1925.05.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 191

Σάββατον 26 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρα 5.40′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἰδιοκτῆται καὶ κάτοικοι Παλαιοῦ Φαλήρου ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα διαμαρτυρίας διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν 700 χιλιάδων τετραγ. μέτρων πρὸς ἵδρυσιν ἐγκαταστάσεων Ναυτικοῦ Ἀεροδρομίου καὶ ἐργοστασίου. — Ὁ Σύλλογος τῶν μηχανικῶν καὶ ἀρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως διὰ νόμου ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξάσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ μηχανικοῦ εἰς μὴ Ἕλληνας ὑπηκόους. — Αἱ θυγατέρες τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ Βάλβη παρακαλοῦσιν ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξίς των. — Ὁ Βασίλειος Βασιλόπουλος, ἀπόστρατος συνταγματάρχης, αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως ἀνωτέρου βαθμοῦ. — Ὁ Σύλλογος προσφύγων Ἰωαννίνων αἰτεῖται τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μελῶν του. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Μακρυνείας παρακαλεῖ ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ ψήφισις τῆς προτάσεως νόμου τοῦ κ. Δ. Λεονάρδου «περὶ συστάσεως ταμείου Μεσολογγίου πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος». — Ὁ Χ. Ἀτλάσης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ διευθυντοῦ ἀνταλλαγῆς Παπαδοπούλου. — Ὁ Ἀγροτικὸς Σύλλογος Φλωρίνης αἰτεῖται τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Στρολύγλου (;) παρακαλεῖ ὅπως ἀπαλλοτριωθῇ ἀμέσως τὸ τσιφλίκι τοῦ Σταθάτου. — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κανονισμοῦ ὀφειλῆς εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τοῦ Κράτους». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως πολιτικῶν ἰατρῶν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ, βαθμολογίας, προσόντων, προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου τοῦ Π. Ναυτικοῦ»· — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ι. Μανέττας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Καταστατικοῦ Νόμου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Γιωτόπουλος, Α. Ταβουλάρης, Δ. Σπίγγος, Γ. Γκάλκος, Ν. Κοντολέων κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Ζουδιανὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 353 νόμου τῆς τέως Κρητικῆς Πολιτείας περὶ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Κοινωφελοῦς Ταμείου Κρήτης». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§3Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐλέχθη, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ περιεχόμενον ἐπερωτήσεως, δὲν πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐλέγχου, ἀλλὰ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ζήτημα γενικωτέρας σημασίας, ζήτημα ἐνδιαφέρον πάντα τὰ κόμματα. Οὐδεὶς δύναται νὰ διαφωνήσῃ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἴσως τὸ μεγαλύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, οὐδεὶς δύναται νὰ διαφωνήσῃ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα Πανελλαδικόν, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει τοὺς Πανέλληνας, ἐνδιαφέρει ἴσως πολὺ περισσότερον τοὺς μὴ πρόσφυγας πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τοὺς πληθυσμοὺς τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἴσως εἶναι καὶ ὀφειλέται ἀπέναντι τῶν προσφύγων διὰ τὴν δυστυχίαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αὐτοὶ σήμερον. Εἴμεθα βεβαίως ὀφειλέται, διότι αἱ ἀτασθαλίαι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος συνετέλεσαν κατὰ πολὺ νὰ περιαγάγωσιν αὐτοὺς εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ νὰ καταστρέψωσιν Ἑλληνισμὸν τριῶν χιλιετηρίδων. Ἡμεῖς ἔχομεν μεγαλυτέραν ὑποχρέωσιν νὰ παρακολουθῶμεν διὰ παντὸς τρόπου τὰ γινόμενα, διότι οὕτως ἐκπροσωποῦμεν καὶ τὴν γνώμην τῶν ἐντολέων μας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποφασισμένοι διὰ παντὸς τρόπου νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐπούλωσιν τῶν μεγάλων πληγῶν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ μεγάλη καταστροφή. Ἀλλὰ μὲ τὸ νὰ εἶναι ζήτημα ἐθνικῆς φύσεως, ἐνδιαφέρον ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ὅλα τὰ κόμματα, καὶ τὰ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καὶ τὰ ἐκτός, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐλέγχου, ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος ἐνήργησεν ἢ παρέλειψεν, ἔκαμε πράξεις ἢ παραλείψεις, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον δὲν προάγουν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἀλλὰ τοὐναντίον τὸ παραβλάπτουσι. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ τὰ 9/10 τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πῶς θέλετε, ὅταν οὕτω πρέπῃ νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ ζήτημα, νὰ μὴ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀντικείμενον ἐλέγχου, νὰ μὴ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως; Νομίζω ὅτι καλῶς ἐτέθησαν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων αἱ ἐπερωτήσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων καὶ παραλείψεων τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Μετὰ τὴν φοβερὰν καταστροφήν, κύριοι πληρεξούσιοι, καταστροφὴν ἡ ὁποία ἐστοίχισε μεγάλας ἐθνικὰς ζημίας, καταστροφὴν ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, συνέτριψε πολιτισμὸν τριῶν χιλιάδων ἐτῶν, ἦλθον ἐνταῦθα εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλληνικὴν γωνίαν ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον πρόσφυγες γυμνοὶ καὶ πένητες, αὐτοὶ οἱ πρώην εὔποροι, οἱ ζῶντες ἐν πάσῃ ἀνέσει, ἐν πάσῃ εὐμαρείᾳ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τῆς ἀδελφικῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς αὐτοὺς ἔσπευσε μὲ ὅλην του τὴν ψυχὴν νὰ τοὺς περιθάλψῃ, προσφερόμενος προθυμότατα εἰς πᾶσαν καταβολήν, εἰς πᾶσαν συνεισφοράν, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐδυσφόρει, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπεδείξατο ἐξαιρετικὴν μέριμναν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν δυστυχῶν τούτων ἀδελφῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον συνέτρεχε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον της τοῦτο. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ πρῶται Κυβερνήσεις μετὰ τὴν καταστροφὴν συνέβαλον ὁπωσδήποτε, κατὰ τὸ δυνατόν, εἰς τὴν πρόχειρον περίθαλψιν τῶν προσφύγων. Ἐπίσης δὲν ἐνεφανίσθησαν σημεῖα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα νὰ προκαλέσουν τὴν ἐξέγερσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης κατὰ τῶν κυβερνώντων κατὰ τὴν ἐπαναστατικὴν περίοδον καὶ κατὰ τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποίησαν τὴν προκαταβολὴν τῶν 3,000,000 λιρῶν ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Βεβαίως ἐγεννήθησαν ζητήματα παραλείψεών τινων· ἠλέγχθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Τύπῳ, συνεζητήθησαν παρὰ τῆς δημοσίας γνώμης, ἀλλὰ δὲν ἀπετέλεσαν ἀντικείμενον σοβαρῶν ἐπικρίσεων, διότι καὶ αἱ παραλείψεις τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων δὲν ἦσαν τόσον σοβαραὶ ὥστε νὰ βλάπτουν καιρίως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Κατ’ ἐξοχὴν τίθεται ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τῆς συνάψεως τοῦ δανείου τῶν 12,000,000 λιρῶν. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὤφειλε τὸ ζήτημα νὰ λάβῃ μίαν σταθερὰν κατεύθυνσιν καὶ νὰ φθάσῃ ταχέως εἰς τὸ τέρμα. Τρία εἶναι τὰ κεφαλαιώδη ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσωσι τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος τούτου: Πρῶτον ζήτημα ἦτο νὰ μεριμνήσωσιν ἵνα μὴ ἐπέρχονται συγκρούσεις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι μεγίστης σημασίας διὰ πολλοὺς λόγους, ὁ σπουδαιότερος δὲ τῶν λόγων εἶναι ὅτι θὰ ἔπρεπε διὰ παντὸς τρόπου νὰ συμβάλωσιν εἰς τὸ νὰ ζήσωσιν ἀδελφικῶς οἱ ἰθαγενεῖς μετὰ τῶν προσφύγων, διότι ἀμφότεροι θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο ὡς συντελεσταὶ τῆς μελλούσης προόδου τοῦ Κράτους, ὡς συντελεσταὶ τῆς προαγωγῆς τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Δεύτερον ζήτημα ἦτο ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, ἡ ἀστική καὶ ἡ ἀγροτική, καὶ τρίτον ζήτημα ἐνεφανίσθη ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀπόψεως τῆς ἐχούσης σχέσιν περισσότερον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ζήτημα τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Τὰ τρία ταῦτα ζητήματα ἀπησχόλησαν σοβαρῶς, σοβαρώτατα καὶ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Τύπον καὶ ἡ ἀπήχησις αὐτῶν ἔφθασε μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐπιθυμοῦσα νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν δημοσίαν γνώμην ἀφ’ ἑνός, ἐπιθυμοῦσα ἐπίσης νὰ ἔχῃ σαφῆ γνώμην ἡ ἰδία περὶ τῶν ζητημάτων τούτων, διώρισε Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπές. Καὶ εἰς τὴν μίαν μὲν τούτων ἀνέθηκε τὴν μετάβασιν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην διὰ τὴν μελέτην τῶν ζητημάτων τῶν προσφυγικῶν καὶ τὴν ὑποβολὴν σχετικῆς ἐκθέσεως ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ ἀναφέρωνται τὰ πορίσματα τὰ ὁποῖα θὰ προέκυπτον ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης. Εἰς ἑτέραν δὲ Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἀνέθηκεν ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Αἱ Ἐπιτροπαί, ἀμφότεραι, κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπέβαλον τὰ πορίσματά των διὰ μακρῶν ἐκθέσεων, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ὅτι λίαν ἐπιμελῶς εἰργάσθησαν καὶ λίαν σαφῶς καὶ ἐμπεριστατωμένως ἐξέθηκαν τὰ πορίσματα καὶ τὰς γνώμας των ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ ἐπὶ τῆς καταστάσεως καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Καὶ ἡ μὲν πρώτη Ἐπιτροπή, ὑπὸ τὸν κ. Μαζαράκην, τῆς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν, καταγγέλλει ὡρισμένα καὶ σαφῆ γεγονότα, τὰ ὁποῖα περιέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψίν της, ἐπειδὴ δὲ ὁ πρώτιστος προορισμὸς αὐτῆς ἦτο νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα τὰ μεταξὺ ἰθαγενῶν καὶ προσφύγων, ἀπασχολεῖται ἐπαρκῶς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀποδίδει δὲ τὰς προστριβὰς αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς τὸ Κιούπ–κιοϊ καὶ αἱ ὁποῖαι ἴσως εἶναι κίνδυνος νὰ ἐπέλθωσι καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Μακεδονίας, εἰς τὴν μὴ κατάλληλον χρησιμοποίησιν κρατικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμερίμνησαν νὰ ἐγκαθιστῶσι τοὺς πρόσφυγας ἐκεῖ ὅπου δὲν θὰ ἐγεννῶντο ζητήματα μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἰθαγενῶν, καὶ εἰδικῶς προκειμένου περὶ τοῦ Κιούπ–κιοϊ συνιστᾷ νὰ μεταφερθῶσιν οἱ πρόσφυγες εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην τοῦ ποταμοῦ, διότι ὑπάρχει κίνδυνος νεωτέρων συγκρούσεων. Ὁμοίως τὰς προστριβὰς αὐτὰς ἀποδίδει εἰς τὸ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ δὲν ἔσπευσε διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἀπαλλοτριωτέων τσιφλικίων νὰ δώσῃ ἀρκετὴν γῆν εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§4Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ λέγει ἡ ἔκθεσις;

§5Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Συνιστᾷ νὰ σπεύσετε.

§6Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Συνιστᾷ νὰ σπεύσωμεν;

§7Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργέ, διὰ νὰ προλάβωμεν, λέγει, προστριβὰς εἰς τὸ μέλλον. Σᾶς φαίνεται περίεργον;

§8Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄ, διὰ τὰς προστριβὰς τοῦ μέλλοντος.

§9Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Βεβαιότατα, κ. Ὑπουργέ. Διὰ τὰς σκηνὰς τοῦ Κιούπ–κιοϊ εὐθύνεται, λέγει, διττῶς ἡ Κυβέρνησις· πρῶτον διὰ τὴν μὴ χρησιμοποίησιν καταλλήλων κρατικῶν ὑπαλλήλων—ὀφείλω μίαν ἐπανόρθωσιν. Ὄχι κρατικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ ὑπαλλήλων ἐνεργούντων κατ’ ἐντολὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§10Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ σύγκρουσις εἰς τὸ Κιούπ–κιοϊ ὀφείλεται εἰς τὴν μὴ ἔγκαιρον ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων; Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ἡ μὴ ἔγκαιρος ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων μὲ τὰς σκηνὰς τοῦ Κιούπ–κιοϊ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔγκαιρον ἢ μὴ ἔγκαιρον ἀπαλλοτρίωσιν θὰ ὁμιλήσωμεν. Τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι αὕτη δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰς σκηνὰς τοῦ Κιούπ–κιοϊ, διότι καὶ σεῖς ὡμολογήσατε ὅτι εἰς τὸ Κιούπ–κιοϊ ὄχι ἔλλειψις γαιῶν, ἀλλὰ κακὴ ἐκλογὴ τοῦ τόπου τῆς ἐγκαταστάσεως προεκάλεσε τὰς συγκρούσεις. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§11Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν μεταξύ μας συζήτησιν ἁρπάζετε μίαν λέξιν καὶ ἐξάγετε συμπεράσματα ἐναντίον ἐκείνων τὰ ὁποῖα θέλω νὰ εἴπω. Ἐγὼ σᾶς εἶπον τὸ ἑξῆς, ὅτι ἕνεκα ἀμελείας τῶν ὑπαλλήλων, χωρὶς νὰ διασαφήσω ἂν ἦσαν τῆς κρατικῆς ἁρμοδιότητος, τοὺς ἐγκατέστησαν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐγκαταστήσουν.

§12Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§13Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ τὴν ταχεῖαν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἀπαλλοτρέων τσιφλικίων διὰ νὰ προλάβωμεν εἰς τὸ μέλλον νέας συγκρούσεις. Ἐπίσης συνιστᾷ νὰ μὴ γίνεται χρῆσις τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλαγέντων Ὀθωμανῶν παρ’ ἀξιωματικῶν καὶ λοιπῶν κρατικῶν ὑπαλλήλων ἢ παρὰ εἰκονικῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Λέγω τί συνιστᾷ ἡ Ἐπιτροπή. Κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς δὲν εἴχετε ἀντίρρησιν.

§14Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι· μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ὅτι ἠθελήσατε νὰ συνδέσητε τὴν ἔγκαιρον ἢ μὴ ἔγκαιρον ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων μὲ τὰς σκηνὰς τοῦ Κιούπ–κιοϊ καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς διέκοψα.

§15Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας πρέπει νὰ λάβῃ μίαν σταθερὰν καὶ πρέπουσαν γεωργικὴν κατεύθυνσιν. Ἐπίσης ἀναγράφει ὅτι κατὰ τὴν περιοδείαν της καὶ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τοῦ προσφυγικοῦ ἀνεκάλυψε καταχρήσεις γενομένας ἐκεῖ. Καὶ ἀναφέρει ρητῶς ὅτι εὑρῆκεν τῆς περιφερείας αὐτῆς κουβέρτας αἱ ὁποῖαι ἦσαν σάπιαι, ὅτι ἡ ξυλεία ἦτο ἄχρηστος σχεδόν, ὅτι γίνεται κατάχρησις τῶν κτημάτων τῶν ἐγκαταλειφθέντων ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων. Ἐπίσης συνιστᾷ νὰ ληφθῇ μέριμνα διὰ τὴν ὑγείαν τῶν προσφύγων κατὰ τρόπον μάλιστα τραγικόν, διότι, ἂν δὲν σπεύσουν νὰ ἀπομακρύνουν ἀπὸ τὰς ἑλώδεις περιφερείας τοὺς πρόσφυγας, οἱ συνοικισμοὶ τῶν προσφύγων θὰ μεταβληθοῦν εἰς νεκροταφεῖα. Αὐτὰς τὰς συστάσεις ἔκαμεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία μετέβη εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην νὰ ἐξετάσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ δευτέρα Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶχεν ἐντολὴν νὰ ἐλέγξῃ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων—κρατικὴ ὑπηρεσία, δὲν εἶναι αὐτόνομος ὑπηρεσία ἀνεξάρτητος τοῦ Κράτους· εἶναι μία κρατικὴ ὑπηρεσία ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Κράτους—ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει της, ἡ ὁποία εἶναι ἐκτενεστάτη καὶ ἐμπεριστατωμένη, ὅτι, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, εὑρῆκε τὸ Ταμεῖον τοῦτο εἰς οἰκτρὰ χάλια. Ἀναφέρει ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐπιτήρησις τῶν ἀποθηκῶν, ὅτι αἱ προμήθειαι γίνονται κατὰ τρόπον ἐξωφρενικόν, ὅτι αἱ προσφοραί, ἐνῷ ἀπορρίπτονται, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας γίνονται δεκταὶ μὲ ἀνωτέραν τιμήν. Ἀναφέρει διὰ τὸ ζήτημα τῆς ξυλείας καὶ τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἴσως θὰ εἶχε τὴν περιέργειαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας....

§16Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶχον οὐδεμίαν περιέργειαν, διότι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος.

§17ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως.

§18Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγείας ἤθελον νὰ εἴπω. Καὶ ἐν γένει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταγγέλλῃ αἴσχη, αἴσχη τοῦ Ταμείου. Ἂν καὶ τὸ 1% τῶν καταγγελλομένων εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένα, θὰ εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ ἐνεργήσῃ διοικητικὴν ἀνάκρισιν διὰ τὰ ἀφορῶντα τὸ Ταμεῖον μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ διεβίβαζε ταύτην εἰς τὸν εἰσαγγελέα διὰ τὰ περαιτέρω.

§19Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως δὲν προέβη εἰς οὐσιαστικὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ταμείου ἐν τῷ συνόλῳ, διότι δυστυχῶς ἓν τοιοῦτον ἔργον εἶναι δύσκολον καὶ ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας της. Βλέπετε ὅτι ἡ ἔκθεσις αὐτὴ εἶναι μία ἁπλῆ ἐπισκόπησις τοῦ ἔργου.

§20Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Χαίρω διότι μὲ συμπληροῖτε, κ. συνάδελφε, φαντάζομαι δέ, ἂν μετὰ περισσοτέρας ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνήργει τὸν ἔλεγχον τοῦ Ταμείου, τί θὰ προέκυπτε. Μετὰ τὰ ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, μετὰ τὰ ἀφορῶντα τὸ Ταμεῖον τὸ προσφυγικόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπασχολοῦνται δύο Ἐπιτροπαί, δὲν δύναμαι νὰ καταγγείλω ὡρισμένα γεγονότα κατὰ τῶν διαχειριζομένων τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ ὅτι ἀπὸ μηνὸς λέγεται ὅ,τι δύνασθε νὰ φαντασθῆτε σχετικῶς μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ταμείου ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Λέγονται καὶ γράφονται ὅ,τι πάντες ὄχι κολακευτικὰ γνωρίζετε, καὶ δεδομένον καὶ καθωρισμένον σχετικῶς πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Ροδόπης συναδέλφου τὸ ἀφορῶν τὴν ἀγορὰν τοῦ σίτου. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν καὶ δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ ἐπαναλαμβάνω γεγονότα γνωστά. Πάντως ὡμολογήθη ὅτι ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ δημοπρασία δὲν ἦτο ὁ πρέπων καὶ ὅτι παρέχει ὑπονοίας ὅτι κάτι τὸ ὕποπτον συμβαίνει. Δεύτερον ἔχομεν τὴν ἀπόπειραν πρὸς ἀγορὰν 40,000 οἰκίσκων ἀντὶ 22,000 δραχμῶν ἕκαστον, ἐνῷ, ὡς ἐβεβαιώθη ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ ὡς εἶπε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Μαργέτης, προσεφέρθησαν ὅπως κατασκευασθῶσιν οἱ αὐτοὶ οἰκίσκοι, ἐκ πετρῶν μάλιστα, ἀντὶ 10,000 δραχμῶν ἕκαστος, καὶ ἂν δὲν ἐξεγείροντο οἱ πρόσφυγες καὶ ἰδίᾳ οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν καὶ δὲν ἐξηναγκάζετο εἰς παρέμβασιν ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως θὰ προέβαινεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν 40,000 οἰκίσκων εἰς ὑπερδιπλασίαν τιμὴν καὶ θὰ ἀπεστέρει τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον ὅπως δι’ αὐτοῦ ἀγορασθῶσι γεωργικὰ ἐργαλεῖα καὶ τοῖς δοθῇ προκαταβολὴ διὰ τὰς πρώτας ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας. Ἐπίσης ἐνδεικτικὸν τῶν γινομένων εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἶναι ὅτι ἀνώτερος ὑπάλληλος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Παυλίδης, ἀπεσπασμένος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διὰ σειρᾶς ἄρθρων εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Τύπον» ἀνέλυσε τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀκαταστασίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἐκθέτων τὰ διαπραττόμενα, ἀναγκασθείς, ὡς λέγει, νὰ ἀποχωρήσῃ, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνέχηται τὰ γινόμενα πρὸ τῶν ὀμμάτων του. Ὁ γνωστοῦ ἠθικοῦ καὶ ἐπιστημονικοῦ κύρους ὑπάλληλος, ὁ γεωπόνος κ. Μαλλοῦχος, ἀπεσπασμένος καὶ οὗτος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του, ἀποχωρήσας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διότι δὲν ἠνείχετο νὰ βλέπῃ τὰ ἐνόχως ἔκτροπα. Ἐκ τῶν δεδομένων τούτων, κύριοι πληρεξούσιοι, προκύπτει σαφῶς ὅτι γεννῶνται βαρύταται ὑπόνοιαι διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν διαχειρίζονται τὴν ἐντολήν των τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἔχομεν ὡρισμένα γεγονότα γεννῶντα εὐλόγους ὑπονοίας ὅτι τὸ προσφυγικὸν χρῆμα δὲν χρησιμοποιεῖται καταλλήλως καὶ δὲν διατίθεται μετὰ φειδωλότητος ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὁ ὀργανισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν καὶ τὸν ἔλεγχον ἐν γένει ἐπ’ αὐτῶν καὶ τῶν παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ ἀπεσπασμένων κρατικῶν ὑπαλήλων, εἶναι ἐντελῶς πλημμελὴς καὶ δέον νὰ μεταρρυθμισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ πληροῖ ἐντελῶς τὰς ἀνάγκας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἐπίσης ἔχομεν καὶ ἕτερον ζήτημα, ἴσως μικροτέρας σημασίας, τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαγέντων. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι, ἀπὸ διετίας οἱ Μουσουλμάνοι συμπολῖταί μας ἐγκατέλειψαν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπῆλθον εἰς τὴν νέαν πατρίδα των. Τὰ κτήματα αὐτῶν παραμένουσιν ἐνταῦθα ἵνα προορισθῶσι διὰ τοὺς ἀνταλλαγέντας Ἕλληνας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης. Οὐδεμία μέχρι σήμερον σχετικὴ ἐνέργεια ἐγένετο ἀφορῶσα εἰς τὸ τί δικαιοῦνται οὗτοι ἐκ τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν τουρκικῶν περιουσιῶν καὶ τὴν ἐπιμελῆ τούτων συντήρησιν. Ἐπίσης οὐδεμία μέχρι σήμερον προκαταρκτικὴ ἐργασία ἐγένετο ἀφορῶσα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἐγκαταλειφθείσης τουρκικῆς περιουσίας καὶ τὴν μελέτην τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς πωλήσεως καὶ διανομῆς ταύτης μεταξὺ τῶν δικαιούχων. Ἡ Κυβέρνησις εἰς οὐδεμίαν προέβη μέχρι σήμερον ἐνέργειαν πείθουσαν ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ πορίσματα καὶ τὰς προτάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἀπεστάλη εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην πρὸς μελέτην τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς συνάδελφος κ. Μαζαράκης δύναται νὰ βεβαιώσῃ περὶ τούτου. Οὐδεὶς ὑπάλληλος τοῦ Ἐποικισμοῦ, περὶ τῶν ὁποίων δυσμενῶς ἐκφράζεται ἡ Ἐπιτροπή, ἀπελύθη. Δὲν ἐδείχθη οὐδεμία μέριμνα διὰ τὴν ὑγείαν τῶν προσφύγων. Δὲν μετεφέρθη τὸ Κιοὺπ–κιοϊ εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην τοῦ ποταμοῦ, δὲν ἐμεριμνήθη διὰ τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα τῶν ἀνταλλαγέντων ὅπως δοθῶσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ἐκδιωχθῶσιν ἐκεῖθεν οἱ εἰκονικοὶ ἐνοικιασταί. Δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἀνάκρισις οὔτε κἂν διοικητικὴ κατὰ τῶν κρατικῶν ὑπαλλήλων κατὰ τῶν ὁποίων ἐκφράζει ὑπονοίας ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἐνέχονται ὁπωσδήποτε εἰς καταχρήσεις.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διετάχθησαν ἀνακρίσεις.

§22Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι μετὰ τὸν θόρυβον τὸν ἐγερθέντα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ τὸ ράδιον, ἔγιναν τόσον σύντονοι ἐνέργειαι ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὥστε οἱ κατηγορούμενοι διὰ τὸ ράδιον εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακάς. Δὲν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ σχετικὴ μέριμνα προκειμένου περὶ ὑψίστων ζητημάτων προσφυγικῶν; (Χειροκροτήματα). Τοιαύτη ὅμως ἐνέργεια δὲν ἐγένετο. Διὰ τῆς ἐνεργείας ταύτης θὰ ἱκανοποιεῖτο τὸ δημόσιον φρόνημα, θὰ ἀνεκουφίζετο ἡ λαϊκὴ ψυχὴ καὶ θὰ ἐνεθαρρύνοντο οἱ προσφυγικοὶ πληθυσμοί. Αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν ἔπρεπε νὰ κάμετε.

§23Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν σχέσει μὲ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ μέτρα τὰ λαμβανόμενα κατὰ τῶν καταχραστῶν συνέπεσε νὰ ἀναγνώσω εἰς μίαν ἐφημερίδα ὅτι Γενικός τις Διοικητὴς ἐκλήθη ὡς μάρτυς ἢ μᾶλλον ἐδέχθη τὴν ἐπίσκεψιν ἀνακριτοῦ διὰ νὰ ἐξετασθῇ ὡς μάρτυς εἰς μίαν σοβαρὰν ὑπόθεσιν καταχρήσεως καὶ νὰ φωτίσῃ τὴν Δικαιοσύνην καὶ ἠρνήθη νὰ ἐξετασθῇ. Ἡ ἀπροθυμία αὐτὴ καλὸν ἦτο νὰ ἔλειπε, ἵνα μὴ δημιουργοῦνται παρεξηγήσεις.

§24Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ Γενικὸς Διοικητής;

§25Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Θεσσαλονίκης.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ποῖος εἶναι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Θεσσαλονίκης ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ στηρίζεσθε εἰς ὅ,τι ἔγραψε μία ἐφημερὶς διὰ νὰ θέλητε νὰ ἐπιρρίψητε μομφὴν καθ’ ἑνὸς προσώπου ἀνωτέρου πάσης ὑπονοίας Ὅ,τι ἔγραψε μία ἐφημερὶς δὲν πρέπει νὰ τὸ φέρετε ἐδῶ.

§27Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς χειρονομίας καὶ ἀπαντήσατε εὐθέως, χωρὶς νὰ διαστρέφετε τὰς ἐννοίας.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω τίποτε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος. (Κρούει τὸν κώδωνα).

§30Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀπαξιῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Κατέστητε πράγματι ἀνάξιος ἀπαντήσεως καὶ δὲν σᾶς ἀπαντῶ.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ζητήσετε, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀνακαλέσητε τὸν κ. πληρεξούσιον εἰς τὴν τάξιν. Τὸ θεωρῶ περιττόν.

§32Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς πρέπει νὰ ἀνακληθῆτε πρῶτος. Ἐγὼ ἀμύνομαι.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἤθελον νὰ γνωρίζω, κ. Πρόεδρε, ἂν εἰς τὴν συμπεριφορὰν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ἰσχύῃ ὁ συμψηφισμός.

§34Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κινδυνεύω, κ. Πρόεδρε, νὰ σᾶς ζητήσω τὸν λόγον διατί ἐπετρέψατε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Συνέλευσις μὲ θέματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκτὸς τῆς συζητήσεως.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πράγματι ἐδήλωσα ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος καὶ δὲν ἀντελήφθην τί περαιτέρω συνέβη. Παρακαλῶ ἤδη νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ κ. Σεχιώτης.

§36Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω ὅτι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ σιγήσῃ μετὰ τὴν διατυπωθεῖσαν φράσιν ἐναντίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§37Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐζήτησα νὰ μὴ γίνῃ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν.

§38Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ μὴ θίγεται ἡ εὐαισθησία σας τόσον εὔκολα, κ. συνάδελφε, διότι ἡ κηδεμονία σας εἶναι περιττή.

§39Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὁμιλῶ ὡς κυβερνητικὸς πληρεξούσιος...

§40Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς δημοσιεύματος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διέστρεψε τοὺς λόγους μου καὶ ταυτοχρόνως ἐδήλωσεν ὅτι ἀπαξιοῖ νὰ ἀπαντήσῃ. Ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἀναντιρρήτως ἡ προσήκουσα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤκουσα τίποτε. Ἂν θέλετε νὰ γίνῃ συζήτησις, παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε περὶ τίνος πρόκειται.

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδέποτε παρέσχομεν ἡμεῖς δείγματα τυφλῆς πειθαρχίας, τόσον τυφλῆς, ὥστε νὰ μὴ μᾶς ἐπιτρέπεται καταλογισμὸς εὐθυνῶν, ὅταν ὑπάρχουν εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην. Καὶ διὰ τοῦτο ὑπενθυμίζομεν εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Λασιθίου ὅτι καὶ χθὲς καὶ ἄλλοτε ἠσθάνθην τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὅταν ἐνόμισα εἰς ὡρισμένην στιγμὴν ὅτι περιορίζεται ἔν τινι μέτρῳ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, ὅπως εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Πασσαλίδου, στενοχωρουμένου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας.

§43Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν εἰρωνεύεσθε χθές. Ἂν νομίζετε ὅτι δύνασθε σεῖς νὰ ἐπιβάλεσθε ἑκάστοτε εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι ἀνήκετε εἰς τὴν πτέρυγα ἡ ὁποία συνεργάζεται μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπατᾶσθε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν συζήτησιν αὐτά. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατατριβώμεθα εἰς ἀσκόπους συζητήσεις.

§45Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ συζητήσωμεν κατόπιν τὸ θέμα αὐτό.

§47Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀφοῦ ὁ ῥήτωρ ἐξ ἀρχῆς ἐδέχθη διακοπάς, δὲν δύναται νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς τὸ μέσον.

§48Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶσθε σεῖς ὁ ἁρμόδιος διὰ νὰ μὲ μάθετε τὸν Κανονισμόν. Ὅταν θέλω δύναμαι νὰ ἐπιτρέπω.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσετε, κ. πληρεξούσιε, τὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος εἰς ἐμέ.

§50Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ ῥήτωρ, ὁπόταν θέλει, δύναται νὰ δέχεται διακοπάς.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διὰ νὰ συμπεράνω· ἡ παρέμβασίς μου δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἰδιότητά μου ὡς κυβερνητικοῦ πληρεξουσίου, ὀφείλεται εἰς τὴν ἰδιότητά μου ὡς ἁπλοῦ πληρεξουσίου, αἰσθανομένου ὅτι κλονίζεται τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ φράσεις τόσον βαρείας, ὅσον ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Λασηθίου.

§52Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶσθε σεῖς ἁρμοδιώτερος ἡμῶν τῶν ἄλλων διὰ νὰ προστατεύσητε τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως. Σεῖς κατ’ ἐπιταγὴν ἄλλων μόνον διὰ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνδιαφέρεσθε. Τὴν Συνέλευσιν ἄλλως τε δὲν τὴν φθείρουν αἱ φράσεις, τὴν φθείρουν αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν συμβατικῶς ὑποστηριζόντων αὐτήν. Ἀφήσατε τοὺς θεατρισμούς· δὲν ἔχετε παρὰ τὸ πλεονέκτημα τοῦ ἀριθμοῦ. Δὲν πτοούμεθα.

§53Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὴ κάμῃ ἀνάκλησιν εἰς τὴν τάξιν τοῦ κ. πληρεξουσίου.

§54Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς ἔπρεπε νὰ ἀνακαλέσῃ. Ἐγὼ ἠμύνθην.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδήλωσα ὅτι δὲν ἀντελήφθην τὰ λεχθέντα ἕνεκα τοῦ θορύβου. Παρακαλεῖται ὁ ῥήτωρ νὰ συνεχίσῃ.

§56Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καὶ διὰ τὸ τρίτον, κύριοι, ἴσως καὶ σπουδαιότερον, ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸ καθόλου προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐνῷ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις συμφωνεῖ ἀπολύτως ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δὲν ἐπέδειξαν τὴν πρέπουσαν συμπεριφορὰν καὶ τὸν πρέποντα ζῆλον περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν, ἐνῷ εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ τὸ κατώτερον ὑπαλληλικὸν προσωπικὸν δὲν ἐδείχθη ἀντάξιον ἑαυτοῦ, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποταθῇ ἐκεῖ ὅπου θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποταθῇ, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀντικαθιστᾷ τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν φαντάζομαι, κύριοι, ποτὲ ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν θὰ ἠρνεῖτο νὰ δεχθῇ πρότασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἔχῃ ἐπέμβασιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀλλαγὴν τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν εἰς αὐτὴν ἀπεσπασμένων κρατικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ποτὲ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν πρὸ τῆς ὁποίας θὰ ἐνεφανίζετο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀξιοῦσα, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ χρῆμα διαχειρίζεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀξιοῦσα, λέγω, τοὐλάχιστον νὰ δύναται νὰ ἀλλάξῃ, ὅταν αὐτὴ νομίζῃ πρέπον, τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ οὐδεμία περὶ τούτου ἐγένετο ἐνέργεια. Ἀντὶ ὅλων αὐτῶν τῶν παραλείψεων τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἑτέρας Ἐπιτροπῆς, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων, τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις; Κατὰ τὰς διακοπάς, πιεσθεῖσα ἀπὸ τὴν δημοσίαν γνώμην, πιεσθεῖσα ἀπὸ τὸν σάλον τὸν ἐγερθέντα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀπὸ τὰς μακρὰς συζητήσεις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος διὰ τῶν ὑποβληθεισῶν ἐπερωτήσεων, ἐδημοσίευσε τρία Νομοθετικὰ Διατάγματα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διαρρύθμισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διευθέτησιν τῶν κακῶς ἐχόντων ἐν τῷ προσφυγικῷ ζητήματι. Καὶ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν ἡ Κυβέρνησις δυνάμει τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἡ ὁποία εἶχε δοθῆ εἰς αὐτὴν κατὰ τὰς διακοπάς; Τὸ πρῶτον μὲν Διάταγμα τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ κύριον ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῶν λοιπῶν προαγορευσάντων, ἔχει ἀτελῶς. Καὶ τί κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε τοῦτο καὶ μόνον, νὰ δύναται νὰ ἀπολύῃ τὰ κατώτερα ὄργανα, τοὺς κατωτέρους κρατικοὺς ὑπαλλήλους, ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων συγκατατεθῇ πρὸς τοῦτο. «Ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν». Τοῦτο καὶ μόνον κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ διευθετήσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα· ἂν συγκατατεθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ τῆς ἀναγνωρίσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολύωνται οἱ κατώτεροι ὑπάλληλοι παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ, κατόπιν ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§57Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὔτε κατώτεροι οὔτε κρατικοί, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς.

§58Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ κρατικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι Ἕλληνες ὑπάλληλοι.

§59Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον ὅτι δὲν ὑπάρχουν κρατικοὶ ὑπάλληλοι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀλλ’ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως κατὰ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, τὸ ἔχον διεθνὲς κῦρος, ἔχει τὸ δικαίωμα ἐλευθέρως νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους της. Περὶ τῶν ὑπαλλήλων δὲ αὐτῶν ἐλήφθη μέριμνα, ὥστε νὰ ὑπάγωνται ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις.

§60Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως δὲν δύνανται νὰ ἀπολύωνται.

§61Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ ὑπάλληλοι δὲν εἶναι κρατικοί.

§62Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τέλος πάντων, οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι. Λέγω κατωτέρους διὰ νὰ διαστείλω ἀπὸ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς.

§63Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τὰ μέλη. Ὅταν λέγωμεν κατώτεροι ὑπάλληλοι, κάμνομεν διαστολὴν ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους. Λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε νὰ παύσῃ τοὺς κατωτέρους κρατικοὺς ὑπαλλήλους, ἐνῷ οὔτε περὶ τῶν κατωτέρων πρόκειται οὔτε περὶ κρατικῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ διεθνοῦς ἀξιώσεως ἔχει ἀπεριόριστον δικαίωμα. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ περιώρισεν ἡ Κυβέρνησις. Ἂν εἶναι ὀλίγος ὁ περιορισμός, νὰ μᾶς συγχωρῆτε. Δὲν ἠμπορούσαμε νὰ κάμωμεν περισσότερα. Θὰ ἤθελον νὰ ἴδω ποῖος θὰ ἐπετύγχανε περιορισμὸν μεγαλύτερον, ὅταν τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοθετήματος τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὴν ἐξαρτήσῃ ἐκ τῆς συναινέσεως ἐκείνου μετὰ τοῦ ὁποίου συμβάλλεται.

§64Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ μὲν τοὺς Ἕλληνας ὑπαλλήλους, ἂν τοὺς διαστείλωμεν ἀπὸ τοὺς κρατικοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε νὰ ἀπολύωνται κατόπιν ἠτιολογημένης ἐκθέσεως, νὰ μὴ ἀπολύωνται δηλαδὴ ποτέ. Θὰ ἀπολύωνται ὅταν θέλῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀνεξαρτήτως τῆς ἠτιολογημένης ἐκθέσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κρατικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον προσκολληθῆ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τῇ αἰτήσει τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Τοὺς ἀποβάλλει τὴν ἰδιότητα τοῦ κρατικοῦ ὑπαλλήλου καὶ τοὺς θέτει ὑπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐπιτροπῆς.

§65Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφοῦ ἀναλύετε τὸ Νομ. Διάταγμα, νὰ τὸ ἀναλύσητε ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν προηγουμένην κατάστασιν. Νὰ μᾶς εἴπητε δηλαδὴ τί συνέβαινε προηγουμένως.

§66Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν εἴχομεν τοιαῦτα δικαιώματα.

§67Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἠδυνάμεθα ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μετακινήσωμεν κανένα ὑπάλληλον, ἐνῷ τώρα ἔχομεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ τοὺς μετακινῶμεν καὶ νὰ τοὺς μεταβάλωμεν. Βεβαίως, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας ἡ ὁποία εἶναι ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ δὲν ἠμποροῦμεν, χωρὶς νὰ τὴν εἰδοποιήσωμεν, νὰ παίρνωμεν τοὺς ὑπαλλήλους. Θὰ κάμωμεν συνεννόησιν. Δὲν ἔχομεν ὅμως ἀνάγκην συναινέσεως· καὶ ἂν δὲν συναινέσῃ, τοὺς παίρνομεν. Διαφέρει ἡ συνεννόησις ἀπὸ τὴν συναίνεσιν.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προκειμένου περὶ κρατικῶν ὑπαλλήλων, ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀνακαλέσωμεν ὁπόταν ἠθέλαμεν;

§69Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, κ. ἀρχηγὲ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται περὶ κρατικῶν ὑπαλλήλων...

§71Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν ἀναγνώσητε τὸ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου Νομοθετικὸν Διάταγμα, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ μετακινήσωμεν τοὺς κρατικοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ἀποσπασθέντας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ νὰ κάμωμεν μεταβολὰς γενικὰς ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§72Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὁμιλῶν περὶ τῶν βελτιώσεων τὰς ὁποίας ἐπέφερε παραλείπει καὶ κάτι, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τὸ πρωτόκολλον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο τὸ Διάταγμα τὸ καθορίζον τὰ δικαιώματα τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχε μεταβληθῆ ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι κατόπιν τῶν μεταβολῶν αἱ ὁποῖαι ἐπετεύχθησαν εἰς τὴν Γενεύην, ἡ ὑποβολὴ ἑνὸς τοιούτου συμφώνου δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ κακὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ τρωτά, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶχον ἀναγνωρισθῆ πρὸ τῆς μεταβολῆς καὶ ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§73Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠμπορεῖτε νὰ μὲ πληροφορήσητε, ἀφοῦ εἶχον ἀναγνωρισθῆ αὐτὰ προηγουμένως, διατί δὲν διωρθώθησαν;

§74Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ τὸ πρωτόκολλον ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, καὶ εἰς σύστασιν μεταβολῆς προέβησαν καὶ οἱ ξένοι.

§75Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ εἴχετε κάμει διαβήματα ἐν τῷ μεταξύ;

§76Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ διότι ἀγνοεῖτε ὅλας τὰς διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς μεταβολὴν τοῦ πρωτοκόλλου.

§77Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁσάκις συζητῶ, συνηθίζω νὰ μὴ ἀγνοῶ τίποτε ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα συζητῶ, εἰδεμὴ σιωπῶ. Γνωρίζω τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπέφερον. Ἀντὶ νὰ τρέξωμεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν συναίνεσιν αὐτῆς διὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου—ἂς τὸν ὀνομάσωμεν οὕτω—τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐπετύχομεν ἁπλῶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸν τροποποιήσωμεν, συναινέσει τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἀπὸ ποίαν πρᾶξιν εἶχεν ἀναγνωρισθῆ αὐτά, διότι δὲν εἶχον εὕρει οὐδεμίαν πρᾶξιν, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ βεβαιώσητε τὴν πρᾶξιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἡ κακὴ κατάστασις, δηλαδή, ἂν καλῶς ἐννοῶ, εἶχε περισσότερα τοῦ δέοντος ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δικαιώματα. Αὐτὸ δὲν ἐννοεῖτε;

§78Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Συμπληρώσατε.

§79Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγοντες ὅτι εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἡ κακὴ κατάστασις, ἐννοεῖτε ὅτι τὰ παραχωρηθέντα δικαιώματα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἦσαν πλέον τοῦ δέοντος καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τροποποιηθῇ ὁ καταστατικὸς χάρτης.

§80Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἀκούσατε, κ. Ὑπουργέ, τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως· δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπαντήσω μὲ ἓν «ναὶ» ἢ ἓν «ὄχι» ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖτε. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς δώσω ὅλας τὰς σχετικὰς τροπολογίας αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ γίνουν ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ πρωτοκόλλου. Αὐτὰ ἐγένοντο κατόπιν συνεννοήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς τότε Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μοργκεντάου καὶ τῶν λοιπῶν ξένων μελῶν. Καθωρίσθησαν αἱ βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐστηρίζοντο αἱ μεταβολαὶ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ πρωτοκόλλου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἀνεχώρησεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος εἰς Γενεύην καὶ ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις. Τὸ πρόγραμμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐβάδιζεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἦτο ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸν καὶ καθωρισμένον.

§81Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδή;

§82Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας βλέπετε σήμερον εἰς τὸ τροποποιηθὲν πρωτόκολλον καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖον λείπουν καὶ τροπολογίαι μὴ ἐπιτευχθεῖσαι λόγῳ τῆς ἀδιαφορίας τῶν κατόπιν ἡμῶν Κυβερνήσεων.

§83Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὥστε λοιπὸν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν σας νὰ τροποποιήσητε τὸ Διάταγμα τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τῆς 17 Δεκεμβρίου τοῦ 1923.

§84Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν εἶναι καταστατικὴ πρᾶξις.

§85Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴχετε σκοπὸν νὰ τὴν τροποποιήσητε, περιορίζοντες τὰ δικαιώματα τῆς Ἐπιτροπῆς; Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀναιρέσω. Παρεμπιπτόν εἰς τὴν περυσινὴν συζήτησιν περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὁ ἀρχηγός σας καὶ τότε Πρωθυπουργὸς κ. Παπαναστασίου ἐδήλωσεν ὅτι ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν προεχώρησεν εἰς τὸ ἔργον της, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι εἶναι νεοπαγὴς ὀργανισμὸς καὶ δὲν ἔχει ἐλευθερίαν κινήσεων τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τῷ δώσωμεν. Ὥστε περὶ ἐλευθερίας κινήσεων ἐπρόκειτο.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποία ἄλλη ἐλευθερία κινήσεων;

§87Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἄν λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν μίαν εὐγενῆ προσπάθειαν, ἡ ὁποία ἀπέβλεπεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἰς κρατικὸν ὀργανισμὸν ὑποθέτω ὅτι ὑποβιβάζετε πολὺ τὴν ἐργασίαν τὴν γενομένην. Ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδέποτε παρευρέθητε εἰς τὰς συζητήσεις αὐτὰς καὶ ἑπομένως ἡ ἐκτίμησις παρ’ ὑμῶν εἶναι δυσχερεστάτη.

§88Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ περιορίσωμεν τὴν αὐτονομίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐντὸς τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ πρωτοκόλλου;

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὰ ὅλα εἶναι ἀνακριβῆ, θὰ ὁμιλήσωμεν ὅμως κατόπιν.

§90Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἡ διακοπή σας εἶναι ἀνακριβής.

§91Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπόν, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχε γεννηθῆ ἡ ἐντύπωσις γενικῶς ὅτι θὰ ἔπρεπε διὰ παντὸς τρόπου νὰ μεριμνήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ γνώμην διὰ τὴν ἀλλαγὴν τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν ἐπίδρασιν πρὸς μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ Κυβέρνησις τί ἐπέτυχεν; Ἐπέτυχε διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὥστε νὰ τῆς ἀναγνωρίσῃ αὕτη ὅτι οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες παρ’ αὐτῇ θὰ ἀπολύωνται κατόπιν ᾐτιολογημένης ἐκθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ δὲν θὰ ἀπολύωνται οὐδέποτε τῇ αἰτήσει τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δεύτερον ὅτι οἱ κρατικοὶ ὑπάλληλοι οἱ προσκεκολλημένοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως θὰ ἀπολύωνται κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς εὑρῆκε μεγάλην διαφορὰν μεταξὺ τῆς συναινέσεως καὶ τῆς συνεννοήσεως ἡ ὁποία θὰ ἰσχύῃ δυνάμει τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Οὐσιαστικὴ ὅμως διαφορὰ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία, διότι εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ δώσῃ τὴν συγκατάθεσίν της εἴτε προέλθῃ εἰς συνεννόησιν εἶναι τὸ ἴδιον· οὐδέποτε ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ τολμήσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ ὑπάλληλον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἂν δὲν συναινῇ ἡ ἰδία Ἐπιτροπή. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Μετὰ τόσον θόρυβον ποὺ ἔγινεν εἰς τὸν Τύπον, αὐτὸ ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἐξέδωκε καὶ δεύτερον Νομοθετικὸν Διάταγμα ἀφορῶν εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, Διάταγμα ἀφορῶν εἰς τὴν μίσθωσιν τῶν ἀστικῶν ἀκινήτων. Ἐνῷ, κατόπιν τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία διεξήχθη ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀνεγνωρίσθη ὡς ἀνάγκη ἐπείγουσα νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ τὰς ἐνοικιάσεις τὰς πρὸ τοῦ 1923 ἐπὶ τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων, δηλαδὴ πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐγκατελείφθησαν ταῦτα ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας των, ὡς πρὸς τοὺς πλουσίους κλπ., διὰ δὲ τὰ ἄλλα νὰ μείνῃ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀπόρους ἐφέδρους. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): Μίσθωσις ἀστικῶν ἀκινήτων... κλπ.». Δηλαδὴ ἔκαμε κάτι τι ἐντελῶς ἡμιτελές, μὴ ἱκανοποιοῦν τὰς εὐλόγους βλέψεις τῶν προσφύγων, μὴ ἱκανοποιοῦν τὰ συμπεράσματα τῆς συζητήσεως, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἀριδήλως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§92Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὥστε σεῖς φρονεῖτε ὅτι ἔπρεπε νὰ διατάξωμεν τὴν ἔξωσιν ὅλων τῶν ἐντοπίων ὁπωσδήποτε καὶ ὁποτεδήποτε μισθωσάντων τὰ ὀθωμανικὰ κτήματα.

§93Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πλὴν τῶν ἀπόρων.

§94Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μεταξὺ ἀπόρων καὶ πλουσίων ὑπάρχει μεγάλη μᾶζα τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι οὔτε ἄπορος οὔτε πλούσιος.

§95Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἔκαμα χρῆσιν τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ καθ’ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ἔκαμα χρῆσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ νομοθετήματος καὶ σᾶς λέγω ὅτι χάριν τῶν προσφύγων θὰ εὑρίσκετε σύμφωνον τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως προκειμένου νὰ κάμητε ἐξώσεις εἰς πλουσίους μισθωτάς.

§96Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν ἐξώσεων ὁ Ὑπουργὸς ἔκαμεν ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν διάκρισιν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ νόμος 3166.

§97Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸ σχετικὸν Διάταγμα τὸ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ προχείρως δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, πρῶτον δι’ ἑνὸς ἄρθρου, νομίζω τοῦ 2, καταργεῖται τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου 3166. Καταργουμένου τοῦ ἄρθρου 12, καταργεῖται τὸ μόνον ὑπάρχον σήμερον ἐκτελεστικὸν ὄργανον τοῦ νόμου 3166, τουτέστι τὰ ἑπταμελῆ συμβούλια ἀνταλλαγῆς. Λέγει δὲ ἐν τῷ 2 ἄρθρῳ ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ ἀνασυσταθῶσιν αἱ Ἐπιτροπαὶ τοῦ νόμου 3166, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἀνασυστάσεως, ὅταν ὁ ἴδιος θελήσῃ καὶ ὅπου θελήσῃ. Αὐτὰ προχείρως, διότι, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά μας νὰ ὁμιλήσωμεν, θὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας.

§98Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὴν αὐτὴν διάκρισιν τῶν χρονικῶν ὁρίων τῆς μισθώσεως ποιεῖται καὶ ὁ νόμος 3166.

§99Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τέλος δὲ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Τρίτη μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ἀφορῶσα εἰς τοὺς ἀνταλλαγέντας πρόσφυγας. Διὰ Ν. Διατάγματος συνεβλήθη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν διαχείρισιν τῶν ἀκινήτων μουσουλμανικῶν ἀστικῶν κτημάτων, καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται εἰς τὸ νομοσχέδιον, νὰ τὰ ἐκποιήσῃ, καθ’ ὃν τρόπον διαλαμβάνει ἡ σύμβασις διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ ὑποχρεώσεις δικαιωμάτων τῶν ἀνταλλαγέντων ἔναντι τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειψαν. Σχετικὴ συζήτησις νομίζω ὅτι παρέλκει σήμερον ἐπὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, διότι θὰ ἀπαιτήσῃ πολὺν χρόνον ἡ συζήτησις αὐτή. Ἔχω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται ἡ σύμβασις δι’ ἧς ἡ Τράπεζα θὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, ὅτι κατετέθη παρὰ πληρεξουσίων νομοσχέδιον πρὸ διμήνου—δὲν ἠξεύρω ἂν διέλαθε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως — κατὰ τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται ἐπιτόπιος ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξελέγξῃ τὰ δικαιώματα τῶν προσφύγων, θὰ καθορίσῃ τὸ ποσοστὸν εἰς ὃ δικαιοῦται ἕκαστος. Τὸ ψήφισμα τοῦτο τὸ εὑρίσκω πλημμελὲς κατὰ τὴν βάσιν, καθότι θὰ καθορισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων ποσοστά, χωρὶς πρότερον νὰ γνωρίζῃ τὴν ἀξίαν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, ὥστε νὰ ἔχωμεν ὡς δεδομένον τί θὰ ἀποδώσωσι διὰ νὰ καθορισθῇ τὸ ποσοστὸν ἐπὶ τῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλαγέντων. Διὰ νὰ συνέλθωσιν αἱ Ἐπιτροπαί, διὰ νὰ καθορίσουν τὰ δικαιώματα ἑκάστου πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἐκ παραλλήλου τί θὰ ἀποδώσωσι, πωλούμενα, τὰ τουρκικὰ ἐν Ἑλλάδι κτήματα διὰ νὰ δυνάμεθα μετὰ ταῦτα νὰ ἴδωμεν πῶς θὰ κατανεμηθῇ τὸ ποσὸν αὐτό.

§100Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδὴ σεῖς νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν πόσον κοστίζουν τὰ κτήματα.

§101Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὄχι· δὲν καθωρίσαμεν τὸ τί δικαιοῦται ἕκαστος.

§102Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ κάμνομεν.

§103Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον ἐκ παραλλήλου νὰ γνωρίζωμεν πόσον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας θὰ λάβουν. Θὰ ἤθελον, κ. Ὑπουργέ, νὰ γίνῃ ἐργασία πρὸς καθορισμὸν τῶν δικαιωμάτων καὶ ποσοστῶν τῶν ἀνταλλαγέντων.

§104Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Εἶναι δύο τινά· εἶναι τὰ ἀρχικὰ δικαιώματα τῶν προσφύγων καὶ κατόπιν εἶναι τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ καθορισθῇ.

§105Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ τρίτον Ν. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς ἀνταλλαγέντας, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἔπρεπε πρὸ τῆς συντάξεως τούτου ἡ Κυβέρνησις...

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, εἴπετε ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γίνῃ ἐκτίμησις τῆς ἀξίας τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, ὥστε νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀξία αὐτῶν καὶ ἐντεῦθεν ὁρισθῇ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ διανεμηθῇ. Εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, λαμβάνεται πρόνοια, ὡς θὰ ἴδητε, ὅτι διὰ νὰ ἐκδοθῶσιν αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι, πρέπει προηγουμένως νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις τῶν κτημάτων καὶ νὰ καταγραφῶσιν εἰς εἰδικὰ βιβλία, διὰ νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἡ ἐγγύησις περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἀντικρύσματος τῶν ὁμολογιῶν. Ἄνευ τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Τράπεζα νὰ ἐνεχυριάσῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς πίστιν. Θὰ ἴδητε ἐπίσης ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις ἐν τῷ συνόλῳ, περὶ τούτου δέ, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν οὐδεμία φωνὴ ἠγέρθη ἀντίθετος, διότι πάντες ἀνεγνώρισαν τὸ ὀρθὸν τοῦ πράγματος, ἀφοῦ μόνον οὕτω θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ ἐλπίς μας ἐπὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν ὁμολογιῶν.

§107Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ συντελεσθεῖσα ἐργασία δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸ ζήτημα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν δημοσίαν γνώμην, ἡ ὁποία εὐλόγως παρακολουθεῖ μετὰ συγκινήσεως τὸ μέγιστον τοῦτο ζήτημα, δὲν δύναται νὰ ἐνθαρρύνῃ τοὺς πρόσφυγας καὶ νὰ τοὺς δώσῃ περισσοτέρας ἐλπίδας, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ὁπωσδήποτε ταχέως τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν ἱκανοποιεῖ τέλος τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἀπησχολήθη ἐπὶ τοσοῦτον διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ τοὐναντίον προκαλεῖ τὴν ἀποθάρρυνσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κωνσταντιλιέρης ἔχει τὸν λόγον.

§109Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἡ ἀνασυζήτησις, κύριοι πληρεξούσιοι, τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ὡς ἐκ τῶν διεξαχθεισῶν μέχρι τοῦδε συζητήσεων ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων καταφαίνεται, δὲν ἔχει ἀπωλέσει ἀκόμη τὸν ὀξὺν χαρακτῆρα, παρ’ ὅλας τὰς δηλώσεις καὶ τὰς προγραμματικὰς ἐπαγγελίας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων. Δύο τινὲς προϋποθέσεις εἶναι δυναταί: Ἢ αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις δὲν δύνανται νὰ καθορίσωσι πρόγραμμα συστηματικὸν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν πολυπλόκων καὶ πολυσυνθέτων ἀλλ’ ἀλληλοσυνδεδεμένων προσφυγικῶν ζητημάτων ἢ πιεζόμεναι ὑπὸ τῶν διαφόρων πολιτικῶν αὐτῶν φίλων χάριν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων, ἴσως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ρυθμίσωσι τὴν πορείαν των συστηματικῶς. Ἀλλ’ οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ φίλοι ἐλαχίστας παρέχουσιν ἐκδουλεύσεις καὶ εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ εἰς τὴν ἐν γένει Ἑλλάδα, διότι ὄχι μόνον τὰ περιφερειακὰ ζητήματα, ἀλλὰ καὶ τὰ γενικὰ τοιαῦτα θὰ σαρωθῶσι μίαν ἡμέραν, ἂν δὲν γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Διότι, ἂς μὴ πλανώμεθα, κύριοι, οὔτε ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Συντάγματος, οὔτε οἱ θεσμοὶ τῆς Γερουσίας καὶ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρωσι τὴν ἐσωτερικὴν γαλήνην καὶ ἡσυχίαν ἐν τῇ Χώρᾳ ταύτῃ, ἂν δὲν ἀποκατασταθῶσι τὰ θύματα τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν εἰδικώτερον τίνες εἶναι οἱ παράγοντες οἱ διαχειριζόμενοι τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν καὶ τίνα τὰ αἴτια τὰ προκαλέσαντα τὴν ἀποτυχίαν τῆς διευθετήσεως καὶ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ζητήματος τούτου. Οἱ διαχειριζόμενοι τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ Κράτος, ἐκπροσωπούμενον ὑπὸ τῶν δύο Ὑπουργείων, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, μετὰ τῶν συναφῶν ὀργανισμῶν, τῆς Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς καὶ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως. Ποῖον τὸ ἔργον καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τοῦδε ἐπιτευχθείσης ἐργασίας ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, εἶναι τόσον γνωστά, ὥστε δὲν θὰ ἐνδιατρίψω. Τοῦτο μόνον ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα αὐτῆς ἀπέτυχεν εἰς τὸ ἔργον της. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀνέλαβε γενικῶς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, μερικῶς δὲ τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Αἱ μέθοδοι τὰς ὁποίας μετεχειρίσθη, καὶ τὰ μέτρα ἀφ’ ἑνός, τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεθόδων τούτων ἀφ’ ἑτέρου, ἀπέτυχον οἰκτρῶς, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πάντες ὅσοι ἀπέτυχον εἰς τὸν δημόσιον αὐτῶν βίον, εἰς τὸν πολιτικὸν αὐτῶν βίον, εἰς τὸν στρατιωτικόν αὐτῶν βίον, προσελήφθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐποικιστικοῦ ἔργου αὐτῆς. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἡ οἰκτροτάτη ἀποτυχία τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐντεῦθεν καὶ τοῦ δανείου ἡ ἀνάλωσις, τοῦ ὁποίου δὲν ἀπέμειναν πλέον παρὰ αἱ τελευταῖαι δεκάδες χιλιάδων λιρῶν. Διότι, ὡς γνωστόν, προτοῦ συναφθῇ τὸ δάνειον οὐ μόνον οἱ οἰκονομολόγοι τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰδικοὶ τοιοῦτοι σταλέντες ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν δι’ ἐκθέσεων αὐτῶν ἔλεγον ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἠδύνατο νὰ γίνῃ διὰ τεσσάρων ἕως ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν.

§110Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ποῖος τὸ λέγει αὐτό, κ. συνάδελφε, ἂν ἐπιτρέπετε;

§111Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Αἱ ἐκθέσεις τῶν οἰκονομολόγων.

§112Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Αἱ ἐκθέσεις τῶν οἰκονομολόγων, οἵτινες ἐμελέτησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ζήτημα τοῦτο, ὑπελόγισαν εἰς 29,000,000 λίρας τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν ἀστικὴν καὶ ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἐζητήσαμεν δὲ ποσὸν μόνον 10,000,000 λιρῶν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν περιπλέον.

§113Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἕξ μᾶς ἐδόθησαν.

§114Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Καὶ τοῦτο τὸ ποσόν, πρὸς τιμὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἠδυνήθη αὕτη νὰ τὸ αὐξήσῃ εἰς 12 ὀνομαστικά, ἤτοι 10 πραγματικά.

§115Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ διαχειρισθῶ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ δανείου, ἐζήτησα περισσότερα, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ ἐπιτύχωμέν τι περισσότερον. Θὰ ἐνθυμεῖσθε μάλιστα ὅτι πρῶτον ὡμίλησαν περὶ τριῶν ἕως ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν, κατόπιν δὲ ἀνεβιβάσθη τὸ ποσὸν εἰς δέκα ἑκατομμύρια, διότι ἡ πεποίθησις εἰς τὴν Χώραν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐνισχύετο. Θὰ ἐνθυμεῖσθε δὲ ἴσως μίαν μακροτάτην ἀγόρευσιν, τὴν πρώτην μου ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετέθησαν καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας τὰ ἀπ’ ἀρχῆς τῆς γενέσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀνέγνωσα τηλεγράφημα ἀποδεικνῦον ὅτι, ὅταν τὸ πρῶτον ἀπετάθημεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν διὰ νὰ ζητήσωμεν βοήθειαν, μᾶς ἀπήντησαν ὅτι ἐμελέτησαν μὲν τὴν πρότασιν τοῦ δόκτορος Νάνσεν περὶ παροχῆς τῆς ἐγγυήσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ προσφυγικὸν δάνειον, ἀλλ’ ὅτι ἐσκόπουν νὰ τὸν εὐχαριστήσουν καὶ νὰ θέσουν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ἀρχεῖον. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐδιάβαζα τηλεγράφημα τοῦ κ. Ρωμάνου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Συγχρόνως δὲ ὑπῆρχεν ἡ ὑπόνοια τότε ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐζήτει τὰ χρήματα διὰ νὰ προβῇ εἰς προπαρασκευὰς πολεμικὰς καὶ ὅτι μετεχειρίζετο τὴν πρότασιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου διὰ νὰ εὕρῃ πρὸς πόλεμον χρήματα. Λοιπὸν δὲν ἦτο δύσκολον νὰ ἐπιτύχωμεν ἀμέσως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον χρειαζόμεθα. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐγγυηθῶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν πιστότητα τῆς μνήμης μου, ἀλλά, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ Ἄγγλος, ὁ τὸ πρῶτον ἀποσταλεὶς διὰ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὡμίλει περὶ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἦτο πολὺ ἀνώτερον τῶν 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν.

§116Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Σήμερον ἀκόμη ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἰς τὴν ἔκθεσίν της διατείνεται ὅτι ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι ἔχουν ἀποκατασταθῆ ὅλοι οἱ πρόσφυγες. Περιελθὼν ὅλην σχεδὸν τὴν ἠπειρωτικὴν Ἑλλάδα δὲν εὗρον ὅλους τοὺς πρόσφυγας ἀποκατεστημένους. Καὶ δὲν ἀποδίδω τὴν ἄγνοιαν ταύτην τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων παρὰ εἰς τὴν ἔλλειψιν στατιστικῶν. Ἐνῷ δὲ ἐνομίζομεν ὅτι ἐξοικονομήσαμεν ἀρκετὰ χρήματα, ἤδη παραπονούμεθα δι’ ἔλλειψιν χρημάτων. Τοῦτο ὠφείλετο, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι αἰφνιδίως παρουσιάσθη ἡ ἄφιξις νέων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἀποκατάστασιν. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ δὲν πρόκειται περὶ νέων προσφύγων, ἀλλὰ περὶ προσφύγων μὴ ἐγκατασταθέντων ἀπὸ τριετίας. Ὅλα αὐτὰ ἀποδεικνύουν ὅτι οὐδέποτε ἡμεῖς εἴχομεν στατιστικὰς καὶ ἐντεῦθεν ὅσα χρήματα ἔχομεν δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν ἂν θὰ ἐπαρκέσουν.

§117Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐζητήσαμεν 5.000.000· δὲν μᾶς ἔδιδον περισσότερα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Ὀρφανίδου ἀφίχθησαν ἀρκετοὶ νέοι πρόσφυγες.

§118Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. 192.000 ἀνταλλάξιμοι.

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε ἐπρόκειτο περὶ νέου ἀριθμοῦ προσφύγων.

§120Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν ἑνὸς μηνὸς ἡ στατιστικὴ Ἀθηνῶν κυμαίνεται ἀπὸ 15 ἕως 20 χιλιάδας. Ὅλοι οἱ ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι πρόσφυγες συσσωρεύονται καθ’ ἡμέραν ἐδῶ. Ἑπομένως δὲν συνετελέσθη ὁριστικῶς ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ πλήρης στατιστική.

§121Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Τόσον δὲ ἀπέτυχεν εἰς τὸ γεωργικὸν ἔργον ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ὥστε οὐδεμία εἰσέτι φροντὶς ἐλήφθη ὑπὲρ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῶν εὑρισκομένων ἀπὸ τριετίας καὶ πλέον καὶ σηπομένων εἰς τὰς ἀποθήκας, τὰς τρώγλας καὶ τοὺς συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.

§122Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Καὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§123Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἰδιαιτέρως εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ τὰς νήσους οὐδὲν ἐγένετο ἀπὸ ἐποικιστικῆς ἀπόψεως, ἐκτὸς τμημάτων τινῶν τῆς Κρήτης καὶ ἑνὸς τμήματος εἰς τὴν Πελοπόννησον· ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀγροτικαὶ ἐγκαταστάσεις ἐν Ἀττικῇ καὶ Βοιωτίᾳ ἐγένοντο ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Μερικῶς ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀνέλαβε καὶ τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν καὶ ἰδίως ἔχει ἀναλάβει τοὺς συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ μελλοντικῶς θὰ ἐγείρῃ ἀστικοὺς συνοικισμοὺς εἰς τὰ διάφορα κέντρα τῆς Ἑλλάδος.

§124Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀλλοίμονον.

§125Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Καὶ ἀφοῦ ὁ λόγος περὶ ἀστικῶν συνοικισμῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ ἀνηγέρθησαν κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας μέσῳ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ ἐδόθησαν ὡς ἐνέχυρον κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀφίξεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προνοίας κ. Δοξιάδου ἀντὶ 40,000 λιρῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§126Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἀντὶ 160,000.

§127Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἀντὶ 160,000 λιρῶν, καὶ εἶναι πιστωμένον μέχρι σήμερον τὸ Κράτος διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ.

§128Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὄχι· τὸ ποσὸν αὐτὸ συμπεριελήφθη εἰς τὸ ὁλικὸν ποσόν. Ἐπειδὴ δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν τὰ πέντε ἑκατομμύρια στρέμματα τότε καὶ ἐπειδὴ ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν χρήματα, ἐζητήσαμεν τὰς 160,000 λιρῶν.

§129Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε; Πληροφοροῦμαι ὅτι κατ’ αὐτὰς ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπιμένει ὅπως τῇ παραχωρηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων. Θέλω νὰ γνωρίζω, οἱ συνοικισμοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐγένετο ἔναντι τμήματος γαιῶν ἐκ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν εἶχε τὸ Κράτος τότε διαθέσιμον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων, θὰ τοῖς ἐπιστραφῶσι; Καὶ ἂν τοῖς ἐπιστραφῶσι, διὰ τίνα λόγον κατ’ αὐτὰς καταβάλλει προσπαθείας ἡ Ἐπιτροπὴ ὅπως πληρωθῇ διὰ τὰ οἰκόπεδα, καὶ μάλιστα εἰς τιμὴν τόσον μεγάλην, ἐφόσον ἐπιμένει νὰ τῇ ἐκχωρηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων; Δηλαδὴ ζητεῖ τώρα καὶ τὰ πέντε ἑκατομμύρια στρεμμάτων καὶ τοὺς συνοικισμούς;

§130Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§131Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἤθελον ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§132Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέψατε νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Ὅταν παρέλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τοὺς συνοικισμοὺς αὐτούς, τοὺς συνεπλήρωσε διὰ νέων διαφόρων οἰκημάτων κοινῆς ὠφελείας καὶ διὰ διαφόρων ἄλλων ἔργων. Καὶ σήμερον γίνεται εἰσήγησις παρὰ τοῦ ἀστικοῦ τμήματος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὅπως οἱ κάτοικοι τῶν συνοικισμῶν τούτων γίνωσιν ἰδιοκτῆται τῶν οἰκίσκων αὐτῶν διὰ χρεωλυτικῆς πωλήσεως. Ἀκόμη βεβαίως δὲν ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις· ἔχει γίνει μία εἰσήγησις καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι μία εὐγενὴς πρόθεσις, ἀλλὰ δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν, πρᾶξις τοὐλάχιστον τοῦ παρόντος. Προτοῦ ἐρωτήσω τί σκέπτεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἤθελον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην τῶν κατοίκων τῶν συνοικισμῶν τούτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως οἱ κάτοχοι τῶν οἰκίσκων τούτων ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἀφοῦ εἶναι ἐγκαταλελειμμένοι καὶ οὐδὲν ἔλαβον ἐκ τῆς ἐν Τουρκίᾳ ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας αὐτῶν, νὰ προβῶσι σήμερον εἰς τὴν χρεωλυτικὴν αὐτῶν ἀγοράν, πληρώνοντες ὅλον τὸ ἁμαρτωλὸν παρελθὸν καὶ ἐπιβαρυνόμενοι ἀκόμη καὶ μὲ τὰ ἔργα τῆς κοινῆς ὠφελείας, ὅπως τῆς ρυμοτομίας, τῶν διαφόρων σχολείων καὶ λοιπῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς τοὺς συνοικισμούς. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀνελάμβανε καὶ πάλιν τοὺς συνοικισμούς, ἀπαλλάττουσα τοὺς κατόχους τῶν οἰκίσκων τούτων ἀπὸ τὰς ἐπὶ πλέον δαπάνας τῶν γενικῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἄλλων κοινῆς ὠφελείας ἔργων. Διότι τότε νομίζω ὅτι οἱ πρόσφυγες πολὺ εὐχαρίστως θὰ ἐπλήρωνον χρεωλυτικῶς τὴν σημερινὴν ἀξίαν τῶν οἰκίσκων αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς καμμίαν συνεννόησιν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως.

§133Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Αὐτοὶ οἱ οἰκίσκοι εἶναι ἐπὶ οἰκοπέδων ἐθνικῶν ἢ ἐπὶ οἰκοπέδων ἰδιωτικῶν ἢ ἐπὶ πλατειῶν; Ἐπὶ ἀπαλλοτριωθέντων ἢ ἐπὶ μὴ ἀπαλλοτριωθέντων; Διότι ἔχομεν παραδείγματα ὅτι κάθε ἕνας πηγαίνει εἰς ἓν οἰκόπεδον καὶ στήνει μίαν παράγκαν.

§134Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν παραπηγμάτων· πρόκειται περὶ ἀστικῶν συνοικισμῶν, ὅπως εἶναι τοῦ Βύρωνος, τῆς Καισαριανῆς, τῶν Ποδαράδων, τῆς Κοκκινιᾶς.

§135Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων πρὸ μηνὸς εἶχε κάμει μίαν πρότασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἑξῆς: Νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ νὰ στεγάσῃ εἰς τὰς οἰκίας τὰς ὁποίας ἔχει κατασκευάσει πρῶτον τοὺς διαμένοντας εἰς τὰ σχολεῖα Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πρόσφυγας, δεύτερον τοὺς ἐν σκηναῖς καὶ ἐν τῷ συνοικισμῷ Καισαριανῆς παραμένοντας, καὶ αὐτοὶ εἶναι περίπου 250, τρίτον νὰ παραχωρήσῃ ἐπίσης 270 δωμάτια ἐν τῷ συνοικισμῷ Καισαριανῆς πρὸς στέγασιν τῶν ἐπὶ τῆς λεωφόρου Ἀλεξάνδρας διαμενόντων προσφύγων διὰ νὰ ἀπελευθερώσῃ τὸν ἐκεῖ χῶρον καὶ εὐκολύνῃ οὕτω τὸν Ἑλληνικὸν Ἐρυθρὸν Σταυρὸν διὰ τὴν ἀνέγερσιν νοσοκομείου. Τέταρτον νὰ παραχωρήσῃ 50 δωμάτια δι’ ἐγκατάστασιν ἐργατῶν προσφύγων εἰς Ποδαράδες κατ’ αἴτησιν τῆς Ἑταιρείας Ταπητουργείου. Πέμπτον τὴν ἀραίωσιν 229 οἰκογενειῶν διαμενουσῶν εἰς Καισαριανή, μὲ τὸν σκοπὸν ὅμως οἱ πρόσφυγες αὐτοί, ἀντὶ ἑνὸς ἐνοικίου τὸ ὁποῖον θὰ πληρώνωσι καὶ τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς χρεωλύσιον, θὰ καταστῶσιν ἰδιοκτῆται τῶν οἰκιῶν αὐτῶν.

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐδέχθητε αὐτὰς τὰς προτάσεις;

§137Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶναι πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§138Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ εὐπορούντων καὶ ἀπόρων, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἦσαν ἄποροι καὶ πλούσιοι εἰς τὰ μέρη των.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἀγορεύων, ἐζήτησε πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς καὶ ἔδωσε πληροφορίας πῶς ἔχει τὸ ζήτημα σήμερον. Μᾶς ἔκαμαν αὐτὴν τὴν πρότασιν, εἶπε, θὰ ἠδύνατο ἄλλως τε νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπόφασις. Εἶπεν ὅτι ἔγινεν αὐτὴ ἡ πρότασις, τὴν ἀνέγνωσε καὶ ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὴ αὐτὴ ἡ πρότασις. Γνωρίζουσιν οἱ πλεῖστοι συνάδελφοι ὅτι, ὁσάκις πρόκειται νὰ ληφθῇ σοβαρὰ ἀπόφασις, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως συνέρχεται συνήθως εἰς συμβούλιον, οὕτως εἰπεῖν, εἰς σύσκεψιν κοινὴν μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δύο ἄλλων Ὑπουργῶν καί, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη θυσιῶν, παρίσταται καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ καταλήγομεν εἰς ἀποτέλεσμα. Ὁσάκις δὲ παρουσιάσθη τοιαύτη περίπτωσις, ἐπεφυλάχθην νὰ δώσω ὁριστικὴν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ προηγουμένως ἐπικοινωνήσω μετὰ τῶν ἐγκύρων ἀντιπροσώπων τῶν προσφύγων καὶ ἴδω τὰς ἀντιλήψεις αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν εἷς τῶν συναδέλφων, τί θὰ γίνῃ μὲ τοὺς συνοικισμοὺς ὅταν θὰ δώσωμεν τὰς 500,000 ἑκτάρια, ἀπαντῶ ὅτι θὰ γίνῃ τότε κανονισμὸς τοῦ ζητήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθοῦν ἐγγυήσεις περισσότεραι ἀπὸ αὐτὰς τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωμεν πραγματικῶς. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα ἂν ἐδώσαμεν τὰς 500,000 ἑκτάρια. Ἐπ’ αὐτοῦ διεξάγεται συζήτησις καὶ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα, διότι οὔτε κτηματολόγιον ἔχομεν οὔτε καταμετρήσεις ἐγένοντο, διὰ νὰ γνωρίζωμεν τὰ κτήματα καὶ τί ποσὸν ἐκτάσεως ἀπαρτίζουν. Ὅταν ὁλοκληρώσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ θὰ ἀπολογηθῇ διὰ τὰς κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εἴπῃ ποῖα καὶ πόσα τσιφλίκια ἀπηλλοτριώθησαν.

§140Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ ἀγορεύων εἶπε διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν 65 δραχμῶν κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον.

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλο αὐτό.

§142Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐνῷ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως παρεχωρήθησαν εἰς τιμὴν μικροτέραν. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ τιμὴ καὶ διὰ τὰς οἰκίας καὶ διὰ τὰ δωμάτια καὶ διὰ τὰ οἰκόπεδα;

§143Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως.

§144Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς προτάσεως ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ ὁποία συζητεῖται. Ἡμεῖς πληροφορούμεθα ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος προέβη εἰς συλλαλητήριον καὶ διεμαρτυρήθη διὰ τὴν ἀπόφασιν. Μήπως ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, προτοῦ ἀπευθυνθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐφήρμοσε τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς;

§145Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο. Ὑπάρχει σκέψις, ἀλλ’ ἀποφάσεις δὲν ἐλήφθησαν.

§146Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἀπὸ τὰς δηλώσεις εἰς ἃς προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς εἰς τὸν Τύπον φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέχεται τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, δηλαδὴ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀπόρων εἰς τοὺς συνοικισμούς. Αὐτὸ θὰ φέρῃ ἀναστάτωσιν καὶ ἐξέγερσιν, ἐπ’ οὐδενὶ δὲ λόγῳ ὁ κόσμος τῶν προσφύγων θὰ δεχθῇ μίαν τοιαύτην ἀναστάτωσιν.

§147Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: Συνήθως, ὅταν λαμβάνωμεν ἀποφάσεις, δὲν δίδομεν τὴν συγκατάθεσίν μας ἀμέσως, ἀλλὰ ἐρχόμεθα εἰς ἐπαφὴν προηγουμένως μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ὅταν θὰ πρόκειται νὰ ληφθῇ ἤδη ἀπόφασις διὰ τὸ ζήτημα, ὅπερ μνημονεύετε, δὲν θὰ παραλείψω νὰ ἐφαρμόσω τὴν ἰδίαν τακτικήν. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα, ἐν ὁμοφωνίᾳ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχουσι παραχωρηθῆ δικαιώματά τινα ἐκ τοῦ παρελθόντος, τότε θὰ ἐξετάσωμεν τὴν πρότασιν καὶ τότε θὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως παρορᾷ τὰ νόμιμα καὶ δίκαια συμφέροντα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἢ εἶναι δικαία. Καὶ τότε θὰ ὑπάρχουν δύο ὁδοί: ἡ μία ὁδὸς ἡ τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ηὐτύχησαν αἱ ἐνέργειαι αὐτῆς, ἡ ἄλλη ὁδὸς εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν εἴπετε πρὸ ὀλίγου καὶ τὴν ὁποίαν θὰ ἀντιμετωπίσῃ δεόντως ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως.

§148Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τώρα μετατοπίζετε τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγένετο μία σύστασις ὅτι παρατηρεῖται ἐξέγερσις μεταξὺ τῶν προσφύγων καὶ νομίζω ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ κάμωμεν τὴν σύστασιν αὐτήν· δὲν πρόκειται περὶ ἀνατροπῆς.

§149Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Λέγοντες ἐξέγερσιν, ἐννοοῦμεν ἔντονον διαμαρτυρίαν. Παρέλκουσιν αἱ ἀπειλαί.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποδέχομαι τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν κάμνετε ὡς πληρεξούσιος τῶν πληρεξουσίων προσφύγων.

§151Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Τοιαύτη ἐν ὀλίγοις ἡ παροῦσα κατάστασις τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἱδρύθη, ὡς γνωστόν, ἡ Διεύθυνσις τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία μὲ ὅλην τὴν κρατικὴν γραφειοκρατίαν πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, ἔστω καὶ βραδέως, ἐξετέλεσε καὶ ἐκτελεῖ τὸν προορισμόν της. Ἀλλὰ αἱ λοιπαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μᾶς ἔχουν ποτίσει μὲ χολήν.

§152Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι μόνον σᾶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους.

§153Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἔχουσι φέρει τόσα κωλύματα εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, ὥστε δὲν γνωρίζω τί θὰ συμβῇ ἂν ἀκόμη κρατήσωμεν ἐπί τι διάστημα ἐν μέσαις Ἀθήναις τὸν γεωργικὸν πληθυσμόν. Διότι τοιουτοτρόπως καθιστῶμεν τὴν πρωτεύουσαν πηγὴν κοινωνικῆς ἀναστατώσεως καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν ὁποίαν ἔκτασιν θὰ ἔχῃ ἡ κοινωνικὴ ἀναστάτωσις ὅταν μετ’ ὀλίγον οἱ γεωργοὶ θὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὰ ἔργα των. Πλεῖσται ὅσαι αἰτήσεις ἀπὸ διετίας καὶ πλέον ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Διαμαρτυρίαι ὑπὸ τῶν διαφόρων γεωργικῶν προσφυγικῶν Συνομοσπονδιῶν καὶ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων. Ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ὠφέλησαν. Οἱ γεωργοὶ εὑρίσκονται καθηλωμένοι μέσα εἰς τὰς ἀποθήκας, κατὰ δεκάδας ἀποθνήσκουν τὰ τέκνα των ἐκ κακῆς διαίτης ἢ καὶ ἐξ ἀσιτίας. Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ Ὑπουργεῖον Γεωργίας. Ἡ γῆ τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Βοιωτίας ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι ἄγονος. Δὲν δύναται νὰ καταστῇ εὔφορος διὰ λιπασμάτων: Δὲν γνωρίζομεν, λέγουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τί θὰ κάμωμεν τὰ κτήματα τῆς ἐκπεσούσης Δυναστείας. Ἕτερον κώλυμα εἶναι τὸ τρίτον ἄρθρον τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου.

§154Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖα κτήματα; Τοῦ Τατοΐου; Διὰ τὰ κτήματα τοῦ Τατοΐου, ὅπως γνωρίζετε, αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δὲν ἠμποροῦσαν νὰ κάμουν τίποτε. Ὀφείλω νὰ δηλώσω τὸ ἑξῆς, ὅτι βεβαίως μέχρις ὅτου τελειώσῃ ἡ ἐγκατάστασις, θὰ ὑπάρχουν πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχουν ἐγκατασταθῆ καὶ οἱ ὁποῖοι, δεόμενοι ἐγκαταστάσεως, θὰ ἐγκατασταθοῦν. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, κύριοι, ὅτι δὲν ἐσταμάτησαν οὐδὲ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἡ ἐγκατάστασις ἐλλείψει γῆς, παρ’ ὅλην τὴν στενότητα. Ἐλλείψει ἄλλων λόγων, ἴσως. Ἐλλείψει τῆς ἀπαιτουμένης προπαρασκευῆς καὶ ἑτοιμασίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δυνατόν. Ἡ ἔλλειψις ὅμως γῆς δὲν θὰ ἦτο ποτὲ ὁ κύριος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἐσταμάτησεν ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων.

§155Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀκριβῶς λέγει τὸ ἀντίθετον, ὅτι δι’ ἔλλειψιν γῆς ἐσταμάτησεν ἡ ἐγκατάστασις. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν σχετικὸν φάκελον.

§156Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, νομίζω ὅτι οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Ἀττικῆς ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ εἶχον ἐγκατασταθῆ.

§157Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐνῷ ἔχομεν ἐδῶ ἀγρότας μὴ ἐγκατασταθέντας ἐν τῇ πρωτευούσῃ, φέρομεν καὶ πρόσφυγας ἐκ Μακεδονίας πρὸς ἐγκατάστασιν.

§158Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἀφοῦ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, δὲν ὑπάρχῃ στενότης γῆς, τελευταίως δὲ τὸ ἀστικὸν τμῆμα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔκαμε καὶ μίαν εὐγενῆ χειρονομίαν, ἔδωσε δηλαδὴ 100.000 λίρας πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῶν ἐγκατεστημένων εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς συνοικισμοὺς τῆς πρωτευούσης, νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία ὤφειλε τάχιστα νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν διαφόρων τσιφλικίων, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κουρτίδης. Τοιοῦτον τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἀπὸ ἀπόψεως ἐγκαταστάσεως γεωργῶν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι. Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ ἄλλο Ὑπουργεῖον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο τῆς δυστυχίας, τοῦ πόνου καὶ τῆς συμφορᾶς πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅλοι ὅτι ἐπὶ τριετίαν ἐβάστασσεν ὅλην τὴν δυστυχίαν καὶ τὸν πόνον τῶν προσφύγων μὲ ὅλα τὰ προσκόμματα τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον καὶ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν. Διότι εἶναι πανθομολογούμενον ὅτι ἐσχάτως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας στερεῖται τῶν ἀπαιτουμένων προϋπολογισμῶν διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν, οἵτινες ἀνέρχονται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος εἰς 78,000 εἴτε ὡς ἄστεγοι εἴτε ὡς κακῶς ἐστεγασμένοι. Καὶ ἐν τούτοις διὰ τὴν καθαριότητα καὶ μόνην τῶν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν δὲν ὑπάρχει κονδύλιον μέχρις ὥρας. Ὑπάρχουν συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι πλέουν μέσα εἰς ἀκαθαρσίας ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους. Αἱ ὑπηρεσίαι ὑπέβαλον τὰς ἀπαιτουμένας ἐκθέσεις. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε τὴν ἀπαιτουμένην πίστωσιν, πίστωσις δὲ δὲν ἐδόθη. Τοῦτο μόνον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ 80,000 κατοίκους ἐντὸς τῶν συνοικισμῶν τούτων, ὄχι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅπως τῆς Καλλιθέας, τῆς Δραπετσῶνος καὶ ἄλλων, δύο καὶ μόνον συνεργεῖα ὑπάρχουν διὰ τὴν ἐκκένωσιν τῶν βόθρων. Φαντασθῆτε λοιπὸν εἰς ποίαν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν ἀπὸ ἀπόψεως ὑγιεινῆς εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι αὐτῶν. Ἐζητήθη παρὰ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου πίστωσις διὰ τὴν καταπολέμησιν τῆς ἑλονοσαίς καὶ μέχρι τοῦδε κωφεύει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ τοὐναντίον ἔπρεπε νὰ διατίθενται ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ περισώσωμεν τὴν νέαν γενεάν. Οἱ φθισικοὶ μετροῦνται κατὰ δεκάδας εἰς τὰς διαφόρους ἀποθήκας καὶ εἰς τὰ διάφορα κέντρα. Ἰδοὺ ὅτι ἀπειλούμεθα ὑπὸ γενικῆς φυματιώσεως. Καὶ παρ’ ὅλα ταῦτα ἐδῶ μόνον ἐνέσκηψεν ἡ ψαλλὶς τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας δὶς ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογήν, δὶς ἐξεκαθαρίσθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ σήμερον μένουν ὅλοι οἱ συνοικισμοὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς φροντίδος καὶ ἐπιβλέψεως. Ἴσως τοῦτο νὰ ὀφείλεται εἰς διαβολικὴν σύμπτωσιν, διότι αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ ἀπετελοῦντο ἀπὸ ἀνθρώπους ἐξελθόντας ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τοῦ πόνου τῶν προσφύγων.

§159Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἱκανότης τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας. Σημειώσατε δὲ καὶ τοῦτο—καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι κατακριτέα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων—ὅτι συνεστήθη εἷς αὐτόνομος ὀργανισμὸς καὶ ἀνετέθη εἰς δύο κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγησαν ἢ μᾶλλον διωρίσθησαν, νὰ ἀναλάβουν τὴν διαχείρισιν τοῦ ἔργου τούτου τοῦ προσφυγικοῦ. Καὶ ἐνῷ ἠμποροῦσαν νὰ προσλάβουν ἀνθρώπους ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἀφοῦ περὶ προσφυγικῆς ἀνάγκης ἐπρόκειτο, οἱ ὁποῖοι προσέφερον τόσας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος καὶ ἐδέχοντο νὰ ἐργασθοῦν δι’ ἕνα κομμάτι ψωμὶ λόγῳ τῆς μεγάλης καταστροφῆς, τοὐναντίον ἐζήτησαν καὶ προσέλαβον διαφόρους φίλους των καὶ ἀρεστούς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲ καὶ ἀνικάνους. Δὲν μέμφομαι διὰ τοῦτο οὐδένα, διότι δὲν θέλομεν ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες νὰ κομματιζώμεθα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ δειχθῇ κάποια εὐμένεια καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι καὶ ἱκανοὶ ἦσαν καὶ προστάται δυστυχουσῶν οἰκογενειῶν. Φρονῶ ὅμως ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου ὑπηρεσίας ἐτέθη εἰ τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ἐπίτηδες.

§160Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἐκ προθέσεως, κ. συνάδελφε.

§161Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἐπὶ 900 ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ 190 εἶναι κρατικοί.

§162Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας ἀπὸ ἀπόψεως ὑπηρεσιῶν καὶ τοιαύτη ἡ θέσις τῶν δυστυχῶν προσφύγων. Ὑπάρχει ἐν Ἀθήναις προσφυγικὸν νοσοκομεῖον τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως παρέχει πᾶσαν ἰατρικὴν περίθαλψιν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρίσκεται ὑπὸ διάλυσιν, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐγκρίνῃ τὰς ζητηθείσας ὑπὸ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ πιστώσεις.

§163Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον δὲν ἀνεγράφη εἰδικὸν κονδύλιον διὰ τὸ προσφυγικὸν νοσοκομεῖον. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου μέχρι σήμερον δὲν καθυστερήθη ἡ τακτικὴ ἐπιχορήγησις τοῦ προσφυγικοῦ νοσοκομείου.

§164Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, γνωρίζετε ὅτι τὸ νοσοκομεῖον στερεῖται λουτροῦ, ἀποχωρητηρίου, κλινοσκεπασμάτων καὶ ὅτι οἱ πρόσφυγες εἰσέρχονται φθειριῶντες καὶ μεταδίδουν τὴν φθειρίασιν καὶ εἰς τοὺς ἐν τῷ νοσοκομείῳ εὑρισκομένους; Ἡ κατάστασις γενικῶς εἶναι οἰκτρὰ καὶ πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἀσφαλῶς ἐγκυμονεῖ κινδύνους.

§165Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ποίους κινδύνους;

§166Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Κινδύνους τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω: Ἂν κατὰ τὸν ἐρχόμενον χειμῶνα οἱ πρόσφυγες εὑρίσκονται εἰς οἵαν κατάστασιν εὑρίσκονται σήμερον.

§167Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Οἱ φθειριῶντες;

§168Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν φθειριώντων, ἀγαπητὲ κ. συνάδελφε. Καὶ εἰσερχόμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἂν ὑπῆρξε μία θετικὴ ἐργασία, αὕτη ἐγένετο εἰς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως. Δυνάμεθα νὰ ἐλέγξωμεν, κύριοι, δυνάμεθα νὰ ἀναδημιουργήσωμεν αὐτὸ ῥιζικῶς, δυνάμεθα νὰ τιμωρήσωμεν αὐστηρότατα τοὺς ὑπευθύνους, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ διαλύσεως ἑνὸς προσφυγικοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ...

§169Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ποῖος ὡμίλησε περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, κ. συνάδελφε;

§170Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ἀνεγράφη, κ. Ὑπουργέ, ἀπὸ ἡμερῶν εἰς τὸν Τύπον, ὅτι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἠναγκάσθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του· αἱ πολλαπλαῖ καὶ διάφοροι ἀνάγκαι τῶν συνοικισμῶν εἰς τὰς διαφόρους πόλεις δὲν προάγονται, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει ἁρμόδιος νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτῶν. Αἱ πιστώσεις δὲν ἐχορηγήθησαν καὶ οἱ συνοικισμοὶ τῆς Σάμου, τῆς Μυτιλήνης κλπ. εὑρίσκονται ἡμικατεστραμμένοι καὶ ἂν δὲν ληφθῇ μία πρόνοια οὕτως ἢ ἄλλως, ἀσφαλῶς καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι θὰ εἶσθε ὑπεύθυνος τῆς καταστάσεως.

§171Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§172Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Μάλιστα.

§173Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐπειδὴ ὅλοι ὁμιλοῦμεν περὶ καταργήσεως τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ εἰς τὸν Τύπον ἀναγράφεται τὸ τοιοῦτον ἀπὸ ἡμερῶν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς γνωρίσῃ ἂν ἐλήφθη καμμία τοιαύτη ἀπόφασις ἢ τοὐλάχιστον τί σκέπεται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§174Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐδήλωσα καὶ χθὲς ἀκόμη ὅτι δὲν πρόκειται κυρίως περὶ καταργήσεως, ἀλλὰ μᾶλλον περὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ταμείου καὶ μεταρρυθμίσεως αὐτοῦ κατὰ τρόπον ὃν θέλω ἐκθέσει ἐν καιρῷ.

§175Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δηλαδὴ διατηρεῖται τὸ Ταμεῖον ὑπὸ τύπον ἑνὸς νομικοῦ προσώπου;

§176Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Βεβαίως, παραμένει ὡς αὐτόνομος ὀργανισμός, οὐχὶ ὅμως ὡς νομικὸν πρόσωπον.

§177Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Θὰ ὑποβάλητε νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κ. Ὑπουργέ;

§178Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θὰ γίνῃ Νομοθετικὸν Διάταγμα, κ. συνάδελφε.

§179Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Εἶναι δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, νὰ γίνῃ Νομοθετικὸν Διάταγμα τροποποιοῦν ἕνα αὐτόνομον ὀργανισμόν;

§180Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ἂν τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως καταργεῖται ὁλοκληρωτικῶς ἢ ἂν μεταβάλλεται εἰς ἄλλον ὀργανισμὸν καὶ μὲ ποῖον ὄνομα.

§181Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐδήλωσα ὅτι τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως δὲν καταργεῖται.

§182Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ θὰ ὀνομάζεται πάλιν Ταμεῖον Περιθάλψεως;

§183Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν ἐνδιαφέρει τὸ ὄνομα.

§184Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐνδιαφέρει ἡμᾶς. Παραμένει δηλαδή, κ. Ὑπουργέ, ὡς Ταμεῖον καὶ αὖθις Περιθάλψεως, ἀναδιοργανούμενον;

§185Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Σᾶς λέγω καὶ πάλιν ὅτι δὲν ἐνδιαφέρει τὸ ὄνομα· ἐνδιαφέρει ἡ οὐσία.

§186Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, κ. Ὑπουργέ, θέλει νὰ μάθῃ τὸ ἑξῆς· ἂν κρατικοποιῆται, ἂν γίνεται μία ἁπλῆ Διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας.

§187Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶπον ὅτι μένει αὐτόνομος ὀργανισμός.

§188Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§189Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ὅτι ὀφείλετε νὰ δώσητε τέρμα εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ εἶναι εὐχάριστον ὅτι ἐδηλώσατε ὅτι δὲν καταργεῖται. Ἤθελον νὰ συστήσω νὰ δηλώσητε ὅτι δὲν καταργεῖται, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν τὰ διάφορα παράπονα τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς παραιτήσεως τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ ἐν λόγῳ Ταμείου. Ἐνδιαφερόμεθα διὰ τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρόσφυγες.

§190Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὸ συμβούλιον ὑπέβαλε παραίτησιν πρὸ μηνὸς καὶ δὲν τὴν ἀπεδέχθην.

§191Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Δὲν ἐνδιαφερόμεθα δι’ αὐτό.

§192Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Τοιαύτη λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Τί δέον γενέσθαι; Ἀφοῦ τρόπον τινὰ ἔχομεν μίαν γενικὴν διάγνωσιν τῆς νόσου, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ φάρμακα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὴν νόσον αὐτήν. Προτείνω λοιπὸν τὰ ἑξῆς μέτρα: Πρῶτον τὴν αὐστηροτάτην τιμωρίαν τῶν καταχραστῶν πάσης προσφυγικῆς ὑποθέσεως εἴτε ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως εἴτε εἰς τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας. Δεύτερον τὴν ἄμεσον καὶ σύντονον περισυλλογὴν τῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν, τὴν ἐπιτάχυνσιν τῆς διαδικασίας διὰ νὰ λάβωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς ἀποζημιώσεις οἱ δικαιοῦχοι ἀνταλλάξιμοι. Τρίτον τὴν ἄμεσον στέγασιν τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ διέλθωσιν οἱ πρόσφυγες καὶ τὸν ἑπόμενον χειμῶνα εἰς τὰς ἀποθήκας. Θὰ ἐγερθῇ θύελλα ἡ ὁποία θὰ συμπαρασύρῃ ὅλους μας. Τέταρτον νὰ ἀπαλλαγῶσι πάσης φορολογίας ἐπὶ διετίαν οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ τῶν προσφύγων καὶ οἱ ἐπαγγελματίαι ἐκ τῶν μικροαστῶν. Δὲν ἀναφέρω, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τί γίνεται εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, θὰ ἀναφέρω τί ἐγένετο εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, ὅταν ἦλθον οἱ Βόσνιοι καὶ Ἑρζεγοβίνιοι. Ἐπὶ δεκαετίαν ἔμενον ἀφορολόγητοι μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ γίνωσιν αὐτάρκεις. Δὲν ζητῶ τοιοῦτον μέτρον διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§193Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἔχει κατατεθῆ νομοσχέδιον σχετικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαλλάσσονται οἱ πρόσφυγες τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐπὶ τριετίαν.

§194Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει μόνον περὶ τῶν ἀστῶν, τοὺς ὁποίους ἀπαλλάσσει μέχρι ποσοῦ δρ. 60.000, τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ. Πέμπτον νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τὴν σύνταξιν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν σφαγιασθέντων ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Πόντῳ μὲ τὰ θύματα πολέμου. Καὶ ἕκτον καὶ τελευταῖον νὰ γίνῃ ἡ ἄμεσος ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν τῶν συγκεντρωμένων ἐνταῦθα. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη. Μόνον διὰ τοιούτων μέτρων καὶ ἄλλων παρεμφερῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πρέπουσαν κατεύθυνσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἄλλως οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ τί θὰ συμβῇ ἂν οἱ πρόσφυγες εὑρεθῶσι τὸν προσεχῆ χειμῶνα εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται σήμερον.

§195Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπετε θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ἓν τὸ καὶ σπουδαιότερον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τίποτε διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἂν δὲν ἱδρυθῇ ὀργανισμὸς μὲ ἓν πρόσωπον ἐπὶ κεφαλῆς, πρόσωπον κύρους καὶ ἐγνωσμένης ἐντιμότητος, ὅπερ ὡς Ὑφυπουργὸς τοῦ Πρωθυπουργοῦ νὰ δύναται νὰ συντονίζῃ ὅλας τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Δηλαδὴ νὰ δέχηται καθ’ ἑκάστην τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ, τὸν γενικὸν γραμματέα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, τὸν διευθυντὴν Περιθάλψεως, νὰ ἐξετάζῃ μετ’ αὐτῶν ἅπαντα τὰ ζητήματα, νὰ γνωρίζῃ τὰ λαμβάνοντα χώραν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις εἰς ὅ,τι δύναται νὰ γίνῃ. Ἐπίσης προτείνω ὅπως τὸ ἴδιον αὐτὸ πρόσωπον ἐκδίδῃ διαταγὰς καὶ ὁδηγίας συντονισμένας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ διευθύνῃ ἓν πρόσωπον, τοῦ ὁποίου αἱ σκέψεις καὶ τὰ νεῦρα νὰ διατρέχουν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ μὴ παρουσιάζωνται αἱ συγκρούσεις καὶ αἱ ἀναρμοδιότητες. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σᾶς λέγω ὅτι ἐνδιαφέρεται περὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, τὸν λυπεῖται δὲ κανεὶς ὅταν βλέπῃ ὅλον τὸ πλῆθος τῶν πληρεξουσίων οἱ ὁποῖοι τὸν περικυκλώνουν διὰ χίλια ἄλλα ζητήματα. Ἔτσι μόνον ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα.

§196Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον διὰ τὴν πρότασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἀποδέχομαι. Ἄν τὰ μέτρα ταῦτα ληφθῶσι, θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐπιλύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ οἱ πρόσφυγες τοιουτοτρόπως θὰ καταστῶσιν ὄχι μόνον αὐτάρκεις, ἀλλὰ καὶ θὰ συμβάλωσι μεγάλως εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου τῆς Χώρας.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δοξιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§198Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀρκετὰ ἐλέχθησαν περὶ ὅσων ἐγένοντο καὶ περὶ ὅσων δὲν ἐγένοντο. Τὸ θεωρῶ περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Θὰ ἐκθέσω μόνον μερικοὺς ἀριθμούς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ μία γενικὴ ἰδέα περὶ τῆς ἐν γένει κατευθύνσεως ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἔρχομαι εἰς τὸ πρῶτον καὶ κυριώτερον ζήτημα, τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ ἀποκαταστάσεως. Σήμερον ὑπάρχουν ἀκόμη προσφυγικαὶ οἰκογένειαι περὶ τὰς 30.000 τῶν ὁποίων ἡ ἐγκατάστασις δὲν ἤρχισε. Διὰ νὰ ἀποκατασταθῶσιν αἱ 30.000 αὐταὶ ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι ὑπάρχει ἀνάγκη ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ περισσοτέρων στρεμμάτων γῆς, τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν διατίθενται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, συγχρόνως δὲ ἀπαιτοῦνται καὶ τὰ ἀναγκαιοῦντα χρήματα. Καὶ αὐτὰ ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου πεντακοσίων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἂν ὑπολογίσωμεν κατὰ 50.000 δραχμὰς ἑκάστην γεωργικὴν οἰκογένειαν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔγραψε πρὸς τὰς διαφόρους διευθύνσεις τοῦ Ἐποικισμοῦ ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς λήψεως τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 15 Ἀπριλίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, οὐδεμία ἐγκατάστασις νέα ἀγροτῶν προσφύγων πρέπει νὰ ἀρχίσῃ παρὰ μόνον νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἀρξάμεναι ἤδη ἐγκαταστάσεις, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι αἱ 30.000 οἰκογένειαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι οὔτε μερίδιον γῆς ἔλαβον οὔτε καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἤρχισαν νὰ ἐγκαθίστανται, εὑρίσκονται σήμερον αἰωρούμεναι τελείως, μὴ ἔχουσαι οὔτε γῆς στρέμμα οὔτε ὀβολὸν πρὸς ἐγκατάστασιν. Καὶ ἑπομένως ἡ ἀντίληψις ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῶσι χρήματα μετὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1925, ὁπότε θὰ ἔληγε τὸ ποσὸν τὸ διατεθειμένον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δὲν εἶναι τελείως σύμφωνος πρὸς τὴν πραγματικότητα, διότι τοῦτο θὰ εἶχε σημασίαν ἂν εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐγκατάστασις ὅλων τῶν οἰκογενειῶν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ. Ἐφόσον ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀποκλείῃ τὰς 25 ἢ 30 χιλιάδας οἰκογενείας αὐτὰς αἱ ὁποῖαι μένουν ἄνευ ἐγκαταστάσεως, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη σήμερον νὰ σκεφθῇ ὅπως ἐξεύρῃ τὸ ἀναγκαιοῦν χρηματικὸν ποσὸν ὅπως ἀρχίσῃ ἡ ἐγκατάστασις αὐτῶν τῶν οἰκογενειῶν, ἐφόσον αἱ διάφοροι διευθύνσεις τοῦ Ἐποικισμοῦ ἔχουν διαταγὴν νὰ μὴ ἀρχίσουν οὐδεμίαν νέαν ἐγκατάστασιν.

§199Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου ὅλως τυχαίως, τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην ἤρξατο ἡ ἀπόδοσις ἀγρῶν τῶν Μουσουλμάνων εἰς τοὺς Μουσουλμάνους τοὺς ὁποίους ἐκαλλιέργουν Ἕλληνες. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα αἱ ἐκτάσεις εἶναι λίαν περιωρισμέναι καὶ ἔχομεν διανομὴν μεταξὺ Μουσουλμάνων καὶ προσφύγων κατὰ τὸ ἥμισυ, ἤρχισε δὲ τώρα ὑπὸ τῶν ἐποικιστικῶν ὀργάνων νὰ ἀποδίδεται μέρος τῶν γαιῶν αὐτῶν καὶ φαντάζεσθε ὅτι οἱ μέχρι τοῦδε ἔχοντες πολὺ ὀλίγας γαίας εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ εἶναι. Ἐξ ἄλλου ὑπάρχει συσσώρευσις μεταναστῶν ἐκ Βουλγαρίας, ἰδίως δὲ ἑλληνικωτάτων τμημάτων τῆς ἐπαρχίας Καραγάτς, ἡ ὁποία εἶναι ὀλίγον μακρὰν τῆς Κομοτηνῆς. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐγκατελείφθησαν τελείως καὶ διαμαρτύρονται. Νομίζω ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον ταξίδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρουσιάσθησαν ἐνώπιόν του Ἐπιτροπαὶ καὶ παρεκάλεσαν νὰ ληφθῶσι μέτρα.

§200Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἑπομένως ἀπομένει τὸ ζήτημα πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσι πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου στρεμμάτων, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη πρὸς ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Αἱ γενικαὶ διευθύνσεις Ἐποικισμοῦ Θράκης καὶ Μακεδονίας φρονοῦσιν ὅτι, ἂν δὲν γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις ὅλων τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα σήμερον ὑπάρχουν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ εἴτε αὐτοκαλλιεργησίμων εἴτε μὴ καὶ συγχρόνως ἂν δὲν γίνῃ ἐπίταξις, καὶ ἀγορά, ἂν δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπίταξις τῶν ἀγροκτημάτων ἐκείνων τῶν μεγάλων τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ξένους ὑπηκόους, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ λυθῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα καὶ πᾶσα ἄλλη σκέψις περὶ τούτου εἶναι πλάνη οἰκτρὰ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φρονοῦσι τοῦτο, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποφέρουν τὰς συνεπείας αὐτῆς τῆς πλάνης. Ὑπάρχει δὲ φόβος, τὸν ὁποῖον μόνος μου ἀντελήφθην ἐν Μακεδονίᾳ πρὸ καιροῦ, ὅτι, ἂν δὲν σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ μεγάλα αὐτὰ κτήματα, οἱ ἀκτήμονες, ἐντόπιοί τε καὶ πρόσφυγες, εὑρισκόμενοι εἰς μίαν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, θὰ μετέλθουν μίαν ἡμέραν βίαν, καὶ ἂς μὴ αὐταπατώμεθα ὅτι δὲν θὰ τὸ πράξουν.

§201Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Καὶ καλὰ θὰ κάμουν, κ. συνάδελφε.

§202Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Θὰ μετέλθουν βίαν καὶ θὰ καταλάβουν τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ δὲν θὰ εἶναι βεβαίως εὐχάριστος ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀναγκασθῇ ἢ νὰ δεχθῇ τὴν λύσιν αὐτὴν ἢ νὰ λάβῃ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυσάρεστα ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ ἓν δισεκατομμύριον καὶ 500 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξοδεύσῃ ἐντὸς διετίας, καὶ ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον στρεμμάτων γῆς, ὅπως ἐγκατασταθῶσι 30,000 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι σήμερον εὑρίσκονται κατὰ τὸ ἥμισυ μόνον ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὰς διαφόρους νήσους, Μυτιλήνην, Χίον, Σάμον, εἰς Ἀθήνας καὶ Πειραιᾶ καὶ ἀλλαχοῦ. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς στεγάσεως τῶν ἀπόρων ἀστῶν. Καὶ ὁμιλῶν ἐδῶ περὶ τῆς στέγης τῶν ἀπόρων, ὀφείλω ἐπίσης νὰ μὴ κάμω διάκρισιν μεταξὺ τῶν γηγενῶν ἀστῶν ἀπόρων καὶ τῶν προσφύγων, διότι φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς κατοικίας εἶναι συνδεδεμένον ἀμεσώτατα μὲ τὴν ὑγείαν τοῦ πληθυσμοῦ, εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν δὲν θέλῃ αὔριον ὅλα αὐτὰ τὰ σώματα, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσουν χεῖρας ἐργασίμους, νὰ καταβληθῶσι καὶ διὰ τὴν θεραπείαν καὶ νοσηλείαν τῶν ὁποίων θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἐξοδεύσῃ πολὺ περισσότερα. Κατὰ τοὺς προχείρους ὑπολογισμοὺς ὑπάρχουν 50,000 ἀστικαὶ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι διαμένουν εἰς ἀποθήκας, τρώγλας καὶ ἀλλαχοῦ. Ὑπάρχει ἐπίσης ἀπόλυτος ἀνάγκη ἐξευρέσεως πρὸς στέγασιν τῶν ἀστικῶν αὐτῶν οἰκογενειῶν τουλάχιστον 500 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὸ ἔτος 1925. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὁμιλῶ περὶ δισεκατομμυρίων ὡσὰν νὰ ὡμίλουν περὶ ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἀναγκασθῶμεν μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη νὰ ἐξεύρωμεν πολὺ περισσότερα χρήματα καὶ προκειμένου νὰ ἀπολέσωμεν ἀνθρωπίνους ζωάς, αἱ ὁποῖαι, ἂν ὑπολογισθῶσι πρὸς 50,000 φράγκα χρυσᾶ, ὅσα κοστίζει, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν κοινωνιολόγων, ἡ ζωὴ ἑκάστου ἐργάτου, κοστίζουν πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα θὰ ἔπρεπε νὰ διαθέσωμεν ποσὰ ἀπὸ τοῦδε, εἶναι προτιμότερον νὰ δαπανηθῶσιν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐξεύρωμεν τὰ μέσα πρὸς στέγασιν τῶν ἀπόρων ἀστικῶν τάξεων, ὄχι μόνον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόσφυγες, ἀλλὰ καὶ τῶν γηγενῶν, διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἴσως εἰς οὐδεμίαν ἄλλην μεγαλόπολιν τοῦ κόσμου ὑπάρχει ἔστω καὶ μία ἐργατικὴ οἰκογένεια ζῶσα ἐντὸς ὑπογείων καὶ τρωγλῶν καὶ ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην μεγαλόπολιν, ἂν εἴχομεν στατιστικὰς φυματιώσεως, δὲν εὑρίσκομεν τόσους φυματικοὺς ὅσοι εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας μὲ ὅλον τὸν λαμπρὸν ἥλιον καὶ τὸ ὡραῖον κλῖμα. Τὸ τρίτον ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως ἐργασίας διὰ τοὺς ἀστούς. Καὶ σήμερον, ἕνεκα τῶν μεγάλων ἔργων οἰκοδομήσεως τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, οἱ περισσότεροι ἐργάται εὑρίσκουν ἐργασίαν. Ἐντὸς ὅμως μιᾶς δεκαετίας, ὁπότε θὰ λήξῃ αὐτὴ ἡ περίοδος τῆς ἀνοικοδομήσεως, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἔλλειψις ἐργασίας. Καὶ τότε εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ὅταν θὰ συγκεντρωθοῦν οἱ ἄεργοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν δικαίωμα ἀπὸ τὸ Κράτος νὰ ζητήσουν ἐργασίαν, θὰ εὕρουν ἀμέσως συμμάχους ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καραδοκοῦν τοιαύτας στιγμὰς διὰ νὰ ἐπιφέρουν τὸν κοινωνικὸν κλονισμὸν τὸν ὁποῖον πάντες θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις πρέπει ἀπὸ τώρα ἀκόμη νὰ σκεφθῇ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ ἐργασία τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀνοικοδόμησις. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα ὅτι τότε θὰ πρέπῃ νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἔναρξιν μεγάλων ἔργων, τὰ ὁποῖα μεγάλα ἔργα θὰ εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔργα ὁδοποιίας, σιδηροδρομικά, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν, ὡς καὶ ἡ δημιουργία διαφόρων ἄλλων ἐπαγγελματικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐγκαταστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας θὰ εὑρίσκουν οἱ ἐργάται τὸν ἄρτον των. Διότι ὅσον ἐνωρὶς καὶ ἂν ἀρχίσῃ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι θὰ εἶναι ὠφέλιμος εἰς τοὺς πρόσφυγας κατὰ τοῦτο, ὅτι θὰ δώσῃ ἐργασίαν, ἐνῷ θὰ ἀποδώσῃ τὰς γαίας μόνον διὰ τὰ τέκνα τῶν σημερινῶν προσφύγων· διότι δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ ἀποδώσουν γαίας καλλιεργησίμους καὶ ἀρκετὰς πρὸ πενταετίας καὶ δεκαετίας. Τὸ τέταρτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξε καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς περιθάλψεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῆς Μικρασιατικῆς καὶ Θρακικῆς καταστροφῆς. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐν τῷ 25 ἄρθρῳ ἀφωμοίωνα τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ὁπωσδήποτε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ συνεπείᾳ αὐτοῦ ἀποθανόντων Θρακῶν καὶ Μικρασιατῶν, χωρὶς νὰ στρατευθῶσι, πρὸς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν θυμάτων πολέμου. Δυστυχῶς κατὰ τὸ ταξείδιόν μου εὗρον τὸ νομοσχέδιον ψηφισμένον καὶ κολοβωμένον εἰς τὸ ἄρθρον ἀκριβῶς 25, εἰς τὸ ὁποῖον προεβλέπετο ἡ σύνταξις διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανά.

§203Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΛΙΕΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅμως τὸ εἶχε δηλώσει κατηγορηματικῶς.

§204Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴπετε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι εἰς κάποιο νομοσχέδιον εἴχετε διάταξιν ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν παροχὴν συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ὁπωσδήποτε ἀποβιωσάντων κλπ. Μήπως εἴχετε τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπολογίσητε ἐπάνω–κάτω ποῖον ποσὸν θὰ ἀπῃτεῖτο;

§205Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὑπελόγισα τότε, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκατομμυρίων ἐτησίως θὰ ἀνήρχετο εἰς 50–70.

§206Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδὴ σύμφωνα μὲ τὰς τότε συντάξεις· διότι, ὅπως ἠξεύρετε, αἱ συντάξεις ηὐξήθησαν.

§207Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἶναι ηὐξημένη ἡ σύνταξις θυμάτων πολέμου. Ἔπειτα ἔγινε καὶ μία ἄλλη, ἡ ὁποία δὲν ἦτο καὶ σπουδαία.

§208Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πράγματι ὑπῆρξεν ἡ διάταξις αὐτή. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Φρονεῖτε ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῶν οἰκονομικῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ τὰ ὁποῖα σᾶς δίδω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι θὰ ὑπερέβαινον τὰ 400 ἑκατομμύρια τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, φρονεῖτε, λέγω, ὅτι ἦτο δυνατόν, δι’ οὓς λόγους θὰ γνωρίζητε, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ νὰ προσκομίσουν ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων Ἐπιτροπῶν οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὰ πιστοποιητικὰ ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων κατὰ τεκμήριον ἔστω θὰ παρέχωνται αἱ σχετικαὶ ἐγγυήσεις, αἱ ἀσθενέστεραι ἐγγυήσεις περὶ τῆς ἰδιότητος τῆς χηρείας καὶ ὀρφανίας; Ἀλλὰ κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος βέβαια ἔφερε σοβαρωτάτας ἀντιρρήσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ τεχνικῶς νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§209Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὤφειλε νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὴν αὐτὴν γραμμὴν ὡς θύματα πολέμου ὄχι μόνον τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐσφάγησαν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας. Αὐτοὶ δὲ δὲν εἶναι τόσοι πολλοὶ ὅσον φαντάζεσθε.

§210Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν λέγει αὐτὸ ἡ διάταξις· λέγει ὅτι ὅσοι ἀπεβίωσαν ἀπὸ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, δηλαδὴ αἱ σύζυγοι καὶ τὰ τέκνα τῶν ἀποβιωσάντων κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ περιλαμβάνονται ὡς θύματα πολέμου καὶ λαμβάνουσι σύνταξιν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον μάλιστα ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον αὐτό.

§211Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί συνεζητήθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, γνωρίζω μόνον τοῦτο, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπεφασίσθη τὸ πρᾶγμα αὐτὸ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ἐκείνους μόνον οἱ ὁποῖοι διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, ὁπωσδήποτε ἐφονεύθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ ὄχι ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπεβίωσαν.

§212Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι, ἂν καὶ ἡ σύνταξις δὲν ἐδόθη, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν διαρρεύσασαν διετίαν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ὑπὸ μορφὴν περιθάλψεως καὶ ἐπιδομάτων διένειμε μερικὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων ἐτησίως διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν θυμάτων αὐτῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ τέταρτον ζήτημα. Ὥστε κατόπιν αὐτῶν τῶν γενικῶν γραμμῶν καὶ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, νομίζω ὅτι τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι τόσον εὔκολον, οὔτε ὅτι εἶναι εὔκολον τὸ ζήτημα ὥστε νὰ λυθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι καὶ μετὰ ἓν ἔτος καὶ μετὰ δύο ἔτη θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑφίσταται προσφυγικὸν ζήτημα καὶ οὐδεμία ἐπίσης ἀμφιβολία ὅτι καὶ μετὰ δύο καὶ τρία ἔτη θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ δυστροποῦντες καὶ οἱ πάσχοντες. Ἂν ὅμως σήμερον ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ προσφυγικὸν ὄχι ὡς προσφυγικόν, ἀλλ’ ὡς ζήτημα κοινωνικὸν ὑψίστης σημασίας, νομίζω ὅτι ἡ λῆψις μέτρων εἶναι μία ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τοῦ Κράτους, πρὸ τῆς ὁποίας ὀφείλει νὰ μὴ ὀπισθοχωρήσῃ. Ἡ κατασκευὴ εὐθηνῶν οἰκιῶν καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, ἡ ὁποία νὰ διευκολύνῃ τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἀπόρους καὶ μή, ὅπως ἀποκτήσουν μίαν οἰκίαν εὐθηνήν, ὑγιεινήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ δημιουργία ἐργασίας δι’ ὅλους τοὺς ἀπόρους πρόσφυγας καὶ μή, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ζωὴν εἰς αὐτούς, αὐτοπεποίθησιν, ὑπερηφάνειαν καὶ ὑγείαν καὶ συγχρόνως ἡ παραχώρησις ὀλίγων στρεμμάτων γῆς καὶ τῶν ἀναγκαιούντων ἐφοδίων εἰς τοὺς ἀγρότας ἐντοπίους τε καὶ πρόσφυγας, ὅπως καλλιεργήσωσι τὴν γῆν, αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα κοινωνικὸν πρόβλημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πρὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἑκάστη Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ νὰ λάβῃ ἅπαντα τὰ σύντονα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, διότι οὐδεμία ἀμφιβολία, καὶ ἂς μὴ αὐταπατώμεθα, ὅτι σήμερον ἡ ἔλλειψις ἐργασίας, ἡ ἔλλειψις στέγης καὶ ἡ μὴ πρόνοια ἐκ μέρους τοῦ Κράτους θὰ δημιουργήσουν σώματα καὶ ψυχὰς ἀσθενεῖς, αἱ ὁποῖαι ψυχαί τε καὶ σώματα ἀσθενῆ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἀποτελέσουν ἓν Κράτος καὶ ἓν Ἔθνος εὔρωστον, ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν ὅλοι νὰ ἔχωμεν τὸ ἰδικόν μας Ἔθνος.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βλάχος ἔχει τὸν λόγον.

§214Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Δύο λέξεις, κύριοι συνάδελφοι, ἐν σχέσει μὲ τὸ Ν. Διάταγμα καὶ ἐν σχέσει μὲ τὴν σύμβασιν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τοὺς πατριώτας μου τῆς Λαρίσης, οἱ ὁποῖοι εἶναι μισθωταὶ ἄνω τῶν 400 Ὀθωμανικῶν κτημάτων καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔφεδροι ἄποροι καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως ἀποπέμπονται τῶν καταστημάτων καὶ γίνονται καὶ αὐτοὶ πρόσφυγες.

§215Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ ἐφέδρων ἀπόρων, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ κάμητε τὸν κόπον νὰ ὁμιλήσητε, διότι αὐτοὶ ἐξισοῦνται μὲ τοὺς πρόσφυγας.

§216Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι μετὰ τὴν διὰ δημοπρασίας πλειοδοτικὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων τούτων αἴρεται αὐτοδικαίως τὸ Ἐνοικιοστάσιον. Λοιπόν, καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τοῦ Ν. Διατάγματος παρατείνεται τὸ Ἐνοικιοστάσιον μέχρι τοῦ 1927, ἔρχεται τὸ ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον τὸ ἀναιρεῖ. Καὶ ἐρωτῶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους· καταδέχονται τοὺς 50 ἕως 100 αὐτοὺς ἐπαγγελματίας νὰ τοὺς καταστήσουν πρόσφυγας;

§217Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πρῶτον, κύριοι συνάδελφοι, οἱ σχετικοὶ νόμοι ἐκτὸς τῆς συμβάσεως προστατεύουν τοὺς ἐφέδρους ἀπόρους καὶ τοὺς θέτουν εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς πρόσφυγας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν, τῆς ὁποίας ἀκόμη ἡ ἐφαρμογὴ δὲν ἤρξατο, ἠξεύρετε ὅτι, ὅταν ἀρχίσῃ ἡ σύμβασις νὰ ἐφαρμόζηται καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἐκποιηθῇ ἓν κτῆμα, δὲν γίνεται διάκρισις ἂν ὑπάρχῃ μέσα πρόσφυξ ἢ ἔφεδρος ἄπορος. Τὸ μέτρον λοιπὸν εἶναι γενικὸν προκειμένου περὶ προσφύγων καὶ ἀπόρων ἐφέδρων.

§218Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς ἡ ἄποψις αὐτὴ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀμέσου παρόντος, ὅτι τὸ ἄμεσον παρὸν ἐξοικονομεῖται διὰ τῆς διατάξεως τοῦ Ἐνοικιοστασίου, αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ μᾶς φοβίσῃ. Ὁ ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ μεριμνήσῃ δι’ αὐτά, εἶναι ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἐπέδειξε σύνεσιν καὶ δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἴδωμεν δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Ὅσην ὑποχρέωσιν ἠθικὴν καὶ ἂν ἔχωμεν—καὶ ὅπως ἔχομεν—διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν πρόσφυγας, τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἔχουν καὶ οἱ πληρεξούσιοι τῶν προσφύγων ὅπως μὴ θελήσουν νὰ καταστήσουν πρόσφυγας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν αἷμα καὶ χρῆμα (διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος) καὶ ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ μὴ παραβλάψητε, λέγω, τὸ αἷμα καὶ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον προσέφερεν ὁ λαὸς ὑπὲρ τῆς Πατρίδος καὶ ἔχετε μόνον τὸ δικαίωμα νὰ καταφέρησθε κατὰ τῶν κυβερνησάντων τὴν Ἑλλάδα. Ἔχετε ὑποχρέωσιν πρὸς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐδέχθη μὲ ἀφάνταστον φιλοξενίαν (θόρυβος) καὶ ὁ ὁποῖος σᾶς ἐνηγκαλίσθη.

§219Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Εἰδικῶς, κ. συνάδελφοι, ἐν Λαρίσῃ ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ ὑπολείπονται τὸ πολὺ 150 οἰκογένειαι αἵτινες ἐντὸς ἐλαχίστων ἡμερῶν, χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀποκαθίστανται. Εἰδικῶς ἅπαντες οἱ πρόσφυγες ἀγρόται, ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ὀλίγων ἀγροτῶν οἱ ὁποῖοι τὸ πολὺ εἶναι 15 οἰκογένειαι. Ἅπαντες οἱ πρόσφυγες συνήθισαν νὰ ἐπισημάνωσι τὰ μέρη τὰ ἐγγὺς τῆς Λαρίσσης καὶ θέλουσι νὰ μὴ λάβωσι κλῆρον γεωργικὸν εἰς ἀπομεμακρυσμένα χωρία.

§220Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐστὲ βέβαιοι ὅτι οἱ πληρεξούσιοι τῆς Λαρίσης διέθεσαν τόσα μέσα ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ὥστε δὲν ὑπάρχει πρόσφυξ ὁ ὁποῖος νὰ διαμαρτύρεται. Ἂν δὲ σήμερον ἐδημιουργήθησαν διαμαρτυρίαι, ἐδημιουργήθησαν παρ’ ἐπιτηδείων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄμεσον λόγον ἀπώτερον. Τὸ ἑξῆς δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ἐξ ὀνόματος τῶν πληρεξουσίων τοῦ νομοῦ Λαρίσης· ὅτι διεθέσαμεν ὅλα τὰ μέσα νὰ ἀποκαταστήσωμεν ὅλους τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἐγκατασταθέντας ἐν Λαρίσῃ, παρηγκωνίσαντες τοὺς ἐντοπίους καλλιεργητάς μας, δι’ ἐγκαταστάσεως αὐτῶν εἰς ὅλα τὰ ἐπιταχθέντα κτήματα Χαροκόπου κλπ. Πληροφορῶ ὡσαύτως τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους πρόσφυγας ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου ἐγένετο τελεία ἐγκατάστασις ὅλων τῶν προσφύγων καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τούτους ὅτι πάντες εὐποροῦσιν. Εὔχομαι ὅπως καὶ εἰς τὰ λοιπὰ διαμερίσματα τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίᾳ ὅπου ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀντιπροσωπεύεται παρὰ πληρεξουσίων προσφύγων, νὰ τύχωσι τῆς αὐτῆς ἐγκαταστάσεως, οἵας ἔτυχον καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου.

§221Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω διὰ δύο λέξεων. Παρακαλῶ, ἂν δέχηται ἡ Σεβαστὴ Κυβέρνησις, ἵνα ἀποσταλῶσι μία Ἐπιτροπὴ εἰς Λάρισαν καὶ μία εἰς Πάτρας διὰ νὰ παύσουν αἱ πληροφορίαι αὐταί.

§222Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Κύριε Κουρτίδη, ἐπειδὴ περιοδεύσατε ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἴδητε τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, σᾶς πληροφορῶ ὅτι εἴθε νὰ γίνηται ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων εἰς τὰ ἄλλα μέρη ὅπως ἐγένετο εἰς τὴν Λάρισαν. Ὑπάρχει ἓν τηλεγράφημα, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ἐκ μέρους ἀστῶν προσφύγων, μετὰ τῶν ὁποίων ἐκάμαμεν τὴν ἑξῆς συμφωνίαν. Ἡ συμφωνία αὐτὴ ἐγένετο ἐνώπιον ὁλοκλήρου τῆς πόλεως Λαρίσης, τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν Συλλόγων ἐπὶ παρουσίᾳ ἡμῶν τῶν πληρεξουσίων, καὶ ἐδήλωσαν κατηγορηματικῶς αὐτοὶ οἱ ἀστοὶ ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει κατορθώσωμεν διὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ μᾶς δοθῇ κλῆρος ἀστικὸς 20–50 στρεμμάτων εἴς τινα χωρία, παραιτούμεθα πάσης ἀξιώσεως ἐπὶ τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων. (Θόρυβος ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων). Ὄχι τῆς ἀποζημιώσεως τῆς συμπτύξεως, παραιτοῦνται παντὸς δικαιώματος συμπτύξεως καὶ ὄχι τῆς ἐκτιμήσεως. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἀφότου ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος περὶ συμπτύξεως οὐδεὶς πρόσφυξ ἠθέλησε νὰ ἐνοχλήσῃ ἕνα μισθωτὴν Ὀθωμανικοῦ κτήματος καὶ ἕνεκα τῆς συμφωνίας ταύτης μόλις ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τὸ νομοθετικὸν καὶ ἐξεδόθη αὐτὴ ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἀνῄρεσε τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει μου, πῶς σκέπτεται διὰ τὰ κτήματα τὰ Μουσουλμανικά, ἔκαμε τὰς ἑξῆς δηλώσεις: Τὰ κτήματα, τῶν ὁποίων οἱ μισθωταὶ εἶναι ἄποροι, δὲν θὰ ἐκπλειστηριασθῶσιν, ἀλλὰ θὰ ἀγορασθῶσι, προτιμωμένων τῶν ἐνοικιαστῶν, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὰ δὲ κτήματα τὰ μὴ συνήθη, καὶ τῶν ὁποίων οἱ μισθωταὶ εἶναι εὔποροι, θὰ ἐκπλειστηριασθῶσι.

§223Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι οὔτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δέχεται ἄλλον τρόπον ἐκποιήσεως παρὰ μόνον τὸν διὰ δημοπρασίας.

§224Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμήν, λέγω, ἡ μὲν ἐπαρχία τῆς Λαρίσης εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔχει τόσην ποσότητα θυμάτων ἀνταλλαξίμων, ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ μὴ θελήσωσι νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τηλεγράφημα ἑνὸς κυρίου Ἀξαρλῆ, ὁ ὁποῖος εἶναι πρόεδρος καὶ εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος ἄεργος καὶ ζῇ εἰς βάρος τῶν προσφύγων. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος πρόσφυξ. Ἄν ὁ κ. συνάδελφος ἤρχετο εἰς Λάρισαν, θὰ ἀντελαμβάνετο ὅτι οἱ πρόσφυγες, οἱ περισσότεροι ἀγρόται, ἔχουν ἐγκατασταθῆ καὶ μόνον τὸ πολὺ 150 ἀπομένουσιν, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἐντὸς ἑβδομάδος ἀποκαθίστανται εἰς τὰ διάφορα χωρία ὅπως καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς μᾶς διεβεβαίωσε πρό τινων ἡμερῶν. Μένουν μόνον αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες οἱ ἀστοί, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Ν. Διάταγμα καὶ ἡ σύμβασις καὶ νὰ ἀποβάλωσι 1000 ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν ὑπὲρ Πατρίδος καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπεδέχθησαν τοὺς πρόσφυγας μὲ κλάματα καὶ μὲ πόνον καὶ ἐπεριποιήθησαν τοὺς πρόσφυγας μὲ εἰλικρινῆ θλῖψιν καὶ πόνον. Καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, λέγω, εἰς ὑμᾶς, διὰ νὰ λάβητε χρυσίον ὑλικόν—διότι πρόκειται περὶ χρυσίου—διὰ νὰ τονώσητε τὴν Προσφυγικὴν Τράπεζαν, νὰ θελήσητε νὰ ἐγκαταστήσητε πρόσφυγας καὶ νὰ μειώσητε ἠθικῶς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πονοῦν καὶ θλίβονται.

§225Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Σᾶς ἐτονίσθη ἐπαρκῶς ὅτι τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς συμβάσεως δὲν καθιεροῖ καμμίαν διάκρισιν μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, εἴτε ἀπόρων εἴτε εὐπόρων· δὲν καθιεροῖ προνόμια.

§226Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει ῥητῶς ὅτι μετὰ τὴν ἔκφρασιν διὰ πλειστηριασμοῦ αἴρεται τὸ Ἐνοικιοστάσιον, δὲν κάμνει διάκρισιν.

§227Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἀπόρους τὸ αὐτὸ ἄρθρον δὲν κάμνει διάκρισιν, δηλαδὴ ὑπόκεινται εἰς τὸν κίνδυνον τῆς ἐξώσεως καὶ οἱ ἄποροι πρόσφυγες. Συνεπῶς δὲν ὑπῆρξε καμμία ἀξίωσις ἐκ μέρους τῶν προσφύγων ὅπως μὴ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ πολύτιμον αἷμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον τονίζετε ἀλλεπαλλήλως. Ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα, θὰ ληφθῇ μέτρον γενικὸν διὰ τοὺς ἀπόρους ἐφέδρους, ὡς καὶ διὰ τοὺς ἀπόρους πρόσφυγας, ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ δημιουργήσητε ἐντύπωσιν ἔχουσαν κατανάλωσιν ἐν Λαρίσῃ. (Χειροκροτήματα).

§228Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐργαζόμεθα εἰλικρινῶς διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§229Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐκτὸς τῶν προνομίων αὐτῶν, ἐκτὸς τῆς ρυθμίσεως αὐτῆς, δὲν ἠξεύρω ἂν σᾶς διέφυγεν ἡ προθεσμία ἡ ὁποία παρέχεται.

§230Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Τρίμηνος.

§231Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἑξάμηνος.

§232Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Λοιπὸν παρέχεται προθεσμία μέχρις ἓξ μηνῶν εἴτε εἰς πρόσφυγας εἴτε εἰς ἐντοπίους νὰ κατορθώσουν νὰ ρυθμίσουν τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν θέσιν. Ἑπομένως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθησαν ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα καὶ ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ ὑπὲρ τῶν γηγενῶν, δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§233Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐλήφθησαν μέτρα ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ διατί νὰ μὴ ληφθῶσι καὶ ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων; Ὑπὲρ τῶν προσφύγων διότι πρόκειται περὶ Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ διατί νὰ κάμωμεν καὶ τοὺς ἐντοπίους πρόσφυγας; Διὰ νὰ τονώσητε τὴν Προσφυγικὴν Τράπεζαν; Πρόκειται δηλαδὴ περὶ ὕλης; Σεῖς ἐχάσατε τόσα ἑκατομμύρια εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν. Δὲν πράκειται νὰ χάσητε ἓν ποσὸν διὰ νὰ τονώσητε καὶ κάμητε Σύνδεσμον ἐντοπίων καὶ προσφύγων, Σύνδεσμον ψυχικὸν πρὸς τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ κάμητε. Δὲν θέλω νὰ καταστήσητε τοὺς ἐντοπίους πρόσφυγας. Διὰ τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως ὑποβάλω πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ ἀνασταλῇ τὸ ἄρθρον 7 μέχρι τοῦ ἔτους 1927.

§234Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς σᾶς εἶπε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐτέθη τὸ ἄρθρον 7 εἰς τὴν σύμβασιν. Ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο ἀκόμη· ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον, διότι αὐτὴ ἡ περιουσία ἡ προσφυγικὴ πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὡς βάσις πρὸς ἔκδοσιν ὁμολογιῶν. Δὲν θὰ παρεῖχεν ὅμως καμμίαν πίστιν ἢ πολὺ ἠλαττωμένην ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν τὰ ἀκίνητα αὐτὰ ἦσαν περιωρισμένα μὲ ἓν μακρὸν Ἐνοικιοστάσιον, διότι ἐξ αὐτοῦ θὰ ἠλαττοῦτο ἡ ἀξία τῶν κτημάτων τούτων καὶ ἡ πίστις. Ἀγορασταὶ δὲν θὰ ὑπῆρχον πολλοί, διότι ἐλάχιστοι θὰ ἠγόραζον ἀκίνητα βεβαρημένα δι’ Ἐνοικιοστασίου. Ἄρα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν οὐδὲ καὶ τὸ δάνειον τῶν ὁμολογιῶν νὰ ἐκδοθῇ μὲ ἠλαττωμένην τὴν πίστιν. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ληφθῇ αὐτὴ ἡ πρόνοια. Καὶ ἐγὼ εἰς τὸ Ν. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶχα ἐκδώσει, περιελάμβανον αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀπαραίτητος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τόσον ἄμεσος ὁ κίνδυνος τῆς ἐκτοπίσεως τῶν ἐνοίκων καὶ τῶν καταστηματαρχῶν, διότι θὰ κρατηθῇ κάποια σειρὰ κατὰ τὴν ἐκποίησιν. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν θὰ δοθῇ κάποια εὐρύτης, θὰ προτιμηθοῦν βεβαίως τὰ κινητὰ τὰ μεγαλύτερα καὶ τὰ μᾶλλον προσοδοφόρα, τὰ ὁποῖα συνήθως κατέχονται ἀπὸ εὐπόρους καὶ ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μετέλθῃ κάποιαν ἐπιείκειαν. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων τῆς Λαρίσης. Ἐνθυμεῖσθε, κ. συνάδελφε, ὅταν μετέβην εἰς Μακεδονίαν, ὅτι ἔλαβον ἓν τηλεγράφημα ὅτι θὰ ἔλθῃ κάποια Ἐπιτροπὴ προσφύγων καὶ ἐμπόρων καὶ πῶς μοὶ ἐτηλεγραφήσατε νὰ τοὺς δεχθῶ καὶ νὰ ἐξετάσω τὰ αἰτήματά των σχετικῶς μὲ τὴν σύμβασιν. Ἦλθε μάλιστα καὶ ὁ κ. Νομάρχης. Ἀπεκόμισα τὴν ἀρίστην ἐντύπωσιν διὰ τὴν μετριοπάθειαν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον οἱ πρόσφυγες πρὸς ἐμέ. Ἐν ἐπιγνώσει τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐντοπίων μοὶ εἶπον ὅτι ἀναγνωρίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἓν κοινωνικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἐκτοπισθοῦν ἀμέσως ὅλοι οἱ καταστηματάρχαι οἱ ἐντόπιοι καὶ δι’ αὐτὸ μὲ παρεκάλεσαν — καὶ ἦσαν ὅλοι σύμφωνοι — νὰ ληφθῇ κάποιο ἄλλο μέτρον, νὰ δημιουργηθῇ μία ἄλλη ἐγκατάστασις δι’ αὐτούς. Δὲν εἶναι ὀρθὸν λοιπὸν νὰ λέγεται, δὲν τὸ εἴπετε σεῖς, ἀλλ’ ἄλλοθεν ἠκούσθη, ὅτι οἱ πρόσφυγες ἔχουν μεγάλας ἀξιώσεις, διότι ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἔκαμε τὴν ἀρίστην ἐντύπωσιν ἡ στάσις τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖον ἀνεγνώριζον ὅτι δὲν ἤθελον νὰ ἐκτοπίσουν τοὺς ἐντοπίους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§235Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Παρ’ ὅλην τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω, ὅτι πρέπει ἡ περιουσία ἡ προσφυγικὴ νὰ εἶναι ἀπαραβίαστος, ἐν τούτοις εἰς τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης τὸ ζήτημα προβάλλεται ὡς κοινωνικόν, διότι εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Λαρίσης ὅλα τὰ καταστήματα κατὰ μέγα μέρος εἶναι δυστυχῶς περιουσία τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων. Ὑποβάλουν οἱ γηγενεῖς τὸ ἐρώτημα· εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ θυσιάσωμεν τὰ πάντα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀδελφῶν μας, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦμεν κατὰ ποίαν λογικὴν ἡμεῖς νὰ ἀποξενωθῶμεν τῶν εὐεργετημάτων τοῦ Ἐνοικιοστασίου καὶ ἐξωσθῶμεν ἀπὸ τὰ καταστήματά μας, διότι ἔτυχεν αὐτὰ νὰ ἀνήκουν εἰς Μουσουλμάνους καὶ νὰ γίνωμεν ἡμεῖς πρόσφυγες. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τίθεται ὡς ἑξῆς· νὰ ἀπολαύσωμεν καὶ ἡμεῖς τοῦ εὐεργετήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνει ὅλη ἡ Ἑλλάς. Ἐπειδὴ εἴμεθα, ἔτυχε νὰ εἴμεθα, ἐνοικιασταὶ κτημάτων Ὀθωμανικῶν, πρέπει νὰ ἐξωσθῶμεν καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ποῦ νὰ στεγασθῶμεν; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν λυποῦμαι ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀγαπητὸν ἐκ Λαρίσης συνάδελφον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐν Λαρίσῃ δὲν ἀπεκατεστάθησαν ἀκόμη ὁριστικῶς· ἐγένετο μία ἀπόπειρα μερικῆς ἀποκαταστάσεως ἐπὶ κτημάτων ἀπαλλοτριωθέντων, ἀλλ’ ἀπεκατεστάθησαν μερικῶς ὀλίγαι οἰκογένειαι. Ἐκ τῶν 800 οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐν Λαρίσῃ, ἀποκατεστάθησαν μόλις 150–200, λαμβάνοντες πρόνοιαν καὶ προλαμβάνοντες πᾶσαν διένεξιν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων ἀγροτῶν, παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ διαθέσῃ ἀνώτερον ὑπάλληλον, μετὰ τοῦ ὁποίου μετέβημεν ἐπὶ τόπου, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἀκριβῶς μελλούσας διενέξεις γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ ἐκανονίσαμεν τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οἱ πρόσφυγες....

§236ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἔγινεν αὐτό;

§237Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχουν ἐν μέρει δίκαιον, ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν ἀποκατεστάθησαν τελείως ἐν Λαρίσῃ λόγῳ τῆς ὑπάρξεως τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ὑπεβάλαμεν τὸ πόρισμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἤδη περιμένομεν νὰ ἀποδοθοῦν καὶ τὰ ὑπόλοιπα τῶν κτημάτων οὕτως ὥστε ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων θὰ εἶναι κατὰ τὸ δυνατὸν πλήρης. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀνέκοψε τὸ ἔργον της λόγῳ τῆς ἐλλείψεως χρημάτων, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ ἀποκατάστασις θὰ προχωρήσῃ. Τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἀποκατεστάθησαν ὅλοι οἱ πρόσφυγες ἐν Λαρίσῃ καὶ μένουν ἀκόμη συσσωρευμένοι εἰς τὰς ἀποθήκας εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν.

§238Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, κ. Πρόεδρε. Τὰ 50 αὐτὰ καταστήματα κατέχονται ἀπὸ μεγαλεμπόρους.

§239Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ὄχι ἀπὸ μεγαλεμπόρους· ἀπὸ μικρεμπόρους.

§240Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅταν τὰ κτήματα αὐτὰ ἐκποιηθῶσιν, οἱ πρόσφυγες δὲν θὰ τὰ πάρουν· θὰ τὰ πάρητε πάλιν σεῖς. Λοιπὸν ποία εἶναι ἡ μεγάλη δυσκολία καὶ ποῖον τὸ ἀδίκημα τὸ μεγάλο, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐξαιροῦνται τοῦ Ἐνοικιοστασίου; Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ἀδίκημα, διὰ τὸ ὁποῖον διαμαρτύρεσθε μέχρις ἑβδόμου οὐρανοῦ;

§241Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε; Κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἐν τῷ νομῷ Λαρίσης ἀρκεταὶ οἰκογένειαι ἀγροτικαὶ δὲν ἔλαβον οὐδὲ κλῆρον, ἄλλοι δὲ εὑρίσκονται ἐν ὑπαίθρῳ καὶ ζῶσιν ὑπὸ πλέον ἢ ἀνθυγιεινὰς συνθήκας.

§242Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ συστήσω συνεπείᾳ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου καὶ ὅλων τῶν ἐπαγγελματιῶν, οἱ ὁποῖοι ἔκλεισαν τὰ καταστήματά των καὶ ἔγινεν ἓν πολυπληθέστατον συλλαλητήριον, εἶναι νὰ συστήσωμεν—ὅπως μᾶς παρακαλοῦσιν—ὅπως ἀνασταλῇ τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Διάταγμα τὸ νομοθετικόν. Τὴν σύμβασιν δὲν τὴν ἐπεξειργάσθη ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ μία Ἐπιτροπὴ κοινοβουλευτική, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν ἐντολὴν διὰ ψηφίσματος ἐκ μέρους τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ ἡ ὁποία Ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα ὅλων τῶν γηγενῶν καταστηματαρχῶν, ἀλλ’ ἠθέλησεν ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ ἐκπλειστηριάσῃ τὰ καταστήματα διὰ νὰ μεταβιβασθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ παρακαλέσω, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ τροποποιηθῇ καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως ἀναστέλλεται μέχρι τοῦ 1927, ὅτε λήγει καὶ τὸ Ἐνοικιοστάσιον.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τῇ 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.15′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.15′ μ. μ.)

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Α. Ὡρολογόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§245Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνήκω, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς ὁμάδα ἐκ τῶν φίλα φρονουσῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μὲ κωλύει νὰ ἀποδώσω τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ὑπὸ πολλῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἀνεπτύχθησαν πολλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἤμην, κύριοι, ἄντικρυς πρὸς τὴν ἀλήθειαν εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ δὲν ὡμολόγουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών της ἔπραξεν ἱκανὰ ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ πρέπει ἐπίσης νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ προσφυγικῇ της πολιτικῇ παρεῖδε καὶ πολλὰ ἄλλα γενικωτέρας καὶ κεφαλαιώδους σημασίας ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐλεγχθῇ. Ὑπάρχουσι ζητήματα γενικῆς φύσεως ἀφορῶντα τὴν ὅλην ἐποικιστικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἰδιαίτερα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπίσης θὰ ἀσχοληθῶμεν. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἠσχολήθη εἰς τόσα ἄλλα ζητήματα ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας—καὶ πολὺ δικαίως—παραδόξως δὲν ἠθέλησεν ἢ παρέλειψε νὰ ἀσχοληθῇ καὶ ἐπὶ ἄλλων συναφῶν ζητημάτων ἀφορώντων τὸν ἐντόπιον πληθυσμόν. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι ὁ ἐντόπιος πληθυσμός, ἰδίως τῶν Ν. Χωρῶν, εἶχε πλείστας ὅσας συναλλαγὰς μετὰ τῶν ἀποδημησάντων Μουσουλμάνων. Καὶ πρῶτον ὑπάρχουσιν ἀπαιτήσεις ἐγχειρόγραφοι στηριζόμεναι ἄλλαι μὲν εἰς δημόσια ἔγγραφα, ἄλλαι δὲ ἐπὶ γραμματίων καὶ ἄλλαι ἐπὶ διαφόρων ἰδιωτικῶν ἐγγράφων. Διὰ πάσας τὰς ἀπαιτήσεις αὐτὰς ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω οὐδὲν ἐξασφαλιστικὸν μέτρον ἐλήφθη μέχρι τοῦδε.

§246Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀπεφασίσθη.

§247Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη τέλος πάντων συγκεκριμένως. Τοὐλάχιστον ἐγὼ οὐδὲν μέτρον εἶδον ἐξασφαλίζον τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ ἐντόπιος πληθυσμὸς κατὰ τῶν Μουσουλμάνων.

§248Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὰ ἀστικὰ κτήματα. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἠσφαλισμένων δι’ ἐμπραγμάτων ἀσφαλείας. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς ἄλλας τὰς ἐγχειρογράφους ἀπαιτήσεις τὰς μὴ ἠσφαλισμένας, δὲν ἔφθασεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀπόφασιν, μολονότι πρὸ πολλοῦ ἔχει διορισθῆ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατήρτισε μελέτην ἀξίαν λόγου, ἐγὼ ὅμως δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰς ὑποδείξεις ὅλας τῆς Ἐπιτροπῆς.

§249Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἔλυσε τὸ ζήτημα τῆς ὑποθήκης δι’ ἀποφάσεώς της. Ἡ ἀπόφασίς της ἀποτελεῖ νόμον διὰ τὰς Κυβερνήσεις. Τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον.

§250Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πῶς θὰ εἶναι λελυμένον; Ἄν τὰ κτήματα ἐπωλοῦντο καὶ μετεβιβάζοντο εἰς πάντα ἀγοραστήν, πῶς θὰ ἦτο λελυμένον; Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἔχομεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κτήματα πωλούμενα μεταβαίνουσιν εἰς τὸν ἀγοραστὴν ἐλεύθερα. Ἑπομένως οὐχὶ ἐκ τῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς συμβάσεως μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξασφαλίζονται. Ἄν δὲν ἐλαμβάνομεν τὰ ἐσωτερικὰ ἐκεῖνα μέτρα, δὲν ἔχει σημασίαν ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ συμπληρῶ ὅτι καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἐφόσον ἐλάβομεν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, δὲν μᾶς ἐχρειάζετο ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§251ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐφόσον ὑπάρχουν ἀποφάσεις δι’ ἐνυποθήκους ἐξασφαλίσεις, αὐταὶ πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν.

§252Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἠσφαλισμένοι δι’ ἐμπραγμάτου ἀσφαλείας.

§253Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐνυποθήκους ἀπαιτήσεις καὶ τὰς οἱασδήποτε ἐχούσας ἐμπράγματον ἀσφάλειαν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἂν καὶ ἀορίστως ἐν τῇ συμβάσει ἀναφέρεται, ὅτι ὁπωσδήποτε ἐξασφαλίζονται αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ἐντοπίων. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα προκειμένου περὶ ἀπαιτήσεων, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο συντηρητικὴ κατάσχεσις καὶ δι’ ἃς δὲν ἐξεδόθη δικαστικὴ ἀπόφασις, ἀπαιτεῖται οἱαδήποτε ἄλλη διεξαγωγὴ δίκης διὰ νὰ πληρωθῇ ὁ ἔχων δικαίωμα ἀπαιτήσεως ἐναντίον Μουσουλμάνων ἀνταλλαγέντων; Εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς συμβάσεως προκύπτουν, διότι θὰ ὑφίσταται διαρκὴς ἀγὼν μεταξὺ Τραπέζης καὶ δανειστοῦ.

§254Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι ἡ Τράπεζα διαδέχεται τὸν ὀφειλέτην εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ ἑπομένως θὰ ἔχῃ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον θὰ εἶχε καὶ ὁ ὀφειλέτης Ὀθωμανός.

§255Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μοὶ γεννᾶται ἐπίσης, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, εὐλόγως ἡ ἀπορία κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἀσφαλισθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι ἐκεῖνοι δανεισταί, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανὲν ἔγγραφον εἰς τὰς χεῖράς των, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὑπῆρχον πολλοὶ καταστηματάρχαι τῆς ἀγορᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευαν τοὺς Τούρκους, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν των ὅτι ἔχουν ἠσφαλισμένην τὴν ἀπαίτησίν των διὰ τῆς ἀκινήτου περιουσίας τὴν ὁποίαν εἶχον, καὶ τοὺς ἐπίστευαν ὑπολογίζοντες ὅτι θὰ ἐλάμβανον τὰ εἰς αὐτοὺς ὀφειλόμενα, ὅταν οἱ Ὀθωμανοὶ θὰ ἐσύναζον τὴν ἐσοδείαν των. Αὐτοὶ λοιπόν, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς θὰ ἐξασφαλισθοῦν; Περιμένω ἐπ’ αὐτοῦ μίαν δήλωσιν κατηγορηματικὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§256Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἧς Γεωργίας). Πλὴν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἠσφαλισμένων δι’ ἐμπραγμάτου ἀσφαλείας, περὶ τῆς τύχης τῶν λοιπῶν ἀπαιτήσεων δὲν ἔχει καταλήξει ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἀποκρυσταλλώσει ὡρισμένας ἀποφάσεις.

§257Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς συζητήσεως μᾶς ταλαιπωρεῖ. Αὐτὰ ἠδύναντο νὰ λεχθοῦν εἰς τὸ Γραφεῖον.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾶ ἐμέ. Ἄν τὰ λεχθέντα εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος, εἶναι ἔργον ἰδικόν μου.

§259Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν γνωρίζομεν τί ζητεῖτε.

§260Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, διότι εἶναι ἀλληλένδετον μὲ τὸ ζήτημα τῶν Βουλγάρων, οἱ ὁποῖοι ἀνεχώρησαν εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐνδιαφέρει παρὰ πολύ.

§261Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί δὲν τὰ εἰσεπράξατε ἀπ’ αὐτούς;

§262Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀφοῦ δὲν τὰ ἔδιδον, πῶς νὰ τὰ εἰσπράξωμεν;

§263Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συνεχείᾳ, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, γεννᾶται καὶ τὸ ἐρώτημα: Οἱ ἔχοντες ἐμπράγματον ἀσφάλειαν ἐπὶ περιουσίας ἀνταλλαξίμων, πότε θὰ πληρωθοῦν τὰς ἀπαιτήσεις των;

§264Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μετὰ τὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων τῶν ἀσφαλιζόντων τὰς ἀπαιτήσεις των.

§265Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε τότε θὰ κανονισθῇ καὶ ὁ τρόπος τοῦ Διατάγματος;

§266Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ κρατήσῃ τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ἐνυποθήκους ἡ Τράπεζα καὶ θὰ πληρώσῃ τοὺς δικαιούχους. Πῶς πληρώνονται οἱ δικαιοῦχοι εἶναι γνωστόν. Θὰ ὑπάγῃ ὁ δικαιοῦχος δικαστικῶς νὰ πάρῃ τὰ χρήματά του.

§267Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Γεννᾶται ἐπὶ πλέον καὶ ἕν ἄλλο ἐρώτημα: Αἱ ἀπαιτήσεις αἱ ὁποῖαι ἦσαν εἰς χρυσόν, εἰς ποῖον νόμισμα θὰ πληρωθοῦν;

§268Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουν τὰ ζητήματα αὐτὰ μὲ τὰ προσφυγικά;

§269Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως σχετικὰ μὲ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, διότι ἐν τῇ λύσει τοῦ ἑνὸς ἔγκειται καὶ ἡ τοῦ ἄλλου. Ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ καὶ σοβαρώτερον, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας; διὰ τὸ ὁποῖον δυστυχῶς μέχρι σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν ἀπόφασιν ἢ τοὐλάχιστον, μολονότι ἔλαβεν ἐντολὴν ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, δὲν προέβη εἰς τὴν λύσιν, ἐνῷ εἶχε τοιαύτην ἐντολήν. Πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι, περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν ἐν ταῖς Ν. Χώραις. Εἶναι ζήτημα πολὺ παλαιὸν αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἠσχολήθη καὶ ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις καὶ μάλιστα τότε εἶχον ἐλέγξει τὸν τότε Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ ἔρχεται τώρα ἡ σειρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις προώθησε τὸ ζήτημα. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἠσχολήθη καθόλου μὲ τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον τόσον ἐνδιαφέρεται ὁ πληθυσμὸς τῶν Νέων Χωρῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι τόσον ἁπλοῦν κατὰ τὴν γνώμην μου, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἐκποδὼν κάθε ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν μὴ πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐδόθη πλήρης ἐξουσία νὰ τὸ λύσῃ κατὰ τὰς διακοπάς, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω διατί δὲν προήγαγε τὸ ζήτημα, μολονότι τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὲ εἶναι ἐντελῶς λελυμένον, διότι ὑπάρχει τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 26ης Ἀπριλίου 1923 τῆς Ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὸν τρόπον καθ’ ὃν αἱ ἄτακτοι ἀγοραπωλησίαι ἠδύναντο νὰ κυρωθῶσιν. Ἀλλὰ θὰ ἐξηγήσω κατωτέρω κατὰ ποῖον τρόπον αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐξέδωκαν ἀποφάσεις, δι’ ὧν ἐκήρυξαν κυρωτέας τὰς διαφόρους συμβάσεις. Ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἠρύσθην ἐκ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, κύριοι συνάδελφοι, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐκτάσεις τὰς ὁποίας ἀφοροῦν αἱ ἄτακτοι ἀγοραπωλησίαι, πρόκειται περὶ 20.000 μόνον στρεμμάτων γῆς. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἐκείνη ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν ἠγόρασαν ἀτάκτως οἱ ἐντόπιοι πληθυσμοὶ καὶ διὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ὁποίας ἐνδιαφέρονται χιλιάδες πτωχῶν βιοπαλαιστῶν. Τουλάχιστον αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐδόθησαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου.

§270ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα;

§271Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ὑπὸ τῶν πρωτοδικειακῶν Ἐπιτροπῶν. Τώρα, ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἄτακτοι ἀγοραπωλησίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς κύρωσιν, δὲν γνωρίζω. Ἴσως εἶναι 20, 30 καὶ 50 ἀκόμη χιλιάδες στρεμμάτων, ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπερβάλλουν τὰς 50 χιλιάδας στρέμματα γῆς ὅσα ἠγοράσθησαν δι’ ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν.

§272Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δυστυχῶς εἰς μεγίστην κλίμακα ἔχει ἀνέλθει εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ὅλη ἡ περιφέρεια Καϊλαρίων εἶναι ἐξηγορασμένη ἀπὸ Τούρκους δι’ ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν.

§273Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ Πρωτοδικεῖον Κοζάνης εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Συμφώνως πρὸς τὸ Διάταγμα τοῦ 1923 ἔπρεπε αἱ τοιαῦται ἀγοραπωλησίαι νὰ ὑποβληθοῦν πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν τοῦ οἰκείου Πρωτοδικείου. Ἐφόσον συνεπῶς δὲν ὑπεβλήθησαν καὶ δὲν ἐξητάσθησαν ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον, εἶναι ἀνύπαρκτοι. Ὁπωσδήποτε, ἂν πρόκειται διὰ 20 ἔστω καὶ 50 χιλιάδας στρέμματα γῆς, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀσήμαντος θυσία ἐκ μέρους τοῦ Κράτους νὰ τὰ ἀγοράσῃ καὶ νὰ ἀποζημιώσῃ τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Μάλιστα ἐν ἀνάγκῃ νὰ τὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος προκειμένου νὰ λυθῇ ὁ γόρδιος δεσμὸς τῶν διαφορῶν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων· διότι νομίζω ὅτι, ἂν αἱ σχέσεις ἐντοπίων καὶ προσφύγων εἶναι ἁρμονικαί, θὰ ἔχωμεν πολὺ περισσότερον κέρδος.

§274Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν, κ. συνάδελφε. Οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι διαπιστώσαντες ὅτι τὸ σοβαρώτερον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγεννήθησαν αἱ διαφοραὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων ἦτο τὸ ζήτημα τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν, ἐπελήφθησαν πρὸ πολλοῦ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ συστήσῃ μικτὴν Ἐπιτροπήν, κατόπιν τῆς εἰσηγήσεως ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀναθέσῃ τὴν σχετικὴν εἰσήγησιν.

§275Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§277Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ ἔκθεσις ἐγένετο καὶ διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ μόνον ἡ ἔλλειψις ἐνδιαφέροντος καὶ ἡ μὴ ἐπίγνωσις τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας κατεδίκασαν εἰς ἐκκρεμότητα μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς τὸ πρόβλημα τοῦτο.

§278Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν.

§279Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατώρθωσε διακόπτων ὁ κ. συνάδελφος νὰ εὕρῃ τὴν μὴ ἐπιμονὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Τὸ ζήτημα τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον, χωρὶς πραγματικῶς νὰ ἀντιπροσωπεύῃ μέγα μέρος τῆς προσφυγικῆς περιουσίας, εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ζητημάτων τῶν εὐπαθῶν, τὰ ὁποῖα ἐνδεχόμενον νὰ γεννήσουν προστριβὰς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Ὑπάρχει Ν. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἦτο ἀόριστον. Εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας περὶ τὰς χιλίας ἀποφάσεις πρωτοδικειακαί, ἐγκρίνουσαι κατὰ τὸ πλεῖστον τὰς ἀτάκτους ταύτας ἀγοραπωλησίας. Ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εὑρέθην εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν ἵνα προβῶ εἰς ἐφαρμογήν του, ὥστε καλύτερον νὰ ὑπῆρχεν εἷς κανών, ὁ ὁποῖος νὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, χωρὶς νὰ εὑρεθῶ εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ ἐπικυρώσω ἁπάσας ἢ νὰ τὰς ἀκυρώσω. Αἱ ἀπόψεις δὲ τῶν ἐντοπίων πληρεξουσίων ἀπεῖχον πολὺ τῶν ἀπόψεων τῶν προσφύγων πληρεξουσίων. Εἶχον ἓν ἔγγραφον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία μοὶ ἐφίστα τὴν προσοχὴν καὶ μοὶ ὑπεδείκνυε ποίας περίπου ἔπρεπε νὰ κυρώσω δικαιοπραξίας. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι δὲν ἔπρεπε καμμίαν νὰ ἐπικυρώσω. Νὰ ἀνεχθῶ μόνον τινὰς χωρὶς νὰ τὰς ἐπικυρώσω.

§280Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Διαμαρτύρομαι.

§281Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπεῖχον πολὺ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς αἱ ἀπόψεις τῶν ἐντοπίων πληρεξουσίων. Παρεκάλεσα τὸν πρόεδρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ σχηματίσῃ μικτὴν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἐντοπίων καὶ Μακεδόνων πληρεξουσίων — διότι τὴν Μακεδονίαν ἐνδιαφέρει τὸ ζήτημα — ἡ ὁποία νὰ συμβιβάσῃ τὰς διεστώσας ἀπόψεις, μοὶ ἐπέδωκε δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν διακοπῶν ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον περιέχει τὰς ἀντιλήψεις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν κατορθώσαμεν κατὰ τὸ ὑπολειπόμενον ὀκταήμερον διάστημα, τὸ ὁποῖον εἴχομεν, νὰ συνέλθωμεν μὲ τὴν Ἐπιτροπήν. Δὲν μᾶς ἐδόθη ὁ καιρός, δὲν μᾶς ἔμεινεν ὁ ὁλικὸς χρόνος ἵνα κυρώσωμεν τὴν συμφωνίαν αὐτήν. Δὲν ἐπέμεινα δὲ εἰδικῶς, διότι κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκδόσεως Ν. Διατάγματος, διότι αἱ πλεῖσται τῶν ἀποφάσεων τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἠδύναντο νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ διοικητικῶς διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐν τῇ ἀσκήσει τοῦ δικαιώματος τῆς κυρώσεως.

§282Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὰς ἐφήρμοσεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§283Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως θὰ ἐκδώσῃ ἐγκυκλίους καὶ θὰ καλέσῃ τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ προσαγάγωσι τὰ συμπληρωματικὰ πιστοποιητικά, ἵνα ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του.

§284Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναμφίβολον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μεταξὺ τῶν ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν ὑπάρχουν πολλαὶ πολὺ ἄτακτοι, δηλαδὴ εἰκονικαὶ καὶ προχρονολογημέναι, αἱ ὁποῖαι συνετάχθησαν τώρα ἐπὶ τῇ ἐπικειμένῃ ἀναχωρήσει τῶν Τούρκων ὅτε διάφοροι ἐπιτήδειοι εὑρῆκαν παλαιὰ χαρτόσημα καὶ κατώρθωσαν νὰ κάμουν τοιαύτας ἀγοραπωλησίας, τὰς ὁποίας καὶ παρουσίασαν εἰς τὰς πρωτοδικειακὰς Ἐπιτροπὰς πρὸς κύρωσιν. Καὶ ἐπέτυχον τὴν κύρωσιν, διότι παρουσιάσθησαν ψευδομάρτυρες οἱ ὁποῖοι ἐβεβαίωσαν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πραγματικῶν πωλήσεων, ἐνῷ ὑπάρχουσι πληροφορίαι ὅτι εἴς τινας περιφερείας αἱ εἰκονικαὶ αὗται πράξεις φθάνουσι καὶ μέχρι 50%.

§285Π. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Δὲν θὰ εἶναι παραπάνω ἀπὸ 15%.

§286Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον προβῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ὑποβληθεισῶν πρὸς κύρωσιν σχετικῶν ἀποφάσεων, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἔρευνα διοικητικὴ καὶ πρὸς τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ συσταθῇ μία Ἐπιτροπή.

§287Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔγινεν Ἐπιτροπὴ καὶ ἐξέδωκε τὰς ἀποφάσεις. Ἐγὼ δικάζω κατ’ ἔφεσιν.

§288Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινε παρὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐμβαθύνουν εἰς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων. Ἔγινε παρὰ τῆς πρωτοδικειακῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐντὸς ἡμισείας ὥρας ἔκρινε 50 ὑποθέσεις. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἦτό ποτε δυνατὸν νὰ ἀνακαλυφθῇ εὐκόλως ποῖαι καὶ πόσαι ἐξ αὐτῶν ἦσαν αἱ εἰκονικαί; Δι’ αὐτὸ εἶναι παρακεκινδυνευμένον νὰ θελήσητε ἀπὸ τὰς Ἀθήνας νὰ τὸ λύσητε. Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν ἑκασταχοῦ πρόεδρον τῶν Παμπροσφυγικῶν Συλλόγων μὲ ἕνα ἐντόπιον παράγοντα καὶ νὰ προστεθῇ καὶ ἓν τρίτον πρόσωπον ἐκ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία πολὺ θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν ὀρθῆς κρίσεως ἐκ μέρους σας.

§289Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν σας.

§290Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ταχεῖαν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου συνηγορεῖ καὶ ὁ λόγος ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ Τοῦρκοι καὶ διὰ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἐπώλησαν, διότι θὰ φθάσῃ νὰ ζητήσουν καὶ δι’ αὐτὰ ἀποζημίωσιν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ συμφέρει ἀπὸ πάσης ἀπόψεως νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, ὥστε οἱ Ὀθωμανοὶ νὰ εὑρεθοῦν πρὸ τετελεσμένου γεγονότος. Ἀλλά, κύριοι, αὐταὶ αἱ ἄτακτοι ἀγοραπωλησίαι συντελοῦν εἰς τὸ νὰ ὑπάρχῃ μία ὑπερδιέγερσις παρὰ τῷ ἐντοπίῳ πληθυσμῷ. Σημειωτέον δὲ ὅτι πολλὰ ἐκ τῶν κτημάτων τούτων τὰ κατέχουν ἀκτήμονες γεωργοί, εἰς τοὺς ὁποίους, ἐνῷ θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ χωρὶς νὰ εἶχε προηγηθῆ ἀγοραπωλησία, νὰ παραχωρηθοῦν, ἐν τούτοις, λόγῳ τοῦ ὅτι τὰ ἠγόρασαν δι’ ἀτάκτου ἀγοραπωλησίας, ὁ Ἐποικισμὸς δὲν τοὺς τὰ ἀναγνωρίζει καὶ συμβαίνει τὸ ἄτοπον, ὥστε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἠγόρασαν νὰ παίρνουν γαίας καὶ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν νὰ ἀφαιρῶνται αἱ γαῖαι, καίτοι εἶναι ἀκτήμονες, ὁσάκις παρουσιάζεται ἀγοραπωλησία ἄτακτος. Καὶ ὅμως, τοὐλάχιστον προεκλογικῶς, ὑπεσχέθημεν ὅτι τὴν γῆν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν οἱ ἐντόπιοι ἐκαλλιέργουν μέχρι τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Τούρκων, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπὸ πρὶν εἴτε ὡς κολλῆγοι εἴτε ὡς καλλιεργηταί, δὲν θὰ τὴν χάσουν. Ἐν τούτοις αὐτὴν τὴν γῆν τὴν βλέπουν ἀφαιρουμένην, ἔστω καὶ ἂν κατείχετο εἴτε μὲ ἰδιωτικὰ ἔγγραφα εἴτε ὑπὸ κολληγικὴν ἰδιότητα εἴτε μὲ πολυχρόνιον μίσθωσιν παρ’ αὐτῶν.

§291Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχουν ἐκδοθῆ διαταγαί, κατὰ τὰς ὁποίας, προκειμένου περὶ ἀτάκτων ἀγοραπωλησιῶν τυχουσῶν τῆς πρωτοβαθμίου ἐγκρίσεως, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐκτάσεως γῆς μικρᾶς καὶ ἀγοραστοῦ ἀκτήμονος νὰ γίνεται ἀνεκτὸς καὶ σεβαστὸς ἐν τῇ κατοχῇ ὁ ἀγοραστής, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως θὰ δικαιωθῇ κλήρου, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἀποφάσεως. Ἐπίσης καὶ ἐν ἀμφισβητήσει κυριότητος ἄλλης, οἷον εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Μακεδὼν ἰσχυρίζεται ὅτι ὡρισμένη μικρὰ ἰδιοκτησία ἀνήκει εἰς αὐτόν. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐπίσης ἔχω δώσει διαταγήν, ἐν ἀμφιβολίᾳ, νὰ κρίνεται ἐπιεικῶς τὸ ζήτημα ὑπὲρ τοῦ ἀκτήμονος ἐντοπίου, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἐδώσατε προεκλογικῶς, ὅτι ἡ γῆ τὴν ὁποίαν κατέχει ὁ ἀκτήμων Μακεδὼν ὡς μισθωτὴς ἢ κολλῆγος, ἡ γῆ αὐτὴ θὰ μείνῃ εἰς αὐτόν.

§292Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἐδώσαμεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ὁ ἐπίσημος ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως.

§293Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ ὁ δώσας αὐτὴν νὰ ἔλθῃ νὰ τὴν τηρήσῃ· διότι ἐγὼ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν τηρήσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν εἶναι ὅτι βεβαίως θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ στενοχωρηθῶμεν, διότι τὴν γῆν τὴν ὁποίαν ἐκαλλιέργουν πρὸ τοῦ πολέμου 300 χιλιάδες πληθυσμοῦ, σήμερον τὴν καλλιεργοῦν 450 χιλιάδες.

§294Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὴν σειράν μου θὰ ἐρωτήσω καὶ ἐγώ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας: Ἐντόπιοι πτωχοὶ ἀκτήμονες, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἰδίαν περιουσίαν 20 στρεμμάτων καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ γεωργικοῦ των κλήρου ἠναγκάσθησαν νὰ ἐνοικιάσουν εἴτε ἐπὶ πληρωμῇ εἴτε ὁπωσδήποτε 8 ἢ 10 στρέμματα τουρκικά, κατὰ τίνα τρόπον εἶναι ἐπιτετραμμένον, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἀφαιρέσωμεν αὐτὰ τὰ ὀλίγα στρέμματα διὰ νὰ τὰ παραδώσωμεν εἰς ἄλλους, καὶ μάλιστα ἐντοπίους; Ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω πολλὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν περιφέρειάν μου. Εἰς ἓν χωρίον κάποιος εἶχεν 20 στρέμματα καὶ 8 ἐνοικιασμένα. Ἔρχεται αὐταρχικώτατα ὁ Ἐποικισμὸς καὶ τοῦ ἀφαιρεῖ τὰ 8 στρέμματα καὶ τὰ κατανέμει εἰς ἄλλους δῆθεν ἀκτήμονας ἐντοπίους, εἰς τρόπον ὥστε, ἐνῷ καταστρέφει τὸν ἀρχικὸν ζευγίτην, κατ’ οὐδένα τρόπον συντελεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως καὶ τῶν ἄλλων δῆθεν ἀκτημόνων. Διότι δυστυχῶς αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ προϊσταμένου τοῦ Ἐποικισμοῦ Καστορίας, ἑνὸς ὀνομαζομένου Τομαρᾶ, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ ἐδολοφόνησεν, ἐπαιρόμενος μάλιστα δημοσίᾳ διὰ τὸ κατόρθωμά του, τοὺς περισσοτέρους πρόσφυγας τῆς Λεπαινοῦς (Μεσολογγίου), τύχῃ κακῇ ἐστάλη εἰς Μακεδονίαν διὰ νὰ ἀποτελειώσῃ καὶ ἐντοπίους καὶ Πρόσφυγας. Σχετικῶς μὲ τὴν ἀκατονόμαστον διαγωγὴν καὶ ἀξιοθρήνητον πολιτικὴν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ ἐστάλη ἀναφορὰ καὶ ἰδική μου καὶ τῶν προσφυγικῶν Συλλόγων καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἦλθον δὲ τρεῖς ἐπιθεωρηταί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ κ. Γερακάρης, ἀπὸ τοὺς ὁποίους διεπιστώθη ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φύγῃ ἀμέσως ἀπὸ ἐκεῖ, διότι, τὸ τονίζω, ἡ πολιτική του εἶναι ἀντεθνικὴ καὶ ἀξιοθρήνητος.

§295Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι κρατικὸς ὑπάλληλος;

§296Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· καὶ τὸν προηγάγετε ἀπὸ γραμματέα βʹ τάξεως εἰς εἰσηγητήν.

§297Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ εἴπῃ τότε ὅτι ἡ ὑπηρεσιακὴ ἔρευνα δὲν ἀπέδειξε τίποτε.

§298Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια καθ’ ὃν τρόπον τὴν διενεργεῖτε. Θὰ ἔπρεπε νὰ στέλλετε ἀμέσως, μόλις σᾶς τηλεγραφοῦν, καὶ ἕνα ἐπιθεωρητὴν καὶ ὄχι νὰ ἐπαφίεσθε νὰ ζητῆτε πληροφορίας παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἐλεγχομένου ὑπαλλήλου.

§299Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν σὲ κάθε τηλεγράφημα ἐστέλλομεν καὶ ἕνα ἐπιθεωρητήν, τότε τί θὰ γίνῃ;

§300Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ὅλαι αἱ φωναὶ καὶ αἱ διαμαρτυρίαι καὶ τῶν ἀδικουμένων πολιτῶν καὶ τῶν πληρεξουσίων γίνονται εἰς μάτην εἰς τὸν μακάριον αὐτὸν Τόπον καὶ οὐδεμία δίδεται εἰς αὐτὰς σημασία, ὅπως βεβαίως καὶ ὑμεῖς, κ. Ὑπουργέ, δὲν δίδετε σημασίαν. Σᾶς λέγω ἐν τούτοις ἐν εἰλικρινείᾳ ὅτι αἱ πληροφορίαι καὶ τοῦ τυχόντος κλητῆρος ἀκόμη οἱασδήποτε ὑπηρεσίας εἶναι πολυτιμότεραι διὰ σᾶς, παρὰ οἱαδήποτε ἄλλη πληροφορία πληρεξουσίου, καὶ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§301Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ διαμαρτυρηθῶ· τοὐναντίον δίδω πολλὴν προσοχὴν καὶ δεικνύω ὅσην μοὶ εἶναι δυνατὸν προθυμίαν εἰς τὰς αἰτήσεις ὅλων τῶν πληρεξουσίων, ἀνεξαρτήτως μάλιστα ἀποχρώσεως, καὶ τὸ τονίζω αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι περιεφρόνησα αἰτήσεις πληρεξουσίων.

§302Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν σᾶς εἶχον τηλεγραφήσει διὰ τὸν ρηθέντα προϊστάμενον τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ δὲν ἠξιώθην οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως, ἴσως διότι ἡ καλῶς πάντοτε πληροφορημένη ὑπηρεσία σᾶς ἐπληροφόρησεν ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος εὑρίσκεται ἐν δικαίῳ.

§303Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἠμπορῶ, κ. πληρεξούσιε, νὰ ἀπαντῶ εἰς κάθε τηλεγράφημα, διότι λαμβάνω δισχίλια τηλεγραφήματα καθ’ ἡμέραν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ ἀπαντῶ;

§304Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας λαμβάνει ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὰς αἰτήσεις τῶν πληρεξουσίων, ἀλλὰ δὲν διευκρίνησε τοῦτο: Τὰς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ του ἢ τὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Διότι ἐγὼ τρὶς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐτόνισα ὅτι ἀπὸ τὸ κτῆμα Σταθάτου ἐλήφθησαν 300 μόνον στρέμματα καὶ μοὶ ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι θὰ ἐνεργήσῃ, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς οὐδὲν ἐξετελέσθη. Καὶ ἔχω καὶ σήμερον ἀκόμη τηλεγράφημα ὅτι καὶ πάλιν σύρονται εἰς τὰς φυλακὰς αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Ἴσως, ἐπειδὴ εἶναι ἀσθενὴς ἡ φωνή μου, νὰ μὴ ἐπροσέξατε, κ. Ὑπουργέ.

§305Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχον δώσει καὶ διαταγήν, διότι αἱ διαταγαί μου εἰς τὴν Μακεδονίαν ἔχουν φθάσει καὶ μέχρι τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων.

§306Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι ὡς πρόγραμμα ὁ Ἐποικισμὸς Καστορίας δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ φέρῃ ἀντιμετώπους τοὺς πρόσφυγας καὶ πρὸς τοὺς ἐντοπίους καὶ πρὸς ἀλλήλους. Εἶχε σταλῆ ἐκεῖ ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς Ἀνταλλαγῆς κ. Βογαζλῆς ἐκ μέρους τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἀλλ’ ὅλη ἡ διοικητική του ἔρευνα περιεστράφη νὰ ζητήσῃ πληροφοραῖς ὄχι ἀπὸ τοὺς χωρικούς, τοὺς ὁποίους ἀφῆκεν ἀκόμη νὰ περιμένουν διὰ νὰ τοὺς ἀκούσῃ, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ Κοζάνης κ. Πετρόπουλον, μὲ τὸ αὐτοκίνητον τοῦ ὁποίου καὶ ἔσπευσε νὰ ἀναχωρήσῃ ἀμέσως, χωρὶς νὰ προλάβῃ νὰ τὸν ἴδῃ σχεδὸν κανείς. Κατόπιν ἐπιμονῆς μου παρὰ τῇ Γεν. Διευθύνσει Ἐποικισμοῦ, ἐστάλη ἕτερος διευθυντής, ὁ κ. Παπάζογλου, ὁ ὁποῖος ἀντελήφθη ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς σπείρας ἡ ὁποία περιέβαλε τὸν Ἐποικισμὸν καὶ ἐφρόντιζε νὰ μᾶς ἐκμηδενίζῃ ὑπὸ τύπον ὑπαλλήλων, κομματικῶς εἰς τὴν περιφέρειάν μας.

§307ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ περισσότεροι, κ. συνάδελφε, ἀπὸ τοὺς γεωπόνους ἰδίως δὲν προσφέρουν ἀπολύτως τίποτε.

§308Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ μόνον διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἠσχολήθησαν ποτὲ αὐτοὶ οἱ λεγόμενοι γεωπόνοι εἶναι ἡ γεωργία. Ἠσχολήθησαν μὲ τὴν πολιτικήν, μὲ τὴν γραφειοκρατίαν, μὲ τὴν φαυλότητα, δι’ ὅ,τι θέλετε ἄλλο καὶ μόνον μὲ τὴν γεωργίαν δὲν ἠσχολήθησαν. Σᾶς βεβαιῶ ἐν εἰλικρινείᾳ ὅτι οὐδέποτε ἠσχολήθησαν μὲ τὴν γῆν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ὁποία ἐμφανίζεται εἰς τὴν περιφέρειάν μας, μαύρη, ὁλόμαυρη, δολοφονοῦσα καθημερινῶς τοὺς πρόσφυγας τῆς περιφερείας αὐτῆς. Καὶ τοιουτοτρόπως δημιουργοῦνται καθ’ ἡμέραν ζητήματα καὶ πανταχόθεν ἐγείρονται διαμαρτυρίαι. Φαντασθῆτε ὅτι διὰ νὰ ἐξεγείρουν τοὺς πληθυσμοὺς τῶν παραμεθορίων κοινοτήτων Κωστανετσίου, Δεμπένης καὶ Σμαρδεσίου ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐγκαταστήσουν εἰς αὐτὰ βλαχοποιμένας ἐκ Πλιάσας τῆς Βορείου Ἠπείρου μὲ χιλιάδας πρόβατα χωρὶς νὰ ἠξεύρωσι καλά–καλὰ τί ἄνθρωποι εἶναι αὐτοί. Τοὺς γνωρίζετε, κ. Ὑπουργέ, αὐτοὺς ποὺ ἐγκαθίστανται ἐκεῖ τί ἄνθρωποι εἶναι;

§309Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχω οὐδεμίαν πληροφορίαν.

§310Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγουν ὅτι πρόκειται περὶ δῆθεν προσφύγων κτηνοτρόφων, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν πρόσκεινται ποσῶς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἰδέαν καὶ ὅτι πάντες εἶναι ρουμανίζοντες, προτιθέμενοι νὰ μεταναστεύσωσιν εἰς Ρουμανίαν.

§311ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ οἱ βλαχοποιμένες εἶναι καὶ αὐτοὶ ἐξ ἴσου Ἕλληνες.

§312Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν γνωστῶν Ἑλλήνων βλαχοποιμένων. Ἐλέχθησαν πολλὰ περὶ τούτου, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ διὰ τοῦτο τελειώνω μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι ἡ πεῖρα καὶ ἡ καλὴ θέλησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ἀναπληρώσῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον δὲν ἔγινε μέχρι τοῦδε. Καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα καὶ προϋπόθεσιν ταύτην δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κουρτίδης ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος.

§314Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγένετο λόγος περὶ προσφύγων Λαρίσης. Ὁ κ. συνάδελφος ἂς ἀναγνώσῃ τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἔχει ἀπαντητικῶς χωρὶς νὰ ἀγορεύσῃ.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τὸ ἀναγνώσῃ.

§316Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὅταν τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου ἠγόρευον, ἀναφέρων τὰ γεγονότα τῆς Λαρίσης, ἔλεγον ὅτι ὑπάρχουν ἐκεῖ 700 οἰκογένειαι προσφύγων ἀπὸ τὸ 1922, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον οὐδεμιᾶς ἐγκαταστάσεως. Ὡμίλουν ἐξ αὐτοψίας, διότι περιῆλθον τότε πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν τελευταῖον Ἰανουάριον, μεταβὰς καὶ εἰς Λάρισαν, ὅπου συνήθροισα ὅλον τὸν κόσμον τὸν προσφυγικόν. Εἶδον καὶ ἐκεῖ τὴν κατάστασίν των, διότι ἔδωκα διαλέξεις καὶ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδω καὶ νὰ γνωρίσω τὰ ἐκεῖ συμβαίνοντα. Ἐξηκρίβωσα οὕτως ὅτι καὶ ἐν Λαρίσῃ ὑπῆρχε μεγάλη περιουσία ἀστικὴ μουσουλμανικὴ περιλαμβάνουσα ἄνω τῶν 250 καταστημάτων ἐκ τῶν καλυτέρων καὶ 70–80 οἰκιῶν, ἐξ ὧν οὐδὲν κατεῖχον οἱ πρόσφυγες μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἁπάντων κατεχομένων ὑπὸ τῶν αὐτοχθόνων. Καὶ ὅταν ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης πληρεξούσιος κ. Βλάχος ἰσχυρίσθη ὅτι ὅλοι οἱ ἐκεῖσε πρόσφυγες, τυγχάνοντες, κατ’ αὐτόν, γεωργοί, εἶναι ἐγκατεστημένοι γεωργικῶς. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ 740 προσφυγικῶν οἰκογενειῶν, ἡ πλειονοψηφία τούτων εἶναι ἀστικαί, οἱ δὲ ἐγκατασταθέντες ἐκ τῶν γεωργῶν προσφύγων Λαρίσης, ἐγκατεστάθησαν εἰς γαίας παραχωρηθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Χαροκόπου. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἰσχυρίσθη περιπλέον ὅτι ὡς ἀντιστάθμισμα τῶν παραχωρηθεισῶν δῆθεν ὑπὸ τῶν αὐτοχθόνων γαιῶν, ἐκράτησαν οὗτοι τὰς ἀστικὰς μουσουλμανικὰς περιουσίας ἐν Λαρίσῃ, κατόπιν συμφωνίας μετὰ τῶν προσφύγων. Οὐδὲν τούτου ἀναληθέστερον. Ὁ κ. συνάδελφος προσποιεῖται ἄγνοιαν διατεινόμενος ταῦτα. Διότι οἱ πρόσφυγες δὲν δύνανται, συμφώνως μὲ τὰς Συνθήκας, νὰ διαθέτουν περιουσίαν ἀνήκουσαν εἰς τὴν ὁλότητα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Δυστυχῶς διὰ τὸν κ. Βλάχον ἐστάλη ἀμέσως παρὰ τῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων Λαρίσης πρὸς διάψευσιν τῶν ἰσχυρισμῶν τούτων τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, πρὸς ἐμὲ καὶ διαφόρους ἄλλους συναδέλφους ἀνατρέπον τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λαρίσης συναδέλφου. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§318Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι πληρεξούσιος ἐπαρχίας τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, ὅπου ἡ ἐποικιστικὴ κατάστασις εἶναι ζηλευτή. Τὰ πολλὰ μικρὰ ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν εἰς τόσον κολοσσιαῖον ἔργον, εἶναι ἀσήμαντα ἀπέναντι τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν πρόσφυγες καὶ ἐντόπιοι ζῶσι σήμερον ἁρμονικώτατα, ἐπιδοθέντες εἰς ποικίλας γεωργικὰς ἐργασίας. Ἐπειδὴ δὲ διαμένω εἰς Θεσσαλονίκην, παρηκολούθησα ὅλον τὸ ἔργον τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ὁμιλήσω συντόμως καὶ ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς. Τρία εἶναι, κύριοι, τὰ κεφαλαιώδη ζητήματα διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Τὸ πρῶτον, ἂν ὑπάρχουν γαῖαι ἐπαρκεῖς, τὸ δεύτερον, ἂν ὑπάρχουν χρήματα διαθέσιμα καὶ τὸ τρίτον, ἂν γίνεται καλὴ διοίκησις ἢ διαχείρισις. Θὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρῶτον ζήτημα, ἂν αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἔχω στατιστικὴν τελευταίαν τοῦ Γραφείου Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἐκ τῆς ὁποίας καταφαίνεται ὅλη ἡ γενομένη μέχρι τοῦδε ἐργασία. Κατὰ τὴν στατιστικὴν αὐτὴν ἔχουσιν ἀνεγερθῆ 1,400 συνοικισμοὶ μὲ 36.000 οἰκήματα καὶ ἔχουσιν ἐγκατασταθῆ εἰς ὅλην τὴν Μακεδονίαν 111,000 γεωργικαὶ οἰκογένειαι. Ἐξ αὐτῶν καθαρῶς γεωργικαὶ εἶναι 100,000, αἱ ἄλλαι δὲ ἕνδεκα εἶναι ἀμπελουργοί, κηπουροί, σηροτρόφοι κλπ.

§319Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Ἔχετε ἰδίαν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων;

§320Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς στατιστικὰς τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ εἰς ὅσα ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι Ἐποικισμοῦ καὶ Ὑπουργείων ἀποστέλλουν, τότε ἀπορῶ πῶς φαντάζεσθε ὅτι ὑφίσταται Κράτος καὶ λειτουργοῦν κρατικαὶ ὑπηρεσίαι. Λοιπὸν ἐκ τῶν 111,000 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν αἱ 100 χιλιάδες εἶναι, ὡς εἶπον, καθαρῶς γεωργικαί, δηλαδὴ καλλιεργοῦν σιτηρά. Εἰς δὲ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, Κρήτην καὶ Ἤπειρον, ἔχουσιν ἐγκατασταθῆ μόνον 18,000 οἰκογένειαι ἀγροτικαί· ἑπομένως ἔχουσιν ἐν ὅλῳ ἐγκατασταθῆ μέχρι σήμερον 130 χιλιάδες περίπου. Ἠρώτησα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι οἰκογένειαι γεωργικαὶ μὴ ἐγκατεστημέναι, σαφεῖς πληροφορίας ὅμως δὲν ἔλαβον, ἀλλὰ ὑπολογίζουν ὅτι μένουν ἀκόμη εἴκοσιν ἢ τριάκοντα χιλιάδες. Κατ’ ἐμέ, ὁ πραγματικὸς ἀριθμὸς εἶναι μόνον δέκα χιλιάδες. Καὶ ἰδοὺ διατί: Ὅταν ἐρωτᾶται ὁ πληθυσμὸς ἑνὸς χωρίου διὰ τὸ ἐπάγγελμα, δηλοῦσιν ὅτι ὅλοι εἶναι γεωργοὶ διὰ νὰ λάβωσι γῆν, ζωάρκειαν κλπ., ἐκ δὲ τῶν ἐγκατασταθέντων ὡς γεωργῶν παραπολλοὶ εἶναι μικροεπαγγελματίαι ἢ ἐργάται ἢ καρραγωγεῖς.

§321ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἄν ὑπάρχωσι, κύριοι συνάδελφοι, ἄλλοι οἵτινες ἔχουσιν ἀντιθέτους στατιστικάς, ἂς τὰς φέρωσι. (Θόρυβος μεταξὺ προσφύγων καὶ Μακεδόνων πληρεξουσίων).

§322Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀντὶ νὰ μᾶς ἀναγινώσκῃ στατιστικὰς ὁ κ. συνάδελφος, πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ στατιστικὴν τῶν ἀποθανόντων ἐκ τῆς ἀστοχίας τῆς Κυβερνήσεως. (Θόρυβος).

§323Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι αἰσθηματολογία, δὲν εἶναι ἐπιχείρημα. (Θόρυβος).

§324ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῇ βάσει ἀνακριβῶν στατιστικῶν. Δὲν ἔχετε ἰδίαν ἀντίληψιν τῶν ζητημάτων.

§325Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει ἀριθμῶν καὶ δεδομένων. Σεῖς αἰωνίως αἰσθηματολογεῖτε καὶ πάντοτε δημοκοπεῖτε. (Νέος θόρυβος καὶ φωναί).

§326ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν ὁ ῥήτωρ, μᾶς προσβάλει. Δὲν θὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ συνεχίσῃ.

§327ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶπε τίποτε. (Θόρυβος). Δὲν ἔχει τι νὰ ἀνακαλέσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§328Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ ἀποδείξωμεν ἡμεῖς δι’ ἀριθμῶν τοὺς θανάτους καὶ τὰ χάλια. (Θόρυβος καὶ ζωηραὶ ἀντεγκλήσεις. Τινὲς πληρεξούσιοι τῆς ἀριστερᾶς ἐγείρονται).

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσῃ ὁ ρήτωρ, ἂν δὲν ἡσυχάσητε. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις λόγῳ τοῦ θορύβου ἐπὶ πέντε λεπτά.

(Ὥρα 12.25′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 12.35′ π. μ.)

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπάρχει ρητὴ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει τὸ κάπνισμα εἰς τὴν αἴθουσαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ μὴ διακόπτουν τοὺς ρήτορας. Δίδω δὲ τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ κ. Χατζόπουλος θὰ διορθώσῃ τὴν φράσιν αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω ὅμως καὶ τὸν κ. Πασσαλίδην καὶ τοὺς λοιποὺς νὰ μὴ τὸν διακόπτουν.

§331Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δηλῶ ὅτι, ἂν ἡ φράσις μου ἦτο κάπως δηκτική, τὴν ἀνακαλῶ. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐγκατεστάθησαν μέχρι σήμερον 130 χιλιάδες οἰκογένειαι συμφώνως μὲ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει σήμερον αὐτὴ ἡ διαχειριζομένη τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ὀνομάζομεν Αὐτόνομον Ἐπιτροπὴν Ἐποικισμοῦ καὶ ἡ ὁποία εἶναι διωργανωμένη παραλλήλως μὲ τὸ Κράτος, δὲν εἶναι δὲ τυχαία ὑπηρεσία, ὥστε νὰ μὴ πιστεύωμεν εἰς τίποτε ἀπὸ ὅσα λέγει. Δίδω ἀκόμη τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ στατιστικαὶ αὐταὶ ἔχουν γίνει ἀπὸ πολὺ σοβαρὸν ὑπάλληλον, τὸν ὁποῖον ὅλοι οἱ συνάδελφοι γνωρίζουν, ἀπὸ τὸν κ. Ξύδην, ὅστις εἶναι ὁ ἀρχαιότερος ὑπάλληλος τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὑπηρετῶν ἀπὸ τοῦ 1913 ὡς ὑπάλληλος, ὅτε ἦτο ἀκόμη ὁ κ. Νεγροπόντης πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς προσφύγων, εἶναι δὲ ὁ καλύτερος καὶ ὁ θετικώτερος ὑπάλληλος. Ὁ ἀνὰ χεῖρας λεπτομερὴς αὐτὸς πίναξ εἶναι ἐνυπόγραφος ἀπὸ τὸν κ. Ξύδην καὶ κατὰ καθῆκον τὸν ἐθεώρησε καὶ ὁ γεν. διευθυντὴς κ. Καραμάνος. Δι’ αὐτὸ ἤθελα νὰ ἀκούσητε ὀλίγα, διότι εἶναι ἐνδιαφέροντα καὶ πολὺ διαφωτιστικὰ ὅσα γράφει αὐτὸς ὁ πίναξ, ὁ ὁποῖος εἶναι λεπτομερέστατος, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅμως ὄχι τὰς λεπτομερείας ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον περιληπτικῶς. Εἶπον ὅτι ὡς πρῶτον ζήτημα θεωρῶ τὸ ζήτημα τῶν γαιῶν. Δηλαδὴ θέλω νὰ ἀποδείξω, ἂν αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι διετέθησαν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν. Ἔχω λοιπὸν ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι αἱ γαῖαι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἐπαρκεῖς, τὸ τονίζω δὲ αὐτό, διότι ἐξ αὐτοῦ θὰ ὁρμηθῶμεν κατόπιν ἵνα ἴδωμεν ἂν ἔχωμεν χρήματα διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς πληθυσμούς. Ἂν μᾶς λείπουν αἱ γαῖαι, τὸ πρᾶγμα εἶναι δυσκολώτερον, κατ’ ἐμέ. Ἐφόσον ὅμως ἀποδείξω ὅτι ὑπάρχον γαῖαι, μένει μόνον τὸ ζήτημα τοῦ χρήματος, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὁμιλήσωμεν ἀργότερον. Αἱ 130 χιλιάδες λοιπὸν αὐταὶ οἰκογένειαι ἔχουν διανεμηθῆ εἰς Μακεδονίαν καὶ λοιπὴν Ἑλλάδα εἰς διαφόρους γαίας τοῦ Δημοσίου, τουρκικὰς καὶ ἑλληνικάς, ὡς ἑξῆς: Κατελήφθησαν ἐν Μακεδονίᾳ ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ γαῖαι ἐν ὅλῳ 5 ἑκατομμύρια στρέμματα, τοῦτο δὲ μᾶς ἐβεβαίωσε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὥστε ἡ βεβαίωσις δὲν εἶναι μόνον τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῶν 5 τούτων ἑκατομμυρίων στρεμμάτων τὰ καλλιεργήσιμα εἶναι τέσσαρα ἑνατομμύρια. Τὸ ἓν ἑκατομμύριον ἐπὶ πλέον εἶναι λιβάδια, βοσκαί, λόφοι ἢ μὴ καλλιεργήσιμοι γαῖαι, θεωροῦνται δὲ ὀρθότατα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ αὗται πολὺ χρήσιμοι διὰ βοσκάς, οἰκόπεδα συνοικισμῶν κλπ. Καὶ θὰ μὲ ἐρωτήσητε τώρα: Πόθεν προέρχονται αἱ γαῖαι αὐταὶ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καὶ εἰς ποίους ἀνῆκον προηγουμένως; Ὑπάρχει τὸ παράπονον πολλῶν πληρεξουσίων προσφύγων ὅτι αἱ γαῖαι αὐταὶ εἶναι τουρκικαὶ καὶ ἑπομένως οἱ ἀκτήμονες γεωργοὶ Μακεδονίας καὶ οἱ ἐντόπιοι γεωργοὶ ἔχουν καταλάβει πολλὰς γαίας, ἀνηκούσας κατὰ κυριότητα εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐγὼ εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἀλλ’ ἐκ τῆς λεπτομεροῦς ἐξετάσεως τῶν στατιστικῶν πινάκων θὰ ἴδητε ὅτι πολλαὶ χιλιάδες στρεμμάτων τῶν ἐντοπίων κατελήφθησαν χάριν τῶν προσφυγικῶν οἰκογενειῶν. Εἰς μίαν σύσκεψιν κοινὴν προσφύγων καὶ Μακεδόνων πληρεξουσίων ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐπὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ κ. Βαλαλᾶ, μὲ πολλὴν εἰλικρίνειαν καὶ ἀλληλεγγύην πρόσφυγες καὶ γηγενεῖς συνάδελφοι ἐθέσαμεν ὡς ὅρον ὅτι καὶ οἱ ἀκτήμονες ἐντόπιοι δικαιοῦνται ἴσον κλῆρον ἐπὶ τῶν τουρκικῶν κτημάτων, ὅσον καὶ οἱ πρόσφυγες. Ἦτο μία πρώτης τάξεως ἀπόφασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐμείναμεν ὅλοι σύμφωνοι τότε, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἴχομεν τὴν γνώμην ὅτι τὸ σύνολον τῶν στρεμμάτων γαιῶν τῶν καλλιεργουμένων καὶ ὑπὸ τῶν ἐντοπίων ἀκτημόνων ἀνῆκεν ὁλόκληρον εἰς τὴν προσφυγικὴν κυριότητα καὶ ὅτι διὰ τοὺς πρόσφυγας δὲν διετέθησαν ἄλλαι γαῖαι ἐντοπίων μὴ τουρκικαὶ ἢ ἀνταλλάξιμοι. Ἀλλ’ ἤδη ἀναγινώσκων τὴν στατιστικὴν αὐτήν, τὴν πολὺ διαφωτιστικήν, σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἐκ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων, καλλιεργησίμων καὶ μή, τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια εἶναι τουρκικὰ καὶ βουλγαρικά. Ὅταν δὲ λέγωμεν τουρκικὰ καὶ βουλγαρικά, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τῶν ἀνταλλαξίμων Τούρκων καὶ Βουλγάρων, τὰ ὁποῖα κατὰ κυριότητα ἀνήκουν εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα, ἀλλὰ καὶ τῶν Ὀθωμανῶν ὑπηκόων, τῶν Ἀλβανῶν καὶ ἄλλων δηλαδὴ μὴ ἀνήκοντα εἰς τὴν προσφυγικὴν κυριότητα καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, θὰ περιήρχοντο εἰς τοὺς ἀκτήμονας γηγενεῖς διὰ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ταῦτα ὑπολογίζω εἰς ἓν περίπου ἑκατομμύριον στρεμμάτων, ὥστε ἐκ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ὡς εἶπον, τουρκικῶν καὶ βουλγαρικῶν, μόνον τὰ τρία ἑκατομμύρια εἶναι ἀνταλλαξίμων. Τὸ ὑπόλοιπον ἓν ἑκατομμύριον στρεμμάτων ἀνήκει πλέον εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς ἰδιώτας Ἕλληνας, εἰς τὰ Μετόχια τοῦ Ἁγίου Ὄρους εἰς Χαλκιδικήν, ἄλλα μὲν ἀπαλλοτριωθέντα, ἄλλα ἐπιταχθέντα καὶ ἄλλα καταληφθέντα ὑπὸ διαφόρους μορφάς. Δηλαδὴ ἐν Μακεδονίᾳ μόνον παρεδόθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου στρέμματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν προσφυγικὴν κυριότητα καὶ τὰ ὁποῖα, μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων καὶ ἂν δὲν ἐπήρχετο τὸ προσφυγικὸν δυστύχημα, θὰ περιήρχοντο εἰς τοὺς γηγενεῖς καλλιεργητάς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς Μακεδονίας· πρόκειται καὶ περὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, ὅπου, κατὰ στατιστικὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἤτοι εἰς Θεσσαλίαν, Εὔβοιαν, Νήσους, Ἤπειρον, Κρήτην, Ἀττικήν, Αἰτωλοακαρνανίαν κλπ., ἐγκατεστάθησαν 18 ἕως 20 χιλιάδες οἰκογένειαι ἐπὶ γαιῶν ἐντοπίων περίπου 600.000 στρεμμάτων. Πᾶσαι δὲ αἱ γαῖαι αὗται εἶναι εὐνόητον ὅτι ἐστερήθησαν ἀπὸ τοὺς γηγενεῖς καλλιεργητάς, χάριν τῶν ὁποίων ἤδη θὰ ἐφηρμόζετο ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Εἰς Θεσσαλίαν ἰδιαιτέρως παρελήφθησαν ὅλων τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων τὰ ⅔ παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἂν λοιπὸν εἰς τὸ ἓν ἑκατομμύριον τῶν στρεμμάτων τῆς Μακεδονίας—τῆς Θράκης δὲν ὑπολογίζονται εἰς τὰς ἄνω στατιστικὰς — προσθέσητε καὶ τὰς 600,000 στρεμμάτων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, συνάγεται ὅτι ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς πρόσφυγας γεωργοὺς ἐν συνόλῳ στρέμματα μὴ ἀνήκοντα εἰς τὴν προσφυγικὴν κυριότητα 1,600,000 στρεμμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη καὶ ἡ συμβολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς γαίας διὰ τοὺς ἀτυχήσαντας πρόσφυγας.

§332ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀντὶ πόσων ἀφαιρεθέντων διὰ τοὺς ἐντοπίους ἐδόθησαν ταῦτα;

§333ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ μᾶς φέρετε καὶ σεῖς τὴν στατιστικήν σας νὰ ἴδωμεν.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτετε. Λυποῦμαι ὅτι θὰ ὑποχρεωθῶ νὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνεχίσῃ ὁ ῥήτωρ μὲ τὰς διακοπὰς αὐτάς.

§335Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἐμέ, τὰ ὑπὸ τῶν γηγενῶν ληφθέντα ἐξ ἀπαλλοτριώσεων τουρκικῶν ἀνταλλαξίμων δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς 500,000 στρέμματα. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἀφῆκα τὸ ἓν ἑκατομμύριον στρεμμάτων τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων Τούρκων, καὶ ἀντὶ τριῶν ἑκατομμυρίων ὑπελόγισα, ὡς ἀνήκοντα εἰς τοὺς πρόσφυγας, 4 ἑκατομμύρια. Ἐπὶ τοῦ ἑνὸς δὲ τούτου ἑκατομμυρίου τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων Ὀθωμανῶν νομίζω ὅτι ἐδικαιοῦντο οἱ γηγενεῖς τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον. Ἀλλὰ γνωρίζετε, κύριοι, ἀπὸ τὰς ῥητὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πολὺ συντόμως πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ εὐτυχῶς ἡ σύμβασις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν Ἀξιοῦ– Γενιτσῶν, κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ τὰς ὁποίας ἔχω, λίαν ἐγκύρους, θὰ δαπανηθοῦν 4,500,000 λιρῶν στερλινῶν, καὶ ἐκ τῆς δαπάνης αὐτῆς θὰ προκύψωσιν ἀσφαλῶς τὰ ἑξῆς: Πρῶτον 600,000 στρέμματα στεγνά, καλλιεργήσιμα, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον εἶναι ὑγρά, δηλαδὴ ἐκαλλιεργοῦντο κἄποτε, ἀλλὰ λόγῳ τῶν προσχώσεων τοῦ στομίου τοῦ Ἀξιοῦ ἐγένοντο τελματώδη. Καὶ δεύτερον ἄλλα 700,000 στρέμματα νέα, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι διαρκῆ ἕλη καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἀποξηρανθοῦν καὶ θὰ ἀποστραγγισθοῦν διὰ διωρύγων καὶ τρίτον 200,000 στρέμματα εἰς λίμνας Ἀματόβου καὶ Ἀρτζάν· ἑπομένως θὰ ἀποδοθῶσιν εἰς μὲν τὸν Ἀξιὸν 1,300,000 καὶ εἰς Ἀρτζὰν ἄλλαι 200,000, ἤτοι τὸ ὅλον ἐν Μακεδονίᾳ 1,500,000 στρέμματα. Διὰ τῶν ἀνωτέρω στατιστικῶν δεδομένων, κύριοι πληρεξούσιοι, θέλω νὰ φθάσω εἰς τὸν συλλογισμὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἤρχισα. Ἀφοῦ ἐγκατεστάθησαν μέχρι σήμερον 130 χιλιάδες οἰκογένειαι καὶ ὑπολείπονται μόνον 10,000 ἕως 20 000 οἰκογένειαι, διαμένουσαι εἰς παλαιὰν Ἑλλάδα, εἰς δὲ τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχουν ἀκόμη γαῖαι χέρσοι καὶ τελματώδεις δυνάμεναι νὰ καταστῶσι συντόμως καλλιεργήσιμοι, ἔλλειψις γαιῶν δὲν θὰ παρουσιασθῇ· τοὐναντίον θὰ ἔχωμεν περίσσειαν διὰ καλλιέργειαν. Τονίζω τὸ βάσιμον καὶ παρήγορον τοῦτο σημεῖον τῆς ἐπαρκείας γαιῶν, διότι ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον τῆς μελλοντικῆς ἀναγεννήσεως τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ἔχωμεν ἐπάρκειαν γαιῶν, ὅλαι αἱ δυσκολίαι τῆς γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως θὰ παραμερίσωσιν εὐκόλως εἰς τὸ μέλλον καὶ μάλιστα διὰ τῶν μέσων τῶν ἰδίων γεωργικῶν πληθυσμῶν. Ἡ ἐφετεινὴ καλὴ ἐσοδεία θὰ καταστήσῃ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῶν προχείρως ἐγκατασταθέντων γεωργῶν προσφύγων αὐτάρκεις διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν γαιῶν, τὸ σημαντικώτατον καὶ τὸ στήριγμα πάσης γεωργικῆς πολιτικῆς μας, πιστεύσατε, κύριοι πρόσφυγες πληρεξούσιοι, ὅτι θὰ μᾶς περισσεύσουν καὶ τὴν πίστιν ταύτην μεταδώσατε καὶ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύετε. Προχωρῶ μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι ὑπάρχουν σήμερον πολλαὶ χιλιάδες στρέμματα ἀχρησιμοποίητα, καίτοι καλλιεργήσιμα. Ἐξηκρίβωσα ὅτι μόνον εἰς δύο περιφερείας, τοῦ Κιλκὶς καὶ τῆς Γουμέντζης, ὑπάρχει χῶρος διὰ 3–4 χιλιάδας οἰκογενείας. Σᾶς ἀναγινώσκω σημείωμα ἐξ ἀκριβῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐπιτοπίως ἔλαβον, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅσοι γνωρίζετε τὰ μέρη ἐκεῖνα. Περισσεύουν γαῖαι εἰς Βαθύλακκον 15.000 στρέμμα διὰ 300 οἰκογενείας, εἰς Βουρλάνζαν 10.000 στρέμ. διὰ 200 οἰκογενείας, εἰς Σαλαμούροβον 8.000 στρέμ. δι’ 150 οἰκογενείας, εἰς Γιορδίνον 12.000 στρέμ. διὰ 250 οἰκογενείας, εἰς Σαρίτση 15.000 στρέμ. διὰ 300 οἰκογενείας, εἰς Καλαμπάκαν (Κιλκὶς) 20 χιλιάδες στρέμ. διὰ 400 οἰκογενείας, εἰς Χαϊνταρλῆ 15.000 στρέμ. διὰ 300 οἰκογενείας, εἰς Γκοντζαμαλῆ 7.000 στρέμ. δι’ 150 οἰκογενείας, εἰς Καβαλιάνι 6.000 στρέμ. δι’ 100 οἰκογενείας, εἰς Καζανόβα 10.000 στρέμματα διὰ 200 οἰκογενείας, εἰς Μιχάλοβον 10.000 στρέμ. διὰ 200 οἰκογενείας, εἰς Καλίνοβον 20.000 στρέμ. διὰ 400 οἰκογενείας, εἰς Ἀρτζὰν 9.000 στρέμ. διὰ 200 οἰκογενείας, εἰς Ἀμάτοβον 15.000 στρέμ. διὰ 300 οἰκογενείας, εἰς τὴν περιφέρειαν Σπάντζοβον, Μπεϊλέρ, Κουτζαμερλῆ, Κονκάρτζια ὑπάρχουν μέχρι 50.000 στρέμ. διὰ 1000 οἰκογενείας. Δηλαδὴ κατὰ τὸ πρόχειρον τοῦτο σημείωμα μόνον εἰς τὰς περιφερείας Κιλκὶς–Γενιτσῶν ὑπάρχουν διαθέσιμα ἄνω τῶν 200 χιλιάδων στρεμμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χωρέσουν 4–5 χιλιάδες οἰκογένειαι. Θὰ μοὶ εἴπητε τώρα: Διατί δὲν ἐγκατεστάθησαν; Αὐτὸ εἶναι τὸ λεπτὸν σημεῖον τοῦ ζητήματος. Πρόκειται ἀφ’ ἑνὸς περὶ στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἔχουσι καταληφθῆ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπὸ μορφὴν λιβαδίων καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐδόθησαν εἰς καλλιέργειαν, διότι κατέχονται ἀπὸ κτηνοτρόφους, οἱ ὁποῖοι ἀμύνονται μὲ τὸ περίφημον ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν καὶ τὰ κρατοῦν. Ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἄλλου καὶ ἡ κατηγορία τῶν σκληρῶν γαιῶν ποὺ λέγονται χέρσοι (μπαΐρια). Ἐκεῖ ποὺ προχωρεῖ τις εἴτε ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ Γενιτσῶν ἢ Κιλκὶς εἴτε ὅταν περνᾷ καὶ μὲ τὸν σιδηρόδρομον βλέπει ἀκαλλιεργήτους γαίας, χέρσους, γεμάτας σχίνους καὶ μικροὺς θάμνους καὶ τοῦτο διότι δὲν ἐξεχερσώθησαν.

§336Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν γίνεται ἐκχέρσωσις;

§337Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκχέρσωσις ἔπρεπε νὰ ἐγίνετο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἐδῶ εἶναι ἓν σφάλμα σπουδαῖον, κολοσσιαῖον καὶ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ἐνῷ μετὰ τὸν πόλεμον ἐλάβομεν, λόγῳ ἀποζημιώσεως, ἐκ Γερμανίας 40 βενζινάροτρα Στὸκ δυνάμεως 60 ἵππων ἕκαστον δυνάμενον νὰ ἐκχερσώσῃ 5.000 στρέμματα κατ’ ἔτος, καὶ τὰ ἔχομεν εἰς Θεσσαλονίκην τρία ἔτη, δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν παρὰ μόνον ἐφέτος ἐδόθησαν εἰς ἐργολαβίαν ἐκχερσώσεως. Ἄν πρὸ τριετίας ἐχρησιμοποιοῦντο ταῦτα, θὰ εἴχομεν κατ’ ἔτος ἐκχέρσωσιν μεταξὺ 150 ἕως 200 χιλ. στρεμμάτων γῆς, ἤτοι μέχρι σήμερον 500 ἕως 600 χιλ. στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκχερσώσουν οἱ πρόσφυγες, διότι ὁ πρόσφυξ μὲ δύο μικρὰ ζῷα καὶ ἓν ἐλαφρὸν ἄροτρον εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκχερσώσῃ σκληρὰν γῆν. Λοιπὸν τί συμβαίνει σήμερον; Ἐγκαθίστανται οἱ γεωργοὶ εἰς ἓν χωρίον καὶ φυσικὰ θέλουν νὰ καλλιεργήσουν, ἀλλ’ ἡ γῆ εἶναι χέρσος καὶ κατ’ ἀνάγκην τὸ μάτι τους πηγαίνει εἰς τὰς καλλιεργημένας ἐκτάσεις τοῦ γείτονος. Τότε ὁ πρόσφυξ αἰσθάνεται μίαν ἐνδόμυχον δικαιολογίαν καὶ λέγει ὅτι, ἀφοῦ τὸ χωράφι αὐτὸ ἦτο μουσουλμανικόν, θὰ τὸ πάρω ἐγώ. Ἐδῶ, εἰς τὸ λεπτὸν αὐτὸ ψυχολογικὸν αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως τοῦ πρόσφυγος, ἐδῶ εἶναι ὅλος ὁ κόμβος τῶν προστριβῶν καὶ τῶν συμπλοκῶν. Ὁ πρόσφυξ αἰσθάνεται ἀγανάκτησιν, διότι ὁ γείτων του ἔχει καλλιεργημένον ἀγρὸν τουρκικὸν ἢ τοῦ τσιφλικιούχου. Συνεννοεῖται καὶ μὲ τοὺς ἄλλους χωριανούς του καὶ μίαν πρωΐαν ὅλος ὁ συνοικισμὸς μὲ 50 ἢ 100 ζευγάρια ξεκινοῦν καὶ σπέρνουν τὰ καλλιεργημένα χωράφια τῶν ἐντοπίων. Φθάνει ὁ ἐπιστάτης, βλέπει τὴν αὐθαιρεσίαν, καταγγέλλουν οἱ ἐντόπιοι τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἀρχίζουν ἡ ἀτελείωτος ἀλληλογραφία, αἱ μηνύσεις, τὰ προσωρινὰ μέτρα κλπ., ἀλλὰ εἰς τὸ τέλος ὑπερισχύουν οἱ πρόσφυγες, διότι εἶναι ἰσχυρότεροι, ὡς ἔχοντες ἄμεσον ὑποστήριξιν τῶν ἐποικιστικῶν γραφείων. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους τῶν προσφύγων νὰ ἀσκήσωσιν ὅλην τὴν ἐπιρροήν των εἰς τὸν πληθυσμὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουσιν, ὥστε νὰ μὴ θίγεται ἡ καλλιεργημένη γῆ, ἔστω καὶ ἂν ἀνήκῃ εἰς Ὀθωμανοὺς ἀνταλλαξίμους. Κατὰ προηγουμένην τινὰ συνεδρίασιν, κύριοι συνάδελφοι, εἶχε γίνει ἓν μικρὸν ἐπεισόδιον δι’ ἕνα κτῆμα αὐτοκαλλιεργούμενον μὲ τὴν μεγαλυτέραν μηχανικὴν καλλιέργειαν ἐν Ἑλλάδι. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ ἑνὸς κτήματος πρωτοτύπως καλλιεργουμένου, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς μίαν ἀνώνυμον Μακεδονικὴν γεωργικὴν ἑταιρείαν, περὶ τοῦ Τοψίν. Βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ συνηγορήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ μίαν ἑταιρείαν, διότι εἶναι ἀστεῖον εἰς βάρος τῶν προσφύγων νὰ ὑποστηρίζωμεν συμφέροντα ἑταιρείας ἀνωνύμου. Ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς παρουσιάσω μίαν εἰκόνα τῆς ἀκαταστασίας ἡ ὁποία κρατεῖ κατὰ τὰς ἐπιτάξεις καὶ ἐγκαταστάσεις εἰς τὰ καλλιεργούμενα κτήματα, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε πῶς οἱ γεωργοὶ ἐγκαθίστανται ἐκεῖ ποὺ δὲν τοὺς χωρεῖ καὶ δημιουργεῖται στενότης καλλιεργείας, καὶ πῶς ἐκεῖ ποὺ ὑπάρχουν γαῖαι ἐγκαθίστανται ἐπαγγελματίαι μὴ γεωργοί. Εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ πολλὰ σφάλματα τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, τὰ ὁποῖα διαπράττονται μὲ ἐλαφρὰν ἀντίληψιν καθημερινῶς. Ἡ δημοσία ὁδὸς Γενιτσῶν διασχίζει τὸ κτῆμα αὐτὸ εἰς τὴν βορείαν πλευράν, ἡ ὁποία εἶναι λοφώδης, καὶ εἰς τὴν κάτω, ὅπου εἶναι καλλιεργήσιμοι γαῖαι 5500 στρεμμάτων. Ὁ Ἐποικισμὸς ἐγκατέστησεν εἰς Τοψὶν 200 οἰκογενείας καὶ ἐπέταξεν ὅλην τὴν κάτω πλευράν, ἤτοι τὰ 5500 στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρεία εἶχε καλλιεργήσει τρεῖς φοράς, διότι ἐπρόκειτο ἐφέτος νὰ καλλιεργήσῃ βάμβακα ἀμερικανικῆς ποιότητος, ὅστις εὐδοκιμεῖ εἰς Μακεδονίαν θαυμασίως καὶ εἰς μίαν πλευρὰν ἄλλην λινάρι. Ἀλλ’ αἱ 200 οἰκογένειαι ποὺ ἐγκατεστάθησαν δὲν κατώρθωσαν νὰ σπείρουν οὔτε 500 στρέμματα, καὶ τοῦτο διότι ἐξ αὐτῶν μόνον ἑξήκοντα ἦσαν γεωργοί, οἱ δὲ λοιποὶ τεχνῖται, παντοπῶλαι, ζωέμποροι, καρραγωγεῖς καὶ εἷς δικηγόρος. Ὅταν διέλθῃ τις λοιπὸν δι’ αὐτοκινήτου, βλέπει τὰ 5500 αὐτὰ στρέμματα ἀκαλλιέργητα, γεμάτα ἀπὸ ἀγριολούλουδα καὶ παπαροῦνες καὶ 500–600 στρέμματα μὲ σιτηρά. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ θέσις, ὡς κλῖμα, ἦτο κατάλληλος ἐκεῖ δι’ ἐγκατάστασιν, λόγῳ τῆς γειτνιάσεως τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ. Ἂν καὶ τοὺς παρεκάλουν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς ὑψώματα, αὐτοὶ ἐπροτίμησαν ἐκεῖ, διότι ἦτο ὁ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς καὶ ἤνοιξαν καφενεῖα καὶ παντοπωλεῖα πέριξ αὐτοῦ, τώρα δὲ μανθάνω ὅτι ζητοῦν νὰ τοὺς μετακινήσουν πλησίον τῶν οἰκημάτων τῆς ἑταιρείας. Ὁ Ἐποικισμὸς τοὺς παρεχώρησε καὶ κλήματα διὰ νὰ φυτεύσουν ἀμπέλια, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ ἔκαμον καὶ ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία νὰ στείλῃ προσωπικὸν ἰδικόν της καὶ νὰ κάμῃ φυτώριον ἀμερικανικῆς ποικιλίας. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τώρα εἰς τὴν ἄλλην πλευρὰν τί ἐκαλλιέργησεν ἡ ἑταιρεία, τῆς ὁποίας ἐπῆραν τὰ 5500 στρέμματα. Ἠναγκάσθη νὰ ἐκχερσώσῃ διὰ μεγάλης δαπάνης νέα 10–12 χιλιάδας στρέμματα καὶ ἔσπειρε σιτηρά, ὄσπρια, βάμβακα, πατάτες, τεῦτλα διὰ δοκιμαστικὴν καλλιέργειαν κλπ. Ἑπομένως ἐκαλλιέργησεν ἡ ἑταιρεία μὲ μηχανικὴν πλέον ἐργασίαν καὶ μὲ προσωπικὸν ἐμμίσθων 150–200 ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν ὅσα θὰ ἐκαλλιέργουν 1000 γεωργικαὶ οἰκογένειαι. Διότι δὲν πρόκειται περὶ καλλιεργείας κοινῆς, ἀλλὰ συστηματικῆς, μηχανικῆς καλλιεργείας, δηλαδὴ περὶ βιομηχανικῆς καθαρῶς ἐπιχειρήσεως μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ὡς ἐργοστάσιον ἐχρησιμοποιεῖτο ἡ γῆ. Ἂν δὲ πρόκειται νὰ καταστραφοῦν δύο–τρεῖς μοναδικαὶ ἐν Μακεδονίᾳ αὐτοκαλλιέργειαι μηχανικαί, τότε πρέπει νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν ὅλας τὰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, δηλαδὴ νὰ τραπῶμεν πολὺ πρὸς τὰ ἀριστερά, πέρα καὶ τῆς σοσιαλιστικῆς ἀξιώσεως τῶν παρόντων συναδέλφων σοσιαλιστῶν. Ἀνέφερα τὸ παράδειγμα τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι χάριν τῶν ἀδελφῶν προσφύγων γίνονται πλέον καὶ ἀδικίαι εἰς τὴν κατάληψιν γαιῶν, ἂν καί, ὡς ἀπέδειξα καλῶς, ὑπάρχει περίσσεια γαιῶν, ἀλλὰ λείπει σύστημα κατανομῆς αὐτῶν. Καὶ τώρα θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναπτύξω τὸ δεύτερον κεφάλαιον τῆς διαθέσεως τοῦ χρήματος. Πρὸς τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ ἴδωμεν ἂν τὸ μέχρι τοῦδε δαπανηθὲν χρῆμα ἦτο ἐπαρκὲς καὶ ἐδαπανήθη καλῶς, διὰ νὰ σκεφθῶμεν περὶ συνάψεως καὶ ἄλλου δανείου πρὸς ὁριστικὴν ἀνακούφισιν ὅλων τῶν ἀναγκῶν καὶ ἀπαιτήσεων τῶν προσφύγων. Τὰ μέχρι σήμερον δαπανηθέντα ποσὰ εἶναι ὑπὸ μὲν τοῦ Κράτους δύο περίπου ἑκατομμύρια λιρῶν διὰ γεωργικὴν ἐγκατάστασιν, ὑπὸ δὲ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἕξ ἑκατομμύρια ἀγγλικῶν λιρῶν, διότι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν μέρος εἶχεν ἐξοδευθῆ πρότερον διὰ προκαταβολῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ μέρος ἀκόμη ὑπολείπεται. Ἂν κάμωμεν τὸν ἁπλοῦν συλλογισμὸν ὅτι ἐγκατεστάθησαν 130,000 οἰκογένειαι μέχρι σήμερον εἰς Μακεδονίαν καὶ παλαιὰν Ἑλλάδα—διὰ τὴν Θράκην δὲν ἔλαβον στοιχεῖα, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι θὰ ὑπερβαίνουν τὰς 118,000 οἰκογενείας— καὶ θέσωμεν ἕνα ἐλάχιστον ὅρον, 100 λίρας κατὰ οἰκογένειαν, δηλαδὴ μόνον 25,000 δραχμάς, εἰς τὰς ὁποίας περιλαμβάνεται ὁ οἰκίσκος, τὰ ζῷα, τὰ ἐφόδια, ὁ σπόρος, τὸ ἄροτρον, τὸ κάρρον, τὰ μεταφορικὰ κλπ., τότε θὰ ἔπρεπε νὰ δαπανήσωμεν διὰ 130,000 οἰκογενείας πρὸς 100 λίρας τὴν οἰκογένειαν τὸ ποσὸν τῶν 13 ἑκατομ. λιρῶν. Καὶ ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐξωδεύσαμεν οὔτε 8 ἑκατομμύρια λιρῶν μέχρι σήμερον διὰ γεωργικὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἔχομεν τοποθετήσει πλέον τῶν 130,000 οἰκογενειῶν, ἴσως 150,000 οἰκογενειῶν μαζὶ μὲ τὴν Θράκην. Ἔ, λοιπὸν δὲν πρέπει ἐπιπολαίως νὰ φωνάζωμεν καθ’ ἑκάστην ὅτι τὸ δάνειον καὶ τὸ προσφυγικὸν χρῆμα ἐπέταξεν εἰς τὸν ἀέρα. Τὸ χρῆμα αὐτὸ «ἔπιασε τόπο». Καὶ μάλιστα ἀντὶ νὰ ἐξοδευθῶσι 13 ἑκατομμύρια λιρῶν, ἐξωδεύθησαν μόνον 8 ἑκατομμύρια. Καὶ ἰδού πῶς: (Ἀναγινώσκει στατιστικὴν τῶν οἰκημάτων τῶν κτηνῶν, τῶν σπόρων, τῶν κάρρων, τῆς ζωαρκείας, τῶν δανείων καὶ λοιπῶν ἐφοδίων). Ὥστε ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ 8 ἑκατομμύρια λιρῶν καὶ πῶς λεπτομερῶς κατὰ ἐπαρχίας διετέθησαν, διότι εἰς τὸν πίνακα αὐτὸν ἀναφέρονται ὅλα τὰ Ἐποικιστικὰ Γραφεῖα, καταθέτω δὲ τὸν χάρτην αὐτὸν διὰ νὰ τὸν ἴδητε πάντες. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον διετύπωσα ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἐγκατεστάθησαν ἄνω τῶν 130,000 οἰκογενειῶν, οὐχὶ βεβαίως ἀνέτως καὶ μὲ ὅλα τα ἐφόδια, διότι τότε ἔπρεπε νὰ ἐξοδευθῶσι διπλάσια ποσὰ καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν πρὸς 200 λίρας ἑκάστην οἰκογένειαν, ἤτοι θὰ ἐχρειαζόμεθα διὰ τὰς 130,000 οἰκογενείας ποσὸν 26 ἑκατομμυρίων λιρῶν.

§338Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν λέγετε κατὰ οἰκογένειαν 25,000 δραχμάς, τί ἐννοεῖτε; Εἰς αὐτὰ περιλαμβάνονται καὶ τὰ τουρκικὰ κτήματα καὶ ὅλα;

§339Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ὅλα μαζί, κτίρια καὶ ζῷα καὶ λοιπὰ ἐφόδια. Ἀλλ’ εἰς τὰ 30.000 οἰκήματα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον προηγουμένως, δὲν συμπεριλαμβάνονται 50 χιλιάδες σπίτια τουρκικὰ ἕτοιμα, ἀλλ’ ὅσα ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐπεσκευάσθησαν, ἤτοι περίπου 9,000, τὰ λοιπὰ ὅλα ἀνηγέρθησαν νέα, ξύλινα ἢ πλίνθινα κλπ.

§340Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως. 13 ἑκατομμύρια λιρῶν δὲν ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν ποτέ. Ἡ πληροφορία καὶ ὁ συλλογισμὸς τοῦ κ. πληρεξουσίου κατὰ βάσιν εἶναι ὀρθή. Δι’ 130,000 οἰκογενείας, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἀνοικοδομήσεως οἰκίσκων, δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν θὰ ἀπῃτοῦντο δαπάναι 13 καὶ ἄνω ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἀφοῦ μόνον 8 ἑκατομμύρια λίραι διετέθησαν διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, μένει διαφορά, μεταξὺ 8 καὶ 13 ἑκατομμυρίων, 5 ἑκατομμύρια λίραι, εἰς τὴν διαφορὰν δὲ αὐτὴν θὰ ὑπολογίσητε καὶ τὰς τουρκικὰς οἰκίας, ὑπὲρ τὰς 50,000, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἕτοιμοι σχεδὸν καὶ διετέθησαν μὲ μικράν τινα ἐπισκευήν. Οὕτως ἀπεφύγομεν τὴν δαπάνην αὐτῶν τῶν 50,000 οἰκιῶν, ἄλλως, ἂν εἴχομεν καὶ αὐτὴν τὴν δαπάνην, θὰ μᾶς ἐχρειάζοντο ἀκριβῶς 13,000,000 λίραι. Ἑπομένως οἱ συλλογισμοὶ τοῦ κ. πληρεξουσίου εἶναι κατὰ βάσιν ὀρθοί.

§341Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτὴν ἐχρειάζοντο 13,000,000 λίραι, ἀλλὰ ἐδαπανήθησαν μόνον 8,000,000. Ἄρα συνετελέσθη ἓν θαῦμα, ἐνῷ δὲν εἶναι ἔτσι.

§342Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Διατί λησμονεῖτε ὅτι ἐπὶ Ἐπαναστάσεως ἐγένετο ἐπίταξις τοῦ ἡμίσεος τῆς τουρκικῆς περιουσίας, τῆς ὁποίας τὸ ἀντίτιμον συμπεριλαμβάνεται;

§343Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται δὲν ἐγενόμην ἀντιληπτός. Δὲν ἐπιμένω ὅτι μόνον μὲ τὴν δαπάνην τῶν 8,000,000 λιρῶν ἐγκατεστάθησαν 130,000 οἰκογένειαι, διὰ τὰς ὁποίας θὰ ἐχρειάζοντο ἀκόμη 5,000,000 λίραι. Προσέξατε, κ. ἀρχηγὲ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», τὸν συλλογισμόν μου. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐδαπανήθησαν μόνον 8,000,000 λιρῶν ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ πραγματικά, εἰς αὐτὰ δὲ πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ ὅσα ἐκερδίσαμεν ἀπὸ ἕτοιμα τουρκικὰ σπίτια καὶ λοιπὰ ἐφόδια, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐλάχιστον τῆς δαπάνης τῶν 100 λιρῶν κατὰ οἰκογένειαν δι’ ἀτελῆ ἐγκατάστασιν. Βεβαίως, ἂν δὲν εἴχομεν τὰς 50,000 τουρκικὰ σπίτια, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκατεστάθησαν πολλαὶ οἰκογένειαι, δὲν θὰ ἔφθανον αἱ 36,000 σπίτια τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ χωρέσουν εἰς Μακεδονίαν 110.000 οἰκογενείας. Ἀλλὰ αἱ 36,000 σπίτια πράγματι κατεσκευάσθησαν ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ἄλλως μόνον διὰ σπίτια θὰ ἐχρειάζοντο 100 λίραι κατὰ οἰκογένειαν, ἐνῷ ἐγὼ ἔλαβον ὡς βάσιν ἐλαχίστην 100 λίρας μὲ ὅλα τὰ ἐφόδια καὶ τοῦτο διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι μὲ πολὺ μικρὰν σχετικῶς δαπάνην, 8,000,000 λιρῶν, προστιθεμένων καὶ τῶν τουρκικῶν ἐφοδίων, οἰκημάτων καὶ ἄλλων ἐγκατεστήσαμεν 130,000 οἰκογενείας. Βεβαίως, ἂν δὲν εἴχομεν τὰ τουρκικὰ οἰκήματα, θὰ ἐδαπανῶμεν καὶ ἄλλα 5,000,000 λίρας δι’ ἀνεπαρκεστάτην, ἐπαναλαμβάνω ἐγκατάστασιν, διότι κανεὶς δὲν θὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι μὲ 100 λίρας, ἤτοι μὲ 25,000 δραχμὰς ἐγκαθίσταται μία γεωργικὴ οἰκογένεια. Ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ ὁρμώμενος, κύριοι συνάδελφοι, ἀποκρούω τὴν κατηγορίαν ὅτι τίποτε δὲν ἔγινε· δέχομαι μόνον ὅτι εἰς πολλὰ ἐγένετο καὶ σπατάλη. Νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ ἀκούῃ ὅλος ὁ κόσμος ὅτι δὲν ἔγινε τίποτε, θὰ καταστῶμεν ἀπέναντι τῶν ξένων, ἂν ὄχι ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων ποὺ τὰ βλέπομεν, καταγέλαστοι, διότι ἔρχονται τόσοι ξένοι ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη καὶ βλέπουν τί γίνεται εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ θαυμάζουν τὴν ἀναδημιουργίαν αὐτῆς. Ὁ κ. Κουτούπης ἤκουσεν ἐν Ἀμερικῇ ἀπὸ τὰς Ἀμερικανικὰς Ἀποστολὰς τὸν ἔπαινον τῶν ξένων πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ ἡμεῖς ὅλα θέλομεν νὰ τὰ σχετλιάσωμεν καὶ νὰ δημιουργήσωμεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἴμεθα ἀνίκανοι καὶ ὡς Φυλὴ καὶ ὡς Κράτος. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ ὅτι ἔγιναν σπατάλαι ὑπάρχει διαφορὰ καὶ θὰ ἐπανέλθω ὅταν ὁμιλήσω περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἐδαπανήθη τὸ δάνειον τόσον ἐπιτυχῶς, κατ’ ἐμέ, καὶ ὑπολείπονται ἀκόμη οἰκογένειαι πρὸς ἐγκατάστασιν, ὑπάρχει βάσιμος ἐλπὶς νὰ συναφθῇ νέον δάνειον, ἀρκεῖ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ μὴ κατακρίνωμεν καὶ ἐξευτελίζωμεν τὸ γενόμενον ἔργον, διότι, ὅπως γνωρίζετε, τὸ χρῆμα ἔρχεται ἔξωθεν ὑπὸ πολλὰς προϋποθέσεις καὶ ἐγγυήσεις καὶ τὰ ξένα κεφάλαια ἔρχονται μόνον εἰς Τόπον ἠρεμοῦντα, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει μία τάξις καὶ ἐγγύησις ἀσφαλοῦς τοποθετήσεώς των εἰς παραγωγὴν καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἀέρα. Ὅταν ὅμως καταβάλλεται προσπάθεια νὰ παρασταθῇ ὅτι ἐδῶ δὲν ὑπάρχει Κράτος ὑπὸ ὑπερβολικὴν μανίαν νὰ κατηγορῶμεν ἡμᾶς αὐτούς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιζητῶμεν νέον δάνειον; Ἐνῷ ἀντιθέτως παρουσιάζοντες τὰ γενόμενα ἔργα, ἔστω καὶ μὲ ἐλλείψεις τινάς, διότι περὶ αὐτοῦ κυρίως πρόκειται, καὶ διαφωτίζοντες τὴν εὐρωπαϊκὴν Κοινὴν Γνώμην περὶ τοῦ ἔργου διὰ καταλλήλου ἐκθέσεως, ὥστε νὰ καταφανῇ ἐμπράκτως ὅτι τὸ χρῆμα αὐτὸ δὲν ἐδαπανήθη ἐπὶ ματαίῳ, ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ἐξευρεθῇ πολὺ ταχέως νέον δάνειον. Ἄλλως τε μὲ 2 ἢ 3 μόνον ἑκατομμύρια λιρῶν ἐξασφαλίζομεν τὸ πᾶν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ τρίτον κεφάλαιον· ἂν ἐγένετο καλὴ διαχείρισις τοῦ ὅλου ζητήματος ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἰκονομική, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διοικητική. Πράγματι ὁμολογῶ ὅτι ἐσπαταλήθη εἴς τινας περιπτώσεις χρῆμα πλέον τοῦ ἀπαιτουμένου, δὲν ἐσπαταλήθη δὲ μόνον ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος μέχρι σήμερον. Θὰ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ὅτι, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ τὸ δάνειον, ὅλοι, φοβούμενοι μήπως ἡ διαχείρισις περιέλθῃ μόνον εἰς τὸ Κράτος καὶ ἀρχίσῃ ἡ κομματικὴ καὶ πολιτικὴ συναλλαγή, ηὐχόμεθα νὰ γίνῃ εἷς αὐτόνομος ὀργανισμὸς ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Αὐτὸ ἐτονίζετο καθ’ ἡμέραν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας καὶ ἐθεωρήθη εὐτύχημα διότι ἐγένετο τοιοῦτος ὀργανισμὸς ξένος πρὸς τὴν κομματικὴν διαφθοράν. Καὶ καλῶς μὲν ἐγένετο οὕτως, ἀλλὰ ἡ σύνθεσις καὶ ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς ὑστερεῖ καὶ ἔχει πολλὰ τρωτά. Κύριοι, ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων δὲν εἶναι ἔργον τυχαῖον. Ὅσοι παρηκολούθησαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ ζήτημα, θὰ εἶδον ὅτι ὑπάρχουν διακεκριμέναι κατευθύνσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν γενικὴν διεύθυνσιν. Πρῶτον χρειάζεται μεγάλη πεῖρα καὶ ἀνοικτὸ μάτι διὰ τὰς προμηθείας. Τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν εἶναι βεβαίως τεράστιον ζήτημα, ἦτο δέ, ὡς γνωρίζετε, ἡ γάγγραινα διὰ τὸ Κράτος μέχρι τῶν τελευταίων ἡμερῶν, καὶ μόνον τώρα πληροφορούμεθα ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Προμηθειῶν βαδίζει καλῶς. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σοβαρώτατον καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἀνατεθῇ καὶ διὰ τὸν Ἐποικισμὸν εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν τριμελῆ τοὐλάχιστον τῆς ὁποίας τὰ μέλη νὰ γνωρίζωσι καλῶς τὰ τοῦ ἐμπορίου, διότι ἐπρόκειτο περὶ προμηθειῶν καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ περὶ ποικίλων εἰδῶν, διὰ τὰ ὁποῖα, ἐκτὸς τῆς γνώσεως τῶν εἰδῶν, ἀπαιτοῦνται λιγαριασμοὶ τραπεζικοί, οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, συναλλαγματικοί, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ ἄμοιροι γεωπόνοι ἦσαν ἄπειροι. Δευτέρα κατεύθυνσις τῆς ἐγκαταστάσεως εἶναι τὸ διοικητικὸν τοῦ πολυπληθοῦς προσωπικοῦ, ἔπρεπε δὲ τὴν διεύθυνσιν αὐτὴν νὰ εἶχεν ὁ ἄριστος ὑπάλληλος, ὄχι βεβαίως γεωπόνος, ἀλλ’ ὁ μᾶλλον πεπειραμένος καὶ ἀνώτερος διοικητικὸς νοῦς τοῦ Κράτους, εἰ δυνατὸν εἷς Ὑπουργὸς ἢ εἷς ἰσάξιος μὲ πεῖραν Γενικοῦ Διοικητοῦ. Εἰς τοῦτο ἐπίσης ὑστερεῖ τὸ ἔργον τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ἄμεσις διὰ τὸ μέλλον ἐφαρμογή. Μετὰ ταῦτα ἔρχεται ἡ κυρίως ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, ἡ καθαρῶς γεωργική, δι’ ἣν εἶναι ἐνδεδειγμένοι μόνον γεωπόνοι καὶ ὀρθῶς ἔχει ἀνατεθῆ εἰς χεῖρας τῶν γεωπόνων. Κατ’ ἐμὲ λοιπὸν αὐταὶ αἱ τρεῖς κατευθύνσεις, ἡ τῶν προμηθειῶν, ἡ τῆς διοικήσεως καὶ ἡ τῆς γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως ἔπρεπε νὰ ἦσαν κεχωρισμέναι ἐξ ἀρχῆς ἀπ’ ἀλλήλων καὶ νὰ εἶχον τεθῆ ἐπὶ κεφαλῆς ἑκάστης οἱ ἱκανώτεροι τῶν Ἑλλήνων, οἵτινες νὰ ἐπιταχθοῦν ἀπὸ Τραπέζας, ἀπὸ Ἑταιρείας, ἀπὸ Ὑπουργεῖα, ἀπὸ οἱασδήποτε ὑπηρεσίας, ἀρκεῖ νὰ ἦσαν οἱ ἱκανώτεροι εἰς τὸν κύκλον τῆς δράσεώς των. Ἀντὶ τούτου τί συνέβη; Εἰς μὲν τὴν Ἐπιτροπὴν γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι τὰ ἀνώτερα μέλη εἶναι κατὰ πάντα ἔντιμα, ἀξιόλογα καὶ ἀνεπίληπτου ἠθικῆς πρόσωπα, ἀλλὰ ἀμφιβάλλω ἂν ἦσαν προωρισμένα διὰ τοιοῦτον ἔργον. Ποῖος δυνατός, τεχνικός, τραπεζιτικός, διοικητικὸς ἢ ἐπιχειρηματικὸς νοῦς διευθύνει τὸ πολυμερὲς αὐτὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει εἰς τὸ πλάτος τῶν δυσχερειῶν καὶ τῶν ἀγνώστων παραγόντων πᾶσαν ἄλλην ἐπιχείρησιν ἐκ τῶν προτέρων μελετωμένην καὶ ὑπολογιζομένην; Ἐγκατάστασις πρὸς διαβίωσιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου ζωντανῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν ἀποτελεῖ ἀνυπολόγιστον, ἰλιγγιώδη ἐπιχείρησιν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς Θεσσαλονίκην ὅπου πίπτει τὸ μεγαλύτερον βάρος τοῦ ὅλου ἔργου πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἐκεῖ συνεκεντρώθη πᾶσα δύναμις, ἐξουσία, γνῶσις, πεῖρα, ἐκτέλεσις εἰς ἕνα νεαρόν, δραστήριον, ἔξυπνον καὶ φιλότιμον γεωπόνον, τὸν κ. Καραπάνον, μὲ τὸν τίτλον γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἀλλὰ μετὰ τὰς δυσκολίας ποὺ ἀνέφερα εἶναι οἱ ὦμοί του ἱκανοὶ νὰ βαστάσουν τοιοῦτον βάρος καὶ τοιαύτας εὐθύνας; Σήμερον λοιπὸν εἰς αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἀνετέθη ὅλη αὐτὴ ἡ κολοσσιαία ἐπιχείρησις καὶ σκοτώνεται κυριολεκτικῶς μὲ ἀγωνίαν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐποικισμοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ ἀποσιωπήσω ὅτι τοῦ διαφεύγουν τὰ ἡνία τῆς διοικήσεως, δὲν προλαμβάνει τὰς καταχρήσεις, δὲν ἐπαρκεῖ νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ὑπηρεσίας καὶ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας. Καὶ λαμβάνουν χώραν κατ’ ἀνάγκην σπατάλαι, δαπανῶνται πολλὰ ἑκατομμύρια ἀκαίρως, δὲν γίνεται δὲ οὔτε ἡ γεωργικὴ κατανομὴ τῶν προσφύγων κανονικῶς, διότι συμβαίνει καὶ αὐτὸ τὸ ἀκατανόητον, ὅτι ὅλοι οἱ γεωπόνοι συνεκεντρώθησαν εἰς Θεσσαλονίκην εἰς γραφεῖα μὲ πολυτελεστάτας ἐγκαταστάσεις, διαβάζουν τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιστατῶν τῶν χωρίων καὶ εἰσηγοῦνται καὶ διατάσσουν ἀπὸ τὰ γραφεῖα. Ἄλλοι πάλιν ἀσχολοῦνται μὲ Ἐπιτροπὰς παραλαβῶν τῶν κοινοτέρων εἰδῶν, δηλ. κεράμων, κάρρων, ψαθῶν, ἱπποσαγῶν, ξυλείας, τσιμέντων, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου σπόρους, κριθάρια, χόρτα, ἄροτρα πολλάκις προμηθεύονται ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ διωρισμένοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐφοδιασμοῦ καὶ τῶν μεταφορῶν. Καὶ γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ὅταν κάμνῃ κανεὶς ἐργασίαν τὴν ὁποίαν δὲν κατέχει, δὲν αἰσθάνεται, δὲν πονεῖ, τότε ἡ ἐργασία αὐτὴ εἶναι ἀνερμάτιστος, γίνεται ἀσκόπως, «μὲ τὸ στανιό», ποὺ λέγομεν, ἀλλὰ καὶ μὲ σπατάλην. Σᾶς βεβαιῶ δὲ μὲ πόνον ὅτι σήμερον γίνονται πολλαὶ σπατάλαι. Προηγουμένως, ἐπὶ Ἐπαναστάσεως, γενικὸς διευθυντὴς ἦτο ὁ κ. Καναγκίνης, τὸν ὁποῖον ὅλοι γνωρίζουν ὅτι εἶχεν ἐλαττώματα στενῆς ἀντιλήψεως καὶ κάποιας καχυποψίας ἀδικαιολογήτου διὰ κάθε προμήθειαν ἢ ἐνέργειαν τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ εἶχε καὶ προσόντα μεγάλα, ἦτο Κέρβερος καὶ ἀδέκαστος, ἦτο οἰκονόμος μέχρι σχολαστικότητος, τὸν ὕβριζον γιὰ «τσιγκούνην», ἀλλὰ κατώρθωνε μὲ ἐλάχιστον προσωπικὸν καὶ χιλιάδας δραχμῶν, ὄχι ἑκατομμύρια, νὰ κάμνῃ ἐργασίαν πολὺ μεγάλην. Προσεῖχεν ἰδίως εἰς τὰς μεγάλας γραμμὰς νὰ συνεννοῆται μὲ τὸ Ὑπουργεῖον, τὰς δὲ προμηθείας ἐνήργει πάντοτε μὲ τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Ἐποικισμοῦ. Κατόπιν, μὲ τὴν ἵδρυσιν τῆς αὐτονόμου Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἐστάλη ὁ νῦν γενικὸς διευθυντής, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη τοιαύτη ἐξουσία ὥστε γνωρίζετε ὅτι πολλάκις ἔχει ἀντίθετον γνώμην μὲ τὰ Ὑπουργεῖα, θεωρεῖ ἑαυτὸν ἀνώτερον καὶ ἀνεξάρτητον πάσης ἐπιβολῆς ἢ παρατηρήσεως καὶ πολλάκις καὶ πληρεξούσιοι συνάδελφοι κάθηνται ἔξω ἀπὸ τὸ γραφεῖόν του ἀναμένοντες. Βεβαιῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἶναι ἀδύνατον ὁ κατὰ τὰ ἄλλα δραστήριος αὐτὸς νέος νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸ ἔργον τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὡς τοῦτο ἐξηπλώθη εἰς Μακεδονίαν. Σήμερον ἐζαλίσθη, παραπαίει, εἶναι δὲ ὑποχείριος δύο ρευμάτων. Ἕν ρεῦμα εἶναι, πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ἡ ζωηρὰ πίεσις τῶν συναδέλφων προσφύγων πληρεξουσίων, εἰς τοὺς ὁποίους μόνον δὲν κατώρθωσε νὰ ἀντισταθῇ καὶ παρεδόθη, ἄλλως τε εἶναι μαχητικώτατοι οὗτοι καὶ τοῦ ἐπιβάλλουν ὅ,τι ἀπαιτήσεις ἔχουν καὶ ὑπακούῃ διὰ νὰ φανῇ ἀρεστός, διὰ νὰ κρατήσῃ ἴσως καὶ τὴν θέσιν του.

§344Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ γενικὸς διευθυντὴς δὲν παρεδόθη εἰς κανένα. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνδέονται πρὸς αὐτὸν διὰ φιλίας καὶ πρὸς τιμήν του διακηρύσσω ὅτι οὐδέποτε παρεδόθη εἰς κανένα καὶ οὐδέποτε ὑπήκουσεν εἰς εἰσηγήσεις καὶ εἶναι αὐστηρὸς καὶ δίκαιος.

§345Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὴν γνώμην σας, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ ἐγὼ ὁμιλῶ ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ οὐδὲν προσωπικὸν ἔχω. Ἄλλο ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπηρεάζει τὸν γενικὸν διευθυντήν, εἶναι ἡ νέα πολιτικὴ ἰδεολογία μερικῶν συναδέλφων του γεωπόνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται συστηματικῶς νὰ δημιουργήσουν κόμμα ἀγροτικὸν πολιτικὸν καὶ οἱ ὁποῖοι ἄλλο ἔργον δὲν ἔχουν παρὰ διαρκῶς νὰ δημοσιογραφοῦν καὶ νὰ κατευθύνουν τὴν ἐποικιστικὴν ὑπηρεσίαν τῶν προσφύγων εἰς ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἀντιλαμβάνεσθε δὲ ποῖα λάθη καὶ ἀδικίαι δημιουργοῦνται οὕτως εἰς βάρος τῶν γηγενῶν, διότι ὅλαι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν προσφυγικῶν Σωματείων καὶ τῶν συνοικισμῶν, ἀκόμη καὶ αἱ μᾶλλον παράλογοι γίνονται δεκταὶ μὲ πικρίαν τῶν ἐντοπίων, ὅτι ὁ Ἐποικισμὸς εἶναι μόνον φιλοπροσφυγικός. Ἕνεκα αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, τῆς ἀνεπαρκείας πλέον ἑνὸς προσώπου, εἰς τὸ ὁποῖον συνεκεντρώθησαν πολλαὶ ἀσχολίαι, εἶναι ἀδύνατον νὰ προληφθοῦν καὶ σπατάλαι καὶ καταχρήσεις. Διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸ ἀποκαρδιωτικὸ θέαμα νὰ παραιτοῦνται οἱ διάφοροι τμηματάρχαι τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ νὰ ἀλληλοϋβρίζονται διὰ τῶν ἐφημερίδων, ἀποκαλύπτοντες σκάνδαλα, καταχρήσεις, εὐνοίας, παρεκτροπὰς, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ γίνουν ἀνάγνωσμα πλέον εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Θεσσαλονίκης αἱ καταχρήσεις τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὅπως οἱ ἄθλοι τοῦ Γιαγκούλα. Καὶ ὁ γενικὸς διευθυντὴς δὲν προλαμβάνει σήμερον νὰ ἀπαντᾷ, νὰ ἀναιρῇ, νὰ σκέπτεται πῶς νὰ συγκρατήσῃ τὸν κατήφορον τῶν ἀληθινῶν, ἀλλὰ καὶ ψευδῶν καὶ κακοβούλων πολλάκις σκανδάλων. Κατὰ τὴν γνώμην μου, κύριοι, πρέπει νὰ χωρισθοῦν ταχέως αἱ ὑπηρεσίαι αʹ εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὰς προμηθείας, βʹ εἰς ὀργάνωσιν διοικήσεως καὶ ἐλέγχου τῶν ὑπαλλήλων, ἀπομακρυνομένων τῶν γεωπόνων ἀπὸ διοικήσεις καὶ προμηθείας καὶ γʹ νὰ καταρτισθῇ εἰδικὸν συμβούλιον γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς γεωπόνους, τοὺς ἱκανωτέρους καὶ μᾶλλον πεπειραμένους, μὲ ἐκτελεστὴν τῶν ἀποφάσεων τοῦ συμβουλίου τούτου τὸν κ. Καραμάνον, ἀφοσιούμενον εἰς τὸ καθαρῶς γεωπονικὸν τοῦ Ἐποικισμοῦ ἔργον. Εἶναι δὲ τὸ γεωπονικὸν τοῦτο ἔργον τὸ σοβαρώτερον καὶ ἐπιστημονικώτερον, διότι πρέπει νὰ προσαρμόσουν τὰς δυνάμεις καὶ τὰς γνώσεις τῶν προσφύγων σύμφωνα μὲ τὰς τοπικὰς συνθήκας, νὰ τοὺς διδάξουν τὰς καλλιεργείας, νὰ τοὺς παρακολουθήσουν, νὰ τοὺς βοηθήσουν εἰς τὴν καλλιέργειαν, νὰ προλαμβάνουν δὲ καὶ τὰς μεταξὺ προσφύγων καὶ προσφύγων διαφορὰς· διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἤρχισαν πλέον αἱ προστριβαὶ καὶ μεταξὺ διαφόρων ὁμάδων προσφύγων γειτονικῶν χωρίων καὶ ἐντὸς τῶν αὐτῶν χωρίων, καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς γῆς. Ἀλλά, ἐκτὸς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, καὶ εἰς τὸ Κέντρον ἐνταῦθα, πρέπει νὰ προσληφθῇ ὁ τεχνικὸς νοῦς, ὁ μᾶλλον πεπειραμένος, νὰ διευθύνῃ τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Ἄν λοιπὸν θέλωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα νὰ χωρήσῃ τὸν ὁμαλὸν δρόμον καὶ νὰ γίνῃ ζήτημα ἐθνικόν, ὄχι πλέον πολεμικῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἤκουσεν ὅλας τὰς αἰτιάσεις καὶ ἡ ὁποία εὑρίσκεται μεταξὺ δύο συμπληγάδων μερῶν, κατηγορουμένη ἀπὸ μὲν τοὺς πρόσφυγας συναδέλφους ὡς ἄπονος καὶ ἀδρανοῦσα, ἀπὸ δὲ τοὺς γηγενεῖς ὡς ὑπείκουσα εἰς τὰς πιέσεις τῶν προσφύγων, νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ζητήσῃ μεταβολὴν τοῦ συστήματος, κάμνουσα ἔκκλησιν εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τῶν Ἑλλήνων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὰ κοινωνικὰ αἰσθήματα τῶν ξένων. Ἄν γίνῃ ἡ μεταβολὴ αὐτή, τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν θὰ παύσῃ νὰ ἔχῃ πλέον οἵαν ἔχει σήμερον μορφὴν ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ μείνῃ ζήτημα οἰκονομικὸν καὶ ἐθνικόν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ ἡμᾶς τοὺς Μακεδόνας, ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι τὸ μεγαλύτερον ἐθνικὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον τελεῖται σήμερον ἐν Μακεδονίᾳ. Ἔφυγον, κύριοι, ἐκ Μακεδονίας 400.000 Τοῦρκοι καὶ 80.000 βουλγαρόφωνοι πληθυσμοὶ καὶ ἦλθον 800,000 Ἕλληνες μὲ τὴν ἁγνὴν ψυχὴν τοῦ ὑποδούλου Ἕλληνος, καὶ οὕτως ἐν Μακεδονίᾳ ἔχομεν 1,500 000 Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν ἀμιγῆ, διότι καὶ οἱ μείναντες ὀλίγοι μὲ σλαυόφωνον ἰδίωμα πληθυσμοὶ εἶναι ἐκ τῶν ἀγωνισθέντων ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐπὶ πλέον χεῖρας γεωργικὰς αἱ ὁποῖαι ἐκαλλιέργησαν ἐφέτος 1,000,000 στρέμματα περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι ἐκαλλιεργοῦντο ἐπὶ Τουρκίας. Ἔχομεν ἐπαγγελματίας καὶ βιοτέχνας στιβαροὺς ἡ ἀμπελουργία, ἡ σηροτροφία, ἡ ἁλιεία, ἡ ταπητουργία λαμβάνουν ἀνάπτυξιν ζηλευτήν, μᾶς ἦλθον δὲ μαζὶ καὶ οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ἔμποροι, οἱ ἐπιχειρηματίαι καὶ οἱ βιομήχανοι καὶ μόλις προχθὲς ὁ γνωστὸς Οἶκος τῆς Θράκης Ἀλ. Μπάλτα ἵδρυσε μεγάλην ἑταιρείαν ἀλευροβιομηχανίας καὶ τυροκομίας. Εἶναι ζηλευτὴ ἡ θέσις τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς περισυλλογῆς καὶ δι’ αὐτὸ ἂς ἀφήσωμεν τὰς μικρολογίας καὶ τὰς ἀκάρπους μεμψιμοιρίας, ὑποδεικνύοντες μόνον τὰ πρὸς διόρθωσιν. Συμπεραίνων, κύριοι συνάδελφοι, λέγω ὅτι πρέπει νὰ παύσωμεν νὰ θεωρῶμεν τὸ ζήτημα τὸ ἐποικιστικὸν ζήτημα κυβερνητικόν, νὰ παύσωμεν νὰ κατηγορῶμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, ἀλλὰ νὰ συστήσωμεν νὰ ἐπέμβῃ μόνον παρὰ τῇ αὐτονόμῳ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ μεταβάλῃ πρόγραμμα καὶ νὰ διορθώσῃ τὰ καταγγελλόμενα, τὰ ὁποῖα ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀσήμαντα πρὸ τοῦ κολοσσιαίου δημιουργικοῦ ἔργου τῆς ἐγκαταστάσεως 1,500,000 Ἑλληνικῶν ὑπάρξεων ἐντὸς διετίας. Τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ νέον ἱστορικὸν σταθμὸν διὰ τὴν τύχην τῆς Φυλῆς καὶ εὐοίωνον ἀφετηρίαν πρὸς τὰ ἐμπρός.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος ἔχει τὸν λόγον.

§347Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἔχει ἐπέλθει συνεννόησις νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις περὶ τὴν 2αν πρωινὴν καί, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσω αὔριον.

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πληροφορία σας εἶναι ὀρθὴ καὶ τότε νὰ ὁμιλήσητε αὔριον.

§349ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τὴν 5.30′ μ.μ. (Ὥρα 2.30′ π. μ.)