1925.05.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 190

Δευτέρα 25 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5,45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Τὰ κοινοτικὰ συμβούλια Διδύμων Κρανιδίου κλπ. παρακαλοῦν ὅπως μὴ καταργηθῇ ὁ «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας νόμος». — Οἱ μικροκτηνοτρόφοι Τρικκάλων ζητοῦσι τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. — Οἱ πρόσφυγες Λαρίσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Γ. Βλάχου περὶ τῶν ὀθωμανικῶν καταστημάτων Λαρίσης. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Λαρίσης αἰτεῖται τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μὴ εἰσέτι ἐγκατασταθέντων προσφύγων. — Οἱ κτηματίαι καὶ κτηνοτρόφοι Κεφαλληνίας ζητοῦσι τὴν διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. — Ὁ Κωνσταντῖνος Κριμπᾶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. — Οἱ καπνεργάται Καβάλλας ζητοῦσι τὴν ἀπόδοσιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κέντρου Ἀθηνῶν εἰς τοὺς ἐργάτας. — Διάφοροι Ἰσραηλιτικαὶ Ἑνώσεις Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐφαρμογῆς ὁλοκληρωτικῆς κυριακῆς ἀργίας ἐν Θεσσαλονίκῃ. — Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δι’ ἐγγράφου του ὑπ’ ἀριθ. 65443 τῆς 25 Μαΐου ἐ.ἔ. ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἔκδοσιν τῶν κάτωθι Διαταγμάτων: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 20 Ἰανουαρίου 1925 συμφωνίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως». 2) «Περὶ ρυθμίσεως τῶν ἐκ τοῦ Νόμου 3166 καὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου προκυπτόντων ζητημάτων». 3) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι κτημάτων τῶν ἀνταλλαγέντων Μουσουλμάνων». Τὰ Διατάγματα ταῦτα, ἐκδοθέντα κατόπιν τοῦ ἀπὸ 14 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως «περὶ ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων περὶ προσφυγικῶν ζητημάτων, διαρκουσῶν τῶν διακοπῶν, ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 112 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1830 περὶ ὀργανώσεως τοῦ κλάδου τηλεγραφητῶν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». 2) «Περὶ ἱδρύσεως ἀσυρμάτου τηλεγράφου ἐν Ἰσθμίᾳ». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2954 περὶ χορηγήσεως ἀδειῶν ἐγκαταστάσεως ἰδιωτικῶν ἀσυρμάτων τηλεγράφων καὶ τηλεφώνων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείου τροχαίας κινήσεως». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς κρατήσεως ἐκ τοῦ μισθοῦ καὶ ἐξόδων τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν κτλ. τοῦ Π.Ν. ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου αὐτῶν». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμου: 1) «Περὶ ἀνακλήσεως πληρεξουσιότητος». 2) «Περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ὀκτωβρίου 1923 περὶ συστάσεως ἰατρικῶν συλλόγων». — Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Βιομηχανίας κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου πληρωμῆς χρηματικῶν ποινῶν διὰ παρανόμους πωλήσεις πλοίων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Π. Πολυχρονίδης, Ι. Μαρματάκης, Μ. Καταπότης, Ι. Περδικογιάννης, Γ. Μπρίκας, Λ. Κυπριανός, Δ. Σάββας, Χ. Γρηγορίου, Β. Καραπαναγιώτης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐκπαιδευτικῶν τινων νόμων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Γεωργίτσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4ης Δ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν κλπ.». Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§2Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμοῦμεν νὰ μὴ ἀπασχοληθῇ σήμερον ἡ Συνέλευσις ἐπὶ οἱουδήποτε ἄλλου θέματος, ἐκτὸς τῆς συζητήσεως τῶν προσφυγικῶν ἐπερωτήσεων, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ διατυπώσωμεν καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν, ἐν πλήρει συνεδριάσει, τὴν ζωηρὰν διαμαρτυρίαν μας, τὴν ὁποίαν ἤδη καὶ ἐδημοσιεύσαμεν, διὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐλύθη τὸ περασμένον Σάββατον ἡ συνεδρίασις. Εἴθισται, κ. Πρόεδρε, ὅταν διεξάγεται κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, νὰ μὴ ἀποφασίζεται ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως πρὶν ἢ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῆς ἀσκούσης τὸν ἔλεγχον μερίδος. Δυστυχῶς τὸ Σάββατον, ἐνῷ ἐζητήθη ἀπὸ τὸν πληρεξούσιον Ἀττικῆς κ. Μαργέτην νὰ διακοπῇ διὰ μετὰ τὸ γεῦμα ἡ συνεδρίασις καὶ ἠγγέλθη ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως, αἰφνιδίως κατόπιν ἐξηγγέλθη ὅτι ἡ συνεδραίσις ἐλύθη. Μόλις ἔγινε τοῦτο ἀντιληπτόν, ἠγέρθησαν σφοδρόταται διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν περισσοτέρων πληρεξουσίων ἐναντίον τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως. Ἀλλ’ ἡ ἀξίωσις αὐτῶν δὲν ἔγινεν ἀκουστή. Τοῦτο ἦτο τόσον περισσότερον παράδοξον καὶ ἔκαμε μεγαλυτέραν ἐντύπωσιν, ὅσον εἴχομεν ἀναπαυθῇ μὲ τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἐπεδιώκετο γενικῶς νὰ τερματισθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις τῶν ἐν λόγῳ ἐπερωτήσεων, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως προχθὲς ἐξεφράσθη ἡ ἐπιθυμία ἀπὸ πολλοὺς καὶ ἔγινεν ἀποδεκτὴ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ περαίωσις τῶν ἐν λόγῳ ἐπερωτήσεων, καὶ ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν, χάριν αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ, νὰ διαθέσωμεν καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην ἐν ἀνάγκῃ. Παρ’ ὅλα ταῦτα, ἂν ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως τὸ Σάβατον, καθ’ ὃν τρόπον ἔγινεν, ἦτο κάτι αὐτοτελές, δὲν θὰ ἔκαμνε βεβαίως τὴν βαθεῖαν ἐντύπωσιν ποὺ ἐπροξένησε καὶ δὲν θὰ προεκάλει τὸν ἐρεθισμὸν τὸν ὁποῖον δικαίως προεκάλεσεν ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως. Ἀλλὰ αἱ ἐπερωτήσεις, περὶ ὧν πρόκειται, ἐκκρεμοῦν ἀπὸ μηνῶν, ἐνθυμοῦνται δὲ πάντες, ἐδῶ ὅτι πρὸ τῆς τελευταίας διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἐδημιουργήθη ζήτημα, ἐγεννήθη σφοδρὰ συζήτησις εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τότε πάλιν δὲν ἔγινε σεβαστή, δὲν ἔγινεν ἀκουστή ἡ ἐπιθυμία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως δοθῇ ἕνα τέρμα εἰς τὴν ἐν λόγῳ συζήτησιν, ἂν καὶ εἶχε δοθῆ ρητὴ ὑπόσχεσις ὅτι, ψηφιζομένου τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον συνεχισθῆ αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν Μεγάλην Ἑβδομάδα, τὴν Ἑβδομάδα τῶν Παθῶν, ὅπως δοθῇ ἓν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ἐν τούτοις μόλις ἐψηφίσθη τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον ἠξιώθη ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν καὶ ἔγινε τοῦτο ἀποδεκτὸν παρὰ τὰς σφοδρὰς διαμαρτυρίας μας. Ἐκτὸς τούτου εἴχομεν προχθὲς τὴν πληροφορίαν ὅτι εἰς τὸν κατάλλογον τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ ἐπερωτήσεως εἶχον ἐγγραφῆ περὶ τοὺς 30 περίπου πληρεξούσιοι, ἐκ τῶν ὁποίων μόλις 4 ἢ 5 ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν· ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀνήκουσιν εἰς τὰς μερίδας τὰς ὑποστηριζούσας τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι προφανὲς ὅτι, ἂν σοβαρῶς εἶχον ἐγγραφῆ οἱ κύριοι συνάδελφοι ὅπως ὁμιλήσουν, οὔτε ἡ Δευτέρα οὔτε ἡ Τρίτη θὰ ἤρκουν ὅπως περατωθῇ ἡ συζήτησις αὕτη. Ἂν δὲ πάλιν δὲν εἶχον ἐγγραφῆ σοβαρῶς, ὅπως δὲν πιστεύω, θὰ ἦτο προφανὲς ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ παρέλκυσις τοῦ ζητήματος. Εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταλήξωμεν, καθόσον ἐπὶ πλέον κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἐξεδηλώθη ἐπιθυμία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀφεθῇ πλήρης, οὕτως εἰπεῖν, ἐλευθερία συζητήσεως, ὅπως ἐνισχυθῇ ἡ ὑπὸ πολλῶν μακρὰ ἀνάπτυξις τῶν ζητημάτων, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν παρὰ τὴν κατανάλωσιν μακροῦ χρόνου. Ἀλλ’ ἡ κατανάλωσις μακροῦ χρόνου ἀπειλεῖ ὄχι μόνον νὰ ἐξανεμισθῇ, νὰ μὴ περατωθῇ ποτὲ ἡ ἐν λόγῳ συζήτησις, συγχρόνως ὅμως ἐνέχει τὸν κίνδυνον νὰ προκαλέσῃ δυσφορίαν καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην ἐκ τῆς ἀπασχολήσεώς μας ἐπὶ μακρὸν ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνου θέματος, παραμελουμένων ἄλλων ὄχι ὀλίγον σπουδαίων θεμάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀπασχολήσωσιν ἐπίσης τὴν Συνέλευσιν. Ἡ ἀντίληψις τῆς προσπαθείας παρελκύσεως τῆς συζητήσεως ἐνισχύεται τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον καὶ τὴν περασμένην Τετάρτην πάλιν, ἐνῷ ἀναμφισβητήτως εἴμεθα ὥριμοι ὅπως εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ αὐτοῦ θέματος, ἐν τούτοις καὶ τότε πάλιν τῇ αἰτήσει τῆς Κυβερνήσεως ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις. Δὲν εἶναι μόνον αἱ προσφυγικαὶ ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι σοβαραὶ ἐπίσης, τῶν ὁποίων τὴν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις ἀναβάλλει. Ὅλα αὐτὰ μαρτυροῦν ὅτι καταβάλλεται μία συστηματικὴ προσπάθεια περιορισμοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Δὲν θέλομεν ὅμως σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ θέμα τοῦτο, νὰ δημιουργήσωμεν ζήτημα ἐπὶ τῆς λύσεως τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς ἀφορμὴν ἐξετάσεως ἄλλου ζητήματος, ἐνῷ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ προέχει εἶναι ἡ ἀνάγκη νὰ προχωρήσῃ καὶ περατωθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ἐπερωτήσεων. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν νὰ προκαλέσωμεν ἄλλην συζήτησιν, ἐπιφυλασσόμενοι εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν. Περιοριζόμεθα μόνον, τό γε νῦν ἔχον, νὰ διαμαρτυρηθῶμεν ζωηρῶς διὰ τὴν τακτικὴν τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος, ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν αὐθαίρετον θέλησίν της ὁ κανονισμὸς τῆς διεξαγωγῆς τοῦ κυβερνητικοῦ ἐλέγχου. Ἄλλως, ἂν τοῦτο δὲν ἐγίνετο ἀποδεκτόν, ἡ θέσις ἡμῶν εἶναι ἐντελῶς περιττὴ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§3Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐπεισόδιον τὸ θλιβερὸν καὶ τὸ ἀρκετὰ θορυβῶδες, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐλύθη ἡ προχθεσινὴ συνεδρίασις, ἀτυχῶς δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνει χώραν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὰς τελευταίας στιγμάς, ὅταν πρόκειται νὰ διακόψωμεν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐπικρατεῖ μία σύγχυσις τοιαύτη, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει νὰ γίνεται γνωστὸν ποίαν γνώμην ἔχει ἡ Συνέλευσις καὶ πῶς διατυπώνει τὴν γνώμην ταύτην ὁ Προεδρεύων. Τὸ ἴδιον συνέβη καὶ προχθὲς τὸ Σάββατον μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι, ἐνῷ εἶχε γίνει γνωστὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις, παρὰ τὰ ἐν τοῖς πρακτικοῖς γραφόμενα, δὲν εἶχεν ἀποφανθῆ, ὁ κ. Προεδρεύων ἔσπευσε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν αἴθουσαν ὑπὸ τὰς διαμαρτυρίας πλείστων πληρεξουσίων. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κ. Πρόεδρε, ὅπως διαμαρτυρηθῶ ἐντονώτατα διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐλύθη ἡ συνεδρίασις ἡ προχθεσινὴ καὶ νὰ δηλώσω ὅτι τὰ τοιαῦτα ἐπεισόδια, προκαλούμενα κατὰ τοιοῦτον ἀτυχῆ τρόπον, ὡρισμένως δὲν συμβάλλουν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων διὰ τὰ ὁποῖα ὅλοι συνερχόμεθα ἐνταῦθα, καὶ νὰ δηλώσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ τακτικὴ αὐτὴ τῆς περιφρονήσεως πρὸς πλῆθος πληρεξουσίων, οἵτινες νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν γνώμην καὶ νὰ ἀκούεται καὶ νὰ γίνεται σεβαστὴ ἡ γνώμη αὐτῶν. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσουν αἱ συνεδριάσεις καὶ ὅτι τὰς εὐθύνας τῶν τοιούτων ἐπεισοδίων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχουν οἱ δημιουργοῦντες τὰ ἐπεισόδια ταῦτα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸν λόγον.

§5Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ πρόλογος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ὁ ἐπίλογος αὐτοῦ ὁποῖος ἐστέφθη, ὡς καὶ ὁ πρόλογος, μὲ τὴν ζωηρὰν διαμαρτυρίαν διὰ τὸν τρόπον τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως, ἐξ ἄλλου ἡ διαμαρτυρία, ἡ καταγγελία πρέπει νὰ εἴπω, τοῦ ἀξιοτίμου, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ μέλος τοῦ Προεδρείου, κ. Ἀντιπροέδρου Μανουηλίδου, ὁ ὁποῖος κατήγγειλεν ὅτι τὰ πρακτικὰ εἶναι πλαστογραφημένα, διότι, λέγει, παρ’ ὅλην τὴν διατύπωσιν ὅτι ἐλύθη ἡ συνεδρίασις τῇ συγκαταθέσει τῆς Συνελεύσεως, τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, μὲ ὑποχρεώνουν κατόπιν πάντων τῶν λεχθέντων, νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα. Δὲν δύναται τὸ Προεδρεῖον, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ μένῃ ὑπὸ τὴν πίεσιν μιᾶς τοιαύτης μομφῆς καὶ κατηγορίας, ἀποδοκιμασίας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημ. Ἑνώσεως», καταγγελίας ἑτέρου συναδέλφου, ὁ ὁποῖος προΐσταται μιᾶς ὁμάδος, δὲν δύναται, λέγω, νὰ παραμένῃ τὸ Προεδρεῖον ὑπὸ τὴν πίεσιν μιᾶς τοιαύτης μομφῆς δι’ ἓν ἐπεισόδιον, δι’ ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔγινε καὶ τὸ ὁποῖον καλῶς ἐχαρακτηρίσθη ὡς τυχαῖον γεγονὸς ἐκ μέρους τοῦ τόσον πεπειραμένου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προδηλώσω ὅτι, ἂν ἐπιζητῆται ἐξιλαστήριον θῦμα διὰ νὰ ξεσπάσῃ, νὰ ξεθυμάνῃ ἡ ὀργή, πολὺ εὐχαρίστως θὰ προσέφερον τὸν ἑαυτόν μου διὰ τὴν θυσίαν αὐτὴν διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§7Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα, κύριοι πληρεξούσιοι. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε μὲ τὴν πλήρη πεποίθησιν καὶ βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ ἀπομακρυνθῶ κατὰ κεραίαν τῆς ἀληθείας, ὅτι δὲν θὰ ὑπερβάλω τὰ γεγονότα, ἀλλὰ θὰ τὰ ἀφηγηθῶ ξηρῶς ὡς ἔλαβον ταῦτα χώραν. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς πληρεξουσίου κ. Φραγκούδη ἐκάλεσα τὸν ἕτερον ἐξ Ἀττικῆς πληρεξούσιον κ. Μαργέτην νὰ λάβῃ τὸν λόγον, διότι οὗτος ἐφέρετο εἰς τὴν σειράν τοῦ καταλόγου τοῦ κατατεθειμένου εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ὁ κ. Μαργέτης ὑπέβαλε τὴν παράκλησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, διότι εἶναι ἀργά, καὶ μοι ἐδόθη πραγματικῶς ἡ εὐκαιρία καὶ εἶδον ὅτι ἦτο ἡ ὥρα 9.15′. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν διημείβετο μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μαργέτη ἡ συζήτησις αὕτη, πλεῖστοι πληρεξούσιοι τῆς Δεξιᾶς, ἐγερθέντες μὲ τὸν πῖλον ἀνὰ χεῖρας, ὑπέβαλον τὴν πρότασιν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως λυθῇ ἡ συνεδρίασις, διότι ᾐσθάνοντο καταπόνησιν λόγῳ τῆς προηγηθείσης σχεδὸν ὁλονυκτίου συνεδριάσεως, ἡ ὁποία διήρκεσε μέχρι τῆς τρίτης μεταμεσονυκτίου ὥρας. Ἀπήντησα εἰς τοὺς πληρεξουσίους ἐκείνους ὅτι τὸ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν εἶναι δικαίωμα ἰδικόν μου, ἀλλὰ νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν εἶναι δικαίωμα ὑμῶν, εἶναι δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως καὶ ταυτοχρόνως ἀπέτεινα τὸ ἐρώτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν «ἐρωτῶ δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν; καὶ πλεῖστοι ὅσοι πληρεξούσιοι τῆς Δεξιᾶς πτέρυγος καὶ τοῦ Κέντρου, ἐπινευούσης καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐδέχθησαν νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ ἔλυσα τὴν συνεδρίασιν. Οὐδεμία διαμαρτυρία, κύριοι συνάδελφοι, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἠγέρθη ἐξ οὐδεμιᾶς πτέρυγος, καὶ τῆς Ἀριστερᾶς πτέρυγος, οὐδεμία διαμαρτυρία ἠγέρθη μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ὅταν ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Καὶ μόνον εἰς ἐρώτημα τοῦ κ. Λεονάρδου τί ἔγινε, διότι ἴσως, ἀπησχολημένοι εἰς διαφόρους συζητήσεις, ὡς συνήθως συμβαίνει, δὲν ἔλαβον γνῶσιν κἂν τῆς ὅλης αὐτῆς διαδικασίας, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων τῆς Δεξιᾶς καὶ τοῦ Προεδρείου, δὲν ἔλαβον γνῶσιν ὅτι εἶχε λυθῆ ἡ συνεδρίασις. Δέχομαι ὅτι ἐπῆλθε καὶ κάποια σύγχυσις, διότι ὑπάρχει ἡ σύγχυσις αὐτὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ «λύω τὴν συνεδρίασιν» καὶ «διακόπτω τὴν συνεδρίασιν». Καὶ ἴσως ἐνόμισαν ὅτι ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως σημαίνει διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως, μόνον δὲ ὅταν ἔδωκα ἐξηγήσεις εἰς τὸν κ. Λεονάρδον ὅτι ἐλύθη ἡ συνεδρίασις ἐξηγέρθησαν καὶ παρουσιάσθησαν τὰ φαινόμενα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα τὸ Προεδρεῖον δὲν ἔμεινεν ἀσυγκίνητον. Καὶ ἤδη ἐρωτῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, τί τὸ ἀντικανονικὸν ἔπραξε τὸ Προεδρεῖον; Μήπως δὲν ἀπηύθυνεν ἐρώτησιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν; Μήπως δὲν ἔλαβε τὴν συγκατάθεσιν τῆς Συνελεύσεως; Μήπως δὲν ἔλαβε τὴν συγκατάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ὁ ὁποῖος κατὰ τεκμήριον ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν; Μήπως τὸ Προεδρεῖον εἶχε δισταγμούς τινας ὅτι ἀπωλέσθη ἡ πλειονοψηφία καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐξεπροσώπει τὴν στιγμὴν ἐκείνην πλέον τὴν πλειονοψηφίαν, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν ἂν ἔπρεπε νὰ ὑπακούῃ εἰς τὴν παράκλησιν τοῦ ἐκπροσωποῦντος κατὰ τεκμήριον τὴν πλειονοψηφίαν; Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι τοιαῦτα γεγονότα παρενέπεσαν ἀπὸ τῆς τελευταίας ψηφοφορίας τοῦ ψήφου ἐμπιστοσύνης, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ νέα κατάστασις, ὥστε νὰ ἔχῃ δισταγμοὺς καὶ ἀμφιβολίας τὸ Προεδρεῖον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν. Κύριοι, διεκήρυξα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐκπροσωπεῖται διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ὑποχρεωμένον ἀπὸ τὸν Κανονισμόν, ἐφόσον αἱ συστάσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένον, λέγω, νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰς συστάσεις αὐτοῦ. (Θόρυβος ἐν τῇ Ἀριστερᾷ).

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἀκατάλληλος ἡ λέξις.

§9Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Εἰς τὰς συστάσεις, λέγω, αὐτοῦ, διότι ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι γνώμη τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἶναι γνώμη τῆς Συνελεύσεως.

§10Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί λέγει ὁ Κανονισμὸς ὅτι ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις; Ἔπρεπε τότε νὰ λέγῃ ὅτι ἐρωτᾶται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§11Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφε, ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως νὰ κρατῇ μίαν Τυρρηνικὴν σάλπιγγα καὶ νὰ ἐρωτᾷ ἕκαστον πληρεξούσιον κατ’ ἰδίαν: Θέλετε νὰ κάμω τοῦτο, θέλετε νὰ κάμω ἐκεῖνο; Ἀλλὰ διατί, κύριοι, δὲν διεμαρτυρήθητε ἄλλοτε ὅτε εἴχομεν προσόμοιον περιστατικὸν εἰς τὸ ἐπεισόδιον τὸ λυπηρὸν τῶν συναδέλφων κ.κ. Κολιαλέξη καὶ Γρηγορίου; Διατί τότε δὲν διεμαρτυρήθητε; Καὶ τότε ἐλύθη ἡ συνεδρίασις χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις. Καὶ ὅταν ἀπεχώρησεν ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» καὶ ἐκλήθην ἐγὼ διὰ νὰ καταλάβω τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, ἠρνήθην τότε καὶ εἶπον ὅτι καλῶς ἔπραξεν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως καὶ ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν, διότι εἶχε τὴν συγκατάθεσιν τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος ἐξεπροσώπει τότε τὴν πλειονοψηφίαν. Καὶ ἠρνήθην τότε νὰ καταλάβω τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, διότι ἐπίστευον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Ἀλλ’ ἀκόμη, κύριοι, καὶ ἄλλην ἀντίληψιν εἶχε τὸ Προεδρεῖον, ἀντίληψιν ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν πλήρει διαφωνίᾳ μὲ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ζήτημα ὡς τὸ προσφυγικὸν εἶναι ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικόν, δὲν εἶναι ζήτημα τῶν προσφύγων, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ζήτημα καθαρῶς Ἑλληνικόν, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον συγκινεῖ πάντα, ὁ ὁποῖος ἔχει μέσα εἰς τὰ στήθη του Ἑλληνικὸν παλμόν. Εἶναι ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι προσβλέπομεν μετὰ σεβασμοῦ καὶ εὐλαβείας, διότι ὅλοι αἰσθανόμεθα ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν πάσῃ θυσίᾳ τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν. Ἐγὼ δὲ ἰδιαιτέρως, ὁ ὁποῖος ᾐσθάνθην τοσάκις τὴν συγκίνησιν τοῦ ἐνθουσιασμοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πατριωτισμοῦ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν τούτων, ὅτε ἤρχοντο εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, τὴν Τῆνον, εἰς τὸ προσκύνημα αὐτῆς, διὰ νὰ ἀναπνεύσουν τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχω τὸ αἴσθημα τὸ ὁποῖον ἐκ παιδικῆς μου ἡλικίας εἶχον. Εἶχον λοιπὸν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ζήτημα ὡς τὸ προσφυγικὸν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ σπασμωδικῶς. Ἄλλως τε αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ ἀπαίτησις τῶν προσφύγων πληρεξουσίων. Οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι τί εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτῶν ἀναγράφουν; Οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι τί ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεκήρυξαν; Διεκήρυξαν ὅτι ἐπιθυμοῦν ὅπως ἐν πλάτει ἐξονυχισθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ διαφωτισθῇ ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ σχηματίσωμεν ἓν πρόγραμμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσουν αἱ μετέπειτα Κυβερνήσεις. Εἶχον λοιπὸν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐξυπηρέτουν ἀκόμη καὶ τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν δίδων ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ, διότι εἶχον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσα καὶ προχθές, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λήξῃ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἓν ζήτημα τοιαύτης σοβαρότητος. Μήπως, κύριοι, ἠμποδίσθη ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου διὰ νὰ γίνῃ ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος, ὁ ὁποῖος ἔγινε; Τὸ Προεδρεῖον ὑπεστήριξε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Δὲν βλέπω λοιπὸν δικαιολογημένον ὅλον αὐτὸν τὸν θόρυβον, δὲν βλέπω αἰτιολογημένας τὰς αἰτιάσεις καὶ τὰς μομφάς, αἱ ὁποῖαι ἀπευθύνονται πρὸς τὸ Προεδρεῖον. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν περισσότερον, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς Δεξιᾶς). Καλῶς, καλῶς.

§13Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Καὶ θὰ συμμορφωθῶ μετὰ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπὸ τῶν ἀπόψεων τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου ἐμπνευσμένη ἀγόρευσίς του δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς ὅσα ἐγὼ εἶπον, δὲν προσαρμόζεται εἰς ὅσα εἶπον, οὐδὲ ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη νὰ προσφέρῃ ἑαυτὸν ἐξιλαστήριον θῦμα, διότι ἡμεῖς δὲν ἐκακίσαμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, διότι, ἂν ἔπταισε, καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν ἔπταισε, τὸ πταῖσμα αὐτοῦ ἀποδοτέον εἰς τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει συνήθεια νὰ διεξάγωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ὁποίου τὸν τρόπον διετύπωσεν αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος, δηλώσας ὅτι ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ τὸ Προεδρεῖον εἰς τὰ κελεύσματα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι μία συνέχεια, εἶναι ἓν ἐλεεινὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὅλοι ἐξεδηλώσαμεν τὴν ἐπιθυμίαν τέλος πάντων νὰ καταργήσωμεν. Λυποῦμαι δὲ βαθύτατα ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἦλθε νὰ ταπεινώσῃ καὶ νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ Προεδρεῖον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον. Ἀλλ’ ἡμεῖς, ἐπαναλαμβάνω, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ψέξωμεν τὸ Προεδρεῖον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι συνήθως ἐρωτᾶται ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κανονίζει τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἂν θὰ συνεχισθῇ ἢ ἂν θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις· ἀλλὰ τοῦτο προκειμένου περὶ νομοθετικῆς ἐργασίας ἣν εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις. Προκειμένου ὅμως περὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου πάντοτε ἐρωτᾶται καὶ ἡ γνώμη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἐνασκεῖ τὸν ἔλεγχον, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κατὰ συνήθειαν πάντοτε προθυμοποιεῖται νὰ δίδῃ πᾶσαν εὐκολίαν ἐνασκήσεως τοῦ κυβερνητικοῦ ἐλέγχου. Διὰ τοῦτο ἡ διαμαρτυρία ἡμῶν ἐστρέφετο κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἂν ἐγίνετο ἀποδεκτὸν τὸ ἀντίθετον, ὅτι δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία κανονίζει ἑκάστοτε τὴν διακοπὴν καὶ λύσιν τῶν συνεδριάσεων, θὰ ἦτο δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ παρατάσσῃ ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις ἕνα ἀριθμὸν ἀγορητῶν, νὰ ἐμφανίζεται ἀδύνατος ὁ τερματισμὸς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν σοβαρωτέρων ἐπερωτήσεων καὶ νὰ λύῃ τὴν συνεδρίασιν ἑκάστην ἡμέραν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐνάσκησις αὐτοῦ. Δι’ αὐτὸ εἶπον προηγουμένως ὅτι, ἂν ἡ τακτικὴ αὐτὴ κρατήσῃ, εἶναι ἐντελῶς περιττὴ ἡ παραμονὴ ἡμῶν ἐνταῦθα. Ἐκτὸς τούτου ἐξ ὅσων ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος ἀποδεικνύεται τὸ ἀκριβὲς ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα, ὡς πρὸς τὸ τυπικὸν μέρος τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως, διότι εἶπεν ὅτι δὲν ἠγέρθη καμμία διαμαρτυρία, ὅταν εἶπεν ὅτι λύεται ἡ συνεδρίασις. Διατί δὲν ἠγέρθη καμμία διαμαρτυρία; Διότι εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῆς πρώτης ἀποφάσεως τοῦ Προεδρείου νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ὅπως ἐπαναληφθῇ μετὰ τὸ γεῦμα. Ἡ συνεννόησις, ἡ ὁποία ἔγινε μεταξὺ Προεδρείου καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔγινεν ἀπὸ ἡμᾶς καθόλου ἀντιληπτή. Ὅταν ὅμως ἔγινεν ἀντιληπτὴ ἀπὸ ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Μεσολογγίου, ἡ διαμαρτυρία ἡμῶν ἐγένετο κατὰ τὸν ζωηρότερον τρόπον. Ὡς πρὸς τὴν οὐσιαστικὴν δὲ ἄποψιν τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως ἐπικαλοῦμαι ἐκ περισοῦ μίαν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Εὐρυτανίας, τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, εἰπόντος εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον ὅτι ἦτο ἄτοπος ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως. Αὐτὸ τὸ λέγω ἀκόμη διὰ νὰ δείξω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέβαλεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡγεῖται τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές, γνωρίζομεν ἄλλως τε ὅλοι ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰ νεύματα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Λοιπὸν προκειμένου περὶ τόσον μεγάλου ζητήματος, ὅπως τὸ προσφυγικόν, μετὰ μάλιστα τὴν ἀνάγκην τῆς σπουδῆς ποὺ ἀνεγνωρίσαμεν ὅλοι, πρὶν τερματισθῇ ταχέως ἡ συζήτησις, τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ψέξω, ἂν ἐπρόσεχε, θὰ ἀντελαμβάνετο ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἡ μεγάλη τῆς Συνελεύσεως ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως. Τὸ ἄλλο δὲ τὸ λεχθέν, ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τοὺς πρόσφυγας, νομίζω ὅτι εἶναι κοινὸς τύπος, ὁ ὁποῖος εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλαμβάνεται, διότι βεβαίως ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα ἐξίσου διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ τονίζομεν ἑκάστοτε ὅτι μεταξὺ πληρεξουσίων προσφύγων καὶ μὴ τοιούτων δὲν ὑπάρχει καμμία διάκρισις. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀντίρρησις, ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ παρατείνεται ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ ἐπ’ ἄπειρον, ἀναβαλλομένη ἀπὸ ἑβδομάδος εἰς ἑβδομάδα, εἰς τρόπον ὥστε εἰς οὐδὲν νὰ καταλήγῃ. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὅτι ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία παρατάσεως τῆς συζητήσεως. Ὅλως τὸ ἐναντίον εἶναι ἀληθές. Καὶ ἰδιαιτέρως παρεκλήθημεν νὰ συντελέσωμεν ὅπως περατωθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις. Καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐζητήθη ἀπὸ τοὺς προσφυγικοὺς πληρεξουσίους ὅπως περιορισθοῦν οἱ ρήτορες καὶ συντομευθοῦν αἱ ἀγορεύσεις καὶ καταλήξῃ ἡ συζήτησις τὸ ταχύτερον εἰς θετικὰ συμπεράσματα. Ὅλως λοιπὸν ἀτόπως ἐπεδιώχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως καὶ οὐχὶ καλῶς, ἢ ἂν θέλετε μηχανικῶς, ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον. Βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος σήμερον, διότι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή. Θὰ παρουσιασθῇ ἡ εὐκαιρία κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπασχοληθῶμεν μὲ τὸ ζήτημα τοῦ Προεδρείου. Διότι ἢ πρέπει νὰ ἔχωμεν Προεδρεῖον— δὲν διαμαρτύρομαι διὰ τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ διὰ τὸ σύστημα— Προεδρεῖον ἀνώτερον τῶν κομμάτων, διαιτητὴν τῶν κομμάτων, ἢ δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν καθόλου.

§15Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἀλλὰ θὰ τῷ ὑπενθυμίσω ὅτι χθὲς ἀκόμη ἐδήλωσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἶναι κατενθουσιασμένος καὶ κατευχαριστημένος ἀπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Ἀντιπροέδρου. Ἀκόμη χθές, καὶ δὲν παρῆλθον 18 ὧραι, καὶ δὲν ἔπαυσεν ἐπανειλημμένως νὰ ἐκφράζῃ τὴν εὐαρέσκειάν του πρὸς τὸ Προεδρεῖον καὶ ἰδίως εἰς τὸ πρόσωπόν μου. Λυποῦμαι δὲ πολὺ διότι ὁ κ. Παπαναστασίου ἐξέλαβε τὴν Συνέλευσιν ὡς...

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπε τίποτε.

§17Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Εἶπε τοῦτο, διότι ἐστήριξεν ἀγόρευσιν εἰς μίαν λέξιν ἡ ὁποία ἐξέφυγε τῶν χειλέων μου, «τὰ κελεύσματα» καὶ τὴν ὁποίαν ἔσπευσα, ἀντιληφθεὶς ἐγὼ ὁ ἴδιος ὅτι δὲν ἦτο κατάλληλος ἡ λέξις, ἔσπευσα νὰ τὴν διορθώσω καὶ εἶπον «νὰ ἀκολουθῇ τὰς συστάσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως» καὶ προσέθηκα δὲ ἀκόμη «ἂν μάλιστα δὲν ὑπερβαίνουν τὰ ὅρια τοῦ Κανονισμοῦ». Θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι τὸ Προεδρεῖον δὲν θὰ ὑπακούσῃ οὔτε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως οὔτε εἰς κανένα, ἂν τοῦτο εἶναι ἀντικανονικόν. Λυποῦμαι λοιπὸν μεγάλως, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιος ἀναιρεῖ τὸν ἑαυτόν του ἀπὸ χθὲς ἕως σήμερον.

§18Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ περιστατικὰ ὑπὸ τὰ ὁποῖα ἐλύθη ἡ συνεδρίασις, εἶμαι σύμφωνος ὅτι διεξήχθησαν ὅπως τὰ περιγράφει ὁ προεδρεύων κ. Ἀντιπρόεδρος. Ὅτι ἐλύθη δηλαδὴ ἡ συνεδρίασις, ἀφοῦ ἐζητήθη καὶ ἐλήφθη ἡ γνώμη δι’ ἀναστάσεως τῆς πλειονοψηφίας. Σύμφωνος ἀκόμη εἶμαι ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ἐκπροσωπούσης τὴν πλειονοψηφίαν, ἀποτελεῖ πραγματικὸν περιστατικὸν πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ ζητήματος ἂν ὑπάρχῃ πλειονοψηφία ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης. Ἂν ὅμως ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ἐν συνδυασμῷ μὲ ἄλλα συνάδοντα περιστατικά, ὅταν δὲν ὑπάρχουν ἀντίθετα, καὶ εἶναι πραγματικὸν περιστατικὸν τεκμηριοῦν τὴν ὕπαρξιν συμφώνου γνώμης τῆς πλειονοψηφίας, δὲν εἶναι ὅμως καὶ νομικὸν περιστατικὸν κατὰ τὸ ὁποῖον, ἅμα ὑπάρχει ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ζήτημα, ἕπεται ἀναγκαίως ὅτι καὶ ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας εἶναι σύμφωνος. Δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ αὕτη, ἂν τοιαύτην παρεδέχθη ὁ κ. Προεδρεύων. Τοιαύτη ἀρχὴ δὲν συνάδει οὔτε μὲ τὸν Κανονισμὸν οὔτε μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· διότι, ἂν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἦτο παραδεκτή, πρὸς τί τότε οἱ κανονισμοὶ καὶ οἱ κοινοβουλευτικοὶ ὁρισμοὶ νὰ ἀπαιτοῦν ἑκάστοτε τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας καὶ ὄχι μόνον τὴν τῆς Κυβερνήσεως; Ὅπως ἀντιταχθῶ δὲ κατὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὄχι διὰ τὰ πραγματικὰ περιστατικά. Ὡς πρὸς ταῦτα ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἑκάστοτε πάντες οἱ Πρόεδροι εἰς ὅλας τὰς Βουλάς, ἐπειδὴ οἱ βουλευταὶ δὲν ἐγείρονται συνήθως, εἴτε ἐκ τῆς πλειονοψηφίας εἴτε ἐκ τῆς μειονοψηφίας, ὅπως ἐκφράσωσι γνώμην, καθιερώθη ὅτι τεκμαίρεται ὑπάρχουσα πλειονοψηφία ὑπέρ τινος ζητήματος, ὅταν ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀναγορευθῇ τοῦτο εἰς ἀρχήν, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχουν ἀντίθετα περιστατικὰ ἐξουδετερώνοντα τὸ τεκμήριον αὐτό.

§19Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄνευ τῆς ἀταξίας τῆς ἐπικρατούσης συνήθως, χωρὶς εὐθύνην τοῦ Προεδρείου, κατὰ τὴν λῆξιν ἢ τὴν διακοπὴν τῶν συνεδριάσεων, θὰ ἀπεφεύγετο, εἶμαι τῆς γνώμης, ἀσφαλῶς, μεταξὺ ἄλλων, καὶ τὸ προχθεσινὸν ἐπεισόδιον. Διότι συνέβη καὶ προχθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται πολλάκις. Ἐπικειμένης δηλαδὴ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, πλεῖστοι ἐκ τῶν συναδέλφων συνεκεντρώθησαν πέριξ τοῦ Προεδρείου καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἐπετράπη νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι τί διημείβετο ἐν μέσῳ βοῆς μεταξὺ τοῦ Προεδρείου ἢ καὶ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἢ καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἠθέλομεν ἀντιληφθῆ ὅτι ἐγίνετο σκέψις περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως, ἀναμφιβόλως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι ἠθέλομεν ἐκθέσει τὰς ἀπόψεις μας καὶ μὲ τὸν συνήθη φιλικὸν τρόπον θὰ διηυθετεῖτο καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη εὐθύνει τινά; Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Μαντινείας λέγει ὅτι προχθὲς ἐχαρακτήρισα τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως ὡς ἄτοπον, ὅτι ἐπεδίωξα προχθὲς μετὰ τὴν ἔγερσιν τοῦ θορύβου, τοῦ ἐπακολουθήσαντος τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, νὰ ἀποφευχθῇ διάβημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀπετέλει σχεδὸν πραξικόπημα εἰς βάρος τῆς Συνελεύσεως. Προσεπάθησα δὲ νὰ πείσω καὶ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ἐκ Μαντινείας ὅπως συμβάλῃ εἰς τὴν ἐπικράτησιν ἠρεμίας. Καὶ προσέθεσα ὅτι καὶ ἄτοπος ἂν ἤθελε θεωρηθῆ ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖται νὰ γίνῃ θὰ εἶναι ἀκόμη ἀτοπώτερον. Πῶς ἐλύθη ἡ συνεδρίασις; Τὴν ἔλυσεν ὁ Προεδρεύων, ἀφοῦ ἠρώτησε τοὺς πληρεξουσίους ἂν συναινοῦν εἰς τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως καὶ μετὰ τὴν καταφατικὴν ἀπάντησιν πολλῶν ἐξ αὐτῶν καὶ ἀκόμη ἀφοῦ ἐπένευσε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐκπροσωποῦσα τὴν πλειονοψηφίαν. Ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἀνήγγειλε τὴν ἀπόφασιν περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως, προεκλήθη τοσοῦτος δαιμονιώδης θόρυβος, ὥστε νὰ μὴ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐπακολουθήσῃ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις. Τοῦτο δὲ ἦτο ἴσως ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὸ παράτυπον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα, νὰ μὴ δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ θέσῃ ὑπὸ ψηφοφορίαν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Προέδρου, καθ’ ὃ δικαίωμα εἶχεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκθεσις τῶν γεγονότων. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τί προηγήθη αὐτῶν, ὀφείλομεν νὰ ἀνομολογήσωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνευρεθῇ οἱαδήποτε πρόθεσις παρελκύσεως τῆς συζητήσεως ἢ μειώσεως τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διότι ὀλίγον πρότερον εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς συντακτικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας ἄνευ διακοπῆς μέχρι πέρατος αὐτῆς. Τίνα λόγον λοιπὸν θὰ εἶχεν οἱονδήποτε διάβημα ἀντικανονικὸν πρὸς παρέλκυσιν τῆς συζητήσεως; Οὐδένα ἀπολύτως.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴδετε τὸν κατάλογον τῶν ἐγγεγραμμένων; Εἶναι τριάκοντα.

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ λόγου. Εἴμεθα ὅμως πάντες πρόθυμοι νὰ πράξωμεν πᾶν τὸ δυνατὸν ὅπως ἡ συζήτησις περατωθῇ τὴν Δευτέραν ἢ τὴν Τρίτην.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφοῦ εἶναι ἐγγεγραμμένοι τριάκοντα;

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ παρατείνωμεν τὰς συνεδριάσεις. Ὅταν μία Κυβέρνησις προθυμοποιεῖται νὰ θυσιάσῃ τὰς ἡμέρας τῆς νομοθετικῆς καὶ συντακτικῆς ἐργασίας πρὸς ἐξάντλησιν τῶν ἐπερωτήσεων, ἀποκλείεται πᾶσα πρόθεσις μειώσεως τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀναβολὴν μιᾶς ἡμέρας θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ ἁπλῆς δηλώσεως ὅτι δὲν ἦτο εἰς θέσιν ἐκ φυσικῆς κοπώσεως νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν. Τὰ ζητήματα λοιπὸν εἶναι ἁπλᾶ. Θὰ ἦτο δυνατὸν μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν τῆς ἀποφάσεως, παρεχομένων τῶν ἀναγκαίων ἐξηγήσεων, νὰ ἀποφασισθῇ ἡσύχως ἂν θὰ παρετείνετο ἢ ὄχι ἡ συνεδρίασις. Αὐτὸ δὲν ἐπετεύχθη ἕνεκα τῆς συρροῆς τῶν πληρεξουσίων περὶ τὸ Προεδρεῖον πρότερον καὶ κατόπιν ἕνεκα τοῦ θορύβου ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτρεψεν εἰς κανένα νὰ ὁμιλήσῃ. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Μαντινείας ἔθεσεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, ὁ ὁποῖος περιβάλλεται διὰ τῆς ὁμοθύμου ἐκτιμήσεως τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἠμφισβήτησε τὴν ὀρθότητα τῶν ἀρχῶν ἃς οὗτος ἐξέθεσε περὶ τῶν σχέσεων Κυβερνήσεως καὶ Προεδρείου. Προκειμένου περὶ ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως, ὑπόχρεον εἶναι τὸ Προεδρεῖον, εἴτε κεῖται ὑπεράνω τῶν κομμάτων εἴτε προέρχεται ἐξ αὐτῶν, νὰ συνεννοῆται πάντοτε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἰθυνούσης τὴν πλειονοψηφίαν. Δὲν συγχωρεῖται βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἀσκοῦσα πίεσιν ἐπὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ὀνόματι τῆς πλειονοψηφίας νὰ περιορίσῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Περίπτωσις ὅμως περιορισμοῦ δὲν παρουσιάσθη. Ἑπομένως τὸ ζήτημα πρέπει νὰ περιορισθῇ ἕως ἐδῶ. Δὲν γνωρίζω ἂν αἱ φράσεις αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐνεῖχον ἔννοιαν μομφῆς ἐναντίον τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ διατρανώσωμεν ἐξ ὀνόματος τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην μας.

§24Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι. Θὰ ἀρχίσω πρῶτον μὲ τὸ τί θὰ ἐγίνετο προχθὲς ἂν εἶχεν ἐγκαίρως ἐκδηλωθῆ ἡ σφοδρὰ ἐπιθυμία πρὸς συνέχισιν τῆς συνεδριάσεως μετὰ τὸ γεῦμα. Θὰ ἐδήλωνα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅπως εἶπα καὶ τὸ Σάββατον ἐξερχόμενος, ὅτι δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο, ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ παρεξηγήσῃ τις, διότι ἐγὼ δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ παρευρεθῶ, καθόσον ἤμην ἀπησχολημένος. Θὰ παρευρίσκοντο οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ καὶ τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο τελείως κανονικόν, διότι ἐπὶ ἐπερωτήσεων δὲν εἶναι ποσῶς ὑποχρεωμένος νὰ παρίσταται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφόσον εἶναι ἐπερώτησις ἡ ὁποία δὲν ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον τυχὸν διευθύνει. Ἂν λοιπὸν ἦτο τόση σφοδρὰ ἡ ἐπιθυμία νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ μετὰ τὸ γεῦμα, θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους μου νὰ παρασταθῶσι καὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Δὲν ἐξεδηλώθη ὅμως ἡ τοιαύτη ἐπιθυμία ἐν τῇ αἰθούσῃ. Νομίζω δὲ ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις εἶχε δηλώσει ἐξ ἀρχῆς ὅτι δέχεται νὰ θυσιασθῇ καὶ ἡ Δευτέρα, ἡμέρα τῆς συντακτικῆς ἐργασίας, καὶ ἡ Τρίτη, ἡμέρα νομοθετικῆς ἐργασίας, διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, δὲν θὰ παρίστατο ἀνάγκη νὰ κάμωμεν μίαν ἀκόμη διανυκτέρευσιν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω, ὁσάκις συχνὰ ἐπαναλαμβάνεται, ἂν ἔχῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἐξετάθη καὶ εὐρύτερον, εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ εἴπω λέξεις τινάς, διὰ νὰ καθορισθῶσι σημεῖα τινά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἴσως ἀσαφῆ καὶ ἀβέβαια. Πῶς πρέπει νὰ γίνεται ἡ λύσις τῆς συνεδριάσεως; Δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Πῶς λαμβάνεται ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως; Ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἢ δι’ ἀναστάσεως. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ εὑρίσκετο κανεὶς ἀπαιτῶν διὰ τὴν διάλυσιν ἢ μὴ τῆς συνεδριάσεως τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Ἀπομένει μόνον ἡ ἐκτίμησις ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου περὶ τῆς γνώμης τῆς Συνελεύσεως. Πῶς γίνεται ἡ ἐκτίμησις, ὅταν μάλιστα εἶναι πολὺ ὀλίγος ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων; Εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νῦν τὸ πρῶτον εἰσέρχονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, φαίνεται ἴσως περίεργόν τι ἡ συνεννόησις μεταξὺ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔχοντος κατὰ τεκμήριον τὴν ἔγκρισιν τῆς πλειονοψηφίας. Εἰς ὅσους ὅμως δὲν συμβαίνει διὰ πρώτην φορὰν νὰ παρίστανται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, γνωρίζουν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκπροσωπῶν τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας ἑρμηνεύει τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὡς θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας. Εἶναι ἓν στοιχεῖον πραγματικόν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Καρασεβδᾶς. Τεκμήριον δὲ τοιοῦτον ὑφίσταται, ἐφόσον τοὐλάχιστον ἐν προηγουμένῃ ψηφοφορίᾳ, τελευταίως γενομένῃ, δὲν εἶχε δειχθῆ διάσεισις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ τελευταία ψηφοφορία ἔδειξεν ὅλως τὸ ἀντίθετον. Ἐπὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, φορολογικοῦ, ἡ πτέρυξ τῆς πλειονοψηφίας παρουσίασε τρεῖς ψήφους, ἔναντι μιᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ ὑπώπτευεν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη ἐκείνη ἠλαττώθη, ὥστε νὰ μὴ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου μάλιστα ὄχι περὶ νομοσχεδίου τινός, ἀλλὰ περὶ συνεχίσεως ἢ μὴ συνεχίσεως τῆς συνεδριάσεως; Θὰ προσέξητε δὲ ὡς στοιχεῖον ἑρμηνευτικὸν τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἶχε γίνει δεκτὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην. Ταῦτα πάντα ἔδιδον δικαίως τὸ ἐνδόσιμον εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ λάβῃ ὡς ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει θεωρεῖ ὡς ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὑπακούει εἰς αὐτήν. Ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἀποδεικνύει, ὡς ἐμνημόνευσε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος, τὸ περιστατικὸν τὸ θλιβερὸν τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ. Ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τὴν ἐπαύριον, ἐλύθη δὲ κατὰ τρόπον ἥκιστα κανονικόν.

§25Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Πρόεδρος). Ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις. Διέκοψα ἐπί τινα λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν καὶ κατελθὼν ὑπέδειξα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις. Μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι συναινεῖ νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ προέβην εἰς τοῦτο. Ἐπηκολούθησαν διαμαρτυρίαι, ὀφειλόμεναι εἰς τὴν νευρικότητα ἡ ὁποία παρακολουθεῖ εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ἀλλὰ τόσον εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Προεδρείου ἐκείνη δὲν ἀπεδοκιμάσθη, ὥστε μετὰ μεσημβρίαν, ἐπαναληφθείσης τῆς συνεδριάσεως, οὐδεὶς λόγος ἐγένετο ἐπὶ τῆς διακοπῆς. Ἐπεκυρώθησαν δὲ τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως αὐτῆς, τὰ ἐμφαίνοντα ὅτι συναινούσης τῆς Συνελεύσεως ἐλύθη ἡ συνεδρίασις χωρὶς νὰ γίνῃ μνεία τῶν ἐπακολουθησάντων γεγονότων. (Χειροκροτήματα).

§26Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ὅτι εἶχε λυθῆ ἡ συνεδρίασις κατόπιν ἰδιαιτέρας συνεννοήσεως μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, καὶ αὐτὸ ἦτο ἀντικανονικόν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, κ. πρόεδρε, ὥστε θὰ ἀνελάμβανον τὴν εὐθύνην νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν καὶ ἄνευ συνεννοήσεως μὲ οὐδένα παράγοντα.

§28Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ καταναλίσκωμεν τὸν χρόνον. Εἰς ἄλλας συνεδριάσεις θὰ τὸ φέρωμεν τὸ ζήτημα καὶ θὰ τὸ ἐρευνήσωμεν. Ἔχομεν ἤδη ὑποβάλλει ἐπερώτησιν. Κατήντησε νὰ κυβερνᾷ ἡ Δεξιὰ καὶ νὰ πταίῃ πάντοτε ἡ Ἀριστερά.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, οὕτω πάντοτε τὸ πρᾶγμα ἐγένετο. Ἐφόσον δὲν ἀπομακρυνθῆτε τῆς βάσεως ὅτι ἀποφάσει τῆς Συνελεύσεως λύεται ἡ συνεδρίασις, ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως σημαίνει ἀπόφασιν κατὰ πλειονοψηφίαν λαμβανομένην, ἤγουν ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, ὥστε ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ μὲ τὰ μέχρι τοῦδε εἰθισμένα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος εἶπεν ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἐπὶ ἄλλων περιπτώσεων, νομοθετικῆς ἐπὶ παραδείγματι ἐργασίας, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, διότι, εἶπεν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ πλειονοψηφία νὰ λύῃ τὰς συνεδριάσεις μετὰ πάροδον ἐλαχίστης ὥρας καὶ νὰ ματαιώνῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν ὅτι δὲν θέλει νὰ συνεχισθῇ ὁ ἔλεγχος. Ἐπροθυμοποιήθη νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην, ὥστε τὸ ἐπιχείρημα δὲν ἔχει τόπον. Ἀλλοίμονον δὲ ἂν μία Κυβέρνησις ἤθελε νὰ στηριχθῇ καὶ νὰ ὀνομάζεται κοινοβουλευτική...

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλοίμονον λέγομεν καὶ ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός)... καὶ νὰ ὀνομάζεται κοινοβουλευτική, μετερχομένη τὰς μεθόδους τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιος, λύουσα δηλαδὴ μετὰ μίαν ἢ δύο ὥρας τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν συνέχισιν τοῦ ἐλέγχου. Ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐδέχθημεν τὴν συνέχισιν τοῦ ἐλέγχου καὶ ἡ ὑπόνοια ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ τὴν καταστρατήγησιν ἡ Κυβέρνησις ἀποκλείεται ἐντελῶς. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐρωτήσῃ καὶ τὸ ἀντίθετον. Θὰ ἦτο ὀρθὸν ἆρά γε ἐπὶ ἐπερωτήσεων νὰ ἐπικρατῇ μόνον ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν; Ἡ μειονοψηφία θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐπιθυμῇ τὴν συνέχισιν μιᾶς ἐπερωτήσεως ἄνευ διακοπῆς τινος ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν καὶ νυκτῶν. Ἂν δὲν ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν ὁ κανονισμὸς τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν συνεδριάσεων, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὴν μειονοψηφίαν, θὰ ἐφθάνομεν εἰς τυραννίαν τῆς μειονοψηφίας ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία εἶναι, ἂν ὄχι τι ἄλλο, κοινοβουλευτικῶς ἀφύσικος. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἐπιχειρήματά του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς δὲν ἠρκέσθη εἰς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτᾶται ἡ μειονοψηφία, τὸ ὁποῖον θὰ ἦγεν εἰς παράλογα ἀποτελέσματα, τῆς Κυβερνήσεως ἐχούσης δυστυχῶς καὶ ἄλλας εὐθύνας καὶ ἀπασχολήσεις, ἐκτὸς τῆς παραστάσεως καὶ τῆς παρακολουθήσεως τῶν συνεδριάσεων, εἶπε καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐζήτησεν, ἐνήργησεν ἢ ἐμερίμνησε νὰ ἐγγραφῶσιν οἱ φίλοι αὐτῆς, περὶ τοὺς τριάκοντα, τὸ ὁποῖον ἐδείκνυεν ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα δὲν μετέχει, κύριοι συνάδελφοι, ἀκριβείας. Γνωρίζομεν, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς ἄλλας Συνελεύσεις παρελθούσας καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν παροῦσαν δὲν ὑπάρχει σαφὴς ἡ διάκρισις μεταξὺ ἐπερωτήσεως δεικνυούσης δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπερωτήσεως ἐχούσης τὴν πρόθεσιν ἁπλῶς τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδίων ἰδεῶν τοῦ ρήτορος πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι θέαμα σύνηθες ὄχι μόνον ἐκ τῶν φίλων τῶν ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι δίδουν τὴν τιμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ὑποστηρίζουν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν φίλων τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου εἶμαι ἀρχηγός, πολλοὶ νὰ παρίστανται πολλάκις ἐπερωτῶντες τὴν Κυβέρνησιν. Πῶς δύναταί τις λοιπὸν νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ ἐγγραφέντες διὰ νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐνεγράφησαν νὰ ἐπερωτήσουν τὴν Κυβέρνησιν; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ εἶναι, ὅσοι ἐκ τῶν ἀγορητῶν δὲν θέλουν προσθέσει νέον τι εἴτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἴτε καὶ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι πάντως θὰ ὑπάρξουν μερικοὶ θέλοντες νὰ εἴπουν καὶ τὰ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅλον τὸ ζήτημα, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, λέγω, δὲν πρόκειται νὰ εἴπωσι νέον τι εἴτε κατὰ εἴτε ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ παράκλησις τῆς Κυβερνήσεως, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου ἢ τοὐλάχιστον νὰ περιορίσωσιν αὐτὸν εἰς τὸ ἐλάχιστον. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, κατηγορήθη καὶ δι’ ἄλλο τι ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ. Μᾶς εἴπετε τότε, λέγει, ὅτι, ὅταν ψηφισθῇ τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον, θὰ εἶσθε πρόθυμοι νὰ συζητήσητε ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὸ εἶπε πράγματι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐδήλωσε καὶ εἶναι γεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικὰ ἐπανειλημμένως ὅτι παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν νὰ συζητήσῃ καὶ τὴν Κυριακὴν καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην. Τίνα φόβον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ μίαν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἀπεδείκνυε τὴν πλήρη ἀδυναμίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον θὰ ἀπέφευγεν ἡ Κυβέρνησις τὸν ἔλεγχον, ἀφοῦ μετὰ μίαν τοιαύτην ψηφοφορίαν ἡ ἐπίθεσις εἶχεν ἐξασθενίσει τελείως; Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Γονατᾶς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπε μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας, ἐπικειμένου τοῦ Πάσχα, ἀφοῦ ἤθελαν νὰ ἀναχωρήσουν οἱ βουλευταὶ εἰς τὰς ἑστίας των καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἐπανελήφθησαν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως καὶ μόνον τὴν τελευταίαν Τετάρτην ὑπεβλήθη ἡ ἐπιθυμία νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι εἶναι πρόθυμος. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶχε κἂν οὔτε τοὺς σχετικοὺς φακέλους ἕκαστος τῶν Ὑπουργῶν διὰ νὰ δεχθῇ ἀμέσως τὴν συζήτησιν κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν. Καὶ ἐδέχθημεν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὸ Σάββατον καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην. Κατὰ τίνα τρόπον λοιπὸν λογικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καταπατοῦσα τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον; Ἐλήφθη λοιπὸν ἡ ἀπόφασις ὅτι θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην. Ὅλη ἡ ἱστορία αὐτή, κύριοι, ἠδύνατο νὰ λείψῃ ἀσφαλῶς. Ἐγένετο μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐκφρασθῇ καὶ συγχρόνως νὰ μὴ ἐκφρασθῇ μομφὴ κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου. Ἀλλὰ τὰ πράγματα πρέπει νὰ διασαφηνισθοῦν. Ἂν ἐκφράζεται μομφὴ κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, πρέπει σαφῶς νὰ διατυπωθῇ αὕτη. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, κύριοι, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐκφράζηται καὶ νὰ μὴ ἐκφράζηται συγχρόνως μομφὴ κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Προεδρείου Κατηγορίαι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δύνανται νὰ ἐκφράζωνται. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ μένῃ μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ τὸ μοιραῖον τέλος αὐτῆς μετὰ μίαν ψηφοφορίαν. Διότι τῶν Κυβερνήσεων τὸ πεπρωμένον εἶναι νὰ δέχωνται, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔργων των, καὶ τὰς ἀδιακόπους κατηγορίας εἴτε διὰ τοῦ Τύπου εἴτε ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ Προεδρείου, συμφέρον εἶναι πάντων νὰ ἀποκαθαίρωμεν τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ ἢ νὰ ἀποδίδωμεν εἰς αὐτὸ μομφὴν δι’ ὡρισμένην ἐνέργειαν, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ἢ νὰ δηλώνωμεν ὅτι δὲν μεμφόμεθα τὸ Προεδρεῖον, καὶ νὰ κατηγορήσωμεν ἁπλῶς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν φαίνεται ὅτι τὸ Προεδρεῖον παρεσύρθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι τυχὸν ἤθελε νὰ προκαλέσῃ παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ ὀφείλετε νὰ περατώσητε τὴν συζήτησιν ἀφίνοντες τὸ Προεδρεῖον εἰς τὸ ὕψος τὸ ὁποῖον τὸ ἔχει ἡ Συνέλευσις, ἢ σαφῶς λέγοντες ὅτι δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτό.

§32Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅλην των τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ἐστήριξαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ διατεθῇ ἡ Δευτέρα καὶ ἡ Τρίτη διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἐλησμόνησαν ὅμως καὶ οἱ δύο ὅτι αὕτη ἡ διάθεσις τῆς Δευτέρας καὶ τῆς Τρίτης ἐξεβιάσθη ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ κατόπιν θυσίας ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς Τετάρτης καὶ τοῦ Σαββάτου, ὡς ἡμερῶν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Καὶ ὅταν ἡμεῖς ἐθυσιάσαμεν τὰς ἡμέρας αὐτὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, τότε συγκατετέθη καὶ ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον ὅτι ὅλη ἡ ἐπιχειρηματολογία ἐστηρίχθη εἰς τὴν δῆθεν προθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ περατωθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις, προθυμίαν ἐκδηλωθεῖσαν διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς χρησιμοποιήσεως καὶ τῆς Δευτέρας καὶ τῆς Τρίτης διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Καὶ ἀπέδειξα ὅτι αὐτὴ ἡ θυσία ἦτο θυσία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὄχι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἦτο σαφὲς ὅτι κατέβαλλε προσπάθειαν ὅπως παραταθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἡ συζήτησις τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ἄν καλῶς ἢ κακῶς ἐλύθη ἡ συνεδρίασις τὸ ἔλυσε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· διότι ὁ μὲν πρῶτος εἶπεν ὅτι, ἂν ἠρωτώμην, θὰ ὑπεστήριζα νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι, ἂν ἀντελαμβανόμην περὶ τίνος ἐπρόκειτο, θὰ ἐδεχόμην νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι, ἂν ὑπεβάλλετε ἐγκαίρως τὴν ἐπιθυμίαν σας, τότε δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν.

§34Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. «Ἄν ὑπεβάλλετε ἐγκαίρως...» Ἀλλὰ ἐγκαιρότατα ὑπεβλήθη καὶ διετυπώθη ἡ ἐπιθυμία νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις τὸ ταχύτερον. Εἴθισται δέ, ὅταν τὸ Προεδρεῖον λέγῃ ὅτι λύεται ἢ θὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ ἐγείρεται ἀντίρρησις μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Προεδρείου, νὰ λαμβάνεται δευτέρα ἀπόφασις, προσαρμοζομένη πρὸς τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως. Ἡ διαμαρτυρία λοιπὸν διὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως ἦτο τόσον ἔντονος, ὥστε ἠμπόδισεν ἡμᾶς νὰ ὁμιλήσωμεν, ὅπως ἐβεβαίωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος. Τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι ἡ γενικὴ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως ἦτο νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Ἀλλὰ ἐπεξετάθησαν εἰς θεωρητικὰς συζητήσεις ἂν πρέπῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ κανονίζῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Δὲν εἴπομεν ἡμεῖς ὅτι πρέπει ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπαραιτήτως νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην της. Ὑπάρχει ὁ Κανονισμὸς ὁ ὁποῖος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ χρησιμοποιῇ δύο ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἄν λοιπὸν πρόκειται νὰ ἀσκηθῇ σοβαρὸς πολιτικὸς ἔλεγχος, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αἱ δύο αὐταὶ ἡμέραι εἶναι, ὄχι καὶ τότε ἀπολύτως ἀλλὰ κατὰ κανόνα, νὰ χρησιμοποιοῦνται ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, δικαιουμένην νὰ ἀξιώνῃ νὰ γίνῃ σεβαστὴ ἡ γνώμη της διὰ τὴν χρονικὴν ἔκτασιν τῶν συνεδριάσεων. Καὶ δικαιοῦται μὲν ἡ πλειονοψηφία νὰ λάβῃ τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει περιφρονήσεως τῆς γνώμης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ συμβῇ ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ ἐφαντάζετο ὅτι δύναται νὰ στερεωθῇ διὰ τῆς τακτικῆς αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ δὲ ἀκριβῶς, διὰ νὰ σαφηνίζεται ποῖος ἔχει τὴν εὐθύνην τοῦ περιορισμοῦ τῶν συζητήσεων, εἴθισται νὰ ἐρωτᾶται καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐγένετο μνεία καὶ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ παρελθόντος Ἰουλίου, τὴν παραμονὴν τῆς ἀνατροπῆς τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν μετεχειρίσθην προηγουμένως τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο, καίτοι δὲ ἐνεθυμήθην, διότι ἦτο πράγματι ἐπιχείρημα ὑπὲρ ἡμῶν. Τότε, μολονότι ἦτο ἡμέρα νομοθετικῆς ἐργασίας, ὅταν εἷς καὶ μόνος πληρεξούσιος ἐζήτησε νὰ ἀσκήσῃ ἐπερώτησιν ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὴν συζήτησιν καὶ αὕτη παρετάθη μέχρι τῶν πρωινῶν ὡρῶν, ἀλλ’ ἦτο τοιαύτη νευρικότης, ὥστε διεδραματίσθησαν πολλὰ θλιβερὰ ἐπεισόδια· ὅταν δὲ εἴδομεν ὅτι συνέχεια τῆς συζητήσεως ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατος, ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ διαδραματισθοῦν θλιβερώτερα ἐπεισόδια, ἐζητήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, ἡ ὁποία καὶ ἔγινεν, ὄχι ἐπὶ θυσίᾳ ἡμέρας κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἀλλ’ ὅπως τὴν ἑπομένην ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας τερματισθῇ μίαν ὥραν ἀρχήτερα. Προχθὲς ὅμως τὰ πράγματα ἦσαν διαφορετικά. Ὄχι μόνον εἶχεν ἐκδηλωθῆ ἐπανειλημμένως προσπάθεια παρελκύσεως τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἂν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Εὐρυτανίας ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἴδῃ τὸν κατάλογον τῶν ἐγγεγραμμένων, ἀσφαλῶς θὰ ἐπείθετο ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις οὔτε σήμερον οὔτε αὔριον, ἂν δὲν γίνῃ νυκτερινὴ ἐργασία, ὅπερ ἠδύνατο νὰ γίνῃ τὸ Σάββατον χωρὶς καμμίαν στενοχωρίαν, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἀσχοληθῇ εἰς σοβαρώτερα ζητήματα, ἠδύνατο νὰ ἀπουσιάσῃ, ὅπως τὸ ἔκαμε καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον τῆς συνεδρίας τοῦ Σαββάτου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε καὶ τοῦτο ἀκόμη, ὅτι διὰ ποῖον λόγον θὰ ἠσχολεῖτο τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν ζητούντων τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας καὶ πρὸ ὀλίγου χρόνου εἶχε γίνει ἀρίθμησις ψήφων καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος τὸ Προεδρεῖον νὰ δυσπιστῇ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς κυβερνητικῆς δυνάμεως; Εἰς τὴν ἀντίληψιν ταύτην ἔχω νὰ ἀπαντήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐδῶ δὲν κάμνομεν ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος ἀρίθμησιν ψήφων, δὲν παίζομεν. Δὲν παίζομεν κανένα παιγνίδιον ἀπὸ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα δεικνύουν οἱ ἀντιμαχόμενοι καὶ πόσας μερίδας ἔχουσιν. Ἐδῶ διεξάγομεν μίαν συζήτησιν διαφωτιστικήν, ἡ ὁποία ἔχει σημασίαν, διότι ἐπιδρᾷ, δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἔτι περαιτέρω ἐπὶ τῆς δημοσίας γνώμης, ἡ ὁποία εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα. Ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι, καίτοι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν δύναται ἑκάστοτε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ της νὰ παρουσιάζῃ ὡς ὀρθὰς τὰς ἀποφάσεις της. Προκειμένου περὶ τοῦ Προεδρείου, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, διότι ἀπ’ ἀρχῆς δὲν ἐμέμφθην τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, τὸν διευθύναντα τὸ Σάββατον τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος κατὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, ἀλλ’ ἐμέμφθην τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον διέπει τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀπεικόνισε σήμερον μὲ τὰ ζωηρότερα χρώματα αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς καταδικάζομεν. Ἡ καταδίκη ὅμως ἑνὸς συστήματος δὲν σημαίνει καὶ καταδίκην τοῦ διευθύνοντος τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως ἐτονίσαμεν ὅτι δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ δημιουργήσωμεν ζήτημα γενικώτερον Προέδρου, διότι ἐπειγόμεθα καὶ ἡμεῖς ὅπως συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προσφυγικῆς ἐπερωτήσεως. Ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὄχι τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τοῦ κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις τῆς Συνελεύσεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀσκήσεως ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς δυνάμεως αὐτῆς εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν μας.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγετε ὅτι γενικῶς ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως νὰ λύῃ τὴν συνεδρίασιν συναινέσει τῆς Συνελεύσεως, ἐξαίρεσις ὅμως τοῦ κανόνος τούτου πρέπει νὰ γίνεται ἐπὶ ἐπερωτήσεων καὶ τότε πρέπει νὰ συναινοῖ εἰδικῶς καὶ ἡ μειονοψηφία.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ πάντοτε ἀποδέχομαι τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων, καθὼς καὶ ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν δὲν εἶναι τὸ γράμμα τόσον ὅσον τὸ πνεῦμα καὶ αἱ πολιτικαὶ συνήθειαι αἱ ὁποῖαι διέπουν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὸν πολιτικὸν βίον. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ πνεύματος τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀσκῇ τὴν δύναμιν αὐτῆς, ὅπως καθορίζῃ ἑκάστοτε τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Διὰ τοῦτο πάντοτε εἴθισται, προκειμένου νὰ συνεχισθῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, πρὸ τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως, ἐρωτᾷ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἂν θέλῃ νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις ἢ ὄχι, καὶ ἂν θέλῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν συνέχισιν, πάντοτε ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δέχεται, ὅπως ἡ πλειονοψηφία ἱκανοποιήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι περίεργον δὲ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἀντίληψιν διάφορον τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ ἑκάστην περίπτωσιν. Εἶπεν ὅτι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνός, προκειμένου νὰ γίνουν αἱ διακοπαὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, αὐτὸς μὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ ὑπεστήριξε νὰ συνεχισθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τὴν Ἑβδομάδα τῶν Παθῶν χάριν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία εἶχεν ἀντιρρήσεις. Προχθὲς ὅμως συνέβη κάτι πολὺ διάφορον. Εἶχε τὴν γνώμην νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, καὶ τὴν ἐπέβαλε, διότι, ὅπως λέγει, κατὰ τεκμήριον αὐτὸς ἐκφράζει τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας. Θέλομεν λοιπὸν νὰ γνωρίζωμεν πότε κατὰ τεκμήριον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκφράζει τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, πότε δηλαδὴ τὴν διευθύνει. Ὅταν αὐτὸς ἔχει μὲν συμφέρον νὰ φαίνηται ὑποστηρίζων νὰ παραταθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἀντιλέγῃ, ἢ ὅταν ἔχῃ συμφέρον, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ πλειονοψηφία, νὰ λύῃ τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τεκμηρίου ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§38Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ ἔλεγχος διὰ τὴν προχθεσινὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως τῆς Συνελεύσεως δὲν στρέφεται ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐναντίον τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, ἀλλὰ στρέφεται ἐναντίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὰ κρατοῦντα, κατὰ τὸν Κανονισμόν, καλῶς ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν ἐπίνευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιπροσωπεύοντος κατὰ τεκμήριον τὴν πλειονοψηφίαν· διότι πολὺ ὀρθῶς δὲν ἦτο δυνατόν, προκειμένου περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως, νὰ ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις εἴτε δι’ ἀναστάσεως εἴτε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιπροσωπεύων κατὰ τεκμήριον τὴν πλειονοψηφίαν, θὰ ἔχῃ βεβαίως τὴν κρατοῦσαν γνώμην καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος, κατὰ τὸν Κανονισμόν, νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τὸ ζήτημα κεῖται εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ τόσον εὐαισθήτου καὶ μεγίστης σπουδαιότητος ζητήματος, περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ καὶ συγκρατεῖ ἐν εὐλόγῳ ἐξεγέρσει τὴν δημοσίαν γνώμην, περὶ ζητήματος τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις παρελκύσθη ἐπὶ τετράμηνον, ἐπειδὴ τέλος πρόκειται περὶ ζητήματος διὰ τὸ ὁποῖον διεγίνωσκε τὴν ψυχολογίαν τῆς Συνελεύσεως, ὅτι αὕτη ἦτο διατεθειμένη νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔπρεπεν ὄχι λόγῳ νομικῆς ὑποχρεώσεως ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ ἐξ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν. (Χειροκροτήματα). Εἰς τὴν δημιουργηθεῖσαν ἐξέγερσιν συνετέλεσε καὶ τὸ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπιδεικνύει πάντοτε τὸν πρέποντα σεβασμὸν πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως. Πλειστάκις ἢ μᾶλλον σχεδὸν πάντοτε δὲν ἐπετράπη παρ’ αὐτοῦ ἡ συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἐξ οὗ τὸ ἐπεισόδιον μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ πληρεξουσίου Λασηθίου, παρατηρεῖται ὁ αὐταρχισμὸς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Παρατηρεῖται ἐπέμβασις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἢ τὴν τάξιν αὐτῆς, ὅπου πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς ἐπαφὴν μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Ἕνεκα τοῦ λόγου αὐτοῦ καὶ τῶν προηγουμένων ἐδημιουργήθη ἡ ἐξέγερσις ἡ προχθεσινὴ ὄχι μόνον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ μερίδος πληρεξουσίων ἐκ τῶν κομμάτων τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν πλειονοψηφίαν. Κατὰ συνέπειαν ὁ ἔλεγχος δὲν στρέφεται κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καθαρῶς κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ περισότερον σεβασμὸν πρὸς τὸν κοινοβουλευτισμόν, διότι ὁ αὐταρχισμὸς τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι βαρύ, βαρύτατον πλῆγμα κατὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. (Χειροκροτήματα).

§39Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, παραιτοῦμαι μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἀφοῦ ἔχω ὑποβάλει ἐπερώτησιν διὰ τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ συμπεριφορὰν τῆς Κυβερνήσεως.

§40Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον ὅτι ἡ διαμαρτυρία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» δὲν ἐχώρισε τὰς εὐθύνας τοῦ Προεδρείου ἀπὸ τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως, περατῶν δὲ τὸν λόγον εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ τὸ Προεδρεῖον ἢ μᾶλλον ἐγώ, διότι εἶναι δίκαιον νὰ καθορίσωμεν τὰς εὐθύνας, δὲν δύναμαι νὰ μένω ὑπὸ τὴν πίεσιν μιᾶς μομφῆς, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφανθῇ ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξα. Ἀνέμενον, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τὴν δευτέραν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ὅτι θὰ ἐτίθετο σαφέστερον τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ δευτέρα ἀγόρευσίς του ἐπεδείνωσε τὴν κατάστασιν, διότι ὄχι μόνον δὲν ἔθεσε σαφέστερον τὸ ζήτημα, ὄχι μόνον δὲν ἦρε τὴν μομφήν του κατὰ τοῦ Προεδρείου, ἀλλὰ τοὐναντίον μᾶς παρέπεμψεν εἰς ἄλλην ἡμέραν νὰ συζητήσωμεν τὸ ὅλον ζήτημα. Δὲν νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθω ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης οὔτε νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τῆς ἕδρας ἐκείνης, ὅταν φέρω ἐπὶ τῆς ράχεώς μου μίαν τοιαύτην μομφήν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ὅπως τεθῇ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ἵνα ἀποφανθῇ αὕτη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Θόρυβος ἐκ μέρους τῶν πληρεξουσίων τῆς ἀριστερᾶς).

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος ἔχει περίεργον ἀντίληψιν τῆς ἐμπιστοσύνης ἡ ὁποία πρέπει νὰ τὸν περιβάλῃ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως. Πρέπει ὄχι μόνον νὰ τὸν σεβώμεθα καὶ νὰ ἔχωμεν προσωπικὴν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτόν, θέλει νὰ σεβώμεθα, νὰ ἀποδεχώμεθα καὶ τὰς ἀντιλήψεις αὐτοῦ. Διετύπωσεν ὡρισμένας γνώμας περὶ σχέσεων Κυβερνήσεως καὶ Προέδρου Συνελεύσεως. Εἰς τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ριζικῶς διαφωνοῦμεν καὶ περὶ αὐτοῦ εἶπον ὅτι θὰ συζητήσωμεν βραδύτερον. Εἶπον ὅτι πιθανὸν νὰ συζητήσωμεν βραδύτερον ἐπίσης καὶ περὶ τῆς ἀναμίξεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἂν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος θέλῃ νὰ ἡσυχάσῃ, ἀξιοῖ δὲ διὰ νὰ ἡσυχάσῃ νὰ τῷ ἐκδηλώσωμεν προσωπικὴν ἐμπιστοσύνην, τότε τῷ τὴν δηλοῦμεν. Ἡμεῖς ὅμως θέλομεν τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων καὶ ὄχι τὸν τύπον. Καὶ ἡ οὐσία τῶν πραγμάτων εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐξεθέσαμεν ὅταν διεμαρτυρήθημεν διὰ τὴν τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐνδεχόμενον νὰ ἐξετάσωμεν βραδύτερον, καὶ δὲν συνεφωνήσαμεν μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ τρόπου τῆς διευθύνσεως τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ τερματισθῇ ἐδῶ ἡ συζήτησις καὶ νὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ὑπογεγραμμένη ἀπὸ 18 πληρεξουσίους. (Θόρυβος).

§43Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι τί ἐπίστευσαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, τοὺς ὁποίους εὐχαριστῶ διὰ τὸ θερμὸν ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἐνδιαφέρον των, ἐφόσον τὰ πράγματα εἶναι σαφῶς καθωρισμένα. Δεόντως ἐκτιμοῦμεν τὴν ἀμεροληψίαν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου καὶ θὰ τὸν παρακαλέσωμεν νὰ μὴ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα ὡς προσωπικόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαπιστοῦμεν εἶναι τοῦτο· ὅτι ἅπαξ ἔτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέδειξε τὴν ἀπονιάν της διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.... (Χειροκροτήματα).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται...

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τί ζήτημα ὑπάρχει διὰ νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις;

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον τίθεται εἶναι τὸ ἑξῆς: Προτείνεται ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπογραψάντων εἶναι ἐπαρκής.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν οἱ ὑπογράψαντες ἐπιμένουν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ ζητήματος μὴ ὑπάρχοντος, εἶναι καὶ τοῦτο μία ἐπὶ πλέον ἀπόδειξις τῶν προσπαθειῶν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως παρελκύσῃ ἐπ’ ἄπειρον τὸ ζήτημα. (Χειροκροτήματα).

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔχει κανένα λόγον ἡ πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, ἡ ὑποβαλομένη ἐκ μέρους τῶν κ. κ. πληρεξουσίων. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς ζήτημα Προέδρου. Ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος ἐξακολουθεῖ νὰ θεωρῇ ἑαυτὸν θιγόμενον ἐκ τῶν λόγων τῶν ἐκφρασθέντων ἐκ μέρους τοῦ ἡγέτου ἑνὸς ἐκ τῶν κομμάτων καὶ νομίζει ὅτι τὸ κῦρος αὐτοῦ ὡς διευθύνοντος τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως κλονίζεται, ἀναντιρρήτως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς θέσεώς του. Ζήτημα ὅμως ψηφοφορίας ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως πληρεξουσίων δὲν ὑφίσταται καθολοκληρίαν. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», διότι νομίζω ὅτι τὰ λεχθέντα ἐστρέφοντο ἀποκλειστικῶς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐννόει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐκφράσῃ μομφὴν ἐναντίον τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, ἀλλ’ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ὡς διακοψάσης τὴν συνεδρίασιν· διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, ἐφόσον ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας ἦτο τοιαύτη. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον νὰ θεωρήσῃ ἀρκούσας τὰς διασαφήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ τὴν δήλωσιν πάντων ἡμῶν ὅτι τὸν περιβάλλομεν δι’ ὅλης τῆς ἐμπιστοσύνης μας, τῆς ὀφειλομένης εἰς τὴν δεξιότητα καὶ τὴν ἀμεροληψίαν μεθ’ ἧς διευθύνει τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος.

§49Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ παρὰ τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν πλειονοψηφίαν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν τῆς ὁμοθύμου ἐκδηλώσεως συμπαθείας ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γίνω παραίτιος παρελκύσεως τοῦ ζητήματος, ἀποσύρω τὴν πρότασιν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀποσύρουν καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι πληρεξούσιοι;

§51ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεσύρθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν «ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Μαργέτης.

§53ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν 5 λεπτὰ κ. Πρόεδρε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ.

(Ὥρα 7.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.30′ μ. μ.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§56Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶχέ τις πολλὰ νὰ εἴπῃ διὰ τὸ μέγα αὐτὸ καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικὸν πρόβλημα, οἷον εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, σεβόμενος ὅμως καὶ τὸ πολύτιμον τοῦ χρόνου καὶ τὴν ὑπομονὴν τῆς Συνελεύσεως θὰ περιορισθῶ νὰ εἴπω ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα. Τὸ πρόβλημα τὸ ἐποικιστικὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχει τρεῖς φάσεις: Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπὸ τὸ 1905 καὶ ἐντεῦθεν. Ἡ δευτέρα καὶ μεγαλυτέρα εἶναι ἡ ἀπὸ τὸ 1914 καὶ μετέπειτα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων Ἀνατολικῆς Θράκης, Μ. Ἀσίας καὶ Καυκάσου. Ἡ τρίτη καὶ ἀκόμη μεγαλυτέρα εἶναι ἡ μετὰ τὴν καταστροφὴν ἀποκατάστασις τῶν πολὺ περισσοτέρων προσφύγων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Εἶναι περίεργον ὅτι, ἐνῷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει εἰς τὰς χεῖράς του τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐποικιστικὸν ἀπὸ τοῦ 1905 καὶ ἐντεῦθεν, εἶναι περίεργον ὅτι κατώρθωσε νὰ μείνῃ τόσον ὀπίσω, ὥστε νὰ μὴ πάρῃ τοὐλάχιστον ὡς μαθήματα τὰ παθήματά του εἰς τὰς διαφόρους ἀποκαταστάσεις. Ἡ πρώτη ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν πλήρη ἀποτυχίαν. Ἡ δευτέρα ἀποκατάστασις γενομένη ἀπὸ τὸ 1914 καὶ ἐντεῦθεν εἶχεν ἐπίσης ἀποτυχίαν καὶ ἴσως ἀπομένει ὡς μόνη ἀποκατάστασις ἡ ἀποστολὴ καὶ συνοδεία τῶν τότε προσφύγων εἰς τὰ νεκροταφεῖα τῆς Μακεδονίας. Ἀπέτυχον αἱ ἀποκαταστάσεις αὐταί, διότι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἠκολούθησεν ἡ Ἑλλὰς ἦτο σύστημα κατ’ ἐξοχὴν συγκεντρωτικόν, σύστημα δυσπιστίας πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ἀπολύτου δὲ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὰ διάφορα κρατικὰ ὄργανα καὶ πρὸς τὰς διαφόρους Ἐπιτροπάς. Καὶ ἐνῷ ἔπρεπε τὰ παθήματα θὰ μᾶς γίνουν μαθήματα, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ἠκολουθήσαμεν τὸ αὐτὸ σύστημα, ἐβαδίσαμεν ἐπὶ τῆς αὐτῆς πεπλανημένης ὁδοῦ. Ἐκεῖ κατ’ ἐμὲ ἔγκειται ἡ ἀποτυχία τῶν προσπαθειῶν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, εἰς τὸ ὅτι διαρκῶς ἠκολουθήσαμεν τὸ αὐτὸ σύστημα. Ἂν δὲ ἐσημειώθησαν ἐπιτυχίαι, αἱ ἐπιτυχίαι αὐταὶ ὀφείλονται ἀκριβῶς καὶ μόνον εἰς τὸ ὅτι κατὰ τὴν προηγουμένην ἀποκατάστασιν ἐδέχθησαν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων κάπως εἰς τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ λύσουν τὸ μέγα οὐτὸ πρόβλημα νὰ δώσουν κάποιαν ἀποκέντρωσιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Εἶναι τὰ τερπνὰ σημεῖα καὶ χάρις εἰς αὐτὰ καὶ μόνα ὀφείλεται ὅση ἐπιτυχία ἔχει σημειωθῆ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ ἡ ὁποία ἐπέσυρεν ἀκριβῶς τὸν θαυμασμὸν πολλῶν ξένων διὰ τὸ ἐπιτελεσθὲν μέχρι τοῦδε ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εἶναι ἀρκετὰ ἱκανοποιητικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὸ μάλιστα μᾶς κάμει νὰ φαντασθῶμεν πόσον τελεία θὰ ἦτο ἡ ἀποκατάστασις, συντελούσης πρὸς τοῦτο τῆς ζωτικότητος τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἂν ἤλλαζε τελείως αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ παλαιὸν καὶ σκουριασμένον, τὸ ἀποτυχόν, καὶ ἐφηρμόζετο νέον σύστημα μὲ κάποιον τρόπον αὐτοδιοικητικόν. Διὰ τοῦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν πταίει μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πταίομεν ὅλοι μας. Πταίει ἡ Κυβέρνησις, διότι ὤφειλε, μελετῶσα τὸ ζήτημα, νὰ κάμῃ τὴν διάγνωσιν τοῦ κακοῦ καὶ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὕρῃ τὸ φάρμακον. Πταίει ἐπίσης καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία καὶ ὅταν ἦτο εἰς τὴν Ἀρχὴν δὲν ἔκαμε καὶ ἐκείνη τὴν διάγνωσιν, ἐνῷ ἀπὸ τότε εἶχον παρουσιασθῆ τὰ συμπτώματα τῆς νοσηρᾶς καταστάσεως καὶ δὲν ἐκτύπησε τὸ κακὸν ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκετο. Πταίουν καὶ οἱ πρόσφυγες συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ νὰ κάμουν μίαν ἀρνητικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ κάμουν θετικὴν πολιτικήν, νὰ μελετήσουν δηλαδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡς ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι κατὰ βάθος, νὰ ἴδουν ποῦ ἔγκειται τὸ κακὸν καὶ νὰ ἐνεργήσουν καὶ διὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ πιέσεως ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων καὶ δι’ ἐνεργειῶν ἀκόμη παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν. Καὶ θὰ εἶχον τὰ μέσα πρὸς τοῦτο, ἤρκει νὰ ἐζήτουν ὅλοι οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι—οἱ ὁποῖοι νομίζω ἀνέρχονται εἰς 55—σύσσωμοι σχετικὴν ἐπέμβασιν αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁπότε δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ διὰ νὰ διορθωθοῦν ἐκεῖθεν κυρίως τὰ τρωτὰ τῆς ἀποκαταστάσεως ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Σήμερον ἔχομεν ἕνα αὐτόνομον διεθνῆ ὀργανισμόν, διωρισμένον ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὁ ὁποῖος διαχειρίζεται τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Συνεπῶς κάθε τι, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται τρωτὸν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, βαρύνει ἐκεῖνον καὶ θὰ ἠδύνατο ἡ κάθε Κυβέρνησις καὶ ὁ κάθε Ὑπουργὸς ὀχυρούμενος ὄπισθεν αὐτοῦ τοῦ ἱδρύματος νὰ εἴπῃ καὶ τί θέλετε νὰ κάμω, τί μοῦ περνάει νὰ κάμω, εἶναι ὀργανισμὸς αὐτόνομος, διωρισμένος ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν· ἂν κακῶς ἐνήργησε, τί θέλετε νὰ κάμω; Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ἡ παροῦσα, ἀλλὰ καὶ ἡ προκάτοχος, εἶναι ἀξία μομφῆς κατὰ τοῦτο μόνον· ὅτι δὲν ἐφρόντισεν ἀκριβῶς ὅπως διορθωθῇ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον γίνεται ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, καὶ ἦτο δυνατὸν μία Κυβέρνησις νὰ ἐπέμβῃ οὐχὶ ἀμέσως ἀλλ’ ἐμμέσως ἀποτεινομένη πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε μὲ κάποιαν προσοχήν, διότι ὅσα ἔχω ὄχι νὰ κατακρίνω, ἀλλὰ νὰ προτείνω πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ προέρχονται ὄχι μόνον ἀπὸ μελέτην, ὄχι μόνον ἀπὸ εἰδικότητα, ἐφόσον ἐπὶ ὁλόκληρον τριετίαν, ἀπὸ τοῦ θέρους τοῦ 1916 μέχρι τοῦ θέρους τοῦ 1920, ὑπηρέτησα ἀκριβῶς ὡς τμηματάρχης παρὰ τῇ Διευθύνσει Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ πείρας ἀκριβῶς λόγῳ τῆς ὑπηρεσίας μου αὐτῆς γνωρίζω πρόσωπα καὶ πράγματα ἐποικιστικὰ ὅσον οὐδεὶς ἄλλος τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἀναφέρω τίποτε ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἀπὸ τὸν Α μικροϋπάλληλον τοῦ Ἐποικισμοῦ ἢ ἀπὸ τὸν Β τυραννίσκον ἐπιστάτην τοῦ Α ἢ τοῦ Γ συνοικισμοῦ. Διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τῆς Συνελεύσεως νὰ καταγίνηται μὲ τοιαύτας καταγγελίας καὶ νὰ ζητῇ διὰ τὰ τοιαῦτα ἔκτροπα εὐθύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἢ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον. Αὐτὰ τὰ ἔκτροπα σημειοῦνται μόνον καὶ μόνον, διότι κατὰ βάσιν τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ἀκολουθούμενον ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως διὰ τὴν ἀποκατάστασιν, τὸ ὁποῖον ἔκαμε μέχρι τινός, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα, ὅπως εἶναι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, κατὰ βάσιν εἶναι ἐσφαλμένον. Τὸ σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐννοεῖ τὸ Κράτος καὶ σήμερον ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐκ τοῦ Κέντρου νὰ κανονίζῃ τὰ πάντα, τὸ σύστημα αὐτὸ τέλος καταντᾷ εἰς τὸ νὰ διενεργῶνται τὰ πάντα ἀπὸ ἕνα ἐπιστάτην, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἔχῃ προσὸν κατὰ τὸν νόμον ἄλλο, παρὰ νὰ εἶναι ἀπόφοιτος Ἑλληνικοῦ σχολείου. Τοῦτο δὲν προέρχεται ἀπὸ κακὴν σκέψιν τοῦ Κέντρου καὶ τὴν ἔνδειξιν δυσπιστίας πρὸς τὴν ὁμάδα, πρὸς τὴν Κοινωνίαν αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων προσφύγων, παρὰ μόνον ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν σατράπην αὐτὸν ἐπιστάτην. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς καὶ ἀπὸ ἐτῶν, ἀπὸ τὸ 1912, ἔχων ὑπ’ ὄψει ἀκριβῶς τὰ ὅσα εἶχον σημειωθῇ μέχρι τότε ἐν τῇ ἀποκαταστάσει τῶν προσφύγων, ὅταν ἐξέδιδο κάποιον περιοδικὸν ὑπὸ ψευδώνυμον, διότι ἤμην δημόσιος ὑπάλληλος, εἰσηγούμην τὴν ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος, τὸ νὰ θέσωμεν δηλαδὴ ὡς βάσιν ἀντὶ τοῦ ἐπιστάτου αὐτὴν τὴν κοινότητα τῶν ἀποκαθισταμένων, αὐτὸν τοῦτον τὸν ἀναγκαστικὸν συνεταιρισμόν, καὶ νὰ παραδίδωμεν τὰ πάντα εἰς αὐτὸν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ μὴ δίδῃ ἀπ’ εὐθείας κανὲν εἶδος, νὰ δίδῃ μόνον γῆν καὶ νὰ δίδῃ κατόπιν εἰς τὸν συνεταιρισμὸν τὸν ἀναγκαστικὸν εἰς τὴν κοινότητα εἰς χρῆμα τὰ ὅσα χρειάζονται διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὰ ἐφόδια διὰ νὰ κτίσῃ τὸ σπίτι της, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ζωάρκειάν της μέχρις ὅτου ἀρχίσῃ νὰ ἐσοδεύῃ. Καὶ ἡ σκέψις αὐτὴ καθοδηγεῖται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὴν κοινότητα τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων ἀποκαταστατέων προσφύγων καὶ νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὸν τελευταῖον ἐπιστατίσκον. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ κατόπιν ὅταν ἀκριβῶς ἔφθασεν εἰς Ἀθήνας ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐπωφεληθεὶς μιᾶς προσκλήσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ τότε πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μοργκεντάου, τῷ εἰσηγήθην αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ὁ κ. Μοργκεντάου ἐνδιεφέρθη τόσον πολὺ διὰ τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ δεχθῇ νὰ γίνῃ κάποια ἀλλαγὴ εἰς τὸ σύστημα τὸ μέχρι τοῦδε ἀκολουθούμενον. Τοῦτο ὀφείλεται ἀσφαλῶς εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ κ. Μοργκεντάου ὅπως ἀλλάξῃ τὸ σύστημα κατὰ τὴν βάσιν αὐτοῦ, νὰ ἀρχίσῃ δηλαδὴ νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ κοινότητες τῶν προσφύγων καὶ ὄχι τὰ ἄτομα, οἱ πρόσφυγες μέσῳ τῶν ἐπιστατῶν. Ἐπείσθη ὁ κ. Μοργκεντάου ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παλαιὸν σύστημα, ἀλλὰ τὸ νέον, διὰ τοῦτο δὲ ἦτο μεγάλη ἡ ἀπώλεια τὸ ὅτι ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Μοργκεντάου, ὁ ὁποῖος καὶ μὲ μεγάλον φιλελληνισμὸν ἐνήργει καὶ εἶχε καταλάβει τὸ ζήτημα αὐτό.

§57Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Καὶ ὁ διάδοχός του ἀκολουθεῖ τὸ ἴδιον σύστημα.

§58Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ λέγω μόνον διὰ τὸν κ. Μοργκεντάου. Κατὰ τὴν συνομιλίαν μου αὐτὴν μὲ τὸν κ. Μοργκεντάου, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἄλλων μελῶν τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς ἀντελήφθην τὸ ἐνδιαφέρον ὅλων τῶν ξένων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων· διότι ἔχουν μίαν φιλοδοξίαν οἱ ξένοι νὰ συνδέσουν τὸ ὄνομά τους μὲ ἓν τόσον μέγα ἔργον ὅπως ἡ ἀποκατάστασις 1½ ἑκατομμυρίου προσφύγων, κάτι τι δηλαδὴ τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται πρώτην φορὰν εἰς τὸν κόσμον ὅλον. Δυστυχῶς συνέβη τὸ ἑξῆς· ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια πάσης τιμῆς, ἐπεριτριγυρίσθησαν ἀπὸ Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι συνηγωνίσθησαν εἰς τὸ νὰ κάμουν τὸν ἐποικισμόν, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων νὰ χωλαίνῃ, οἱ δὲ ξένοι μὴ γνωρίζοντες οὔτε πρόσωπα οὔτε πράγματα τῆς Ἑλλάδος, ἔπιπτον καὶ πίπτουν θύματα κατ’ εἰσήγησιν ὡρισμένων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἰσηγοῦνται σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντά των ὡρισμένα πράγματα. Μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὰ μέλη τὰ Ἑλληνικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι εἶναι τόσον ἀσυνείδητα, ὥστε νὰ εἰσηγῶνται λύσεις, αἱ ὁποῖαι συμφέρουν εἰς αὐτὰ ἀτομικῶς· διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι ὁ κ. Δέλτας ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τηροῦν μίαν τοιαύτην πολιτικήν, ἀλλ’ ὑποπίπτουν καὶ αὐτοὶ θύματα τῶν ἄλλων τῶν ἐπιτηδείων, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὴν μὴ εἰδικότητα τῶν προσώπων αὐτῶν εἰς τὰ ζητήματα τὰ ἐποικιστικὰ καὶ κατορθώνουν νὰ τὰ κάμουν θύματά των. Εἰδικῶς δὲ βλέπομεν ὅτι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἷς ἐκ τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν κατώρθωσε νὰ πλησιάσῃ τὸ Κέντρον καὶ κατώρθωσε νὰ γίνῃ Γενικὸς Γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς —καὶ οὗτος εἶναι ὁ κ. Ἀδοσίδης— βλέπομεν ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἔχομεν ἕνα καταστρεπτικὸν κατήφορον εἰς τὰ ἐποικιστικὰ ζητήματα. Κύριοι, δι’ ἐμὲ ὁ κ. Ἀδοσίδης εἶναι ὄχι μόνον ὁ κακὸς δαίμων τοῦ ἐποικισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ἐθνικὸς κίνδυνος. Ὅσοι ἐγνώρισαν τὸν ἄνδρα αὐτόν, ὅσοι ἐγνώρισαν τὸν ἄνθρωπον τὸν ὑπηρετήσαντα ὑπὸ τὸν Κοπάσην ἐν Σάμῳ....

§59ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Ἀδοσίδης δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν Κοπάσην.

§60Κ. ΝΤΑΗΣ. Χωρὶς νὰ ἐξακριβώσητε τὰ πράγματα ἔρχεσθε καὶ συκοφαντεῖτε ἕνα ἄνθρωπον.

§61Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὁ ἀδελφός του ἦτο ἡγεμὼν τῆς Σάμου.

§62Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸν γνωρίζω, ἀλλ’ ὅλα τὰ πράγματα εἰς τὴν Ἑλλάδα καταλήγουν εἰς ζητήματα προσώπων.

§63ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴθε ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι νὰ ἦσαν τοῦ ὕψους τοῦ ἠθικοῦ τοῦ κ. Ἀδοσίδη.

§64Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον κατορθώνει νὰ κατακτᾷ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Α καὶ τοῦ Β ξένου εἶναι ὁ ἑξῆς: Παρουσιάζεται κατὰ κανόνα ὑβρίζων πᾶν τὸ Ἑλληνικόν.

§65Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ὁ κ. Ἀδοσίδης ὑβρίζει πᾶν τὸ Ἑλληνικόν. Κάμνετε μίαν προσωπικὴν ἐπίθεσιν καὶ τίποτε ἄλλο.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Σεῖς ὁ ἴδιος δὲν λέγετε τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ θίγῃ τὸ ἠθικὸν τοῦ κ. Ἀδοσίδη. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν οὐδενὸς ὑπαλλήλου, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἀρέσει δι’ οἱονδήποτε πρόσωπον νὰ ὑπερβαίνωμεν ὅρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιτετραμμένα εἰς τὸ ἀνώτατον Σῶμα, ὅπερ ὑπάρχει εἰς τὸν Τόπον. Ἔχετε τίποτε νὰ καταγγείλητε κατὰ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ προσώπου του; Εἴπετέ το καθαρά. Ἂν ἔχητε ἰδίαν ἀντίληψιν πραγματικότητος, εἴπετέ το μετὰ θάρρους τὸ ὁποῖον σᾶς διακρίνει. Ἀλλ’ ἂν ἀκούητε τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον νὰ λέγῃ ἐναντίον του, μὴ υἱοθετῆτε ἀβασανίστως κενὰς φήμας. Γνωρίζετε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προσώπου, μετὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὑπάρχῃ οἱοσδήποτε προσωπικὸς δεσμός, ἀλλὰ πρέπει ἀντικειμενικῶς ἐξεταζομένων τῶν πραγμάτων νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν δι’ ἀπόντας καὶ μὴ δυναμένους νὰ ἀμυνθῶσιν ἀμέσως, νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας ὅρια περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σεῖς ὁ ἴδιος ἐτάξατε εἰς τὴν ὁμιλίαν σας.

§67Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ διὰ νὰ κατακτήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην εἶναι νὰ ὑπερβάλῃ εἰς τὴν κατάκρισιν παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ, καὶ οἱ ξένοι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῖς λέγει ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες Ὑπουργοὶ εἶναι διὰ τὰ πανηγύρια, οἱ πολιτευόμενοι τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὅ,τι ἀθλιέστερον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἐπιτυγχάνει τὸν σκοπόν. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Δοξιάδης, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἔλεγε συγκεκριμένως πράγματα, τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς γνῶσίν του ὅταν ἦτο Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας καὶ παρουσιάσθησαν Ἀμερικανοί, οἱ ὁποῖοι τῷ ὡμολόγησαν τὸ πρᾶγμα.

§68Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἡ δρᾶσις τοῦ κ. Ἀδοσίδη ἐν σχέσει μὲ ὅσα ἀναφέρετε ὑπῆρξε κατ’ ἐξοχὴν λεπτή, ψυχολογημένη καὶ ἐθνική. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο· ὅτι ὁ κ. Ἀδοσίδης ἀντέστη καὶ ἀντενήργησεν εἰς ὡρισμένας καταχρήσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβαινον ὡρισμένα ἄτομα.

§69Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Μὴ νομίζετε ὅτι θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὸν κ. Ἀδοσίδην· παίρνω τὴν κεφαλήν, διότι ὁ γεν. γραμματεὺς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν εἶναι ἡ ψυχή. Κατ’ ἐμὲ λοιπόν, ὁ κύριος αὐτὸς ἀποτελεῖ ἐθνικὸν κίνδυνον, διότι οἱ ξένοι, μὴ γνωρίζοντες οὔτε πρόσωπα οὔτε πράγματα, ἀκούοντες δὲ τοιαῦτα πράγματα ἀπὸ τὸν Ἕλληνα ποὺ εἶναι ἐκεῖ, μορφώνουν τὴν γνώμην ὅτι πράγματι ἔτσι εἶναι. Ὅλα αὐτὰ τὰ εἶπον διὰ νὰ δώσω πρὸς ὑμᾶς νὰ ἐννοήσητε ὅτι ὅλη ἡ προσπάθεια καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ἰδιαιτέρως πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὸ πῶς νὰ ἐξυγιανθῇ τὸ Ἑλληνικὸν περιβάλλον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκοταστάσεως. Ἄν ἐπετυγχάνομεν αὐτὴν τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ περιβάλλοντος, θὰ ἐβλέπετε πόσους ἀγλαοὺς καρποὺς θὰ μᾶς ἀπέδιδεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία ἀναμφιβόλως ἀποτελεῖται, κατὰ τὰ ξένα μέλη, ἀπὸ ἐπίλεκτα καὶ ἐντιμότατα μέλη ξένων Κρατῶν, ἐχόντων τὴν φιλοδοξίαν νὰ συνδέσωσι τὸ ὄνομά των μὲ τὴν λύσιν ἑνὸς τόσον κολοσσιαίου προβλήματος. Ἄς δώσωμεν τοὺς καταλλήλους εἰσηγητάς, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἐπειδὴ δὲν γνωρίζουν οὔτε πρόσωπα οὔτε πράγματα, τυφλῶς κάμνουν ὅ,τι τοὺς εἰσηγοῦνται τὰ Ἑλληνικὰ μέλη καὶ ὁ γενικὸς γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὸ ἠξεύρω αὐτὸ καὶ ἀπὸ τὴν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα μὲ αὐτὸν τὸν κ. Μοργκεντάου· διότι καὶ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωσι τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα τὰ ξένα μέλη καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε τὰ Ἑλληνικὰ μέλη νὰ διαφωτίζωσι αὐτά, καθόσον οἱ ξένοι δὲν ἔφερον ποτὲ καμμίαν ἀντίρρησιν ἐπὶ τῶν ὅσων εἰσηγοῦνται τὰ Ἑλληνικὰ μέλη.

§70Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Θέλετε ἀλλαγὴν συστήματος ἢ προσώπων;

§71Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ τὰ δύο· διότι τὸ σύστημα εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν προσώπων. Ὅταν ἔλθουν καλύτερα πρόσωπα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ καὶ τὸ σύστημα νὰ ἀλλάξῃ.

§72Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καὶ τὰ πρόσωπα ἂν εἶναι καταλληλότερα, θὰ διαφωνοῦν πρὸς ὑμᾶς ὡς πρὸς τὸ σύστημα.

§73Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Λέγω ὅτι εἶναι τὰ πρόσωπα ἀκατάλληλα διὰ τοιοῦτον ἔργον, ὅπως εἶναι τὸ ἔργον τὸ προσφυγικόν. Τότε θὰ εἴπω ἐπίσης πῶς πρέπει νὰ γίνῃ ὁ διορισμὸς τῶν νέων προσώπων διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἀκριβῶς ὁ διορισμὸς τῶν καταλληλοτέρων καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ἀφιερωθοῦν ὁλοψύχως διὰ νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸ ἔργον οὐτό.

§74Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ἀντίληψις αὐτὴ ἦτο ὀρθὴ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην περίοδον. Καὶ τὰ ξένα μέλη φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ κρίνωμεν, ὅτι πρέπει νὰ παύσωμεν νὰ εἴμεθα μόνον ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν, διότι καὶ τὰ ξένα μέλη παρακολουθοῦσι τί λέγονται, τὰς δημοσιεύσεις, τὰς ἀγορεύσεις· γνωρίζουσιν ὅλας τὰς λεπτομερείας καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω ὅτι καὶ αὐτοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι καὶ πρέπει νὰ ἀκουσθῶσιν αὐτὰ ἐδῶ. Δὲν φαντάζομαι ὅτι πρέπει νὰ κατακρίνωμεν τὰ μέλη χωρὶς νὰ κατακρίνωμεν τὴν Ἐπιτροπήν, διότι ὁ κ. Ἀδοσίδης εἶναι εἷς ὑπάλληλος. Δὲν πρόκειται νὰ τὸν ὑπερασπισθῶ...

§75Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιμένω εἰς τὸ ὅτι οἱ ξένοι εἶναι ἀθῷοι καὶ εἶναι θύματα τῶν Ἑλλήνων, πιστοποιεῖται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῶν πρὸ μηνῶν γενομένων ἀθρόων παραιτήσεων τόσων ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κ. Εὐρυπαίου, τοῦ τεχνικοῦ συμβούλου κ. Μαλλούχου, τοῦ γενικοῦ γραμματέως τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, τοῦ νομικοῦ συμβούλου τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, τοῦ εἰσηγητοῦ Προμηθειῶν εἰς τὸ Κέντρον, τόσων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι μὲ τὰς παραιτήσεις των ἔκαμον καταγγελίαν ἐπὶ συγκεκριμένων πραγμάτων, καταγγελίας διὰ κακοηθείας αἱ ὁποῖαι διεπράχθησαν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος... Τί εἴδομεν; Εἴδομεν ὅτι, ὅταν κατόπιν ἐκλήθη διὰ νὰ δώσῃ σχετικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὁ κ. Μαλλοῦχος ἀπὸ τὸν κ. Μπονζόν, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε πρόεδρος, διεπιστώθη ὅτι διαφορετικὰ εἶχεν εἴπει τὰ πράγματα ὁ κ. Ἀδοσίδης ἀπὸ ὅ,τι τὰ ἤξευραν ἐκεῖνοι καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ ὁ Τύπος τῆς Ἑλλάδος. Παρουσίᾳ δὲ τοῦ κ. Ἀδοσίδου, εἰς παρατήρησιν τοῦ κ. Μπονζὸν πρὸς τὸν κ. Μαλλοῦχον ὅτι δὲν εἶναι τὰ πράγματα ὅπως τῷ τὰ εἶπεν ὁ κ. Ἀδοσίδης, τὸν ἀπεκάλεσε ψεύστην καὶ δὲν ἐτόλμησεν οὔτε ἀπάντησιν νὰ δώσῃ. Βλέπομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πταίουν τὰ ξένα μέλη, ὅτι πίπτουν θύματα τῆς ἐπιτηδειότητος τῶν Ἑλλήνων, οὔτε δὲ γνωρίζουσι τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν διὰ νὰ παρακολουθῶσι τί λέγονται εἰς τὴν κοινωνίαν.

§76ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Φαντάζεσθε ὅτι δὲν διαβάζουν τί λέγεται ἐν τῇ Συνελεύσει ἐν μεταφράσει.

§77Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἄλλως τε δὲν φαντάζονται ὅτι εἶναι δυνατὸν Ἕλληνες νὰ τοῖς εἰσηγηθοῦν κάτι τι ποὺ θὰ εἶναι ἐναντίον τῆς καλυτέρας ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, τῆς καλυτέρας λύσεως ἑνὸς Ἑλληνικοῦ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον μοχθοῦν καὶ ἐκεῖνοι καὶ δι’ αὐτὸ τυφλῶς καὶ μὲ ἐμπιστοσύνην ἀκούουν τὰ ὅσα τοῖς εἰσηγοῦνται οἱ Ἕλληνες, διότι φρονοῦν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἔχῃ τὴν στοιχειώδη πρόνοιαν νὰ προτείνῃ πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὴν ἔχουσαν τόσον μεγάλην ἀποστολὴν τοὺς ἐκλεκτοτέρους τῶν Ἑλλήνων, ὅπως ὤφειλε νὰ κάμῃ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσωμεν ὅπως οἱ ξένοι ἔχουν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν. Ἰδοὺ διατί ἐγὼ εἰς τοὺς ξένους καμμίαν ἀπολύτως εὐθύνην δὲν καταλογίζω. Καὶ εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ἐκ τῆς τοιαύτης συγκροτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὰ Ἑλληνικὰ μέλη καὶ τὰς τόσας καταχρήσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται. Δὲν ἔχει τις παρὰ νὰ ἴδῃ μίαν καταγγελίαν ἐπίσημον, τὴν ὁποίαν καὶ δι’ ἐκθέσεως πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔκαμεν ὁ τεχνικὸς σύμβουλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως μετὰ μίαν ἐπιθεώρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων ἐν Κρήτῃ. Διεπίστωσεν ὡρισμένας καταχρήσεις, τὰς ὁποίας δι’ ἐμπιστευτικῆς ἐκθέσεως, κατὰ καθῆκον, ἀνέφερε πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Τὸ ἔγγραφον περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ἀδοσίδου καὶ κατόπιν εἰς χεῖρας τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ὑπευθύνου διὰ τὰς καταχρήσεις. Τί μᾶς λέγει δὲ αὐτὴ ἡ καταγγελία; Μᾶς λέγει ὅτι εἰς τὴν Κρήτην, εἰς τὸ Ἡράκλειον συγκεκριμένως, ἔγινε δημοπρασία διὰ τὴν προμήθειαν σπόρου κριθῆς καὶ βρώμης καὶ κουκιῶν πρὸς διανομὴν εἰς τοὺς πρόσφυγας γεωργούς. Ἡ δημοπρασία αὐτή, κανονικῶς γενομένη, ἀπέδωσε τιμὰς ἐπὶ τῇ βάσει προσφορᾶς ἐγχωρίου, Κρήτης, σπόρον συνεπῶς καταλληλότατον διὰ τὴν σποράν, διεβιβάσθη εἰς τὸ Κέντρον πρὸς ἔγκρισιν, τὸ Κέντρον δὲν ἐνέκρινε τὴν δημοπρασίαν αὐτήν, μετὰ 15 δὲ ἡμέρας ἀπὸ τῆς μὴ ἐγκρίσεως τῆς δημοπρασίας αὐτῆς ἐνήργησε τὴν προμήθειαν τὸ Κέντρον διὰ τοὺς σπόρους, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν Κρήτην. Καὶ διὰ μὲν τὴν κριθὴν καὶ τὴν βρώμην, προελεύσεως Μαρόκου, συνεπῶς τελείως ἀκαταλλήλου πρὸς σπορὰν ἐν Κρήτῃ, ἀπέδωσεν ἡ νέα διεθνὴς δημοπρασία τιμὰς κατὰ 50 λ. κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὰς τιμὰς ποὺ ἀπέδωσεν ἡ μὴ ἐγκριθεῖσα δημοπρασία ἐν Κρήτῃ διὰ τὴν βρώμην καὶ τὴν κριθήν, διὰ δὲ τὰ κουκιὰ ἀπέδωσε τιμὴν κατὰ 4 δραχ. κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἀπέδωσεν ἡ δημοπρασία ἡ γενομένη ἐν Ἡρακλείῳ. Δηλαδή, ἐνῷ ἡ ἐν Ἡρακλείῳ δοθεῖσα τιμὴ καὶ μὴ ἐγκριθεῖσα ἦτο δραχ. 4,25 κατ’ ὀκᾶν, ἡ δημοπρασία ἡ γενομένη ἀμέσως κατόπιν ἐν Ἀθήναις ἐνεκρίθη πρὸς 8.25 δραχ. κατ’ ὀκᾶν καὶ ἀπεστάλησαν τὰ κουκιὰ καὶ οἱ σπόροι διὰ νὰ μὴ σπαροῦν εἰς τὴν Κρήτην, ἐπιβαρυνθέντα φυσικὰ καὶ μὲ νέα ἔξοδα μεταφορᾶς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς τὴν Κρήτην. Αὐτὰ τὰ πράγματα, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσουν συμβαίνοντα καὶ νὰ τὰ βλέπῃ ὁ κάθε ἕνας ἀπὸ ἡμᾶς ἀπαθῶς. Ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν ἑνὸς καὶ μόνον συγκεκριμένου γεγονότος δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν πόσαι ἄλλαι καταχρήσεις θὰ ὑπάρχουν καὶ θὰ καλύπτωνται μέσα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἀποκαταστάσεως. Τὸ ἴδιον ἔγινε καὶ διὰ τὴν ξυλείαν. Ἔγινε προμήθεια ξυλείας διὰ τὴν Κρήτην καὶ ἐνῷ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ πρωτόκολλα τῶν δημοπρασιῶν ἀνεφέρετο ὅτι ἡ ξυλεία ἦτο τρίτης ποιότητος, δὲν ἐπληρώθη ὡς τρίτης ἀλλὰ ὡς πρώτης ποιότητος ἀπὸ τὸ Κέντρον, καὶ τοῦτο διότι εἶχε τὰ μέσα νὰ ἐνεργήσῃ καταλλήλως καὶ ἐπιτηδείως ὁ προμηθευτὴς νὰ πληρωθῇ τὴν ξυλείαν ὡς ποιότητα πρώτην, ἐνῷ ἦτο τρίτης. Τὸ τοιοῦτον κατηγέλθη δι’ ἐμπιστευτικῆς ἐκθέσεως παρ’ ἀνωτάτου ὑπαλλήλου καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐγένετο τίποτε, ἀλλὰ εὑρέθη ἡ ἔκθεσις εἰς χεῖρας τοῦ ὑπευθύνου διὰ τὴν κατάχρησιν αὐτὴν ὑπαλλήλου.

§78Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ δώσω τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Φυσικὸν ἦτο ὁ προμηθευτὴς νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς παραγγελίας, ὅπως τοὐλάχιστον ὁ γεν. γραμματεὺς ἐπληροφόρησε τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐθεώρησεν εὔλογον νὰ κληθῇ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος εἰς ἀπολογίαν.

§79Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ κοινοποίησις νὰ γίνῃ ἀμέσως εἰς τὸν ὑπεύθυνον, ἀλλὰ νὰ προηγηθῶσιν αἱ σχετικαὶ ἀνακρίσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐκάμετε, δι’ ὅλας δὲ τὰς καταχρήσεις, κριθῆς, κουκιῶν κλπ. δὲν ἐτιμωρήθη κανεὶς ὑπάλληλος καὶ εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα κατελήξατε.

§80Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τιμωρῇ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς καὶ δι’ αὐτὸ παρέμπεμψε τὸ ζήτημα ἔκτοτε εἰς τὴν Δικαιοσύνην.

§81Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν τῶν παραπομπῶν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλλένδας.

§82Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μίαν πληροφορίαν: Ὁ κ. Μαλλοῦχος, ἀνώτατος ὑπάλληλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὡς καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι καταγγέλλουν διὰ τοῦ Τύπου ὡρισμένα σκάνδαλα, ἀποδίδοντες ταῦτα εἰς ὡρισμένους ἀνθρώπους. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν ἔγινε τίποτε διὰ τὰς κατηγορίας αὐτὰς ἢ οἱ κατηγοροῦντες εἶναι συκοφάνται;

§83Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ καταγγελθέντα παρέπεμψε ταῦτα εἰς τὴν Δικαιοσύνην διὰ νὰ ἐξετασθῇ ἂν ὑπάρχουν στοιχεῖα ποινικῆς διώξεως.

§84Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ μέχρι σήμερον ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἐνήργησε τίποτε.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω νὰ προβάλεται ἡ ἀξίωσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπεμβαίνῃ μέχρι τοῦ σημείου ἂν πρέπῃ νὰ προφυλακισθῇ κανείς. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία σύστασις πρὸς τὴν Δικαιοσύνην, ὅπως αἱ καταγγελίαι αἱ ἀφορῶσαι τοιαύτας καταχρήσεις διεκπεραιοῦνται κατὰ προτίμησιν. Αὐτὴν τὴν σύστασιν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ δίδεται ἰδιαιτέρα σημασία εἰς τὰς τοιαύτας κατηγορίας.

§86Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει ἐγκαίρως νὰ διαβιβάζωνται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς πρὸς διασάφισιν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας ὑπάρχει τμῆμα λεγόμενον Τμῆμα Ἐποικισμοῦ. Ὑπάρχει λοιπὸν μία ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἔδει νὰ πληροφορῆται ἑκάστοτε περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν τῷ Ἐποικισμῷ, δηλαδὴ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ νὰ πληροφορῇ τὰ διάφορα κυβερνητικὰ κέντρα, ἄρα καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας περιπλέον ὑπάρχουν ἀπεσπασμένοι ὑπάλληλοι παρὰ τῷ Ἐποικισμῷ ὡς ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὰς γενικὰς διοικήσεις καὶ τὰς διοικήσεις τοῦ ἐποικισμοῦ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι αὐτοὶ τοὐλάχιστον οἱ ὑπάλληλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι, ἂν δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο, νὰ διαβιβάζουν αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὄχι νὰ γίνωνται αὐτοὶ οἱ ἑλιγμοί, ὥστε πολὺ βραδέως νὰ περιέρχωνται τὰ γινόμενα εἰς τὰς ἀκοὰς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας.

§87Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐπιμένετε πολὺ εἰς τὰ ζητήματα τῶν προμηθειῶν, διότι γνωρίζετε ὅτι ἐγένοντο ὁλόκληροι συζητήσεις ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀπὸ τετραμήνου καὶ πλέον ἐξωνυχίσθησαν ὅλα τὰ ζητήματα μὲ ἀριθμοὺς καὶ μὲ ἔγγραφα. Ἐν τῷ μεταξὺ ὄχι ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλ’ ἔκτακτος εἰσηγητὴς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ τῆς ὑπογραφῆς του καὶ διὰ σειρᾶς ἄρθρων κατήγγειλεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Τύπον ὡρισμένα σκάνδαλα ὅσον ἀφορᾷ τὰς προμηθείας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίσω ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς δὲν ἐκλήθη εἰς κατάθεσιν, οὔτε δὲ καὶ κατηγγέλθη παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὡς συκοφάντης.

§88Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Οὔτε θὰ κληθῇ, κ. συνάδελφε.

§89Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί οὔτε θὰ κληθῇ, κ. πληρεξούσιε; Αὐτὸ εἶναι μομφὴ κατὰ τῆς Δικαιοσύνης.

§90Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, σᾶς παρακαλῶ. Ἀναγινώσκεται καθημερινῶς εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι συνελήφθη ὁ δεῖνα καταχρηστὴς ἐν Παρισίοις, συνελήφθη ὁ δεῖνα καταχραστὴς ἀλλαχοῦ. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωσεν ὁ συνάδελφός μου, ὅτι κατεσχέθησαν καὶ ποσὰ σεβαστὰ εἴτε εἰς χρήματα εἴτε εἰς περιουσίας καταχραστῶν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν κάμνει τίποτε ἡ Δικαιοσύνη, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν θὰ κληθῇ ποτὲ εἰς ἀνάκρισιν ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος. Τότε διατί κατηγορεῖτε τὸν κ. Ἀδοσίδην ὅτι εἶπεν ὅτι τίποτε δὲν κάμνει ἡ Δικαιοσύνη εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§91Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Μπακάλμπασης νομίζω ὅτι εἶπεν ὅτι δὲν ἐμηνύθη ὁ κατήγορος ἀπὸ τὸν ἐνδιαφερόμενον γενικὸν γραμματέα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦτο διότι ἔχει συμφέρον.

§92Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην θὰ κληθῇ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἐκλήθη ἕως τώρα, διότι εἶναι σωρεία ὑποθέσεων τοιούτων δυστυχῶς. Γνωρίζετε δὲ ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς τὸ προσωπικόν.

§93Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κάμνομεν κατάχρησιν τῆς καλωσύνης σας, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Δικαιοσύνην διὰ μιᾶς δηλώσεως, ὅτι ὑπάρχει πληθώρα τοιούτων ὑποθέσεων καὶ συνεπῶς ἡ Δικαιοσύνη δὲν εἶναι δυνατὸν τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς νὰ τὰς τερματίσῃ ταχέως, νὰ εἴπω ὅτι, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, ἐπὶ τριῶν διαφόρων καὶ συνεχῶν Κυβερνήσεων, ὁσάκις συνεζητεῖτο τὸ προσφυγικὸν ἐν πλάτει εἰς τὴν συνέλευσιν, πάντοτε εὑρισκόμεθα πρὸ τῶν αὐτῶν καὶ ὁμοιομόρφων δηλώσεων ὅλων τῶν Κυβερνήσεων περὶ ἀνεπαρκείας χρόνου πρὸς κανονικὴν λειτουργίαν καὶ τερματισμὸν τοῦ ἔργου τῆς Δικαιοσύνης. Τελευταίως μάλιστα, ὅταν ἠκούσθησαν ἀγορεύσεις ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἐπεισοδίου Κιούπ–κιοϊ, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως τὰς ἀγορεύσεις ἐκείνας νὰ στείλῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ ποσάκις ἔχομεν ἀκούσει τὰς αὐτὰς διαβεβαιώσεις ἀπὸ τοὺς κυβερνῶντας. Εἶναι ἐν τούτοις βέβαιον ὅτι τὰ ζητήματα τῶν καταχρήσεων—καὶ εἶναι ταῦτα πολλά, ὡς ὁμολογεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως—τῶν καταχρήσεων τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ τὰ ἐν γένει προσφυγικὰ ζητήματα πάντοτε μὲν ἀποστέλλονται πρὸς τοὺς εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ οὐδέποτε τερματίζεται ἡ διαδικασία καὶ οὕτως οἱ ἔνοχοι ἀνενόχλητοι καὶ ἀτιμώρητοι συνεχίζουν τὸ ἔργον των.

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι εἶναι πολλαὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως· εἶπον ὅτι εἶναι πολλαὶ ἐν γένει αἱ ὑποθέσεις αὐταὶ καὶ συνεπῶς τὸ ἔργον τῶν ἀνακριτῶν δὲν εἶναι τόσον εὔκολον.

§95Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ὅμως, κ. Πρόεδρε, σᾶς συμπληρώνω καὶ λέγω ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἶναι πολλαί. Διότι διὰ τοὺς ἀναγινώσκοντας τὸν ἡμερήσιον Τύπον καὶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰ πανταχόθεν καταγγελλόμενα σκάνδαλα, εἶναι τόσον ἐξηκριβωμέναι διὰ τὴν Κοινὴν Γνώμην αἱ καταχρήσεις αὐταί, ὥστε ἀκριβῶς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ ἂν εἶναι πολλαὶ ἢ ὀλίγαι. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι εἶναι πολλαί· ἂν ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι πολλαί, τόσον τὸ χειρότερον· διότι κατόπιν μιᾶς τοιαύτης σειρᾶς σκανδαλωδῶν καταγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι ὁμοιάζουν πρὸς Ἑλληνικὸν Παναμᾶν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ τὸν ἄχαριν ρόλον τοῦ συγκαλυπτοῦ. Ἐκ μιᾶς τοιαύτης σειρᾶς ἀνωμάλων γεγονότων θὰ ἐπερίμενε κανεὶς ὅτι, ἀντὶ βεβαιώσεων καὶ δηλώσεων, θὰ ἔπρεπεν ἔστω καὶ εἷς ἔνοχος νὰ εἶχε τιμωρηθῆ πρὸς παραδειγματισμόν. Ἀτυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ νομίζω ὅτι θὰ γίνουν καταγγελίαι καὶ ἀπόψε ἐπὶ τῶν αὐτῶν θεμάτων, εἶναι ἀνάγκη, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὰς ἀποφεύγωμεν, διότι ἡ παραπομπὴ εἰς τοὺς εἰσαγγελεῖς ἡμᾶς τοὐλάχιστον οὔτε μᾶς ἱκανοποιεῖ, ἀλλ’ οὔτε καὶ μᾶς καθησυχάζει.

§96Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀκριβῶς καὶ ἐγὼ θέλω νὰ ζητήσω μίαν ἄλλην ὁδὸν διορθώσεως τοῦ κακοῦ καὶ ὄχι τὴν ὁδὸν τῆς καταγγελίας πρὸς τὴν Δικαιοσύνην. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μόνον, ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ μείνῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἐντύπωσις ὅτι ὅσα εἶπον περὶ τοῦ κ. Ἀδοσίδου ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελοῦν μίαν μομφὴν ἢ νὰ εἶναι ἀνακριβῆ, ἐπειδὴ βλέπω ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατέφθασεν ὁ κ. Δοξιάδης, νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μᾶς εἴπῃ σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο τί γνωρίζει πλέον συγκεκριμένον, διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι κάτι τι γνωρίζει. Ἐγὼ ἀπεκάλεσα τὸν γενικὸν γραμματέα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ὡς ἐθνικὸν κίνδυνον διὰ τὸν λόγον ὅτι ἔχει ἀδυναμίαν νὰ συκοφαντῇ συστηματικῶς πᾶν τὸ Ἑλληνικὸν πρὸς τοὺς ξένους, διὰ νὰ ἀνυψώνεται οὗτος ἀπέναντι αὐτῶν. Θὰ σᾶς παρεκάλουν, κ. Δοξιάδη...

§97Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ὑπῆρχον πολλαὶ ξέναι φιλανθρωπικαὶ ὀργανώσεις ἐνταῦθα, τῶν ὁποίων ἡ μία ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τῆς ἄλλης. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἐπέλθῃ ἕνας συντονισμὸς τῶν ἐργασιῶν τῶν διαφόρων ὀργανώσεων καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἱδρύθη μία Ἐπιτροπὴ συντονισμοῦ τῶν διαφόρων φιλανθρωπικῶν ὀργανισμῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα Comité de Coordination. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρευρίσκεται καθημερινῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, παρεκλήθη ὁ κ. Ἀδοσίδης, νομίζω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως παρευρίσκεται ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τοῦ συντονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῶν διαφόρων φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ἀδοσίδης ἐξεπλήρου τὴν ἐντολὴν αὐτοῦ, παρετήρουν διαρκῶς δυσκολίας αἱ ὁποῖαι ἐφέροντο ἐκ μέρους τῶν διαφόρων ὀργανώσεων καὶ αἱ ὁποῖαι δυσκολίαι ἐβασίζοντο ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα τότε ἦτο δύσκολον νὰ ἐξακριβωθῶσι. Δηλαδὴ καθ’ ἡμέραν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἔπρεπε νὰ δίδω πληροφορίας πόσοι πρόσφυγες εὑρίσκοντο ἐκείνην τὴν ἡμέραν εἰς ἑκάστην πόλιν τοῦ Κράτους, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνεται αὐτό, αἱ ξέναι ὀργανώσεις δὲν ἔστελλον βοηθείας, διότι ἔλεγον ὅτι δὲν δύνανται νὰ γνωρίζουν πρὸς πόσους ἀνθρώπους πρέπει νὰ στείλουν βοηθείας, ἀφοῦ δὲν γνωρίζουν πόσοι πρόσφυγες εἶναι σήμερον εἰς τὴν Πρέβεζαν καὶ πόσοι ἀλλαχοῦ. Βεβαίως ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς μοὶ ἐφαίνετο παράδοξος, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἠρχόμην εἰς ἄμεσον ἐπικοινωνίαν μετ’ αὐτῶν. Ἐπὶ τέλους ἠναγκάσθην νὰ προβῶ εἰς προσωπικὰ διαβήματα καὶ νὰ ἐρωτήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τοιαύτας ἀπαιτήσεις κατὰ Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1922 καὶ ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ὅτι ὁ κ. Ἀδοσίδης, ὁ ὁποῖος ἀντεπροσώπευε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τοῖς εἶπεν ὅτι, ἂν δὲν γνωρίζωμεν πόσοι πρόσφυγες εἶναι ἑκασταχοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποστείλωμεν βοηθείας. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο. Διαρκῶς ἐλάμβανον πληροφορίας ἀπὸ τὰς διαφόρους φιλανθρωπικὰς ὀργανώσεις ὅτι δὲν ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς διαφόρους Ἐπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι εἶχον ὁρισθῆ εἰς διάφορα κέντρα ἀνεφοδιασμοῦ. Ἐλέγετο δὲ ὅτι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἄγνωστα μὲν εἰς ἐμέ, ἀλλὰ γνωστὰ ὡς ἀξιόπιστα, διότι συνιστῶντο ἀπὸ τοὺς ἑκασταχοῦ Νομάρχας καὶ Γενικοὺς Διοικητάς, δὲν ἐνέπνεον ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς διαφόρους φιλανθρωπικὰς ὀργανώσεις. Προσεπάθησα νὰ διευκρινίσω ποῖος ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔδιδε τοιαύτας πληροφορίας, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν νέα πρόσωπα καὶ λαμβάνω πάλιν τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διαρκῶς τοῖς ἔλεγεν ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν δυσπιστίαν πρὸς τοὺς κατὰ τόπους ἀντιπροσώπους μας τοὺς ἐντεταλμένους τὴν παραλαβὴν τῶν διαφόρων ὑλικῶν. Αὐτὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀδοσίδης ἠναγκάσθη νὰ ἀποχωρήσῃ τῆς ὑπηρεσίας. Μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Ἀδοσίδου ἐπῆλθε τελεία συνεννόησις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ξένων φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων καὶ ἡ ἐργασία ἔβαινεν ὁμαλῶς. Αὐτὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου σημείου, κύριοι συνάδελφοι. Ὅταν μίαν φορὰν ὡρισμένοι ὑπάλληλοι, προσκεκολλημένοι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων προσεκλήθησαν ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν κ. Ὀρφανίδην, ὅπως ἐξετασθῶσι διοικητικῶς, ὁ κ. Ἀδοσίδης δὲν ἐπέτρεψε τὴν προσέλευσίν των, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβῶσιν ὅπως δώσωσι κατάθεσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διότι εὑρίσκοντο ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν ἄλλου. Οὕτω τουλάχιστον ἰσχυρίζοντο οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι.

§98Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Ἀποκαλύπτετε τὸν κ. Ἀδοσίδην ὡς ἐθνικὸν κίνδυνον διὰ τὸ μέλλον, ἐγὼ τὸν ἀποκαλύπτω καὶ διὰ τὸ παρελθόν. Ὅταν ἦτο Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας καὶ ὁ κ. Βενιζέλος ἐζήτει στρατιώτας διὰ τὴν Πατρίδα, αὐτὸς κατέταξεν 75 Ἰσραηλίτας εἰς τὸν πυροσβεστικὸν λόχον Θεσσαλονίκης. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἐκάλεσαν νὰ διευθύνῃ μίαν σοβαρωτάτην ὑπόθεσιν διὰ τὸ Ἔθνος.

§99Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὡς καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Τσιτσίλιας, ὁ ὁποῖος τότε, ὡς Νομάρχης Θεσσαλονίκης, ἔκαμεν ἐμπιστευτικὴν ἔκθεσιν καὶ κατήγγειλε αὐτὸν εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νῦν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, αὐτὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου περὶ τοῦ ἀτόμου αὐτοῦ καὶ ἐμόρφωσα τὴν γνώμην, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, πάντως ὅτι εἶναι τὸ ἀκαταλληλότερον διὰ νὰ ἀποτελέσῃ τὴν ψυχὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Δὲν ἐξετάζω ἂν εἶναι ἔντιμος ἢ ὄχι, ἀλλὰ λέγω ὅτι εἶναι ἀκατάλληλος· ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ τοποθετηθῇ ὁ ἐκλεκτότερος καὶ ὁ καταλληλότερος τῶν Ἑλλήνων διὰ νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως.

§100Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω· ἂν δὲν ὑπῆρχε πράγματι ὁ Ἀδοσίδης, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται τόσος λόγος ἐδῶ μέσα, θὰ ἐλύετο τὸ προσφυγικὸν ζήτημα; Διότι ἀσφαλῶς ὑπῆρχεν ἡ ἐλπὶς ὅτι θὰ ἀκολουθηθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἄλλο σύστημα καλύτερον τοῦ σημερινοῦ, ἐκτὸς ἂν θεωρήσωμεν ὡς λελυμένον τὸ ζήτημα, ὁπότε πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τοῦδε πάσης προσπαθείας πρὸς λύσιν αὐτοῦ.

§101Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὑφίσταται ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνός. Ὁ κ. Ἀδοσίδης δὲν ἔχει πολὺν καιρόν. Διατί ὁμιλεῖτε διὰ τὸν κ. Ἀδοσίδην;

§102Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε ἐσφαλμένας πληροφορίας. Εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι περιτριγυρίζουν τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ὁ κ. Ἀδοσίδης ἦτο ἐξ ἀρχῆς, ἀλλ’ ἐσχάτως κατέλαβε τὴν θέσιν τῆς γραμματείας. Ὅλα αὐτὰ τὰ εἶπον, ὅπως καὶ τὸ ζήτημα τῶν καταχρήσεων τῆς Κρήτης μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ βασανίσουν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν τὸν ἔλεγχον πρὸς ὅλους μας, ὅτι δὲν συνεκινήθημεν ὅσον ἔπρεπεν οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις οὔτε ἡμεῖς, δὲν συνεκινήθημεν, λέγω, ἀπὸ τόσα συμβάντα, ἀπὸ τόσας καταγγελίας, ἀπὸ τόσας ἀποκαλύψεις, ἀπὸ τόσας συνταράξεις γενομένας εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας. Ὁ κ. Μπακάλμπασης εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρωμεν περὶ καταχρήσεων, διότι πολλὰ ἀνέπτυξεν ὁ ἴδιος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐνδιατρίψω ἐπ’ ὀλίγον εἰς ἓν ἄλλο, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἴδωμεν πόσον ἀνάλγητοι μένομεν ὅλοι μας, μὴ συγκινούμενοι πρὸ τόσων καταχρήσεων καὶ μὴ λαμβάνοντες ὡρισμένας ἀποφάσεις. Τί νὰ τὴν κάμωμεν τὴν συγκίνησιν χωρὶς ἀπόφασιν πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ; Ἀποφάσεις ὄχι παραπομπῆς τῶν ὑπευθύνων εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ φέρωσι τὴν διόρθωσιν.

§103Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάσσῃ τὰ εἰδικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§104Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ ἔχει. Τὰ εὐρωπαϊκὰ μέλη διορίζονται ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τὰ ἄλλα μέλη διορίζονται ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγκρίνονται ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§105Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὸν ἐγερθέντα θόρυβον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, κατόπιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, νὰ ἔρχεται μόνον εἰς μίαν ἐλαφρὰν ἐπαφὴν δικαιοδοσίας μὲ τοὺς Ἕλληνας ὑπαλλήλους τοὺς προσκεκολλημένους εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Τώρα θέλω νὰ ἐρωτήσω· ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάξῃ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως;

§106Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων λέγω ὅτι ὁ κ. Ἀδοσίδης δὲν εἶναι μέλος, ἀλλ’ εἶναι ὑπάλληλος διοριζόμενος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρωτόκολλον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος, εἶναι τροποποίησις τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, τὸ Πρωτόκολλον δὲ τῆς Γενεύης κανονίζει τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἀντικαταστήσῃ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§107Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀκριβῶς ἐκεῖ θὰ καταλήξω· ἀλλὰ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐνδιατρίψω εἰς μίαν ἀπόπειραν τελευταίαν διὰ μίαν προμήθειαν πολὺ μεγάλην, ἡ ὁποία, ἂν ἐγίνετο, τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, θὰ ἐσταματοῦσεν.

§108ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔγινε.

§109Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀλλὰ νὰ ἴδωμεν πῶς δὲν ἔγινε καὶ κατόπιν ποίων προσπαθειῶν. Ἔρχομαι εἰς τὴν προμήθειαν τῶν ξυλίνων σπιτιῶν. Περὶ αὐτῶν ὡμίλησεν ὁ κ. Μπακάλμπασης καὶ δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐγώ. Θὰ ὁμιλήσω δι’ ἐκείνας τὰς χιλιάδας τῶν σπιτιῶν, τὰς 40.000, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ἀντὶ δαπάνης τοῦ ὅλου ὑπολοίπου τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Εἶχε τὴν σκέψιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, κατόπιν βεβαίως ἐπιτηδείας εἰσηγήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων, νὰ δώσῃ εἰς μίαν ἑταιρείαν τὴν κατασκευὴν τῶν 40.000 σπιτιῶν ποῦ χρειάζονται ἀκόμη διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ ἀντὶ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν σχετικὴν αὐτοῦ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας...

§110Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι καλύτερον νὰ εἴπητε ἐκεῖνα ποὺ ἔγιναν καὶ ὄχι ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἔγιναν;

§111Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Θὰ ἰδῆτε ποῦ θέλω νὰ καταλήξω. Ἔχει σημασίαν τὸ πρᾶγμα, διότι εἰς τὰς ἄλλας περιπτώσεις ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ὅτι ἔπεσε θῦμα κάποιας κακῆς εἰσηγήσεως, ἀλλ’ ἡ ἐπιμονὴ πρὸς προμήθειαν αὐτῶν τῶν οἰκίσκων ἀντὶ ποσοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν, δηλαδὴ ἀντὶ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου, ἡ ἐπιμονὴ ἡ ὁποία ἐκάμφθη μόνον πρὸ τῆς ἐπιμονῆς ὡρισμένων ὑπαλλήλων καὶ τοῦ θορύβου διὰ τοῦ Τύπου, ἡ ἐπιμονὴ μᾶς δεικνύει πολλὰ πράγματα, ὅτι δὲν εἶναι λάθη, ἀλλ’ εἶναι ἡ κακὴ πίστις, εἶναι ἡ κατασπατάλησις τοῦ χρήματος, ἡ κατάχρησις ἐκ συστήματος.

§112Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλω νὰ ἐρωτήσω τοῦτο· διατί ἡ ἐπιμονὴ σημαίνει κατάχρησιν καὶ ὄχι ἐμμονὴν εἰς τὴν ὀρθότητα μιᾶς γνώμης.

§113Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Μήπως ὑποπτεύσατε ὅτι ὑπῆρχε δόλος;

§114Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὸ ἀσφαλῶς θὰ ἀποδείξω. Λοιπὸν ἀπεφάσισεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ δώσῃ τὴν κατασκευὴν τῶν οἰκίσκων εἰς μίαν ἑταιρείαν ἀντὶ ποσοῦ τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἰδίαν ὑπηρεσίαν ἀνέρχεται εἰς 22,000 δραχμὰς διὰ κάθε σπίτι, ἤτοι διὰ τὰ 40.000 σπίτια 880 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ ὅλη πίστωσις διὰ τὴν περαιτέρω ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καθωρίσθη εἰς ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν καὶ συνεπῶς ἐπρόκειτο ἡ ὅλη πίστωσις νὰ διατεθῇ μόνον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν οἰκίσκων. Ἐπὶ πλέον, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ γενικὸς διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν 90,000 οἰκογενειῶν ποὺ ὑπολείπονται χρειάζονται ἐπὶ πλέον τῆς στεγάσεως διὰ ζωάρκειαν καὶ σπορὰν 363 ἑκατομμύρια δραχμῶν, διὰ ἀροτριῶντα ζῷα 315 ἑκατομμύρια δραχ., διὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα 76 ἑκατομμύρια δραχ., διὰ γενικὰ ἔξοδα 120 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καί, ἐνῷ χρειάζονται τόσα ἄλλα χρήματα διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, ἐξατμίζεται διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τὸ ὅλον ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν μόνον τῶν οἰκίσκων καὶ λόγῳ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως ἤρχισαν αἱ παραιτήσεις τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων ποὺ ἐσημειώθησαν. Κατόπιν ὁ ἴδιος ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ ἔκαμεν τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, ἀντίγραφον τῆς ὁποίας ἔχω εἰς χεῖράς μου, καὶ ἄλλα ἔγγραφα ἐμπιστευτικὰ καὶ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Κάμπελ διὰ νὰ ἀποτρέψῃ ἓν τόσον μέγα ἔγκλημα. Καὶ ἀναλύων εἰς τὴν ἔκθεσίν του τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν οἰκιῶν, ὄχι ξυλίνων ἀλλ’ ἀπὸ πέτραν ποὺ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν μέσων τῶν ἰδίων προσφύγων κατασκευάζονται, εὑρίσκει ὅτι κοστίζει μόνον 12,000 δραχμὰς ὁ κάθε πέτρινος οἰκίσκος.

§115Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Διερχόμενος ἐκ Βόλου, εἶδον ἕνα συνοικισμόν, τὸν ἀνέλαβε κάποιος ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔλεγεν ὅτι κοστίζει ἕκαστος οἰκίσκος, πέτρινος, μόνον 7,000 δραχμῶν, ὅτι ἔγραψεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ὅτι ἐκόστισαν τόσον, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ τῷ ἀπήντησε νὰ μελετήσῃ τοὺς λογαριασμούς του μήπως ἔχει λάθος.

§116Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχομεν τὸ γεγονὸς ὅτι οἰκίσκοι πέτρινοι κατεσκευάσθησαν ἀπὸ κρατικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν αὐτὴν τιμήν.

§117Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐννοεῖτε τοὺς οἰκίσκους τοὺς ἀνεγειρομένους διὰ τῆς μεθόδου τῆς αὐτοοικοδομήσεως;

§118Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι· τὰ κατασκευασθέντα διὰ τῶν κρατικῶν ὀργάνων. Ὅταν ἔχωμεν τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τῶν κρατικῶν ὀργάνων τὸ Κράτος κτίζει σπίτια ἀσυγκρίτως ἀνώτερα ἀπὸ τὰ ξύλινα ἐκεῖνα τῶν μεγάλων ἑταιρειῶν, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κράτος δὲν φημίζεται τόσον διὰ καλὴν ἐνέργειαν καὶ διαχείρισιν τοιούτων οἰκονομικῶν ζητημάτων, ὅταν ἔχωμεν λοιπὸν τὸ γεγονὸς ὅτι παρ’ ὅλα αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα τὸ Κράτος κατώρθωσε νὰ κατασκευάσῃ σπίτια μὲ 12,000 δραχμὰς τὸ ἕνα καὶ χωρητικότητος 69 τετραγωνικῶν μέτρων, ὅταν ἔχωμεν αὐτὸ τὸ γεγονός, ἔρχεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐπιμένει νὰ δώσῃ εἰς μεγάλας ἑταιρείας τὴν κατασκευὴν ξυλίνων οἰκιῶν καὶ διὰ πλίνθων ὠμῶν, ἀντὶ δαπάνης 22,000 δραχμῶν ἀνὰ οἰκίσκον. Τί ἄλλο ἐχρειάζετο πλέον διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τὴν ἀξίαν τῶν τοιούτων προσφορῶν;

§119ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὴν ἐμποδίζει κανεὶς τὴν διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης νὰ κτίσῃ τέτοια σπίτια;

§120Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Βεβαίως. Ἐχαλαρώθη καὶ σχεδὸν ἐσταμάτησεν ἡ κατασκευή, κ. συνάδελφε· διότι ἀκριβῶς εἶχε ληφθῇ ἡ ἀπόφασις νὰ δοθῇ ἡ οἰκοδομὴ τῶν ὑπολοίπων οἰκιῶν εἰς μεγάλας ἑταιρείας· τόσον ὥστε εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ὑπηρεσίας ποὺ ἐπρόκειτο νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς περαιτέρω οἰκοδομήσεως παρουσιασθεὶς ὁ κ. Σπυρίδωνος ἀνέφερε νὰ μὴ λάβωσι καμμίαν ἀπόφασιν, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἑταιρείας τὴν κατασκευὴν καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ γίνῃ συζήτησις.

§121ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι παλαιόν. Σήμερον τὴν ἐμποδίζει;

§122Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχει χρήματα σήμερον.

§123Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Βλέπομεν λοιπὸν ἐκεῖ μίαν τοιαύτην ἐπιμονήν, πρὸ τῆς ὁποίας ἠναγκάσθη ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ κάμῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνάλυσιν, μὲ ἀριθμούς, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἔγκλημα τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ διαπραχθῇ.

§124Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ παραίτησις δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτό. Ὄντως ἠγέρθη διαφωνία μεταξὺ ὡρισμένων ὑπαλλήλων τοῦ κέντρου καὶ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ὑποστηρίζοντος τὴν ἄποψιν τῆς οἰκοδομήσεως δι’ αὐτοεπιστασίας, δι’ ἰδιοοικοδομήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ πρόσφυξ ὡρισμένα ὑλικὰ καὶ ἀναλαμβάνει ὁ ἴδιος νὰ κτίσῃ τὸ σπίτι του. Τὴν ἄποψιν ταύτην ὑπεστήριξεν ὁ γενικὸς διευθυντής, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπροτίμησε τὴν γνώμην τοῦ διευθυντοῦ. Ἐν συσκέψει δὲ ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διεφάνη ὅτι ὑπῆρχε πολλὴ ἐπιμονὴ ἐκ μέρους ἄλλων ὑπαλλήλων ἀφ’ ἧς ἀνεπτύχθη ὅτι καὶ οἰκονομικῶς καὶ διὰ λόγους ἀντοχῆς ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ ὄχι τῶν μεγάλων ἑταιρειῶν. Ἐγὼ δὲν εἶδον καμμίαν ἐπιμονὴν οὔτε ἀνωτέρων οὔτε κατωτέρων ὑπαλλήλων.

§125Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἡ μεταβολὴ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τῶν 40,000 οἰκίσκων, ὅπως ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ διακοπὴν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, δὲν ὠφείλετο παντάπασιν εἰς τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἀπολύτως ἐπεδείξατο ἐνδιαφέρον πραγματικὸν διὰ τὸν τρόπον τῆς ἀνεγέρσεως τῶν 40.000 οἰκίσκων. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πότε εἶχε συνδιάλεξιν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἐνεθυμεῖτο. Πρὸ δύο μηνῶν καὶ τριῶν ἑβδομάδων, ἀπήντησα, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εὑρίσκετο ἐν ὁλομελείᾳ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Παμπροσφυγικῆς Συνομοσπονδίας, ἡ ὁποία εἶχεν ὑποβάλει ὑπόμνημα καὶ ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ εἰς πεντάωρον ἀκρόασιν, ἐδηλώθη ὅτι λαμβάνονται ὑπὸ σοβαρωτάτην ἔποψιν αὐτὰ ποὺ τοῖς εἶπον καὶ ὅτι, ὅταν θὰ κατέλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἰς Ἀθήνας, θὰ τὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ καθορίσῃ καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀνεγερθοῦν οἱ οἰκίσκοι. Καὶ κατόπιν τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου καὶ τοῦ δημοσιογραφικοῦ θορύβου καὶ τῆς παραιτήσεως τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μετέβαλε στάσιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, οὐδέποτε ὅμως κατόπιν ἐπεμβάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§126Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ ἐδήλωσα χάριν τοῦ δικαίου ὅτι δὲν ἀντελήφθην εἰς τὰς συζητήσεις τὴν ἐπιμονὴν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ ἐκ τῆς ὁποίας ἐξάγει τὰ συμπεράσματά του. Ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν θέλει νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐνδιεφέρθη. Δικαίωμά του· ὀφείλω ὅμως νὰ τὸν πληροφορήσω ὅτι μόλις ἐξεδηλώθη ἡ πρόθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς τῶν οἰκίσκων, ἐδηλώθη σαφῶς εἰς αὐτὴν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀνεκτὸν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§127Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡ μεταβολὴ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὠφείλετο εἰς παρέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πότε παρενέβη ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τοιαύτην παρέμβασιν. Ἀπήντησε, πρὸ δύο μηνῶν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Ἀπήντησεν ὅτι πρὸ δύο μηνῶν ἐγένετο ἡ συνδιάλεξις καὶ πρὸ δύο μηνῶν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μετέβαλε τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας εἶχε, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἕνα μῆνα καὶ μίαν ἑβδομάδα μετὰ τὸ διάστημα καθ’ ὃ εἶπεν ὅτι συνεννοήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε καταλήξει εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν.

§128Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἀποδειχθοῦν ἐσφαλμένα ὅλα αὐτά. Θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως εἶχε γίνει. (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι).

§129ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§130Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Μὴ φωνάζετε. (Θόρυβος καὶ φωναί). Θὰ τὰ εἴπωμεν καὶ θὰ τὰ ἀκούσητε.

§131ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Καὶ ἡμεῖς θὰ τὰ εἴπωμεν.

§132Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὡς ὁ ἀγορεύων συνάδελφος ἀνέφερε, καὶ ἔχομεν ὅλα τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ πείσωμεν τὴν Συνέλευσιν, παρ’ ὅλην τὴν τρομακτικὴν ἀποτυχίαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐκ τῆς σκανδαλώδους συμβάσεως τῆς Δεχάτιγκε καὶ παρ’ ὅλα τὰ καταγγελθέντα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῶν οἰκίσκων αὐτῶν, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως προῆλθεν εἰς δεύτερον πείραμα νέας παραγγελίας κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα. Συνεπῶς μένει τὸ γεγονός, ὅπως ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Μαργέτης, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, παρ’ ὅλην τὴν σκληρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, ἐτόλμησε νὰ διαπραγματευθῇ σοβαρῶς προμήθειαν νέαν, ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, ἀντιπροσωπεύουσαν ἓν δισεκατομμύριον, δηλαδὴ τὸ ὑπόλοιπον τῶν πόρων της. Εἶναι τοῦτο ἀρκετὰ χαρακτηριστικὸν καὶ ἐμβάλλει εἰς σκέψεις πράγματι ἀπελπιστικὰς περὶ τῶν κατευθύνσεων καὶ τῶν ἐν γένει ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ἀκολουθεῖ ἡ Ε.Α.Π. ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν. Τὸ ὅτι δὲ κατόπιν ἐπεμβάσεως τῆς Προσφυγικῆς Συνομοσπονδίας καὶ κατόπιν ἐπεμβάσεως τοῦ ἐξεγερθέντος προσφυγικοῦ κόσμου ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐσταμάτησε τὸ δεύτερον αὐτὸ πραξικόπημα, εἶναι γεγονὸς τόσον ἀναμφισβήτητον καὶ τόσον διὰ τοῦ Τύπου τῆς Θεσσαλονίκης διαδοθέν, ὥστε ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ γεγονός.

§133Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν διαμφισβητεῖ κανεὶς ὅτι αἱ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις καὶ ἂν θέλετε καὶ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, δὲν ἠξεύρω πόσοι, προέκριναν τὸ ἄλλο σύστημα τῆς ἀνεγέρσεως οἰκίσκων. Μάλιστα, ἂν θέλετε, ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρημάτων ἐστηρίχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ.

§134Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ καταλήξωμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως φέρεται κατὰ τοιοῦτον σκανδαλώδη τρόπον, πρέπει νὰ λάβῃ μέτρα; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θύῃ καὶ νὰ ἀπολύῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ νὰ διασπαθίζῃ τὸ αἷμα τῶν προσφύγων.

§135Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤδη πρόκειται περὶ τοῦ συστήματος τῶν οἰκίσκων. Ἐξιστόρησα πῶς ἔγιναν τὰ πράγματα διὰ νὰ δώσω εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης τὴν πραγματικότητα.

§136Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον ὅμως νὰ ἐξακριβώσωμεν κατὰ πόσον, ταῦτα λέγοντες, εὑρίσκεσθε ἐν ἀκριβείᾳ.

§137Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ λέγετε ὅτι ἐγὼ δὲν εὑρίσκομαι ἐν ἀκριβείᾳ. Σεῖς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀγορεύσεώς σας μόνον ἀνακριβείας εἴπετε.

§138Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅ,τι εἶπον ἐγὼ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές. Καὶ ἄλλα στοιχεῖα θὰ προσκομίσωμεν.

§139Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόψῃ κανεὶς διὰ νὰ τελειώσω. Δὲν δέχομαι οὐδεμίαν διακοπήν. Ἐνῷ λοιπὸν εἴχομεν τὴν ἀντίστασιν τοῦ ἁρμοδιωτέρου, τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ Ἐποικισμοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ του ὑπολογίζει καὶ ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν διὰ τῆς ὑπηρεσίας, τῶν 40.000 οἰκίσκων, οὐχὶ ξυλίνων, ἐπὶ πλέον δὲ τὴν ἐπισκευὴν 20.000 τουρκικῶν ἡμικατεστραμμένων ἐπὶ δαπάνῃ 559.299.300 δραχμῶν, ἔναντι τῶν 900 ἑκατομμυρίων, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἀνελάμβανον αἱ μεγάλαι ἑταιρεῖαι νὰ κατασκευάσουν 40.000 μόνον ξύλινα σπίτια, πρὸ τῆς ἀντιστάσεως αὐτῆς δὲν ἐκάμφθη, ἀλλ’ ἀφοῦ εἶδεν ὅτι διὰ τῆς ἐπιμονῆς της ἀπηλλάγη τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, τοῦ τεχνικοῦ συμβούλου καὶ τόσων ἄλλων ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἠμποροῦσε νὰ καταφέρῃ τὸν ἀπομείναντα γενικὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ δώσῃ τὴν παραγγελίαν εἰς τὴν ἑταιρείαν. Καὶ τί κάμνει; Καλεῖ τὸν γενικὸν διευθυντὴν ἐν Ἀθήναις καὶ προσπαθεῖ νὰ τὸν πείσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἡ παραγγελία τῶν 40.000 ξυλίνων σπιτιῶν. Εὑρέθη ὅμως πρὸ τοῦ γρανίτου τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ καὶ ἠναγκάσθη νὰ μεταβῇ ἐν Σώματι ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ πρόσκλησιν αὐτοῦ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τὴν μελετωμένην παραγγελίαν ἐκάλεσε τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως διὰ νὰ ἴδῃ τὸ κακὸν τῆς προηγουμένης παραγγελίας τῶν 10.000 σπιτιῶν καὶ νὰ πεισθῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαπραχθῇ ἕνα τέτοιο ἔγκλημα. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ μετέβη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εὑρεθεῖσα πρὸ τῆς πραγματικότητος, εὑρεθεῖσα πρὸ ἐπαναστάσεως τῆς κοινῆς γνώμης τῶν προσφύγων, ἐκάμφθη καὶ ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ παραγγείλῃ ὀλιγώτερα. Τότε τί συνέβη; Συνέβη τὸ ἑξῆς: Οἱ προμηθευταί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἔλθει διὰ νὰ λάβουν τὴν παραγγελίαν, ἅμα εἶδον ὅτι θὰ γίνῃ παραγγελία μόνον 5.000 οἰκιῶν, ἐχωρίσθησαν, διότι ἤρχισεν ὁ συναγωνισμὸς μεταξύ των. Καὶ εἰς γενομένην δημοπρασίαν, κατὰ ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἔχω, συνέβη τὸ ἑξῆς. Βλέπομεν ὅτι κατῆλθον κατὰ χιλιάδας δραχμὰς οἱ ἴδιοι προμηθευταὶ ἀπὸ τὰς προηγουμένας τιμάς. Τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τότε μόνον ἐξύπνησαν καὶ ἤρχισαν νὰ καταλαμβάνουν ὅτι κάποιον «λάκκον εἶχεν ἡ φάβα». Καὶ ἔτσι ἐματαιώθη ἡ καταδαπάνησις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου διὰ τὰς 40.000 οἰκίας. Βλέπομεν λοιπὸν μίαν ἐνέργειαν ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ προκαλῇ τὸν ἀνατριχιασμὸν καὶ ἐν τούτοις πρὸ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας δὲν βλέπομεν οὔτε τὴν Κυβέρνησιν οὔτε τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐξεγείρεται καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ διορθώσῃ ριζικῶς τὸ κακόν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ κακόν. Καὶ ἂν ἀπετράπη ἓν τοιοῦτον ἔγκλημα ποὺ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ, ποῖος μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι αὔριον θὰ ἀποτραπῇ ὁμοίως κάποιο ἄλλο ἔγκλημα; Διὰ τοῦτο, καταλήγων, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀλλάξουν τάχιστα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπορρέει καὶ ὅλον τὸ «σκυλολόγι» ἐκεῖνο ποὺ ἔχει περιτριγυρίσει τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ συμφέροντα ἰδιοτελῆ. Ἐγὼ δὲν θὰ περιορισθῶ νὰ κατακρίνω ἓν κακὸν ποὺ ὑπάρχει, ἐννοῶ νὰ προτείνω καὶ κάποιο φάρμακον. Τὸ φάρμακον εἶναι ὅτι θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος καὶ οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἰδιαιτέρως συγκεντρούμενοι εἰς ἰδίαν συνεδρίασιν νὰ ἀπαιτήσουν ἐπέμβασιν τοῦ Βενιζέλου παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν. Ἐγὼ μάλιστα ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τῶν προσφύγων θὰ ἐνήργουν ὅπως σχηματισθῇ καὶ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ μεταβῇ παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ ἀναφέρῃ πῶς ἔχει ἡ κατάστασις καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ ἂν δεχθῇ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὅπως τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διορίζονται παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν κατόπιν προτάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ὑποδείξῃ ὑποχρεωτικῶς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἡ Παμπροσφυγικὴ Ὀργάνωσις ἤθελε προτείνει. Ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἐξέφερα, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀλλάξῃ τὸ σύστημα τοῦ ἐποικισμοῦ, εἶναι γνώμη τοῦ εἰδικωτέρου εἰς τὸ ἐποικιστικὸν ζήτημα, κατ’ ἐμέ, κ. Ἀβράσογλου. Ὁ ἐποικισμὸς εἶναι κεφάλαιον τῆς ἀγροτικῆς δικονομίας, ἡ ὁποία δὲν διδάσκεται.

§140ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ἐποικισμὸς ἀπέτυχε, διότι ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς γεωπόνους.

§141Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχομεν τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εὐδοκίμως ὑπηρέτησεν ἀπὸ τοῦ 1917 μέχρι τοῦ 1920 ὡς διευθυντὴς τοῦ τότε ἐποικισμοῦ, ἐξεδιώχθη δὲ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Γούναρη· ἑπομένως ποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρῃ τὰ ἐποικιστικὰ ζητήματα καλύτερον;

§142ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Ἀβράσογλου εἶναι σήμερον προμηθευτὴς τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων.

§143Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὸς ὁ ἴδιος κατηγορεῖ ὅτι ἔχει ἀνατεθῆ εἰς γεωπόνους ἐργασία μὴ γεωπονική. Λοιπὸν συμφωνεῖ καὶ ἐκεῖνος.

§144Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην νὰ σαρωθοῦν ὅλοι.

§145Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω καὶ ἐγώ. Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε ὅτι πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν τοὺς ἀπέσπασε διὰ τῆς βίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρῃ πόσοι ἐξ αὐτῶν ἐζήτησαν ὡς χάριν νὰ μὴ μετατεθοῦν εἰς τὸν ἐποικισμόν.

§146Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν ὑπεχρέωσα κανένα.

§147Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τελειώνων συνοψίζω ὅτι δύο πράγματα μόνον θὰ σώσουν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἐφόσον εἶναι καιρὸς νὰ κτυπηθῇ τὸ κακὸν εἰς τὴν ῥίζαν του.

§148ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον;

§149Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἄν δὲν εἶναι εὔκολον, τότε ἄς σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ ἄς παραιτηθῶμεν πάσης ἐργασίας.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀγορᾶς εἰς τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους 1924– 1925 ὑπὸ τοῦ Κράτους παντὸς ποσοῦ σταφίδος τῆς παραγωγῆς ταύτης προσφεροθησομένου εἰς πώλησιν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.55′ μ. μ.)

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος.

§153Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος δυστυχῶς νὰ ἀπουσιάσω δι’ ἐργασίαν.

§154Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ εἴχομεν πολλὴν εὐχαρίστησιν νὰ παραμείνητε.

§155Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραμείνω, ἀλλὰ τώρα θὰ ὑπάγω ἀλλοῦ.

§156Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐνῷ εἶχε τεθῇ πολιτικὸν ζήτημα, ἐπέρασε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξαγορᾶς τοῦ σταφιδοκάρπου.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, κατόπιν συνεννοήσεως.

§158Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς δύο ἀναγνώσεις χωρὶς νὰ περιλαμβάνῃ τὸ 3ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνοίγει τὶς πόρτες διάπλατες εἰς τὸ λαθρεμπόριον τῆς παρασκευῆς οἴνου ἀπὸ σταφίδα. Ἡ τροπολογία ἡ ὁποία εἶχεν ὑποβληθῆ εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Δύναται ὡσαύτως ἡ Κυβέρνησις.... κλπ.». Ἐπρόκειτο δηλαδὴ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τὴν ἄλλην σταφίδα, νὰ ἐξαγορασθῇ τὸ πλεόνασμα, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν σταφίδα τῆς Κρήτης.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ γίνῃ αὔριον εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, διότι αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐπέρασε καὶ εἶναι ζήτημα ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν.

§160Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον περνοῦν αἱ τροπολογίαι αὗται.

§161Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ὀφείλετε νὰ εἶσθε ἐδῶ. Αὐτὴ εἶναι ἡ λυπηρὰ ἱστορία.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ αὔριον κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνετέλεσα καὶ ἐγὼ ἐρωτηθεὶς διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον, χωρὶς νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ὑπῆρχε τροπολογία μὴ ψηφισθεῖσα. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὁ κ. Ι. Πασσαλίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος.

§165Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁσάκις ἀρχίζει νὰ συζητῆται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, γίνονται καταγγελίαι περὶ καταχρήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦ Γραφείου Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὔτε ἕνα ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς καταχραστὰς εἴδαμεν ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ νὰ βάλῃ εἰς τὰς φυλακάς. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι τόσον πολλαὶ αἱ καταγγελλόμεναι καταχρήσεις, ὥστε εἶναι ἀδύνατον ἡ ἀνακριτικὴ ὑπηρεσία νὰ προφθάσῃ εἰς τὸ ἔργον της. Ἡμεῖς ὅμως λέγομεν ὅτι τότε μόνον θὰ λείψουν αἱ καταχρήσεις αὐταὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅπου ἀρχίζομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ κατάχρησις θεωρεῖται ἀρετή, ὅταν θὰ κρεμασθῶσιν εἰς τὴν Πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος οἱ μεγάλοι καταχρασταί. Καὶ τοῦτο θὰ γίνῃ, ὅταν συσταθῶσι τὰ λαϊκὰ δικαστήρια. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ προκαλέσαντες τὸ προσφυγικὸν ζήτημα σκοπὸν ἔχομεν ὄχι νὰ χύνωμεν δάκρυα διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἀλλὰ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ὅτι, παρ’ ὅλας τὰς θυσίας εἰς ἃς ὑπεβλήθη ὁ λαὸς διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀντὶ νὰ χάνῃ τὴν ὀξύτητά του, τὴν αὐξάνει, γίνεται σοβαρώτερον καὶ ἀπειλεῖ νὰ δημιουργήσῃ κινδύνους καὶ μεγάλας συμφορὰς δι’ ὅλην τὴν Χώραν μας. Αἰτία τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ἐχαράχθη μία ἐσφαλμένη γραμμή, ποὺ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐξετάζεται μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς μορφῆς. Οὐδέποτε ἐθίγη ἡ ἐσωτερικὴ οὐσία τοῦ κοινωνικοῦ τούτου προβλήματος καὶ πολλοὶ ἐνόμιζον καὶ νομίζουν ἀκόμη ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ αὐτοτελές, ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὰ ἄλλα ἐσωτερικὰ ζητήματα, μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀλληλένδετον. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία ἐργολαβικῶς ἀνέλαβε νὰ τὸ λύσῃ, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν γενικὴν πολιτικήν, ἀπὸ τὴν ἰδεολογίαν καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς ἑκάστοτε Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος διεχειρίζοντο τὸ προσφυγικὸν ζήτημα συμφώνως μὲ τὴν ἰδεολογίαν καὶ τὸ πρόγραμμά των. Πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐπούλωσε πολλὰς ἀνάγκας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἡ δὲ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις διαμείνασα ἐντὸς τοῦ στενοῦ πλαισίου τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ δὲν ἐπρόφθασε βεβαίως νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις μας, θὰ ἔφερε σχετικὴν ἀνακούφισιν ὄχι μόνον εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἄλλας λαϊκὰς μάζας τῆς Χώρας μας. Ἀπεναντίας ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπεπειράθη πλειστάκις νὰ τορπιλλίσῃ ἀκόμη καὶ τοὺς εὐνοϊκοὺς διὰ τοὺς πρόσφυγας νόμους, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν ἐπὶ τῆς πρώτης Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς διὰ διαφόρων Ν. Διαταγμάτων ἠθέλησε νὰ τορπιλλίσῃ τὸν νόμον 3166, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε μετὰ ἕξ μῆνας νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁλοτελῶς. Τὸ πνεῦμα ἐκείνου τοῦ νόμου εἶναι νὰ εὑρεθῇ ἓν μέσον ἐναρμονίσεως συμφερόντων μεταξὺ τῶν γηγενῶν καὶ τῶν προσφύγων. Ἔπρεπε δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ ὅλοι οἱ πλουτοκράται, οἱ ὁποῖοι αὐθαιρέτως κατέχουσι Μουσουλμανικὰ κτήματα, νὰ τὰ ἐγκαταλείψωσιν. Ἔρχεται ὅμως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ ἀναστέλλει αὐτὸν τὸν νόμον καὶ δὲν ἐφαρμόζεται ἰδιαιτέρως εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη Ὑπουργὸς ὑπὸ τοιαύτην κατηγορίαν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν θὰ ἠδύνατο νὰ κατέχῃ τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι τάχα δὲν ὑπάρχει καμμία κατηγορία, ἐνῷ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δὲν κατώρθωσε νὰ ἀναιρέσῃ, παρ’ ὅλην τὴν ῥητορικήν του δεινότητα, τὴν κατηγορίαν ταύτην. Καὶ δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει παράδειγμα εἰς ἄλλα Κοινοβούλια καὶ εἰς ἄλλας Χώρας, τὰς ὁποίας πάντοτε ἐπικαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἷς ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, δὲν ἐφήρμοσεν ἕνα νόμον εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα.

§166Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε πληρεξούσιε, σᾶς προκαλῶ νὰ ἀναφέρητε τὴν διαταγήν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀνέστειλε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου.

§167Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται, κ. συνάδελφε, νὰ λέγωνται ἀνακρίβειαι ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Συνελεύσεως. Εἰς τὴν Κρήτην δὲν ἀναστέλλονται οἱ νόμοι.

§168Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν ἐτελείωσα τὴν φράσιν μου. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Δὲν ἐφαρμόσθη ὁ νόμος 3166 εἰς τὸ Ἡράκλειον, εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Αὐτὸ ἐδήλωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τρανώτατα ὁ συνάδελφος πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης κ. Κύρκος συγκεκριμένως καὶ μὲ ἀριθμούς. Κατηγγέλθησαν ἀπὸ τὸ βῆμα γεγονότα καὶ ἀκόμη μὲ συγκεκριμένους ἀριθμοὺς τῶν σπιτιῶν, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος 3166 καὶ μὲ ὅλην τὴν ῥητορικήν σας δεινότητα, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, δὲν ἠδυνήθητε τότε νὰ ἀναιρέσητε αὐτὰ τὰ καταγγελθέντα γεγονότα.

§169Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὡμίλησα ἐγὼ ἀκόμη.

§170Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Λοιπὸν λέγω ἐγώ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι οὐδέποτε ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἂν πραγματικῶς δὲν ἠμπορέσῃ νὰ ἀναιρέσῃ τὰ γεγονότα αὐτά, οὐδέποτε πρέπει νὰ μείνῃ εἰς αὐτὰ τὰ ἑδώλια. Καὶ δὲν ὑπάρχει παράδειγμα εἰς τὰ Κοινοβούλια, ὅπου ὁ Ὑπουργὸς εἶναι Ὑπουργὸς μόνον τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος καὶ ὄχι ὁλοκλήρου τῆς Χώρας. Εἷς Ὑπουργὸς ὅταν ἐφαρμόζῃ τοὺς νόμους καὶ ὅταν κάμνῃ νομοσχέδια, τὰ κάμνει διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ὁλότητα τῆς Χώρας καὶ ὄχι μόνον μίαν μερίδα ἰδιαιτέραν του συμπατριωτῶν.

§171Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε;

§172Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁρίστε.

§173Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ νόμος 3166 δὲν ἔχει ἐφαρμοσθῆ. Καὶ ὅπως θὰ ἐνθυμοῦνται ὅλοι οἱ κ. κ. συνάδελφοι, καθ’ ὃν χρόνον ἠγόρευον πρὸ τῶν διακοπῶν τῆς Συνελεύσεως, εἶχον καὶ ἐπέδειξα πλήρη πίνακα, ὅπου ἀνεγράφοντο αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 3166, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ἀνεκτέλεστοι, παρ’ ὅλον ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε παρέλθει ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ὁρίζουν αἱ Ἐπιτροπαί. Καὶ μὲ ἠρώτησε τότε ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς μὴ τυχὸν δὲν εἶχον παρέλθει αἱ προθεσμίαι καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις; Καὶ εἶπον ὅτι εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον εἶχον ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὸν ὁποῖον δύναμαι εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ σᾶς δείξω, περιλαμβάνονται αἱ προθεσμίαι αἱ ὁρισθεῖσαι καὶ αἱ προθεσμίαι αὐταὶ εἶχον ἐκπνεύσει πρὸ πολλῶν ἑβδομάδων καὶ μηνῶν. Δὲν ἰσχυρίσθην ἐγώ, ὅπως μεταστρέφων τὸ ζήτημα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὅτι ἐξέδωκε διαταγὴν ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος 3166. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι ὁ νόμος 3166 δὲν ἔχει ἐφαρμοσθῆ, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἐπανειλημμένως κατηγγέλθη ἀπὸ τὰς προσφυγικὰς ὀργανώσεις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβε κανὲν μέτρον ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἀνέφερον δὲ ἐπιπροσθέτως καὶ τὸ ζήτημα ἐκείνου τοῦ καταστήματος, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχε γίνει καὶ ἡ ἐξέγερσις. Αὐτὰ ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον. Ἐπιμένω καὶ πάλιν καὶ δύναμαι εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ καταθέσω τὸν πίνακα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως...

§174Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸν καταθέσητε.

§175Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔχει ἐφαρμοσθῆ, ὅτι ἔχομεν παραδείγματα ἀπὸ 30 ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἐκτελεσθῆ.

§176Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πόσαι ἔχουν ἐκτελεσθῆ, γνωρίζετε;

§177Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅλαι αἱ πληροφορίαι μου ἀνέφερον δύο ἢ τρεῖς τότε ἐκτελεσθείσας.

§178Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δύο ἢ τρεῖς, κ. συνάδελφε, δὲν ἔχουν ἐκτελεσθῆ.

§179Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§180Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ.

§181Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη ὅτι ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος 3166. Ὁ γνωρίζων τὸν νόμον 3166 γνωρίζει ὅτι ὑπάρχει μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐκδίδει τὰς ἀποφάσεις. Καμμίαν ἐπέμβασιν δὲν ἔχει ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὰς ἀποφάσεις. Τὰς ἀποφάσεις τὰς ἐκτελεῖ ἡ χωροφυλακή.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐκτελοῦνται διὰ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν.

§183Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκτελοῦνται διοικητικῶς. Εἶπον τότε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὅτι οὐδεμία ἀπολύτως διαταγὴ ἐξεδόθη, καθόσον τοὐλάχιστον γνωρίζω, ἡ ὁποία νὰ ἐπηρεάζῃ ὁπωσδήποτε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου 3166. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐκ τοῦ προϊσταμένου τῆς Ἐπιτροπῆς, μεταγενεστέρα μάλιστα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Κύρκου, εἶναι ὅτι ἔχουν ἐκδοθῆ ἐν Ἡρακλείῳ 100 ἀποφάσεις περίπου ἐξώσεως καὶ συμπτύξεως, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ μὲν 85 εἶχον ἐκτελεσθῆ, αἱ δὲ 15 δὲν εἶχον ἀκόμη ἐκτελεσθῆ, διότι τὰς κατέλαβεν ἡ μηνιαία παράτασις τῆς προθεσμίας ἡ δοθεῖσα διὰ τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Ἐτηλεγράφησα εἰς ὅλας τὰς πόλεις τῆς Κρήτης καὶ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος ζητῶν κατάλογον τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων, τῶν ἐκτελεσθεισῶν καὶ τῶν μὴ ἐκτελεσθεισῶν. Δὲν ἔχω δυστυχῶς ἀκόμη ἀπάντησιν ἀπὸ τὸ Ἡράκλειον, μολονότι καὶ σήμερον ἐζήτησα πληροφορίας. Ἔχω ὅμως ἔγγραφον ἀπάντησιν ἀπὸ τὰ Χανία, ἔχω δὲ καὶ ἀπὸ τὸ Ἡράκλειον τὴν πληροφορίαν αὐτοῦ τοῦ προϊσταμένου κ. Ἀναστασοπούλου ὅτι 100 ἀποφάσεις περίπου ἐξεδόθησαν, δηλαδὴ ἀποφάσεις διατάσσουσαι συμπτύξεις καὶ ἐξώσεις, διότι ἔχουν ἐκδοθῆ καὶ ἄλλαι 300 ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν διατάξει ἔξωσιν ἢ σύμπτυξιν, ἀλλ’ ἀποφαίνονται ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τῶν μισθωτῶν. Ἐκ τῶν 100 τούτων ἀποφάσεων, ἐπαναλαμβάνω, αἱ 85 ἐξετελέσθησαν, αἱ δὲ 15 δὲν ἐξετελέσθησαν. Ἐξετελέσθησαν δὲ ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις, καίτοι ἐπανειλημμένως διὰ τηλεγραφημάτων καὶ οἱ Σύλλογοι ἐφέδρων καὶ ἄλλοι Σύλλογοι συνίστων νὰ ληφθῶσι μέτρα περὶ ἀναστολῆς τῶν ἐξώσεων, ὡς κινδυνευουσῶν νὰ δημιουργήσουν κοινωνικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀκριβῶς διότι ἦτο ἰδιαιτέρα του πατρὶς δὲν ἠθέλησεν ἀπολύτως νὰ λάβῃ κανὲν μέτρον εἰμὴ μόνον τὸ μεμονωμένον μέτρον, τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν εἰς τὴν Συνέλευσιν δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, μέτρον προβλέπον περὶ ἀναθεωρήσεως ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις τῶν ἀδίκως ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων. Μία καὶ μόνη ὑπῆρξε περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐπενέβη καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο περὶ ἐξώσεως ἑνὸς ἐφέδρου καὶ ἐκινδύνευε νὰ προκληθῇ ζήτημα συγκρούσεων, ὁ δὲ νομάρχης ἀνέστειλε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐξώσεως, διότι, καθ’ ἃ ἀνέφερον τὰ ἐπίσημα τηλεγραφήματα, δισχίλιοι ἔφεδροι συγκεντρωθέντες δὲν ἐννόουν νὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἔξωσιν ἑνὸς ἀπόρου συναδέλφου των καὶ ἠπειλεῖτο αἱματοχυσία καὶ τὰ ἐκ ταύτης ὀδυνηρότατα ἐπακόλουθα. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐπενέβην ἐγὼ προσωπικῶς, ἀλλ’ ἐπενέβην ὑπὲρ ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως, ἤτοι ἐκάλεσα τὸν ἴδιον τὸν ἐνδιαφερόμενον πρόσφυγα καὶ τῷ ἔστειλα μὲ ἰδιαιτέραν ἐπιστολὴν διατάσσων νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὸ προορισθὲν δι’ αὐτὸν μαγαζεῖον, κατώρθωσε δὲ ὁ πρόσφυξ οὗτος νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν ἔφεδρον καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἀπὸ κοινοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ φέρῃ ἓν σημείωμα ἢ ἔγγραφον, μίαν οἱανδήποτε ἐνέργειαν ὑπὲρ μὴ ἐκτελέσεως ἀποφάσεων ἐν Κρήτῃ.

§184Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ φέρω, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, τὴν ὑπογραφήν σας, ὅτι ὑπεβάλατε νομοσχέδιον εἰς τὴν Συνέλευσιν, διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωρήσατε τὰ νεκροταφεῖα τὰ Μουσουλμανικὰ εἰς τὰ Ταμεῖα Ἱδρύσεως Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης.

§185Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς δώσω ἀμέσως τὴν ἐξήγησιν. Οἱ Κρῆτες ἔφεδροι, καίτοι ἠμπορεῖ νὰ εἶχον δικαίωμα νὰ διεκδικήσωσιν ἀπέναντι οἱουδήποτε μέτρου τὴν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν, προερχομένην ἀπὸ διαρπαγὰς Ἑλληνικῶν περιουσιῶν καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσι μερικοὶ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, οἱ ἀκτήμονες, ὅπως ἐγένετο καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἠθέλησαν νὰ διεκδικήσωσι τοιοῦτον δικαίωμα. Δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς οὐδένα νὰ κατηγορήσῃ τοὺς ἐφέδρους Κρῆτας, οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν ἀπέναντι τῶν προσφύγων διαγωγὴν ἀρίστην.

§186ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὴ δημοκοπῆτε.

§187Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργαίς). Νὰ προσέχητε εἰς τὰς φράσεις σας. Θὰ εἶχον δικαίωμα οἱ ἔφεδροι Κρήτης, τοὐλάχιστον οἱ ἐξ αὐτῶν ἀκτήμονες....

§188Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Μάλιστα, οἱ ἀκτήμονες.

§189Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περὶ ἀκτημόνων πρόκειται. Νὰ ζητήσωσιν, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ἐξ αὐτῶν ἀκτήμονες νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς περιουσίας Τουρκικάς, ὅπως ἐγκατεστάθησαν καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἐν τούτοις οὐδεμία ἐπιθυμία συμμετοχῆς τοῦ Κρητικοῦ ἐφεδρικοῦ κόσμου ἐξεδηλώθη, οὔτε ἀπωτέρα πρόθεσις διὰ τὴν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν οὔτε ἀξίωσις τοιαύτη μοὶ ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ ἐφεδρικοῦ κόσμου, καίτοι ἐπανειλημμένως εἶχεν ἀναγνωρίσει τὸ δίκαιον τοῦτο καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητής, ὅστις εἶναι καὶ πρόσφυξ. Ὅταν ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ μοναστηριακὰ κτήματα παρεχωροῦντο κατὰ τὰ ⅗ εἰς τοὺς ἐφέδρους, περιέλαβον καὶ τὰ νεκροταφεῖα ἄνευ διακρίσεως, διότι ἐσκόπουν νὰ περιλάβω καὶ τοὺς πρόσφυγας ἐφέδρους ὑπὸ τὴν πρόνοιαν τοῦ ταμείου, δὲν εἶχε δὲ τότε γίνει ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν παραχώρησιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Εὐθὺς ὅμως μετὰ τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ πρὸ τῆς δευτέρας ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἔσπευσα νὰ ἐπιφέρω τροποποίησιν ἐξαιρῶν τὰ Μουσουλμανικὰ νεκροταφεῖα. Καίτοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ Κρῆτες ἔφεδροι οἱ μηδὲν λαβόντες ἐκ τῆς Τουρκικῆς περιουσίας καὶ ἔχοντες βεβαίως δικαιώματα ἴσα τοὐλάχιστον πρὸς τοὺς ἐφέδρους τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, θὰ ἔπρεπε νὰ δικαιοῦνται τοὐλάχιστον εἰς τὰ νεκροταφεῖα τῶν Τούρκων. Λυποῦμαι διότι εὑρέθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οἱ ἐξεγερθέντες διὰ τοῦτο.

§190Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, δύναμαι νὰ σᾶς παρουσιάσω νομοσχέδιον μὲ τὴν ὑπογραφήν σας, διὰ τοῦ ὁποίου παραχωρεῖτε τὰ Μουσουλμανικὰ νεκροταφεῖα τοῦ Ἡρακλείου εἰς τοὺς ἐφέδρους πολεμιστάς. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσητε ὅτι κάμνω διάκρισιν μεταξὺ ἀκτημόνων γηγενῶν καὶ προσφύγων, διότι ὁσάκις ὡμίλησα, οὐδέποτε ὡμίλησα ὡς πρόσφυξ, ἀλλ’ ὡς πληρεξούσιος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ οὐδέποτε ἔκαμα διάκρισιν μεταξὺ προσφύγων καὶ ἀκτημόνων πολεμιστῶν. Ὥστε μὴ δημοκοπῆτε λέγοντες ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῶν ἐφέδρων πολεμιστῶν. Ἔρχομαι ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ Ὑπουργεῖόν σας.

§191Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἓν ἄλλο τοιοῦτο ζήτημα νὰ εὕρητε διὰ νὰ μὲ ἐλέγξητε.

§192Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον ὅλων καὶ ἀπὸ τὴν λύσιν του ἐξαρτᾶται ὁλοτελῶς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐγὼ ἀπορῶ πῶς οἱ διάφοροι ρήτορες ἀνερχόμενοι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑποδείξουν μίαν λύσιν διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, οὐδεμίαν λέξιν εἶπον ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας: Καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὴν Μακεδονίαν δι’ ἓν στρέμμα γῆς σκοτώνονται οἱ γηγενεῖς καὶ οἱ πρόσφυγες, ὁποῖα μέτρα ἔλαβε, καὶ ἰδίως διὰ τὴν περιφέρειαν τῶν Σερρῶν, ὅπου ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων λαμβάνει ὀξυτάτην μορφήν; Ποῖα μέτρα ἔλαβε διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ; Μέχρι σήμερον δὲν ἔδωσε μίαν ὡρισμένην λύσιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, νὰ μετατεθῇ ἢ νὰ μὴ μετατεθῇ ὁ συνοικισμὸς τῆς Νέας Μπάφρας.

§193Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἓν ἀπὸ τὰ δύο θὰ γίνῃ.

§194Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὅταν ἀκούω τοιαύτην ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, δὲν τῷ ἀπαντῶ, διότι πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι πολιτική, ἡ ὁποία καλλιεργεῖ τὸ μῖσος καὶ τὸ χάσμα μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Παράδειγμα καὶ αὐτὴ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ὅπου ἐδημιουργήθη μῖσος μεταξὺ προσφύγων πληρεξουσίων καὶ Μακεδονικῆς ὁμάδος, κύριος σκοπὸς τῆς ὁποίας ἦτο νὰ αἰχμαλωτίσῃ κάποιον ὑπουργικὸν χαρτοφυλάκιον. Καὶ ὅταν ἐδημιουργήθη τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ, ἐτέθη ἡ Μακεδονικὴ ὁμὰς ἀντιμέτωπος τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ὡς δύο στρατόπεδα ἔναντι ἀλλήλων. Ἡ Κυβέρνησις δὲν λύει τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ, διότι στηρίζεται εἰς τὰς ψήφους τῆς Μακεδονικῆς ὁμάδος.

§195Γ. ΜΟΔΗΣ. Παρακαλῶ δύο λέξεις.

§196Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένητε. Λοιπὸν ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν Ἐξουσίαν εἶναι νὰ καλλιεργῇ τὸ χάσμα μεταξὺ τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφύγων. Τὸ προσωρινὸν τοῦτο χάσμα ὑπῆρχεν, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ ἔπρεπε νὰ ἐξαφανισθῇ. Ἐφόσον ὅμως ὑπάρχει μία τέτοια τακτική, δὲν λύεται τὸ προσφυγικόν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ὄχι μόνον δὲν ἀπαλλοτριοῖ τὰ τσιφλίκια, ἀλλ’ ἀφίνει τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας νὰ κατέχωσι 3,000–4,000 στρέμματα εἰς τὴν περιφέρειαν Σερρῶν. Συμβαίνει δὲ πολλάκις ὁλόκληρος προσφυγικὸς συνοικισμὸς νὰ κατέχῃ τόσα στρέμματα ὅσα κατέχει εἷς τσιφλικιοῦχος, ὅπως ὁ περίφημος Λυσίμαχος.

§197Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸν γνωρίζω.

§198Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐξ ἄλλου εἰς ἐκείνας τὰς περιφερείας ὑπάρχουν Μουσουλμανικὰ ἀγροκτήματα, τὰ ὁποῖα κατέχουν μεγαλοκτηματίαι καὶ ὄχι οἱ μικροϊδιοκτῆται γεωργοὶ γηγενεῖς. Περὶ αὐτῶν βεβαίως ἡμεῖς περισσότερον ἐνδιαφερόμεθα παρὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Ἡμεῖς μάλιστα πρῶτοι εἰς τὸ δεύτερον Παμπροσφυγικὸν Συνέδριον ἐθέσαμεν τὸ ζήτημα ὅτι τὰ Μουσουλμανικὰ τσιφλίκια θὰ διανεμηθῶσιν ἐξίσου, ἀναλόγως ποιότητος καὶ ποσότητος, μεταξὺ τῶν ἀκτημόνων γηγενῶν γεωργῶν καὶ τῶν προσφύγων. Ἡμεῖς τὸ ἐδηλώσαμεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου, καθὼς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἰς ἕνα μεγάλον ἰδιοκτήτην, τὸν κ. Ἀλεξανδρίδην, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας παρεχώρησε 50 στρέμματα Τουρκικῆς περιουσίας, ἐνῷ αὐτὸς εἶχεν ἄλλας 2,000 στρέμματα. Καὶ προσεθέσατε σεῖς, κ. Ὑπουργέ, 50 ἀκόμη στρέμματα. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Αὐτὰ τὰ ἔχουν πρόσφυγες εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν; Δύναμαι νὰ φέρω ὁλόκληρον κατάλογον, ἐξ οὗ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι οὐδεὶς μεγάλος ἰδιοκτήτης ἐθίγη. Εἰς αὐτὸ ὀφείλονται ἐκεῖνα τὰ θλιβερὰ γεγονότα τοῦ Κιούπκιοϊ. Ὅλα αὐτὰ ὀφείλονται εἰς τὴν τακτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτὸ ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ γίνῃ, ἐφόσον ὑφίσταται ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ἀποκαταστάσεως οὐχὶ μόνον προσφύγων, ἀλλὰ καὶ ἀκτημόνων γηγενῶν, ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἡ ὁποία κατέχει τὴν Ἐξουσίαν ὀκτὼ ὁλοκλήρους μῆνας, νὰ εἴπῃ: Ἡ γῆ εἰς τοὺς γεωργούς. Κάτω οἱ μεγάλοι ἰδιοκτῆται. Καὶ νὰ μοιρασθῇ ὅλη ἡ γῆ ἐξίσου.

§199Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναφέρατε δύο γεγονότα.

§200Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἠμπορῶ νὰ φέρω καὶ ἄλλα.

§201Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν φέρητε καὶ ἄλλα, θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναφέρατε δύο, τὰ ὁποῖα συχνότατα ἀκούω δι’ ἕνα Βασιλείου καὶ δι’ ἕνα Ἀλεξανδρίδην, θὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν Βασιλείου πρόκειται περὶ ἑνὸς Μακεδόνος, ὁ ὁποῖος εἶχε καλλιεργήσει 50,000 στρέμματα. Μετὰ τὴν ἄφιξιν τῶν προσφύγων τοῦ ἀφῃρέθησαν τὰ στρέμματα αὐτὰ διὰ νὰ δοθοῦν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τότε ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶπε πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, δηλαδὴ πρὸς τὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ Σερρῶν, ἡ ὁποία ὡς γνωστὸν ὑπήγετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας — διότι δὲν εἶναι νέα ἡ ἀπόφασις — καὶ εἶπε· δὲν μοὶ ἀφίνετε τοὐλάχιστον ὡρισμένην ἔκτασιν στρεμμάτων — δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσην ἡ ὁποία ἐκαλύπτετο ὑπὸ ὑδάτων — νὰ τὴν ἀποξηράνω καὶ νὰ τὴν κάμω καλλιεργήσιμον; Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐδέχθη καὶ ὁ ἐν λόγῳ Βασιλείου ἔκαμε τὴν ἀποστράγγισιν, ὅταν δὲ αἱ γαῖαι κατέστησαν καλλιεργήσιμοι, οἱ πρόσφυγες ἠθέλησαν νὰ τὰς πάρουν. Ἐδόθη λοιπὸν πρὸ ἐμοῦ τὸ ἐρώτημα καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας πρὸ τοῦ ὁποίου ἐτέθη τὸ ἐρώτημα τοῦτο, ἔπρεπε νὰ ἀδικήσῃ ἕνα ἄνθρωπον; Δὲν θὰ ἦτο τίμιος ἄνθρωπος ἂν ἦρε τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποίαν ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι εἶχον συνάψει μετ’ ἀνθρώπου στερηθέντος 10,000 στρέμματα καὶ καταστήσαντος παραγωγὸν μίαν ἔκτασιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο καλλιεργήσιμος; Θὰ ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, σᾶς ἐρωτῶ; Τοιαῦτα εἶναι τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ νὰ ἀποδείξουν κατὰ τὴν ἀντίληψίν των ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν ἦτο νόμιμος.

§202ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ βεβαιώσητε τὴν Συνέλευσιν ἂν αὐτὰ τὰ 10,000 στρέμματα ἦσαν ἰδικά του;

§203Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται καὶ περὶ ἑνὸς ἄλλου ζητήματος· περὶ ἑνὸς Ἀλεξανδρίδου, ὁ ὁποῖος ἐπῆρε 200 στρέμματα.

§204Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ὄχι νὰ εὐχαριστηθῇ ὁ κ. Πασσαλίδης, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκαταστήσητε ὅπως πρέπει ὅλους τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς γηγενεῖς καὶ πρόσφυγας. Διότι, κ. Ὑπουργέ, ὅλη ἡ πολιτική σας εἶναι νὰ δώσητε εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέχουν εἰς ἓν μέρος 2.000 στρέμματα καὶ εἰς ἄλλο 800, ἀκόμη 50 στρέμματα. Καὶ δὲν βλέπετε, κ. Ὑπουργέ, τὰ θύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σκοτώνονται δι’ ἓν στρέμμα εἰς τὴν Μακεδονίαν. Αὐτὰ δὲν τὰ βλέπει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς καὶ λυπᾶται ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος κατέχει τόσας χιλιάδας στρέμματα καὶ πωλεῖ ἀκόμη ἀπὸ αὐτὰ τὰ στρέμματα. Πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἐπώλησε 12 στρέμματα εἰς ἓν μέρος ἀντὶ 250.000 δραχμῶν.

§205Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μίαν ἀκόμη πληροφορίαν.

§206Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ λυποῦμαι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τόσας θυσίας. Ἐγὼ λυποῦμαι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁ ὁποῖος ἐπολέμησεν, ἐνῷ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δὲν λυπᾶται τὰ θύματα τοῦ πολέμου, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνέρχονται εἰς 36.000. Δι’ αὐτοὺς δὲν ἐμερίμνησεν ἡ Κυβέρνησις. Δι’ ἑκατομμυριούχους τσιφλικούχους ἐμερίμνησε. Ἰδοὺ ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συνίσταται τοὺς πλουσίους νὰ κάμῃ πλουσιωτέρους εἰς βάρος τῶν πτωχῶν, οἱ ὁποῖοι καθίστανται ταυτοχρόνως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα πτωχότεροι. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν θὰ τὴν πολεμήσωμεν, διότι τὸ δίκαιον τὸ ἔχομεν μαζί μας καὶ μαζί μας θὰ εἶναι τὰ ⅘ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς αὐτὰ εἴμεθα συνηθισμένοι, διότι ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, διότι ἀγωνιζόμεθα διὰ τὸν ἐργαζόμενον λαόν.

§207Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί ἀγωνίζεσθε, τὸ ἠξεύρομεν.

§208Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀγωνιζόμεθα διὰ τοὺς πτωχούς. Δὲν ἀγωνιζόμεθα δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπλούτισαν καὶ θέλουν ἀκόμη νὰ πλουτίσουν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὴν τὴν τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θέλει πραγματικῶς νὰ σπείρῃ διχασμοὺς καὶ μῖσος μεταξὺ τῶν γηγενῶν καὶ προσφύγων, ὅλοι οἱ ἔντιμοι πληρεξούσιοι θὰ τὴν καταψηφίσουν.

§209ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀνακαλέσητε. Νὰ ἀνακαλέσητε.

§210Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀνακαλῶ. Ἀνακαλῶ. Ἴσως νὰ ἐξεφράσθην οὐχὶ ὡς ἔπρεπε. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι αὐτὴ ἡ τακτικὴ φέρει διχασμοὺς ἀπὸ οἱανδήποτε μερίδα καὶ ἂν προέρχηται. Τοιαύτην τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ κανεὶς εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὐδὲ εἷς πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν τὴν τακτικήν, ἡ ὁποία φέρει διχασμὸν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Καὶ ἔρχομαι εἰς ἄλλο ἐξίσου σπουδαιότατον ζήτημα· εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐργατικόν. Καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, κύριοι, ποία ἦτο ἡ τακτικὴ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω τώρα. Ὁ εἷς Ὑπουργὸς ἔπεσεν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης καὶ τοὺς ἄλλους θὰ θέσωμεν ἐκτὸς μάχης. (Γέλωτες). Κύριοι πληρεξούσιοι, γελᾶτε, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ τελευταῖοι ποὺ θὰ γελάσωμεν. Ἐγὼ βλέπω μὲ πόνον ὅλην τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως μόνον κρίνω τὰ πράγματα, δηλαδὴ οὐχὶ μόνον ἀπὸ ἀπόψεως προσφυγικῆς, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἐγώ, ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ὡμίλησα ὡς πολίτης Ἕλλην, ὁρμώμενος ἐξ ἰδεολογίας, ἡ ὁποία λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ὁμαδικὰ συμφέροντα. Πολλοὶ ὅμως ἐξ ὑμῶν—καὶ πρέπει νὰ τὸ πιστεύσητε— σκέπτονται κοντὰ εἰς αὐτὰ τὰ μεγάλα κοινωνικὰ προβλήματα καὶ τὰ μικροπολιτικὰ καὶ μικροεγωϊστικὰ συμφέροντα. Ἰδοὺ ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἰδιαίτερον πρόγραμμα κεφαλαιοκρατικόν. Αὐτὸ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατέκρινα καὶ κατεψήφισα τὴν Κυβέρνησιν, ἂν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὑρίσκονται καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι προσωπικοὶ φίλοι μου. Εἰς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ἐκεῖνα τὰ ὀλίγα παραδείγματα ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν λύει τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, διότι δὲν θέλει νὰ θίξῃ τοὺς μεγαλοκτηματίας. Εἰς δὲ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα νομίζω θὰ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ ἀφήσῃ νὰ ὑπονοηθῇ διὰ τῶν δηλώσεων τῶν Ὑπουργῶν της ὅτι θὰ πατάξῃ κάθε ἐργατικὴν ἀπεργίαν διὰ τῶν ἀέργων προσφύγων. Δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐνεθυμήθη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα τότε μόνον, ὅταν ἠπειλεῖτο ἀπεργία. Ἐνεθυμήθη τοὺς ἀέργους πρόσφυγας ὅταν ἤθελε νὰ πατάξῃ τὴν ἀπεργίαν τῶν σιδηροδρομικῶν διὰ νὰ τοὺς κάμῃ ὄργανα ἐκμεταλλεύσεως, θέτουσα οὕτως ἀντιμετώπους τοὺς πρόσφυγας ἀέργους πολίτας μιᾶς καὶ τῆς ἰδίας οἰκονομικῆς τάξεως, ἀντιθέτους πρὸς τοὺς γηγενεῖς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκμεταλλεύουσα....

§211Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκμεταλλευομένη.

§212Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν πειράζει, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, φθάνει νὰ ἀκούηται ἡ ἀλήθεια καὶ οὐχὶ νὰ ὀχυρούμεθα εἰς τὰ χαρακώματα τῆς σοφιστίας. Προσεπάθησε, λέγω, ἡ Κυβέρνησις, νὰ θέσῃ ἀντιμετώπους τοὺς πρόσφυγας. Διὰ ποίους λόγους; ἵνα οὕτως ἐνισχύσῃ βεβαίως τὴν ἐπικράτησιν τῆς κεφαλαιοκρατίας. Ἰδοὺ ποῦ ἄγει ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι πληρεξούσιοι· τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θέτει ἀντιμετώπους τοὺς πρόσφυγας ἀέργους ἐργάτας πρὸς τοὺς γηγενεῖς, αὐτὴν τὴν πολιτικὴν σεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν ὑποστηρίζετε; Δὲν πιστεύω νὰ ὑποστηρίξητε μίαν τοιαύτην πολιτικὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὄχι μόνον τότε ὅταν ἠπειλεῖτο ἀπεργία ἐγέλασε τοὺς σιδηροδρομικούς, ἀλλὰ καὶ κατόπιν δὲν ἐφάνη συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἔχω ἐπίσημα ἔγγραφα ἐκ μέρους τῶν σιδηροδρομικῶν προσφύγων, ὅτι ἐτάχθησαν παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως τότε, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐξετάζουσα τὰ ζητήματα μὲ τὸν φακὸν τῆς κεφαλαιοκρατίας ἐνόμισεν ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ ἀπεργία εἶναι κομματικὸς κίνδυνος.

§213Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἠθέλησε νὰ τὸ νομίσῃ.

§214Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Βεβαίως. Καὶ εἶπεν εἰς τοὺς πρόσφυγας: Ἰδού, θὰ σᾶς καταστρέψουν οἱ κομμουνισταί. Ἐνῷ ἡ σιδηροδρομικὴ ἀπεργία ἦτο καθαρὸς οἰκονομικὸς ἀγὼν ὅλων τῶν σιδηροδρομικῶν. Αὐτὸ τὸ ὁμολογοῦν καὶ οἱ ἴδιοι οἱ σιδηροδρομικοί. Δὲν εἶχε κανένα πολιτικὸν χαρακτῆρα. Τοὺς δὲ πρόσφυγας σιδηροδρομικοὺς ἐμονιμοποίησεν ἡ Κυβέρνησις τότε μόνον, ὅταν ἠπειλεῖτο ἀπεργία. Μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀπεργίας ὅμως δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας των. Δι’ αὐτὸ κάμνουν τώρα παράπονα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ὅμως λέγομεν ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐργάται πρέπει νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ θέσις των εἶναι μέσα εἰς τοὺς γηγενεῖς ἐργάτας, ὅπως καὶ ἡ θέσις τῶν προσφύγων ἀγροτῶν εἶναι μέσα εἰς τοὺς γηγενεῖς ἀγρότας. Ἰδοὺ ἡ πολιτική μας. Καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἡμεῖς θὰ ὑποστηρίξωμεν. Ἡ δὲ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει διχασμοὺς μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο πληθυσμῶν. Μόνον αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔφερα ἐνώπιον τῆς Σπνελεύσεως, ἀποτελοῦν τρανωτάτην ἔνδειξιν ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς κεφαλαιοκρατίας εἰς βάρος τῶν πτωχῶν λαϊκῶν μαζῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως συνεπὴς πρὸς τὸ πρόγραμμά της ἔπρεπε νὰ μετέρχηται ὅλα τὰ μέσα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς κεφαλαιοκρατίας. Δι’ αὐτὸ ηὗρε τὰ ἀτυχῆ θύματα, τοὺς πρόσφυγας, καὶ τὰ ἐκμεταλλεύεται πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς κεφαλαιοκρατίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ βλέπομεν εἰς ὅλα τὰ κοινωνικά μας ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀλληλένδετα μὲ τὸ προσφυγικόν, νὰ ἀκολουθῇ τὴν αὐτὴν τακτικήν. Τὸ προσφυγικὸν δὲν κρέμεται ἀπὸ τὸν οὐρανὸν οὔτε θὰ τὸ λύσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀλλ’ ἐκείνη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν θὰ τὸ ξεχωρίσῃ ἀπὸ τὰ ἄλλα κοινωνικά μας προβλήματα. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἰς ὅλα τὰ προβλήματα, εἰς τὸ ἐργατικόν, τὸ ἀγροτικὸν τὸ Ἐνοικιοστάσιον, τὸ φορολογικόν, πάντοτε τίθεται εἰς τὸ πλευρὸν τῆς κεφαλαιοκρατίας, παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, ἐξυπηρετοῦσα τὰ συμφέροντά των, καὶ μὲ τὴν ἀχαλίνωτον αἰσχροκέρδειαν, ἡ ὁποία μαστίζει τὰς λαϊκὰς μάζας.

§215Λ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Διὰ τὸ συνάλλαγμα;

§216Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι τόσα πολύπλοκα τὰ ζητήματα καὶ τόσον δικολαβικὰ τὰ μεταχειρίζονται, ὥστε, ἂν ἀρχίσωμεν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, θὰ πέσωμεν τόσον ἔξω, ὥστε εἰς τὸ τέλος θὰ μᾶς κατηγορήσουν ὅτι ἀνεβάζομε καὶ κατεβάζομεν ἡμεῖς τὸ συνάλλαγμα εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§217Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐτελειώσατε μαζί μου;

§218Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι, ὅταν ἐξέθεσα τὸ ἐργατικὸν ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τὴν σιδηροδρομικὴν ἀπεργίαν, εἶναι ὅτι δὲν βαρύνουν μόνον τὸν σημερινὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ἐγὼ σᾶς εἶπον γενικῶς διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία προσέλαβε πολλοὺς ἀέργους πρόσφυγας σιδηροδρομικούς. Ἄλλως τε καὶ σεῖς τὸ ἐβεβαιώσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ μερικοὶ μάλιστα πρόσφυγες πληρεξούσιοι σᾶς ἐξέφρασαν τὰς εὐχαριστίας των, διότι προσελάβατε τοὺς πρόσφυγας ἀέργους εἰς τὴν θέσιν τῶν ἄλλων γηγενῶν σιδηροδρομικῶν. Ὥστε νομίζω, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ, ὅτι τίποτε δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ ἀναιρέσητε ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγώ.

§219Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡμεῖς παριστάμεθα σήμερον ἐδῶ νομίζοντες ὅτι θὰ ἐλέγξητε τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἔλαβε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ πρὸς προστασίαν τῶν προσφύγων. Ἀντελήφθην ὅμως ἐξ ὅσων εἴπετε ὅτι παραπονεῖσθε καὶ διότι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ προσληφθῶσι πρόσφυγές τινες....

§220Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι σοφιστείας, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ. Ἰδού, κύριοι πληρεξούσιοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διοικοῦν σήμερον τὴν Ἑλλάδα. Αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὰ μεγάλα προσφυγικὰ ζητήματα. Ἐδόθη ἡ εὐκαιρία—εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός—διὰ νὰ πετάξωμεν ἔξω τοὺς γηγενεῖς, διὰ νὰ βάλωμεν ἐσᾶς τοὺς πρόσφυγας. Δηλαδή, ἂν δὲν ἦτο ἀπεργία, οἱ καϋμένοι οἱ πρόσφυγες θὰ ψοφοῦσαν εἰς τοὺς δρόμους κάτω ἀπὸ τὰ μεγάλα παλάτια.

§221Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν σιδηροδρομικῶν δὲν ἄφινε νὰ προσληφθῶσι πρόσφυγες.

§222Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ τακτικὴ κάθε κεφαλαιοκρατικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ φέρῃ διχασμούς. Καὶ τὸ βλέπομεν εἰς τὴν τακτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς ἐργατικῆς τάξεως.

§223Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ ἡ ἰδική σας τακτικὴ εἶναι νὰ φέρητε διχασμοὺς μεταξὺ τῶν τάξεων.

§224Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν φέρω διχασμοὺς μεταξὺ τῶν τάξεων. Ὁ ἀγὼν τῶν τάξεων, κ. συνάδελφε, ὑπάρχει, ἐνῷ ἡμεῖς καθήμεθα καὶ παίζομεν κωμῳδίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι τραγῳδίαι διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ὕστερα ἀπ’ ὅσα κατηγγέλθησαν ἐπισήμως ἀπὸ τὸ βῆμα ὅτι τὸ προσφυγικὸν δάνειον δὲν διετέθη ὁλόκληρον διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἀπορῶ πῶς μᾶς ἀκούει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ δὲν σηκώνεται νὰ μᾶς πετάξῃ εἰς τὸν ἀέρα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ τὸ Κράτος 12 ἑκατομμύρια λίρας δάνειον εἰς βάρος τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἔρχωνται ὀλίγοι νὰ πλουτίζουν εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ οἱ πρόσφυγες νὰ παίρνουν μόνον ψίχουλα, τὰ ὁποῖα πέφτουν ἀπὸ τὸ τραπέζι εἰς τὸ ὁποῖον παρακάθεται καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ οἱ ἐποικιστικοὶ ὑπάλληλοι καὶ ὅλοι οἱ προμηθευταί; Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι ἄλλοι εἰς τὴν Ἐξουσίαν, οἱ ὁποῖοι νὰ σηκώσουν τὸν πέπλον τῶν προμηθειῶν. Καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ξετυλίξωμεν τὸ νῆμα τῶν καταχρήσεων, τότε θὰ φθάσωμεν ἴσως καὶ εἰς τὰ ἀνώτατα γραφεῖα τῶν Ὑπουργῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι τῆς καταστάσεως. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, διότι οὐδέποτε ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Συνελεύσεως ὁμιλοῦμεν μὲ εἰλικρίνειαν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· πάντοτε θέλομεν νὰ τὸν γελάσωμεν. Ἐγὼ οὐδέποτε πολιτικῶς ἐψεύσθην, οὐδέποτε εἶπον ψέμματα πρὸς τὸν λαὸν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν σᾶς λέγω ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις μείνῃ εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ παραταθῇ αὐτὴ ἡ ἐκκρεμότης καὶ δὲν λυθοῦν ἐγκαίρως τὰ ζητήματα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι μᾶς ἀπειλοῦν κίνδυνοι μεγάλοι καὶ δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν αὐτὴν τὴν πραγματικότητα. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ἐντίμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχουν δύο ρεύματα κινούμενα μέσα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος, τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παραβλέπετε, καὶ ὁ δυστυχὴς προσφυγικὸς κόσμος. Ἡ δυσφορία ὀγκοῦται. Φραγμοὶ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι. Ἂν δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, τὰ κύματα τοῦ χειμάρρου θὰ κατέρριπτον κάθε φραγμὸν καὶ θὰ ἔφθανον ἐδῶ μέσα. (Χειροκροτήματα). Ἡμεῖς εἴμεθα οἱ φραγμοὶ καὶ βαστᾶμε αὐτὰ τὰ κύματα. Ὅταν ἡμεῖς θὰ ἀποχωρήσωμεν, τὰ δύο αὐτὰ ρεύματα ἴσως νὰ συνταυτίσουν τὴν τύχην των, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ γίνῃ, ὅπως ἠξεύρετε πολὺ καλά, διότι περισσότερον ἀπὸ ὅλους φοβοῦμαι ἐγὼ τὴν μοναρχίαν· διότι ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε βαλίτσαν οὔτε εἰσιτήριον τρίτης θέσεως νὰ φύγω ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα· πολλοὶ ἄλλοι ἠμποροῦν νὰ ἔχουν καὶ βαλίτσαν καὶ εἰσιτήριον καὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν Ἑλλάδα, ἐγὼ ὅμως θὰ μείνω. Ἀλλ’ ὅταν αἱ Κυβερνήσεις κωφεύουν εἰς τὰ αἰτήματα τῶν μαζῶν, ἔχουν αὐταὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναστατήσουν. Καὶ τότε συμμαχοῦν καὶ μὲ τοὺς ἀντιπάλους. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ἡ ἱστορία καὶ τότε θὰ συντριβῆτε καὶ ἴσως καὶ ἐγώ, διότι εἶμαι μαζί σας εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τότε ὅλη ἡ πολιτική σας θὰ θαφθῇ εἰς τὰ Μουσουλμανικὰ νεκροταφεῖα τῆς Κρήτης. (Χειροκροτήματα).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μανούσης ἔχει τὸν λόγον.

§226Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, συνυφασμένον μὲ τὴν ὅλην οἰκονομικοκοινωνικὴν καὶ πολιτικὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους καὶ ἀποτελοῦν πρόβλημα οὐσιωδῶς τεχνικὸν καὶ πολύπτυχον, ἔδει νὰ ἀπασχολῇ πλειστάκις τὴν Συνέλευσιν. Ἐκ τῆς συνεχοῦς συζητήσεως καὶ ἀναλύσεώς του καὶ τῆς διερευνήσεως τῶν μέσων δι’ ὧν θὰ ἐπετυγχάνετο κατὰ τρόπον ταχὺν καὶ πλήρη ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν προσφύγων, ἡ διευθέτησις τοῦ ζητήματος θὰ ὑφίστατο ἀσφαλῶς πρόοδον σημαντικὴν καὶ θὰ ἀπεκρυσταλλοῦτο βαθμηδὸν μία παγία καὶ εὐρεῖα μέθοδος ἐπιλύσεως τοῦ ὅλου προβλήματος. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ θετικὸν αὐτὸ ἀποτέλεσμα εἶναι προφανὲς καὶ ἀναντίρρητον ὅτι πρέπει νὰ διεξάγηται κατὰ τρόπον ἀντικειμενικόν, νηφάλιον, ψύχραιμον, χωρὶς διὰ τούτου νὰ ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλείῃ τὸν ἔλεγχον τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων. Πᾶσα βία, πᾶσα κομματικὴ ἄποψις, πᾶσα θορυβώδης διαμαρτυρία, ἐπισυμβαίνουσα κατὰ τὴν συζήτησιν, φρονῶ ὅτι παραβλάπτει τὴν ὅλην ὑπόθεσιν καὶ οὐδόλως προάγει τὴν λύσιν της, διότι μεταβάλλει τὸ προσφυγικὸν ἀπὸ ἐθνικὸν ζήτημα εἰς ἀντικείμενον πολιτικῆς διαμάχης. Τοῦτο ἀκριβῶς ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις, πρὸ πολλοῦ ὁμοφώνως ἀπεφάνθη ὅτι τὸ προσφυγικὸν ἔδει νὰ κρατηθῇ εἰς τὴν περιωπὴν ἐθνικοῦ ζητήματος καὶ νὰ μὴ ἐκπέσῃ εἰς θέμα ἀντιπολιτευτικοῦ ἀγῶνος. Ἐκφράζω ὡς πρόσφυξ πληρεξούσιος τὴν λύπην μου, διότι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν ἀπὸ τὴν περιωπὴν τοῦ ἐθνικοῦ μετέπεσεν εἰς πολιτικόν, εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἡ Συνέλευσις, ἀνάγουσα τὸ προσφυγικὸν εἰς ἐθνικὸν ζήτημα, εἶχε βαθεῖαν τὴν συνείδησιν τῆς σημασίας του διὰ τὴν πραγμάτωσιν τῶν βασικῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους αὕτη ἐπιδιώκει, καὶ οἱ ὁποῖοι σκοποὶ εἶναι ἡ παγίωσις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ παγίωσις τῆς κοινωνικῆς ἰσορροπίας καὶ γαλήνης καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐξυγίανσις τοῦ Τόπου. Ἐνδιατρίψας ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἐθνικῆς καὶ κοινωνικῆς σημασίας τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, θὰ ἐξάρω σήμερον τὴν σημασίαν αὐτοῦ ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς καὶ οἰκονομικῆς, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τῆς σημερινῆς θέσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπίλυσίς του. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἔχει μεγίστην σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς. Τὸ μέλλον τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, τὸ βιώσιμον τοῦ νέου μας πολιτεύματος ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Καὶ τοῦτο διὰ δύο λόγους. Οἱ πρόσφυγες, ἐξεταζόμενοι ὑπὸ ἔποψιν πολιτικῆς ἰδεολογίας, φέρουσι βαθεῖαν τὴν δημοκρατικὴν συνείδησιν. Ἡ κοινοτικὴ ζωή, τὸ σύστημα μᾶλλον τῆς κοινοτικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διεβίωσαν ἐπὶ τέσσαρας περίπου αἰῶνας ἐν Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐδημιούργησε μέσα εἰς τὴν ψυχήν των μὲ βαθύτητα δυσεξάλειπτον μίαν πολιτικὴν ἀντίληψιν καθαρῶς δημοκρατικήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πᾶσα ἀπομάκρυνσις παρίσταται ἀπίθανος, ἂν μὴ ἀδύνατος. Οἱ πρόσφυγες εἶναι οἱ κατ’ ἐξοχὴν ψυχικῶς παρεσκευασμένοι διὰ νὰ ἀποβῶσιν ὄχι μόνον ἡ ἀσάλευτος βάσις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ οἱ διαπρύσιοι κήρυκες τῆς δημοκρατικῆς συνειδήσεως. Καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον. Τὰ πολιτεύματα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐξελίξεώς των δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην μόνον μιᾶς παγίας λαϊκῆς ἀντιστοιχίας, ἀλλὰ ταυτοχρόνως καὶ τοῦ ἀπαραιτήτου ἐντὸς τῶν λαϊκῶν μαζῶν προπαγανδισμοῦ. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ὁ ἄνθρωπος τὰς ἐσωτερικάς του σκέψεις, τὴν πολιτικήν του ἰδεολογίαν τότε μόνον αἰσθάνεται τὴν ψυχικὴν πίεσιν νὰ τὰς ἀποκαλύψῃ, νὰ τὰς μεταδώσῃ καὶ νὰ τὰς διακηρύξῃ μὲ τὸν φανατισμὸν νὰ καταστήσῃ καὶ ἄλλους ὀπαδούς, ὅταν ἔχῃ μίαν οἱανδήποτε αὐτάρκειαν ζωῆς, μίαν οἱανδήποτε ἄνεσιν βίου. Καὶ οἱ πρόσφυγες δυστυχῶς σήμερον, κατὰ μέγα μέρος, δὲν εὑρίσκονται οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ ἐλάχιστον τῆς αὐταρκείας. Ἡ ἐγκατάστασίς των ἡ γοργὴ καὶ ὁλοκληρωτικὴ ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς ἐπιβάλλεται. Θὰ δημιουργήσῃ ὡς τόσους κήρυκας τῆς δημοκρατικῆς συνειδήσεως, θὰ πληθύνῃ ἐντὸς τῶν λαϊκῶν μαζῶν τοὺς προπαγανδιστὰς τοῦ δημοκρατικοῦ θεσμοῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος λόγος. Ἡ Δημοκρατία ἐν τῇ γενέσει της ἔδει νὰ παρουσιάσῃ ὡς δημιούργημα θετικόν, ὡς ἐκδήλωσιν τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἰδέας της ὡς μίαν ψηλαφητὴν ἐξωτερίκευσιν τῆς διηκούσης τάσεώς της τὴν πραγματικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ οὐσία τοῦ συγχρόνου δημοκρατικοῦ ἰδεώδους δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ ἰσότης, ἰδέαι ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐξηντλεῖτο ἄλλοτε. Εἶναί τι πέρα αὐτῶν, εἶναι ἡ λαϊκότης, ἡ μέριμνα δηλαδὴ ἡ ἐπίμονος καὶ ἐνσυνείδητος διὰ τὴν εὐζωΐαν τῶν λαϊκῶν μαζῶν, διὰ τὴν ἀνύψωσιν τῶν λαϊκῶν τάξεων, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν αὐτῶν. Ἡ Δημοκρατία, πραγματοποιοῦσα τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, θὰ ἐδημιούργει ὑπὲρ ἑαυτῆς ἓν τεράστιον ἐνεργητικὸν καὶ θὰ ἀπεδείκνυεν ἐμπράκτως ὅτι ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ διῆκον πνεῦμά της, τὴν κυριαρχοῦσαν τάσιν της. Ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων, συντελουμένη, θὰ ἀπετέλει τὸν κατ’ ἐξοχὴν λόγον ὑπάρξεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς παρίσταται καταφανὴς ἡ σημασία τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἡ προϊοῦσα ἐξόγκωσις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἐμπορικοῦ ἡμῶν ἰσοζυγίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἑξαπλασιασθῆ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1922 μέχρι τοῦ 1923, ἀνελθὸν τῷ 1923 ἀπὸ δραχ. 600,394,364 εἰς δραχ. 3,490,235,668 καὶ ἔχει ὑπερεπταπλασιασθῆ κατὰ τὸ 1924, ἀνελθὸν εἰς δραχ. 4,495,912,279, ἔχει ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων αὐτῆς λόγων, κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν εἰδικῶν, τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ διὰ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων, οἵτινες ὅμως παρέμειναν, κατὰ τὸ πλεῖστον, στοιχεῖον ἀναλωτικὸν καὶ οὐχὶ παραγωγικόν. Ὥστε, ἐφόσον δὲν συντελεῖται ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων εἰς ἔργα παραγωγικά, ἐφόσον καθυστερεῖ ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀγροτῶν εἰς ἐπαρκῆ κλῆρον γῆς καὶ ἐντατικὴν καλλιέργειαν αὐτοῦ καὶ ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀστῶν εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐπαγγελματικῆς αὐτῶν ἐπιδόσεως δι’ ἐπαρκοῦς χρηματικῆς ἐνισχύσεως, θὰ ἔχωμεν ἓν μέγα μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἀπασχολούμενον μόνον μὲ τὴν κατανάλωσιν. Εἶναι δὲ γνωσταὶ αἱ συνέπειαι διὰ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν μιᾶς χώρας, καὶ δὴ ὡς τῆς ἡμετέρας, ἐχούσης ἀνάγκην ὑπερπαραγωγῆς, ὅταν μέρος τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς καταδικάζεται εἰς τὴν ἀεργίαν, ἀποβαῖνον οὕτω παράσιτος εἰς τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν, ἄχθος τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ, παράγων ἐξευτελισμοῦ τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος καὶ ἐμπόδιον ἀνυπέρβλητον εἰς τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἰσοσκέλισις ἀποτελεῖ τὸ ὕψιστον ἀγαθὸν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς διὰ τὰ Κράτη καὶ ὅρον ἀπαραίτητον τῆς προοδευτικῆς αὐτῶν ἐξελίξεως καὶ εὐημερίας. Οἱ πρόσφυγες, ἀποκαθιστάμενοι, θὰ ἀποβῶσιν οἱ συντελεσταὶ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ ὁ ἀντίκτυπος τῆς εἰσόδου αὐτῶν εἰς τὴν ἐνεργὸν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Τόπου θὰ ἔχῃ τὰς ἀρίστας τῶν συνεπειῶν διὰ τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Ἆρά γε ἡ ἀποκατάστασις αὕτη τῶν προσφύγων, ἥτις τοσαῦτα ὑπισχνεῖται ἀγαθὰ ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς καὶ οἰκονομικῆς, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται σήμερον; Ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ αὐτῆς θέσις; Βεβαίως τὸ συντελεσθὲν μέχρι τῆς στιγμῆς ἔργον εἶναι μέγα, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Κύριοι, εὑρίσκομαι ἀκόμη ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας ἀπεκόμισα ἐκ τῆς ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν περιοδείας μου. Διατρέχων κανεὶς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, ἀπὸ Θεσσαλονίκης μέχρι Δεδεαγάτς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν. Μία προσπάθεια ὑπέροχος, τιτάνειος, μεγαλοπρεπής. Εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἡ ὁποία ἀναπτύσσει διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν τὴν διήκουσαν ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἀρετὴν καὶ εὐψυχίαν της, ἡ ὁποία προσπαθεῖ ἐκ τῶν ἐρειπίων τῆς συμφορᾶς νὰ δημιουργήσῃ τὴν Ἑλλάδα τοῦ μέλλοντος, τὴν Ἑλλάδα τῆς μείζονος εὐρωστίας καὶ ἀλκῆς, τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς ἡ ὁποία ὑπῆρξε πάντοτε δημιουργικὴ τὴν ἐπαύριον τῶν συμφορῶν. Εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ἔθεσε τὴν βάσιν τῆς ἐκτυλίξεως τῆς συντελουμένης ἐργασίας. Εἶναι ἀκόμη ἡ προσπάθεια τοῦ πρόσφυγος, ὁ ὁποῖος, εὔψυχος ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς ἀπαραδειγματίστου ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν ἀτόμων συμφορᾶς, ἀνιδρύει τὰς νέας ἑστίας του καὶ αὐλακώνει τοὺς νέους φιλοξένους ἀγρούς του. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀκριβῶς παρουσιάζεται ἡ ἀντινομία. Ἐνῷ ἡ προσπάθεια εἶναι ἀναμφισβήτητος, ἐνῷ ἡ βούλησις πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων εἶναι εἰλικρινὴς καὶ ἔντονος, ἡ ἀποκατάστασις δὲν παρουσιάζεται ἀντιστοίχως ἀνάλογος πρὸς τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν. Ἡ προσπάθεια αὕτη συμπνίγεται, συστρέφεται, ἐκπνέει ἐντὸς συστημάτων στενῶν ἀνεπαρκῶν νὰ περιλάβωσιν αὐτήν, ἀνεπαρκῶν νὰ μεταβάλωσιν αὐτὴν εἰς πλήρη καὶ γόνιμον ἀποτελεσματικὴν ἐνέργειαν. Καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἐμφανίζεται οὕτω μὲ ἐλλείψεις, μὲ καθυστερήσεις, μὲ κενὰ τεράστια, ἀπὸ ἀπόψεως στεγάσεως, μὲ ἐλλείψεις ἀπὸ ἀπόψεως ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, ἀπὸ ἀπόψεως ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν ἀπὸ ἀπόψεως στεγάσεως παρουσιάζει μέγιστα κενὰ μαρτυρεῖ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διαπιστοῖ ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς στεγάσεως ἀπαιτεῖται μόνον ἐν Μακεδονίᾳ ἡ ἀνέγερσις 40 χιλιάδων ἀγροτικῶν οἰκίσκων καὶ 10 χιλιάδων ἀστικῶν. Τὸ μαρτυρεῖ ἡ ἔκθεσις τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἡ ὁποία προβλέπει εἰσέτι τὴν ἀνάγκην ἀνεγέρσεως 25 χιλ. νέων οἰκημάτων, τὴν ἐπιδιόρθωσιν 25 χιλιάδων Τουρκικῶν οἰκιῶν καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὑπὸ κατασκευὴν εὑρισκομένων 28 χιλιάδων οἰκίσκων, ἤτοι προβλέπει τὴν παροχὴν ἐν ὅλῳ 77 χιλιάδων οἰκημάτων διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς στεγάσεως τῶν ἀγροτικῶν μόνον προσφυγικῶν οἰκογενειῶν. Ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἢ μᾶλλον καλλιεργητικὴ ἐγκατάστασις ἐμφανίζει σπουδαιοτάτας ἐλλείψεις μαρτυροῦσιν αἱ συνεχεῖς διαμαρτυρίαι τῶν προσφύγων διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ γεωργικοῦ αὐτῶν κλήρου, αἱ θλιβεραὶ συμπλοκαὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων διὰ τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῆς γῆς, αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἡ ὁποία ἐπὶ λέξει λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ διδόμενος κλῆρος γῆς εἶναι ἐλάχιστος δι’ ἐντατικὴν καλλιέργειαν καὶ πρέπει νὰ προβλέψωμεν ἀπὸ τοῦδε δι’ ἐντατικὴν αὐτοῦ ἀπόδωσιν, ἵνα μὴ ἴδωμεν τοὺς συνοικισμοὺς ἐρημουμένους, ὅταν λείψῃ ἡ ζωή, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐμφυσᾷ ἡ δαπάνη τῶν δι’ ἐγκατάστασιν διατεθεμένων ὑπὸ διαφόρους μορφὰς ποσῶν». Ὅτι ἡ ἐγκατάστασις ἡ ἀστικὴ δὲν ἐγένετο ἀποδεικνύει ἡ οἰκτρὰ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν θέσις τῶν ἀστῶν προσφύγων προσπίπτουσα εἰς πάντα καὶ ἐπιπόλαιον παρατηρητήν, τὸ μαρτυρεῖ ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ μαρτυρεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι μόλις πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἐψηφίσθησαν τὰ δύο νομοθετικὰ μέτρα διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων, ἤτοι τὸ ψήφισμα περὶ ἐξακριβώσεως τῶν περιουσιῶν καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλαμνικῶν κτημάτων καὶ τὴν καταβολὴν ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς δικαιούχους ἀστούς. Ποῖα ὑπῆρξαν ἆρά γε τὰ αἴτια τῶν τοιούτων κενῶν, τῶν τοιούτων ἀτελειῶν, τῶν τοιούτων παραλείψεων, αἵτινες κινδυνεύουσι νὰ καταπνίξωσι καὶ τὴν ὅλην συντελεσθεῖσαν μέχρι τοῦδε ἀναμφισβήτητον ἐργασίαν καὶ νὰ ἐμφανίσωσι τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα ὀξύ, ἐπιτακτικὸν εἰς ἐπίλυσιν, δεόμενον ριζικῆς ἐνεργείας, ὡς ἐνεφανίζετο τοῦτο καὶ πρὸ τριετίας περίπου; Ποῖα εἶναι τὰ βαθύτερα αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα ἡ καταβληθεῖσα προσπάθεια διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων δὲν ἀπέδωσε τὰ ἀναμενόμενα, τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα καὶ δὲν τὰ ἀπέδωκε κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ τοσοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ γεννᾷ εἰς τοὺς πολλοὺς τὴν ἀντίληψιν ὅτι οὐδὲν τὸ σοβαρὸν ἐγένετο μέχρι τοῦδε; Πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὰ αἴτια εἰς εὐθύνας τῶν Κυβερνήσεων, τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, εἰς εὐθύνας τῶν πληρεξουσίων προσφύγων, εἰς εὐθύνας τῆς Συνελεύσεως; Προφανῶς ἀναζήτησις αἰτίων ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἄγονος. Τοῦτο δὲ διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὐδένα ποτὲ ἀπέλιπε τὸ ἀμέριστον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ταχυτέραν ἐπίλυσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος τόσον τοὺς πληρεξουσίους πρόσφυγας, τὴν Συνέλευσιν, τὰς μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις, ὅσον καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ μίαν ἐνδόμυχον διάθεσιν καὶ ἀκλόνητον βούλησιν, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῆς ἀποτελεσματικῆς αὐτῆς ἐνεργείας ἐν τῇ πραγματώσει τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Τοιαύτη ὅμως ἀναζήτησις προσωπικῶν εὐθυνῶν θὰ ἦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἄστογος καὶ δι’ ἄλλον οὐσιώδη λόγον. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κατὰ τὸ μέγιστον αὐτοῦ μέρος, ἐξέφυγεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως καὶ περιῆλθεν εἰς τὴν διαχείρισιν ὀργανισμῶν ἀνευθύνων, ὀργανισμῶν μὴ δοσιλόγων ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως. Ποῖος διαχειρίζεται τὸν ἀγροτικὸν ἐποικισμὸν καὶ ὡς γενικὴν γραμμὴν καὶ ὡς λεπτομέρειαν; Μήπως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ἥκιστα. Τὸν ἀγροτικὸν ἐποικισμὸν διαχειρίζεται ὁλόκληρον καὶ ὡς στέγασιν καὶ ὡς καλλιεργητικὴν ἐγκατάστασιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἡ ὑπ’ αὐτὴν Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, δηλαδὴ ὀργανισμοὶ μὴ δοσίλογοι ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως. Ποῖος διαχειρίζεται τὴν ἀστικὴν στέγασιν; Ὁμιλῶ δὲ περὶ στεγάσεως τῶν ἀστῶν, διότι ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀστῶν δὲν εἶχεν ἄλλο περιεχόμενον πλὴν τῆς στεγάσεως. Ποῖος ἄλλος ἢ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων, δηλαδὴ ὀργανισμὸς τοῦ ὁποίου ὁ πρόεδρος δὲν εἶναι δοσίλογος, οὔτε ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως οὔτε ἀπέναντι τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ.

§227Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως εἶναι αὐτόνομος μὲν ὀργανισμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν, ἀλλ’ εἶναι πάντοτε δοσίλογος. Εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψίς σας.

§228Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς πολλὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀπόφασιν ἐπί τινος θέματος ἀντίθετον τῶν ἀντιλήψεών του, τὸ ἐθεώρησε ζήτημα παραιτήσεως.

§229Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως θὰ καταργηθῇ;

§230Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§231Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἔχει καταργηθῆ ὡς αὐτόνομος ὀργανισμὸς παράλληλος τοῦ Ὑπουργοῦ. Παραμένει μέν, ἀλλ’ ὡς ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω ἐγὼ νὰ διατυπώσω εἶναι ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ Ταμείου δὲν εἶναι δοσίλογος ἀφ’ ἑνὸς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ δὲν θεωρεῖται ὡς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ ταύτης δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, παραποιήσασα καὶ τὸ σύμφωνον μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐπεζήτησε νὰ καταστήσῃ καὶ νομικῶς δυνατὴν τὴν ἐπέμβασίν της ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων διὰ τῆς ἀσκήσεως πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ συζήτησις περὶ ἀναζητήσεως προσωπικῶν εὐθυνῶν εἶναι καὶ ἄσκοπος καὶ ἀνέφικτος καὶ δέον νὰ στρέψωμεν αὐτὴν πρὸς τὴν ἀναζήτησιν τῶν ἀντικειμενικῶν, τῶν ἐπιστημονικῶν, τῶν ἐσωτερικῶν, οὕτως εἰπεῖν, αἰτίων τῆς ἀποτυχίας τῶν ἐφαρμοσθέντων συστημάτων καὶ τὴν ἀντίστοιχον ὑπόδειξιν τῶν ληπτέων μέτρων. Εἰς τὴν ἔρευναν ἀκριβῶς τῶν αἰτίων τούτων καὶ τὴν ὑπόδειξιν τῶν ληπτέων μέτρων εἰσέρχομαι. Καὶ ἀρχίζω ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως. Ὑπὸ τὸ ζήτημα τοῦτο περιλαμβάνω τὴν στέγασιν τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν ἀστῶν. Ποῖον σύστημα ἐφήρμοσεν ὁ Ἐποικισμὸς διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν ἀγροτικῶν οἰκίσκων καὶ τί ἀπέδωκε τὸ σύστημα τοῦτο; Ἐφήρμοσεν ἐν εὐρυτάτῃ κλίμακι καὶ κατὰ κανόνα τὸ σύστημα τῆς αὐτεπιστασίας. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ὁ Ἐποικισμὸς χορηγεῖ εἰς τὸν πρόσφυγα τὰ οἰκοδομήσιμα ὑλικὰ καὶ ἓν χρηματικὸν ποσόν, ὡς εἶδος οἰκοδομικοῦ δανείου, καὶ ἀφίνει περαιτέρω εἰς τὸν πρόσφυγα τὴν μέριμναν τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ οἰκίσκου του. Ποίαν ἀπόδοσιν ἐπέτυχε δι’ αὐτοῦ ὁ Ἐποικισμὸς εἰς ἀνεγερθέντας νέους οἰκίσκους; Κατὰ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου 1922 μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου 1925, ἤτοι ἐν διαστήματι δύο καὶ πλέον ἐτῶν ὁ Ἐποικισμὸς κατώρθωσε νὰ οἰκοδομήσῃ ἐν ὅλῳ 12.000 οἰκίσκους, ἤτοι ἐπέτυχεν ἐτησίαν ἀπόδοσιν ἀνοικοδομήσεως 6.500 περίπου οἰκίσκων μὲ τὴν ἐντατικωτέραν προσπάθειαν. Τὸ αὐτὸ βεβαιοῖ καὶ ἡ τελευταία ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἥτις ὑπολογίζει τὰ ἐν Μακεδονίᾳ ἀνεγερθέντα ἀγροτικὰ οἰκήματα εἰς 5.023, ἀνεγερθέντα ὑπὸ τοῦ Κράτους, καὶ εἰς 7.510 ἀνεγερθέντα ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ. Τὸ σύστημα τοῦτο, τοῦ ὁποίου τὰ τρωτὰ καὶ ἄλλοτε ἠλέγξαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δέον νὰ τεθῇ ἐκποδών. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν ὅτι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀρεστὸν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ἐποικισμοῦ. Χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἔχει δημιουργήσει μίαν παράδοσιν εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἐποικιστικῶν ὑπαλλήλων, παράδοσιν βαθεῖαν καὶ δυσεξάλειπτον. Τὸ σύστημα τοῦτο, κατάλληλον διὰ τὴν πρώτην περίοδον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, καθ’ ἣν τὸ Κράτος εἶχε νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν στέγασιν ὀλίγων οἰκογενειῶν Ἀγχιαλιτῶν καὶ μερικῶν χιλιάδων Καυκασίων, εἶναι σήμερον ἀνεπαρκές. Αἱ ἀτέλειαί του εἶναι προφανεῖς: Πρῶτον διαιωνίζει τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ ὅπως προβαίνῃ εἰς τεραστίας προμηθείας ξυλείας καὶ οἰκοδομησίμων ὑλικῶν ὅπως μισθοδοτῇ σωρείαν ὅλην ὑπαλλήλων ὡς ἀποθηκαρίων, λογιστῶν, διανομέων κλπ. καὶ συνεπῶς διαιωνίζει τὸ ἐνδεχόμενον τῶν σκανδάλων, τὴν ὑπόνοιαν αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν, ἀνεξαρτήτως προσώπων καὶ πραγμάτων, τῶν καταχρήσεων αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀρχὴν συμπαρομαρτοῦσιν εἰς τοιαύτας προμηθείας κατὰ τὰς δημοπρασίας, κατὰ τὴν παραλαβήν, κατὰ τὴν μεταφοράν, κατὰ τὴν διανομήν. Καὶ εἶναι δὲ τοῦτο σημεῖον σπουδαιότατον. Καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ ὁ προσφυγικὸς κόσμος καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔμφροντις, παρακολουθεῖ τὴν διαχείρισιν ἢ μᾶλλον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, θὰ ἦτο μία ἀστοχία περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς πραγματικότητος νὰ συνεχίζωμεν ἢ μᾶλλον νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ συνεχισθῇ σύστημα ἀνοικοδομήσεως συνεπαγόμενον κατὰ τρόπον βεβαίως μὲν ἐνδεχόμενον, ἀλλὰ πάντοτε συναφῆ, ἀλλὰ πάντοτε συνυφασμένον μὲ καταχρήσεις παντοειδεῖς καὶ σκάνδαλα. Δεύτερον μειονέκτημα τοῦ ἐν λόγῳ συστήματος εἶναι ἡ ψυχικὴ καὶ σωματικὴ καταπόνησις τοῦ πρόσφυγος καὶ ἡ ἀπόσπασις αὐτοῦ ἀπὸ τὰς κυρίας ἀσχολίας του τὰς γεωργικάς. Ἀντιληφθεὶς ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, τοὺς ὁποίους πλειστάκις ἀντίκρυσα νὰ συνωθοῦνται πρὸ τῆς θύρας τῶν γεωργικῶν γραφείων, ἀναμένοντες νὰ λάβωσι τὸ δελτίον τῶν οἰκοδομησίμων ὑλικῶν καὶ μετὰ τοῦτο πρὸ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ μετὰ τοῦτο πρὸ τῆς ἀγωνίας τῆς ἐξευρέσεως μεταφορικῶν μέσων, ἀντιληφθεὶς ὅλην τὴν ὑπόκωφον διαμαρτυρίαν, ὅλον τὸν στεναγμὸν τοῦ καταπονουμένου πρόσφυγος, ἀπὸ σωρείαν διατυπώσεων, τὰς ὁποίας φυσικὰ καὶ ἀναπόφευκτα συνεπάγεται τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἀνοικοδομήσεως καὶ ἄλλοτε ἐμέμφθην τὸ σύστημα τοῦτο, ἐνδιατρίψας ἰδίᾳ εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην. Καὶ ὁ λόγος οὗτος ἐπιτείνεται ἔτι μᾶλλον ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τὴν δι’ αὐτεπιστασίας οἰκοδόμησιν θὰ ἀπασχοληθῇ ὁ πρόσφυξ οἰκογενειάρχης τουλάχιστον ἐπὶ ἕνα μῆνα, καθ’ ὅν, κατ’ ἀνάγκην, θὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς γεωργικὰς αὐτοῦ ἐργασίας. Τρίτον μειονέκτημα εἶναι ἡ ἀφόρητος ἐπιβράδυνσις. Περὶ αὐτοῦ πείθεσθε ἀπὸ τὴν στατιστικὴν τῆς ἀνοικοδομήσεως τὴν ὁποίαν σᾶς παρουσίασα. Ἀλλ’ ἔχω πρὸς ἀπόδειξιν καὶ ἄλλα ἄπειρα παραδείγματα βραδυπορίας καὶ καθυστερήσεως ὁλοκλήρων συνοικισμῶν ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου, τὰ ὁποῖα ὅμως παραλείπω νὰ ἀναφέρω. Ὥστε τὸ ἐφαρμοσθὲν κατὰ κανόνα σύστημα ἀνοικοδομήσεως ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ ὄχι μόνον ὑπῆρξε πενιχρὸν εἰς ἀποτελέσματα, ἀλλὰ καὶ ἐγκλείει τοιαύτας συναφεῖς ἀτελείας, ὥστε νὰ καθίσταται ἀναντιρρήτως ἀπαράδεκτον, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς σημερινῆς ὀξύτητος, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ προσφυγικὴ στέγασις καὶ τοῦ ἐπείγοντος τῆς ἀποπερατώσεως καὶ συμπληρώσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ μήπως τὸ σύστημα τὸ ἐφαρμοσθὲν ὑπὸ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως ὑπῆρξε γονιμώτερον εἰς ἀπόδοσιν καὶ τελειότερον; Τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ κανόνα συνίσταται εἰς τὴν διὰ μικρῶν ἐργολαβιῶν ἀνοικοδόμησιν ἀστικῶν οἰκίσκων. Ἐκ τῆς ἀντιπαραβολῆς τῶν στατιστικῶν πειθόμεθα ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο σχετικῶς ἀπέδωσε μεγαλύτερα ἀποτελέσματα. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως κατεσκεύασε ἐντὸς δύο περίπου ἐτῶν 22.700 οἰκήματα, ἐνῷ ὁ Ἐποικισμὸς ἐν τῷ αὐτῷ διαστήματι ἀνήγειρε 12.600 οἰκίσκους. Ἐνέχει ὅμως καὶ τοῦτο τὰς ἀτελείας του, ἐφόσον τὴν ξυλείαν παρέδιδεν εἰς τὸν ἐργολάβον αὐτὸ τὸ Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον οὕτω ἦτο ἠναγκασμένον νὰ προβαίνῃ εἰς προμηθείας καὶ νὰ διατρέχῃ συνεπῶς τὸν κίνδυνον τοῦ ἐνδεχομένου τῶν σκανδάλων καὶ καταχρήσεων ἃς συνεπάγονται τοιαῦται μεγάλαι προμήθειαι. Καίτοι ὅμως καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς δι’ ἐργολαβιῶν μικρῶν ἀνοικοδομήσεως ἀπέδωκεν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐποικιστικὸν μείζονα ἀποτελέσματα, ἐν τούτοις καὶ τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκές. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς στεγάσεως τῶν ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν προσφύγων χρειαζόμεθα τοὐλάχιστον 60 χιλιάδας νέους οἰκίσκους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, φρονῶ ὅτι ἀμφότερα τὰ συστήματα δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ μᾶς δώσουν ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ διαγράψωμεν μίαν νέαν γραμμὴν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως, γραμμὴν εὐρεῖαν, μεγάλην, ὡς εἶναι εὐρεῖα καὶ ἡ ἀπαίτησις τῆς προσφυγικῆς στεγάσεως. Τὰ μικρὰ συστήματα, τῶν στενῶν ὁριζόντων συστήματα, εἶναι κατάλληλα ὅταν καὶ αἱ ἀνάγκαι πρὸς ἃ ἀνταποκρίνονται εἶναι μικραί, εἶναι ἐκτάσεως στενῆς καὶ περιωρισμένης. Ὅταν ὅμως αἱ ἀνάγκαι εἶναι εὐρύταται, ὅταν αἱ ἐκκαλοῦσαι τὴν σύλληψιν καὶ ἐφαρμογὴν αὐτῶν πραγματικότητες ὑπερβαίνουσι τὸν κύκλον τοῦ συνήθους καὶ τοῦ τετριμμένου, τότε ἡ ἐμμονὴ εἰς τὰ παλαιά, τὰ μικρὰ συστήματα τεκμηριοῖ ἁπλούστατα μίαν διανοητικότητα ἀσύγχρονον, νοοτροπίαν ἀπαράδεκτον. Ποῖον εἶναι λοιπὸν τὸ σύστημα τοῦτο; Εἶναι τὸ σύστημα τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν μεγάλην ἐπιχείρησιν. Δέον νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἀνοικοδόμησιν εἰς μεγάλας Ἑταιρείας ἡμεδαπὰς καὶ ἀλλοδαπὰς ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων προϋποθέσεων καὶ ἐγγυήσεων. Τὴν ἰδέαν ταύτην ἐτονίσαμεν καὶ ἄλλοτε. Σήμερον ἐμμένομεν μετὰ μείζονος φανατισμοῦ. Ἀλλ’ ἤδη ἀντιμετωπίζω τὰς ἀντιρρήσεις πολλῶν συναδέλφων, ἀντιρρήσεις ἀπηχούσας τὰς σκέψεις πολλῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων καὶ ἀκόμη τὰς σκέψεις αὐτῆς τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ. Αἱ ὀργανώσεις αὗται καὶ ἡ Γεν. Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ καταδικάζουν τὸ σύστημα τῆς διὰ μεγάλων ἑταιρειῶν ἀνοικοδομήσεως, διότι ἡ ἀπόδοσις τῆς μεγάλης ἐργολαβίας μὲ ἑνιαῖον καὶ ἄκαμπτον σύστημα δὲν δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ συστήματος τῆς δι’ αὐτεπιστασίας ἀνοικοδομήσεως. Πόθεν δὲ ἀντλεῖ τὰ ἐπιχειρήματα ἡ Γεν. Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ διὰ νὰ καταδικάσῃ τὸ σύστημα τοῦτο; Ἀπὸ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἑταιρείας Σόμερφελδ Δεχάτιγκε, ἡ ὁποία, λέγει, ἐνῷ ὑπεσχέθη νὰ παραδώσῃ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 8 χιλιάδας οἰκίσκους, παρέδωκε συμπεπληρωμένους 415, 2600 σκεπασμένους μὲ κεράμους καὶ 3500 ἄνευ κεράμων. Ὑποθέτω ὅτι οἱ τελευταῖοι οὗτοι θὰ ἔχουν ἤδη συμπληρωθῆ. Παραδέχομαι ἀπολύτως ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη καὶ ἀτελὴς ὑπῆρξε καὶ ἁμαρτωλὴ μέχρι τινός. Κατακρίνω ἀπολύτως τὴν σύμβασιν τὴν γενομένην ὡς ἀτελῆ καὶ μέχρι τινὸς ὄχι ἠθικήν, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλην λέξιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἑξῆς: Ἐκ τοῦ γεγονότος τῆς ἀποτυχίας μιᾶς οἰκοδομικῆς ἑταιρείας, λόγῳ τοῦ ἐλαττωματικοῦ τῆς συμβάσεως, πρέπει νὰ καταδικασθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ σύστημα τῆς προσφυγῆς εἰς μεγάλας ἑταιρείας οἰκοδομικάς;

§232Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἴπετε λόγῳ τοῦ ἐλαττωματικοῦ τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ Γερμανοεβραίους δὲν ἦλθε λόγῳ εὐσπλαγχνίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἦλθε νὰ πωλήσῃ τοὺς σκελετοὺς τῶν οἰκιῶν, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ ἐκράτησε τὰ ὑλικὰ τῶν οἰκιῶν εἰς βουνά, χωρὶς νὰ μεταφέρῃ αὐτὰ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Τίς πταίει διὰ ταῦτα;

§233Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Τὸ ἐλαττωματικὸν τῆς συμβάσεως, διότι ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν ἡ κατασκευὴ οἰκίσκων, ἀνετέθη εἰς αὐτὴν ἡ κατασκευὴ σκελετῶν οἰκίσκων καὶ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὴν ἡ μέριμνα διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑλικῶν, ἡ μέριμνα αὐτὴ παρέμεινεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐποικισμοῦ.

§234Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Διατί;

§235Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ προφανῶς στάδιον περαιτέρω ἀναμίξεως τοῦ ἐποικισμοῦ διὰ τοῦ καταρτισμοῦ μεταγενεστέρων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου καὶ συμπληρωματικῶν οὕτως εἰπεῖν συμβάσεων καὶ τοῦτο διὰ λόγους εὐνοήτους. Ἡ σύμβασις αὕτη ὑπῆρξε κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ ἀτελὴς καὶ ἠθικῶς ἐπίμεμπτος. Ἀπόδειξις αἱ καταχρήσεις αἱ ἐξαγγελθεῖσαι τὰς ἡμέρας αὐτὰς διὰ τοῦ Τύπου ἐπὶ τῆς συμβάσεως διὰ τὴν ἐπένδυσιν τῶν ὑπὸ τῆς Δεχάτιγκε παραδοθέντων ξυλίνων σκελετῶν. Ἀλλὰ καὶ παρὰ τὰς ἀτελείας αὐτὰς καὶ τὰ κενὰ τῆς συμβάσεως ἡ ἀπόδοσις τῆς Ἑταιρείας εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα, διότι ἡ Ἑταιρεία ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ἑπτὰ περίπου μηνῶν κατώρθωσε νὰ παραδώσῃ ὅ,τι κατὰ τὴν ἁμαρτωλὴν σύμβασιν ὑπεχρεοῦτο, ἤτοι ὀκτὼ χιλιάδας ξυλίνους σκελετοὺς πλήρεις καὶ ἑτοίμους πρὸς ἐπένδυσιν, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν θὰ παρέδιδε καὶ ἰσαρίθμους ὁλοκλήρους οἰκίσκους καταλλήλους πρὸς ἐνοικίασιν ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἂν ὑπεχρεοῦτο ἐκ τῆς συμβάσεως, ἐνῷ ὁ ἐποικισμὸς διὰ τοῦ συστήματος τῆς αὐτεπιστασίας καὶ μὲ προσπάθειαν ἐντατικὴν ἐντὸς δύο καὶ πλέον ἐτῶν ἐπέτυχεν ἀπόδοσιν ἐν συνόλῳ 12,600 οἰκίσκων. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου αἱ ἀτέλειαι τὰς ὁποίας παρουσιάζει συγκεκριμένως μία ὡρισμένη σύμβασις καὶ αἱ καθυστερήσεις μιᾶς ὡρισμένης Ἑταιρείας δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι γενικῶς λόγον διὰ νὰ καταδικασθῇ ὡς ἀσύμφορον τὸ σύστημα τῆς προσφυγῆς εἰς τὰς μεγάλας Ἑταιρείας, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον καθόσον ἐγὼ προτείνω τὸ σύστημα τοῦτο ὑπὸ ὡρισμένας ἐγγυήσεις. Καὶ αἱ ἐγγυήσεις αὗται ἀποτελοῦσαι ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τῆς προτάσεώς μου εἶναι: Πρῶτον οὐδεμία Ἑταιρεία θὰ δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀνοικοδόμησιν πλέον τῶν δύο χιλιάδων οἰκίσκων. Δεύτερον πᾶσα ἀνάληψις ἀνοικοδομήσεως θὰ διενεργῆται κατόπιν μειοδοσίας μεταξὺ τῶν ἀνεγνωρισμένων καὶ φερεγγύων οἰκοδομικῶν Ἑταιρειῶν ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν. Τρίτον πᾶσα σύμβασις θὰ ὑπόκειται ὑπὸ τὸν προηγούμενον ἔλεγχον καὶ τὴν ἔγκρισιν μιᾶς ἐξ ἀνωτάτων μηχανικῶν εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς καταρτιζομένης κατόπιν συνεννοήσεως Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τέταρτον τὴν ἐκτέλεσιν ἑκάστης συμβάσεως θὰ ἐποπτεύωσι καὶ θὰ παρακολουθῶσιν εἰδικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἀπαρτιζόμεναι ἐξ ἑνὸς δικαστικοῦ, ἑνὸς ἀνωτέρου μηχανικοῦ, ἄλλου κρατικοῦ ὑπαλλήλου καὶ διοριζόμεναι κατόπιν συνεννοήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀνὰ μία δι’ ἕκαστον τομέα, εἰς οὓς θὰ κατανεμηθῇ ἡ ὅλη περιοχή, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἀνοικοδόμησις. Ὥστε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ συστήματος τούτου μία θὰ εἶναι ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ε.Α.Π. νὰ ἐπαγρυπνῶσι κατὰ τὴν κατάρτισιν τῶν συμβάσεων, ὥστε νὰ μὴ καταρτίζωνται ἐξαμβλώματα συμβάσεων ὡς ἡ τῆς Δεχάτιγκε καὶ νὰ παρακολουθῶσιν ἀμειλίκτως τὴν ἀκεραίαν καὶ ἀνελιπῆ ἐκτέλεσιν τῶν οὕτως καταρτιζομένων συμβάσεων. Καὶ ἤδη θέλω νὰ τονίσω τοῦτο· ὅτι σήμερον εἴπερ ποτε ἐπιβάλλεται ἡ ἀποδοχὴ καὶ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου καὶ διότι σήμερον ἔχομεν Κυβέρνησιν κατ’ ἐξοχὴν ἐμπνεομένην ἀπὸ πνεῦμα, ἀπὸ πρωτοβουλίαν προσφυγῆς εἰς μεγάλας Ἑταιρείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων ἔργων.

§236Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Διὰ συμβάσεις· αὐτὸ μάλιστα.

§237Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις πραγματοποιήσασα τὴν σύμβασιν τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ἔργον ἀληθῶς κολοσσιαῖον, ἀποτελοῦν ἀφορμὴν καυχήσεως διὰ μίαν Κυβέρνησιν ἀπέδειξεν ὅτι ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν θετικὴν τάσιν ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων καὶ ὅτι συνεπῶς καὶ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διήκουσαν αὐτὴν κατεύθυνσιν ἐξευρίσκουσα τὰς μεγάλας καὶ σοβαρὰς οἰκοδομικὰς Ἑταιρείας, εἰς ἃς νὰ ἀνατεθῇ ἡ προσφυγικὴ στέγασις. Ἐπὶ πλέον μόνον τὸ σύστημα τοῦτο ἐγγυᾶται τὴν ἐντὸς ἔτους συμπλήρωσιν τῆς στεγάσεως, τοῦθ’ ὅπερ ἄλλως τε ὤθησε καὶ αὐτὸν τὸν Ἐποικισμὸν νὰ δοκιμάσῃ αὐτό. Εἶναι δὲ καὶ τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαλλάξῃ καὶ τὸ Κράτος καὶ τὸν Ἐποικισμὸν ἀπὸ τὴν διενέργειαν τῶν μεγάλων προμηθειῶν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῶν συναφῶν ἀνωμαλιῶν καὶ καταχρήσεων καὶ τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐνῷ παρουσιάζει διὰ τοὺς πρόσφυγας οἰκίσκους κομψοὺς καὶ συνοικισμοὺς ἀξίους τοῦ ὀνόματος, ἔχει ἐν ταυτῷ καὶ τὸ μέγιστον πλεονέκτημα νὰ μὴ καταπονῇ ψυχικῶς καὶ σωματικῶς αὐτούς, νὰ μὴ τοὺς φέρῃ συνωθουμένους πρὸ τῶν θυρῶν τῶν γεωργικῶν γραφείων, νὰ μὴ τοὺς ἀποσπᾷ ἀπὸ τὰ βιοτικὰ ἔργα των καὶ ἰδίᾳ τὰ ἔργα τῆς γεωργίας. Καὶ πρὶν ἢ κλείσω τὸ κεφάλαιον τοῦτο θέλω νὰ τονίσω τὴν ἐπὶ τούτῳ πεποίθησίν μου κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν. Ἢ θὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο καὶ θὰ δυνάμεθα βασίμως καὶ θετικῶς νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ συντελεσθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους 1925 ἡ στέγασις τῶν προσφύγων ἢ δὲν θὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ θὰ διαιωνισθῇ ἡ στέγασις ὡς ἤδη διαιωνίζεται ἀπὸ διετίας. Ἐξαιρετικῶς διὰ τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα καὶ μόνον, ἐφόσον οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες ἐφ’ ὧν θὰ ἐφαρμοσθῇ εἶναι ἤδη συγκεκροτημένοι εἰς συνεταιρισμούς, θὰ προέτεινα ὅπως παραλλήλως πρὸς τὸ ἄνω σύστημα ἐφαρμόσωμεν καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου χορηγήσεως εἰς τοὺς ὡς ἄνω ἀστοὺς πρόσφυγας τοῦ οἰκοπέδου καὶ ὁλοκλήρου τοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, εἰς ὃ θέλει ἐκτιμηθῆ ἕκαστος οἰκίσκος. Οἱ πρόσφυγες παραλαμβάνοντες τὰ οἰκόπεδα καὶ ὁλόκληρον τὸ χρηματικὸν ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν, θὰ μεριμνήσωσιν ἐφεξῆς διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν μόνοι. Καὶ εἶναι μὲν ἀπηλλαγμένον τὸ σύστημα τοῦτο ἀπὸ πάσης καταχρήσεως, ἔχει ὅμως ἀνάγκην ἀσφαλειῶν ὅτι τὸ χορηγηθησόμενον χρηματικὸν ποσὸν θὰ χρησιμοποιηθῇ ἀσφαλῶς διὰ τὸν σκοπὸν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν εἶναι ἀπολύτως ἠσφαλισμένη ἡ ταχύτης τῆς ἀποδόσεως.

§238Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Εἶναι δεδοκιμασμένον, κ. συνάδελφε, τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἐπέτυχε.

§239Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ταχύτητα δὲν δύναταί τις νὰ ἐγγυηθῇ. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Εἶπον ἤδη ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις παρουσιάζει φρικτὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας μαρτυρεῖ πλὴν ἄλλων καὶ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας. Ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, διατρέξητε τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐπισκεφθῆτε τοὺς ἀγροτικοὺς συνοικισμούς, δὲν θὰ ἀκούσητε παρὰ μίαν κραυγὴν διάτορον καὶ ἐπιτακτικήν: «Θέλομεν γῆν». Ὁ ἀγροτικὸς προσφυγικὸς κόσμος στερεῖται ἐπαρκοῦς γῆς. Ἡ πραγματικότης εἶναι αὐτή. Δὲν ἐδώσαμεν εἰσέτι εἰς τὸν ἀγρότην πρόσφυγα τὸ ὕψιστον καὶ μόνον ἀγαθὸν δι’ αὐτόν, τὴν βάσιν τῆς ἀγροτικῆς του θέσεως καὶ ἐξελίξεως, τὴν ἐπαρκῆ γῆν. Ὁ προσφυγικὸς γεωργικὸς κλῆρος εἶναι ἀνεπαρκής, εἶναι ἄνισος, εἶναι ἀσταθής. Ποῖα εἶναι ἆρά γε τὰ αἴτια τῆς μὴ χορηγήσεως εἰς τὸν πρόσφυγα ἐπαρκοῦς γῆς καὶ τῶν ὅλων συναφῶν πρὸς τοῦτο συνεπειῶν; Ἆρά γε ἡ φυσικὴ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς γῆς; Τοῦτο δὲν φαίνεται ἀληθές, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κράτος συνεβλήθη μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἐξεχώρησεν εἰς αὐτὴν κατ’ ἀρχὴν 5.000.000 στρέμματα γῆς. Διὰ νὰ ἐκχωρήσῃ δὲ τὸ Κράτος τὴν ἔκτασιν ταύτην κατόπιν φυσικὰ γνωμοδοτήσεως τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν σημαίνει ὅτι ὑπάρχει γῆ ἐπαρκής, τόση τουλάχιστον, ὅση ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, χωρὶς ἀναμφιβόλως νὰ θιγῶσιν οἱ ἐντόπιοι γεωργοὶ καὶ μικροκαλλιεργηταί, διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὁποίων ἄλλως τε ἐξίσου ὑποχρεοῦται τὸ Κράτος, ἐφόσον εἶναι Κράτος σύγχρονον ἀκολουθοῦν τὰς ἀρχὰς πάσης ὑγιοῦς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Ποῦ λοιπὸν ὀφείλεται ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ γεωργικοῦ προσφυγικοῦ κλήρου καὶ ἡ ἀνυπαρξία αὐτοῦ πολλάκις;

§240Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπετε νὰ ἀντιληφθῶ τὸν συλλογισμόν σας; Ἐπειδὴ ὑπεσχέθημεν γῆν ἄρα δὲν ὑπάρχει στενότης γῆς;

§241Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἄρα ὑπάρχει ἡ γῆ ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§242Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς τὴν ὑπόσχεσιν γῆς πῶς τὴν ἐννοεῖτε;

§243Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὡς καλλιεργήσιμον γῆν.

§244Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὡς ἀρώσιμον δηλαδή;

§245Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Βεβαίως.

§246Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διαφωνεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἀνέλαβε τοιαύτην ὑποχρέωσιν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ πέντε ἑκατομμύρια στρέμματα καλλιεργήσιμον γῆν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, πέντε ἑκατομμύρια στρέμματα ἢ 500 χιλιάδας ἑκτάρια. Ἀνελάβομεν νὰ παραχωρήσωμεν γῆν κατάλληλον κατάλληλον πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων, γαίας καταλλήλους πρὸς τοὺς ἐποικιστικοὺς σκοπούς, γαίας καταλλήλας διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δηλαδὴ γαῖαι κατάλληλοι δὲν εἶναι μόνον αἱ γαῖαι αἱ καλλιεργήσιμοι, ἀλλ’ εἶναι ἐξίσου κατάλληλοι καὶ αἱ προωρισμέναι δι’ οἰκόπεδα ἀκόμη, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεγερθῇ ὁ οἰκίσκος καὶ αἱ βοσκαί. Τοῦτο ἐξάγεται καὶ ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ πρωτοκόλλου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ πνεύματος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄλλη ἡ ἔννοια ἐξάγεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν εἶχε ποτὲ οὔτε ἔχει ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς πλέον τῶν 15 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καλλιεργησίμου γῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὸ ⅓ τῆς καλλιεργησίμου γῆς. Καὶ ἀκριβῶς εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα τὰ ὁποῖα ἐξεδηλώθησαν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, δηλαδὴ εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὸν ὀργανισμὸν τὸν αὐτόνομον μετὰ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον καθώρισε τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τὸ Ν. Δ. τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923, τὸ νομοθέτημα αὐτὸ τὸ προνοοῦν περὶ τοῦ τρόπου τῆς μεταβιβάσεως τῶν γαιῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὁμιλεῖ ρητῶς καὶ περὶ δασῶν. Αὐτὸ δεικνύει προφανῶς ὅτι ὄχι μόνον καλλιεργήσιμοι γαῖαι, ἀλλὰ καὶ δάση περιλαμβάνονται εἰς τὰ 5 ἑκατομμύρια στρέμματα. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἰς μίαν τῶν ἐκθέσεων αὐτῆς τὴν ὁποίαν ἀπευθύνει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὁμολογεῖ ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια καὶ ἡ πρὸς ἐγκατάστασιν γῆ δύναται νὰ εἶναι καλλιεργήσιμος, βοσκήσιμος καὶ ξυλεύσιμος.

§247Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ πρωτοκόλλου καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 2 τῆς ἀπὸ 19 Σεπτεμβρίου 1924 πράξεως τῆς προσθέτου εἰς τὸ ἀπὸ 29 Σεπτεμβρίου 1923 Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, ὅπου γίνεται λόγος καὶ περὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, προφανῶς ἐξάγεται ὅτι ἐννοοῦνται κατὰ κανόνα γαῖαι καλλιεργήσιμοι, ἐφ’ ὧν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ γίνῃ ὁριστικὴ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων δι’ ἔργα παραγωγικά. Ἂν οἱ συντάκται τοῦ πρωτοκόλλου δὲν ἐνόουν ὑπὸ τὴν λέξιν γαίας καλλιεργησίμους, ἀρωσίμους ἐκτάσεις, ἀλλ’ ὅ,τι ὑμεῖς ἡρμηνεύσατε πρὸ ὀλίγου, ἀσφαλῶς θὰ διεσαφήνιζον τὴν ἔννοιάν των, δεδομένου ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνολογικῆς αἱ ξυλεύσιμοι καὶ βοσκήσιμοι καὶ δενδρώδεις ἐκτάσεις δὲν ὀνομάζονται γαῖαι, ἀλλὰ δάση, βοσκαί, φυτεῖαι. Ὑπὸ τὴν λέξιν «γαίας» δέον νὰ ἐννοήσωμεν καλλιεργησίμους ἐκτάσεις.

§248Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς αὐτὸ δὲν συμφωνοῦμεν. Τούτου τεθέντος ὁ συλλογισμὸς εἶναι ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐξεπλήρωσεν ἤδη τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διότι παρεχώρησε γαίας. Καὶ ὅτι παρεχώρησεν εἰς αὐτοὺς καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ Νέᾳ Ἑλλάδι πλέον τῶν 5,000,000 στρεμμάτων γῆς ἐγκριθείσης ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀφοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐποιήσατο ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν ἐγκατάστασιν. Τὸ ζήτημα ἔχει οὕτως ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, ἄλλο ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως, ἂν δηλαδὴ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν παραδώσῃ καὶ ἄλλας γαίας ἀναγκαίας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς Ἀποκαταστάσεως, ὄχι πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὑπολειπομένης ὑποχρεώσεως.

§249Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ δώσῃ 5,000,000 στρέμματα ἐξ ἰδίων του. Ὁμιλεῖ περὶ γαιῶν τὰς ὁποίας θὰ ἐξεύρῃ τὸ Κράτος ἐξ ἰδίων του μὲ αὐτὰς τὰς λέξεις.

§250Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Γῆ λοιπὸν κατ’ ἀρχὴν ὑπάρχει. Ἡ ἀνεπάρκεια ὀφείλεται εἰς τὴν ἀτασθαλίαν τοῦ ἀγροτικοῦ προγράμματος τοῦ Ἐποικισμοῦ. Εἶπον ἤδη ὅτι τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν διαχειρίζεται καὶ ὡς γενικὴν γραμμὴν καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ ἡ ὑπ’ αὐτὴν Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ἔχουσα πρὸς τοῦτο τὸ Ν. Δ. τῆς 20ῆς Δεκεμβρίου 1922 «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας», τὸ Ν. Δ. τῆς 5ης Ἰουλίου 1923 «περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων» καὶ τὸ Ν. Δ. τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1923 «περὶ ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων». Τὰ Νομοθετικὰ αὐτὰ Διατάγματα εἶναι τόσον πλήρη, τόσον σαφῆ, τόσον προχωρημένα καὶ μὲ ἐνδόσμωσιν μέχρι τινὸς σοσιαλιστικήν, ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπεται καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι ὁ Ἐποικισμὸς ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς κατοχυρώσεως καὶ ἐπαρκείας εἶναι πλήρως ἐφωδιασμένος, ἔχων μάλιστα καὶ τοῦτο τὸ πλεονέκτημα ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὅτι διέπεται καὶ ἀπὸ σύστημα εὐρυτάτης ἀποκεντρώσεως. Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Ν. Δ. τῆς 22ας Δεκεμβρίου 1922 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἵνα τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ἐγκατάστασιν ἐποίκων κτήματα καταλαμβάνωνται ἀποφάσει τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ, ἀμέσως ἐγκαθισταμένων ἐν αὐτοῖς τῶν ἐποίκων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ἐπίταξιν διατυπώσεων τοῦ νόμου 1046, πραγματοποιουμένων ἀμελητὶ ἐκ τῶν ὑστέρων». Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 6ης Ἰουλίου 1923 λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις, ἐπίταξις καὶ γενικῶς καθ’ οἱονδήποτε τρόπον διάθεσις κτημάτων ἀνηκόντων εἰς τὸ Κράτος, τοὺς δήμους, τὰς κοινότητας, ὡς καὶ ἕτερα φυσικὰ ἢ νομικὰ πρόσωπα ἐπὶ σκοπῷ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων». Τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 17ης Δεκεμβρίου μεταβιβάζει ὁλόκληρον τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἰς τὴν Ε.Α.Π. καὶ συνεπῶς εἰς τὸν Ἐποικισμὸν Μακεδονίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἄλλως τε εἰδικῶς ἡ ἐκ τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ ἀπὸ 6ης Ἰουλίου 1923 Ν. Δ. ἁρμοδιότης τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας μεταβιβάζεται διὰ τεσσάρων Διαταγμάτων τῆς 29ης Δεκεμβρίου 1923.

§251Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχει δώσει ὅλα τὰ δικαιώματα εἰς τὸν Ἐποικισμὸν καὶ ἠδύνατο ὁ Ἐποικισμὸς νὰ καταλάβῃ ὅλα τὰ κτήματα.

§252ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀφοῦ προηγουμένως συνεννοηθῇ μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας.

§253Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μόνον ὅταν πρόκειται περὶ αὐτοκαλλιεργουμένων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσιν ὁλόκληρον τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Δηλαδὴ νὰ τὴν καλλιεργῇ ὁ ἴδιος, νὰ δαπανᾷ ὁ ἴδιος, νὰ ἔχῃ ἐπάρκειαν ἐπειδὴ αὐτὸς ἐπροστατεύετο ἀπὸ τὸν νόμον, δὲν πρέπει δὲ νὰ θιγῇ παρὰ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν καὶ κατόπιν ὡρισμένης ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου. Ἐγὼ ἐκίνησα τὴν μηχανὴν τὴν ἀπαλλοτριωτικὴν ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Ἡ ἀπόφασις ἦτο μέχρι τῶν ⅔. Ἐγνωστοποίησα εἰς τὸν Ἐποικισμὸν Μακεδονίας αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν καὶ ἐπέτρεψα εἰς αὐτὸν νὰ κάμῃ χρῆσιν καὶ ἐν Μακεδονίᾳ.

§254Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι τὸ ἑξῆς. Εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ἐποικισμοῦ συνήλθομεν ὁ Γενικὸς Διευθυντής, ὁ Νομικὸς Σύμβουλος, ὁ Γενικὸς Διοικητής, δύο πληρεξούσιοι καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς καὶ ἐπὶ δύο ὥρας συνεζητήσαμεν τί θὰ εἴπῃ «ἐπιτρέπεται», ἐπέμβασις εἰς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα, ἀφοῦ ἐφέρατε προηγουμένως ὑμεῖς πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν αὐτά. Ἠρωτήθησαν ἡ Γενικὴ Διοίκησις καὶ ὁ Νομικὸς Σύμβουλος, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ καταληφθῶσιν αὐτὰ ἐκ τῶν προτέρων.

§255Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἠμποροῦσαν καὶ κακῶς ὁ Νομικὸς Σύμβουλος καὶ ὁ Ἐποικισμὸς ἐσκέπτοντο νὰ θίξωσι.

§256Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποδειχθῇ ὅτι ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ ἐπιταχθῶσι τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα; Τί εἴδους Γενικὸς Διευθυντὴς εἶναι αὐτός, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποδείξῃ. Πέντε ἄνθρωποι ἐπὶ ὥρας συνεζητούσαμε καὶ δὲν κατελήξαμεν εἰς οὐδὲν συμπέρασμα. Ἐγὼ δὲ ἐπιφυλάσσομαι νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ἔχων τηλεγράφημα, τί ἐννοούσατε μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε.

§257Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί νὰ ἀπασχοληθῶσιν ἐπὶ τόσας ὥρας ἐνῷ ἠδύνατο ὁ Ἐποικισμὸς νὰ ἐρωτήσῃ τηλεγραφικῶς καὶ τηλεφωνικῶς, ἀλλὰ δὲν εἶχεν ὄρεξιν. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ νόμος εἶναι σαφής, ἀπαγορεύεται ὑφ’ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Ἐγνωστοποίησα εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ὅτι αὐταὶ εἶναι αἱ προϋποθέσεις. Ποίας ὅμως θὰ θίξωμεν πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὥστε νὰ μὴ γίνωνται ἐξώσεις.

§258Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὁ Ἐποικισμὸς ὅμως, καίτοι εἶχε καὶ ἔχει ἀπὸ τὸν νόμον τὴν δικαιοδοσίαν νὰ προβαίνῃ εἰς ἐπίταξιν δι’ ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν ἐφήρμοσε μίαν εὐσυνείδητον, σαφῆ καὶ λαϊκὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν. Τὴν τακτικήν του χαρακτηρίζει μία ἀτασθαλία διήκουσα, μία ἀταξία καὶ ἀσυνέπεια, κάτι τὸ μοιραῖον καὶ ἀσυνάρτητον, συνέπεια τοῦ ὁποίου ὑπῆρξαν αἱ συμπλοκαὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Οὕτως ὁ Ἐποικισμὸς, ἐνῷ ἔδει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑγιοῦς ἀγροτικῆς πολιτικῆς νὰ προβῇ κατὰ πρῶτον εἰς τὴν ἐπίταξιν τῶν μεγάλων τσιφλικίων, ἀφοῦ ἐξαντλήσῃ ταῦτα, εἰς τὴν ἐπίταξιν ὁσωνδήποτε μεγάλων ἐκτάσεων, εἰς τὴν ἐκχέρσωσιν τοιούτων, ὅπου ὑπάρχουσιν, εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν τὴν συστηματικὴν διὰ συνεργείων, τί ἔπραξεν; Ὑπῆρξε ταχύτατος εἰς τὸ νὰ καταλάβῃ μικροϊδιοκτησίας ἢ μᾶλλον γεωργικοὺς κλήρους τῶν ἐγκατοίκων, ἀπαραιτήτους εἰς αὐτοὺς ἐν πάσῃ περιπτώσει, βραδύτατος δὲ εἰς τὸ νὰ καταλάβῃ μεγάλας ἐκτάσεις καλλιεργουμένας εἴτε ὑπὸ μεγάλων ἰδιοκτητῶν εἴτε ὑπὸ μεγάλων ἐκμεταλλευτῶν, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι ἀφῆκεν αὐτὰς καὶ ἀνεπάφους.

§259ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἠδύνατο.

§260Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἠδύνατο ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς νὰ τὸ πράξῃ πλήρως. Τὰ παραδείγματα τῆς τοιαύτης τακτικῆς τοῦ Ἐποικισμοῦ εἶναι ἄπειρα, δὲν θέλω δὲ νὰ ἀναφέρω περιπτώσεις καὶ παραδείγματα τοιαύτης τακτικῆς τοῦ Ἐποικισμοῦ διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι ἀγροτικὴ πολιτικὴ αὕτη ἐνέχουσα συνείδησιν, ἐνέχουσα καὶ στοιχεῖα ὑγιοῦς λαϊκῆς ἀγροτικῆς κατευθύνσεως νὰ μὴ τολμῶμεν νὰ θυσιάσωμεν τὸν πλουτισμὸν ὀλίγων ἀτόμων διὰ τὸ συμφέρον ἑνὸς οἱουδήποτε προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ, νὰ τολμῶμεν ὅμως νὰ ἀποστερῶμεν τοῦ ἀπαραιτήτου γεωργικοῦ κλήρου πτωχὰς οἰκογενείας καὶ νὰ φέρωμεν οὕτως αὐτὰς εἰς συμπλοκὴν ἀδελφοκτόνον καὶ ἀντεθνικήν; Ὄχι, κύριοι, εἶναι στιγμὴ νὰ διακηρύξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες δὲν στέργομεν εἰς τοιαύτην θυσίαν. Ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες θέλομεν, συγχωνευόμενοι ἐντὸς τοῦ γηγενοῦς ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, νὰ συμβιώσωμεν μετ’ αὐτοῦ ὡς ἀδελφοὶ καὶ σύντροφοι, χωρὶς νὰ στερήσωμεν αὐτοὺς τοῦ ἀπαραιτήτου αὐτῶν γεωργικοῦ κλήρου. Τὸν γεωργικόν μας κλῆρον θέλομεν νὰ λάβωμεν εἰς βάρος τῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν, εἰς βάρος τῶν ἐκμεταλλευτῶν, οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ εἶναι γεωργοί, κατακρατοῦσι τὴν γῆν. Ὥστε ὁ Ἐποικισμὸς ἐν τῇ ἀγροτικῇ ἐγκαταστάσει ἠκολούθησε τακτικὴν ἀτάσθαλον, τῆς ὁποίας αἱ θλιβεραὶ συνέπειαι εἶναι αἱ συμπλοκαὶ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Ἐπιβάλλεται νὰ διαγράψωμεν λοιπὸν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἓν νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ παρακληθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν Ἐποικισμόν. Καὶ τὸ σύστημα τοῦτο συνίσταται: 1ον Εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων. Εἶναι τελείως ἀντιλαϊκὸν καὶ ἀσύγχρονον νὰ ἐπιτρέπωμεν εἰς ὀλίγους ἰδιοκτήτας νὰ κατακρατῶσι τεραστίας ἐκτάσεις, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἀγρόται ζητοῦν γῆν καὶ ἀδελφοκτονοῦν δι’ ἓν τεμάχιον αὐτῆς. Τοῦτο εἶναι τόσον σύγχρονον ὥστε πᾶσα συζήτησις δὲν δύναται παρὰ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἁπλοῦς βυζαντινισμός. Εἶναι ἀξίωμα παντὸς συγχρόνου Κράτους καὶ πάσης ἀγροτικῆς πολιτικῆς ἡ ἐπίταξις καὶ ἀπαλλοτρίωσις τῶν μεγάλων ἀγροτικῶν ἐκτάσεων. 2ον Εἰς τὴν ἐκχέρσωσιν μεγάλων ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι διὰ πολλοὺς λόγους παρέμειναν ἀκαλλιέργητοι. Ὁ ἀγὼν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων δὲν γίνεται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἕνεκα πραγματικῆς στενότητος γῆς, ἀλλὰ πέριξ τῶν ἀνοιγμένων καὶ ἑτοίμων πρὸς καλλιέργειαν γαιῶν. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τούτου ἐπιβάλλεται ἡ ἐκχέρσωσις τῶν ἀπὸ ἐτῶν ἀκαλλιεργήτων γαιῶν ἰδίως εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκχέρσωσιν αὐτὴν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαφεθῶμεν εἰς τὰ πενιχρὰ μέσα τόσον τῶν ἐντοπίων καλλιεργητῶν, ὅσον καὶ τῶν προσφύγων. Ὑφίσταται ἀνάγκη μέσων μηχανικῶν, τῶν βενζιναρότρων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τόσον εἰς τὴν Μακεδονίαν ὅσον καὶ εἰς τὴν Θράκην ἐγένοντο προσπάθειαι διὰ τὴν ἐπωφελῆ χρῆσιν τῶν βενζιναρότρων. Ἀλλὰ μετὰ βεβαιότητος δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι αἱ σχετικαὶ προσπάθειαι δὲν ἀπέδωκαν τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα, τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν καταλλήλου τεχνικοῦ προσωπικοῦ. 3ον Εἰς τὴν ἐκχέρσωσιν τῶν κατακλυζομένων ὑπὸ τοῦ ὕδατος καὶ τῶν πλημμυρῶν ἐκτάσεων διὰ μικρῶν καὶ μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων. Εὐτυχῶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐμπνέεται ἀπὸ εὐρύτατον πρόγραμμα ἐκτελέσεως τοιούτων ἔργων. Οὐδὲν ἄλλο ἔργον διὰ μίαν Κυβέρνησιν θὰ ἦτο τόσον μέγα, τόσον τεράστιον εἰς ἀποτελέσματα γόνιμα ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικήν, πλουτοπαραγωγικῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς ὅσον ἡ ἐκτέλεσις μικρῶν καὶ μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων. Θὰ ἔλυε τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐν τῷ συνόλῳ του, θὰ ἔλυε τὸ πρόβλημα τῆς σιταρκείας καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου καὶ θὰ ἐνεφάνιζε μίαν πραγματικὴν ἀναδημιουργίαν καὶ ἀνακαίνισιν τῆς κρατικῆς ζωῆς. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν. Τολμήσατε νὰ προβῆτε εἰς συμβάσεις μὲ μεγάλας ἑταιρείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἀποτελεσματικὴ ἐνέργειά σας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὄχι μόνον θὰ ἐσημείωνε ἕνα σταθμὸν ὑπέροχον, φωτεινὸν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐδημιούργει νέους εὐρυτάτους καὶ εὐοιώνους ὁρίζοντας διὰ τὸ μέλλον αὐτῆς ταύτης τῆς φυλῆς.

§261Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις στερεῖται τόλμης εἰς αὐτά;

§262Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἁπλούστατα θὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶναι ζήτημα διαπραγματεύσεων συντόνων, ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς δυνατοὺς καλυτέρους ὅρους. Εὐκολώτερον εἶναι τὴν πρώτην σύμβασιν τὴν ὁποίαν μοὶ φέρουν νὰ τὴν ὑπογράψω, ἀλλ’ ἀναλύει τις τὰς λεπτομερείας χάριν τῶν μεγάλων σκοπῶν καὶ προβαίνει εἰς διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι βελτιώνουσι τοὺς ὅρους χωρὶς νὰ ματαιώνωσι τὴν ἐκτέλεσιν. Κακὴ ὑπηρεσία εἶναι νὰ ἐπιδιώκῃ τις συγχρόνως, ἐνῷ εὑρίσκομαι περὶ τὸ πέρας διαπραγματεύσεως μὲ μίαν ἐπιχείρησιν, νὰ ἐπιδιώκῃ ἄλλην τινὰ παραλλήλως, ὁπότε εἶναι λίαν ἐνδεχόμενον νὰ χάσῃ τὴν πρώτην καὶ νὰ ἀπομένῃ μὲ τὴν δευτέραν καὶ ἴσως περὶ τὸ πέρας τῆς δευτέρας νὰ ἐμφανισθῇ τρίτη ἐπιχείρησις, ἀπελπίζεται καὶ ἡ δευτέρα καὶ οὕτω καθεξῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἠκολουθεῖτο ἄλλοτε καὶ ἀδιακόπως ἐγένοντο συζητήσεις καὶ δὲν κατελήγομεν εἰς συμπέρασμα. Διὰ τοῦτο τὸ νὰ διεξάγῃ τις συντόνους συζητήσεις, ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ βελτίωσιν λογικὴν τῶν ὅρων, νομίζω ὅτι εἶναι στοιχειῶδες καθῆκον, καὶ σεῖς θὰ τὸ παραδέχεσθε.

§264Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι τονίζομεν ὅλοι τὴν ἀνάγκην ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ μέχρι σήμερον δὲν ἔχομεν οὔτε πιθανότητα συνάψεως συμβάσεως τοιαύτης.

§265Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Χρειάζονται χρήματα πολλά. Μέχρι τοῦδε ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν, διότι ἐνομίζομεν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ γίνωσι δι’ ἐγχωρίων πόρων. Τὸ πρᾶγμα ὅμως δὲν εἶναι δυνατόν. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι μεγάλα ἔργα δὲν δύναται νὰ κάμῃ ἡ Ἑλλάς, ἂν δὲν προσφύγῃ εἰς ξένα κεφάλαια καὶ ξένας ἐπιχειρήσεις.

§266ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί διαρκῶς εἰς ξένα κεφάλαια;

§267Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν προσέρχονται τὰ ἐγχώρια. Ἂν κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναλογισθῆτε τοὺς φίλους καὶ τοὺς γνωρίμους σας, οἱ ὁποῖοι συμπίπτει νὰ ἔχωσιν ἑκατομμύρια τινά, σᾶς βεβαιῶ ὅτι συγχρόνως θὰ σᾶς ἔλθῃ ἡ ἀνάμνησις τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦσι δι’ ἐπιχειρήσεων κερδοσκοπικῶν ἢ δι’ ἐκτοκισμοῦ νὰ ἔχωσιν ἓν κέρδος. Κατὰ κανόνα οἱ Ἕλληνες δὲν ἀπέκτησαν ἀκόμη τὴν λεγομένην ἀγωγήν, τὴν ἀνατροφὴν περὶ τὴν τοποθέτησιν τῶν κεφαλαίων των εἰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ δίδωσιν ἓν πάγιον εἰσόδημα. Ἢ θὰ πρέπει λοιπὸν νὰ περιμένωμεν ἐπὶ σειρὰν δεκάδων ἐτῶν μέχρις ὅτου ἀποκτήσουν τὴν ἀγωγὴν τοῦ τοποθετεῖν τὰ κεφάλαια ἢ θὰ πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς ξένα κεφάλαια, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ συνδυασθῶσι καὶ ἐγχώρια. Θέλετε παραδείγματα; Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ὅταν μᾶς ἐπεβλήθη νὰ συμμετάσχῃ τὸ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον κατὰ 2½ ἑκατομμύρια λίρας, ἐθεωρήθη τὸ πρᾶγμα ὡς παράτολμον. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω καὶ τότε τὰς τύχας τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ τὸ δεχθῶ, διότι ἤμην ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θὰ εὑρίσκοντο Ἕλληνες κεφαλαιοῦχοι νὰ καλύψωσι τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἡγόμην δὲ ἐκ τῆς ἑξῆς ἰδέας· ἅμα ἔβλεπον τὰ Ἑλληνικὰ κεφάλαια ὅτι τοποθετοῦνται εἰς τὸ δάνειον τὸ προσφυγικὸν ξένα κεφάλαια, θὰ ἀπέκτων εἰς τὰ τυφλὰ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ θὰ ἔσπευδον καὶ αὐτά. Καὶ δὲν διεψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες μου, διότι τὸ Ἑλληνικὸν τμῆμα ἐκαλύφθη σχεδὸν ἑξάκις. Συμπέρασμα πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰς ξένας ἐπιχειρήσεις καὶ τὰ ξένα κεφάλαια καὶ τότε νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἕνα μέρος τοῦ χρήματος τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ ἵνα γίνωσι τὰ ἔργα θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν ἐν Ἑλλάδι.

§268Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη.

§269Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀγωγή, δὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη. Τὸ ἓν συνδέεται μὲ τὸ ἄλλο.

§270Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ Ἀναγκαστικὸν δάνειον δὲν ἔπρεπε νὰ διδάξῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Ὅταν εἶχε τόσας ἐγγυήσεις, ἔφθασεν εἰς τὰς 100 δραχμάς.

§271Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔπρεπεν, ἀλὰ δὲν τὸ ἐδίδαξε.

§272Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ὑπάρχουν μέρη ὅπου δὲν ὑπάρχουν οὔτε τσιφλίκια πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν οὔτε μεγάλαι ἐκτάσεις, εὑρίσκονται δὲ ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ προσφυγικοῦ κλήρου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ προλαμβάνωνται αἱ συγκρούσεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἐξοικονομουμένων τῶν πραγμάτων ἐκ τῶν ἐνόντων; Τὸ μόνον μέσον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφύγωμεν τὰς συγκρούσεις εἶναι ἡ ἀποστολὴ καὶ ὁ καταρτισμὸς ἐποικιστικῶν συνεργείων. Δυστυχῶς ἡ διανομὴ τῆς γῆς ἔχει ἀφεθῆ σήμερον εἰς τοὺς ἐπιστάτας Ἐποικισμοῦ, εἰς τοὺς προέδρους τῶν κοινοτήτων. Εἶναι γνωστὸν ποίαν σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ διανομὴ οὕτω γινομένη. Δὲν γίνεται ἀποδεκτὴ οὔτε ἐκ μέρους τῶν ἐντοπίων οὔτε ἐκ μέρους τῶν προσφύγων. Ἡ διανομὴ διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος εἰς τὴν ψυχὴν τῶν γεωργῶν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀπὸ ἐποικιστικὰ συνεργεῖα, ὁπότε θὰ ἔχῃ τὰς ἑξῆς ἀρετάς· ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ διαπιστώνῃ τὴν τυχὸν ἀνεπάρκειαν ἢ ἀνισότητα τοῦ γεωργικοῦ κλήρου καὶ θὰ προσπαθῇ νὰ ἐξασφαλίζῃ ἐκ τῶν ἐχόντων τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ ἰσότητα αὐτοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ δημιουργῇ εἰς τὴν ψυχὴν τῶν γεωργῶν τὸ αἴσθημα τῆς μονιμότητος καὶ ὁριστικότητος, τοῦθ’ ὅπερ ἀπὸ ἀπόψεως γεωργικῆς εἶναι σπουδαιότατον, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ γεωργὸς διὰ νὰ ἀφοσιωθῇ μετὰ στοργῆς εἰς τὴν γῆν τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι εἶναι ὁπωσδήποτε ἰδιοκτησία του, ἰδική του, μόνον δὲ ἐφόσον τὴν γῆν ταύτην δίδουν τὰ συνεργεῖα τὰ ἐπίσημα τοῦ Κράτους θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ ἐντοπίου καὶ τοῦ πρόσφυγος καλλιεργητοῦ τὸ αἴσθημα τῆς μονιμότητος καὶ σταθερότητος ταύτης. Ὥστε διὰ τῶν ἐποικιστικῶν συνεργείων θὰ ἐξασφαλίσωμεν τρία σπουδαῖα προσόντα τοῦ γεωργικοῦ κλήρου, τὴν ὁπωσδήποτε ἐπάρκειαν καὶ ἰσότητα αὐτοῦ, καὶ τὴν εὐστάθειαν καὶ μονιμότητα αὐτοῦ, διὰ τῆς προσκτήσεως δὲ αὐτῶν τῶν ἀρετῶν εἰς τὸν γεωργικὸν κλῆρον εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι προλαμβάνομεν τὰς συγκρούσεις, ὄχι μόνον τὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἀλλὰ καὶ τὰς μεταξὺ προσφύγων, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, ὡς ἐκ τῆς ἀνισότητος τοῦ γεωργικοῦ κλήρου. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, τὰ μέσα τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ προτείνω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Περὶ τῆς στεγάσεως ἔχω ἤδη πραγματευθῆ. Ἐπειδὴ ἡ ἀστικὴ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ παρὰ μόνον διὰ τῆς παροχῆς χρηματικῆς ἐνισχύσεως εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἥτις δύναται νὰ γίνῃ ἢ δι’ ἐπαγγελματικῶν δανείων ἢ διὰ προκαταβολῶν, διὰ τοῦτο συνιστῶ δύο τινά· ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως συνάψῃ νέαν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν χορήγησιν ἐπαγγελματικῶν δανείων εἰς τοὺς πρόσφυγας αὐτούς, ὁρμωμένη ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε διατεθέντα ἐπαγγελματικὰ δάνεια ἀπέφερον πολλαπλασίους τοὺς καρποὺς αὐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου νὰ θέση τάχιστα εἰς ἐφαρμογὴν τὰ δύο νομοθετικὰ μέτρα διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἤτοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ ψήφισμα περὶ ἐκτιμήσεως τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν ὑπὸ τῶν προσφύγων περιουσιῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων. Φρονῶ ὅτι ἡ μέριμνα τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλην κατεύθυνσιν εἰμὴ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχει ἤδη λάβει καὶ ἡ ὁποία ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν χορήγησιν εἰς αὐτοὺς τῆς ἀποζημιώσεως ἧς δικαιοῦνται. Ἄν ταῦτα γίνωσιν, ἂν ἐπιδιωχθῇ ἡ συστηματικὴ ἐφαρμογὴ αὐτῶν, φρονῶ ὅτι ἡ προσφυγικὴ ἀποκατάστασις θὰ προχωρήσῃ κατὰ πολύ. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀπέδειξεν ἤδη διὰ τῶν μέχρι τοῦδε ἐνεργειῶν της ὅτι ἐννοεῖ βαθύτατα τὴν σημασίαν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ διαπνέεται ἀπὸ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἀποκαθιστάμενος, θὰ ἀποβῇ ὄχι μόνον ἡ ἀσάλευτος βάσις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ ὁ φορεὺς τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἰσορροπίας τῆς Χώρας καὶ ὁ δημιουργὸς ἑνὸς συμπαγοῦς καὶ ἀκαταβλήτου ἐθνικοῦ ὀργανισμοῦ, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, λέγω, ἐναπόκειται νὰ πράξῃ κατὰ τρόπον γοργὸν καὶ σύντονον τὸ καθῆκόν της. (Χειροκροτήματα).

§273Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐπανειλημμένως λέγεται ὅτι, διὰ νὰ ἐκδώσῃ ὁ ἰδιαίτερος ὀργανισμὸς ὁμολογίας, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ ἀντίκρυσμα ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων. Ἄν εἶχεν αὐτὸ τὸ ἀντίκρυσμα, θὰ εἶχε μετρητὰ καὶ δὲν θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας.

§274Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐφόσον ἔχομεν ἀντίκρυσμα εἰς κτήματα καὶ τὰ δίδομεν εῆς τὴν Τράπεζαν, ἡ Τράπεζα ὀφείλει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δώσῃ χρήματα.

§275Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Αἱ ὁμολογίαι διπλασιάζουν τὸ χρηματικὸν κεφάλαιον μιᾶς Τραπέζης. Ἄν μία Τράπεζα ἔχῃ χρηματικὸν κεφάλαιον 500 ἑκατομμυρίων καὶ ἐκδώσει ὁμολογίας ἑτέρων 500 ἑκατομμυρίων, ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἀποκτᾷ κεφάλαιον ἑνὸς δισεκατομμυρίου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὸν κομιστὴν νὰ καταβάλλῃ τὸ ποσόν.

§276Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας. Εἴπετε ὅτι ἡ Τράπεζα διὰ νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας πρέπει νὰ ἔχῃ ἀντίκρυσμα. Αὐτὸ τί σημαίνει; Τὸ ἀντίκρυσμα εἶναι τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα. Ἄλλο ζήτημα ἂν αἱ ὁμολογίαι τῆς Τραπέζης δὲν θὰ εἶχον τὴν πίστιν ἣν θὰ εἶχεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Αὐτὸς εἶναι ὁ σοβαρὸς λόγος τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ εἶχε μετρητά, δὲν θὰ εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας.

§277Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν ἀνέπτυξα ἐπανειλημμένως· τὸν ἐδέχθητε ἐπὶ τέλους;

§278Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τὸ ἔκαμα διὰ νὰ βοηθήσω τὴν ἄποψίν σας.

§279Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς, ὅτι πᾶς ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος ἐκδίδει ὁμολογίας πρέπει νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ τὰς ὁμολογίας αὐτὰς εἰς τὸν φέροντα εἰς οἱανδήποτε στιγμήν; Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Προσφυγικὴ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας, ἂν δὲν εἶχεν ἓν χρηματικὸν ποσόν; Ἀκριβῶς ὁ ὀργανισμὸς τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης προβλέπει τὴν σύναψιν δανείου 1,500,000,000 δραχμῶν.

§280Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος λέγει τὸ ἑξῆς: Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει 500 ἑκατομμύρια δραχμῶν· ἂν ἐκδώσῃ ὁμολογίας 500 ἑκατομμυρίων, πλησίον εἰς τὰ 500 αὐτὰ ἑκατομμύρια θὰ ἔχῃ νὰ διαθέσῃ καὶ τὰ 500 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν ἐκ τῶν ὁμολογιῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ τὰ ἔχῃ αὐτὰ τὰ χρήματα τὰ προκύψοντα ἐκ τῶν ὁμολογιῶν, σημαίνει ὅτι θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τοποθετήσῃ τὰς ὁμολογίας εἰς τὸ κοινόν, ἤγουν νὰ κάμῃ τὸ κοινὸν νὰ ἀγοράζῃ τὰς ὁμολογίας καὶ νὰ δηλώσῃ τὰ κτήματά του. Διὰ νὰ γίνῃ ὅμως αὐτό, πρέπει νὰ εἶναι ἕνας ὀργανισμὸς πίστεως.

§281Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μόνον χαρτονόμισμα ἐξοφλεῖται ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει καὶ ὄχι ὁμολογίαι.

§282Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Οὕτω θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ χορηγηθῇ ἡ προκαταβολὴ εἰς τοὺς πρόσφυγας διὰ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν ἐξέλιξιν. Κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπραγματοποίησε τὸ προσφυγικὸν δάνειον, ἡ ὁποία ἐπραγματοποίησε τοὺς δύο νόμους τοὺς βασικοὺς διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἤτοι τὸ ψήφισμα περὶ ἐξακριβώσεως τῶν περιουσιῶν καὶ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπραγματοποίησε τὴν τροποποίησιν τοῦ συμφώνου μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ κατήργησε τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ὡς αὐτόνομον, φρονῶ ὅτι αὐτὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δύναται κάλλιστα νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ὅπως διέγραψα αὐτὴν προηγουμένως, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν πράξεών της ἀπέδειξεν ὅτι ἐννοεῖ βαθύτατα τὴν σημασίαν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, ὅτι ἐννοεῖ βαθύτατα ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἀποκαθιστάμενος, θὰ ἀποβῇ ὄχι μόνον ἡ ἀσάλευτος βάσις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ ὁ φορεὺς τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ εὐρωστίας τοῦ Τόπου καὶ ὁ δημιουργὸς ἑνὸς ἐθνικοῦ ὀργανισμοῦ παγίου, συμπαγοῦς καὶ ἀκαταβλήτου. (Χειροκροτήματα).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§284Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν εἶναι μέγα, συνεκλόνισε δὲ ὄχι μόνον τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον, ὄχι μόνον τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, εἶναι οὕτως εἰπεῖν ζήτημα τὸ ὁποῖον διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι πρωτοφανές, λόγῳ τῆς ἀξιοθαυμάστου ἀντοχῆς, ἵνα ἀπορροφήσῃ καὶ ἐξοικονομήσῃ μία μικρὰ Χώρα τοσούτους εἰς ἀριθμὸν καὶ δυστυχίαν ἀδελφούς. Καταπεπονημένη ἡ Συνέλευσις εἰς τοιαύτην ὥραν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ παρακολουθήσῃ, οὕτως ὥστε νὰ ἀναπτύξω ἐκτενῶς τὰ ζητήματα. Ἡ ψυχή μου, κύριοι, πρέπει νὰ πιστεύσητε ὅτι ἐσπαράχθη διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Πολὺ ὀρθῶς ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι συμπάσχομεν πάντες καὶ ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα κομματικόν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἐθνικόν. Μετὰ λύπης μου δὲ καὶ φρίκης εἶδον ὅτι διάφοροι ὁμάδες θέλουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὸ ζήτημα αὐτό. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἄλλην σκέψιν παρὰ πῶς νὰ γίνουν Ὑπουργοὶ ἐνόμισαν εὔθετον τὴν περίστασιν αὐτὴν καὶ ἐζήτησαν νὰ κάμουν πράγματα ἅτινα δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ μὲ τὸν ἀνδρικὸν χαρακτῆρα. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἀερολόγος, κύριοι. Καὶ εἴδομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὸ θέαμα νὰ γράφουν ὅτι ἡ Α καὶ ἡ Β ὁμὰς συμπράττουν εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν πέσῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ποία Κυβέρνησις θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ προαγάγῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ τὰ ἄλλα ἐκκρεμῆ ζητήματα; Μετὰ τὰ γεγονότα αὐτὰ κρίνω καλὸν νὰ σᾶς εἴπω δι’ ὀλίγων, νὰ ἐκφράσω τὸν πόνον μου, τὴν θλῖψίν μου τὴν μεγάλην. Τὸ μόνον ποὺ μᾶς ὑπολείπεται ἤδη νὰ κάμωμεν εἶναι μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εἰσηγητὴς ὅλων τῶν ζητημάτων αὐτῶν καὶ νὰ καθορίσῃ ὅλα τὰ συναφῆ ζητήματα. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου νὰ λέγεται ποῦ θὰ εὕρωμεν τὰ Ἑλληνικὰ κεφάλαια. Κύριοι, συνεταιρισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα σήμερον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἂν δύο συνεταιρισθοῦν ἐπί τινα χρόνια καὶ βαίνει ἡ ἐργασία των καλῶς, δὲν θὰ περάσῃ πολὺς καιρὸς καὶ ὁ εἷς θὰ ὑποβλέπῃ τὸν ἄλλον καὶ θὰ καταστρέψουν τοιουτοτρόπως τὸν συνεταιρισμόν, τὴν ἐπιχείρησιν. Καὶ δι’ αὐτὸ ποτὲ τὰ Ἑλληνικὰ κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ συνδράμουν τινά, νὰ προκόψουν, ἐνῷ οἱ ξένοι ἔχουν χαρακτῆρα ἰδιαίτερον καὶ δύνανται νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰ ζητήματα αὐτά. Οἱ Ἕλληνες δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμοι ἴσως ἐξ ἰδιοσυγκρασίας δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἔλθουν τὰ ξένα κεφάλαια διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς καλύτερα ἀποτελέσματα. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, λέγω καὶ τώρα ὅτι τόσον ἡ Συνέλευσις ὅσον καὶ οἱ διανοούμενοι Ἕλληνες δὲν εἶναι ὀλίγοι, ἀλλὰ μᾶς λείπει ἕνα πρᾶγμα, ἡ συνεννόησις. Δὲν συνεννοούμεθα καὶ δι’ αὐτό, κύριοι, ἀποτυγχάνομεν. Ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου εἶναι νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ διάφορα πρόσωπα διὰ νὰ καταγγέλλει τὰς παρεκτροπάς, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀνακοινοῦνται καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ παραπέμπωνται οἱ δράσται αὐτῶν εἰς δίκην. Ὅταν ἡ Δικαιοσύνη δρᾷ, ὅλα θὰ διορθωθοῦν, ἐνῷ τώρα ἡμεῖς ἐρχόμεθα καὶ ἐπιρρίπτομεν ὁ ἕνας ἐπὶ τοῦ ἄλλου μομφὰς καὶ ὁ σκοπός μας εἶναι νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ εἴπω.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§286Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριοι, οὐδέποτε ἐνεγράφην διὰ νὰ ὁμιλήσω καὶ κατὰ τὰς ὀλίγας περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἀπησχόλησα τὴν Συνέλευσιν, δὲν τὴν ἀπησχόλησα ἄνευ σοβαροῦ λόγου. Ἐνεγράφην δὲ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος διὰ σοβαροὺς λόγους, διότι ἐπὶ τέλους καὶ ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω ἱκανὸν ἀριθμὸν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονοῦνται, καθόσον δὲν ἠσχολήθη κανεὶς μὲ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα τοὺς ἐνδιαφέρουν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐνεγράφην, διὰ νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν μερικὰ ζητήματα, ἐφιστῶν ἐπ’ αὐτῶν καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναντιρρήτως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα κομματικόν, εἶναι ζήτημα Ἑλληνικὸν καὶ ἡ μέχρι τοῦδε διαρρύθμισις αὐτοῦ δὲν εἶναι βεβαίως ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλὰ εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀμφιβάλλω, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἄλλο Κράτος, ὡς τὸ Ἑλληνικόν, νὰ δεχθῇ τὴν λαίλαπα αὐτὴν τῆς εἰσροῆς ὁμοεθνῶν ἀνθρώπων ἴσων πρὸς τὸ ⅓ τοῦ πληθυσμοῦ του καὶ νὰ κατορθώσῃ ἐν βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξε, ἐνισχυόμενον καὶ ἀπὸ τὴν κρατικὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ σχετλιάζωμεν διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Παρουσιάσθησαν σοβαρὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ λυθῶσι καὶ διὰ τῆς συζητήσεως τῆς ὄχι φιλολογικῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν πραγμάτων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθοῦν πολλά. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς θὰ ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ βραχύτατα τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῶν ἑξῆς ζητημάτων: Ἐν Πάτραις ὑπάρχουν περὶ τοὺς 10 χιλιάδες ἀστοὶ πρόσφυγες, ἀπεφασίσθη δὲ ἡ στέγασις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὅλην τὴν τριετίαν διῆλθον εἰς τὰς ἀποθήκας, εἰς τὰ σχολεῖα καὶ εἰς τὸ ἐγκαταλειφθὲν ἀεροδρόμιον, ἐν Πάτραις. Ἀνηγέρθησαν οἰκήματα διὰ 700 μόνον οἰκογενείας, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἐπερατώθησαν ἀκόμη, καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ἐγκατασταθῶσι τινὲς τῶν προσφύγων εἰς τὰ ἀνεγερθέντα οἰκήματα. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον λόγῳ τῶν διαμαρτυριῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγερθῶσι καὶ λόγῳ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις, διότι θὰ ἀπομείνουν 7–8 χιλιάδες ἀνθρώπων ἀνεγκατάστατοι. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἰς βοήθειαν τοῦ ταμείου περιθάλψεως προσφύγων ἐν Πάτραις, ἀπολλοτριῶνον καὶ ἄλλο γήπεδον διὰ νὰ ἀρχίσῃ συντόμως ἡ ἀνέγερσις καὶ τῶν ἄλλων οἰκίσκων. Ἐξ ἄλλου ἔχω τὴν πληροφορίαν, ἂν τὸ Ὑπουργεῖον προβῇ εἰς τὴν ἐπίταξιν τοῦ γηπέδου τούτου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀνέγερσις, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα τὰ χρηματικὰ μέσα εἰς τὸ ταμεῖον ὄχι μὲ τὸ σταγονόμετρον, ἀλλὰ συντόμως καὶ συνεχῶς, θὰ εἶναι δυνατὸν ἐν μηνὶ Ὀκτωβρίῳ ὅλοι οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες οἱ παραμένοντες εἰς τὰς Πάτρας νὰ ἔχωσι στεγασθῆ καὶ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διέλθουν τὸν χειμῶνα ὡς ἄνθρωποι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν συντόμως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπίταξιν τοῦ γηπέδου τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὴν ἀνέγερσιν καὶ τοῦ τρίτου συνοικισμοῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πρόσφυγες οἱ ἐν Πάτραις διαμένοντες νὰ διέλθωσι καὶ τρίτον χειμῶνα εἰς τὸ ἀεροδρόμιον. Ἐπίσης θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ὁ Πρόεδρος θὰ ἔλαβεν ἤδη τὸ ψήφισμα τοῦ Μικρασιατικοῦ Συνδέσμου ἐν Πάτραις καὶ σχετικὸν ὑπόμνημα, θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω, λέγω, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπεμβῇ διὰ τὴν διάκρισιν ἡ ὁποία γίνεται διὰ τοὺς ἐν Πάτραις διαμένοντας πρόσφυγας. Οἱ ἐν Πάτραις πρόσφυγες ἔχουν παραμείνει ἄνευ ἐπιδόματος ἐπὶ μακρὰν σειρὰν μηνῶν, κατὰ περίεργον ἐξαίρεσιν ἀπὸ τοὺς ἄλλους πρόσφυγας ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν λάβει ἐπίδομα. Ἴσως τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν Νομάρχην, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδίστασε ἐν δημοσιογραφικῇ συνεντεύξει νὰ εἴπῃ σχετικῶς ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐν Πάτραις εἶναι τελείως ἀποκατεστημένοι καὶ ὅτι δὲν χρειάζονται τίποτε, ἐνῷ τοῦτο ἀντίκειται πρὸς τὰ πράγματα. Ἐνῷ λοιπὸν οἱ πρόσφυγες οἱ παραμένοντες εἰς ἄλλας περιφερείας καὶ ἐπιδόματα λαμβάνουσι καὶ ἄλλων περιθάλψεων τυγχάνουσιν, οἱ ἐν Πάτραις εἶναι ἐγκαταλελειμμένοι καὶ ἔχουν νὰ λάβουν ἐπιδόματα ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1923.

§287Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι μοναδικὸν φαινόμενον.

§288Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ πληροφορεῖ ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι δὲν ἦτο γνώμη τοῦ Νομάρχου, ἀλλὰ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, σταλέντος ἐκ τοῦ κέντρου πρὸς ἐπιθεώρησιν. Γνωρίζετε δὲ ὅτι τὰ ἐπιδόματα πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἔχουν ἐν τῷ συνόλῳ των καταργηθῆ καὶ ἀπέμειναν μόνον εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα λόγῳ γήρατος, νεαρᾶς ἡλικίας ἢ καχεξίας χρειάζονται ἰδιαιτέραν τινὰ συνδρομήν. Γνωρίζετε ὅτι ἀνηγέρθησαν ἐν Πάτραις περὶ τοὺς 400 οἰκίσκους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐν τῷ τελειοῦσθαι. Θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐγώ, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀνεγερθοῦν οἰκίσκοι εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὅσοι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων. Βεβαίως θὰ ἀπαιτεῖται κάποιο χρονικὸν διάστημα, ἀλλὰ πρὸ παντός, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαιτοῦνται 500 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη διατεθειμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Θὰ χρειασθῇ δὲ ἴσως τὸ διπλάσιον ποσὸν ἀκόμη διὰ τὴν γεωργικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὑπολοίπων οἰκογενειῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν.

§289Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἔχουν ἀνεγερθῇ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, 700 κατοικίαι, ἀλλὰ εἰς αὐτὰς δὲν δύνανται νὰ ἐγκατασταθοῦν πρόσφυγες, διότι δὲν ἐτακτοποιήθη τὸ ζήτημα τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων καὶ τῆς ἀποχετεύσεώς των. Ἐξ ἄλλου αἱ ἐργασίαι αἱ ἀφορῶσαι τὰ ζητήματα ταῦτα ἔχουν σταματήσει, διότι τὸ ταμεῖον περιθάλψεως προσφύγων ἐν Πάτραις δὲν λαμβάνει ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν οὔτε ὀβολόν.

§290Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὁ μεταβὰς εἰς Πάτρας ἐπιθεωρητὴς κ. Παπαδάκης ἐγνωμοδότησεν ὅτι εἶναι αὐτάρκεις οἱ πρόσφυγες καὶ δι’ αὐτὸ περιεκόπησαν τὰ ἐπιδόματα.

§291Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ κ. Παπαδάκη.

§292Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρξεν ἐποχή τις, κατὰ τὴν ὁποίαν εἴχομεν περιέλθει καὶ εἰς ταμειακὰς κρίσεις. Εὔκολον εἶναι νὰ παίρνῃ μία Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, θὰ ἔλθῃ ὅμως καὶ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν μία Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ καὶ πρὸ ἀδυναμίας τῆς Τραπέζης.

§293Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐπίσης δὲν ἐχορηγήθησαν εἰς τοὺς ἐν Πάτραις πρόσφυγας τὰ ἐπαγγελματικὰ δάνεια τὰ προβλεπόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου 3142. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δείξῃ πρὸς αὐτοὺς τὴν αὐτὴν στοργήν, τὴν ὁποίαν δεικνύει διὰ τοὺς πρόσφυγας ἄλλων μερῶν. Διὰ μικρᾶς δραστηριότητος τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως δύναται νὰ λυθῇ τὸ περίμαχον ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ οἰκοπέδου, διότι ἅμα ὡς ἀρχίσῃ νὰ ἀνεγείρεται ὁ τρίτος συνοικισμός, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων· διότι, ἂν δὲν ἀρχίσῃ, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ σκηνῶν τῶν ἐν Πάτραις προσφύγων καὶ ἀδυναμίας τῶν ἐν Πάτραις Ἀρχῶν, ὅπως ἐγκαταστήσουν αὐτούς, 10.000 τὸν ἀριθμόν, εἰς τοὺς 700 οἰκίσκους.

§294Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δοθέντος, κ. Πρόεδρε, ὅτι αὔριον θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, κρίνω καλὸν νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν ἀκόμη 20 νὰ ὁμιλήσουν. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν δέχεται νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§296ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη σήμερον τὴν 5.30′ μ. μ. (Ὥρα 2 π.μ.)