγξάντων τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον καὶ ἐκ τῆς ἀρθρογραφίας τοῦ Τύπου, ἐμπνευσθέντος ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τούτων.

§139Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μεταξὺ τῶν διαφόρων κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ἀπέδωκαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατηγόρησαν αὐτὴν καὶ ὡς ἀντιπροσφυγικήν.

§140Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐχαρακτηρίσθη ὄντως ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀντιπροσφυγική, τόσον ἡ παροῦσα ὅσον καὶ αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις. Διότι, κατά τινας ρήτορας, ὄχι μόνον δὲν ἔδειξαν αὗται οὐδὲν ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ καὶ προσηνέχθησαν ἀστόργως πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Εἶναι ἀναντίρρητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ προσφυγικὴ ὑπόθεσις ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς ἔχει πολλὰ εἰς τὸ παθητικόν της. Ἀλλὰ τὸ παθητικὸν τοῦτο δὲν βαρύνει μόνον τὰς Κυβερνήσεις, βαρύνει καὶ ἡμᾶς τοὺς πληρεξουσίους, τοὺς παρασχόντας καὶ παρέχοντας τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, αἵτινες καὶ προῆλθον ἐκ τῶν κόλπων ἡμῶν, ἐκ τῶν κόλπων τῆς παρούσης Ἐθνοσυνελεύσεως. Βαρύνει τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ ἰδίως τὰ μέλη ἐκεῖνα ἐκ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα συστηματικῶς ἀπουσίασαν ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης. Μέλη ἐπίλεκτα τῆς Συνελεύσεως, συνάδελφοι διαπρεπεῖς, ἀπουσίασαν συστηματικῶς ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅταν μάλιστα ἡ Ἐπιτροπὴ δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ἔλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ νομοθετήσῃ ὁμοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§141Α. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἂν ἡ παρατήρησις ἀνάγεται εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον, ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μίαν μικρὰν πληροφορίαν.

§142Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐγὼ συνέπεσε νὰ παρακολουθῶ τὰς συνεδριάσεις καὶ γνωρίζω τί ἐγένετο.

§143Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ βεβαιώσητε, κ. Πρόεδρε, ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἐλάχισται ἦσαν αἱ περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας δὲν συνεκροτήθη συνεδρίασις τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ συνεπῶς αἱ ἀπουσίαι δὲν ἐματαίωσαν συνεδριάσεις.

§144Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Λέγω ἑπομένως καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀπουσίαζαν συστηματικῶς ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτε αὕτη ἔλαβε τὴν ἐντολὴν παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἵνα ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως προβῆ εἰς τὴν ἔκδοσιν Ν. Διαταγμάτων ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως, θὰ ἠδύναντο διὰ τῆς παρουσίας των καὶ τῶν φώτων των νὰ παράσχωσιν ὠφελιμωτάτας ὑπηρεσίας εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἢ καὶ νὰ ματαιώσωσι νομοσχέδια θεωρούμενα παρ’ αὐτῶν ὡς ἀσύμφορα διὰ τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν. Ἀπουσιάσαντες ὅμως δὲν δικαιοῦνται νὰ καταγγέλλωσιν ἐκείνους, οἵτινες διὰ τῆς παρουσίας αὐτῶν εὐηργέτησαν, κατὰ τὴν κρίσιν των, τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Ἡμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, ἀδιαφοροῦμεν τίνες οἱ κατέχοντες σήμερον τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους καὶ ποῖοι θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ διαδεχθῶσιν αὐτοὺς εἰς τὰς θέσις αὐτάς. Διότι ἡμεῖς ἀτενίζομεν πρὸς μίαν ἀδιαίρετον Ἑλλάδα. Καὶ ἐντεῦθεν ὁρμώμενοι, διακηρύσσομεν, ὡς καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐπράξαμεν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ἐνασκῶσι τὸν ἔλεγχον καὶ οἱ παρέχοντες τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, ἀσχέτως πρὸς τὸν ἔλεγχον τὸν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐνασκούμενον, ἀλλ’ ὄχι μὲ τὸν σκοπὸν πάντοτε τῆς ἀνατροπῆς τῶν Κυβερνήσεων, ἐφόσον δὲν συντρέχουσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον σοβαρώτατοι λόγοι. Προβαίνοντες δὲ καὶ περαιτέρω σήμερον, φρονοῦμεν ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιζητῶσι τὸν ἔλεγχον, διότι διὰ τοῦ ἐλέγχου παρέχεται φῶς, διὰ δὲ τῆς εἰλικρινοῦς γλώσσης, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μεταχειρίζωνται πρὸς τὸν λαὸν αἱ Κυβερνήσεις, παρουσιάζουσι πρὸς αὐτὸν τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας.

§145Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Καὶ νὰ μὴ τὸν ἐμπαίζωσι.

§146Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Μάλιστα. Διότι πιστεύομεν ὅτι, ἂν εἰς τὰ στήθη τῶν κυβερνώντων καθὼς καὶ εἰς τὰς ψυχὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦσι τὸν λαόν, δὲν πρυτανεύσῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ δικαίου, ἡ Ἑλλὰς θὰ κατακρημνισθῇ εἰς ἐρείπια. Εἴπομεν ὅτι ἀρκετὰ τρωτὰ βαρύνουσι τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παρέλθωμεν χωρὶς νὰ διακηρύξωμεν ὅτι καὶ πολλὰ συνετελέσθησαν ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεως ταύτης παρὰ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, καὶ ἰδίᾳ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν προσφυγικῶν ὑποθέσεων. Διότι γνωρίζομεν ὅτι ἐκ τῶν 18.000.000 στρεμμάτων, ἐξ ὅσων ἀποτελεῖται περίπου ἡ καλλιεργήσιμος Ἑλληνικὴ γῆ, 130.000 στρεμμάτων μόνον ὑπάρχουσι σήμερον, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν αὐτοκαλλιέργειαν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Ἑπτὰ καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια στρεμμάτων, ἀνήκοντα εἰς Ἕλληνας γαιοκτήμονας, ἀπηλλοτριώθησαν καὶ διενεμήθησαν εἰς γηγενεῖς καὶ πρόσφυγας, χωρὶς εἰς οὐδένα ἰδιοκτήτην τῶν τεραστίων τούτων ἐκτάσεων νὰ δοθῇ ἔστω καὶ εἷς ὀβολός.

§147ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν.

§148Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἴσως νὰ μὴ μᾶς ἐνδιαφέρῃ προσωπικῶς τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ὑπὲρ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως καὶ ὑπὲρ τῶν κυβερνώντων. Διότι ἐχαρακτηρίσθησαν οἱ κυβερνῶντες ὡς κεφαλαιοκράται, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι συνετελέσθησαν μεγαλύτερα καὶ περισσότερα τῶν ὅσων συνετελέσθησαν εἰς τὴν κομμουνιστικὴν Ρωσίαν, ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν καὶ ἀγροτῶν ἐν γένει, χωρὶς ἐνταῦθα νὰ χυθῇ οὔτε σταγὼν αἵματος.

§149Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Τί λέγετε; Ἔχετε λάθος.

§150Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν προσφύγων. Πρόκειται καὶ περὶ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν Ἑλλήνων ἁπάντων, τῶν ὁπωσδήποτε μὲ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς ἀσχολουμένων, πρὸς τοὺς ὁποίους διενεμήθησαν αἱ γαῖαι αὐταί, καὶ περὶ αὐτῶν ὁμιλῶ. Ἡ καλλιεργήσιμος Ἑλληνικὴ γῆ ἀνέρχεται εἰς 18 ἑκατομμύρια στρέμματα. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔχομεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῶν γαιῶν τούτων εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ἀκτήμονας καλλιεργητάς, δὲν θὰ ἀσχοληθῶμεν, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ καταπονήσωμεν τὴν Συνέλευσιν. Διότι μὲ τὰς λεπτομερείας ἠσχολήθησαν πολλοὶ ρήτορες, οἱ ὁποῖοι καὶ διεξετραγώδησαν τὴν κατάστασιν, ὅταν ὡμίλησαν περὶ τῶν τρωτῶν τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλους ρήτορας, οἵτινες δι’ ἀριθμῶν ἀπέδειξαν τὰ ἐναντία. Θὰ εἴπω μόνον ὀλίγα περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἢ μᾶλλον θὰ ἐκθέσω, δι’ ὀλίγων ἐπίσης, πῶς ἐννοῶ ἐγὼ τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν. Τὴν διαιρῶ εἰς δύο: Εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν περιουσιῶν, πρὸς οὓς ἀνήκει ἡ ἐν Ἑλλάδι ἀστικὴ Ὀθωμανικὴ περιουσία. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν διὰ τῆς διανομῆς τῶν γαιῶν κατεστήσαμεν αὐτάρκεις, δι’ ἀναλόγου γεωργικοῦ κλήρου, καὶ ἑπομένως οἰκοκυραίους, ἀκτήμονας γηγενεῖς καὶ ἀδελφοὺς καταφυγόντας εἰς τὴν ἐλευθέραν Πατρίδα, δὲν ἐδώκαμεν ὅμως οὐδεμίαν σχεδὸν προσοχὴν πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, τῶν ἐπιστημῶν, τῶν γραμμάτων καὶ τῶν τεχνῶν. Κόσμος ὁ ὁποῖος περιφέρεται ἴσως ρακένδυτος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἔζη πλουσίως, ὡς κατέχων τὰ σκῆπτρα ταῦτα εἰς τὴν Τουρκικὴν Αὐτοκρατορίαν, τῆς ὁποίας ἀπετέλει σπουδαιότατον παράγοντα τῆς ἐθνικῆς αὐτῆς οἰκονομίας. Ὡς πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, αὕτη ἀποτελεῖ ὀργανισμὸν ἀνάλογον πρὸς τοὺς ἄλλους κρατικοὺς ὀργανισμοὺς μὲ ἀνάλογα πρὸς τούτους, ἀναντιρρήτως, τρωτὰ αὐτῶν. Ἄν, ἑπομένως, συνέβησαν ἔκτροπα καὶ ἔλαβον χώραν καταχρήσεις εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὀφείλονται αὗται εἰς κατώτερα ὄργανα καὶ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ εὑρισκόμενα μακρὰν τοῦ Κέντρου. Τοῦτο δύναται ἕκαστος νὰ τὸ μάθῃ, ὅταν ζητήσῃ πληροφορίας ἐκεῖθεν, ὁπόθεν δύνανται νὰ τὸν πληροφορήσουν, διότι ἴσως δὲν πρέπει νὰ γίνηται μακρὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§151Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἀρχίζει ἀπὸ τὰ ἀνώτερα καὶ φθάνει εἰς τὰ κατώτερα.

§152Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἔχετε τὰς πληροφορίας σας καὶ ἐγὼ τὰς ἰδικάς μου, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτως ἔχουσιν ἐν ὀλίγοις τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἥτις ἀποτελεῖ, ὡς ἐλέχθη, ὀργανισμὸν ἀνάλογον πρὸς τοὺς λοιποὺς ὀργανισμοὺς τῆς Χώρας. Ἀλλ’ οἱ κρατικοὶ ὀργανισμοί, οἱ διεπόμενοι ὑπὸ ἠθῶν καὶ ἐθίμων, ἀπὸ ἑκατονταετηρίδος κτηθέντων, ἐξεταζόμενοι εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῶν, ἔχουσι πλεῖστα τρωτά. Ἑπόμενον ὅθεν εἶναι νὰ ἔχῃ ἀνάλογα καὶ περισσότερα ἐλαττώματα ὀργανισμὸς νεοπαγής, ἀλλὰ καὶ πρωτοφανὴς διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν καὶ τὰ λοιπὰ Ἔθνη, οἷος ὁ ὀργανισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἐλέχθη ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διατεθῇ, ἀλλὰ δὲν διετέθη, χάρις εἰς τὴν ἐπιμονὴν τοῦ διευθυντοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας κ. Καραμάνου, ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν 40 χιλιάδων οἰκίσκων. Ἡμεῖς ἐπικροτοῦμεν καὶ συμμεριζόμεθα τὰς ἀπόψεις ταύτας τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ καὶ προτείνομεν, προκειμένου περὶ στέγης, τῆς ἑστίας ταύτης τοῦ πρόσφυγος, ἐφόσον διὰ νομοθετικῶν μέτρων, ἀπὸ δεκαετηρίδος περίπου ἐδημεύσαμεν οἱονεὶ τὴν ἀστικὴν περιουσίαν χάριν τῆς οἰκογενειακῆς ἑστίας, προτείνομεν, λέγω, ὅπως δοθῇ εἰς μετρητὰ εἰς χεῖρας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου τὸ ἥμισυ τοῦ δισεκατομμυρίου. Διότι διὰ τοῦ ἡμίσεος τούτου ποσοῦ θὰ δυνηθῶμεν μὲ κρατικήν τινα ἐπίβλεψιν νὰ προμηθεύσωμεν εἰς τοὺς ἀστέγους πρόσφυγας 40 χιλιάδας οἰκίας, τῶν ὁποίων οὗτοι ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην, οἰκίας βιωσίμους καὶ ἀξίας τοῦ πραγματικοῦ δισεκατομμυρίου, διότι οἱ πρόσφυγες οὗτοι θὰ ἀναπληρώσωσι διὰ τῆς προσωπικῆς των ἐργασίας καὶ διὰ τῆς βοηθείας τῶν συγγενῶν, φίλων καὶ παραστατῶν, τὸ ἕτερον ἥμισυ δισεκατομμύριον, ὥστε νὰ ἀνεγείρωσιν οἰκίας πολυτιμοτέρας καὶ στερεωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας θὰ ἐπρομήθευον εἰς τούτους αἱ Ἑταιρεῖαι. Ἀποκρούω ἑπομένως, κατόπιν τῆς προτάσεώς μου ταύτης, καὶ τὴν περαιτέρω προμήθειαν τῶν ξυλίνων σπιτιῶν, μάλιστα δὲ ἐπερωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν, τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τουτέστιν ἐπὶ τῆς προμηθείας τῶν ξυλίνων σπιτιῶν. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, διὰ 1700 δωμάτια διετέθησαν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας Χὸλτς–Μπάου τέσσαρα ἑκατομμύρια χρυσῶν μάρκων, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν πρὸς 60 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ δι’ ἑτέρας Ἑταιρείας θὰ ἐπρομηθευόμεθα, κατὰ τὰς ἰδίας πληροφορίας, 4,000 οἰκίσκους ἀντὶ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμυρίων μάρκων χρυσῶν, τουτέστιν ἐπὶ ἔλαττον ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον μάρκων χρυσῶν διὰ τὰς ἐπὶ πλέον δύο καὶ ἥμισυ χιλιάδας δωματίων. Ἐπερωτῶ ὅθεν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸν καὶ παρακαλῶ αὐτὸν καὶ αὖθις ὅπως διαφωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐν ἀνάγκῃ δὲ προσκομισθῇ ὁ φάκελος ὁ σχετιζόμενος μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· διότι, ἂν τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ἀληθῆ, δὲν ἀποτελοῦσι ταῦτα σκάνδαλον, ἀλλὰ κάτι περισσότερον τοῦ σκανδάλου.

§153Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θὰ γνωρίζητε ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς συμβάσεως, ἡ ὁποία ἔχει ὑπογραφῆ καὶ περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Δοξιάδης τότε καὶ ἥτις εἶχεν ἐκτελεσθῆ κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Ὑπάρχει καὶ σχετικὴ ἐπερώτησις. Ὁ φάκελος ἔχει κατατεθῆ.

§154Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὁπωσδήποτε τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον καὶ αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἐλέχθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔλαβον χώραν καταχρήσεις εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὅτι διεσπαθίσθη ἢ ἐσπαταλήθη μέγα μέρος τοῦ προσφυγικοῦ χρήματος καὶ ὅτι ὑπάρχουσιν ἕνεκα τῶν λόγων τούτων πολλαὶ δίκαι ἐκκρεμεῖς. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν τοιούτων ὑποθέσεων πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς γαλήνης εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ καὶ κυρίως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, καθότι δὲν πρέπει νὰ παραμένωσιν ἐκκρεμεῖς τοιαῦται ὑποθέσεις. Νὰ ἐπιστρατεύσῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς κρατίστους τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἀναθέσῃ ἀποκλειστικῶς τὸ ἔργον τοῦτο, καί, ἂν οἱ ὑπάρχοντες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, νὰ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν δικαστικοὺς λειτουργούς, οἱ ὁποῖοι νὰ λάβωσι τὴν ἐντολὴν νὰ διεκπεραιώσωσι τάχιστα τὰς ὑποθέσεις ταύτας, διότι ἴσως νὰ ὑπάρχωσι καὶ ὑποθέσεις στρεφόμεναι ἐναντίον ἀθώων, τοὺς ὁποίους ὀφείλει ἡ Δικαιοσύνη νὰ ἀποδώσῃ τάχιστα ἀκεραίους ἠθικῶς εἰς τὴν Κοινωνίαν, διὰ νὰ μὴ βαρύνῃ τούτους ἡ μομφὴ διὰ καταχρήσεις ἐπὶ ἁπλῇ ὑπονοίᾳ. Ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ πέσῃ βαρὺς ὁ πέλεκυς τῆς Δικαιοσύνης ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες ὁπωσδήποτε ἐνέχονται εἰς σφετερισμὸν τοῦ ἱεροῦ χρήματος τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀτυχῶν θυμάτων τῆς ἐθνικῆς μας συμφορᾶς. Θὰ παρεκάλουν ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ τάχιστα εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀνικάνων ὑπαλλήλων καὶ τῶν ὁπωσδήποτε ἀδιαφόρων, τῶν μὴ μετὰ ζέσεως καὶ ἐνθουσιασμοῦ ἐκπληρούντων τὸ ἱερὸν αὐτῶν καθῆκον τὸ ἐπιβαλλόμενον πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Ἡ Ἑλληνικὴ Πατρὶς ἐγκλείει εἰς τοὺς κόλπους της τέκνα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ διαχειρισθῶσι τὴν προσφυγικὴν περιουσίαν, ὡς προσήκει εἰς Ἕλληνας ἐπιδείξαντας κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν πρὸς ἀτυχήσαντας ἀδελφούς, τὰ ὑπέροχα τῆς ἀλληλεγγύης αἰσθήματά των, ἕνεκα τῶν ὁποίων προεκάλεσαν τὸν θαυμασμὸν ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καὶ εἵλκυσαν τὰς συμπαθείας αὐτοῦ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι, ὅτε τὰ κύματα τοῦ Αἰγαίου ἔρριψαν ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἀκτῶν ἄθλια τὰ ἀδελφικὰ συντρίμματα τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ ναυαγίου, ἤνοιξαν αἱ πύλαι τῶν πλουσίων μεγάρων καὶ αἱ θύραι τῶν καλυβῶν τῶν πτωχοτέρων χωρικῶν διὰ νὰ ζωογονήσωσιν ἐκεῖ τοὺς δεινοπαθήσαντας ἀδελφούς των. Καὶ ἐνῷ μὲ τὸ ἕνα χέρι οἱ Ἕλληνες τότε ἀπέμασσαν τὰ δάκρυα τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν προσφύγων, μὲ τὸ ἄλλο χέρι ἀπέμασσον τὰ ἰδικά των δάκρυα ἐκ τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς. Ἀντιπρόσωποι ξένων ὀργανώσεων, τοὺς ὁποίους μετέβην νὰ εὐχαριστήσω τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1923 ὡς ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, διὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῶν πρὸς περίθαλψιν τῶν προσφύγων, μοὶ εἶπον: «Εἶσθε ἀξιοθαύμαστος λαὸς οἱ Ἕλληνες διὰ τὸν ἀλτρουϊσμόν σας. Ἡμεῖς οὐδὲν ἐπράξαμεν ἀπέναντι τῶν ὅσων σεῖς ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν σας ἐπράξατε». Ταῦτα ἐν ὀλίγοις ἠθέλησα νὰ εἴπω διὰ τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἀφήσω ἀναπάντητα τὰ λεχθέντα ὑπὸ συναδέλφων τινῶν ἐκ Θεσσαλονίκης, οἵτινες ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου αὐτῶν ἐνδιαφέροντος ἠθέλησαν νὰ ἀσχοληθῶσι καὶ μὲ ζητήματα τοῦ νομοῦ Σερρῶν οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἀντιπρόσωπος. Εὐχαριστῶ τοὺς κυρίους τούτους ἐκ Θεσσαλονίκης συναδέλφους διὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῶν διὰ τὸν νομόν Σερρῶν. Δὲν γνωρίζω ὅμως κατὰ πόσον οἱ πρόσφυγες τοῦ νομοῦ των τῆς Θεσσαλονίκης ἀπεκατεστάθησαν ἀγροτικῶς καὶ τελείως ἐστεγάσθησαν, ὥστε, ἀφοῦ τὰ πάντα εἰς τὸν νομόν των συνετελέσθησαν ἄριστα, νὰ θέλωσι νὰ ἐκτείνωσι τὴν εὐεργετικὴν αὐτῶν δρᾶσιν καὶ εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ κύριοι οὗτοι συνάδελφοι ἠσχολήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ ζητήματα ἀφορῶντα τὸν νομὸν Σερρῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἀσήμαντα καθ’ ἑαυτά, ἐγένετο λόγος καὶ εἰς τὸ Προσφυγικὸν Συνέδριον Θεσσαλονίκης, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω διὰ νὰ διαφωτίσω καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τούτους πῶς ἔχουσι τὰ ζητήματα ταῦτα. Πρῶτον ζήτημα εἶναι τὸ τοῦ Λυσιμάχου Βασιλείου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Πασσαλίδης, ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἀγαθὸς συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ὅμως ἔπεσε θῦμα κακῶν εἰσηγήσεων, καὶ περὶ τούτου θὰ διαφωτίσω καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ αὐτόν. Ὁ Βασιλείου, μετὰ τοῦ ὁποίου μὲ συνδέουσιν ἱεροὶ δεσμοὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος, ἐκαλλιέργει εἰς τὴν πεδιάδα Σερρῶν ἐπὶ ἐνοικίῳ μεγάλας ἐδαφικὰς ἐκτάσεις ἀνηκούσας εἰς Ὀθωμανοὺς μὴ ἀνταλλαξίμους καὶ διετήρει ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων τούτων πρόβατα, αἶγας, βόας καὶ βουβάλους. Κατὰ τὸ 1916 ὁ Βασιλείου ἀπήχθη αἰχμάλωτος εἰς Βουλγαρίαν, ὁπόθεν ἐπανῆλθεν εἰς Σέρρας κατὰ τὸ 1918, μετὰ τὴν ἀνακωχήν. Ἐπανελθὼν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανέλαβε τὸ ἔργον του. Μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν ὅμως καταστροφὴν αἱ γαῖαι τὰς ὁποίας ἐκαλλιέργει ἐπὶ ἐνοικίῳ, εὐλόγως καὶ φυσικῶς, τοῦ ἀφῃροῦντο καὶ ἐδίδοντο εἰς τοὺς πρόσφυγας, διότι οὕτω ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Ὅταν πλέον τὸ μέγιστον τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν διετέθη, προσῆλθεν οὗτος καὶ ᾐτήσατο ἁρμοδίως ὅπως ἐκχωρηθῶσιν εἰς αὐτὸν 800 στρέμματα χέρσα καὶ ὑγρά, ἅτινα ἰδίοις ἀναλώμασι νὰ ἀποξηράνῃ καὶ ἐκχερσώσῃ. Ὄντως ἡ ὑπηρεσία Ἐποικισμοῦ ἐξεχώρησεν εἰς τοῦτον, δυνάμει ἐπισήμου ἐκχωρητηρίου 800 στρέμματα, τὰ ὁποῖα οὗτος ἀπεξήρανε καὶ ἐκαλλιέργησε, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας.

§155ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶχε δικαίωμα ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ τὰ ἐκχωρήσῃ.

§156Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶχε δικαίωμα. Λέγω πῶς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα. Ἀκολούθως, ἀφοῦ ἐκαλλιέργησε τὴν ἔκτασιν ταύτην, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδαπάνησε 250.000 δραχμάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον διεπίστωσε καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ περιοδεύσασα τὴν Μακεδονίαν, ἐγένετο προσπάθεια ὅπως ἀφαιρεθῶσιν αἱ ἐκχωρηθεῖσαι εἰς αὐτὸν γαῖαι, ὁπότε ὁ Βασιλείου ἐζήτησε τὴν ἐπέμβασιν τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις καὶ διέταξε νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις. Λέγεται ὅτι ὁ Βασιλείου κατέχει ἐκτάσεις καὶ πέρα τῶν εἰς αὐτὸν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἐκχωρηθέντων στρεμμάτων. Ἂν τὸ τοιοῦτον ἔχεται ἀληθείας, ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ὀφείλει νὰ ἀφαιρέσῃ τὰς ἐκτάσεις ταύτας. Παρ’ ὅλας ὅμως τὰς διαμαρτυρίας, φαίνεται ὅτι ἀνεγνωρίζετο καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλείου· διότι, ὅτε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνήντησα τὸν πρόεδρον τῆς Προσφυγικῆς Ἑνώσεως Σερρῶν, μοὶ εἶπεν ὅτι ἐνόμιζεν ὅτι πρέπον εἶναι καὶ δίκαιον νὰ παραχωρηθῶσι καὶ εἰς τὸν Βασιλείου 500 στρέμματα καὶ νὰ ὑποχρεωθῇ οὗτος νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ζευγάρια του καὶ νὰ νέμηται τὴν ἔκτασιν τῶν 500 στρεμμάτων ἐπὶ πενταετίαν.

§157Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι θλιβερὸν νὰ ἔρχησθε νὰ συνηγορήσητε δι’ ἕνα τσιφλικιοῦχον. Αὐτὸ εἶναι τὸ θλιβερὸν τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν.

§158Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος εἰς τὴν βροντώδη μὲν φωνὴν τοῦ κ. Πασσαλίδου, ἀλλ’ ἀσθενῆ εἰς τὰ ἐπιχειρήματα, νὰ ἀπαντήσω μὲ ἤρεμον μὲν φωνήν, ἀλλὰ μὲ σθεναρὰ ἐπιχειρήματα. Δὲν ὑπερημύνθην οὐδενὸς τσιφλικιούχου, διότι δὲν πρόκειται κἂν περὶ τοιούτου, ἀλλὰ περὶ ἐνοικιαστοῦ βιοπαλαιστοῦ ὡμίλησα. Εἶπα, προκληθείς, πῶς ἔχει μία ὑπόθεσις, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος εἶναι ἁρμόδιον νὰ ἀποφασίσῃ. Διότι ἐγὼ εἶμαι ἀνίκανος νὰ δημιουργήσω τσιφλικιούχους, ἐφόσον τὴν προικώαν περιουσίαν μου, μεγάλης ἀξίας, ἀπαλλοτριωθεῖσαν, ὡς κειμένην ἐν τῇ Λεωφόρῳ Συγγροῦ, ὑπὲρ τῶν προσφύγων, οὔτε κἂν διενοήθην νὰ σώσω, ἐνῷ ἠδυνάμην. Ἑπομένως ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ δίδω συμβουλὰς πρὸς ἄλλους, χωρὶς νὰ λαμβάνω τοιαύτας ἀπὸ κανένα. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω τὰς μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν σχέσεις, διότι θεωρῶ καθῆκόν μου καὶ θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔλαβον χώραν προστριβαὶ μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἀλλ’ αὗται δὲν ὀφείλονται οὔτε εἰς αἰσθήματα ἀντιζηλίας ἢ μίσους μεταξύ των, οὔτε εἰς ἕτερα βαθύτερα αἴτια. Ὀφείλονται ἁπλῶς εἰς ζητήματα περιουσιακά, δημιουργηθέντα κατὰ τὸ πλεῖστον ἐξ ἐπιπολαιότητος νεαρῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ ὑπαλλήλων, ἐστερημένων πείρας. Ἔχομεν παραδείγματα ὅτι εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, πολλάκις κοινότητες ἐστράφησαν ἐναντίον ἄλλων κοινοτήτων δι’ ἀγροτικὰ ζητήματα. Καὶ εἰς τὰ ὅρια τῶν κοινοτήτων τούτων ἔλαχον χώραν σοβαραὶ συμπλοκαὶ καὶ ἔρρευσε διὰ τὴν κατοχὴν ἀσημάντου ἐκτάσεως γῆς ἀδελφικὸν αἷμα, χωρὶς νὰ δοθῇ κατὰ τὰς περιπτώσεις ταύτας ἡ σημασία, τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ δώσουν διὰ προστριβὰς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων διὰ κτηματικὰς διαφορὰς ρήτορές τινες παρασυρθέτες ἀπὸ ἐντυπώσεις τῆς στιγμῆς ἢ φήμας λίαν ἐξωγκωμένας. Ὅσοι πάλιν ἀνέγνωσαν τὸ πολύκροτον ἔργον τοῦ Ζολᾶ «Ἡ Γῆ», γνωρίζουσι πόσον αἷμα ἔρρευσε διὰ τὴν γῆν, ἐν συμπλοκῇ μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες κατεῖχον ἀγροὺς καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διεξεδίκουν τούτους καὶ ὅτι πολλάκις, ὡς συμβαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν, υἱοὶ ἐφόνευσαν τὸν πατέρα αὐτῶν καὶ ἀδελφοὶ τοὺς ἀδελφούς των ἐντὸς τοῦ διεκδικουμένου ὑπὸ ἀμφοτέρων τεμαχίου γῆς. Ὅταν ὅθεν γνωρίζωμεν πάντα ταῦτα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δίδωμεν μορφὴν φυλετικῶν ἐρίδων εἰς προστριβὰς διὰ περιουσιακὰ ζητήματα. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, ὄχι μόνον δὲν ὁμαλύνομεν τὰς σχέσει μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων, ἀλλὰ τουναντίον ἐκτραχύνομεν αὐτὰς ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος. Ἂν οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων εἶχον ὑπ’ ὄψει των ὅσα ἀνέφερα καὶ ἐμελέτων τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διαβιοῖ ὁ Μακεδὼν ἀγρότης, θὰ προέβαινον μετὰ μείζονος προσοχῆς εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν καὶ εἰς τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐθίγετο ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία τῶν γηγενῶν, ὁπότε ἐκ τῶν τοιούτων μελετημένων ἐνεργειῶν των ὄχι μόνον θὰ ἀπεφεύγοντο προστριβαί, οἷαι συνέβησαν εἰς τὸ Κιού–κιοϊ καὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ καὶ θὰ συνετέλουν εἰς τὴν σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν μεταξὺ ἀδελφῶν ἐξ ἴσου δεινοπαθησάντων καὶ ὑπὸ παντοίων ἐχθρῶν τυραννηθέντων. Καὶ ἐπειδὴ ἀνέφερα τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κιούπ–κιοϊ, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Διότι τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κιούπ–κιοϊ, διὰ τὴν ὁποίαν κατηναλώθησαν ἐπὶ ζημίᾳ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως τόσαι συνεδριάσεις καὶ ἠγόρευσαν τόσοι ρήτορες, δὲν ἔσπευσεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιλύσῃ, ὡς εἶχε καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄμεσον λύσιν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐπὶ τόπου μελετησάσης τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀπόδοσις τῶν ἀγρῶν πρὸς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους οὗτοι ἀνήκουσιν, εἰς ἐποχὴν φυτείας τῶν καπνῶν. Διότι ἐκ τῆς διστακτικότητος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπίλυσιν τῆς ὑποθέσεως Κιούπ–κιοϊ καὶ τὸ κυβερνητικὸν γόητρον ἐμειώθη καὶ οἱ ἀδελφοὶ πρόσφυγες Πόντιοι διατρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ μένωσιν ἄστεγοι καὶ τέταρτον χειμῶνα καὶ ζημιωθῶσιν τόσον οὗτοι ὅσον καὶ οἱ γηγενεῖς διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς καλλιεργείας τῶν ὑπὸ τούτων διεκδικουμένων ἀγρῶν. Ἐν τέλει, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων πρὸς ὅσα συνάδελφοι τινὲς εἶπον, διὰ τῶν ὁποίων ἐχαρακτήρισαν ἄλλους μὲν ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς εὐνοοῦντας τοὺς κεφαλαιοκράτας, καὶ ἄλλους ὡς φιλεργάτας καὶ φιλαγρότας. Ἡμεῖς ἀγαπῶμεν εἰλικρινῶς τὸν ἐργάτην καὶ τὸν ἀγρότην, διότι μετὰ τούτων ἀπὸ δεκαετηρίδων ὁλοκλήρων ἀγωνιζόμεθα διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν κάτι καλὸν εἰς τὸν τόπον τοῦτον. Διὰ τοῦτο εἰς τὰς πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεώς των νομίμους προσπαθείας εἶχον καὶ θὰ ἔχωσιν ἡμᾶς πάντοτε ὑποστηρικτὰς εἰς τὸ πλευρόν των. Ἀλλ’ ἀγαπῶμεν ἐπίσης τὸν ἀστὸν καὶ τὸν ἐργοδότην. Οὗτοι πάντες ἀποτελοῦσι τοὺς κρίκους μιᾶς ἁλύσεως κοινωνικῆς ἀδιασπάστου καὶ ἀπαρτίζουσιν ὁμοῦ τὰ στοιχεῖα κοινωνικῆς προόδου καὶ ἀναγκαίας κοινωνικῆς ἰσορροπίας. Ἀλλ’ ἀξιοῦμεν ἀμοιβαῖον τὸν σεβασμὸν τῶν παραγόντων τούτων, σεβασμὸν τουτέστι τοῦ ἐργοδότου πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ ταύτης σεβασμὸν ἴσον πρὸς τὸ ξένον κεφάλαιον, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν κεφάλαιον καὶ ἐργασία θέλουσιν ἀδελφωθῆ καὶ ἀποτελέσει ἓν σύνολον διὰ τῆς συμπήξεως συνεταιρισμῶν ἀμοιβαιότητος. Ὅταν δηλονότι ὁ ἐργατικὸς κόσμος θὰ ἀποκτήσῃ τὰς ἀπαιτουμένας θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς γνώσεις καὶ τὰ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβληθῇ διὰ νὰ ἀδελφώσῃ τὴν ἐργασίαν μὲ τὸ κεφάλαιον ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Κοινωνίας, ἄνευ ἀποτόμων κλονισμῶν τῆς ἰσορροπίας τῶν κοινωνικῶν τάξεων καὶ πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Ἔγκειται δὲ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον εἰς τὴν ἑνότητα τῶν διαφόρων κοινωνικῶν παραγόντων εἰς τεραστίαν ἀδιάσπαστον ἐθνικὴν δύναμιν, ὅπως ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν, τὴν μέλλουσαν νὰ διεκδικήσῃ τῆς φυλῆς ἡμῶν τὰ δίκαια εἰς τὸ μέλλον. Διότι ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι δὲν ἐσβέσθησαν τὰ ὄνειρα τῆς φυλῆς ἐξ αἰτίας μιᾶς ἥττης καὶ ὅτι, ὅπως κατὰ τὸ παρελθὸν ἀγρόται καὶ ἐργάται ἀδελφωμένοι μετ’ ἀστῶν καὶ ἐργοδοτῶν ἠγωνίσαντο τὸν κάλλιστον ὑπὲρ Πατρίδος ἀγῶνα, οὕτω καὶ εἰς τὸ μέλλον οἱ ἴδιοι ἀδελφωμένοι θὰ ἐπαναφέρωσιν εἰς τὰς ἀκτὰς τοῦ Πόντου καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας τὸν βίᾳ ἐκδιωχθέντα ἐκεῖθεν ὑπέροχον Ἑλληνικὸν πολιτισμόν. (Χειροκροτήματα). Ἡ δὲ ὑποσταλεῖσα κατόπιν μιᾶς ὀλεθρίας ἥττης σημαία μας, ἡ πενθοῦσα σήμερον ἐξ ἐντροπῆς, ὑπερήφανος καὶ δοξασμένη θὰ χαιρετήσῃ τότε τὰ ἁγιασμένα καὶ κατακόκκινα ἀπὸ ἀδελφικὸν αἷμα χώματα, ποὺ λυπημένα κρύπτουσι σήμερον εἰς τὰ σπλάγχνα των τὰ ἱερὰ κόκκαλα μυριάδων ἡρώων καὶ ἐθνομαρτύρων ἀδελφῶν μας. (Χειροκροτήματα).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κοντολέων ἔχει τὸν λόγον.

§160Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, κύριοι συνάδελφοι, σημαίνει ἔρευναν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν λειτουργιῶν καὶ τῶν ἁρμοδιοτήτων τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσῃ τις μεμονωμένως τὴν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος πολιτικὴν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ θίξῃ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν αὐτῆς, τὴν ἐργατικήν, τὴν οἰκονομικήν, τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, μηδ’ αὐτῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξαιρουμένης. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὁσάκις ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἦλθεν ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, διάφοροι συνάδελφοι ἐξέφερον τὴν παρατήρησιν ὅτι συχνάκις αὕτη ἐκφυλίζει τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ στραφῇ. Ὁ ἔλεγχος εἶναι ἀπεριόριστος καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὠφελιμωτέρας ἀποδόσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἑκάστοτε δι’ εἰδικῶν ἐπερωτήσεων νὰ ἐρευνῶνται ὡρισμένα σημεῖα τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀφορῶντα εἰς ὡρισμένα σημεῖα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θίξω δι’ ὀλίγων εὐάριθμα σημεῖα τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔαρ ἐγένετο ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, περὶ ἰδιοκτησίας, ἀμέσως κατεφάνη ἡ βασικὴ διαφωνία ἡ ὁποία ἐχώριζεν ἡμᾶς τῶν γνωμῶν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις τότε ἐτύγχανε καὶ πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἀγροτικῶν ἀκινήτων πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀποτίμησις ἡ ὁποία καθωρίζετο ὑπὸ τῶν ἀγροτικῶν νόμων τῆς Χώρας μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἠδίκει τὰ μέγιστα τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ ὅτι ἔπρεπε τουλάχιστον νὰ ἑξαπλασιασθῇ ἢ ἑπταπλασιασθῇ αὕτη· τὸ τριπλάσιον θὰ κατεβάλλετο ὑπὸ τῶν ἀκτημόνων, τὸ ἕτερον δὲ τριπλάσιον ἢ τετραπλάσιον ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἐν μακρᾷ συζητήσει, γενομένῃ εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μέχρι πόσου ποσοῦ ὑπολογίζει τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ, μοὶ ἀπήντησε δὲ ὅτι θὰ ἐχρειάζοντο τοὐλάχιστον 300 ἑκατομμύρια. Ἐξ ἑνὸς προχείρου ἐλέγχου ἀπεδείχθη ὅτι θὰ ἀπῃτεῖτο ποσὸν ὑπερβαῖνον τὸ δισεκατομμύριον. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε, ὡς γνωρίζετε πάντες, ηὐξήθη ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐξ αὐτοῦ τὸ ἔλλειμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπερέβαινε τὸ δισεκατομμύριον, αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤλεγξε διάφορα νομοθετικὰ μέτρα ὡς ἐπαυξάνοντα ὑπερβαλόντως τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἀναβιβάζοντα τὸ ἔλλειμμα εἰς ὑπὲρ τὸ δισεκατομμύριον. Ἀμέσως κατόπιν εἰσηγεῖτο πολιτικὴν διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕτερον δισεκατομμύριον, ἵνα τὸ Κράτος ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας. Εἶπον ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἀπαλλοτριωτέων τσιφλικίων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο περίπου 500 εἰς Μακεδονίαν, Θράκην καὶ Ἤπειρον καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι καλύτερον ἐμοῦ γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λαρίσης, περὶ τὰ 200 εἰς Θεσσαλίαν. Τίθεται ἀμέσως ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ζήτημα, ἐφόσον τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐξεύρῃ τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ θεωρητικῶς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τί τὸ προτιμότερον. Νὰ κρατήσωμεν διαρκῶς ἐν ἀδημονίᾳ καὶ ἀναμονῇ 2.000.000 ἀγρότας ἢ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐφαρμοζομένην πολιτικήν, ἐν γνώσει ὅτι τὸ Κράτος ἀδικεῖ 500 πρόσωπα εὐπορούντων; Καὶ ἡ πολιτικὴ αὕτη γίνεται ἐπίσημος πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτεθεῖσα εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἅμα ἀνελθόντος εἰς τὴν Ἀρχήν. Διάφοροι συνάδελφοι ἀπέδωσαν εἰς εἰσηγήσεις πληρεξουσίων τῶν προσφύγων τὴν γνώμην τοῦ συνεδρίου ὅτι μόνον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» εἶχεν ἀναφανεῖ σταθερὰ ἡ τάσις πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Εἶχεν ἀνάγκην εἰσηγήσεων τὸ συνέδριον, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἵνα ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμός, εὑρισκόμενος ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς, διατεθῇ δυσμενῶς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία τὴν εἰσηγεῖτο; Ὁ ἀγροτικὸς νόμος καθιεροῖ καὶ σύστημα ὡρισμένων δικονομικῶν διατυπώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀκολουθοῦνται διὰ νὰ περιέλθῃ ἓν ἀκίνητον ἀγροτικὸν εἰς τοὺς ἀκτήμονας, καί, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ συντμηθῶσιν εἰς τὸ ἁπλούστατον δυνατὸν ὅριον αἱ διατυπώσεις αἵτινες ἀπαιτοῦνται ὅπως ἓν ἀγρόκτημα περιέλθῃ ὑπὸ τὴν κατοχὴν τῶν ἀκτημόνων, εἴδομεν ἀντιθέτως τὴν Κυβέρνησιν ἀδιαφοροῦσαν μὲν διὰ τὴν ταχυτέραν ἀποκατάστασιν τόσων χιλιάδων ἀγροτῶν μεριμνῶσαν δὲ μόνον περὶ τῶν ἀδικουμένων ἰδιοκτητῶν. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἦσαν τραγικά. Ὁ φόβος ἁπάντων τῶν κυρίων συναδέλφων περὶ τῶν προστριβῶν μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων ἦτο βασιμότατος, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἐνέχει τὴν ἀπαρχήν. Εἶναι προφανὲς ὅτι μετὰ τὴν συρροὴν τόσου προσφυγικοῦ κόσμου, ἐκ τοῦ ὁποίου περὶ τὰς 800 χιλιάδας ἦσαν ἀγρόται καὶ ἀστοαγρόται, θὰ ἐδημιουργοῦντο ζητήματα εἰς πολλὰς περιφερείας, ἕνεκα τῆς στενότητος τοῦ χώρου πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν. Καὶ ἐνῷ ἔπρεπε πάσῃ θυσίᾳ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ ὅσον δυνατὸν τάχιστα τὴν ἐπέκτασιν τοῦ πεδίου τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, δὲν προέβη εἰς τοῦτο, ἀποτέλεσμα δὲ ἦτο ὅτι εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ἰδίᾳ, ὅπου παρατηρεῖται ὁ πυκνότερος ἀγροτικὸς πληθυσμὸς πρὸς ἐγκατάστασιν, τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης, παρετηρήθησαν αἱ προστριβαὶ μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἔλεγον πέρυσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε ἐγένετο σκέψις περὶ ψηφίσεως τοῦ κατόπιν γενομένου νόμου 3166, ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ αὐστηρῶς τὰ ἐκ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης δικαιώματα αὐτοῦ. Καὶ ἔφερον ὡς ἀντάλλαγμα τῆς ἐνδοτικότητος τῶν προσφύγων εἰς τὰ ἐκ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης δικαιώματα αὐτῶν τὸ γεγονὸς ὅτι τάχιστα θὰ ἀπηλλοτριοῦντο τὰ τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς γηγενεῖς καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν τσιφλικίων ἐκείνων θὰ ἐγκαθίσταντο καὶ πρόσφυγες. Καὶ συνεπῶς εἰς ὅσα σημεῖα θὰ καθίστατο ἀπαραίτητος ἡ ἀφαίρεσις μέρους τῶν μουσουλμανικῶν γαιῶν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐπάρκεια γῆς διὰ τοὺς γηγενεῖς, οἱ πρόσφυγες θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ἀποδεχθῶσιν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀσκηθείσης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἠγέρθη σάλος, ὁ ὁποῖος συνεκλόνισεν ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν, καὶ ὁ γηγενὴς πληθυσμὸς —δὲν τὸν ἀδικῶ— εἰς ὅσα σημεῖα ὑπῆρχεν ἡ στενότης τοῦ χώρου, προσεπάθησε διὰ παντὸς μέσου νὰ ἐξασφαλίσῃ ὡρισμένα τμήματα γῆς. Καὶ ὡς ἐκ τούτου, πλὴν ἐκείνων —καὶ εἶναι πολλοί— οἵτινες ἐν τῇ περιόδῳ τῆς ἀνωμαλίας ἠθέλησαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι πρὸς ἴδιον ὄφελος τὴν κατάστασιν, ἠγέρθησαν ἀξιώσεις ἰδιοκτητῶν, βασιζόμεναι ἄλλαι εἰς ἰδιωτικὰ πωλητήρια γενόμενα κατὰ τὰ 1914, 1915, 1916, ἰδίως ἐν Δυτικῇ Μακεδονίᾳ, καὶ ἄλλαι στηριζόμεναι εἰς μαρτυρικὰς καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι συντάσσονται καὶ νῦν ἀκόμη. Καὶ εἴδομεν τὰ Εἰρηνοδικεῖα τῆς Μακεδονίας νὰ ἐκδίδουν ἔντυπα κατὰ χιλιάδας, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἔχων τὰς μαρτυρικὰς καταθέσεις τοῦ Α ἢ Β ἀπεδείκνυε δῆθεν ὅτι ἠγόρασεν οἱονδήποτε ὀθωμανικὸν κτῆμα ἀπὸ τοῦ 1906 κλπ. Αἱ καταθέσεις λοιπὸν αὗται προσάγονται ὡς τίτλοι διὰ νὰ ἀντιταχθῶσι κατὰ τῶν ἐνδεχομένων ἀξιώσεων τῶν προσφύγων. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἀνάλογοι εἰσηγήσεις καὶ ἐνθαρρύνσεις ὀφείλονται εἰς ἐκείνους οἵτινες προῆγον τὸν γηγενῆ πληθυσμὸν εἰς τοιαύτας ῥοπὰς καὶ εἰς τὴν ἐκμαίευσιν αὐτῶν τῶν καταθέσεων.

§161ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀοριστίαι.

§162Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἔχω νὰ ἐπιδείξω ὡρισμένας καταθέσεις, ἂν θέλετε.

§163Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠξεύρετε ὅτι αἱ καταθέσεις αὗται, ἂν δὲν ἐπικυρωθοῦν αἱ ἀποφάσεις, δὲν ἔχουν σημασίαν.

§164Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Αὐτὴ εἶναι ἡ νομικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ τὸ πραγματικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι οἱ γηγενεῖς κάτοικοι τοῦ χωρίου μου Πόζαρ ἐξεστράτευσαν ἔνοπλοι, ἵνα καταλάβωσι τὰς γαίας ἑτέρου χωρίου, ἐντελῶς προσφυγικοῦ, τοῦ Μπιτζομαχαλᾶ, ἐπὶ τῇ βάσει παρομοίων καταθέσεων. Τοῦτο ἐγὼ τὸ ἀπέδωσα εἰς κακὰς εἰσηγήσεις καὶ πλάνας προσώπων, ἅτινα δὲν θέλω νὰ κατονομάσω.

§165Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐννοῶ. Πῶς ἀποτελεῖ ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, ὅτι οἱ κάτοικοι ἑνὸς χωρίου τῆς ἐπαρχίας σας ἐξεστράτευσαν ἐναντίον ἑτέρου χωρίου;

§166Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐκ τῶν συμπερασμάτων θὰ συναχθῇ ἡ ἀπάντησις.

§167Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ διατί ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος διότι ἐξεστράτευσεν ἓν χωρίον ἐναντίον ἑνὸς ἄλλου.

§168Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἂν ὑμεῖς, κ. Ὑπουργέ, ἐσπεύδετε διὰ μιᾶς καὶ μόνης ἀποφάσεως εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἁπάντων τῶν τσιφλικίων τῆς Μακεδονίας...

§169Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ ἦταν τσιφλίκια;

§170Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ἂν ἐσπεύδετε νὰ ἀπαλλοτριώσητε ἀμέσως ὅλα τὰ τσιφλίκια, θὰ ἦτο ἁπλούστατα δυνατὸν νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἡ συγκέντρωσις αὐτὴ τῶν καλλιεργητῶν ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ σημείου καὶ νὰ μὴ ἐγεννᾶτο κατόπιν ἡ ἀνάγκη νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τοιούτων καταθέσεων, ὀφειλομένων εἰς εἰσηγήσεις προσώπων στενῶς συνδεομένων πρὸς ὑμᾶς, καὶ νὰ πολεμοῦν οἱ ἄνθρωποι δι’ ἓν στρέμμα γῆς. Θὰ εἴπω ὀλίγας τινὰς λέξεις, κύριοι συνάδελφοι, καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἰδιωτικῶν πωλητηρίων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν. Νομικῶς τὰ πωλητήρια ταῦτα, μὴ ὄντα σύμφωνα πρὸς τὴν περὶ μεταβιβάσεως τῶν ἀκινήτων νομοθεσίαν τοῦ Κράτους, βεβαίως εἶναι νομικῶς ἄκυρα. Εἶναι ὅμως ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, ἰδίᾳ διαρκοῦντος τοῦ πανευρωπαϊκοῦ πολέμου, Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ διάφοροι κατὰ τόπους Γενικοὶ Διοικηταὶ Μακεδονίας ὑπέδειξαν καὶ ἐνίσχυσαν τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμοὺς ὅπως προβαίνωσιν εἰς ἀγορὰς ἀκινήτων παρὰ Μουσουλμάνων μὲ τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ἐν καιρῷ αἱ πρὸς στιγμὴν παράνομοι αὐταὶ ἀγοραί, λόγῳ τῆς ἀπαγορεύσεως ἀπαλλοτριώσεως ἀκινήτων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, ἤθελον κυρωθῆ νομοθετικῶς.

§171Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐπίσημοι εἶναι αὐταὶ αἱ διαταγαί;

§172Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε συνάδελφε, τοιαῦται διαταγαὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἐγγράφως νὰ κοινοποιηθοῦν ἐπὶ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν ὑποχρέωσιν πάντοτε ἐκ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς νὰ ἀποκαταστήσωμεν πάντας τοὺς ἀγρότας, ὑποχρεούμεθα ἕνα ὡρισμένον κλῆρον, καὶ ἂν ὁ κατέχων αὐτὸν δὲν τὸν εἶχεν ἀγοράσει, νὰ τοῦ τὸν παραχωρήσωμεν. Δὲν εἶχε παρὰ νὰ καταβάλῃ τὸ τίμημα ἐκ νέου. Ἐκ τοῦ γενομένου ἐλέγχου τῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι συνεστήθησαν δυνάμει Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, τῶν τριμελῶν Ἐπιτροπῶν, ἔχω τὴν πληροφορίαν — ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς θὰ δύναται νὰ τὴν ἐπιβεβαιώσῃ — ὅτι αἱ ἐκδοθεῖσαι ὑπὸ τῶν Ἐπιτροπῶν ἐπικυρωτικαὶ ἀποφάσεις δὲν ὑπερβαίνουν ἐν συνόλῳ τὰς 40,000 στρέμματα.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐσταμάτησεν ἀργότερον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι μόνον 40,000 τὰ στρέμματα.

§174Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὑπῆρχε χρονικὴ περίοδος διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν δεχθῶμεν ὅτι διπλασιάζεται καὶ τὸ ποσόν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἂν δεχθῶμεν καὶ τὴν ἀντίστοιχον ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους, ὅτι θὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ τοὺς ἀγρότας αὐτούς, ἐφόσον εἶναι αὐτοκαλλιεργηταί, καὶ δὲν θὰ δώσῃ εἰς ἕκαστον ἀνὰ ἕνα γεωργικὸν κλῆρον, τὸ ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάστασιν προσφύγων καὶ γηγενῶν μετατρέπεται ἀπὸ ζήτημα παροχῆς γῆς εἰς ζήτημα καταβολῆς ἢ μὴ τῆς ἀποτιμήσεως. Καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ θέμα τοῦτο νὰ μᾶς διαιρέσῃ, ἐφόσον βλέπομεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς...

§175Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μὰ ποῦ ηὕρετε ὅτι σᾶς διαιρεῖ αὐτὸ τὸ ζήτημα; Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶσθε μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§176Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μάλιστα.

§177Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔχει ἐπέλθει συμφωνία ἐπ’ αὐτοῦ.

§178Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μάλιστα.

§179Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε διατί λέγετε ὅτι σᾶς διαιρεῖ αὐτὸ τὸ ζήτημα;

§180Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ ὑποεπιτροπή, ἡ ὁποία κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, κατέληξεν εἰς αὐτὰ τὰ συμπεράσματα.

§181Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνόμιζον ὅτι τὸ ἐγνωρίζετε.

§182Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ· διότι ἡ ὑποεπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν ἀκόμη τὰ πορίσματά της εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δὲν γνωρίζω καὶ ἂν τὰ πορίσματα τῆς ὑποεπιτροπῆς θὰ λάβουν σάρκα καὶ ὀστᾶ. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν ὀλίγοις ὡς πρὸς τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῆς Χώρας ἀπὸ μακροῦ χρόνου γίνεται λόγος περὶ ἐνισχύσεως καὶ τῶν ἀστικῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Ἐψηφίσθησαν μέχρι τοῦδε διάφορα ποσὰ ἀνεπαρκῆ πάντως διὰ συμβάσεων μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἅτινα διετέθησαν εἰς ἐπαγγελματικὰ δάνεια, καὶ ἐγένετο σκέψις καὶ περὶ τοῦ πολυθρυλήτου αὐτοῦ ὀραγνισμοῦ τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης, ἥτις θὰ προέβαινεν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀστικῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, ἵνα ἐκ τῶν εἰσπράξεων καταβληθῇ ποσοστόν τι εἰς τοὺς δικαιούχους ἀνταλλαξίμους πρόσφυγας. Εἶναι φυσικὸν ὅτι ἡ πρώτη μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἀστικῆς αὐτῆς περιουσίας. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, κύριοι, δυνάμει τῶν νόμων οἵτινες ἐψηφίσθησαν διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Θεσσαλονίκης μετὰ τὴν πυρκαϊὰν τὴν μεγάλην τῆς 5 Αὐγούστου 1917, ἓν μέγα μέρος τῶν οἰκοπέδων ἀνήκει εἰς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους. Διὰ νόμου ψηφισθέντος τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον, ὅσα τῶν οἰκοπέδων κρίνονται χρησιμοποιήσιμα—καὶ χρησιμοποιήσιμα κρίνονται κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ἡ θέσις δὲν μεταβάλλεται ὑπὸ τῶν οἰκοδομικῶν γραμμῶν τοῦ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης—εἶναι δυνατὸν νὰ περιέλθωσιν ἄνευ δημοπρασίας εἰς τὸν τέως ἰδιοκτήτην, ἂν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας προέβαινεν εἰς δήλωσιν καταβάλλων ὡρισμένον ποσόν, ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου. Πολλὰ τῶν οἰκοπέδων τούτων ἀνήκουν, ὡς εἶπον, εἰς ἀνταλλαξίμους, ἄλλα ἀνήκουν ἐξ ἀδιαιρέτου εἰς μὴ ἀνταλλαξίμους καὶ εἰς ἀνταλλαξίμους. Ἠγέρθη κατὰ πρῶτον τὸ ζήτημα ἐπὶ ἑνὸς οἰκοπέδου κειμένου ἐπὶ τῆς προκυμαίας Θεσσαλονίκης, ἀνήκοντος κατὰ τὰ 3/12 εἰς μὴ ἀνταλλαξίμους καὶ κατὰ τὰ 9/12 εἰς ἀνταλλαξίμους, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἐκ τῆς γενικῆς αὐτῆς διατάξεως τοῦ νόμου οἱ κατὰ τὰ 3/12 μὴ ἀνταλλάξιμοι ἰδιοκτῆται ἠδύναντο νὰ προβῶσιν εἰς δηλώσεις καὶ διὰ τὸ ὑπόλοιπον. Τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται καὶ εἰδικῶς καὶ γενικῶς διὰ τὰ ἄλλα οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνταλλαξίμους ἰδιοκτήτας νὰ τὰ καταλάβῃ ὁλόκληρα ὁ ἐξ ἀδιαιρέτου κατὰ μικρὸν ποσοστὸν συνιδιοκτήτης. Ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις Ἀνταλλαγῆς καὶ ἡ Γενικὴ Διοίκησις Θεσσαλονίκης, κατόπιν ἐγγράφων τῆς δευτέρας πρὸς τὴν πρώτην, ἀπεφάνθησαν προφανῶς ὅτι, ἐφόσον τὰ ἀνταλλάξιμα διέπονται ὑπὸ εἰδικῶν νομικῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι προέρχονται καὶ ἀπὸ διεθνεῖς συνθήκας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῶσιν ὑπὸ τὸν γενικὸν κανόνα, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ὑπάγονται πάντα τὰ μὴ ἀνταλλάξιμα οἰκόπεδα. Τὸ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας διεφώνησεν ἐπὶ τῆς γνώμης ταύτης τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τὸ ζήτημα παρεπέμφθη εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον πρὸς λύσιν. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐπὶ μακρὸν ἐσίγα, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως οἱ κατ’ ἐλάχιστον ποσοστὸν ἐξ ἀδιαιρέτου μὴ ἀνταλλάξιμοι συνιδιοκτῆται κατέλαβον τὰ οἰκόπεδα καὶ ἤρχισαν κτίζοντες ἐπ’ αὐτῶν οἰκοδομὰς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, δὲν γνωρίζω κατὰ τίνα τρόπον μεταβαλλόντος γνώμην, διότι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἦτο ἀντίθετος, ὑπέβαλον σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3183 περὶ σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης, ὅπερ ἐν ἄρθρῳ 4 εἰς τὸ τέλος λέγει (ἀναγινώσκει). Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἰκόπεδα ἀξίας 25,000,000 δραχμῶν διαφεύγουσι τῶν χειρῶν τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης διὰ νὰ περιέλθωσιν ὄχι πλέον αὐτὴν τὴν φορὰν εἰς τοὺς ἐφέδρους καὶ τοὺς ἀπόρους—θὰ ἦτο τὸ πρᾶγμα καὶ ἀναγκαῖον, ἀλλὰ καὶ εὐκταῖον, θὰ ἐλύετο δὲ κατ’ ἐμὲ ἐν μέρει τὸ πρόβλημα τῆς στέγης τῶν ἀπόρων—ἀλλὰ διὰ νὰ περιέλθωσιν εἰς εὐαρίθμους ἑκατομμυριούχους τῆς Θεσσαλονίκης, Φλώραν, Φρανσές, Μοδιάνον κλπ.

§183ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐψηφίσθη καὶ αὐτό;

§184Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅταν ἦλθεν εἰς συζήτησιν, ἠγέρθη ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτοῦ ὑπ’ ἐμοῦ.

§185Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζω τοῦτο μόνον, ὅτι ἐδόθη ἐκ μέρους μου ἐντολὴ πρὸς τὴν Ἀνταλλαγὴν καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς Ἀνταλλαγῆς ἦτο ἐπὶ τῆς ἀντιθέτου μερίδος, δηλαδὴ νὰ διαδεχθῇ ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ Ἐποικισμοῦ. Βεβαιῶ ὅτι, ἐπειδὴ ὑπῆρχεν ἀσάφειά τις ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῆς Ἀνταλλαγῆς ἐπὶ τῆς διαδοχῆς τῶν μουσουλμανικῶν δικαιωμάτων εἰς τὰ οἰκόπεδα αὐτά, ἐπεζήτησα...

§186Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Διὰ νόμου νὰ τὰ κατακυρώσητε.

§187Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως νὰ γίνῃ διασάφησις ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἀνταλλαγῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ συνεννόησις αὐτὴ ἐγένετο μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν μετέβαλέ ποτε γνώμην. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀλλὰ σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι δὲν μετέβαλε γνώμην.

§188Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι λόγοι σοβαρώτατοι ἐπιβάλλουν νὰ φέρητε αὔριον στοιχεῖα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ βεβαιώσητε ἂν πράγματι προέβητε εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐξαιρέσεως τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων.

§189Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶπον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶχε καὶ ἔχει τὴν ἀντίληψιν νὰ διαδεχθῇ ἡ Ἀνταλλαγὴ τὰ δικαιώματα τὰ μουσουλμανικὰ ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων Θεσσαλονίκης δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ. Τώρα, ἂν ἡ ἐνέργειά μου εἶναι μεταγενεστέρα ἢ ὄχι, τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω.

§190Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας τὰ στοιχεῖα καὶ νὰ μᾶς δώσητε πληροφορίας, ἂν ἡ διαταγή σας εἶναι προγενεστέρα τοῦ νόμου.

§191Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει σημασίαν. Σημασίαν ἔχει, ἂν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μετέβαλεν ἀντιλήψεις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας οὐδέποτε μετέβαλεν ἀντιλήψεις.

§192Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Οἱ ἀναλαβόντες νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπὶ οἰκοπέδων, ἐξακολουθοῦσι νὰ οἰκοδομοῦν;

§193Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μάλιστα. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν...

§194Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἡ περιουσία ὑφαρπάζεται καὶ ἐν τῷ μεταξὺ αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι σιωποῦν καὶ ὑποβάλλεται νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται νὰ νομιμοποιηθῇ μία παράνομος πρᾶξις.

§195Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑφαρπάζεται οὐδεμία περιουσία. Γνωρίζετε περὶ τίνος πρόκειται;

§196Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Γνωρίζω ἐγώ.

§197Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν γνωρίζετε περὶ τίνος πρόκειται.

§198Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Τὸ γνωρίζω ἐγώ.

§199Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Γνωρίζομεν τοῦτο, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ὡρισμένοι συνιδιοκτῆται...

§200Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ. Ἐγεννήθη ζήτημα ἂν ὡρισμένα μουσουλμανικὰ δικαιώματα ἔπρεπεν ἢ ὄχι νὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν Ἀνταλλαγήν, προκειμένου δὲ νὰ ἐπωφεληθοῦν οἱ συνιδιοκτῆται, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπεμβῇ τὸ Δημόσιον καὶ νὰ τὰ πάρῃ αὐτὸ ὡς διάδοχος. Ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου εἶναι ὅτι πρέπει νὰ διαδεχθῇ τοὺς Μουσουλμάνους τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ ὑπάρχει ἐρώτημα εἰς τὸν νομικὸν σύμβουλον.

§201Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Νὰ δώσω μερικὰς συμπληρωματικὰς πληροφορίας. Τὸ ζήτημα εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, κατόπιν ἀποφάσεως καὶ τῶν δύο Ὑπουργῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὁμολογῶ ὅτι εἶχε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν διατυπώνει καὶ τώρα, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ...

§202Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μετέβαλον σᾶς λέγω τὴν γνώμην μου.

§203Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι πρὸ ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον λέγει «Γ. Μαρῆς, πληρεξούσιος Ἡρακλείου»...

§204Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πολὺ καλά. Ἂν συνάδελφός μου ὑπέβαλε νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συνυπογράψω καὶ ἐγὼ—γνωρίζετε πῶς συνυπογράφονται τὰ νομοσχέδια—δὲν ἔχει τὸ νομοσχέδιον αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν σεῖς δίδετε, ἀλλὰ καὶ ἂν συμβαίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν μετέβαλον γνώμην.

§205Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Καίτοι, κ. Ὑπουργέ, τὸ πρᾶγμα κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι σαφέστατον καὶ λέγει μάλιστα ὅτι (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἄνω διατάξεις ἐφαρμόζονται ἀναλόγως καὶ ὁσάκις πρόκειται... κλπ.». Δηλαδὴ ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ ἀνταλλάξιμοι συνιδιοκτῆται εἶχον καταβάλει τὸ ἀναλογοῦν μερίδιον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταβάλουν, ἔρχεται αὐτοδικαίως τὸ Δημόσιον ὡς διάδοχος τῶν Τούρκων ἀνταλλαξίμων, χωρὶς πλέον νὰ ἔχῃ καὶ ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ τὸ τίμημα.

§206Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἶναι ἴσως τυπογραφικὸν λάθος, κ. Ὑπουργέ· δὲν ἐξηγεῖται ἄλλως. Τὸ περίεργον ὅμως εἶναι πῶς τὰ λάθη δὲν γίνονται ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἐναντίον αὐτῶν.

§207Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Καὶ τὸ λυπηρότερον, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτὴ γίνεται ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες πρὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐπὶ τοῦ προγενεστέρου καθεστῶτος, διὰ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἀνοικοδομήσεως τῆς Θεσσαλονίκης σχετικῶν νόμων, τροποποιήσεων τὰς ὁποίας πάντες οἱ ἐξ ἐκείνων τῶν μερῶν καταγόμενοι γνωρίζουσιν, ἠμπόδισαν τὴν Θεσσαλονίκην νὰ ἀρυσθῇ τὴν μόνην μεγάλην ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ ἀρυσθῇ ἐκ τῆς τρομερᾶς πυρκαϊᾶς της. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀρκετὰ εὐθίκτου, λαμβάνω μόνον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατυπούμενα.

§208Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔδωσα ἐξηγήσεις μόνον καὶ μόνον διότι ὁ ῥήτωρ εἶπεν ὅτι μετέβαλον γνώμην. Σπανίως μεταβάλλω γνώμας· εἶναι γνωστὸν αὐτό, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ἐδήλωσα ὅτι δὲν μετέβαλον γνώμην καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ νομοσχέδιον, ὅτι ἡ ὑποβολὴ νομοσχεδίου δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἔλεγχον ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ὅστις θέλει νὰ κάμῃ ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἂς περιμένῃ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον· τότε, ἂν ἡ διάταξις σᾶς φαίνεται ἢ ἀντιπροσφυγικὴ ἢ παράνομος, δύνασθε νὰ τὴν πολεμήσητε. Διὰ τὴν ἐπερώτησιν ὅμως δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς λέγω ὅτι δὲν μετέβαλον γνώμην. Εἰς σᾶς ἐναπόκειται νὰ κρίνητε ἂν ἡ διάταξις περιέχῃ κίνδυνον, διότι ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ τὴν πολεμήσητε.

§209Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἀλλά, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον νὰ ἐπιμείνωμεν ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰκάζεται μία προσπάθεια ἥτις δὲν εἶναι καθόλου ἐξυπηρετικὴ τῶν προσφυγικῶν συμφερόντων καὶ τὴν ὁποίαν ἀποφεύγω νὰ χαρακτηρίσω βαρύτερον, ἐφόσον ἔχομεν πρὸ ἡμῶν παραδείγματα ἐπὶ παρομοίων θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ χειρότερα.

§210Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀποπείρας ἢ τετελεσμένα γεγονότα;

§211Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἰς τὸν ὁποῖον συγκεντροῦται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ ἐκπροσώπησις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων του, νὰ καταβάλῃ προσοχὴν ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω τώρα. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου περιφέρειαν καὶ δὴ εἰς τὴν πόλιν τῆς Ἐδέσσης, μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἀποχωρήσαντος τοῦ τότε δημάρχου, λόγῳ τοῦ ὅτι ἐξελέγη συνάδελφος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὑπεδείχθη ὑπὸ τῶν συναδέλφων, οἵτινες κατάγονται ἐκ τῆς περιφερείας ἐκείνης, ἕτερος ἄγνωστος προσωπικῶς εἰς ἐμέ, ὅπως ἀντικαταστήσῃ τὸν τέως δήμαρχον, ὅστις καὶ διωρίσθη τοιοῦτος, ὀνομάζεται δὲ Κλέων Παναγιώτου. Μετὰ τοῦ νῦν δημάρχου Ἐδέσσης δὲν συνδεόμεθα οὐδόλως ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ἦτο ἐξ ὄψεως ἁπλῶς καὶ μόνον γνωστὸς εἰς ἐμὲ μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐπληροφορήθην ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπέδειξαν τὸν ἀξιότιμον δήμαρχον Ἐδέσσης εὑρίσκονται εἰς ὀξυτάτην διάστασιν μετ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐζητήσαμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης μόνον ἐπαίνους ἠκούομεν περὶ αὐτοῦ, ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν τοὺς λόγους τῆς διαστάσεως αὐτῆς. Ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ ἀπαλοτριωθῇ ἓν τσιφλίκιον χαρακτηρισθὲν ὡς ἀνῆκον εἰς μὴ ἀνταλλάξιμον Ὀθωμανὸν καὶ πρὸς δικαιολογίαν τοῦ γεγονότος τούτου προσεκομίσθη πιστοποιητικὸν ἐμφαῖνον ὅτι ἐκ τῶν τηρουμένων εἰς τὴν Νομαρχίαν βιβλίων τοῦ νομοῦ ὁ ἐν λόγῳ Ὀθωμανὸς πράγματι δὲν ἦτο ἀνταλλάξιμος, ἀλλ’ ὁ δήμαρχος Ἐδέσσης, γηγενὴς καὶ ἄγνωστος πρὸς ἡμᾶς, ἐξαπέστειλεν ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν ὅτι, ὡς ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων τοῦ δήμου, ὁ ἐν λόγῳ Ὀθωμανὸς Ἀρναούτογλου Χασὰν ἦτο ἀνταλλάξιμος. Καὶ ἡ μὲν πώλησις τοῦ τσιφλικίου ἐματαιώθη, προγενεστέρως ὅμως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ πιστοποιητικοῦ ἐγένετο πώλησις ἑνὸς οἰκοπέδου κειμένου ἐντὸς τῆς πόλεως, εἰς περίοπτον θέσιν καὶ μεγίστης ἀξίας, ὅπερ ἠγοράσθη παρὰ δύο προσώπων.

§212Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος ἐξέδωκε τὸ πρῶτον πιστοποιητικόν;

§213Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἡ Νομαρχία. Ἠγέρθη ἀμέσως, κύριοι, σκάνδαλον ἐν τῇ περιφερείᾳ καὶ ὁ τότε νομάρχης Ἐδέσσης κ. Σταματίου ὑπεβλήθη ὑπὸ διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ταυτοχρόνως δὲ ἤρξατο καὶ ἡ διεξαγωγὴ δικαστικῶν ἀνακρίσεων, ὁ δὲ νομάρχης ἀντικατεστάθη, ἀποσταλέντος ἑτέρου τοιούτου, τοῦ κ. Κωνσταντίνου Γκράβα.

§214Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πότε ἐξερράγη τὸ σκάνδαλον;

§215Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου. Καὶ ἡ ὑπόθεσις, κύριοι, ἐξηκολούθει εὑρισκομένη ὑπὸ τὴν διπλῆν ἀνάκρισιν, τήν τε διοικητικὴν καὶ τὴν δικαστικήν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ πάροδον ἀρκετοῦ χρόνου, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, ἀπέστειλε καὶ ἔκτακτον ἐπιθεωρητήν, τὸν κ. Λιανόπουλον, ὅπως παρακολουθήσῃ καὶ ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν ἀνάκρισιν καὶ ἐπισπεύσῃ ταύτην. Ὅτε ὁ κ. Λιανόπουλος ἀφίχθη εἰς τὴν Ἔδεσαν, ὁ νέος Νομάρχης, ὁ ἐλθὼν εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ κ. Σταματίου, κληθεὶς εἰς ἐξέτασιν, ἐβεβαίωσε ταῦτα προσαγαγὼν καὶ τὰ σχετικὰ βιβλία τῆς Νομαρχίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐξεδόθη τὸ ψευδὲς πιστοποιητικόν, εἰς ἅ, εἰς τὴν σχετικὴν ἐγγραφήν, ὑπῆρχον ἀποξέσεις καὶ μελανώματα. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἀδικήματος τοῦ κοινοῦ δικαίου, τῆς πλαστογραφίας δημοσίου ἐγγράφου. Καὶ ἐνῷ ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάκρισις τὸ ἔργον της, καταβάλλεται προσπάθεια ὅπως ἀποσιωπηθῶσι τὰ γεγονότα.

§216Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ἐκ μέρους τίνων κατεβάλλετο προσπάθεια;

§217Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐκ μέρους τῶν ἀγορασάντων τὸ οἰκόπεδον.

§218Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ποῖοι εἶναι;

§219Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐκεῖνοι οἵτινες ἀνήγειραν ἐπ’ αὐτοῦ ἐργοστάσιον, τουτέστιν οἱ συνάδελφοι Πέτσος καὶ Δῶδος. Κατεβλήθη λοιπὸν προσπάθεια ὅπως καλυφθῶσι τὰ γεγονότα, καὶ τὸ χειρότερον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐλέγχω τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, εἶναι ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς οἱ δύο συνάδελφοι προσέφερον καὶ τὴν κομματικήν των δύναμιν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπέτυχον ὥστε ὁ νομάρχης κ. Γκράβας, ὅστις εἶχεν ἀποκαλύψει τὴν εἰς τὰ μητρῷα τῆς Νομαρχίας πλαστότητα, νὰ ἐκβιασθῇ ἐπὶ ἀπειλῇ ἀπολύσεως εἰς παραίτησιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ δὲ κ. Σταματίου νὰ ἀποσταλῇ εἰς Βελιγράδιον ὡς διευθυντὴς τοῦ Γραφείου Τύπου, ἵνα μεταφέρῃ καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος τὴν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους εὐεργετικήν του δρᾶσιν. (Χειροκροτήματα).

§220Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Λιανόπουλος, διαπρεπὴς ὑπάλληλος, διευθυντὴς τῆς πρώτης διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐνήργησε τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ὑπέβαλεν ἔκθεσιν—καὶ ἔχω αὐτὴν ἔγγραφον ἐντὸς τοῦ χαρτοφυλακίου μου εἰς ἀπάντησιν τῆς κατατεθειμένης ἐπερωτήσεως—ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας πιστοποιεῖται ὅτι ὁ νομάρχης οὐδεμίαν πρᾶξιν ἔνοχον ἐνήργησε καὶ ὅτι τὸ ἐκδοθὲν πιστοποιητικὸν ἦτο ἐν τάξει. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ ταυτοχρόνως ἤρξατο δικαστικὴ ἐνέργεια ἐναντίον τοῦ νομάρχου κ. Σταματίου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐθεώρησε πρέπον νὰ ἀπολύσῃ τὸν νομάρχην Σταματίου καὶ τὸν ἀπέστειλεν εἰς Ἤπειρον, ὅπου ἐξετέλει καθήκοντα Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἐκεῖ τὸν εὗρον ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καί, ἐπειδὴ εἶχον ἀνάγκην ἑνὸς καταλλήλου νομάρχου διὰ τὴν Δράμαν, εἶναι δὲ πράγματι εἷς ἐκ τῶν ἱκανωτέρων νομαρχῶν, τὸν μετέθεσα ἐκ τῆς Ἠπείρου εἰς τὴν Δράμαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ κ. Γκράβα, αὕτη ἔλαβε χώραν μετὰ τῆς ἀπολύσεως τῶν διαφόρων νομαρχῶν, ὅταν ἀπεφασίσθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Οὐδεμία ἐκβίασις ἐγένετο, διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἐκβιασμὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Γνωρίζετε ὅτι μετὰ ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει δικαίωμα νὰ παύῃ τοὺς νομάρχας καὶ νὰ διορίζῃ ἄλλους. Εἶναι πρόσωπα κατ’ ἐξοχὴν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ἐρεύνης ἡ ἀπόλυσις ἑνὸς νομάρχου καὶ ὁ διορισμὸς ἄλλου.

§221Σ. ΓΕΩΡΓΙΛΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὰ μητρῷα τοῦ Δήμου φέρεται ἐγγεγραμμένος; Τότε θὰ εἶναι ἀνταλλάξιμος.

§222Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μοὶ ζητεῖτε λεπτομερείας, τὰς ὁποίας δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς παράσχω.

§223Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠκούσατε ὅτι πρόκειται περὶ γεγονότων λαβόντων χώραν ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπαναστασίου.

§224Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς, τῆς ὁποίας προΐστασθε, εἶναι ἐντεταλμένη νὰ προστατεύῃ τὰς περιουσίας. Ὀφείλει ἑπομένως νὰ ἐπέμβῃ πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς προστασίας αὐτῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ πρέπει νὰ ἐμποδισθῇ κάθε πρᾶξις, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ θέσῃ ἐν κινδύνῳ τὰς Τουρκικὰς περιουσίας.

§225Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν κακῶς ἠγοράσθησαν, θὰ ἀποδειχθῇ, ὁπότε θὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ τὰ μέτρα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅτι δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§226Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὁ νομάρχης ἐκλήθη εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ κατεβλήθησαν ἀλλεπάλληλοι πιέσεις ἐπ’ αὐτοῦ ὅπως σιωπήσῃ καὶ ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις ἐπὶ ἑξάμηνο, δὲν ἐπροχώρησε, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἀπολύσεως τοῦ νομάρχου καὶ ἐντεῦθεν οὔτε κατὰ κεραίαν.

§227Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐξητάσθη ὁ νομάρχης;

§228Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐξητάσθη.

§229Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφοῦ ἐξητάσθη ὁ νομάρχης, τίνα σχέσιν ἡ μετάθεσίς του μὲ τὴν πρόοδον τῆς ἀνακρίσεως; Δὲν εἶναι σοβαρὰ αὐτά.

§230Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Διαγράφετε ὡρισμένα μέρη τῶν φράσεών μου. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ νομάρχης ἐκλήθη πρῶτος.

§231Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ τὸ λέγετε σεῖς.

§232Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅτι ἐξησκήθη πίεσις ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ δὴ ὅτι ἐπὶ ἑξάμηνον ἡ ἀνάκρισις δὲν προώδευσεν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Λιανοπούλου, διὰ νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ τὰ ἴδια ἡμῶν ἁμαρτήματα, ἤμην καὶ ἐγὼ εἷς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες συνηγόρησαν ὅτι παρόμοιον ζήτημα ἠπείλει νὰ θίξῃ τὴν ὑπόληψιν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ κριθῇ μετὰ σωφροσύνης.

§233Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί τότε ἐλέγχετε ἡμᾶς, ἀφοῦ συνηγορήσατε καὶ σεῖς;

§234Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Αὐτὰ ἐγένοντο ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν διὰ νὰ μὴ θιχθῇ καὶ ἡ ὑπόληψις ὅλων τῶν ἀνωτάτων λειτουργῶν τοῦ Κράτους. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν Δικαιοσύνην, ἐφόσον αὕτη καλεῖται νὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις, ἐφόσον ἐπρόκειτο περὶ τόσον σοβαρᾶς κατηγορίας, στρεφομένης κατ’ ἀνωτάτων λειτουργῶν τοῦ Κράτους, νὰ τὴν παρακολουθήσῃ καὶ ἐπισπεύσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ βουλεύματος ἐπ’ αὐτῆς, ἐνῷ καθεύδει ἤδη ἐπὶ πεντάμηνον ἡ ὑπόθεσις.

§235Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Μήπως ὁ κ. Σταματίου εἶναι συγγενὴς κανενὸς ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων;

§236Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Εἶναι γνωστὰ πράγματα. Τί νὰ τὰ λέμε καὶ νὰ τὰ ἐπαναλαμβάνομεν.

§237Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ πληρεξουσίων καὶ συγγενῶν αὐτῶν. Δὲν εἶναι διόλου σωστόν.

§238Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὄχι. Δὲν παρηκολούθησα τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὴν ὅλην προσφυγικὴν ὑπόθεσιν καὶ εἰδικῶς τὰς αἰτιάσεις αὐτάς, ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλης τινὸς ἀπόψεως τὸ σκάνδαλον εἶναι καὶ παραμένει σκάνδαλον καὶ κυκλοφορεῖ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Ἐξεδόθη ἔνταλμα ἀπὸ τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς ἐναντίον ἑνὸς νομάρχου, τὸ ἔνταλμα δὲν ἐξετελέσθη, ὁ νομάρχης διωρίσθη δι’ ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἡ ἀστυνομία ἠρνεῖτο νὰ θεωρήσῃ τὸ διαβατήριον καὶ κατώρθωσε νὰ πάρῃ διπλωματικὸν διαβατήριον καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν θέλητε τονίζω ὅτι τοιαύτας λεπτομερείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἠξεύρω μόνον ὅτι μεταξὺ τῶν κυκλοφορούντων ὡς σκανδάλων εἶναι καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, οὔτε ἀναλαμβάνω εὐθύνην. Ὡς δικαστικὸν σκάνδαλον ἡ φήμη τὸ φέρει. Τονίζω ὅτι δὲν θέλω νὰ ἀναλάβω εὐθύνας καὶ δὲν γνωρίζω καὶ ἂν βαρύνῃ ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων ἢ ὄχι, ἀλλ’ ὡς σκάνδαλον δικαστικὸν ὑφίσταται.

§239Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρώτην φορὰν ἀπόψε ἀκούω ὅτι κατὰ τοῦ νομάρχου αὐτοῦ ὑπάρχει ἔνταλμα. Ἐξ ἑνὸς σημειώματος τοῦ κ. Λιανοπούλου, τὸ ὁποῖον προχθὲς μοὶ ἔδωσε, μὲ πληροφορεῖ ὅτι δὲν ἐπερατώθη ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις.

§240Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ἔχει ὑποβληθῆ, ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω καὶ νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν ὁ ἐν λόγῳ νομάρχης μετὰ τὴν καταδίωξιν, διότι ἀνεχώρησε μετὰ τὴν καταδίωξιν, ἀπῆλθεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατόπιν τακτικοῦ διαβατηρίου ἢ μήπως ἐφωδιάσθη διὰ διπλωματικοῦ διαβατηρίου καὶ διῆλθε τὰ σύνορα.

§241Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶ ὅτι ὁ κύριος αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μὲ ἀποστολὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις.

§242Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πληροφορῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅτι ἀνεχώρησε μὲ διπλωματικὸν διαβατήριον διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὸ ἔνταλμα νὰ τὸ ἐκτελέσουν.

§243Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸ πολλοῦ χρόνου ἐζήτει νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσίν του τὸν κ. Σταματίου, διότι ἦτο ἱκανός. Ὁ κ. Σταματίου ἀπεσπάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀπεστάλη μὲ μίαν ἀποστολήν, ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ λαμβάνω ἀντίγραφον τῶν ἐκθέσεων, λέγω ὅτι παρέχει πολυτίμους ὑπηρεσίας.

§244Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ μὴ γεννηθοῦν παρεξηγήσεις ἀνάλογοι πρὸς τὰς προχθεσινάς. Ἐνῷ καὶ προχθὲς ἀνέφερα ἓν δημοσίευμα διὰ νὰ δώσω τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ ἂν εἶναι ἀληθὲς ἢ ψευδές, δὲν ὑπῆρχεν ἡ ψυχραιμία ἡ ἀνάλογος καὶ ἐσυκοφαντήθη καὶ εἷς συνάδελφος. Διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν λοιπὸν παρεξηγήσεις, λέγω τοῦτο· ὅτι μεταξὺ τῶν φημῶν, αἱ ὁποῖαι κυκλοφοροῦν, κυκλοφορεῖ μετ’ ἐπιμονῆς ἡ φήμη αὐτὴ καὶ κυκλοφορεῖ ὑπὸ δύο μορφάς, ὑπὸ τὴν μορφὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προστατεύει ἕνα ἄνθρωπον καὶ τὸν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ ὑπὸ τὴν ἀντίθετον μορφὴν ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἀνευλαβοῦσα πρὸς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας τὰς κρατικάς, ἐκδίδει ἐντάλματα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε. Ἐγὼ ἀναφέρω τὸ γεγονὸς καὶ ὡς γεγονὸς ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἐξεταστέον.

§245Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπόθεσις, δι’ ἣν κατηγγέλθη ὁ κ. Σταματίου, εἶναι προγενεστέρα τῆς ὑπουργίας μου. Ἐπληροφορήθην, ὅταν ἐγένετο ἡ σχετικὴ ἐπέμβασις ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία μοὶ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει).

§246Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἀρχίσῃ ἡ ἀνάκρισις ἐναντίον ὑπαλλήλου μονίμου, εἰσελθόντος διὰ διαγωνισμοῦ, ὅτι κατηγορεῖται ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, κατὰ τοὺς νόμους τοὺς ἰσχύοντας, ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἀπολύεται καὶ δύναται νὰ ἀναδιορισθῇ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἐκδοθῇ βούλευμα ἀπαλλακτικόν. Ἀπορῶ πῶς ὑπάλληλος διοικητικός, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ὑπὸ ἀνάκρισιν διοικητικήν, ἀπεστάλη ἐπὶ εἰδικῇ ἀποστολῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐναντίον τῶν νόμων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι πρωτάκουστον αὐτό.

§247Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀπολύτως εἴδησιν· μοὶ ἐδώσατε τὴν πληροφορίαν ταύτην καὶ θὰ ἐξετάσω ἂν ὑπάρχῃ ἔνταλμα.

§248Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν κατωρθώσαμεν νὰ μάθωμεν τὸ οὐσιωδέστερον: Ἔχει ἐκδοθῆ ἔνταλμα τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς;

§249Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς τὸ λέγετε· ἡμεῖς δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§250Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω.

§251Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Διότι θὰ εἶναι σκάνδαλον· ἐνῷ ὑπάρχει ἔνταλμα δικαστικόν, νὰ ἔλαβε διαβατήριον, ἀδιαφόρως τῶν πολυτίμων ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσφέρει. Διότι δὲν ἠμπορεῖ καθ’ εἷς νὰ κλέπτῃ ὁλόκληρον τὸ ταμεῖον καὶ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας διπλωματικός.

§252Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἤθελον νὰ τονίσω μόνον δύο λέξεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐδέσσης συνάδελφος, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸ Προεδρεῖον, εἶπεν ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπήντησα ἐγὼ ὅτι δὲν ἀντελήφθην νὰ ἐγεννήθη προσωπικὸν ζήτημα.

§254Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε τὸν λόγον νομίσας ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ, ἀφορῶντος αὐτόν, ἀλλὰ πάντως ἡ Συνέλευσις δὲν ἀντελήφθη νὰ εἶπον παρόμοιόν τι.

§255Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε...

§256Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, κ. συνάδελφε, ἵσταται ἐπὶ ἑνὸς ἠθικοῦ ἐπιπέδου καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη κρίνει ἐπὶ τίνος ἐπιπέδου ἵσταται, εἴμεθα δὲ ἅπαντες γνωστοὶ εἰς τὴν περιφέρειάν μας καὶ ἐκτὸς αὐτῆς.

§257Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διὰ προσωπικὰ ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται συζήτησις ἐδῶ μέσα.

§258Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ἐκ ποίας λέξεώς μου ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἐδέσσης πληρεξουσίου κατῆλθον εἰς προσωπικὸν ζήτημα. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἐξ Ἐδέσσης κ. συνάδελφος ὑπονοῇ ὅτι εἶναι προσωπικὸν ζήτημα, ἐγὼ πάντως δὲν εἶπον παρόμοιόν τι καὶ δὲν βλέπω ποῦ εὑρίσκει τὸ προσωπικὸν ζήτημα· προσέθεσα μόνον ὅτι εἴμεθα ἅπαντες γνωστοὶ εἰς τὴν περιφέρειάν μας καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη κατατάσσει ἕκαστον ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ ἐπιπέδου ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ καταταγῇ. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγὼ ὅστις ἀπὸ χθὲς προεκάλεσα διὰ διακοπῆς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἵνα ἀντιληφθῇ ἐπὶ τίνος θέματος θὰ ὡμίλουν, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ καὶ ἀπαραίτητος ἡ παρουσία καὶ ἐκείνων, ἐναντίον τῶν ὁποίων θὰ ὡμίλουν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποκαταστήσω τὴν ὑπόληψιν ὀργανώσεων καὶ προσώπων θιγεισῶν καὶ θιγέντων κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. συναδέλφου. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τιμᾷ ὁμολογουμένως ἡ δωρεὰ εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Δὲν ἔχω δυστυχῶς ἐγὼ τὸ δικαίωμα, διότι δὲν ἔχω ἐντολὴν ἐκ τῶν ὀργανώσεων ἐκείνων, νὰ προβῶ εἰς ἀντιδωρεάν. Ἐξακολουθῶ: Τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος χθὲς καὶ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι παρεπλάνησε δῆθεν τὸν ἀείμνηστον Ρέπουλην, διετέλεσεν ἐπὶ 2½ ἔτη συνεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως διευθυντὴς τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου καί, ὅτε ἀπεχώρησεν, ἔλαβε παρ’ αὐτοῦ καὶ θερμοτάτην συστατικὴν ἐπιστολὴν διὰ τὰς πολυτίμους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας τοῦ προσέφερε, κατὰ τρόπον ὃν δὲν γνωρίζω. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπίσης κατὰ τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν ἐμνημόνευσε καὶ πρόσωπόν τι, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπεν, εἶχε προγενεστέρως τὴν ἰδιότητα τοῦ ράπτου. Δὲν γνωρίζω ἂν μία ἔντιμος ἐργατικὴ ἢ ἐπαγγελματικὴ ἰδιότης ἀποτελεῖ μειονέκτημα κατὰ τὸν κ. συνάδελφον, πάντως ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἐπαγγελματικῶς δὲν εὑρίσκομαι εἰς ἀνώτερον ἐπίπεδον ἑνὸς ράπτου. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐμνημόνευσαν ἀλλεπαλλήλως εἰς τὴν ἀγόρευσιν αὐτῶν τὰς θυσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας κατέβαλεν ὑπὲρ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὸ ἐτόνισα καὶ ἄλλοτε ὅτι εἴμεθα εὐγνώμονες καὶ ὅτι δὲν θὰ λησμονήσωμεν τὰς θυσίας αὐτάς. Ἂν ἔχωμεν ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων προσώπων, εἶναι διότι καὶ ἡμεῖς, πονοῦντες ἀκριβῶς τὸν ἱδρῶτα αὐτὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θέλομεν νὰ μὴ ἐξατμίζεται καθ’ ὁδόν, ἀλλὰ νὰ καταναλίσκεται ἀποκλειστικῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον προώρισται, δυστυχῶς δὲ μέχρι τῆς στιγμῆς τὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον δὲν μᾶς ἔπεισαν περὶ τούτου. (Χειροκροτήματα).

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§260Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον μεγάλη ἦτο ἡ καταστροφὴ τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ Ἔθνος, τόσον μεγάλο, μὰ παρὰ πολὺ μεγάλο, εἶναι καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐπὶ 17 μῆνας παρακολουθῶ τακτικὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως καὶ δὲν παρῆλθε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ἑβδομὰς ποὺ νὰ μὴ ἐθίχθη καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα· εἴτε νόμος θὰ ἐγίνετο διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα εἴτε ἐπερώτησις ὑπὸ ἓν οἱονδήποτε πρόσχημα καὶ πάντοτε ἐθίγετο τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ ἀρκετοὶ ρήτορες καὶ τὰ αὐτὰ τοῖς αὐτοῖς ἐλέχθησαν καὶ λέγονται καὶ θὰ λέγωνται δυστυχῶς καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι ὅλοι προσβλέπομεν καὶ ἐξετάζομεν τὸ παρελθὸν καὶ δὲν βλέπομεν τὸ μέλλον. Ἐγὼ θὰ ἤθελον ἀπὸ ὅλους τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐδῶ νὰ ἐλέγξουν βεβαίως τὴν Κυβέρνησιν διὰ παραλείψεις καὶ διὰ διάφορα ἄλλα πράγματα, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως νὰ ὑποδείξουν μέτρα ριζικά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ σώσουν τοὺς πρόσφυγας...

§261Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὑπεδείξαμεν τόσα.

§262Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὰ ριζικά, διότι ἐδῶ μέσα ἐρχόμεθα καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ περιπτωσιολογιῶν. Εἰς ἕνα καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ὑπολογίζονται οἱ πρόσφυγες καὶ 1½ ἑκατομμύριον περιπτώσεις θὰ εὕρῃ κανεὶς νὰ ἀναφέρῃ ἐνταῦθα καὶ δὲν θὰ ἐξαρκέσῃ ὁλόκληρος ἡ ζωή μας, ἂν ἀρχίσωμεν νὰ ἀναπτύσσωμεν τὴν περιπτωσιολογίαν ἑκάστου πρόσφυγος. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς οὔτε εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν οὔτε εἰς τὰς Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἦλθον ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἥτις κυβερνᾷ σήμερον τὴν καλὴν θέλησιν νὰ κανονίσουν καὶ προαγάγουν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἀλλὰ εἶναι τόσα τὰ ζητήματα, ὥστε καὶ νὰ τὰ ἀριθμήσῃ κανείς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, δὲν εἶναι δυνατόν. Καὶ ἓν πρᾶγμα λεχθὲν ἐδῶ, περὶ ἐντελοῦς ἀδρανείας τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ διαφόρων συναδέλφων δὲν εἶναι ἀληθές.

§263Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ ἔλεγχος ἀφορᾷ παραλείψεις κυβερνητικὰς χονδροειδεῖς, οὐσιώδεις.

§264Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐν τάξει ἀπολύτῳ, ἀλλὰ παρετήρησα ὅτι καὶ ὑμεῖς καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι καταναλίσκομεν τὴν ὥραν μας εἰς τυπικὰς συζητήσεις χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἓν θετικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅταν πάρετε τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1922 μέχρι σήμερον θὰ ἴδητε ὅτι ἔχει δαπανηθῆ τὸ σεβαστὸν ποσὸν τοῦ 1½ δισεκατομμυρίου διὰ τοὺς πρόσφυγας ἐκτὸς τῶν δανείων.

§265Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνούμεθα.

§266Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἂν δὲν τὸ πιστεύῃ κανεὶς συνάδελφος, ἂς πάρῃ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι ἓν καὶ ἥμισυ δισεκατομμύριον δραχμῶν ἐδαπάνησε διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν προσφύγων, διὰ τὴν προμήθειαν ζώων, διὰ τὴν τροφήν, διὰ τὴν ἐνδυμασίαν καὶ ἐν γένει διὰ τὰ χρειώδη τῶν προσφύγων. Βέβαια πολλὰ πράγματα πρέπει νὰ γίνουν ἀκόμη καὶ δραστηριότης πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ, ἡ ὁποία δυστυχῶς δὲν παρατηρεῖται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἐργαζομένους διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα καὶ αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν μομφὴν εὑρίσκω ἐγὼ δικαίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν τὴν ὥραν τὴν ὁποίαν καταναλίσκομεν ἐδῶ διὰ περιττολογίας καὶ εἰς συζητήσεις διὰ τιποτένια ζητήματα τὴν κατηναλίσκομεν διὰ νὰ κάμωμεν ἓν νομοθέτημα ἐπωφελὲς διὰ τοὺς πρόσφυγας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ εἴμεθα περισσότερον ὠφέλιμοι εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Οἱ πρόσφυγες εἶναι πολὺ κατάλληλοι ἄνθρωποι διὰ πολλὰς βιομηχανικὰς ἐργασίας καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ κάμῃ τὸ Κράτος διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς εἶναι νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ἐκεῖνο ἀκόμη τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει διὰ νὰ τοὺς βοηθήσῃ, διὰ δανείων κλπ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπισπευσθῇ καὶ νὰ τελειώσῃ ἡ ἐκκαθάρισις τῆς περιουσίας, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς αὐτούς· διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκούει κανεὶς εἶναι ὅτι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλην περιουσίαν καὶ ἦλθον ἐδῶ, ἐνῷ εὗρον τὰ ἐγκαταλειφθέντα μεγάλα μουσουλμανικὰ κτήματα ἐλεύθερα, δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη νὰ τοῖς δοθῇ τίποτε, ἐνῷ τοὐναντίον συνέβη κάτι ἄλλο· οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον καὶ δὲν ἔχουν καμμίαν περιουσίαν εὑρίσκονται ἤδη κατέχοντες καὶ περιουσίαν καὶ οἰκήματα, καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον μεγάλην περιουσίαν δὲν ἔχουν οὔτε ἓν δωμάτιον διὰ νὰ κατοικήσουν. Εἰς 7½ ἑκατομμύρια στρεμμάτων ὑπολογίζονται ἐν Ἑλλάδι τὰ κτήματα τὰ τουρκικά, τὰ δημόσια καὶ τσιφλίκια τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διατεθῶσι διὰ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, καὶ ἐκ τῶν καταλόγων, οἱ ὁποῖοι προσεκομίσθησαν ἐνταῦθα, καταφαίνεται ὅτι δὲν ἐδόθησαν εἰσέτι ὅσα ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτούς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ μίαν μεγάλην χειρονομίαν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Ἠκούσθη ἀκόμη ἐδῶ ὅτι ὑπάρχει διαφωνία μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν. Ἂν πραγματικῶς ὑπάρχῃ τι, τοῦτο θὰ εἶναι μεμονωμένη περίπτωσις, οὐδαμῶς ἐπηρεάζουσα τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν. Τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὰ Χανιὰ ἢ εἰς τὸ Ἡράκλειον ἢ εἰς τὸ Ρέθυμνον ὑπάρχουν 15 ἐνοικιασταὶ οἱ ὁποῖοι κατέχουν ἓν κτῆμα μουσουλμανικὸν δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇ κανένα, διότι πολὺ συντόμως θὰ λήξῃ ἡ ἐνοικίασις καὶ τὰ κτήματα θὰ ἀποδοθοῦν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Θὰ εἶναι δὲ μέγα ἁμάρτημα δι’ οἱονδήποτε ἐξ ἡμῶν ἔχοντα ὀρθὴν τὴν ἀντίληψιν νὰ θελήσῃ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἢ εἰς τοὺς γηγενεῖς ὅτι ὑπάρχει τὸ παραμικρὸν χάσμα μεταξύ των, ἀφοῦ πάντες θὰ ζήσουν εἰς τὸ μέλλον ὡς ἀδελφοί. Ἄλλην μίαν παράκλησιν ἔχω νὰ κάμω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅλοι γνωρίζετε τὰς διαθέσεις τὰς ὁποίας ἔχω κατὰ τῶν καταχραστῶν, ζητήσας κατ’ ἐπανάληψιν τὴν εἰς θάνατον καταδίκην των, ἐφόσον ὑπάρχουσι γεγονότα ἀποδεδειγμένων καταχρήσεων, καταγγελλομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐναντίον ἀνθρώπων ὅτι κατεχράσθησαν αὐτὸ τὸ ἅγιον χρῆμα τὸ προωρισμένον διὰ τοὺς πρόσφυγας. Αὐτοὶ οἱ κύριοι νὰ παραπεμφθῶσιν ἀμέσως καὶ νὰ ἀξιωθῇ ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου ἡ καταδίκη αὐτῶν, ἂν εἶναι ἔνοχοι, ἢ ἡ ἀθώωσίς των καὶ ἀπαλλαγή των ἀπὸ τῆς κατηγορίας, ἂν εἶναι ἀθῶοι.

§267Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε σήμερον νὰ γίνῃ, ἐγένετο πρὸ ἑνὸς ἔτους· ἐν τούτοις οὐδὲν εἴδομεν ἀποτέλεσμα.

§268Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. «Ἡ ψεῖρα φοβεῖται τὴν κατ’ ἐπανάληψιν ἀναζήτησιν αὐτῆς», ὡς λέγουσιν εἰς τὸ χωριό μου. Αὐτὸ τὸ λέγω διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα καὶ ἐκκαθαρίσῃ τὴν κατάστασιν.

§269Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Οὐδὲν ἐνεργήθη ἐπὶ τῶν γενομένων καταγγελιῶν.

§270Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Πάντως ὅμως πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ καὶ νὰ διαλυθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, κατὰ τὴν κρίσιν μου, διότι, ὡς ἐλέχθη ἐδῶ, τὸ δάνειον ἐξεδόθη καὶ ἑπομένως ὁ σκοπὸς δι’ ὃν συνεστήθη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξέλιπεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τελευτῶν, διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολῶ, κάμνω τὴν σύστασιν νὰ μὴ παραβλέπεται τὸ ⅓ τοῦ σημερινοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον, περιποιούμενον, θὰ ἀποδώσῃ πολλὰ τὰ καλὰ καὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἐγκαταλειπόμενον δὲ θὰ ἀποδώσῃ πολλὰ τὰ δεινά. Ὅσον περισσότερον περιποιηθῇ τὸ Κράτος τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ πληθυσμοῦ, τόσον καλύτερον θὰ εἶναι διὰ τὸ Κράτος. (Χειροκροτήματα).

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§272Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οὔτε ἡ ὥρα εἶναι κατάλληλος, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα ἔλαβε τοιαύτην ἔκτασιν, ὥστε κρίνω περιττὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ πολύ. Ἡ ἀπὸ ἡμερῶν διεξαγομένη συζήτησις προῆλθεν ἐξ ἐπερωτήσεως ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Πολὺ δὲ κακῶς ἐδόθη τροπὴ — δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐν γνώσει, ἴσως ἐν ἀγνοίᾳ — τροπὴ ἀκαδημαϊκῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὅταν ἐπερωτᾶται μία Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐπερωτᾶται, ἂν ἔλαβε ὅλα τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ὁριστικὴ καὶ ταχεῖα ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Δέον ἑπομένως νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἔλαβε τὰ ἀπαραίτητα μέτρα ἢ ἂν τὰ ληφθέντα ὑπ’ αὐτῆς μέτρα ἦσαν ἐντελῶς ἀκατάλληλα. Εἰς τὸν νομὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω ὑπάρχουν ἀκόμη περὶ τὰς 500 οἰκογένειαι προσφύγων, αἱ ὁποῖαι ἐστεγάσθησαν μὲν ὁπωσδήποτε, εἰς τὰς ὁποίας ὅμως δὲν ἐδόθη οὐδὲ ἓν στρέμμα γῆς· καὶ ἐνῷ δὲν ἐδόθη οὐδὲ ἓν στρέμμα γῆς, ἐδόθησαν τοὐναντίον βόες πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς, καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς ἑξῆς καταστάσεως. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ζῶσι μὲ πέντε δραχμὰς ἐπίδομα ἡμερήσιον, ἀναγκάζονται νὰ πωλῶσι τοὺς βόας διὰ νὰ ζήσωσιν. Αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς δύναται νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι οὐδεμία ὀργάνωσις σχετικὴ ὑπηρεσιῶν ὑπάρχει, τοιουτοτρόπως δὲ κατασπαταλᾶται τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον προορίζεται διὰ τοὺς πρόσφυγας. Καὶ εὑρίσκονται, κύριοι συνάδελφοι, αἱ πεντακόσιαι αὐταὶ οἰκογένειαι ἄνευ γαιῶν, διότι χάρις εἰς τὴν θαυμασίαν διπλωματικὴν ἱκανότητα τῆς Κυβερνήσεως οἱ τσάμηδες δὲν ἔφυγον. Καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἴσως ἀργότερον νὰ μεταφέρῃ τοὺς πρόσφυγας, διὰ τοὺς ὁποίους κατεσκεύασεν οἰκήματα, εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς ζημίαν λόγῳ τῆς ἐγκαταλείψεως τῶν οἰκιῶν αὐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δαπάνας διὰ τὴν στέγασιν αὐτῶν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Ἂς εὐχηθῶμεν καὶ ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι τὸ δυσάρεστον αὐτὸ ἀποτέλεσμα, λόγῳ τῆς μὴ ἀναχωρήσεως τῶν τσάμηδων ἐξ Ἠπείρου, ἀπὸ πάσης ἐθνικῆς ἀπόψεως εἶναι τὸ τελευταῖον καὶ δυσάρεστον ἀποτέλεσμα τῆς διπλωματικῆς ἱκανότητος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐκ τοῦ βήματος τούτου παρήλασαν διάφοροι συνάδελφοι καὶ ἠγόρευσαν, καταγγέλλοντες διαφόρους πράξεις τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, κατὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ προσήκοντα μέτρα. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐξαιρετικὴν ἐντύπωσιν καὶ τὸ τονίζω εἰς τὴν Συνέλευσιν, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ἀπόντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ προσέξῃ, ὅταν αὔριον ὁμιλήσῃ, νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, διότι σκοπεύω νὰ δευτερολογήσω, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος κ. Φραγκούδης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἄνευ οὐδεμιᾶς δημοπρασίας, ἄνευ οὐδενὸς διαγωνισμοῦ ἔδωσεν εἰς μίαν Ἑταιρείαν Ζαχαρία καὶ Σία διὰ τὴν κατασκευὴν ἑνὸς ὀρφανοτροφείου προσφύγων 15.000.000 δραχμῶν καὶ ἄλλα 55.000.000 δραχμῶν διὰ δύο ἄλλα οἰκήματα, ἐνῷ τὰ ἑκατὸν ἑκατομμύρια δραχ. εἶχον συναφθῆ πρὸς κατασκευὴν οἰκίσκων προσφυγικῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἐν γνώσει ὁ κ. Ὑπουργός.

§273Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Μάλιστα.

§274Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπουργίας ὑμῶν ἔγινεν ἢ ἐπὶ Ὑπουργοῦ κ. Ὀρφανίδου; Σεῖς ὑπεγράψατε τὴν σύμβασιν;

§275Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὴν σύμβασιν τὴν ὑπέγραψα ἐγὼ τὴν ἐπαύριον τοῦ διορισμοῦ μου.

§276Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἄνευ δημοπρασίας;

§277Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄνευ δημοπρασίας.

§278Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἰς ποίαν Ἑταιρείαν;

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. «Τέκτων, Ζαχαρίας καὶ Σία».

§280Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγένοντο καὶ ἄλλαι συμβάσεις ἐμπιστευτικαί.

§281Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ μόνον τὸ γεγονός, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐδόθη εἰς μίαν Ἑταιρείαν ἡ κατασκευὴ ἔργου ἀξίας 15 ἑκατομμυρίων, ἑνὸς ὀρφανοτροφείου ἢ οἰκοτροφείου, δύναται νὰ σᾶς πείσῃ μετὰ πόσης ἀπερισκεψίας ἡ Κυβέρνησις προέβαινεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἂν συλλογισθῆτε ὅτι τὸ μέγαρον Καραπάνου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου δὲν ἐστοίχισε περισσότερον τῶν 7,000,000, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε τί οἴκημα παμμέγιστον πρέπει νὰ εἶναι αὐτὸ τὸ ὀρφανοτροφεῖον. Δὲν δύναμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ φαντασθῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἐπελήφθη προσωπικῶς τοῦ ζητήματος, ἐν γνώσει ἢ οὐ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας...

§282Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐν γνώσει, κ. συνάδελφε.

§283Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν θὰ ἀπαντήσητε, κ. Ὑπουργέ, νὰ μᾶς τὸ εἴπητε.

§284Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε δὲν ἀφίνετε νὰ ὁμιλήσητε ὅταν θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός;

§285Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ὅτι ἐλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν.

§286Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἠξεύρω. Θέλω μόνον νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο· ὅτι ἀφοῦ σεῖς δὲν γνωρίζετε τί ἀκριβῶς ἐγένετο, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὁμιλήσῃ πρῶτον ὁ κ. Ὑπουργός.

§287Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσκομίσῃ διὰ τὴν ἀπάντησίν του. Δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ φαντασθῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐπελήφθη προσωρινῶς τοῦ ζητήματος ἐν γνώσει ἢ οὐ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐκύρωσεν ἓν σχέδιον τὸ ὁποῖον ἁπλῶς εἷς μηχανικὸς τῷ ὑπέβαλε καὶ τῷ εἶπεν ὅτι αὐτὸ τὸ κτίριον θὰ κοστίσῃ 45 ἑκατομμύρια δραχμῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἄνευ οὐδενὸς διαγωνισμοῦ καὶ ἄνευ οὐδενὸς τεχνικοῦ ἐλέγχου.

§288Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὰ ἄλλα 55 ἑκατομμύρια δρ. τί ἔγιναν;

§289Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἦσαν 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα κατὰ Δεκέμβριον, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν Χριστουγέννων, πρὸς κατασκευὴν οἰκίσκων δὲν ἐδόθησαν πρὸς κατασκευὴν τοιούτων, ἀλλὰ πρὸς κατασκευὴν τριῶν ἱδρυμάτων, ἐχορηγήθησαν δὲ εἰς μίαν ἑταιρείαν ἄνευ οὐδενὸς διαγωνισμοῦ καὶ ἄνευ τυπικῆς ἐξετάσεως τοῦ σχεδίου, ἀλλὰ μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν ἐδόθησαν εἰς μίαν ἑταιρείαν. Ἄλλως τε αὐτὰ τὰ λέγω μόνον διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πρέπει νὰ ἀπαντήσωσι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς πρέπει νὰ περιστραφῇ ὅλη ἡ ἐπερώτησις καὶ νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῶν κυρίων πληρεξουσίων· διότι μόνον αὐτὸ τὸ γεγονός, ἂν ἀληθεύῃ, εἶναι ἱκανὸν νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ διαχειρίζηται τὰς τύχας τῆς Πατρίδος. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, κατώρθωσε, καλῶς ἢ κακῶς, νὰ ἐξεγείρῃ τὴν δυσπιστίαν ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὅστις σήμερον εὑρίσκεται ἐν πραγματικῇ ἐξεγέρσει. Καὶ ἐρωτῶ, ἂν εἶναι δυνατὸν Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς ἓν ἐλάχιστον μέρος, οὐδὲ εἰς τὰ 30% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ διαχειρίζηται ὑπευθύνως τὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους, καὶ ἂν μία τοιαύτη Κυβέρνησις δὲν φέρῃ ἀνωμαλίας μεγάλας εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τῆς Χώρας. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἄλλα Κράτη, ὡς εἰς τὸ Βέλγιον, ἐγένοντο ἐπανειλημμέναι ἐξεγέρσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὕτη δὲν ἀντιπροσώπευε τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ λαοῦ, φαντασθῆτε ποίας ἀνωμαλίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς μὲ Κυβέρνησιν ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὔτε τὰ 25% τοῦ λαοῦ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ποία Κυβέρνησις θὰ ἔλθῃ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ, στηριζομένη μόνον ἐπὶ τῶν 25% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§290ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§291Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν τοῦτο. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία διευθύνει τὰ πράγματα τῆς Χώρας δὲν στηρίζεται οὔτε εἰς τὰ 25% τοῦ λαοῦ.

§292ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς τὸ ἀποδεικνύετε τοῦτο;

§293Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἀπὸ τὰ 70% τοῦ δημοκρατικοῦ κόσμου, σύμπας ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἤτοι 1½ ἑκατομμύριον δημοκρατικοῦ λαοῦ εὑρίσκεται ἐν ἐξεγέρσει κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, κύριοι συνάδελφοι.

§294ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι καθόλου πραγματικότης.

§295Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ἡ πραγματικότης, εἶναι ἡ ἀλήθεια γυμνή. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης οὔτε τῶν 25% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§296Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Τὰ 25% δὲν παίζουν κανένα ρόλον. Τὸ σπουδαῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη προηγουμένως, ἂν εἶναι ἀληθές· τὸ περὶ διαθέσεως τῶν 100.000.000 δραχμῶν καὶ ἂν διετέθησαν τὰ 90% βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ.

§297ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις;

§298Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὴ διακόπτετε. Ἡ σύμβασις δὲν ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Κατέρχομαι τοῦ βήματος, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διατελεῖ ἐν πλήρει γνώσει τῆς διαθέσεως τῶν 100.000.000 δραχμῶν, θὰ παρουσιάσῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του διὰ νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι διετέθησαν καλῶς τὰ ποσὰ ταῦτα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ σκεφθῇ σοβαρῶς, ἂν μία Κυβέρνησις, στηριζομένη ἐπὶ τῶν 25% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ διευθύνῃ τὰς τύχας τοῦ Κράτους, διότι ἡ παραμονὴ αὐτῆς ἐγκυμονεῖ κινδύνους διὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτεύματος.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Παυλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§300Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον πρὸ τῶν διακοπῶν τοῦ Πάσχα εἶχον ὁμιλήσει διὰ μακρῶν, ἀλλὰ δύο περιστατικά, μία δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὅτι ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ δὲν κατώρθωσαν οὔτε μίαν μομφὴν νὰ προσάψωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἐξ Ἐδέσσης πληρεξούσιος κ. Ν. Γρηγοριάδης, εἰπὼν πολλὰς ἀνακριβείας, δὲν ἐπέτρεψε καθόλου διακοπάς, μᾶς ἀναγκάζουν νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, ἵνα ἀνασκευάσωμεν πολλὰς ἀνακριβείας καὶ ἵνα ὑποδείξωμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅτι ὑπάρχουσι μομφαί τινες κατὰ τοῦ Ὑπουργείου, τὰς ὁποίας δὲν κατώρθωσε νὰ ἀμφισβητήσῃ οὔτε καὶ νὰ ἀνασκευάσῃ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων τὴν Συνέλευσιν. Παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι, φαίνεται, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ προσφέρουν κάποιαν ὑπηρεσίαν διὰ τῆς ἀγορεύσεώς των εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, λίαν τεχνηέντως ἄλλοι μὲν μετέφερον τὴν συζήτησιν εἰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας, ἄλλοι δὲ εὗρον εὐκαιρίαν νὰ ἀποσπάσωσιν εὐχαριστίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ αὐτῶν νὰ ἀπασχολήσωσι τὴν Συνέλευσιν. Τοῦτο ὅμως δὲν ἔχει ἀξίαν. Τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι ἐγένοντο ὑπαινιγμοί τινες, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ παρεξηγηθῶσιν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι. Ὁ εἰρημένος πληρεξούσιος Ἐδέσσης ἐπέρριψε μομφὴν ἐναντίον ὁλοκλήρων ὀργανώσεων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ἄνευ ὑπερασπίσεως. Διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ ὅμως παρεξήγησις λέγω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι μὲ ἐκείνους ὅσοι ἐχαρακτήρισαν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὡς ζήτημα ἐθνικόν, Πανελλήνιον καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι κομματικόν, διαφωνοῦμεν ὅμως εἰς τοῦτο, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ἀκριβῶς τόσον μέγα ζήτημα ἐθνικόν, ἡ διαχείρισις αὐτοῦ δύναται καὶ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐλέγχου καὶ μάλιστα διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἐπίσης θὰ εὕρω, νομίζω, σύμφωνον τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν γνώμην ταύτην καὶ δὲν πρέπει νὰ παρεξηγηθῶ, ἂν εἴπω ὅτι πολὺ ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Ἀνεξάρτητος Προσφυγικὴ Ὁμάς, ἥτις, ἐξαντλήσασα τὴν ὑπομονήν της, ἔθεσε πλέον ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐν τῇ ἐγγράφῳ δηλώσει της, ἐπιρρίψασα μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἡμεῖς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀνήκοντες εἰς ὡρισμένον κόμμα καὶ ἔχοντες τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ προγράμματος τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκομεν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξυπηρετήσωμεν ἐπαρκῶς τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Πατρίδος, ἡμεῖς, λέγω, δυστυχῶς ἐξ ἀρχῆς προείδομεν ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ προαχθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ δι’ αὐτὸ ἀνέκαθεν δὲν παρέσχομεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ ὅτι πολλοὶ συνάδελφοι ἐφρόντισαν νὰ γενικεύσουν τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ χαρακτηρίσουν ὡς μὴ κομματικὸν ἔχει καὶ ἄλλον σκοπόν. Εἴθισται τελευταίως διὰ πᾶν ζήτημα νὰ γενικεύωμεν τὰς εὐθύνας καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι πταίουν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ ὅλοι μας. Τοιουτοτρόπως δὲ νὰ μὴ εὑρίσκωμεν τὸν ἔνοχον. Βεβαίως πταίουν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, αἵτινες διεχειρίσθησαν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ ὑπάρχει βαθμὸς εὐθύνης, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἀτιμωρησία, ἡ ὁποία εἶναι τὸ βασικὸν αἴτιον τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ἡμεῖς εἰς διεξοδικὰς ἀγορεύσεις μας κατηγορήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατηγοροῦμεν συγκεκριμένως τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐνῷ τὰ 90% τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὄχι μόνον δὲν ἔδειξε τὴν προθυμίαν τῆς ταχίστης ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔδειξε μεγίστην ἀπροθυμίαν καὶ παρενέβαλεν ἐμπόδια διὰ τῆς στάσεώς του αὐτῆς εἰς τὴν ταχυτέραν ἀποκατάστασιν. Παρουσιάσαμεν ὁλόκληρον κατάλογον κτημάτων, τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ ἐπίταξις ἢ ἀπαλλοτρίωσις πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων, καὶ τὰ ὁποῖα κτήματα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπὸ διαφόρους μορφὰς μέχρι σήμερον κρατεῖ εἰς ἐκκρεμότητα καὶ δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως λέγει ὅτι ἐλλείψει γαιῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες. Ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος ὡμολόγησαν προχθὲς ὅτι εἰς τὴν Λάρισαν ὑπάρχουν 10,000 οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦσαν νὰ ἀποκατασταθοῦν, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν ἐφρόντισε νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ ἀναγκαιοῦντα κτήματα.

§301Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐμάθατε ὅτι ἀπηλλοτριώθησαν;

§302Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Πρὸ μηνός, ὅταν ἠγόρευσα διὰ μακρῶν, ὑπέδειξα συγκεκριμένως πλεῖστα παραδείγματα, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἔχω ἀκριβεῖς πληροφορίας καὶ ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου σας, ἂν εἶπον δὲ ἀνακριβῆ πράγματα, νὰ μὲ διαψεύσητε.

§303Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Πῶς ζητεῖτε νὰ κηρυχθοῦν ἀπαλλοτριωτέα ἄλλα τσιφλίκια, ἀφοῦ ἄλλα, κηρυχθέντα ἀπαλλοτριωτέα, ἐπιζητεῖται νὰ ματαιωθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσίς των; Καὶ σχετικὸν εἶναι τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἔλαβα. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐργασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε νὰ σταματήσῃ.

§304Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδὲν ἄλλο τηλεγράφημα δὲν ἔχετε;

§305Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐμπαιγμὸς εἰς συζήτησιν τόσον σοβαροῦ ζητήματος.

§306Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι τρόπος συζητήσεως νὰ προβάλλεται ἓν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἀκριβές.

§307Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Μόλις ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα.

§308Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε κανένα δίκαιον νὰ ἀμφισβητῆτε τὴν πληροφορίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Κατὰ τὴν προηγουμένην φορὰν τῆς συζητήσεως παρουσίασα ἓν τηλεγράφημα καὶ μοὶ εἴπετε ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ στηριχθῆτε εἰς αὐτό· ὅτι εἷς Ὀθωμανὸς ἀνταλλάξιμος εἰς τὴν Ἤπειρον ἀπηλλάγη τῆς ἀνταλλαγῆς, καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβεν ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος διὰ νὰ ἀπαντήσῃ τὴν ἑπομένην. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ σήμερον ἂν ἐλάβετε τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα τοῦ Ἀχμὲτ Ντουζά; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον σας, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα.

§309Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐξήτασα τὸ ζήτημα καὶ δὲν εἴχετε καθόλου δίκαιον.

§310Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐξήτασα καὶ ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ εὗρον ὅτι εἶχον πληρέστατον δίκαιον, διότι ὁ Ὀθωμανὸς μένει ἀκόμη ἐκεῖ καὶ δὲν ἀντηλλάγη.

§311Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅτι ἐξῃρέθη τῆς ἀνταλλαγῆς ἢ ὅτι παραμένει;

§312Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Καταγίνεται νὰ ἐξαιρεθῇ. Ἔλαβε καὶ προθεσμίαν πρὸς τοῦτο ἢ ὄχι; Διατί ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τῷ ἐπέτρεψε νὰ μένῃ;

§313Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναγνώσω ἓν τηλεγράφημα; (Ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὰς ἐπανειλημμένας.... κλπ.»

§314Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Αὐτὸ ἐνισχύει τὰς ἀπόψεις μας· ὅτι δηλαδή, ἀντὶ νὰ θίγωνται οἱ μεγάλοι κτηματίαι, θίγονται οἱ μικροὶ ἰδιοκτῆται.

§315Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι δὲν κατωρθώσαμεν νὰ προσάψωμεν οὐδὲ μίαν μομφὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἐγὼ παρουσίασα ὁλόκληρον κατάλογον κτημάτων τὰ ὁποῖα δὲν ἀπηλλοτριώθησαν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπὸ διαφόρους λόγους ὑπεκφεύγει, λέγων ἄλλοτε ὅτι εἶναι ὑπὸ μελέτην ἡ ὑπόθεσις, ἐνῷ δὲν ἐξητάσθη ποσῶς, καὶ ἄλλοτε ἄλλα πρὸς ματαίωσιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, συνεπῶς δὲ καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων.

§316Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου μόνον ὑπάρχουν τσιφλίκια 60 χιλιάδων στρεμμάτων, καὶ τὸ χειρότερον εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐν τῷ μεταξύ, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας ἡμῶν, δίδει ἀδείας εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ πωλοῦν τὰ κτήματα καὶ τὰ πωλοῦν ὄχι πρὸς τοὺς ἀκτήμονας, ἀλλὰ πρὸς τοὺς κτηματίας, ἐνῷ εἰς αὐτὰ τὰ τσιφλίκια ὑπάρχουν ἀκτήμονες γηγενεῖς. Καὶ τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός· εἶναι ὁ «Ἅγιος Δημήτριος».

§317Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ δώσω εἰς τοὺς ψηφοφόρους σας τὸν «Ἅγιον Δημήτριον» καὶ ὄχι εἰς τοὺς δικαιουμένους.

§318Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσθε καλὰ τὰ γεγονότα. Μὴ θέλετε νὰ θολώσητε τὰ νερά, διότι τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν πολλὰ δι’ ὑμᾶς.

§319Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχουν πολλὰ μεγάλα τσιφλίκια εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὡς τὸ Κιλινδήρ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπηλλοτριώθησαν· ὑπάρχουν καὶ ἄλλα πολλὰ εἰς τὴν Ἀχαϊοήλιδα, τὴν Ἤπειρον καὶ λοιπὴν Ἑλλάδα, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κόσμος σκοτώνεται διὰ τὴν στενότητα τῆς γῆς, καὶ ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἀττικὴν 1000 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἄστεγοι.

§320Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδέποτε ἡ ἀποκατάστασις ἐσταμάτησεν ἐλλείψει γῆς.

§321Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχει σειρὰ κτημάτων, τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ ἐπίταξις καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας κρατεῖ ἀπὸ μηνῶν τὰς ὑποθέσεις ἐκκρεμεῖς, διότι δὲν αἰσθάνεται τὸν πόνον τῶν προσφύγων, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀρκετὴ κατηγορία διὰ τὸν κ. Ὑπουργόν. Εἶναι δὲ πολὺ τολμηρὸν νὰ ἐγείρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ νὰ λέγῃ ὅτι δὲν κατώρθωσαν οἱ πληρεξούσιοι νὰ ρίψουν μίαν τοὐχάχιστον μομφὴν κατὰ τοῦ Ὑπουργείου. Αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ὑπόθεσις τοῦ Κιούπ–κιοϊ ἀρκεῖ νὰ σᾶς καταδικάσῃ, διότι πλησιάζει ἔτος ἀφ’ ὅτου ὑποφέρουσιν ἐκ τῆς μὴ διευθετήσεως τοῦ ζητήματος καὶ οἱ γηγενεῖς καὶ οἱ πρόσφυγες. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, ἥτις καθυστερεῖ ἐπίσης λόγῳ τῆς κυβερνητικῆς ἀναλγησίας. Καὶ ἐνῷ εἰς τὰς αἰτήσεις τῶν ὁμάδων τῶν προσφυγικῶν ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δὲν δίδεται καμμία ἀπάντησις, ἐν τῷ μεταξὺ διὰ τὰ αὐτὰ κτήματα παρουσιάζονται ἀγορασταὶ εἴτε ἰδιῶται εἴτε Συνεταιρισμοὶ καὶ ἐπιτρέπεται ἡ ἐκποίησις τῶν κτημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα προηγουμένως εἶχε ζητηθῆ ἡ ἀπαλλοτρίωσις πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων. Τοιαῦτα κτήματα ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν Ἀττικὴν, ἂν δὲ τὸ ἀμφισβητῆτε, ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω σημείωμα. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν παρατηρεῖται ἡ ἰδία ἀμεριμνησία. Βεβαίως ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων κατὰ μέγα μέρος θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, ὅτε θὰ ἀνακουφισθῇ καὶ ὁ ἀστικὸς κόσμος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πλησίον τοῦ ἀγροτικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου θὰ ἠμπορέσουν νὰ ζητοῦν καὶ πολλαὶ οἰκογένειαι τοῦ μικροαστικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἡ καθαρῶς ἀστικὴ ἐγκατάστασις ἐπιβάλλεται παραλλήλως μετὰ τῆς ἀγροτικῆς. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀστικὴν τοιαύτην ἐπίσης δὲν ἔδειξε τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπερίμενεν ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἐπαναστάσεως ἀπηλλοτριώθη γήπεδον παρὰ τῇ Λεωφόρῳ Συγγροῦ πολλῶν χιλιάδων πήχεων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν 3000 οἰκογενειῶν προσφύγων ἀστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκαθίσταντο ἰδίαις δαπάναις. Παρήλθε τοσοῦτος χρόνος, πλέον τῶν δύο ἐτῶν, καὶ δὲν κατωρθώθη μέχρι σήμερον νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τοὐλάχιστον τῶν οἰκοπέδων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ δηλώσεις εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, διότι ὁ ἐνδιαφερόμενος κόσμος ἀγωνιᾷ.

§322Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Αὔριον πρόκειται νὰ ὁμιλήσω καὶ θὰ ἐπεκταθῶ· ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω. Λέγω μόνον ὅτι ἡ διανομὴ θὰ ἀρχίσῃ ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος.

§323Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὅταν ἀπουσιάζατε, κ. Ὑπουργέ, εἰς Μακεδονίαν, οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου παρουσιάσθησαν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, εὑρέθην δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐγὼ καὶ συνηγόρησα ὑπὲρ τῆς ταχείας λύσεως τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους ὅτι θὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν δαπάνην τῶν 10 ἢ 13 ἑκατομμ. δραχμῶν διὰ τὰς ὁδοὺς καὶ πλατείας καὶ τώρα μανθάνομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπανέρχεται εἰς τὴν προγενεστέραν ἀπόφασίν της. Διότι ἐν ἀρχῇ ἀπεφασίσθη νὰ καταλογισθῇ ἡ διαφορὰ αὕτη εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, κατόπιν εἰς βάρος τῶν προσφύγων καὶ βραδύτερον πάλιν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου καὶ οὕτω γίνεται ἕνας φαῦλος κύκλος, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ὁ προσφυγικὸς κόσμος ποῦ θὰ καταλήξῃ ἐπὶ τέλους.

§324Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῆς Νέας Σμύρνης.

§325Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἄλλο κεφαλαιῶδες ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ περισσότερον τὸν ἀστικὸν πληθυσμὸν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔδειξε μεγίστην ἀδιαφορίαν, εἶναι ἡ περισυλλογὴ τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Ἐνῷ δὲν ἐφηρμόσθη τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸ πολλῶν μηνῶν, ἐν τούτοις ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε φροντίδα ἐγκαίρως ὅπως ὑποκαταστήσῃ αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν τὸ ταχύτερον διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἣν μόλις τελευταίως ἔκαμε καὶ δὲν γνωρίζομεν πότε θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογή, ἵνα ἀρχίσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ ἀστικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Καίτοι δὲν ἐγένετο τοῦτο καὶ καταφαίνεται ἡ ἀγωνία τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἐν τούτοις πιέζεται ὁ ἀστικὸς αὐτὸς πληθυσμὸς ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ κινδυνεύουν νὰ πεταχθοῦν εἰς τοὺς δρόμους πολλαὶ οἰκογένειαι ἀπὸ τοὺς διαφόρους συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ τὴν μὴ καταβολὴν ἐνοικίων. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ περιμείνῃ τουλάχιστον ἕως ὅτου οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ πρόσφυγες λάβωσι τὰς πρώτας προκαταβολὰς ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν περιουσιῶν των. Θὰ παρεκάλουν δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας νὰ μεσολαβήσῃ, ὥστε νὰ μὴ πεταχθοῦν οἱ ἄποροι πρόσφυγες ἀπὸ τοὺς συνοικισμούς, διότι θὰ φέρῃ ἄλλως τε ἀναστάτωσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ εὐχάριστα ἀποτελέσματα. Ὀφείλω νὰ τονίσω τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ πάλιν, παρ’ ὅλην τὴν ἀδιαφορίαν τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν διακοπήν μου καὶ εἰς τὴν ὁποίαν, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως συναδέλφου, ἐπέστησα τὴν προσοχήν του.

§326Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν ὑπάρχει κανεὶς τοιοῦτος φόβος βιαίας ἐξώσεως τῶν ἀπόρων προσφύγων. Πρόκειται προφανῶς περὶ παρεξηγήσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν ἔχει καμμίαν πρόθεσιν νὰ ἐξώσῃ βιαίως ἀπόρους πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε, θὰ τὴν ἔφερεν εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας.

§327Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἄλλο κεφάλαιον ἐκ τοῦ ὁποίου καταφαίνεται ἡ ἀδιαφορία τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ σχετικὸν μὲ τὰ ζητήματα τῆς ἀνταλλαγῆς· διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ ζητήματα τῆς ἀνταλλαγῆς εἶναι σχετικὰ μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους καὶ δυστυχῶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διεχειρίσθη τόσον ἀστόχως τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, ὥστε καὶ τὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν νὰ σταματήσουν ἀπὸ ἑπταμήνου εἰς βάρος βεβαίως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος περιμένει ἀνακούφισιν. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν θὰ ἐπανέλθωμεν ἐν καιρῷ, ὅταν θὰ ἐλέγξωμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐδέσσης κ. Ν. Γρηγοριάδης λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν προσφυγικὴν δυσφορίαν ἠθέλησε νὰ ψέξῃ διαφόρους προσφυγικὰς ὀργανώσεις καὶ διάφορα ἄτομα. Βεβαίως, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν Κοινωνίαν, ἡ ὁποία ἐλθοῦσα ἐδῶ ὁλόκληρος μὲ τὰ διάφορα στρώματα, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ καὶ τὰς ἀρετὰς καὶ τὰς κακίας της. Ἂν καὶ μεταξὺ τῶν προσφύγων ὅπως καὶ μεταξὺ τῶν παλαιῶν κατοίκων ὑπάρχουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐπωφελοῦνται διαφόρων περιστάσεων καὶ ἐκμεταλλεύονται τὴν δυστυχίαν, δὲν ἕπεται ὅτι δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους νὰ καταγγέλλωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμαδικὰς ὀργανώσεις καὶ ὁλοκλήρους οὕτως εἰπεῖν περιφερείας. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἐδέσσης πληρεξούσιον καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ δηλώσῃ—ὅταν ἐτερμάτισε χθὲς τὸν λόγον του εἶπεν· «ἤθελον νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἀλλὰ περὶ αὐτῶν ἄλλοτε»—ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, λέγω, περὶ ποίων ἀντιπροσώπων ὡμίλει· περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἢ περὶ τῶν ἐντὸς αὐτοῦ, διότι ἀνάλογος θὰ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μου. Καὶ ἤθελον νὰ τὸν ἐρωτήσω ποίαν σχέσιν εἶχον τὰ φοβερὰ καὶ τρομερὰ ἐκεῖνα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα τόσον μυστηριωδῶς κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν περιέργειαν καὶ τὴν ἐντύπωσιν τῆς Συνελεύσεως.

§328Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ ἕνα πρίγκηπα γίνεται λόγος.

§329Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ γνωρίσῃ τὸν σκοπὸν τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων, καθὼς καὶ ποίους ἀντιπροσώπους ἠννόει μὲ ὅσα ἔλεγεν, ὅταν κατέστρεφε τὴν ἀγόρευσίν του, ἵνα ἀνάλογος εἶναι ἡ ἀπάντησίς μου. Ποίους ἐννοεῖτε;

§330Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἔχεις ἄλλο τι νὰ προσθέσῃς καὶ γράμματα γνωρίζεις;

§331Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τέτοια γράμματα· γνωρίζω διαφορετικὰ γράμματα ἐγώ. Ἀλλ’ ὅπως ἀνάνδρως κατεφύγατε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Προεδρείου καὶ δὲν ἐδέχθητε διακοπάς, οὕτω καὶ σήμερον τὴν αὐτὴν δεικνύετε γενναιότητα διὰ τῆς σιωπῆς σας. Δὲν ἠμπορῶ ἐπίσης νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὰς ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος. Εἶπεν ὅτι ἐκμεταλλεύονται τὸν προσφυγικὸν κόσμον καὶ ὠνόμασεν ὡρισμένα συνέδρια καὶ μάλιστα ἀνέφερε κάποιον ἀντιπρόσωπον τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, τοῦ ὁποίου, χωρὶς νὰ θέλω νὰ γίνω συνήγορος, γνωρίζω τὰς ἐνεργείας καὶ γνωρίζω ὅτι τὴν σύγκλησιν τοῦ συνεδρίου ἐνέκρινεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἥτις καὶ ἀντεπροσωπεύθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Ὁ τελευταῖος προσεφώνησε τὸ συνέδριον. Ἀντεπροσωπεύθη δὲ εἰς τὸ συνέδριον τοῦτο καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω καὶ τὸ σπουδαιότερον, τὰ ἔξοδα τῆς ὀργανώσεως τοῦ συνεδρίου ἐκείνου κατεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§332Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ εἶναι καταδικασμένον τὸ συνέδριον.

§333Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ποῦ ἐστρέφετο ὁ ἔλεγχος τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἐδέσσης· κατὰ τῶν διοργανωτῶν τοῦ συνεδρίου ἢ τῆς Κυβερνήσεως;

§334Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ποίου συνεδρίου;

§335Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων.

§336Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐννοεῖτε τὸ συνέδριον τοῦ ὁποίου ἐγὼ προήδρευσα;

§337Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§338Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν διωργάνωσα τὸ συνέδριον, ἀλλ’ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεγῶ, παρακαθήσας ἐκεῖ, πρόεδρος. Τοῦτο ὅμως δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ ἀμυνθῶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα συνεκρότησαν καὶ συνεκάλεσαν τὸ συνέδριον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται καὶ πάλιν ἐν τῷ προσκαλεῖσθαι, ἐφόσον ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον εἶχε συγκληθῆ δὲν ἐξετελέσθη καὶ ἐδόθη ἡ ὑπόσχεσις εἰς τὰ μέλη τοῦ συνεδρίου ὅτι θὰ συγκληθῇ καὶ πάλιν καὶ θὰ θεωρηθῇ ὡς συνέχεια, ἵνα συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων καὶ τῆς ἐξασφαλίσεως αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲν γνωρίζω ποῖα πρόσωπα ἐννοοῦν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν εἰς τὴν ὀργάνωσιν. Πάντως εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχασαν περιουσίας καὶ εἶχον ἐνδιαφέρον νὰ ἐργασθοῦν ὄχι μόνον διὰ τὰς ἰδικάς των περιουσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν τύχην τῶν περιουσιῶν καὶ τῶν ἄλλων, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ὁλότητα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Πάντως εἶναι πρόσωπα πάσης τιμῆς καὶ ἐκτιμήσεως.

§339Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Οὐδεὶς εἶπε διὰ τὸ συνέδριον τὸ ἰδικόν σας.

§340Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τὰ μυστηριώδη δὲ καὶ τραγικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἐδέσσης, ἀναφέρονται εἰς μίαν ὡρισμένην οἰκογένειαν προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Δὲν γνωρίζω ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς καὶ τὸ ἐλατήριον νὰ θελήσῃ νὰ περιμαζεύσῃ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἰρήσθω ἐν παρόδῳ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῶν τριόδων, διὰ νὰ ἐκθέσῃ μίαν ὁλόκληρον οἰκογένειαν προσφυγικήν, δηλαδὴ τὸν Ποντιακὸν πληθυσμόν. Ἠθέλησε δηλαδὴ νὰ δείξῃ ὅτι ὁ πληθυσμὸς οὗτος εἶναι κατώτερος, ὅτι ἔχει τὰς γαίας του καὶ τὰ ἐλαττώματά του. Δὲν ἀγνοεῖ ὅμως ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ὅτι ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς ὁ Ποντιακός, ὡς εἶναι πανθομολογούμενον, δὲν εἶναι ὑποδεέστερος τῶν ἄλλων προσφυγικῶν πληθυσμῶν, ἀλλ’ εἶναι ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος καὶ ἐν τῷ παρελθόντι ἔδειξε τὰς μεγάλας ἀρετάς του, φρουρεῖ δὲ καὶ σήμερον τὰ σύνορα τῆς Πατρίδος. Τοῦτο γνωρίζει κάλλιστα καὶ λόγῳ τῆς ἰδιότητός του ὡς πρώην στρατιωτικὸς ὁ κ. πληρεξούσιος Ἐδέσσης, καὶ εἶχε καθῆκον νὰ ἐπιδείξῃ περισσότερον σεβασμὸν πρὸς τοὺς Ποντίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθοῦν νὰ παρουσιάζουν δείγματα ἀρετῆς.

§341Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Πλὴν ἑνός.

§342Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Νὰ τὸν κατονομάσητε, ἄλλως εἶσθε συκοφάντης καὶ εἶναι ἄνανδρον, ἂν δὲν λέγετε τὰ ὀνόματα. Πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάρρος νὰ καταγγέλλητε ἐκείνους τοὺς ὁποίους γνωρίζετε, ἄλλως εἶσθε ἀνάξιος ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ....

§344Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἐδέσσης τὸν προσέβαλε κατὰ πρόσωπον· τῷ εἶπε, ἂν κυττάξῃ εἰς τὸν καθρέπτην, θὰ ἴδῃ αὐτὸν ποὺ ἐννοεῖ.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἠκούσαμεν ἡμεῖς αὐτό.

§346Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ κατοπτρισμοῦ, μοὶ φαίνεται ὅτι περισσότερον ἀπελπιστικὸν θὰ εἶναι διὰ τὸν κ. πληρεξούσιον ἐξ Ἐδέσσης, ἡ δὲ προσωπική του ἐκτίμησις δὲν ἔχει δι’ ἐμὲ τὴν ἐλαχίστην ἀξίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἐδέσσης πληρεξούσιος σκοπίμως κάμνει τοὺς προσωπικοὺς ἑλιγμούς, φανταζόμενος ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ συγκαλύψῃ τὰς εὐθύνας του. Δυστυχῶς δὲν ἐπέτρεψε διακοπὰς εἰς σημεῖα τινὰ διαφορετικά, ἐνῷ ὑπάρχει ἔκθεσις ἐπίσημος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀναφέρουσα καὶ περὶ τῆς προσωρινῆς στεγάσεως, πρὸ πολλοῦ διανεμηθεῖσα καὶ τὴν ὁποίαν ἀναμφιβόλως κατέχει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τὰ ἔξοδα τῆς προσωρινῆς στεγάσεως ἀνέρχονται εἰς 25.000.000. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐδέσσης μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἐδαπανήθησαν παρὰ μόνον 17.000.000, ἀπορῶ δὲ πῶς ἓν τοιοῦτον φοβερὸν λάθος ἀπὸ 17–25 ἑκατομμύρια νὰ κάμῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ἐπανειλημμένως. Ἂν δὲ ὅλαι αἱ πληροφορίαι καὶ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς διηγήθη, εἶναι ἀνάλογα μὲ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους μᾶς παρουσίασε, λυποῦμαι παρὰ πολύ. Ἀλλὰ θὰ μᾶς δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἐλέγξωμεν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον μὲ ἔγγραφα τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ θὰ ἀποδείξωμεν πόσας ἀνακριβείας ἀνέφερεν. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος, κύριοι, ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ἡ ὑπομονή του νὰ ὑπερβῇ ὅλα τὰ δυνατὰ ὅρια. Μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν καὶ μὲ ὅλον τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὄχι μόνον ἀπέναντι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου—διότι ἡμεῖς οὐδέποτε ἐκάμαμεν διάκρισιν—ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, συνεστήσαμεν ἐπανειλημμένως, καὶ προχθὲς ἀκόμη εἰς μίαν διακοπὴν εἴπομεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου διὰ τὴν παράτασιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Ἀπήντησε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: Τὸ πολὺ–πολὺ ποὺ ἔχετε νὰ κάμητε εἶναι νὰ μᾶς ἀνατρέψετε καὶ τίποτε περισσότερον. Αὕτη ἦτο ἡ ἀπάντησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ προσφυγικὸς κόσμος περιμένει ἀνακούφισιν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ σύμφωνος μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι λόγῳ τῆς δυσφορίας ταύτης κινδυνεύει καὶ ἡ Δημοκρατία. Δὲν εἶμαι τόσον ἀπαισιόδοξος. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔχει συναίσθησιν πλήρη τῆς ἰδεολογίας του καὶ τῶν καθηκόντων του πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τοὺς δημαγωγοὺς καὶ ἀπὸ τοὺς ἐκμεταλλευτάς. Ὅσον ὅμως τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀρχίζει πλέον νὰ καταδικάζῃ εἰς τὴν συνείδησίν του τὴν παράταξιν ἐκείνην ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Καὶ πρέπει ἀκριβῶς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὄχι ἡ Κυβέρνησις, διότι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν δὲν ἔχομεν πλέον καμμίαν ἐμπιστοσύνην. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεδείχθη ὅτι δὲν αἰσθάνεται τὰ προσφυγικὰ ζητήματα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ αἰσθανθῇ, ἀφοῦ ἐπὶ ἐννέα μῆνας δὲν προήγαγεν αὐτὰ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον. Τὸ σημεῖον αὐτὸ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις. Ἂν πραγματικῶς, ὅπως διεκήρυξεν ἐπανειλημμένως θεωρῇ αὕτη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα Πανελλήνιον, ἂν θεωρῇ τοὺς ἀδελφοὺς πρόσφυγας ὡς ἐκριζωθέντας ἀδίκως ἐκ τῶν ἑστιῶν των λόγῳ μιᾶς ἐθνικῆς καταστροφῆς καὶ σφαλερᾶς πολιτικῆς τοῦ παρελθόντος, ἄν, λέγω, ἡ Συνέλευσις ἀναγνωρίζῃ τὰς καταστροφάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν λόγῳ τῆς παρατάσεως τῆς σημερινῆς καταστάσεως, τῆς μεγίστης δηλονότι δυσφορίας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ ἀναλόγως νὰ ἀποφασίσῃ.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Καταφυγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§348Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Πολὺ σύντομα, κύριοι, θὰ ἀναφέρω ὡρισμένα γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεθύμουν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἐν τῇ ἀγορεύσει του νὰ διασαφηνίσῃ τί συμβαίνει. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Αὐγούστου ἐσταμάτησεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου καὶ θὰ ἀσχοληθῶ μόνον ἐπὶ γεγονότων ἀφορώντων τὴν ἐπαρχίαν μου. Ἐσταμάτησε, λέγω, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ἐνῷ ὑπάρχουν κτήματα 60,000 στρέμματα πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν πρὸς ἐγκατάστασιν γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ αὐτὰ τὰ κτήματα εἶναι τὸ Ἀλμαντὰρ–Μολῶσσι, Κεμερλὲρ–Οὐζοὺν Καραλαλάρ, Παραζαράκι καὶ ἡ Λαζαρίνα, περὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ γίνῃ εἰδικὸς λόγος πρὸς δικαιολογίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, διότι εἰς τὴν Λαζαρίναν ἐνεργεῖται μία συστηματικὴ αὐτοκαλλιέργεια, καὶ ἠδύνατο εἷς Ὑπουργὸς νὰ δικαιολογηθῇ περὶ μὴ ἀπαλλοτριώσεως ὅλου αὐτοῦ τοῦ κτήματος, ἐνῷ περὶ τῶν ἄλλων κτημάτων δὲν συντρέχει οὐδεὶς λόγος δικαιολογητικὸς νὰ παραμένουν ἀναπαλλοτρίωτα.

§349Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς δηλαδὴ παραπονεῖσθε διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς Λαζαρίνας καὶ τὴν μὴ ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἄλλων;

§350Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι διὰ τὰ ἄλλα δὲν ἔχετε καμμίαν δικαιολογίαν, διότι τὰ κρατεῖτε ἀναπαλλοτρίωτα. Ἔχομεν λοιπὸν διαθεσίμους γαίας 60,000 στρέμματα, κύριοι, καὶ φωνάζομεν σήμερον ὅτι οἱ πρόσφυγες οἱ ἀδελφοί μας μένουσιν ἄστεγοι καὶ ἄνευ ἀποκαταστάσεως.

§351Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας ἔχετε μέρος διὰ πρόσφυγας;

§352Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἔχομεν, κ. Ὑπουργέ, 60,000 στρέμματα.

§353Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσητε σημείωσιν πόσας χιλιάδας στρέμματα ἠμπορεῖτε νὰ διαθέσητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§354Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐνῷ εἶχε σταματήσει ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, κατ’ Ὀκτώβριον ἢ Νοέμβριον ἦλθον περὶ τὰς 200 οἰκογένειαι ἐκ Καυκάσου γεωργῶν καὶ τὰς ἔστειλον εἰς Καρδίτσαν ἀπροστατεύτους, τοὺς ἀφῆκαν δὲ εἰς μερικοὺς στρατῶνας. Κατὰ Νοέμβριον ὅτε ἦλθον ἐδῶ μετέβην εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν καὶ παρέστησα τὴν κατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δίδει προσοχὴν εἰς τοὺς μὴ ὑπουργησίμους, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τῷ εἶπον. Τῷ εἶπον δὲ ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας ἔχομεν αὐτὰ τὰ κτήματα ἀναπαλλοτρίωτα. Ἐστάλησαν 200 οἰκογένειαι εἰς τὴν πόλιν μας, κ. Ὑπουργέ, δύνασθε νὰ θέσητε εἰς ἐφαρμογὴν τὸν ἀγροτικὸν νόμον καὶ τὸ ἥμισυ τῶν γαιῶν θὰ ἐπαρκέσῃ πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν γηγενῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπεκατεστάθησαν ἀκόμη, τὸ δὲ ἄλλο ἥμισυ τῶν γαιῶν δύνασθε νὰ τὸ διαθέσητε πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἐκράτησε τότε σημείωσιν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τίποτε, ἐγὼ δὲ τὸ ἀποδίδω ἀπροκαλύπτως εἰς φιλιδιοκτητικὰ αἰσθήματα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι δημοκρατικά, διότι καὶ οἱ κάτοχοι τῶν κτημάτων εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἐπιτηδείων, οἱ ὁποῖοι κατορθώνουν νὰ πείθουν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ κτήματά των, ὅπως κατώρθωσαν μέχρι σήμερον νὰ μείνῃ ἀνεφάρμοστος ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Ἀπὸ τοῦ 1920 εἰς τὴν Θεσσαλίαν οἱ αὐτοὶ ἰδιοκτῆται κατώρθωσαν νὰ τὰ διατηρῶσιν ἀκόμη καὶ νὰ τὰ νέμωνται, ἐνῷ ἔχομεν καὶ γηγενεῖς ἀκτήμονας ἀκόμη καὶ ἐνῷ ἦλθον καὶ γεωργοὶ ἐκ Καυκάσου καὶ μένουν ἄστεγοι.

§355Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶσθε βέβαιοι ὅτι μένουν κτήματα ἀναπαλλοτρίωτα;

§356Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω κατάλογον. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτό· ἐνῷ ἡμεῖς φωνάζομεν καὶ ἐν συλλαλητηρίοις πανθεσσαλικοῖς, ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς ἀπαιτεῖ ἵνα θέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς ἐφαρμογὴν τὸν ἀγροτικὸν νόμον, νὰ συστήσῃ Ἐπιτροπὰς πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἐγκατάστασιν ἀκτημόνων εἰς τὰ κτήματα αὐτά, ὁ κ. Ὑπουργός, κωφεύων καὶ εἰς τὰ συλλαλητήρια ἡμῶν καὶ εἰς τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἀγροτῶν Θεσσαλίας, προβαίνει εἰς τὴν χορήγησιν ἀδειῶν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ πωλῶσιν αὐτὰ ἀντὶ μεγάλων τιμῶν, πρὸς 600 δρ. κατὰ στρέμμα. Καὶ τοῦτο τί φανερώνει, ὅταν εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἔχομεν ἀκτήμονας γηγενεῖς, ὅταν ἔχωμεν πρόσφυγας οἱ ὁποῖοι ἀποθνήσκουν —ἐπὶ παρουσίᾳ μου ἀπέθανον δύο πρόσφυγες καὶ δὲν εἶχεν ἡ δημαρχία νὰ τοὺς κηδεύσῃ—, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ τῶν προσφύγων τούτων, τῶν ὁποίων ἡ πόλις τῆς Καρδίτσης διετήρησεν ἐπ’ ἀρκετὸν τὰς οἰκογενείας αὐτῶν; Καὶ ἐνῷ ἡ κατάστασις τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν προσφύγων εἶναι τοιαύτη, ὁ κ. Ὑπουργός, παρὰ τὰς ῥητὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς ἐμέ, ὅτι δὲν θὰ δώσῃ ἀδείας νὰ πωλήσωσιν οἱ ἰδιοκτῆται τὰς γαίας εἰς μὴ ἀκτήμονας, ἔδωσεν ἀδείας καὶ ἐπωλήθησαν αὗται.

§357Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔδωσα εἰς ἀκτήμονας, ἀλλ’ ὄχι εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑπεδείξατε σεῖς, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑπέδειξεν ἡ ὑπηρεσία.

§358Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν φάκελον νὰ κατατεθῇ ἐδῶ καὶ κατετέθη καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτοὶ πρὸς τοὺς ὁποίους ἐδώσατε τὴν ἄδειαν νὰ τὰ ἀγοράσουν εἶναι μικροκτηματίαι. Τὸ γνωρίζετε τοῦτο, διότι σεῖς ὁ ἴδιος ἐκαλέσατε τὸν τμηματάρχην κ. Κουμπορόπουλον καὶ τὸν ἠρωτήσατε ἂν ἔχουν οἱ αἰτοῦντες πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης διὰ νὰ δώσητε τὴν ἄδειαν αὐτὴν καὶ ὁ κ. τμηματάρχης εἶπεν ὄχι, καὶ ἐν τούτοις τὴν ἐδώσατε. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ προσφυγικῇ διαχειρίσει νοικοκυριστικὸν πνεῦμα. Πρὸ καιροῦ ἔφερον 50 οἰκογενείας ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν διὰ νὰ τὰς ἐγκαταστήσουν εἰς τὸ Ἀλμαντάλ, ἀλλὰ τὰς ἀφῆκαν εἰς τὸν σταθμὸν Ὀρφανῶν καὶ ἐπὶ μῆνας ταλαιπωροῦνται ἐκεῖ.

§359Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ τὸ Ἀλμαντὰλ ἔχει διατεθῆ καὶ ἔγινε καὶ ὁλόκληρος ἐργασία περὶ τῆς διανομῆς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, καὶ ἔγινε συμφωνία τί θὰ πάρουν οἱ πρόσφυγες καὶ τί οἱ ἐντόπιοι, καὶ κατόπιν τῆς συμφωνίας ἤρχοντο οἱ πρόσφυγες καὶ παρεπονοῦντο· ἀλλ’ αὐτὰ δὲν τὰ ἠξεύρετε.

§360Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Μὴ λέγετε ὅτι δὲν τὰ ἠξεύρομεν· αὐτὸ ἔγινε μετὰ διαμαρτυρίας ὀκτὼ μηνῶν.

§361Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔγιναν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἅμα ἐλύθησαν τὰ προκαταρκτικὰ ζητήματα.

§362Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Πρὸ μηνῶν ἦλθον 50 οἰκογένειαι τὰς ὁποίας ἀφίνετε ἀκόμη εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν Ὀρφανῶν.

§363Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι παρὰ τὰς ὑποσχέσεις σας, ἀπειλοῦνται συγκρούσεις μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων.

§364Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ὅταν παρατείνεται αὐτὴ ἡ κατάστασις, γίνεσθε σεῖς ἀφορμὴ τῶν συγκρούσεων.

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τριανταφύλλου ἔχει τὸν λόγον.

§366Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας καὶ τὸν κάματον τῆς Ἀριστερᾶς, διότι Δεξιὰ δὲν ὑπάρχει, θὰ ἀπασχοληθῶ μὲ ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκρεμότης ἴσως λάβῃ καὶ χειροτέρας διαστάσεις.

§367Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ μετακινηθῇ τὸ Κιούπ–κιοϊ.

§368Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Δὲν νομίζω τίποτε. Περὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη καὶ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω τι εἰς ὅσα ἐλέχθησαν. Καίτοι παρὰ πάντων ὡμολογήθη ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θεωρεῖται ζήτημα Ἑλληνικόν, ζήτημα ἔχον σχέσιν μὲ αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τῆς Ἑλλάδος, ζήτημα οἰκονομικόν, κρατικόν, ἐθνικόν, ἐν τούτοις, ἀντὶ νὰ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκεται εἰς ἕνα ὀργανισμὸν διὰ τὸν ὁποῖον τόσα ἐλέχθησαν καὶ ὁ ὁποῖος εἴτε καλῶς εἰργάσθη εἴτε κακῶς εἶναι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, εἷς ὄγκος οὔτε καλοήθης οὔτε κακοήθης, πάντοτε ὅμως ὄγκος εἰς τὸν κρατικὸν ὀργανισμόν. Ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν Ἐκτελεστικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ δύο μελῶν ξένων καὶ τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων, δὲν βλέπει δὲ παρὰ μὲ τὰ μάτια τῶν κατὰ τόπους ὑπηρεσιῶν, μὴ ἐντελῶς ἁρμοδίων. Καὶ εὑρέθημεν πρὸ τοῦ θεάματος, τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ ζήτημα, τὸ σοβαρώτατον αὐτὸ ζήτημα νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ τὴν διαχείρισιν νεαρῶν γεωπόνων, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν μίαν ὡραίαν πρωΐαν, χωρὶς καὶ αὐτοὶ νὰ ἐλπίζουν, μὲ μίαν εὐρυτάτην δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν, ἂν δὲν συνέβαινε νὰ ἤρχοντο οἱ πρόσφυγες, ποτὲ οὗτοι δὲν θὰ ἐφαντάζοντο ὅτι θὰ εἶχον, καὶ ἐνῷ ὁ προορισμός των ἦτο νὰ διακρίνουν τὸν καλὸν σῖτον ἀπὸ τὸν κακόν, αἴφνης εὑρέθησαν μὲ δικαιοδοσίαν διοικητικήν, μὲ δικαιοδοσίαν ὑγιεινήν. Ἦτο ἑπόμενον νὰ συμβοῦν τὰ τόσα ἄτοπα τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Ἀποτέλεσμα μεταξὺ ἄλλων εἶναι ἀκριβῶς καὶ ἡ ἐγκατάστασις τοῦ συνοικισμοῦ τοῦ Κιούπ–κιοϊ εἰς τὸ μέρος ἔνθα ἔχει ἐγκατασταθῆ. Διότι τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ ἀφορμὴ ὀφείλεται εἰς τὴν ἀπόφασιν ἑνὸς ὑπαλληλίσκου νομογεωπόνου, ἥτις ἀνέμιξεν ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, Γεν. Διοίκησιν, Ὑπουργεῖον καὶ τὸ ζήτημα ὡς ἐκ τούτου παρειλκύσθη καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ δυσάρεστον, ὥστε νὰ ἔχωμεν καὶ συγκρούσεις· δυστυχῶς δὲ ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ ἐκκρεμές. Ἕν ἁπλούστατον ζήτημα ὑπηρεσιακόν, συνεπείᾳ ὅλης αὐτῆς τῆς ἐξελίξεως τὴν ὁποίαν ἔλαβε, τῆς οὐχὶ ὁμαλῆς, κατήντησε νὰ λάβῃ πολιτικὴν χροιὰν καὶ νὰ καταστῇ ἑστία δυσαρμονίας εἰς ὅλον τὸν νομόν. Καὶ ἀπορῶ πῶς ἕνας νομός, ὁ ὁποῖος ἔχει τόπον διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν 80,000 πρόσφυγες, δὲν κατορθώνει νὰ ἐξοικονομήσῃ ἐγκατάστασιν εἰς 100 οἰκογενείας. Αὐτὸ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς κακῆς διαχειρίσεως τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος. Συνεζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ καθαρῶς νομικῆς ἀπόψεως. Οἱ μὲν πρόσφυγες διϊσχυρίζονται ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀπορρεόντων ἀπὸ τὴν Συνθήκην, οἱ ἐντόπιοι δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δικαιωμάτων ἰδιοκτησίας, ἐνῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι καθαρῶς γεωργικόν. Δὲν εἶχον οὐδαμῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διαφορᾶς μεγάλων κτηματιῶν καὶ ἀκτημόνων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διαφορᾶς μεταξὺ ἀκτημόνων καὶ ἀκτημόνων· διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ὅτι τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς γῆς ἀνήκει εἴτε κατὰ κυριότητα εἴτε κατὰ κατοχὴν εἰς ἀνθρώπους ἀκτήμονας, εἰς χήρας καὶ ὀρφανά, ἀνθρώπους γεωργούς, ἔχοντας 3 καὶ 5 στρέμματα. Ὅταν δὲ ἦλθεν ἐνταῦθα ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ χωρίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἔθεσα τὸ ζήτημα ὄχι ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως τίτλων δηλαδή, οὐδὲ δικαιωμάτων ἀπορρεόντων ἀπὸ τῆς Συνθήκης, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἀγροτικῆς, τουτέστιν ὅτι ἡ γῆ ὀφείλει νὰ ἀνήκῃ εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ τοῖς εἶπον ὅτι «καὶ ἂν ἀκόμη ἔχητε τίτλους, ὀφείλετε νὰ παραιτηθῆτε τῶν δικαιωμάτων σας, ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχετε χωράφια περισσότερα ἀπὸ ὅσα πρέπει νὰ ἔχητε, διότι καὶ αὐτοὶ εἶναι ἀδελφοί σας», μοὶ ἀπήντησαν ὅτι ἂς λυθῇ τὸ ζήτημα οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίτλων· ἂς ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ πληθυσμὸς τῆς Χώρας καὶ ἂς ληφθοῦν ὡς βάσις 15 στρέμματα διὰ μίαν οἰκογένειαν.

§369Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μᾶς ἀπασχολεῖτε διὰ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐξαντληθῆ.

§370Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Δὲν ἔχει ἐξαντληθῆ, κ. Ὑπουργέ, διότι ἡμεῖς θέλομεν νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸν νομόν ἐκεῖνον, διότι φοβούμεθα ὅτι θὰ ἔχωμεν νέας συγκρούσεις. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ μέχρι τοῦδε τελεσθέντα, τὴν Ἐπιτροπήν, τὴν αὐτοψίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ τὰ πορίσματα αὐτῶν, ὀφείλει νὰ δώσῃ μίαν ὁριστικὴν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα. Τοσοῦτον δὲ μᾶλλον, κύριοι, εἶναι ἀξιοπερίεργον νὰ μένῃ ἐκκρεμὲς ζήτημα μεταξὺ ἀκτημόνων, καθόσον εἰς ἀπόστασιν μόνον ἡμισείας ὥρας ὑπάρχει κτῆμα 1200 στρεμμάτων, ἀνῆκον εἴς τινα πλούσιον καὶ κατεχόμενον ἀπὸ ἕνα μισθωτὴν ὀνόματι Τζίμαν.

§371Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἑκατομμυριοῦχον.

§372Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Εἶναι δὲ τὸ ἑξῆς περίεργον, ὅτι ἀφίνομεν νὰ γεννῶνται τοιαῦται προστριβαί, λίαν ἐπιζήμιοι κατ’ ἐμέ, μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων ἀκτημόνων καθ’ ὃν χρόνον ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἐκτάσεως εἰς τὸν νομόν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι μεγάλαι ἐκτάσεις, εὑρισκόμεναι εἰς χεῖρας 5 ἢ 10 ἰδιοκτητῶν. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τῆς ἰδιοκτησίας. Δὲν γνωρίζω ἡ Κυβέρνησις τί θὰ κάμῃ· ἠμπορεῖ νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτοὺς δεκαπλασίως, ὀφείλει ὅμως τάχιστα νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀσχέτως ἂν πρόκειται νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται ἢ ὄχι. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως· πάντως ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται, καθ’ ὃν χρόνον ὑπάρχουν γαῖαι κατεχόμεναι ἀπὸ 5 ἢ 10 μεγαλοκτηματίας καὶ δυνάμεναι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφύγων ἀκτημόνων, νὰ παριστάμεθα θεαταὶ τοιούτων θλιβερῶν γεγονότων· διότι, κατ’ ἐμέ, μὲ ὅλας τὰς μεμψιμοιρίας τὰς ὁποίας λέγομεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν ἐλύθη, ἀλλά, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, παρέκαμψε τὴν κρίσιν του. Ἂν δέ, κύριοι, παρέκαμψε τὴν κρίσιν του, τοῦτο δὲν ὀφείλεται οὐδὲ εἰς τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωσεν ἡ Εὐρώπη, οὐδὲ εἰς ἄλλας ἐνεργείας· ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὸ ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀντελήφθη τὴν ἀδυναμίαν τοῦ Κράτους ὅπως ἀντεπεξέλθῃ μόνον του εἰς τὰς ἀπαιτήσεις του, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ὁ γηγενὴς πληθυσμός, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψιν συνθήκας, ἀλλὰ τὸν ἄγραφον νόμον τῆς ἀνάγκης, κατώρθωσε διὰ τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς ἀλληλοβοηθείας, νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ παρακαμφθῇ ἡ κρίσις τοῦ ζητήματος, διότι περὶ λύσεως δὲν πρόκειται. Ὡμολογήθη ἐνταῦθα ὅτι διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ἀπαιτεῖται χρόνος, ἐπιμένω δὲ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Πάφρας. Καίτοι τὸ ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐξεταζόμενον εἶναι μία φενάκη, οὐχ ἧττον εἶναι μία ἑστία δυσαρεσκείας καί, κατ’ ἐμέ, τὸ ζήτημα δύναται νὰ προχωρήσῃ ὄχι διὰ χρημάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁρμονικῆς συμβιώσεως τῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν. Λίαν δὲ ὀρθῶς ἡ Εὐρώπη ἐξενίσθη, διότι κατωρθώσαμεν νὰ παρακάμψωμεν τὸν σκόπελον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι ὑπελόγισε μόνον εἰς τὴν ὕλην καὶ δὲν ὑπελόγισεν εἰς τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ψυχολογία ἀκριβῶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ παρακαμφθῇ τὸ ζήτημα. Ἂν λείψῃ ἡ ἁρμονία, οὐδὲ ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, οὐδὲ τὰ νέα δάνεια εἶναι εἰς θέσιν νὰ λύσωσι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἀλλοίμονον καὶ εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἂν θελήσωμεν τὴν ἁρμονίαν αὐτὴν νὰ τὴν διαλύσωμεν.

§373Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἐν Μακεδονίᾳ ἔχει γίνει μία ἐργασία, τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ σφετερισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων· διότι, ἂν ἦτο ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἔπρεπε τὸ ἴδιον νὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Εἰς τὴν Μακεδονίαν συνέτρεξαν ἰδιαίτεροι ὅροι. Ὑπῆρχον ἕτοιμοι κατοικίαι τουρκικαὶ κατὰ χιλιάδας, 45 ἕως 50 χιλιάδες οἰκίαι. Ἂς μὴ σφετερίζεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἀποκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον ἔκαμαν κατὰ μέγα μέρος οἱ πρόσφυγες.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κουρτίδη, περιμείνατε· μετ’ ὀλίγον ἐξαντλεῖται ὁ κατάλογος καὶ λαμβάνετε, ἂν θέλετε, τὸν λόγον. Ὁ κ. Λ. Λαζαρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§375Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ κεφαλαιοκρατικὴ διπλωματία τῆς Εὐρώπης, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ἐνδιαφέρεται περισσότερον διὰ τὰ πετρέλαια τῆς Μοσσούλης καὶ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας παρὰ διὰ τὴν τύχην τῶν μικρῶν λαῶν, ἐπέταξεν 1½ ἑκατομμύριον ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων εἰς τὰς πεδιάδας τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἐσκέφθη οὐδόλως ἂν ἦτο δυνατὴ ἀνθρωπίνως ἡ ἀποκατάστασις αὐτοῦ τοῦ πληθυσμοῦ ὑπὸ τεσσάρων καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων γηγενῶν καὶ αὐτῶν κατεστραμμένων κατόπιν μακροχρονίων πολέμων. Καὶ ὁ παρασυρθεὶς καὶ ἀπατηθεὶς ὑπ’ αὐτῆς τῆς κεφαλαιοκρατίας Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ποτίσας κάθε σπιθαμὴν γῆς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης μὲ τὸ αἷμά του καὶ ποτίζων αὐτὴν σήμερον μὲ τὸν ἱδρῶτα τοῦ προσώπου του διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου του, ἐκινητοποίησεν ὅλας του τὰς δυνάμεις, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ μίαν πρωτοφανῆ κατάστασιν, τῆς ὁποίας οὐδέποτε καὶ οὐδεὶς λαὸς πρότερον ἔλαβε πεῖραν. Ἑπομένως ὁ διὰ τῆς βίας ἐπιβληθεὶς ἐκπατρισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου Θράκης, Πόντου καὶ Μ. Ἀσίας ἀκουσίως ἐδημιούργησε διὰ τὴν Ἑλλάδα νέας συνθήκας, νέας ῥιζικὰς ἀντιθέσεις. Ἐκ βάθρων συνεταράχθη ἡ κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ ζωὴ τῆς Χώρας. Εἰς τοιαύτας κατ’ ἐξοχὴν ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, εἰς τοιαύτας κατ’ ἐξοχὴν ἱστορικὰς ἐποχὰς εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι καὶ ἐξαιρετικὰ μέτρα, ὅπως ἀποκατασταθῇ ἡ διαταραχθεῖσα οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ ἰσορροπία τῆς Χώρας. Ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἀνελθοῦσα εἰς τὴν Ἀρχήν, ἔστρεψε τὸ πηδάλιον τοῦ κρατικοῦ σκάφους πρὸς μίαν κατεύθυνσιν, ὅπως, ἀναλόγως τῶν δημιουργηθεισῶν αὐτῶν συνθηκῶν, ῥυθμίσῃ τὴν κατάστασιν, διότι διὰ νὰ λυθοῦν τοιαῦτα κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα, ὅπως εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ταλαιπωρουμένων ἀκτημόνων γηγενῶν τε καὶ προσφύγων, χρειάζονται ὄχι κενὰ λόγια, ὄχι ὑποσχέσεις, ὄχι ἐμπαιγμοί, ὅπως γίνεται σήμερον, ὄχι δόσεις μὲ τὸ σταγονόμετρον, συμφώνως μὲ τὰς συνταγὰς τῶν διαφόρων ἐνδιαφερομένων τσιφλικιούχων καὶ κεφαλαιοκρατῶν, ἐνεργούντων πάντοτε παρασκηνιακῶς, ἀλλὰ χρειάζονται ἁπτὰ ἔργα, χρειάζεται μία θετικὴ καὶ ῥιζοσπαστικὴ πολιτική. Ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἀνετράπη, ἀνετράπησαν δὲ καὶ ὅλα τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πρῶτα–πρῶτα ἐψαλλιδίσθη ἀγρίως ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος, καίτοι ψαλλιδισθείς, δὲν ἐφηρμόσθη μέχρι σήμερον. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, δι’ ἓν στρέμμα γῆς χύνεται ἀδελφικὸν αἷμα, τὴν στιγμὴν αὐτήν, λέγω, ὄχι μόνον ὑπάρχουσι τσιφλικιοῦχοι εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν, ἀλλὰ καὶ δημιουργοῦνται μεγαλοϊδιοκτῆται ἐκ τῆς τουρκικῆς περιουσίας εἰς βάρος τῶν ἀκτημόνων γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ συγκεκριμένως ἀναφέρω γεγονότα (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν τοποθεσίαν Ἀγκὸ Μαχαλᾶ Σερρῶν τοῦ κ. Χαριλάου 1500 στρέμματα, εἰς τὴν τοποθεσίαν Μέργιανης Νιγρίτης τοῦ κ. Γκουρμῆ 2000 στρέμματα, εἰς τὴν περιφέρειαν Παλιῶτρος Νιγρίτης τοῦ κ. Ἀλεξανδρίδη 2500 στρέμματα, εἰς τὴν τοποθεσίαν Δερβέσιανης Σερρῶν τοῦ ἰδίου 800 στρέμματα, εἰς τὴν τοποθεσίαν Πρόσνικ Σερρῶν τοῦ κ. Σταμούλη 2500 στρέμματα, εἰς τὴν τοποθεσίαν Μπούτκοβον–Μπαϊρακτὰρ τοῦ κ. Χατζηλαζάρου 10,000 στρέμματα. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀκτήμονες γηγενεῖς εἰς τὴν περιφέρειαν Νιγρίτης τοῦ χωρίου Χοῦμκος δὲν ἔχουσιν οὔτε δύο στρέμματα, ἐνῷ ὑπάρχει κοντὰ τὸ Γενῆ Τσιφλίκ μὲ 3000 στρέμματα.

§376Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Εἰς ποῖον ἀνήκουσιν;

§377Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ, ἀλλ’ ἐπειδὴ προκαλοῦμαι, λέγω ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν συνάδελφον κ. Ζαφειρίου.

§378Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὁ κ. Ζαφειρίου, ὡς πληροφοροῦμαι, ἔχει εἰς τὴν κατοχήν του 800 στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτὸν δυνάμει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου.

§379Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀνεφέρθησαν δέκα τσιφλίκια. Διὰ τὸ ἓν ὑπάρχει μία δικαιολογία· τὸ παραλείπω, νὰ ἀκούσωμεν ὅμως διὰ τὰ ἄλλα.

§380Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Δὲν ἐξετάζω ἂν ὁ νόμος ἐπιτρέπει τοιαύτας εὐκολίας, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἰς τὴν περιφέρειαν Σερρῶν, εἰς τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται τοσαύτη ἔλλειψις γῆς καὶ ὅπου 10 στρέμματα γῆς ἐπαρκοῦσι διὰ νὰ θρέψωσι μίαν οἰκογένειαν, διότι ἡ γῆ εἶναι παραγωγός, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ καὶ οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουσι στρέμματα, πῶς ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις ἔστω καὶ 500 στρεμμάτων;

§381Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι, ἐκτὸς τῶν γενικῶν διατάξεων ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἀπὸ τὸν πρῶτον ἀγροτικὸν νόμον περὶ παραχωρήσεως γῆς, ὑπάρχει καὶ διάταξις ἡ ὁποία χορηγεῖ μέχρι 500 στρεμμάτων γῆς εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας.

§382Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λόγῳ τῆς καταστροφῆς ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Μακεδονίαν εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας, ἐδέχθημεν τοῦτο ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀπετελοῦμεν τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ οἱ ὁποῖοι μετέβημεν ἐκεῖ.

§383ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως, ἀλλὰ περὶ ἰδιοκτησίας.

§384Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὁ κ. Ζαφειρίου τὰς μικρὰς ἰδιοκτησίας τὰς ὁποίας ἔχει, τὰς ἔχει νομίμως.

§385Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Οὐδεὶς λέγει ὅτι τὰς κατέχει παρανόμως. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παραπλεύρως, εἰς τὸ χωρίον Ζερβοχῶρι καὶ Χοῦμκος οἱ ἀκτήμονες γηγενεῖς κατέχουσιν ἀνὰ ἓν ἢ δύο στρέμματα, δὲν εἶναι δίκαιον καὶ ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπάρχῃ τσιφλίκι, ἔστω καὶ διὰ νόμου δημιουργηθέν, καὶ πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων τῶν χωρίων Χοῦμκος καὶ Ζερβοχωρίου, οἱ ὁποῖοι παρὰ τὰς ὑπηρεσίας καὶ τὰς θυσίας τὰς ὁποίας προσέφερον κινδυνεύουν νὰ γίνουν κολλῆγοι. Εἰς τὴν τοποθεσία Κισπεκισὶ τῶν Σερρῶν ὑπάρχουν 3500 στρέμματα τοῦ κ. Β. Λυσιμάχου, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγκαταλελειμμένη τουρκικὴ περιουσία, ἡ ὁποία, ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας διέταξε νὰ χορηγηθῇ ἀμέσως εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§386Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει προηγουμένη διαταγή. Ἀφοῦ ἐτηλεγραφήθη εἰς τὸν κ. Κανναβὸν νὰ μὴ τὰ δώσῃ πρὶν λάβῃ διαταγάς, ἐπεφυλάχθην νὰ δώσω τοιαύτας.

§387Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Περίεργον μοὶ φαίνεται πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος νομίζω ὅτι εἶναι καὶ ὁ ἴδιος νομικός, ἔχει ἀνάγκην ὑπερασπίσεως ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου κ. Μανούση. Ὁ κατάλογος τὸν ὁποῖον κρατῶ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν τοποθεσίαν Μπάνιστα Παγγαίου τοῦ κ. Σταμούλη 6.000 στρέμματα, εἰς τὴν τοποθεσίαν Πεθελινοῦ Σερρῶν τοῦ κ. Πέτροβιτς 4.500 στρέμ. εἰς τὴν τοποθεσίαν Νεοχωρίου Σερρῶν τοῦ κ. Τέγουτζικ 5.000 στρέμ., εἰς τὴν τοποθεσίαν Νίκλης Σερρῶν τοῦ κ. Δούρα 5.000 στρέμ., εἰς τὴν τοποθεσίαν Πύργος Νιγρίτης τῆς Μονῆς Κουτλουμουσίου 6.000 στρέμ., εἰς τὴν τοποθεσίαν Κορμίτσης Παγγαίου τῆς Μονῆς Εἰκοσιφοινίσσης 2.000 στρέμ., εἰς τὴν τοποθεσίαν Ἀλιστράτης Ζίχνης τῆς Μονῆς Εἰκοσιφοινίσσης 1.850 στρέμ. εἰς τὴν τοποθεσίαν Κοῦτζος Νιγρίτης τῆς Μονῆς Κουτλουμουσίου 5.000 στρέμματα». Τὸ τελευταῖον ἀπηλλοτριώθη, ἀλλὰ δὲν ἐπετράπη καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐγκατάστασις προσφύγων.

§388ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί;

§389Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὸ διατί, γνωρίζω μόνον ὅτι δὲν ἐπετράπη ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων. Ὅλαι δὲ αἱ γαῖαι εἶναι καλλιεργήσιμοι.

§390ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος τὰ κατέχει;

§391Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Εἶναι μοναστηριακά.

§392Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ καλλιεργεῖ ἡ Μονή;

§393Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Ὄχι· τὰ ἐνοικιάζει. Δυστυχῶς παρὰ τὴν στενότητα τῆς γῆς, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐξαιρετικῶς εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν, ἐδημιουργήθησαν τεχνηέντως καὶ ἄλλοι μεγαλοϊδιοκτῆται ἐπὶ τουρκικῆς περιουσίας, ὡς Μακεδονομάχοι, δυνάμει ὑπουργικῶν διαταγῶν καὶ ἀκατανοήτων ἐνεργειῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ Σερρῶν καὶ συγκεκριμένως (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν τοποθεσίαν Μπεϊλὶκ Μαχαλᾶ ἐδημιουργήθη μεγαλοκτηματίας ὁ ἰδιώτης κ. Γούναρης μὲ 375 στρέμματα, εἰς τὴν Κακαράσκαν ἐφύτρωσεν ὁ κ. Εὐταξόπουλος δικηγόρος μὲ 200 στρέμ., εἰς τὰ Κάμιλα ὁ κ. Πάντσιος μὲ 125 στρέμ., εἰς τὴν Κουμάργιανη ὁ κ. Σαμαρᾶς μὲ 300 στρέμ., εἰς τὸ Γκούτελι οἱ κ.κ. Δούκας καὶ Γκούρμης μὲ 525 στρέμ., εἰς τὸ Δημητρίτσι ὁ κ. Γκούρμης μὲ 300 στρέμ., εἰς τὸ Ξυλώστρος ὁ κ. Π. Δαρατζὸς μὲ 250 στρέμ. πλὴν τῆς ἰδίας ἰδιοκτησίας ἐξ 100 στρεμμάτων, εἰς τὴν Τζερπίστα Νιγρίτης ὁ κ. Καμούσης μὲ 175 στρέμ., εἰς τὸ Ἀβδαμὰλ ὁ περίφημος Μεμετάκος ἢ Μεμὲτ Ἀγᾶς ἢ Δημητριάδης, ὁ ὁποῖος εἶναι Τοῦρκος ἀνταλλάξιμος καὶ ἔγινε χριστιανός, μὲ 3000 στρέμματα». Ἐν Ἀλιστράτῃ ἀπὸ τὰ 40,000 στρέμματα τουρκικῆς γῆς αἱ 100 οἰκογένειαι, αἱ ἐγκατεστημέναι ἐκεῖ τυπικῶς, δὲν κατώρθωσαν νὰ ἔχουν καὶ τὸν ἐλάχιστον κλῆρον καὶ τὰς γαίας αὐτὰς νέμονται διάφοροι ἐπιτήδειοι, ἐκμεταλλευόμενοι καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς γηγενεῖς ἀκτήμονας. Εἰς τὴν Ἀγγίσταν καὶ ἀλλαχοῦ καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ ἀκτήμονες γηγενεῖς ἐνοικιάζουν χωράφια ἀπὸ τρία πρόσωπα μὴ ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν γῆν. Αἱ 300 οἰκογένειαι τοῦ Σδραβηκίου ὑπέστησαν ἱερὰν ἐξέτασιν, στερούμεναι γαιῶν, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν νὰ τοῖς δοθῇ ἐπαρκὴς γεωργικὸς κλῆρος, διότι ὑπάρχουν ἀρκεταὶ γαῖαι.

§394ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα στρέμματα εἰς τὸν νομὸν Σερρῶν νομίζετε ἐπαρκῆ διὰ μίαν γεωργικὴν οἰκογένειαν;

§395Α. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. 15–30 στρέμματα εἶναι ἐπαρκέστατα ἐκεῖ ὅπου γίνεται καπνοφυτεία. Βεβαίως διὰ νὰ ἀναπτύξῃ κανεὶς γεωργίαν ὅπως πρέπει εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον 100–150 στρέμματα, ἀλλὰ ποῦ νὰ τὰ εὕρωμεν; Παρὰ τὴν στενότητα τῆς γῆς, παρουσιάζεται μία ἔκτασις, ὅπως ἀνέφερα, 60–70 χιλιάδων στρεμμάτων καὶ ἂν δὲν ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ δὲν γίνῃ δικαία διανομὴ γαιῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπουλώσωμεν τὰς πληγὰς τῶν γηγενῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ προσφύγων καὶ θὰ ἔχωμεν πάντοτε ἐκείνας τὰς προστριβὰς αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἕνεκα στενότητος γῆς, καὶ μᾶς ἀπειλοῦν μὲ κοινωνικοὺς κλονισμούς. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Δυστυχῶς τὸ ζήτημα τοῦτο κατήντησε κοινωνικὸν ζήτημα. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε καμμίαν λύσιν εἰς αὐτὸ καὶ δὲν ἔδωσε καμμίαν λύσιν, διότι ἀνεμίχθησαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ τρίτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν εἶχον καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν συνοικισμόν. Δυστυχῶς καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία μετέβη ἐπὶ τόπου καὶ ἐξήτασε τὸ ζήτημα, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποφανθῇ καὶ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ρητὴν καὶ κατηγορηματικήν. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπ–κιοϊ καὶ ἡ Κονοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διῃρέθη καὶ ἐξέφερε διαφόρους γνώμας. Μετέβημεν ἐπὶ τόπου 2–3 φοράς. Ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς ἀπόστασιν 8 χιλιομέτρων ἀπὸ τοῦ Κιούπκιοϊ. Μεταξὺ τῆς Νέας Πάφρας καὶ τοῦ Κιούπ–κιοϊ, δηλαδὴ εἰς ἀπόστασιν 8 χιλιομέτρων, συναντῶνται ἀνόργωτοι ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι καλλιεργήσιμοι, καὶ εἶναι περίεργον πῶς ἀπὸ τοῦ Κιούπ–κιοϊ, εἰς ἀπόστασιν 8 χιλιομέτρων, οἱ κάτοικοι αὐτοῦ ἔχουν ἐκεῖ τόσας ἰδιοκτησίας. Ὅταν μετέβημεν ἐκεῖ μετὰ τοῦ κ. Ζαφειρίου καὶ τοῦ κ. Μέλφου, ἡ πρώτη ἐρώτησίς μου ἦτο ἂν εἶχον τίτλους καὶ μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι δὲν ἔχουν τίτλους. Μοὶ παρουσίασαν ἔγγραφον τοῦ Γραφείου Δράμας, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ νέος συνοικισμὸς εἰς τὴν περιοχὴν Σαρρανῆ, δηλ. ἡ Ν. Πάφρα, ἐκεῖ ὅπου εἶναι καὶ σήμερον, προσκαλοῦνται οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ νὰ παρουσιάσουν τοὺς τίτλους των ἢ νὰ πληροφορήσουν ποῖα καὶ πόσα στρέμματα κατέχουν εἰς τὴν τοποθεσίαν αὐτήν. Τοὺς ἐρωτῶ: «Τί ἐκάματε ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου;» «Ἀπολύτως τίποτε», ἀπαντοῦν. Τώρα παρουσίασαν καὶ τίτλους. Ἀπὸ ποῦ καὶ πῶς; Δὲν ἠξεύρω. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μέλφος εἶπεν ὅτι ἐγὼ συνεφώνησα μαζὶ μὲ τὸν ἄλλον συνάδελφον κ. Ζαφειρίου, ὅπως εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μετακίνησιν τῆς Νέας Πάφρας. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀνακριβές. Κατηγορηματικῶς ἐδήλωσα καὶ εἰς τὸ Κιούπ–κιοϊ καὶ εἰς τὰς Σέρρας ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ μετακινήσεως τῆς Νέας Πάφρας. Διότι, ἂν ὑπάρχῃ Κράτος καὶ δὲν κατερρακώθη ἀκόμη ἡ ἔννοιά του, ἂν νομίζωσιν ὅτι οἱ πρόσφυγες εἶναι ἀνδρείκελα, ἂν νομίζωσιν ὅτι εἶναι ἄλογα ζῷα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δεχθῶσιν ἀγρίας, ἐνόπλους καὶ προμελετημένας ἐπιθέσεις, τότε εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ μετακινηθῶσι δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Διὰ νὰ εἶμαι συνεπὴς καὶ εἰλικρινέστατος, ὅπως εἶμαι πάντοτε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἐξεμεταλλεύθησαν αὐτὴν τὴν εἰλικρίνειάν μου. Ἐγὼ πραγματικῶς εἰς μίαν συνομιλίαν γενικῶς περὶ ἀνεγέρσεως συνοικισμῶν εἶπον ὅτι ὁ Ἐποικισμὸς δημιουργεῖ θνησιγενεῖς συνοικισμούς, μονομερῶς ἐδῶ καὶ ἐκεῖ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ταύτην θὰ ἦτο καλὸν καὶ ὁ συνοικισμὸς τῆς Νέας Πάφρας, πρὶν ἤδη ἱδρυθῇ, θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἦτο εἰς τὴν Τσερέπλενην, ἡ ὁποία εἶναι εἰς ἀπόστασιν 20 λεπτῶν καὶ ὅπου ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι οἰκογένειαι προσφυγικαί. Ἀλλὰ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ μετακινήσεως εἰς τὸ Ἰντζὶρ Τσεσμέ, διότι τὸ μέρος τοῦτο εἶναι τελείως ἑλῶδες καὶ ἀνθυγιεινόν. Καὶ ἔρχομαι ἀναγκαστικῶς ἐπὶ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Φλωριᾶ. Κατηγορήθημεν ὅτι ἐν τῷ νομῷ Σερρῶν καταπατεῖται ἡ ἰδιοκτησία. Κάθε ἄλλο. Πρόκειται περὶ 5–6 χιλιάδων στρεμμάτων τῆς ἀπέναντι τῆς πόλεως λοφώδους ἐκτάσεως, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μόνον τὰ χίλια εἶναι ἰδιόκτητα, τὰ δὲ ἄλλα 4–5 χιλ. στρέμματα εἶναι τουρκικὴ ἰδιοκτησία, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς εἴπομεν νὰ διανεμηθῇ μεταξὺ τῶν ἀκτημόνων γηγενῶν καὶ προσφύγων διὰ νὰ ἀποκατασταθῶσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δέ. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πρόκειται περὶ γεωργῶν, πρόκειται περὶ ἐκμεταλλευτῶν. Οἱ ἀκτήμονες ἐντόπιοι καὶ πρόσφυγες ἐδέχθησαν ὅπως αὐτὴ ἡ περιουσία διανεμηθῇ μεταξύ των ἐξ ἴσου, ἀλλὰ ἔρχονται τρίτα πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν, ἐπεμβαίνουσι τὰ πρόσωπα ταῦτα καὶ διεκδικοῦσι τὰς ἐκτάσεις αὐτάς, ἐνῷ κατέχουν καὶ ἀλλαχοῦ καὶ 10 καὶ 20 καὶ 50 στρέμματα. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἀποκατασταθῶσι καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ ἀκτήμονες. Οἱ τελευταῖοι ἀπὸ τοῦ 1909, ὁπότε ἱδρύθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, δὲν ἠμπόρεσαν νὰ ἀποκατασταθῶσι. Καὶ εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσω ὅτι οἱ γεωργοὶ θὰ ἀποκατασταθῶσι καὶ θὰ τοὺς ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον, ὅταν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὢν Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κατὰ τὸ 1915, ἐψήφισεν ἕνα σχετικῶς καλὸν ἀγροτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον δὲν κατώρθωσε καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔμεινε νόμος εἰς τὸ χαρτί, διότι ἀντεστρατεύετο πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν κεφαλαιοκρατῶν καὶ τσιφλικιούχων, οἱ ὁποῖοι καὶ ἤσκησαν πίεσιν διὰ τὴν μὴ ἐφαρμογήν του. Αὐτὸ συμβαίνει καὶ σήμερον. Εἰς τοιαύτας κατ’ ἐξοχὴν ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ὅπως εἶναι αἱ σημεριναί, διὰ νὰ προλάβωμεν τὰς συγκρούσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπειλοῦνται καθημερινῶς, χρειάζονται ὄχι λόγια, ὄχι ὑποσχέσεις, ὄχι ἐμπαιγμοί, ἀλλὰ ἔργα. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δύναμις ἡ ὁποία νὰ ἐπιβάλλῃ τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι ψηφίζονται. Διὰ νὰ γίνῃ δὲ αὐτό, πρέπει κανεὶς νὰ ἔχῃ ἐκείνην τὴν κοινωνιολογικὴν καὶ οἰκονομικὴν πίστιν καὶ τόλμην ἡ ὁποία ἐξουδετερώνει τοὺς ἀντιθέτους καὶ ἀντιδρῶντας συμφεροντολόγους, τονώνει τὴν ἀντοχὴν τῶν λαϊκῶν μαζῶν καὶ ὁδηγεῖ αὐτὰς πρὸς νέαν δημιουργικὴν ἐργασίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται ἡ εὐημερία καὶ ἡ προαγωγὴ τῆς Χώρας. Καὶ ἐρωτῶ: Αὐτὴν τὴν κοινωνιολογικὴν πίστιν τὴν ἔχει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις; Ἔγω ἀπαντῶ: Ὄχι.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§397Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κατόπιν τῆς μακρᾶς πρὸ τῶν τελευταίων διακοπῶν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ἀγορεύσεώς μου, κατὰ τὴν ὁποίαν νοερῶς διέτρεχον τὴν περιφέρειαν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας, συνεχῶς διακοπτόμενος διὰ συναγορεύσεων ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ κατόπιν τῆς ἐγνωσμένης καὶ ἄρτι ἐκδηλωθείσης καὶ ἐκδηλουμένης ψυχοσυνθέσεως τῶν κυβερνώντων πρὸς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, ὥστε νὰ ἀπουσιάζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς συνεχεῖς συνεδριάσεις, νὰ ἀπουσιάζουν καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ αἱ πτέρυγες τῶν συγκυβερνώντων, ψυχοσυνθέσεως ἥτις ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου ὥστε φαιδρυνόμενος ὁ κ. ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργὸς κατὰ τὴν διεκτραγώδησιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων νὰ ἐκσπᾷ εἰς φαιδρολογήματα καὶ γέλωτας, κατόπιν πάντων τούτων καὶ τῶν λεχθέντων καὶ τῶν λεχθησομένων ἐφρόνουν ὅτι καὶ ἡ ἰδική μου ἀγόρευσις θὰ παρεῖλκε καὶ ἤμην ἕτοιμος νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου, ἂν δὲν ἀνεμιμνησκόμην ὅτι εἶχον ἐντολὴν ἀπὸ τὰ συνέδρια, τὰ ὁποῖα ἐμέμφθησαν τινὲς καὶ τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦσι τὴν ὁλονὲν ὀγκουμένην δυσφορίαν κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καί, ἐπαφίνων εἰς ἄλλους συναδέλφους νὰ περισυλλέξουν τὰς δάφνας καὶ τοὺς κοτίνους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατασκευάσωσι στεφάνους ἵνα στέψουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν προσφυγικὴν αὐτῆς πολιτικήν, ἐγὼ περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ συνοψίσω, ἐφόσον καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, εἰς ὀλίγας γραμμὰς τὸ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἀπαγγέλλω, ἔχον οὕτω (ἀναγινώσκει): «Μέμφομαι καὶ κατηγορῶ καὶ ἀποδοκιμάζω τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἐμερίμνησε διὰ τὴν ἀγροτικὴν καὶ ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, διότι δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον 3166, διότι δὲν ἐτιμώρησε κανένα ἐκ τῶν καταχρασθέντων τὸ προσφυγικὸν χρῆμα, διότι δὲν ἐκόλασε κανένα ἐκ τῶν χειροδικησάντων κατὰ τῶν προσφύγων, διότι δὲν ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ὡρισμένων προσώπων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης καὶ διὰ πάσας τὰς λοιπὰς παραλείψεις, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ κοχλάζῃ εἰς τὰ στήθη τῶν προσφύγων ἡ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐξέγερσις». Διὰ πάντα ταῦτα καὶ ἄλλα παραπλήσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι θὰ συγκινηθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διερμηνεύσω ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀντιθέτως ὅμως τὸν κοχλασμὸν τῆς ἀγανακτήσεως αὐτοῦ τοῦ κόσμου κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ προσφυγικὸς κόσμος χαρακτηρίζει ὡς ἐχθρὰν καὶ προσφυγολέτειραν. Μέσα εἰς τὴν ὁλονὲν ἐν τούτοις ὀγκουμένην δυσφορίαν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, μέσα εἰς τὴν πύκνωσιν αὐτὴν τῆς ἀτμοσφαίρας ἐγὼ δὲν τολμῶ νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν περὶ αὐτοθυσίας σύστασιν, τὴν ὁποίαν πέρυσι περίπου ἀπηύθυνεν οὗτος ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τότε, ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, καὶ δὲν τολμῶ νὰ ἀπευθύνω αὐτὴν τὴν σύστασιν, διότι δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀρετὴν τοιούτων αὐτοθυσιῶν. Διὰ τοῦτο περιορίζομαι ὅπως μεμφθῶ, κατηγορήσω καὶ ἀποδοκιμάσω τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀντιπροσφυγικήν. (Χειροκροτήματα).

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§399ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 6ην μ.μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 4 π. μ.)