1925.05.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 189

Σάββατον 23 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5,20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ δώσω σημείωσιν εἰς τὸν πρακτικογράφον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐδιορθώθησαν. Μετὰ λύπης ἀναγγέλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐστερήθημεν καὶ ἑτέρου συναδέλφου, τοῦ πληρεξουσίου Γορτυνίας Ἀθ. Παπαχριστοπούλου. Διατελέσας οὗτος ἐπὶ μακρὸν οἰκονομικὸς ὑπάλληλος, ἀπεστάλη τὸ πρῶτον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην, ὅπου διεκρίθη διὰ τὴν φιλεργίαν του καὶ διὰ τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του. Λίαν δὲ προσηνὴς πάντοτε ἐφείλκυσε τὴν ἀγάπην ὅλων τῶν συναδέλφων. Νομίζω ὅτι πρὸς ἔνδειξιν πένθους πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν ἐπί τινα λεπτά.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὰ αἰσθήματά μας συμμερίζεται ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία θέλει διατηρήσει τὴν μνήμην ἀγαθὴν τοῦ ἐκλιπόντος συναδέλφου. Παρακαλῶ νὰ ἐκφρασθῶσιν εἰς τοὺς οἰκείους του τὰ συλλυπητήρια τῆς Συνελεύσεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ εἰς ἔνδειξιν πένθους.

(Ὥρα 5,50′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 6 μ.μ.)

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Ἐλαιουργικὸς Συνεταιρισμὸς Βόλου παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νέου ὀργανισμοῦ Ταμείου Ἐλαίας. — Τὸ Αʹ Παμπροσφυγικὸν Συνέδριον δικαιούχων ἀνταλλαξίμων παρακαλεῖ ὅπως ἡ σύμβασις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ διαχειρίσεως τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. — Τὰ ἐπαγγελματικὰ Σωματεῖα Ἀγρινίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην σύμπηξιν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Μεσολογίου μετὰ τοῦ ταμείου ἐξυγιάνσεως τῆς πόλεως. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Παμμικρασιατικοῦ Συνδέσμου Πατρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἀνακριβεῖς δηλώσεις τοῦ νομάρχου περὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖ προσφύγων. — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Κερασόβου παρακαλεῖ ὅπως μὴ καταργηθῇ ὁ νόμος «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ὁ ἐφημεριακὸς Κλῆρος Λαγκαδᾶ αἰτεῖται τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐνοριακοῦ νόμου. — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Ἴσαρι αἰτεῖται τὴν κατάργησιν τοῦ «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας νόμου». — Ὁ Νικόλαος Παπαδάκης, τέως ὁπλαρχηγὸς καὶ ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγός, αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. — Τὸ Συνδικάτον καπνεργατῶν «Ἄμυνα» αἰτεῖται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ ἀντικανονικοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπεξεργασίας καπνῶν». — Οἱ Ὑπουργοὶ κ.κ. Κ. Σπυρίδης, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ Γ. Μαρῆς, τῆς Γεωργίας, ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας. — Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ὑγείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Πανελληνίου Ὀδοντοϊατρικοῦ Συλλόγου». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμου: 1) «Περὶ ἀπολύσεως τῶν ἐκ ξένων στρατῶν προσερχομένων ἀξιωματικῶν καὶ καταταγέντων ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ ὡς ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἀπονομῆς εἰς αὐτοὺς συντάξεων». 2) «Περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Σολδᾶτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως φορολογικῶν νόμων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ν. Ξηρός, Θ. Παπαϊωάννου, Ι. Τσιγκόγλου, Α. Γαρουφαλιᾶς, Π. Ἀλεξανδρῆς, Ι. Κούνδουρος, Σ. Τράκας, Γ. Μπούμπουλης καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῶν μεταξὺ τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Μονοπωλίων ἅλατος Δυτικῆς Θράκης ὑφισταμένων ἐκκρεμῶν διαφορῶν». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Κρητικᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§8Σ. ΚΡΗΤΙΚΑΣ. Δὲν θὰ ἀπησχόλουν τὴν Συνέλευσιν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐρωτήματά τινα σχετικὰ μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα καὶ ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας ὡρισμένων περιφερειῶν. Καὶ συγκεκριμένως ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸν διατί αἱ διὰ τὰ προσφυγικὰ οἰκήματα Λέσβου πιστώσεις περιωρίσθησαν μόνον δι’ 600 τοιαῦτα ἐν τῇ πόλει Μυτιλήνης, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῇ περὶ τὰς 50,000 πρόσφυγες, κατὰ τὸ πλεῖστον γυναικόπαιδα καὶ ἐντελῶς ἄποροι καὶ ἐφόσον ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι εἰς ἄλλας περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουσιν ὀλιγώτεροι πρόσφυγες, ἐχορηγήθησαν πιστώσεις μεγαλύτεραι καὶ διὰ περισσότερα οἰκήματα. Ἐπίσης θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν ἂν ἔλαβε γνῶσιν ἀπαντήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἥτις ἠρνήθη νὰ παράσχῃ σχετικὰς πιστώσεις διὰ τὴν οἰκοδόμησιν ἀγροτικῶν συνοικισμῶν καὶ ἐφοδιασμὸν τῶν ἐν τῇ νήσῳ Λέσβῳ προσφυγικῶν ὁμάδων. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δηλαδὴ ἀπήντησεν ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ χορηγήσῃ πιστώσεις, καθόσον ἐκκρεμεῖ τὸ ζήτημα τῆς εἰς αὐτὴν μεταβιβάσεως παρὰ τοῦ Κράτους τῆς κυριότητος τῶν ἐλαιοκτημάτων τῆς νήσου Λέσβου. Ἀπορῶ πῶς ἡ ἀπάντησις αὕτη ἐθεωρήθη ἐπαρκὴς καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς σοβαρὸς ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ στερηθῇ εἷς προσφυγικὸς πληθυσμὸς τῶν εὐεργετημάτων ἑνὸς δανείου, συναφθέντος διὰ τὸ προσφυγικὸν σύνολον. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τυγχάνει ἀβάσιμος, δεδομένου ὅτι δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην αἱ ἀκάλυπτοι μουσουλμανικαὶ γαῖαι τῶν νέων Χωρῶν. Εἰς τὴν νῆσον δὲ Λέσβον ἔχομεν περὶ τὰς 60 χιλιάδας στρέμματα τοιούτων γαιῶν. Καὶ τέλος ἐρωτῶ τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Προνοίας, οἵτινες μετέσχον μιᾶς συσκέψεως μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ ὑπολειπομένου προσφυγικοῦ δανείου, πῶς κατώρθωσαν νὰ λησμονήσουν τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων τῶν εὑρισκομένων εἰς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου. Διὰ τοὺς πρόσφυγας αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 100 χιλιάδας δὲν διετέθη οὔτε μία λίρα. Αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ἐλπίζω, καίτοι ἀργά, θὰ σπεύσῃ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰ κακῶς γενόμενα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§10Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐνώπιον τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀξιοτίμων Ὑπουργῶν τῆς Προνοίας καὶ τῆς Γεωργίας ὑπεβλήθησαν δύο ἐπερωτήσεις, ἡ μὲν διὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐγκατελείφθησαν ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων ἐν Ἑλλάδι, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Εἰς τὰς δύο ταύτας ἐπερωτήσεις δύναται νὰ συνοψισθῇ ὁλόκληρον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ τῶν ἀστῶν προσφύγων. Δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς τὴν ἀνασκόπησιν ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, οἷον ὑπῆρξεν ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως αὐτοῦ, ἀλλὰ θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν παροῦσαν αὐτοῦ κατάστασιν, οἷα διεμορφώθη αὕτη κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ περίοδον. Καθ’ ἣν στιγμήν, κύριοι, διετυμπανίζετο πανταχόθεν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων εὑρίσκετο ἐν τῇ αἰσίᾳ αὐτοῦ λύσει, αἴφνης καὶ ἀποτόμως ἐλέχθη ὅτι ἐξηντλήθη τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Τὸ προσφυγικὸν δάνειον διὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσέφερεν ὅλην τὴν ἰκμάδα αὐτοῦ τὴν οἰκονομικήν, διὰ τὸ ὁποῖον ἔδωσεν ἐχέγγυον τὰς διαφόρους τελωνειακὰς προσόδους τῆς παλαιᾶς καὶ νέας Ἑλλάδος, τὰ πλεονάσματα ἐκ τῶν ὑπεγγύων προσόδων τῶν δανείων μετὰ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιροπῆς, διαφόρους προσόδους τῶν τελωνείων, οἷα εἶναι τῶν Χανίων, Ρεθύμνης, Μυτιλήνης, Σάμου κλπ. καὶ εἰς τὰ ὁποῖα περιπλέον προσετέθη καὶ ἡ παροχὴ ἐκτάσεως 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων γῆς διὰ τὴν ἐπιτυχίαν ἐν τῇ συνάψει τοῦ δανείου τούτου. Ἐν τούτοις μᾶς ἐξαγγέλλεται ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο ἐτελείωσε χωρὶς ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων νὰ γίνῃ. Καὶ ἐφεξῆς οὔτε ἁπλῆ μετακίνησις ἀγροτῶν ἐκ μιᾶς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους εἰς ἄλλην εἶναι δυνατὸν οὔτε θὰ ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ, λόγῳ ἐλλείψεως χρημάτων. Τοιαῦτα τινὰ ἐλέχθησαν εἰς τοὺς θαλάμους αὐτῶν τούτων τῶν Ὑπουργείων. Οὐδεμία δύναται νὰ γίνῃ πλέον ἐγκατάστασις ἢ μετακίνησις, πλὴν τῶν συνηθισμένων ἐκείνων μετακινήσεων αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται κατὰ τῶν προσφύγων καὶ δὴ τῇ βοηθείᾳ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων! ὁσάκις διατάσσεται αἴφνης ἡ ἔξωσις αὐτῶν ἐξ ἀγροτικῶν κτημάτων κατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ κ. Ἀδοσίδου. Ἐν τούτοις εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου προσφύγων ἐθεωρήθη ἐθνικὸν καὶ οὐδόλως κομματικὸν καὶ ἔπρεπε νὰ τύχῃ, κατόπιν τριακονταμήνου παρελκύσεως καὶ ἀναβολῆς, τῆς ἐπιβεβλημένης προσοχῆς. Διότι οὐδένα λανθάνει ὅτι ζήτημα ἀφορῶν τὴν ἀποκατάστασιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου ὑπάρξεων καὶ ἀποβλέπον εἰς τὴν παροχὴν πρὸς αὐτοὺς στεγάσεως καὶ τῆς ἀπαραιτήτου περιθάλψεως διὰ τὴν περίσωσιν τῆς ζωῆς αὐτῶν, εἶναι ζήτημα ὑψίστου ἐνδιαφέροντος. Ὅτι ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον παροχὴν καταλλήλων καὶ ἐπαρκῶν γαιῶν μετὰ τῶν ἄλλων ἐφοδίων εἰς τοὺς ἀγρότας ἐκ τῶν προσφύγων, τῶν ὑλικῶν δὲ μέσων εἰς τοὺς ἀστούς, ὥστε νὰ καταστῶσιν ἱκανοὶ εἰς παραγωγικὰ ἔργα καὶ τὴν πρόοδον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, εἶναι ζήτημα ζωτικώτατον. Ὅτι εἶναι ζήτημα ὅπερ ἀποβλέπον εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὴν εὐρωστίαν τῆς φυλῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ ἄμυνα τοῦ ἱεροῦ ἐδάφους καὶ ἡ δόξα τῆς Πατρίδος, εἶναι ζήτημα κεφαλαιωδέστατον. Ὅτι τέλος ἐξασκοῦν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐσωτερικῆς αὐτοῦ εὐρυθμίας διὰ τῆς ἐνασκήσεως ὑπὸ τῶν προσφύγων τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου ἐν τῇ διαμορφώσει τοῦ πολιτεύματος καὶ τῇ ρυθμίσει τῶν σχέσεών των μετὰ τῶν ἐγχωρίων ἐν τῇ γενέσει σοβαρῶν ζητημάτων, ἐμφανίζεται ὡς ζήτημα πολιτικώτατον. Καὶ ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν πῶς δὲν θὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς πραγματικότητος. Ἡ ἐθνικὴ συμφορὰ ἔπληξε τόσον καιρίως τὸ Ἔθνος καὶ τὰ ἄτομα, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐν ἀμέσῳ μέλλοντι ἐπάνοδος αὐτῶν εἰς τὴν προτέραν εὐημερίαν. Καὶ ὅπως τὸ Ἔθνος θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἀνεύρῃ ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι τὸ πρότερον αὐτοῦ μεγαλεῖον, οὕτω καὶ τὰ ἄτομα τὴν προτέραν αὑτῶν ὑλικὴν εὐδαιμονίαν. Καὶ πιστεύω ὅτι μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων—ἀπὸ τὰς ὁποίας οὐδεὶς εἶναι ἐνθουσιασμένος—τότε μόνον θὰ ἀποκατασταθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ὅταν, πρὸς τοῖς ἄλλοις, ἡ ἀποκατάστασις αὐτοῦ καταστῇ κοινὸν μέλημα καὶ τῶν αὐτοχθόνων, ὅταν δηλαδὴ ἐκλείψῃ ἡ ἀτυχὴς διαφορὰ προσφυγίας καὶ γηγενίας, ὅταν ἀποκατασταθῇ πλήρης ἁρμονία ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἀλλὰ καὶ ὅταν λησμονηθῇ ἐπί τι διάστημα ἡ ἀκμὴ τοῦ δούλου Ἑλληνισμοῦ καὶ ὁλόκληρος ἡ προσοχὴ αὐτοῦ καὶ ἡ δύναμις, ἡ ζωτικότης καὶ ἡ φιλοπονία, ἡ ἐπιχειρηματικότης καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταὶ αὐτοῦ στραφῶσι πρὸς τὴν δημιουργίαν νέου ὑλικοῦ καὶ πνευματικοῦ βίου ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Πατρίδι. (Χειροκροτήματα). Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κύριοι, περιῆλθεν εἰς τὴν τελευταίαν καὶ ὀξυτέραν αὐτοῦ φάσιν. Καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω διεξοδικῶς ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Εἶχον καὶ τότε ἐκθέσει τὰς ἀπόψεις μου, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς δὲν ἐλήφθησαν ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ὑπ’ ὄψιν. Διότι ἐνταῦθα ὁμιλῶ περὶ ὅλων ἐκείνων τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι συνέπεσε νὰ διαχειρίζωνται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του. Εἶχον τὴν ἰδέαν καὶ τότε ὅτι τίποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς γνώσεως τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ πρόσφυγες. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ. Διὰ τοῦτο ἐτόνισα καὶ ἄλλοτε ὅτι μόνον διὰ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς προσφυγικοῦ Ὑπουργείου—οὐχὶ Ὑφυπουργείου—θὰ ἠδύνατο νὰ συγκεντρωθῇ ὅλη ἡ ὑπηρεσία. Τοῦτο φυσικὰ δὲν ἐγένετο. Ἕνεκα τούτου συνέβησαν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ μεγάλα σφάλματα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐποικισμοῦ. Καὶ τὸ μεγαλύτερον τῶν σφαλμάτων θεωρῶ πρῶτον τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Μουσουλμάνοι τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἀναχωρήσουν εἰς τὴν Τουρκίαν ἐγκαίρως, δὲν ἔφυγον ἀμέσως, ἀλλὰ πολὺ βραδύτερον ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας πρόσφυγας, τοὺς ἐλθόντας εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς τοὺς ὁποίους Μουσουλμάνους ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ ἐνοικιάζουν τὰ κτήματά των καὶ νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1923, ἕνεκα τοῦ ὁποίου γεγονότος ἐδόθη ἡ εὐκαιρία καὶ σχεδὸν τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβουν μέγα μέρος τῶν μουσουλμανικῶν ἐν Ἑλλάδι περιουσιῶν αὐτόχθονες Ἕλληνες ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐγκατεστάθησαν μὲ εὐτελῆ ἐνοίκια ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχον τοιαῦτα κτήματα πάντες οἱ ἄλλοι πλὴν τῶν δικαιούχων προσφύγων. Δὲν ἔλειψαν δὲ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατέλαβον τὰς περιουσίας αὐτὰς μὲ σκοποὺς τελείας κυριότητος. Γεννᾶται οὕτω ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω πῶς θὰ κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ, ὥστε νὰ παραλάβῃ αὐτὰς τὰς περιουσίας εἰς χεῖράς της. Ἤδη ἐξ ἑνὸς συλλαλητηρίου τὸ ὁποῖον ἐξηγγέλθη ἐκ Λαρίσης δὲν δύναταί τις νὰ κρίνῃ ἀμέσως ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν πανταχόθεν τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ὑπάρχουν τουρκικαὶ περιουσίαι, προβληθοῦν ἀξιώσεις τῶν ἐντοπίων. Δὲν γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ ἀντιμετωπίσῃ τόσας χιλιάδας περιπτώσεων διὰ νὰ ἐξώσῃ τοὺς κατόχους τῶν περιουσιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσι δικαιωματικῶς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Τὸ δεύτερον ἄτοπον τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη καὶ τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι εἶναι μεγάλαι, εἶναι ὅτι ἐδόθη ὑπερβολικὴ δύναμις εἰς τὴν λεγομένην Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία παρερμήνευσε τὰ δικαιώματά της, τὰ ἀπορρέοντα ἐκ μιᾶς συμβάσεως ἡ ὁποία λέγεται Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, παρὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ ἕνα παράρτημα. Συναφῶς μὲ αὐτὴν ἠδύναντο αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐξασκήσουν ἔλεγχον. Ἀλλὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς οὐδεμία ἐγένετο χρῆσις. Ἕνεκα τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου αὐτοῦ ζητήματος, χαράξασα μίαν ὁδόν, ἐν τῇ ὁποίᾳ οὐδεὶς ἔλεγχος ὑπῆρξεν, ὥστε νὰ περισώσῃ ἔστω καὶ ἕνα μέρος τῆς περιουσίας αὐτῆς ἡ ὁποία ὀνομάζεται προσφυγικὸν δάνειον, δάνειον ἐκ 12,300,000 λιρῶν Ἀγγλίας. Τουναντίον βλέπομεν εἰς ὅλας τὰς ἐκθέσεις τὰς λεγομένας τριμηνιαίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ διασαλπίζωνται καὶ διατυμπανίζωνται αἱ ἐπιτυχίαι αὐτῆς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδὲν πράττει ἐπὶ τῇ βάσει προγράμματος. Ἤδη καὶ εἰς τὴν πρώτην τριμηνιαίαν ἔκθεσίν της τοῦ 1924 ἀναφέρεται ὅτι κατεσκευάσθησαν 6,130 οἰκίσκοι, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲ εἷς εἶχε κατασκευασθῆ παρ’ αὐτῆς καὶ τοὺς ὁποίους αἱ Ἐπαναστατικαὶ Κυβερνήσεις εἶχον κατασκευάσει, ἐνῷ αὐτὴ περιωρίσθη νὰ κατασκευάσῃ 700 μόνον οἰκίσκους καὶ αὐτοὺς μὲ ὑλικὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τὰς ἐσφετερίσθη καὶ τὰς παρουσίασεν ὡς ἴδιον ἔργον εἰς τὴν πρώτην τριμηνιαίαν ἔκθεσίν της, τὴν κατασκευὴν 6,130 οἰκίσκων. Εἰς δὲ τὴν τελευταίαν τριμηνιαίαν ἔκθεσίν της τῆς τετάρτης τριμηνίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκδώσει εἰς τὰς 25 παρελθόντος Νοεμβρίου 1924, ἀναφέρει ῥητῶς ἐν τῇ εἰσηγήσει της ὅτι ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι—καὶ γνωστὸν ποία εἶναι ἐν παλαιᾷ Ἑλλάδι ἡ κατάστασις τῶν ἀπὸ Ὀκτωβρίου τοῦ ἔτους 1922 ἐλθόντων προσφύγων—εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ διακρίνῃ τις τοὺς πρόσφυγας ἀπὸ τοὺς αὐτόχθονας!

§11ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§12Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία πλουτίζει τὴν Ἑλληνικὴν καὶ Εὐρωπαϊκὴν φιλολογίαν καθ’ ἑκάστην τριμηνίαν διὰ τοιούτων ἀνακοινώσεων. Ἐν τῇ τελευταίᾳ τριμηνιαίᾳ ἀνακοινώσει της ἀναφέρει ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι εἶναι ἀγνώριστοι ἐν σχέσει πρὸς τοὺς αὐτόχθονας, ὅτι ἀφωμοιώθησαν πρὸς αὐτοὺς τελείως. Ἴσως ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀγνώριστοι, διότι δὲν μπορεῖ κανεὶς πῶς νὰ τοὺς παρομοιώσῃ καὶ εἰς ποίαν κατηγορίαν ἀνθρωπολογικῶς νὰ τοὺς κατατάξῃ· ἂν εἶναι πιθηκοειδεῖς ἄνθρωποι ἢ ἀνθρωποειδεῖς πίθηκοι.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρὸ τοῦ δανείου τὰ ἔγραφεν αὐτά.

§14Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Παίζομεν μὲ τὰς λέξεις. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀρχίζει ἀπὸ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου 1924 δι’ ἑνὸς δανείου 2 ἑκατομμυρίων λιρῶν Ἀγγλίας, προσωρινῶς συναφθέντος, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν δύο προκαταβολὰς ἀνὰ 1,000,000, καὶ τὸ ὁποῖον κατόπιν, αὐξηθὲν ἀπὸ 5,000,000 λιρῶν, ἐγένετο 12,300,000.

§15Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς γνωστοὺς διοικητὰς αὐτῆς. Βεβαίως τὰς πληροφορίας αὐτὰς δὲν τὰς ἔχουσιν ἐξ αὐτοψίας, ἀλλὰ τὰς ἔχουσιν ἐκ τῶν βεβαιώσεων τῶν διαφόρων Ἀρχῶν, Ἐλέγετε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐβεβαίωσεν ὅτι οἱ ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι πρόσφυγες μόνον εἰς τὸν παράδεισον εἶναι δυνατὸν νὰ περάσουν καλύτερα. Λοιπὸν ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία δίδει αὐτὰς τὰς πληροφορίας, δὲν τὰς ἔχει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ἀλλὰ τὰς ἔχει ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῶν διαφόρων Ἀρχῶν. Ἔχω τηλεγραφήματα, κύριοι συνάδελφοι, ἐκ Πατρῶν, ὅπου ὁ νομάρχης...

§16Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτὸν τὸν νομάρχην.

§17Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Φίλτατος δὲ εἰς ἐμέ, εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Λόγον» ἔγραψεν ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐν Πάτραις μόνον εἰς τὸν παράδεισον θὰ εἶναι εὐχαριστημένοι. Κατοικῶν ἐν Πάτραις, ἀλλὰ μὴ ἀνήκων ἐκλογικῶς εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἠρώτησα μίαν ἡμέραν μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖ προσφύγων. Καὶ τὰ μέλη ταῦτα τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἐν τέλει διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῶν δηλώσεων τοῦ νομάρχου, μὲ συνώδευσαν εἰς τοὺς καταυλισμοὺς τῶν προσφύγων. Τὸ τί εἶδον ἐκεῖ δὲν λέγεται· ἔφριξα. Τοὺς ἠρώτησα ἂν μετέβῃ ἐκεῖ ὁ νομάρχης νὰ τοὺς ἰδῇ, διότι εἶναι εἰς παράγκας ἐστεγασμένας μὲ τσίγκους, οἱ δὲ ὀχετοὶ ῥέουν ἀκάλυπτοι διὰ μέσου τοῦ καταυλισμοῦ, καὶ μοὶ ἀπήντησαν ὅτι δὲν μετέβη.

§18Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατόπιν τῶν ψευδολογιῶν αὐτῶν τῶν ἐπισήμων, αἱ ὁποῖαι διαβιβάζονται ὄχι μόνον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην διὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ μίαν ἄλλην φορὰν καὶ νὰ διαψεύσω κατηγορηματικῶς ὅλα ταῦτα. Διότι ἀκριβῶς ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τῆς περικοπῆς αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ ἐπιχειρήσω ὁλόκληρον ταξίδιον ἀνὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα τὴν Ἠπειρωτικήν, καὶ μετέβην εἰς Θεσσαλίαν καὶ τὴν Πελοπόννησον, περιῆλθον διάφορα μέρη τῆς Ἀττικῆς, ἐπεξέτεινα δὲ κατόπιν τὰς ἐρεύνας μου καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Ἐπεχείρησα ταξίδιον κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπεσκέφθην 24 πόλεις, ὅπου ὑπάρχουν αἱ μεγάλαι ὁμάδες αἱ προσφυγικαί, πλὴν τῶν πόλεων.

§19Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὥστε καὶ εἰς τὰς Πάτρας θὰ ἐπήγατε, ὅπου παραπονεῖται ὁ κ. συνάδελφος.

§20Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐπῆγα καὶ ἐκεῖ καὶ ἔλαβον δείγματα τῆς μερίμνης καὶ τοῦ πρὸς τοὺς πρόσφυγας ἐνδιαφέροντος τοῦ κ. συναδέλφου, διὰ τὸ ὁποῖον δημοσίᾳ ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου. Μετέβην καὶ εἰς τὸν Βόλον, ὅπου εὗρον περὶ τὰς πέντε χιλιάδας πρόσφυγας ἀγρότας, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων οὐδένα εἶδον ἐγκατεστημένον οὔτε ἀστικῶς οὔτε γεωργικῶς. Ἐν τούτοις εἰς τὴν πόλιν τοῦ Βόλου ὑπάρχει ἀστικὴ περιουσία ἐγκαταλειφθεῖσα ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων πλέον τῶν 25 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀξίας. Ὑπάρχουν ἐκεῖ 164 καταστήματα καὶ οἰκίαι ἐν οἷς καί τινα μέγαρα βέηδων. Ὑπάρχουν ἐκτάσεις γαιῶν καλλιεργησίμων 5,500 στρεμμάτων καὶ 2,000 στρεμ. βοσκησίμων, 7 καπναποθῆκαι μεγάλαι καὶ 17 μικραί, εἷς ὑδρόμυλος, ἓν ἐλαιοτριβεῖον, εἷς ἀτμόμυλος μουσουλμανικά, ἓν λατομεῖον 17 χιλιάδων στρεμμάτων ἐκτάσεως, οἰκόπεδα καὶ λαχανόκηποι παρὰ τὴν πόλιν ἀποτελοῦν τὴν περιουσίαν αὐτήν, ἐκ τῆς ὁποίας οὐδεὶς πρόσφυξ οὐδὲν κατέχει. Οἱ πρόσφυγες, οἱ διαιρούμενοι ἐκεῖ εἰς ἀγρότας καὶ εἰς ἀστούς, ἔχουν τὸ αἰώνιον ζήτημα τῆς κατοικίας, εἶναι δὲ πάντοτε τὸ προέχον ζήτημα.

§21ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰς ἀποθήκας τὰς κατέχουν οἱ πρόσφυγες.

§22Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θέλετε νὰ ἐξάρετε τὴν δυστυχίαν των; Οὐδὲν οἰκτρότερον νὰ κατοικοῦσι χιλιάδες ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων εἰς ἀποθήκας.

§23ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ δὲ ἄστεγοι δὲν εἶναι ἄνω τῶν δύο χιλιάδων.

§24Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἴτε πέντε χιλιάδες εἴτε δύο χιλιάδες ἄστεγοι, εἶναι ἄστεγοι, οὐδέποτε δὲ ἐπίστευον ὅτι μετὰ μίαν τριετίαν ὁλόκληρον θὰ περιεφέροντο ἄεργοι εἰς τοὺς δρόμους μιᾶς πλουσίας ἐπαρχίας ὅπου ὑπάρχει προσφυγικὴ περιουσία. Ἀλλ’ ἡ ἐξεύρεσις καὶ χρησιμοποίησις ἀποθηκῶν, τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψαν ἄλλοι, διὰ νὰ ἀποθηκεύωνται ὡς ἐμπορεύματα οἱ πρόσφυγες καὶ νὰ μὴ χρησιμοποιοῦνται αἱ ἀποθῆκαι διὰ τοποθέτησιν ἐμπορευμάτων, ἐκ τοῦ ἐνοικίου τῶν ὁποίων θὰ ἀνεγείροντο οἰκίσκοι, σημαίνει τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τριετίαν νὰ κυριαρχῇ ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ μὴ χρησιμοποιοῦνται καταλλήλως αἱ μουσουλμανικαὶ περιουσίαι. Ἐγὼ κρίνω τὴν ὅλην κατάστασιν τῶν προσφύγων, ἥτις διεμορφώθη ἐπὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ περιουσία κατέχεται παρὰ παντὸς ἄλλου παρὰ ὑπὸ προσφύγων. Μετέβην καὶ εἰς τὴν Λάρισαν. Εἶδον μίαν ὁλόκληρον ἀγορὰν ἀποτελουμένην ἀπὸ 270 καταστήματα κεντρικὰ εἰς μίαν μεγάλην πλατεῖαν, ἀποτελουμένην ἀποκλειστικῶς ἀπὸ μουσουλμανικὰς περιουσίας, καὶ ἐκπλήσσεται κανεὶς ὅταν μανθάνῃ ὅτι ἡ μουσουλμανικὴ περιουσία κατέχεται ἀπὸ ὅλους πλὴν τῶν προσφύγων. Ἐκεῖ, ἐν Λαρίσῃ, ὑπάρχουν 700 οἰκογένειαι προσφύγων, ἐκ τῶν ὁποίων 530 εἶναι ἀπὸ τοῦ 1922, αἱ δὲ 170 εἶναι ἀπὸ τοῦ 1925, ἐλθοῦσαι ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς.

§25Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Εἰδικῶς προκειμένου περὶ τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης, οὐδεὶς πρόσφυξ ἀγρότης εἶναι ἄνευ ἐγκαταστάσεως, καθόσον τὰ καλύτερα χωρία καὶ τὰ προάστεια τῆς Λαρίσης ἐδέχθησαν πρόσφυγας ἀστοὺς καὶ ἀγρότας. Ὑπάρχουν πρόσφυγες ἀστοὶ ἄνω τῶν 200, οἱ ὁποῖοι περιμένουσι νὰ λάβωσι τὰ ἀστικὰ κτήματα τὰ ὀθωμανικὰ τὰ κατεχόμενα ὑπὸ τῶν ἐντοπίων. Λοιπὸν ἐρωτῶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους: Δέχονται νὰ ἀποσκορακισθοῦν ἔφεδροι ἄποροι καὶ νὰ ἐγκατασταθοῦν πρόσφυγες;

§26Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Μία διάψευσις τῶν λόγων σας ἐπίσημος ἔρχεται ἀπὸ τὴν Λάρισαν, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἐν συλλαλητηρίῳ ὁ λαὸς συνελθὼν ἐκεῖ ἐκ τριῶν χιλιάδων βιοπαλαιστῶν ἐφέδρων!—ἂν εἶναι δυνατὸν τρεῖς χιλιάδες ἔφεδροι νὰ κατέχουν τὰ κτήματα—διεμαρτυρήθησαν διὰ τὴν λῆψιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἑνὸς νομοθετικοῦ μέτρου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαλλάσσονται τοῦ ἐνοικιοστασίου τὰ κτήματα τὰ μουσουλμανικά.

§27Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐκτοπίζονται.

§28Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἰσχύῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα. Λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν 3.000 ἔφεδροι νὰ εἶναι ἐκεῖ καὶ πῶς ἐκ συμπτώσεως ὅλοι αὐτοὶ οἱ βιοπαλαισταὶ κατέλαβον τὴν περιουσίαν— ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ πλούσιοι κατέχουν—καὶ πῶς εὑρέθη ὅλη ἡ περιουσία ἡ μουσουλμανικὴ εἰς χεῖρας τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν; Νομίζω ὅτι κατόπιν τούτου περιττεύει ἄλλη ἀπάντησις.

§29Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Αὐτὰ τὰ κατέχουν ἀπὸ τριακονταετίας.

§30Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ ζητοῦν καὶ ρέστα καὶ λέγουν ὅτι ἐκοπίασαν δι’ αὐτὴν τὴν περιουσίαν, ἐπειδὴ τὴν κατέλαβον καὶ διὰ τὸν κόπον των θέλουν νὰ τοὺς τὴν χαρίσουν.

§31Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ κακὴ ἐντύπωσις ὀφείλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν, ὅτι ἐδέχθησαν οἱ πρόσφυγες τῆς Λαρίσης ὅπως κάμωσιν ἐγκατάστασιν ἀστικὴν καὶ νὰ δώσωσιν ὡρισμένα χωρία τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένα διὰ τὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν.

§32Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε κάτι τι τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθόν. Οἱ πρόσφυγες οἱ ἐν Λαρίσῃ δὲν ἠμποροῦν νὰ διαθέσουν τὴν περιουσίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐκεῖ, ὥστε νὰ συμβληθοῦν μετὰ τῶν πατριωτῶν σας. Κατὰ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία διέπει τὸ ζήτημα αὐτό, αὐτὴ ἡ περιουσία ἀνήκει εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὑμᾶς καὶ ὡς δικηγόρον ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει παντοῦ μουσουλμανικὴ περιουσία. Ἑπομένως κατὰ πλειονοψηφίαν ὑπάρχουν μεγάλα μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν πρόσφυγες, ἀλλὰ περιουσία μουσουλμανικὴ δὲν ὑπάρχει. Τοιαῦτα μέρη εἶναι ἡ Στερεὰ Ἑλλάς, ἡ Πελοπόννησος, αἱ Ἰόνιοι Νῆσοι. Λοιπὸν τῶν τοιούτων χωρῶν οἱ πρόσφυγες φυσικὰ θὰ ἐπωφεληθοῦν ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἅτινα εἶναι εἰς ὡρισμένα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως οἱ πρόσφυγες τῆς Λαρίσης δὲν εἶναι κυρίαρχοι αὐτῆς τῆς περιουσίας διὰ νὰ συμβληθοῦν μὲ τοὺς ἰδικούς σας συμπολίτας.

§33Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Ἐπιθυμῶ νὰ λεχθῇ ἐκ μέρους ἡμῶν ὅτι, ἐπειδὴ ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ ἐπειδὴ διόλου ἀπίθανον διὰ τῶν διακοπῶν ἡ συζήτησις νὰ παρελκυσθῇ καὶ νὰ δημιουργηθῇ καὶ πάλιν ἡ ἐντύπωσις ὅτι οἱ πρόσφυγες συμβάλλουν εἰς τὴν παρέλκυσιν τῶν συζητήσεων, ὅπως ἐγένετο καὶ ἄλλοτε, εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλωθῇ ὅτι ἡμεῖς ἀπεναντίας ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ τερματισθῇ τὸ ταχύτερον καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως θὰ συντελέσωμεν, ἵνα ὅσον τὸ δυνατὸν τὰ πράγματα διευκρινισθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ἡ συζήτησις νὰ μὴ παραταθῇ ἀσκόπως.

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἕν, εἶναι σύνθετον, εἶναι ζήτημα διοικητικόν, ζήτημα δικαστικόν, παντοίας φύσεως, ἡ ἐξάντλησις ἑπομένως αὐτῶν τῶν ζητημάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διὰ σπουδῆς, ἡ ὁποία δὲν θὰ συνέτεινεν εἰς τὴν διαφώτισιν, ἀλλὰ θὰ συνέτεινεν εἰς τὴν συσκότισιν. Ὀφείλει ἐπὶ τέλους νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτὴ μετά τινος εὐρύτητος. Ἐγὼ δὲν τὸ λέγω τώρα αὐτό, ἀλλὰ τὸ ἔλεγον καὶ ὅταν ἤμην ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει· καὶ τότε ἡ συζήτησις ὑπῆρξε μακροτάτη, ἐμοῦ ἐπικροτοῦντος. Πῶς εἶναι δυνατὸν ζητήματα τόσον πολύπλοκα, προσφυγικῆς Τραπέζης, ἐγκαταστάσεως, ἐποικισμοῦ καὶ τόσα ἄλλα νὰ τὰ λύσωμεν ἀμέσως καὶ νὰ προχωρήσωμεν;

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἐπερώτησις περὶ ἑνὸς καὶ μόνου ζητήματος, ἀλλὰ ἐπὶ πλειοτέρων ζητημάτων ἀφορώντων τὴν προσφυγικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὅτι πρέπει νὰ ἐξονυχισθοῦν ὅλα τὰ ζητήματα, εἶναι ἐπίσης ἀκριβὲς καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ἡ ὑπὲρ τὸ δέον παράτασις τῆς συζητήσεως συντελεῖ εἰς τὴν νόθευσιν τῆς συζητήσεως καὶ εἰς τὸν ἐξαερισμόν της. Ὑπεστηρίχθη ἄλλοτε καὶ ἔγινε δεκτὸν νὰ γίνῃ μακρὰ συζήτησις, καὶ ἔγινε μακρὰ συζήτησις, ἀλλὰ τότε εἶχεν ἄλλον χαρακτῆρα, περισσότερον ἀκαδημαϊκόν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις καὶ ἡ συζήτησις ὡς ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως. Σήμερον ὅμως τὰ πράγματα ἔχουν μεταβληθῆ, ὑπάρχουν ὡρισμέναι καὶ σαφεῖς κατηγορίαι.

§36Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὥστε ἡ περυσινὴ ἐπερώτησις δὲν ἦτο ἔλεγχος;

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι.

§38Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ τί ἦτο;

§39Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶχε τὸν χαρακτῆρα ἐλέγχου οὔτε ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων οὔτε ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σήμερον ἔχουσιν ὑποβληθῆ σαφεῖς ἐπερωτήσεις δι’ ὡρισμένα θέματα. Ἐὰν θελήσωμεν λοιπὸν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν παλαιὰν τακτικήν—καὶ ἔχομεν πρόσφατον παράδειγμα τὴν διεξαγωγὴν αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως τὴν ὁποίαν σήμερον συνεχίζομεν—δὲν θὰ καταλήξωμεν εἰς κανὲν συμπέρασμα καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὸν διὰ τοὺς περισσότερον ἐνδιαφερομένους—διότι ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἠμποροῦν οἱ ἀξιότιμοι πρόσφυγες νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θεωροῦν ὅτι κάπως ἀμεσώτερον ἐνδιαφέρονται διὰ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα καλύτερον γνωρίζουσιν—οὔτε διὰ τοὺς ἀμεσώτερον ἐνδιαφερομένους, λέγω, οὔτε διὰ τὴν Κυβέρνησιν οὔτε διὰ τὴν Κοινὴν Γνώμην οὔτε καὶ διὰ τοὺς προσφυγικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἀναμένουν νὰ ἴδουν τὴν ἱκανοποίησιν ὡρισμένων ἀξιώσεων αὐτῶν. Θὰ ἤθελον νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, ἀλλὰ νὰ παρακληθοῦν οἱ ἀγορηταὶ νὰ συντομεύσουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὰς ἀγορεύσεις των καί, ὅπερ σπουδαιότερον, νὰ γίνῃ μία συνεννόησις, ὥστε ἐκ μέρους ἑκάστης ὁμάδος νὰ ἀγορεύσουν δύο ἢ τρεῖς πληρεξούσιοι, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχωμεν τὰς ἀπόψεις ἑκάστου κόμματος ἢ ὁμάδος διὰ νὰ μὴ παρατείνεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις. Βεβαίως θέλομεν πλῆρες φῶς ἀλλὰ δὲν θέλομεν καὶ νὰ παρατείνεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις.

§40Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἔγινεν ἄλλοτε εἶχε καὶ αὐτὴ ἀναμφισβητήτως σημασίαν ἐλέγχου, ἄνευ ὅμως πολιτικῆς χροιᾶς, δὲν ἐτέθη δηλαδὴ ζήτημα πολιτικόν. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι σήμερον ἐδόθη ἄλλη τροπὴ εἰς τὴν συζήτησιν, τροπὴ ἡ ὁποία θέτει ἐπὶ τάπητος ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὸς εἶναι ἕνας λόγος περισσότερον ὅπως διεξαχθῇ ἐν πλάτει ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, ὅπως τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταλήξωμεν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν πολὺ μεγαλυτέραν βαρύτητα σήμερον ἢ ἄλλοτε, εἶναι συμπεράσματα ἐξηκριβωμένα, κατόπιν ἐλέγχου ἐμπεριστατωμένου. Ἐγὼ δὲν θέλω τὴν ἀπεραντολογίαν· οὐδέποτε συνέτεινα εἰς τοῦτο, οὐδὲ νομίζω ὅτι διὰ κωλυσιεργίας λύονται τὰ ζητήματα, ἀλλὰ ἀναντιρρήτως πρέπει νὰ δοθῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος ὅπως ὅλαι αἱ περιπτώσεις αἱ συναφεῖς πρὸς τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν ἐκτεθοῦν ἐν πλάτει, ὥστε καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐνήμεροι τῶν ζητημάτων νὰ δώσουν ἐν πλήρει συνειδήσει τὴν ψῆφόν των.

§41Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν κάμνω ἄλλο παρὰ νὰ συμμορφοῦμαι πρὸς τὰς ὑποδείξεις αἱ ὁποῖαι γίνονται.

§42Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ πάντως ἡ συζήτησις κατὰ συνέχειαν καὶ εἰς ἄλλας ἡμέρας οὐχὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, μέχρις ὅτου τελειώσῃ.

§43Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε τὴν Τετάρτην καὶ τὸ Σάββατον νὰ μὴ γίνουν ἐπερωτήσεις.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν.

§45Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁπωσδήποτε, ὁσάκις ἐγείρονται πολιτικὰ ζητήματα εἰς ἄλλα θέματα, δὲν διακόπτεται ἡ συζήτησις, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ ἕως ὅτου τερματισθῇ.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῇ τὴν ἄποψιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως θὰ πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅλας τὰς προσεχεῖς ἡμέρας μέχρι τελείας ἀποπερατώσεως τῆς συζητήσεως, λαμβάνει δὲ ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι, ἂν ἐξαντληθοῦν ἡμέραι τινὲς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος εἰς συνέχισιν τῆς ἐπερωτήσεως, δὲν θὰ διαθέσωμεν τὴν Τετάρτην καὶ τὸ Σάββατον εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἀπασχοληθῶμεν εἰς ἄλλην ἐργασίαν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις εἶναι τοῦτο, ὅτι, ὁσάκις ἡ συζήτησις γίνεται ἀκαδημαϊκῶς, ἠμπορεῖ νὰ γίνεται ἐλευθέρα, εὐρυτάτη, ὥστε νὰ φωτισθῇ πᾶς τις, ἀλλ’ ὁσάκις ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει—ἃς μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ—βαρυτάτων κατηγοριῶν κατὰ τὴν Κυβερνήσεως, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ εἶναι περιωρισμένη καὶ νὰ μετάσχουν αὐτῆς ἀνὰ δύο ἢ τρία ἄτομα ἐξ ἑκάστης ὁμάδος. Αὐτὴν τὴν ἄποψιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, αὐτὴν τὴν ἄποψιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ κανεὶς ἀνήκων εἰς φιλελεύθερον πράγματι πολίτευμα. Ἡ Κυβέρνησις ἤκουσε τὰς βαρυτάτας ταύτας κατηγορίας καὶ πρὸ τῶν διακοπῶν καὶ εἶναι διατεθειμένη καὶ κατὰ τὰς ἑπομένας ἡμέρας νὰ ἀκούσῃ συνεχῶς τὰς βαρυτάτας ταύτας κατηγορίας, καὶ νὰ ἀκούσῃ, ἂν ὑπάρχῃ καὶ καμμία φωνή, ἡ ὁποία νὰ εἴπῃ καὶ τὰ δίκαια τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοὐλάχιστον ἐλαφρυντικάς τινας περιπτώσεις, νὰ ἀκούσῃ καὶ τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῶν πολιτικῶν μερίδων καὶ νὰ εἴπῃ καὶ ἡ ἰδία τὰς ἀπόψεις της. Ἐὰν πρόκειται νὰ συντάμωμεν τὴν συζήτησιν εἰς ἀγορεύσεις δύο–τριῶν μόνον πληρεξουσίων ἐξ ἑκάστης μερίδος, τὸ πρᾶγμα καταντᾷ εἰς ἁπλῆν ἀρίθμησιν ψήφων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπερίττευεν ἡ συζήτησις. Ἢ ἡ συζήτησις δὲν γίνεται κομματικὴ καὶ δέον νὰ εἶναι εὐρυτέρα πάσης ἀκαδημαϊκῆς συζητήσεως, ἢ ἡ συζήτησις ἀποβλέπει εἰς ταχεῖαν ἀρίθμησιν ψήφων καὶ τότε εἶναι περιττὸν νὰ γίνῃ. Γνωρίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνδιαφέρεται ποσῶς διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ εἶναι νὰ γίνῃ εὐρεῖα ἡ συζήτησις, διότι εἴτε ἡ ἰδία παραμείνει εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα εἴτε ἄλλη τις Κυβέρνησις τὴν διαδεχθῇ, ἀναμφισβητήτως ἡ συζήτησις θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς βελτίωσιν, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη βελτιώσεως, ὅπως καὶ πιθανὸν εἶναι, διότι ὅλα τὰ ἔργα εἶναι ἀτελῆ πρὸς βελτίωσιν τῆς πορείας ἐν τῷ μέλλοντι. Ἑπομένως νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ συμπιέσωμεν τοὺς ρήτορας.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα νὰ περιορισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ συζήτησις, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν ἄλλην σημασίαν παρὰ μόνον τὴν ἀρίθμησιν τῶν ψήφων, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον μόνον τοῦτο· ὅτι, ἐφόσον εἶναι δυνατόν—καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι δυνατόν—αἱ ἀπόψεις ἑκάστης ὁμάδος νὰ διατυπωθοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπὸ ὀλιγωτέρους ρήτορας, νὰ γίνῃ τοῦτο ἀποδεκτόν. Δὲν ὑπεστήριξα, οὔτε πρέπει, ἐφόσον ὑπάρχει πολιτικὸν ζήτημα, νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις. Ἠθέλησα μόνον νὰ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινεν εἰς τὸ παρελθόν, νὰ παρελκυσθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἑβδομάδας καὶ μῆνας, καὶ διὰ νὰ τὸ ἀποφύγωμεν αὐτὸ δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον παρὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ διὰ νὰ μὴ σταματήσῃ ἐντελῶς τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, νὰ περιορισθοῦν οἱ ρήτορες. Δὲν ὑπάρχει ἐκ μέρους ἡμῶν οὐδεμία διάκρισις ὅπως ἐμποδίσωμεν τὴν συζήτησιν, διότι ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ μᾶς ἐνδιαφέρει ὄχι τόσον διὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὅσον διὰ τὴν ἱκανοποίησιν δικαίων καὶ εὐλόγων ἀξιώσεων τῶν προσφύγων. Περὶ αὐτοῦ καὶ μόνον ἐπρόκειτο. Αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ ὅτι εἶναι πρόθυμος ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγένετο, διότι ἡ ἐπερώτησις ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων συζητεῖται καὶ ξανασυζητεῖται καὶ ἡ Κυβέρνησις μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἀπέφυγε νὰ λογοδοτήσῃ.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁμιλεῖ πάντοτε τελευταία ἐπὶ ζητημάτων ἐπερωτήσεων. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς θέλῃ νὰ εἰσαγάγῃ νέα δαιμόνια, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὐδὲν ἔθιμον ὑπάρχει ἐπὶ ἐπερωτήσεων νὰ ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις τελευταία.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τὰ λεχθέντα ἔχουν τὴν ἀξίαν συστάσεων καὶ συμβουλῶν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Δικαίωμα οἱουδήποτε εἶναι νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἑπομένως παρέλκει πᾶσα συζήτησις. Ὁρίστε, κ. Κουρτίδη.

§51Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριοι, συνεχίζων τὴν ἐπίσκεψίν μου ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα μετέβην εἰς Πύργον. Εὗρον ἐκεῖ 500 οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐγκατεστημέναι ἐκεῖ ἀπὸ τριετίας, ἐν αἷς αἱ 120 οἰκογένειαι ἦσαν ἀγροτικαὶ καὶ αἱ ὁποῖαι ἦσαν δυστυχῶς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἀλλὰ προκειμένου καὶ περὶ στεγάσεως ἀκόμη, ἡ στέγασις ἐγένετο εἰς φυλακὰς καὶ ἀποθήκας, ὅσοι δὲ διαμένουν εἰς κατοικίας πληρώνουν ἐξ ἰδίων τὸ ἐνοίκιον μετὰ ἀνεκδιηγήτου δυσκολίας. Τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως 100 διπλοκατοικιῶν ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἐν Πύργῳ ἐζητήθη πέρυσιν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Πύργου κ. κ. Συριοπούλου καὶ Ἀναστασίου κατὰ Μάϊον καὶ Σεπτέμβριον. Ἐν τούτοις, ὅταν ἕνεκα βραδύτητος τῶν ἁρμοδίων οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἦλθον εἰς Ἀθήνας καὶ παρουσιάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως διὰ νὰ συνεννοηθῶσι μετὰ τοῦ τμηματάρχου κ. Φυκιώτη διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν οἰκίσκων, μετ’ ἐκπλήξεως ἐξηκρίβωσαν ὅτι ὁ κ. Ψυκιώτης εἰς οὐδεμίαν ἐνέργειαν εἶχε προβῆ, διότι εἶχε πληροφορηθῆ παρὰ τοῦ νομάρχου Πατρῶν κ. Παπαντωνίου περὶ τῶν ἐν Πύργῳ πραγμάτων, ὅτι ἐκεῖ δὲν ὑπῆρχον πλέον πρόσφυγες, καθόσον εἶχον φύγει. Ἐν τούτοις ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς μικρᾶς ἀποστολῆς ἀγροτῶν προσφύγων Πύργου εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ὁ δὲ κ. νομάρχης ἔσπευσε νὰ πληροφορήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι δὲν ὑπῆρχον πλέον ἐν Πύργῳ πρόσφυγες. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐνημερότης τοῦ κ. νομάρχου. Διὰ τὴν 20ὴν Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐγένετο μία προκήρυξις μειοδοσίας. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ δὲν ἐγένετο, διότι αἰφνηδίως τὸ τμῆμα στεγάσεως ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἐφεξῆς δὲν θὰ ἀνεγείρῃ νέας οἰκίας ἕνεκα ἐλλείψεως πόρων. Μεταβαίνω εἰς Πάτρας. Συνήντησα ἐκεῖ 5.000 προσφύγων καὶ εἰς τὰ περίχωρα τῆς πόλεως περὶ τὰς 10.000. Ἐν Πάτραις ἡ κατάστασις, ὅταν τὴν ἐπεσκέφθην, τὴν 19ην Μαρτίου, τὴν εὗρον χειροτέραν ἀπὸ ὅλας τὰς πόλεις. Μία κατάστασις δυστυχῶς ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐπετρέπετο οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον μῆνα τῆς προσφυγίας τοῦ 1922 καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Θεσσαλονίκῃ, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ὑπῆρξε τὸ ἔμπεδον στρατόπεδον τῶν προσφύγων. Ἐκεῖ περιῆλθον περὶ τοὺς 21 καταυλισμούς. Κατὰ τὴν 19ην Μαρτίου, εἰς μίαν βροχερὰν ἡμέραν, ἐπεσκέφθην τοὺς καταυλισμούς, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ παρομοιάσωμεν μὲ τὴν κοιλάδα τοῦ Κλαυθμῶνος. Ὑπάλληλος τῆς Περιθάλψεως εὑρεθεὶς ἐκεῖ, ἀπεσταλμένος τοῦ Ὑπουργείου, ὁ κ. Παπαδάκης, παρωμοίασε τὴν κατάστασιν μὲ τὴν Κόλασιν τοῦ Δάντε. Εἶδον εἰς τὸ λεγόμενον Ἀεροδρόμιον 80 οἰκογενείας. Τὸ δὲ Ἀεροδρόμιον εἶναι χῶρος σχεδὸν ὑπὸ τὴν βροχήν, περιωρισμένος πανταχόθεν διὰ σανίδων, ἐν τῷ ὁποίῳ σχηματίζονται λίμναι καὶ ρύακες, ὅπου ἦσαν μαζευμέναι αἱ 80 οἰκογένειαι τῶν προσφύγων περιφερόμεναι ὑπὸ βροχήν, διότι δὲν ὑπῆρχε τόπος στεγνὸς ἵνα καθίσουν. Εἰς ἄλλους καταυλισμοὺς εἶδον τὰ ἴδια πράγματα. Εἰς τὴν Στρούμπειον σχολὴν εἶδον ὑπόγειον, εἰς τὸ ὁποῖον κατῆλθον, μὲ 12 βαθμίδας ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπῆρχον λιμνάζοντα ὕδατα, ἄλλα δὲ ρέοντα ἐκ τῶν παραθύρων. Εἰς τὰ ὑπόγεια ἐκεῖνα εὑρίσκοντο πρόσφυγες ἀπὸ τριετίας ἄνευ κλινοσκεπασμάτων καὶ ἄνευ στρωμνῶν. Εὗρον ἐπίσης ἐκτεθειμένους εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὴν βροχὴν καὶ τοὺς ἄλλους καταυλισμούς, δηλαδὴ τῆς Γυμναστικῆς Ἑταιρείας καὶ τὰς ἀποθήκας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπέναντι τοῦ τελωνείου, εἰς τὸ Πτωχοκομεῖον, εἰς τοὺς καταυλισμούς Καρανκιολοῦ, καθὼς καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἡ κατάστασις ἦτο ζοφερά. Μία τοιαύτη κατάστασις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδέησε τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ ἀπευθύνω τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ διαβιβάσῃ τὸ τηλεγράφημά μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως, ὁ ὁποῖος ἔλαβε μέτρα τινὰ διὰ τὴν ἀποστολὴν εἰδῶν ἱματισμοῦ καὶ γάλακτος· διότι, κύριοι, ὑπῆρχον διάφορα νήπια, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ἦσαν ἐγγεγραμμένα διὰ προμήθειαν ἐνδυμάτων καὶ ὑποδημάτων καὶ ὁλόκληρον ἔτος εἶχε παρέλθει καὶ ἡ ἀποστολὴ δὲν εἶχε γίνει. Εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς καταυλισμοὺς εὗρον, κύριοι, μίαν κατάστασιν τοιαύτην. Ὅ,τι δὲ εἶναι λυπηρὸν εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι παντοῦ ὑπάρχουν ἀγρόται, οἱ ὁποῖοι δὲν πράττουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διαμαρτύρωνται διὰ τὴν ἐγκατάλειψίν των, ὅτι δὲν στέλλονται εἰς τοὺς ἀγροὺς νὰ ἐγκατασταθοῦν καὶ κρατοῦνται εἰς τὰς πόλεις. Ὁ κ. νομάρχης Πατρῶν μεταχειρίζεται ἐκεῖ μίαν πολιτικὴν λίαν ἀντιπροσφυγικήν. Διαβιβάζει ἑκάστοτε πληροφορίας ψευδεῖς. Ποσὰ 250,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν διὰ νὰ διανεμηθοῦν εἰς τοὺς πρόσφυγας, διενεμήθησαν κατὰ τὸ ἥμισυ, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐπιστρέφεται μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. νομάρχου ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων ἐκεῖ εἶναι ροδίνη!

§52Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος νομάρχης εἶναι αὐτός;

§53Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὁ κ. Παπαντωνίου. Ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι τὸ προσφυγικὸν δάνειον δὲν πρέπει νὰ ἐξαντλῆται εἰς μικροεπιδόματα, διότι οἱ πρόσφυγες πρέπει νὰ εἶναι παραγωγικοὶ καὶ νὰ μὴ ἔχουν ἀνάγκην τῶν περιφήμων ἐπιδομάτων, τὰ ὁποῖα λέγεται μὲν ὅτι στέλλονται τακτικά, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα στέλλονται ἅπαξ καὶ δὶς τοῦ ἔτους. Πάντως εἶναι μία σπατάλη στοιχίζουσα 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, χωρὶς οὐδὲν νὰ συντελῇ. Ἀνάγκη ἀπασχολήσεως τῶν προσφύγων, ὄχι περιθάλψεως.

§54Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Πόθεν ἔχετε τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ νομάρχης ἐτηλεγράφησε; Διότι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει γνῶσιν.

§55Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι προγενέστερα. Δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας. Ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο. Ἔχω ἐγὼ ἓν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἦλθε σήμερον ἐκ Πατρῶν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον διαμαρτύρονται ἐναντίον ἑνὸς ἄλλου ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖ τὴν ἰδίαν καὶ αὐτὸς ἀντιπροσφυγικὴν πολιτικήν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ προσοχὴ μεγάλη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, προκειμένου περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Κράτους, εἴτε νομάρχαι εἶναι εἴτε ὑπάλληλοι Περιθάλψεως ἢ Ἐποικισμοῦ κτλ. Καὶ νὰ ληφθοῦν μέτρα ὄχι μόνον ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες εἶναι μακρὰν τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐντὸς τοῦ Κέντρου τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ πανταχοῦ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ μεγάλη ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀντιπροσφυγικὴν πολιτικήν των, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐν γένει πολιτικήν των, τὴν ὁποίαν μετέρχονται οἱ ὑπάλληλοι ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ δυσπιστία, ἡ ὁποία γεννᾶται ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἕνεκα τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης συμπεριφορᾶς τῶν κρατικῶν ὀργάνων ἀπέναντι τοῦ κόσμου, δὲν δύναται νὰ ἀποβῇ εἰς καλόν. Καὶ ἤθελον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ εἴπω ὅτι μία 1η Νοεμβρίου, ἡ ὁποία ἀποδίδεται συνήθως μόνον εἰς μίαν ἀντίθετον, ἀντιβενιζελικὴν παράταξιν, καὶ ὅτι ἀμφότεραι συνετέλεσαν διὰ τῶν κακῶν των νὰ παρασκευάσουν τὴν μεγάλην συμφορὰν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὸν κόσμον ἐκεῖνον τὸν ἀντιπολιτευόμενον λεγόμενον, ἀλλ’ ἀποδοτέον καὶ εἰς τὴν μεγάλην τάξιν τῶν ὀργάνων ἐκείνων τῆς Βενιζελικῆς ἐποχῆς. Ἴσως νὰ ὑπεισέδυσαν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνέτειναν σκοπίμως εἰς τὸ νὰ ἐπιταθῇ ἡ δυσφορία τοῦ λαοῦ. Νομίζω ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ παρασυρθῶμεν εἰς μίαν νέαν 1ην Νοεμβρίου. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ σοβαρὰ σκέψις, ὥστε νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν αἱ κεντρικαὶ ὑπηρεσίαι. Εἰς τὰς Καλάμαις, κύριοι, ὅπου μετέβην, ὑπάρχουν περὶ τὰς 5.000 προσφύγων. Καὶ αὐτοί, ἐκτὸς 100 οἰκογενειῶν αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς παραπήγματα τῆς προσωρινῆς λεγομένης στεγάσεως, ὅλοι οἱ ἄλλοι εὑρίσκονται ἐντὸς ἀποθηκῶν καὶ ἐντὸς παλαιῶν παραπηγμάτων καὶ σκηνῶν ὑπὸ καυστικώτατον ἥλιον. Ὑπάρχουν 83 οἰκογένειαι, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεσχέθησαν νὰ τὰς ἀποστείλουν εἰς τὸ τσιφλίκιον τοῦ χωρίου Ἐπισκοπὴ τῆς Μακεδονίας μεταξὺ Βερτεκὸπ καὶ Ναούσης, τὸ ὁποῖον ἀνερχόμενον εἰς 15 χιλ. στρέμματα κατέχεται ὑπὸ Σαρακατσαναίων. Ἀλλ’ οὐδὲν γίνεται ὑπὸ τῶν διακηρυττόντων ὅτι ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι οὐδεὶς ὑπάρχει πρόσφυξ τοῦ 1922 μὴ ἀποκατασταθείς. Εἰρήσθω ὅτι εἰς τὸ Νησὶ (Μεσσήνη) τὸ παρὰ τὰς Καλάμας ἡ ἰδία ὑπάρχει κατάστασις. Διότι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν 160 οἰκογένειαι κηπουρῶν καὶ γεωργῶν ἐκ Δομοὺς Δερὲ τοῦ Βοσπόρου, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπὸ 6 μηνῶν ὑπεσχέθησαν νὰ δώσωσι μίαν ἐγκατάστασιν παρὰ τὴν Νέαν Μανωλάδα, εἰς μέρος ἀπέχον δύο ὥρας ἀπὸ τὸ χωρίον Μετόχι καὶ τὸ ὁποῖον μέρος ἀνῆκον εἰς τὴν μονὴν τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου ὀνομάζεται, νομίζω, Καταφυγή. Λέγεται ὅτι τὸ κτῆμα τοῦτο ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ἐδόθη εἰς τοὺς Μετοχίτας, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀποστάσεως δὲν τὸ διεφιλονείκησαν καταλλήλως, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νέμεται κάποιος Σαράντης, προστατευόμενος ἰσχυροῦ πληρεξουσίου ἐκ Πύργου, ὅστις ἀντιδρᾷ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἦσαν ἐγκατεσταμένοι ἐκεῖ, διότι καὶ οἱ γηγενεῖς τῆς Νέας Μανωλάδος ἔδειξαν μεγίστην προθυμίαν νὰ βοηθήσουν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§57Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ ἐντοπίους. Ὑπάρχει ἐξ ἄλλου ἐδῶ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἦλθεν αὐτὰς τὰς ἡμέρας καὶ ἡ ὁποία νομίζω ὅτι θὰ παρουσιασθῇ, ἂν δὲν παρουσιάσθη, ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι. Τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων τῆς Μανωλάδος ἐσταμάτησε διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν ἠδύνατο νὰ φροντίσῃ πλέον νὰ ἀποκαταστήσῃ ἄλλας ὁμάδας προσφύγων.

§59Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη διεκήρυξεν ὅτι ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουν πρόσφυγες μὴ ἀποκατασταθέντες. Ὁπωσδήποτε εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ μὴ ἠδύνατο ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της, διότι, ἐφόσον δὲν κάμνει τίποτε, τοὐλάχιστον δὲν θὰ ἐδαπανῶντο ἀσκόπως χρήματα, ἂν καὶ πιστεύω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐφεξῆς δὲν θὰ ἠμπορέσῃ πλέον νὰ εὕρῃ δάνειον, ὥστε νὰ τὸ χειρισθῇ. Θὰ ἦτο ἐπίσης εὐχῆς ἔργον, ὥστε αὐτὸ τὸ δάνειον νὰ τὸ παρείχομεν ἡμεῖς οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες ἐκ τῶν κολοσσιαίων Μουσουλμανικῶν περιουσιῶν μας, ὥστε νὰ τὸ διαχειρισθῶμεν κρατικῶς καλύτερα, ἄνευ τῆς παρεμβάσεως αὐτονόμων ὀργανισμῶν. Εἰς τὰς Καλάμας ὑπάρχει ἓν οἰκόπεδον ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δενδροφυτευμένον. Εἶχε μόνον 6–7 μεγάλα δένδρα, οἱ δὲ ἐνδιαφερόμενοι ἰδιοκτῆται ἔσπευσαν νὰ φυτεύσουν μερικὰ δενδρύλια νεραντζιῶν διὰ νὰ τὸ παραστήσουν ὡς πεφυτευμένον. Τὸ οἰκόπεδον αὐτὸ ἀνῆκεν εἰς τοὺς κ. κ. Στασινόπουλον, Οἰκονομάκην καὶ Τζάνην. Τὸ οἰκόπεδον αὐτὸ τὸ ἠγόρασαν αὐτοὶ οἱ κύριοι ἀντὶ 110,000 δραχμῶν, τὸ δὲ Δημόσιον προέβη εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσίν του ἀντὶ 450,000 δραχμῶν. Τὸ δὲ περίεργον εἶναι ὅτι τὸ Δημόσιον ἔσπευσε νὰ κλείσῃ καὶ συμβόλαιον διὰ νὰ γίνουν οἱ οἰκίσκοι. Ὁ ἐργολάβος Δερδελὲς ὑπεβλήθη εἰς ἔξοδα διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑλικῶν 25 οἰκιῶν, ἠναγκάσθη δὲ ἕνεκα τῆς μὴ ἐνάρξεως τοῦ ἔργου νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ὅλα ταῦτα δὲ διότι οἱ ἰδιοκτῆται ἐνθαρρυνόμενοι καὶ πάλιν ὑπὸ τοῦ πολιτευομένου ἐκ Πύργου καὶ ἑνὸς ἐκ Καλαμῶν ζητοῦν νέαν τιμὴν τοῦ οἰκοπέδου, ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει μηχανικὸς ἀργόμισθος ἀναμένων τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔργου καὶ λαμβάνων 6,000 δραχμὰς μηνιαίως, καὶ ἐπιστάτης μὲ 1500 δραχμὰς καὶ γραφεῖον. Σημειωτέον ὅτι τὸ ἴδιον γίνεται καὶ εἰς τὸν Πύργον, ἔνθα ὑπάρχει μηχανικὸς ὁ ὁποῖος ἔλαβε μέρος εἰς τὴν τελευταίαν ἀπεργίαν τὴν Μπολσεβικικὴν καὶ ἀπεσύρθη ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σιδηροδρόμων, ὅπου ἐλάμβανε 3½ χιλιάδας δραχμάς. Ὡς βλέπετε, εἰς ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία πάντως λέγεται κρατική, σήμερον ὑπάρχει μηχανικὸς κομμουνιστὴς ὀνόματι Μανουηλίδης λαμβάνων 6,000 δραχμὰς καὶ τυγχάνων καὶ ἀργόμισθος, διότι, ὡς εἶπον, δὲν ἔγινεν ἡ μειοδοσία τῶν οἰκίσκων. Ἡ Γαστούνη εἶναι τὸ μόνον μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἔγινεν ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις. Ἐκεῖ ὑπάρχουν 400 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, ἐξ ὧν αἱ 250 εὑρίσκονται ὑπὸ στέγασιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, πᾶσαι αἱ 400 ἔχουν ἀγρούς. Ἐκεῖ εἶναι τὸ μόνον μέρος τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, εἰς τὸ ὁποῖον παραμένουν ἀγρόται, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἔχουν ἀνὰ 10–20 στρέμματα ἑκάστη οἰκογένεια καὶ καλλιεργοῦν βάμβακα, ἀραβόσιτον, σῖτον, ὄσπρια, καπνὸν κτλ. Καὶ εἰς ἓν ἔτος κατώρθωσαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ εἶναι παραγωγικοί. Πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις, εἰς τὴν Ἀμαλιάδα, εἰς τὸ Κιάτον, εἰς τὴν Κόρινθον, εἰς τὸ Ξυλόκαστρον καὶ ἀλλοῦ ἡ κατάστασις τῶν προσφύγων εἶναι οἵα τὴν περιέγραψα, λυπηρά. Ἐγκατάλειψις ἰδίως τῶν ἀγροτῶν. Καὶ φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἰδίως ἐν Μεσσηνίᾳ, ἡ ὁποία δικαίως πρέπει νὰ θεωρεῖται ὁ ἀδάμας τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἀπὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον στρέμμα γῆς παρ’ ἑκάστης ἐντοπίου οἰκογενείας ἔναντι τιμήματος καὶ νὰ ἀποτελεσθοῦν μικραὶ ἑστίαι ἀπὸ 2–3 οἰκογενείας προσφύγων εἰς ἕκαστον χωρίον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἑκατοντάδες τινὲς οἰκογενειῶν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν Μεσσηνίαν. Κακῶς πιστεύεται ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξηντλήθησαν αἱ γαῖαι καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένω νὰ λέγω πρὸς τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων νὰ μὴ νομίζουν ὅτι θέλομεν νὰ εἴμεθα ἀπεραντολόγοι. Συνηθίσαμεν, κύριοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα νὰ τὸ βλέπωμεν μὲ ξένους ὀφθαλμούς. Ἐδανείσθημεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον διὰ τῶν ὀργάνων τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ παρατείνουν τὴν ἀποκατάστασιν διὰ νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸ δάνειον καὶ διὰ νὰ λαμβάνουν τοὺς λιπαροὺς μισθούς των. Εἰς τὴν Ἠλείαν ὑπάρχουν γαῖαι, εἰς τὰ μεταξὺ Μανωλάδος καὶ Ἀμαλιάδος μέρη. Ὑπάρχουν ἀπέραντοι ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας ἀκόμη ἀποδεικνύονται κατὰ τὴν ἀρχαιότητα. Καὶ ἀναφέρεται ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, ἡ ὁποία ἐξετείνετο τότε διοικητικῶς καὶ πάρα κάτω πρὸς τὴν Μεσσηνίαν, οἱ κάτοικοι ἦσαν τόσον συμπυκνωμένοι, ὥστε 1½ ἑκατομμύριον κάτοικοι ἔζων εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην καὶ εἶχον λαμπρὰν καλλιέργειαν. Δὲν εἶχον μόνον σταφίδα. Ἐκεῖ ἐκαλλιεργεῖτο ὁ καλύτερος βάμβαξ, ὁ ὁποῖος ἐχρησίμευε διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν βυσίνων ὑφασμάτων διὰ τοὺς Αὐτοκράτορας τοῦ Βυζαντίου. Ἦτο τόσον πλουσία ἡ χώρα, ὥστε νὰ δύναται νὰ διατρέφῃ 1½ ἑκατομμύριον κατοίκων μόνον ἡ ἐπαρχία Ἠλείας μὲ τὸ βόρειον τμῆμα τῆς σημερινῆς Μεσσηνίας. Ἐν τούτοις, κύριοι, πανταχόθεν φωνάζομεν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ γαῖαι ἐτελείωσαν. Ἂν ρίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο κατὰ τὸ ὁποῖον 5 ἑκατομμύρια στρέμματα ἔπρεπε τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, εὑρίσκομεν ὅτι δὲν συνεπληρώσαμεν τὸ ποσὸν τῶν γαιῶν, ὅπερ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὰς Μουσουλμανικὰς ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ περιουσίας τὰς ἀγροτικὰς ἔχομεν παραχωρήσει εἰς τὴν Ε.Α.Π. 2,200,000 στρέμματα, ἤτοι 220 χιλιάδας ἑκτάρια. Προσέτι ἐδώσαμεν 25,000 ἑκτάρια ἀπὸ τὰς γαίας τοῦ Δημοσίου καὶ 40,000 ἑκτάρια ἀπὸ ἀπαλλοτριώσεις καὶ ἐπιτάξεις. Ἐδώσαμεν δηλαδὴ περίπου τρία ἑκατομμύρια στρέμματα γῆς κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς τελευταίας τριμηνίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, 25 Νοεμβρίου 1924.

§60Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἐννοεῖτε τρία ἑκατομμύρια;

§61Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τρία ἑκατομμύρια στρέμματα, ἀπέναντι τῶν πέντε ἑκατομμυρίων, ἔχομεν παραδώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καλλιεργήσιμον γῆν.

§62Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι ἐν συνόλῳ ἔχομεν δώσει ἄνω τῶν 5 ἑκατομμυρίων.

§63Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θέλει διὰ τὸν ἑαυτόν της 5 ἑκατομμύρια γῆς ἰδίας ἐκλογῆς καὶ ἀρεσκείας.

§64Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἡ ἔκθεσις ἡ τελευταία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀναφέρει ὅτι μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1924 παρεδόθησαν 1,771 χιλιάδες στρέμματα (= 1,771,000 στρ.), ἐκ τῶν ὁποίων καλλιεργήσιμα εἶναι 2,850 χιλιάδες (= 2,850,000).

§65Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Συμφωνεῖτε μὲ ἐμέ.

§66Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι ὥρα νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα αὐτό.

§67Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσουν τὰ ζητήματα αὐτὰ μίαν φοράν. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπίσης διατείνεται ὅτι εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις τὰς ἀγροτικὰς ἐνεκατέστησεν 116,000 οἰκογενείας, δηλαδὴ 500,000 ἄτομα. Λέγει αὐτὴ ὅτι τοὺς ἔχει ἐγκαταστήσει μόνη της. Ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ὅτι μέγα μέρος ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ καὶ Μακεδονίᾳ ἔχει αὐτοεποικισθῆ. Διότι εἰς τὰ μέρη αὐτὰ ἐπῆγαν ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἠξεύρουν τί ζητοῦν, ὅταν πηγαίνουν νὰ αὐτοκαλλιεργήσουν. Καὶ δὲν πηγαίνουν νὰ ζητοῦν σπίτια, ἀλλὰ τρέχουν ἐκεῖ ὅπου ἠξεύρουν ὅτι θὰ εὕρουν εὐφόρους πεδιάδας — διότι εἶναι καλοὶ καλλιεργηταί — καὶ καταλαμβάνουν ἀγροὺς καὶ ἀρχίζουν ἀμέσως τὸ ἔργον των, χωρὶς νὰ περιμένουν ἀπὸ Ἐπιτροπάς, εἰς τὰς ὁποίας δὲν βασίζονται. Καὶ ἐδῶ εἰς τὴν Ἀττικὴν προχθὲς ἔγινεν ἓν ζήτημα, τῆς Σταμάτας, παρὰ τὸν σταθμὸν Μπογιάτι, ὅπου ἐπῆγαν μερικοὶ πρόσφυγες, σταλέντες ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν κ. Ὀρφανίδην, καὶ ἤρχισαν νὰ καλλιεργοῦν. Ἐπῆγαν ὅμως κατόπιν καὶ ἄλλοι πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι διετείνοντο ὅτι ἐστάλησαν ἀπὸ τὸν κ. Εὐελπίδην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, καὶ ἤθελον νὰ ἐξώσουν τοὺς πρώτους καὶ νὰ καταλάβουν τὸ μέρος. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔσπευσε νὰ στείλῃ χωροφύλακας διὰ νὰ ἐξώσῃ τοὺς πρώτους. Ἐγὼ προσκληθεὶς μετέβην νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, διότι εἶμαι πρόσφυξ πληρεξούσιος καὶ φρονῶ ὅτι ἀντιπροσωπεύω ὅλους τοὺς πρόσφυγας. Εὗρον ὀρθὸν ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν ἐκεῖ πρῶτοι καὶ ἐκαλλιέργησαν ἔπρεπε νὰ μείνουν.

§68Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Νὰ γίνῃ ἐπανάστασις;

§69Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὄχι. Εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἔκτασις τοῦ κτήματος καὶ ἀντὶ ἐξώσεως ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιταχθῶσιν καὶ ἄλλα χίλια στρέμματα καὶ διὰ τοὺς δευτέρους. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω τώρα διὰ τὰ κτήματα τῆς Ἀττικῆς. Ὁσάκις ὡμίλησα περὶ ἐπαρκείας γαιῶν καὶ ἀνεπαρκείας εἶπον ὅτι ἡ χώρα ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ἐπαρκεστάτη, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ τὴν μελετήσωμεν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ αὐθεντικὰ πράγματα διὰ νὰ ἴδητε τί γίνεται μόνον εἰς τὴν Ἀττικήν, τὴν τετιγοτρόφον καὶ λεπτόγαιον, ὡς τὴν ἐφαντάζοντο ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, ὅτι δηλαδὴ εἶναι ἄγονος. Ἐν τούτοις διατείνομαι ὅτι αὕτη εἶναι πολὺ γόνιμος. Ἐν αὐτῇ ὑπάρχουν πολλὰ ἀγροκτήματα μὲ μεγάλην ἔκτασιν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἐντοπίων καὶ προσφύγων ἀκτημόνων. Εἶναι πρῶτον τῆς περιφερείας Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐλαχίστους καλλιεργητὰς καὶ κανὲν ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχει ἀπαλλοτριωθῆ μέχρι τοῦδε. Δεύτερον εἶναι τὰ τῶν Μεσογείων, τὰ ὁποῖα ἀπέμειναν μετὰ τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν τῶν ἐγγυτέρων χωρικῶν εἰς τὰ ἀπαλλοτριωθέντα γειτονικά των κτήματα. Τρίτον εἶναι τὰ Λαυρεωτικὰ καὶ τὰ τῶν Ὠρωπίων, μὲ πολὺ μικρὸν ἀριθμὸν μὴ ἐγκατασταθέντων κολλήγων. Τέταρτον εἶναι τὰ μεταξὺ Πεντέλης καὶ Πάρνηθος, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν διὰ νομαδικὴν κτηνοτροφίαν. Καὶ πέμπτον εἶναι τὰ Βασιλικά.

§70Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ εἶναι τοποθεσίαι, κ. πληρεξούσιε, δὲν εἶναι κτήματα.

§71Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θέλετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν ἀκριβῶς δι’ αὐτὰ τὰ κτήματα;

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§73Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἔχετε ὑπομονήν, θὰ σᾶς εἴπω ἐγώ. Φαντασθῆτε τί καλλιεργήσιμοι γαῖαι εἶναι. Πενῆντα χιλιάδες στρέμματα δὲν χρησιμοποιοῦνται, διότι θὰ χρησιμεύσουν νὰ γίνουν συνεταιρισμοὶ ἀστικοί!

§74Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πόθεν προέρχονται αἱ πληροφορίαι σας αὐταί;

§75Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Προέρχονται ἀπὸ συνεργεῖα προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν ὁμάδας μεγάλας προσφύγων γεωργῶν, περιλαμβανουσῶν καὶ δεκάδας προσφυγικῶν Σωματείων ὠργανωμένων, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰδικοὺς ἀνθρώπους καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν τὸν κόπον νὰ τὰ ὑποτάξουν. Νομίζω ὅτι ὑπάρχουν καί τινες ἀνακρίβειαι, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχουν καὶ τελειότεραι περιγραφαί, διότι ὅπου ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐζήτησα, οὐδὲν εὑρῆκα. Καὶ ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα. Καὶ μᾶς δίδεται οὕτω μία ἰδέα γενικὴ τῆς καταστάσεως καὶ ἐξηγοῦνται αἱ ἀφορμαὶ τῶν ἑκάστοτε αἰτιάσεων διὰ τὴν μὴ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Τὰ κτήματα Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι πολὺ μεγάλης ἐκτάσεως, ἀποτελοῦν δὲ ἐπίπεδον καλλιεργήσιμον γῆν καὶ εἶναι πάντα ἀκαλλιέργητα, ὀφειλομένης τῆς ἐγκαταλείψεως αὐτῶν εἰς τὸν φόβον τῶν ἰδιοκτητῶν νὰ ἐγκαταστήσουν εἰς αὐτὰ καλλιεργητάς, οὓς δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκδιώξουν. Καλλιεργοῦνται συνεπῶς μετὰ διετῆ ἀγρανάπαυσιν καὶ χρησιμοποιοῦνται διὰ λειβάδια. Καλλιεργηταὶ γηγενεῖς ἔχουν ἐλαχίστους ἀγροὺς καὶ δύναται νὰ ἀποκατασταθῇ μέγας ἀριθμὸς προσφύγων. Αἱ ἀντιρρήσεις τῶν ἐποικιστικῶν Ἀρχῶν εἶναι ὅτι τὰ κτήματα ταῦτα, συνολικῆς ἐκτάσεως 500,000 στρεμμάτων, εἶναι ἀνεπίδεκτα καλλιεργείας καὶ θὰ χρησιμεύσουν δι’ ἀστικοὺς συνοικισμοὺς καὶ ὅτι τέλος ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἀπαγορεύει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτῶν. Ἀπὸ τὰ κτήματα τῶν Μεσογείων, μετὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐντοπίων μὲ κλῆρον συνολικῶς ἀπὸ τὰ διάφορα κτήματα ἀνερχόμενον εἰς 80–150 στρέμματα, ἤτοι ἀπὸ Βουρβᾶ, Λογοθέτη, Γέρακα, Μονῆς Πεντέλης κτλ. ἀπομένουν καὶ τὰ ἑξῆς: Κύλινδρα, Ἀναβύσσου δημοσίου, Ὄλυμπος, Τσίτσενα, Μελισσουργοῦ καὶ ἄλλα, ἀνερχόμενα εἰς 40–50 χιλ. στρέμματα καλλιεργήσιμα καὶ 150 χιλ. ἡμιθαμνώδη καὶ ἐκχερσωτέα. Αἱ ἀντιρρήσεις τῶν ἁρμοδίων εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει νερό. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος καταπίπτει, δεδομένου ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν εὐδοκιμεῖ ἐξαιρετικῶς ἡ ἄμπελος καὶ ὑπάρχουν αἱ οἰνοβιομηχανίαι Μαρκό, Σπὰ κτλ. Ηὐδοκίμησαν δὲ ἐξαιρετικῶς κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη αἱ καλλιέργειαι τῶν καπνῶν τῶν προσφύγων. Ἐξ ἄλλου ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς οἱ ἁρμόδιοι τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἐπιδιώκοντες πολιτικὴν διατείνονται ὅτι τὰ μέρη αὐτὰ εἶναι ἄγονα δι’ ἐγκατάστασιν προσφύγων, ἀφ’ ἑτέρου προσπαθοῦν νὰ ἐκδιώξουν ἐκεῖθεν τοὺς πρόσφυγας Φωκαεῖς, διὰ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἄλλοι πρόσφυγες εὐνοούμενοι. Δὲν γνωρίζω ἂν ταῦτα εἶναι ἐντελῶς βάσιμα. Ἐξεταστέον. Τὰ κτήματα τῶν Ὠρωπίων, περιλαμβάνοντα τὸ Συκάμινον μὲ 12,000 στρέμματα καλλιεργήσιμα, τὸ Χαλκοῦτσι μὲ 18,000, τὸ Μήλεσι καὶ ἄλλα διεκδικοῦνται μόνον ὑπὸ 90 ἐντοπίων. Μεγάλαι ἐκτάσεις πλεονάζουν διὰ πρόσφυγας. Οἱ ἁρμόδιοι ἰσχυρίζονται ὅτι εἰσέτι δὲν τὰ ἐμελέτησαν. Ἔπειτα ἔρχονται τὰ Πεντελικά, περιλαμβάνοντα τὴν Σταμάτα 69,000 στρέμματα, Μπογιάτι 15,000, Ζώριανη καὶ ἄλλα, ἐν γένει μὲ καλλιεργήσιμον ἔκτασιν 30,000 στρεμμάτων. Οἱ ἁρμόδιοι ἐκζητοῦν διαφόρους σχέσεις μὲ τοὺς κτηνοτρόφους, οὓς ζητοῦν νὰ ἀποκαταστήσουν. Ἀκολούθως ἔρχονται τὰ Βασιλικὰ καὶ τὰ τῆς Βοιωτίας.

§76Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖα εἶναι τὰ Βασιλικά;

§77Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὑπὸ τὴν λέξιν «Βασιλικὰ» ἐννοοῦμεν τὸ Τατόϊ καὶ τὸ Μπάρι, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀπόφασιν. Καὶ τὸ μὲν Τατόϊ γίνεται Γεωργικὴ σχολή, διὰ τὴν ὁποίαν ἀρκοῦσι 5–6 χιλιάδες στρέμματα, ἐνῷ ὁλόκληρον εἶναι 30,000 στρέμματα. Διὰ τὸ Μπάρι, τὸ ὁποῖον ἔχει 6,000 στρέμματα ἐπίπεδα καὶ μόνον ἓξ κολλήγους καὶ τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν ἐγκατελείφθη καὶ ἀπεθαμνώθη, οἱ ἁρμόδιοι ἀπαντοῦν ὅτι θὰ τὸ παραχωρήσουν εἰς τοὺς Μενιδιάτας, οἵτινες οὐδέποτε ὑπῆρξαν καλλιεργηταὶ αὐτοῦ, ἐπὶ πλέον δὲ ὑπερμέτρως ἱκανοποιήθησαν οὗτοι μὲ τὰ μοναστηριακὰ ἀμπέλια καὶ ἀγροὺς τῆς περιφερείας των. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀντιρρήσεις τῶν ἁρμοδίων, αἵτινες ὀφείλονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὸ ἀντιπροσφυγικὸν πνεῦμα καὶ τὰς ἰδιοτελεῖς ἐπιδιώξεις τοῦ ἐποικιστικοῦ συμβουλίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς προσωπικὴν γεωργικὴν πολιτικὴν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου, ἐνεργούντων ἐκδιώξεις καὶ ἐκτοπίσεις ἐκ Σταμάτας καὶ Ἀναβύσσου καὶ μεταφορὰν προσφύγων ἐκ Μακεδονίας. Εἰς τὴν Βοιωτίαν, μολονότι εἶναι πολὺ ἐκτεταμένη ἡ χώρα, εἶναι ἀραιῶς κατανεμημένη εἰς βαθμὸν ὥστε ὁ γεωργικὸς κλῆρος νὰ ἔχῃ φθάσει μέχρις 150 στρέμματα ἐκτὸς τῶν ἐλαιοδένδρων, τὰ ὁποῖα ἔχουν. Ἰδιαιτέρως λοιπὸν εἶναι δίκαιον εἰς μερικὰ μέρη νὰ γίνῃ ἐγκατάστασις προσφύγων, διότι οὐδεμία τοιαύτη ἐγένετο, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἀπηυθύνθησαν ἐπανειλημμένως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὁμάδες προσφύγων, αἱ ὁποῖαι ἀποπέμπονται καὶ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἄρθρον τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ὑποχρεώνει νὰ ἐγκαθιστῶνται μετὰ ἐντοπίων καὶ πρόσφυγες. Ἐν τούτοις εἰς τοὺς τέσσαρας συνοικισμοὺς Βύρωνος, Ἰωνίας, Κοκκινιᾶς καὶ Καισαριανῆς ὑπάρχουν πρόσφυγες ἀγρόται περὶ τὰς 1000 οἰκογενείας κατὰ τὴν ἀπογραφὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, αἱ ὁποῖαι περιμένουσι γεωργικὴν ἐγκατάστασιν. Ἕτεροι πρόσφυγες ἔχοντες ἀνάγκην γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως, οἵτινες ὑπολογίζονται εἰς 25–30 χιλιάδας, εἶναι οἱ τῶν συνοικισμῶν Λιπασμάτων, Δραπετσῶνος, Ἐλευσῖνος, Θηβῶν, κλπ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίφημος ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα, διότι ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς Π. Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις, κύριοι, κατὰ δηλώσεις τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ τὰς ὀνομάσω ἐπισήμους, κατὰ δηλώσεις ἡμιεπισήμους, εἰς 130 χιλιάδας ἀνέρχονται οἱ ἔχοντες ἀνάγκην στεγάσεως πρόσφυγες ἀστοὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ. Ὑπάρχει δὲ ζήτημα ἐλλείψεως στέγης οὐ μόνον τῶν 130 χιλιάδων τούτων προσφύγων, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ζήτημα στεγάσεως διὰ 400 χιλιάδας.

§78ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῦ μένουσι;

§79Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἂν κάμητε μίαν ἔρευναν, θὰ ἴδητε καὶ θὰ τοὺς εὕρητε. Καὶ προσφέρομαι νὰ σᾶς βοηθήσω εἰς μίαν τοιαύτην ἔρευναν.

§80Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μᾶς κάμνουν κατάπληξιν αὐτά.

§81Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θέλω νὰ σᾶς κάμουν κατάπληξιν, διότι θέλω νὰ σᾶς τονίσω καὶ νὰ ἐξάρω μίαν περίπτωσιν ἀγνοουμένων. Μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς στεγάσεως κατὰ μέγα μέρος ἂν ἔχῃ λυθῆ, ἐλύθη ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ. Ἐλύθη δὲ ἐκεῖ διὰ τὴν ὕπαρξιν Μουσουλμανικοῦ πληθυσμοῦ ἀπελθόντος ἐκ Μακεδονίας καὶ ἐγκαταλείψαντος 50 χιλ. ἀγροτικοὺς οἰκίσκους καὶ γαίας ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν Μουσουλμανικοῦ πληθυσμοῦ 90.000 ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ. Διὰ τῆς συμπτύξεως 10.000 οἰκίσκων Τουρκικῶν καὶ γαιῶν ἐν τῇ Δ. Θράκῃ ἐν μέρει ἔχει λυθῆ τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως ἀγροτῶν προσφύγων ἐν Δυτικῇ Θράκῃ καὶ οὐχὶ διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Εἶναι σφετερισμὸς τοῦ ἔργου αὐτοῦ τοῦ αὐτομάτου ἐποικισμοῦ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Εἶναι ἔργον κολοσσιαῖον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο τυχαίως καὶ αὐτομάτως, ἀλλ’ οὐδαμῶς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐν τούτοις ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν ἔγινεν ἀντιμετώπισις μιᾶς περιπτώσεως, περιπτώσεως ἡ ὁποία τελευταίως ἐπαρουσιάσθη κατὰ τὴν μετάβασιν διεθνοῦς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῶν Μουσουλμάνων τῆς Δυτικῆς Θράκης. Οὐδεμία πρὸς τοῦτο προπαρασκευὴ ἔγινε καὶ δὲν γνωρίζω ποῖαι εἶναι αἱ ἐντυπώσεις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Ἐλέχθη εἰς τὰς ἐφημερίδας ἴσως ἀνεπισήμως ὅτι ἔφυγεν εὐχαριστημένη. Ἀλλ’ ἡ μὴ ἔγκαιρος δημοσίευσις μιᾶς τοιαύτης ἐκθέσεως διὰ τὰ συμπεράσματα ἐπὶ τῆς μεταβάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνδεχομένως μοὶ δίδουν νὰ ἐννοήσω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἔφυγε πλήρως ἱκανοποιημένη. Δι’ ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ γίνῃ μέριμνα καὶ ἐγὼ πολλάκις μετέβην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως προβλέπων τὸ ζήτημα κυρίως, ἰδίως τὸ εἰς τὰς πόλεις τῆς Δυτικῆς Θράκης. Διότι συνέβη τὸ ἑξῆς, κύριοι. Εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην, εἰς τὰς πόλεις τῆς Δυτικῆς Θράκης, οἱ πρόσφυγες κατῴκησαν εἰς τὰς κατοικίας τῶν Μουσουλμάνων, χωρὶς ὅμως νὰ κατοικήσουν καὶ εἰς τὰς κατοικίας τῶν αὐτοχθόνων Ἑλλήνων, Ἰουδαίων, Ἀρμενίων. Διότι καὶ εἰς τὰς πόλεις ἔγινεν ἡ σύμπτυξις ὅπως εἰς τὰ χωρία, μόνον εἰς τὰς Τουρκικὰς περιουσίας. Τώρα ἐγεννήθη ζήτημα ἀποδόσεως τῶν Μουσουλμανικῶν ἐν Δυτικῇ Θράκῃ περιουσιῶν, διότι θέλομεν καὶ δὲν θέλομεν πρέπει νὰ τὰ ἀποδώσωμεν κατ’ ἀνάγκην, ἂν θέλωμεν νὰ λύσωμεν ἓν ζήτημα ἡσυχίας διὰ τοὺς Ἕλληνας κατοίκους τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοὺς μὴ ὑπαγομένους εἰς τὴν ἀνταλλαγήν. Ὁ διευθύνων σύμβουλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κ. Εὐσταθόπουλος, ὅταν μετέβην τὴν πρώτην φορὰν παρ’ αὐτῷ καὶ τῷ εἶπον ὅτι χρειάζεται νὰ κατασκευάσωμεν οἰκίας, ἀπήντησεν ὅτι εἶχε σχέδιον νὰ κάμῃ 2.500 κατοικίας εἰς τὴν Ξάνθην καὶ Κομοτινήν, 300 κατοικίας εἰς Ἀλεξανδρούπολιν, 200 εἰς Διδυμότειχον, 50 εἰς Φέρρας καὶ 50 εἰς Νέαν Ὀρεστιάδα. Ἀλλὰ προσέθηκεν ὅτι ἐστερεῖτο οἰκοπέδων. Αὐτὰ ἔλεγε τὴν πρώτην φοράν. Μετὰ ἕνα μῆνα ἐπανέλαβον τὰ διαβήματά μου, διότι πάντοτε δὲν μοὶ ἔλειπε τὸ ἐνδιαφέρον. Καὶ ὁ κ. Εὐσταθόπουλος μοὶ ἔδωσε νὰ καταλάβω τότε ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ κατασκευάσῃ οἰκίας, ἀλλ’ ἐκ τῶν λόγων του συνεπέρανα ὅτι δὲν ἤξευρε ποῦ νὰ ἀποτανθῇ διὰ νὰ ζητήσῃ οἰκόπεδα. Τότε τῷ εἶπον ὅτι ἁρμόδια εἶναι τὰ Ὑπουργεῖα Περιθάλψεως καὶ Γεωργίας δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἀμέσως μετέβην παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῆς Γεωργίας κ. Μαρῇ, ὅστις ἐπὶ λέξει μοὶ εἶπεν ὅτι «ὁ κύριος αὐτὸς οὐδέποτε ἀπετάθη εἰς ἐμὲ καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ τῷ παραχωρήσω, διότι δὲν ἔχω κανὲν κώλυμα οὔτε ἀπὸ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης».

§82Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ ἐνθυμεῖσθε καλά, διότι, ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος.

§83Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν ἦτο τότε ἀμέτοχον ὅλως διόλου. Ὑποθέτω ὅτι βραδύτερον περιῆλθε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Πάντως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν θὰ θέλῃ νὰ ἐνθυμῆται.

§84Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν ἁρμοδιότητα τὴν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν οἰκοπέδων δὲν εἶχε σημασίαν ἢ ἄλλην γενικωτέραν περιπλοκήν, ἦτο ἐκκρεμὲς μαζὶ μὲ ἄλλα τινὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ λυθῶσι.

§85ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ ζήτημα τῶν οἰκοπέδων ἔχει λυθῆ εἰς τὴν Θράκην· ἔχουσι παραχωρηθῆ ἐκεῖ τὰ οἰκόπεδα.

§86Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἶναι ἀτομική σας γνώμη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὰ προσφυγικὰ ζητήματα ὅλα ἐκκρεμοῦν. Μεταβαίνω εἰς ἄλλο θέμα τῆς Δυτικῆς Θράκης. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι παρεχωρήσαμεν τὸ Καραγὰτς διὰ νὰ γλυτώσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ μίαν μεγάλην παραχώρησιν καὶ ἐδέχθημεν οἱ κάτοικοι τοῦ Καραγὰτς νὰ φύγωμεν μόνον μίαν ὥραν μακρὰν τῆς προτέρας μας ἐγκαταστάσεως, ὁπόθεν ἐκ τῆς Νέας Ὀρεστιάδος βλέπομεν τὸ παλαιὸν Καραγὰτς καὶ τὸ τραῖνον τοῦ σιδηροδρόμου διερχόμενον δὶς τῆς ἡμέρας διὰ τοῦ ἐδάφους ἐκείνου. Ἐκεῖ ἐγκατελείψαμεν τὰς κατοικίας μας, ἐκρημνίσαμεν τὰς ἐν Καραγὰτς οἰκίας μας καὶ μετεφέραμεν εἰς τὴν Νέαν Ὀρεστιάδα τὰ ὑλικά των. Καὶ ἐνῷ κατὰ κανόνα δίδονται εἰς ἕκαστον πρόσφυγα, οἰκοδομοῦντα οἰκίαν ἐξ ἰδίων, ἓξ κυβικὰ μέτρα ξυλείας, ἀνάλογον ὑλικὸν καρφίων, κεράμων, ὑαλοπινάκων, τσιμέντων καὶ ὀκτὼ χιλιάδες δραχμῶν εἰς μετρητά, ἐν τούτοις εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Καραγὰτς δὲν παρεχωρήθη τίποτε, πλὴν εὐτελῶν τινων παροχῶν καὶ ἐν ἀριθμῷ περιωρισμένῳ. Καὶ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν ἐζήτουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ τοῖς δοθῇ ἓν ποσὸν 500.000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁρισθῆ διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολείου, διότι 500 μαθηταὶ ἀναγκάζονται νὰ παρακολουθῶσι μαθήματα ἐν ἀναπεπταμένῳ ἀέρι, ἐν ὑπαίθρῳ καὶ ἐν χειμῶνι, καθὼς καὶ νὰ τοῖς παραχωρηθῶσι καὶ 2.000 στρέμματα πρὸς καλλιέργειαν, ἐν τούτοις κανεὶς δὲν ὑπάρχει ὁ ὁποῖος νὰ ἀκούσῃ τὰ δίκαια αἰτήματά των καὶ ὁ ἐκεῖ ἐπιστάτης τοῦ Ἐποικισμοῦ κ. Ἀμπουσιαλὰμ καταγίνεται μὲ τὴν γραφειοκρατίαν. Κύριοι, αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν ἐκεῖ. Θὰ ἐμαστιγώνοντο ἴσως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τοῦ Ἐποικισμοῦ ἂν ἤθελον εἴπει τί γίνεται εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην, τὴν ὁποίαν ἐπεσκέφθην. Ἐκεῖ, εἰς τὴν Κομοτινήν, συνηντήθην μὲ τὴν πενταμελῆ Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὸν συνάδελφον κ. Μαζαράκην, συνοδευομένην καὶ ἀπὸ τὸν παρατηρητὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ κ. Γερακάρην. Ὁ κ. Γερακάρης εἶναι ἓν εἶδος πρεσβευτοῦ, τὸν ὁποῖον στέλλει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων παρὰ τῷ κ. Καραμάνῳ, Γεν. Διευθυντῇ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας στέλλει τοιούτους ἀπεσπασμένους ὑπαλλήλους του πρὸς παρακολούθησιν τῶν ἔργων τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ ὁποῖοι λέγονται ἐπιθεωρηταί, ἓν εἶδος προξένων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ὁ κ. Γερακάρης λαμβάνει μισθὸν 60 λιρῶν Ἀγγλίας, ἤτοι 20,000 δραχμῶν μηνιαίως, ἔχει δὲ καὶ αὐτοκίνητον καὶ μεταβαίνει εἰς τὸ γραφεῖόν του εἰς τὰς 11 π.μ. καὶ πάλιν ἀπὸ τὰς 6–7½ μ.μ. Δὲν γνωρίζω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἡ πενταμελὴς Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως προσέλαβεν ὡς συνοδὸν τὸν παρατηρητὴν αὐτὸν κ. Γερακάρην κατὰ τὴν ἐκδρομήν της ἀνὰ τὴν Θρᾴκην καὶ τὴν Μακεδονίαν. Κύριοι, αὐτὰ εἶναι τὰ συμβαίνοντα ἐκεῖ. Τώρα θὰ μακρηγόρουν ἂν ἤθελον νὰ εἴπω τί γίνεται εἰς τὴν Δυτικὴν Θρᾴκην. Ὅταν ἐπεσκέφθην τὰς διαφόρους πόλεις, ὅπου ἔτυχε νὰ συναντήσω τὴν πενταμελῆ Ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Μαζαράκη, εἰς τὴν Κομοτινήν, εἶδον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ συνωδεύετο ἀπὸ τὸν κ. Γερακάρην. Σημειῶ ὅτι ὁ κ. Γερακάρης μετέβη καὶ ἄλλοτε μετὰ τοῦ κ. Καραμάνου καὶ τοῦ κ. Εὐσταθοπούλου εἰς Κομοτινὴν μὲ βαγκὸν λὶ καὶ διαμείναντες μόνον ἐπὶ δύο ὥρας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἀνεχώρησαν κατόπιν ἑνὸς συμποσίου εἰς τὸ ξενοδοχεῖον «Ἀκρόπολις», διακηρύξαντες εἰς τὰς ἐφημερίδας Θεσσαλονίκης ὅτι εὗρον τὴν κατάστασιν τοῦ ἐποικισμοῦ ἐν Δυτικῇ Θρᾴκῃ εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Δὲν ἠδυνήθην νὰ μαντεύσω διὰ ποίους λόγους ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ παρέλαβε μαζί της τὸν κ. Γερακάρην. Ἂν ἠκολούθει ὡς ἐλέγχων τὰς Ἀρχὰς ἢ ὡς ἐλεγχόμενος ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἦτο ἐξελεγκτική.

§87Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν τὸν λαμβάνει ὡς συνοδὸν ἁπλῶς τὸν Γερακάρην, ἀλλ’ οὗτος ἀκολουθεῖ τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐπιβλέπῃ τὸν ἔλεγχον ὅστις ἐξασκεῖται.

§88Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἕν εἶδος μήτε ἐλεγχομένου μήτε ἐλέγχοντος. Ἐν τούτοις ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐθαύμασα τὸν τρόπον καθ’ ὃν εἰσήχθη ὁ ἔλεγχος. Τυχαίως παρευρεθεὶς εἰς Κομοτινήν, ὅπου μετέβην, ἀφοῦ διηύθυνα εἰς Ἀθήνας τὸν Δεκέμβριον ἓν συνέδριον δικαιούχων προσφύγων, ἵνα συνεχίσω τὰς ἀγορεύσεις μου ἐνώπιον τοῦ ἁπανταχοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ διαδώσω τὰς ἀπόψεις τοῦ συνεδρίου, παρέστην εἰς τὴν συνάντησιν τῆς πενταμελοῦς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ κατάστημα τῆς Προσφυγικῆς Ὀργανώσεως.

§89Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὁ κ. Γερακάρης εἰς οὐδεμίαν συνάντησιν μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἦλθεν, οὐδὲ εἰς συνεδρίασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβε μέρος.

§90Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἂς ὀνομάσω σύμπτωσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ δὴ ὡς διαβολικὴν τοιαύτην, καὶ ὄχι ὅτι προεκλήθη. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνώπιόν του καὶ νὰ τὴν συνοδεύῃ καὶ ἀκούῃ τὸν ἑξάψαλμον τὸν ὁποῖον θὰ ἔψαλλον ἐναντίον τοῦ Γερακάρη οἱ παραπονούμενοι ἐκ τῶν προσφύγων. Εὑρέθην μεταξὺ ὁμίλου προσφύγων καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἤκουσα ἐκεῖ νὰ παρουσιάζεται ἡ συνείδησις τῶν παραπονουμένων ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς. Μεταξὺ ἄλλων παρουσιάσθη καὶ εἷς πρόσφυξ καὶ ἔλεγεν, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς: «Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ ἔπρεπε νὰ πάρω ἕξ κυβικὰ μέτρα ξυλείας διὰ νὰ κατασκευάσω ἕνα οἰκίσκον. Ὁ ὑπάλληλος ὅμως δὲν μοῦ τὴν ἔδωσεν εἰς μίαν δόσιν, ἀλλὰ εἰς τέσσαρας δόσεις, καὶ ἀντὶ νὰ μοῦ δίδῃ ἀπὸ ἕνα καὶ ἥμισυ μέτρον κυβικὸν ἑκάστοτε, μοῦ ἔδιδε μόνον ἀπὸ 1,20 καὶ ἑπομένως ἐν ὅλῳ, ἀντὶ ἓξ κυβικῶν μέτρων, ἔλαβον μόνον 4,80». Ὁ κ. Γερακάρης ἐξανέστη καὶ ἤρχισε νὰ τὸν ὑβρίζῃ ἐνώπιόν μας, ἀλλ’ ὁ πρόσφυξ εἶπε πρὸς αὐτόν: «Ἐγὼ ἔχω καὶ κατάλογον κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὑπάλληλος ἔκαμε τὸ ἴδιον καὶ εἰς ἄλλους πρόσφυγας». Ἐκεῖ, εἰς τὴν Κομοτινήν, εἶδον καὶ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ κ. Μπακάλμπασης μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Παυλίδου, ὡς μέλη μιᾶς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸν ἔλεγχον τοῦ ταμείου περιθάλψεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται ὅτι ἔγιναν κακαὶ θεμελιώσεις. Ἐμέτρησαν τὰ θεμέλια καὶ ἀντὶ 2,000 κυβικῶν μέτρων, ὅπως ἦσαν, τὰ ἔβγαλαν 3,000. Ἐκλάπησαν δηλαδὴ 150,000 δραχμαὶ μὲ ὑπογραφὰς τῶν μηχανικῶν. Ἄλλος ὑπάλληλος μετέβη εἰς τὴν Ρωμανίαν, μὲ παχεῖς μισθούς, διαμείνας ἐκεῖ πέντε μῆνας, διὰ νὰ προμηθευθῇ ξυλείαν. Ἔφερε καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν του ξυλείαν 300 χιλιάδων δραχμῶν εἰς Ἀλεξανδρούπολιν. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ὀνομάζεται Δρούβας. Ἀναφέρω τὸ ὄνομά του καὶ ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως νὰ δικασθῶ μετ’ αὐτοῦ, διότι μὲ ἐμήνυσε καὶ διότι θὰ ἐναγάγω καὶ ἐγὼ ὅλην τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως διὰ νὰ ἴδωμεν, εἶμαι περίεργος, πῶς θὰ ἔλθουν νὰ δικασθοῦν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, εἰς τοὺς ὁποίους διατεινόμεθα ὅτι δὲν ὑπόκεινται, ἀφοῦ ἐξαρτῶνται ἀπὸ ὀργανισμὸν αὐτόνομον, μὴ ὑποκείμενον εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια. Ἄλλος πρώην Διοικητὴς ἔκαμε κινηματογράφον, ἄλλος ἔκαμεν ἐργαστήριον ξυλουργικὸν διὰ τὸ ὁποῖον ἐξώδευσε 300 χιλιάδας δραχμῶν καὶ μένει ἄχρηστον, κινδυνεύουν δὲ καὶ τὰ ἐργαλεῖα νὰ ἐξαφανισθοῦν. Ὁ διευθυντὴς κ. Δεμέστιχας ἔκαμεν ἀντὶ 800,000 δραχμῶν ἓν μέγαρον τὸ ὁποῖον εἶναι διὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἔκαμε δὲ ἐν αὐτῷ καὶ ἰδιαίτερα δωμάτια κατοικίας του, ἀκολουθῶν τὸ ρητὸν «ὁ ἐν τῷ οἴκῳ οἰκῶν, ἐν τῷ ναῷ τραφήσεται». Ἐφρόντισε νὰ κάμῃ ἔπιπλα, ὡς ἂν ἐπρόκειτο νὰ διαιωνισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα. Θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐτὰ τίνι τρόπῳ ἐγένετο χρῆσις τοῦ περιφήμου αὐτοῦ δανείου.

§91Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, καὶ εἰς τὰ δύο αὐτὰ οἰκήματα, τὰ ὁποῖα πράγματι μᾶς κατηγγέλθη ὅτι εἶχον οἰκοδομηθῆ παρὰ τῶν πρώην Γενικῶν Διοικητῶν—καὶ μάλιστα ὁ ἀδελφός σας παρεξήγησεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ—εἰς τὰ οἰκήματα αὐτὰ ἐγκατεστάθησαν πρόσφυγες, διετέθησαν παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς δι’ ἐγκατάστασιν προσφύγων.

§92Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐλέγχω σᾶς.

§93Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ μεγάλαι οἰκίαι τὰς ὁποίας εἴπετε. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον εἴπετε ὅτι παίρνει ὁ κ. Γερακάρης, σᾶς πληροφορῶ ὅτι οὗτος λαμβάνει μόνον 4,000 δραχμὰς μηνιαίως.

§94Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἑξήκοντα λίρας Ἀγγλίας ἐλάμβανε μίαν φοράν, τί λαμβάνει σήμερον δὲν γνωρίζω. Ἂν αἱ χιλιάδες δὲν ἐδίδοντο ἀφειδῶς, δὲν θὰ εἴχομεν τὴν διασπάθισιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐπληρώνοντο κατὰ ἕνα τρόπον, τοῦ ὁποίου δὲν ἔχομεν ὅμοιον ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὁ Γερακάρης ἐλάμβανε μηνιαίως 60 λίρας Ἀγγλίας. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην εἰσπράττει ἀρκετὰς χιλιάδας δι’ ἐνοίκιον τοῦ γραφείου παρὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἐνῷ ἐνοίκιον δὲν καταβάλλεται, ἡ δὲ πολυτελὴς ἐπίπλωσις τοῦ γραφείου του ἐγένετο ἄνευ ὑπευθύνου γνώμης τοῦ μηχανικοῦ. Κύριοι, ἐγὼ περιερχόμενος τὰ μέρη ἐκεῖνα εἶδον καὶ τοὺς περιφήμους οἴκους τοὺς γερμανικοὺς τῆς ἑταιρείας Dehatege. Οἱ οἶκοι αὐτοὶ εἶναι οἰκίσκοι ἢ μᾶλλον σκελετοὶ οἰκίσκων, δηλαδὴ ὡρισμένος ἀριθμὸς ξύλων ἑτοίμων διὰ νὰ καρφωθοῦν, ὥστε νὰ μὴ λαμβάνῃ ὁ κτίστης τὸν κόπον νὰ πριονίζῃ αὐτά. Τίποτε περιπλέον. Ἁπλούστατα εἶναι τρία κυβικὰ μέτρα ξύλων. Οἱ γερμανικοὶ αὐτοὶ σκελετοὶ δι’ 8,000 οἰκίσκους ἐκόστισαν 199,000 λίρας Ἀγγλίας καὶ κάτι, δηλαδὴ 200,000 λίρας περίπου.

§95ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περισσότερα, κ. συνάδελφε. 180 χιλιάδας λίρας Ἀγγλίας ἐκόστισαν οἱ 8.000 ξύλινοι σκελετοί.

§96Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δυστυχῶς καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ψεύδονται· διότι εἰς τὰ ἐπίσημα συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἔχουν κάμει, ἀναγράφουν ὅτι ἔδωσαν μόνον τόσα. Καὶ ὁ συνάδελφος κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προνοίας εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὰ γνωρίζῃ.

§97Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Ἕκαστος οἰκίσκος ἐν σκελετῷ κοστίζει, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Καραμάνου, γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ, 18,000 δραχμάς. Διὰ νὰ συναρμολογηθῇ ὁ σκελετὸς καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς οἶκον πρέπει νὰ ἐξοδευθοῦν ἄλλα; 17,000, ὥστε ἕκαστος οἰκίσκος κοστίζει 35.000 δραχμάς, ἱκανὸς νὰ περιλάβῃ 10 ἄτομα καὶ 5 περιστέρια.

§98Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Λοιπὸν αὐτοὶ οἱ οἰκίσκοι εἶναι ὡρισμένα τεμάχια ξύλων 2½ ἕως 3 κυβικῶν μέτρων. Ἂν ἐκτιμήσωμεν εἰς 1000 δραχμὰς τὸ κυβικὸν μέτρον, ἔχομεν 3 χιλ. δραχμὰς δι’ ἕκαστον οἰκίσκον, ἤτοι 10 λίρας Ἀγγλίας· διότι εἰσάγονται τὰ ξύλα εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἀτελώνιστα, καθόσον εἶναι προωρισμένα διὰ τοὺς πρόσφυγας. Αὐτὸ μάλιστα ἤνοιξε τὴν θύραν ἄλλων καταχρήσεων. Διότι εἰς τὸν Πειραιᾶ—ἔχω ἓν σημειωματάριον τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν ἔχω μαζί μου—εἰς τὸν Πειραιᾶ εἶναι ἔμποροι ὡρισμένοι οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τὴν προμήθειαν ξυλείας ἄνευ μειοδοσίας, εὐνοούμενοι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, καὶ φέρουν ξυλείαν τοῦ χειροτέρου εἴδους. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτῶν τῶν δύο ἐτῶν, οἱ εὐνοούμενοι αὐτοὶ ἔμποροι ἔφερον διπλάσιον ποσὸν ἀπὸ ὅ,τι συνεφώνουν, ὥστε ἔκλεπτον καὶ τὸ Δημόσιον κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔθετον εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς, κλέπτοντες τὰ τελωνειακὰ καὶ τὸν φόρον. Ὁ ἔμπορος ὁ ἀναλαμβάνων νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων 20,000 κυβικὰ μέτρα ξυλείας ἀτελώνιστα, ἔφερε 40.000 καὶ ἔκλεπτεν ἀπὸ τὸ Δημόσιον τὸν φόρον τῶν 20,000 κυβικῶν.

§99Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§100Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τοιαῦτα παραδείγματα, κύριοι, ὑπάρχουν ἄπειρα καὶ κατηγγέλθησαν εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Τύπον» πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ὑπὸ ἑνὸς κ. Παυλίδου ὑπαλλήλου ἀνωτέρου τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ὑποτίθεται ὅτι ἀπὸ τὴν ἀγορὰν αὐτὴν τῶν οἰκίσκων ἐκλάπησαν 120,000 λίραι Ἀγγλίας μόνον ἀπὸ τὴν ξυλείαν, χωριστὰ ἀπὸ τὴν ἀνέγερσιν. Ἀλλὰ πόσον ἐκόστισεν ἡ τοποθέτησις; Καὶ εἰς τὴν τοποθέτησιν ἔγιναν ἐπίσης κολοσσιαῖαι διαρπαγαί, διότι ἔκαμαν κάτι ἐλεεινὰ θεμέλια ἀπὸ τσιμέντον καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐκάρφωσαν τὰ σανίδια. Παρόμοιαι οἰκοδομαὶ ὑπάρχουν εἰς τοὺς Ἀμπελοκήπους, τῆς προσωρινῆς στεγάσεως. Ὅσοι θέλουν νὰ σχηματίσουν ἰδέαν τί εἴδους οἰκοδομαὶ εἶναι καὶ πόσον ἔπρεπε νὰ κοστίσουν καὶ τῆς Dehatege, ἠμποροῦν νὰ τὰς ἐπισκεφθοῦν εἰς τοὺς Ἀμπελοκήπους καὶ νὰ συγκρίνουν αὐτάς. Ἡ τοποθέτησις ἑκάστου οἰκίσκου θὰ ἀπῄτει 10 ἡμερομίσθια. Ἐν τούτοις διὰ τὰ ἡμερομίσθια τῆς Dehatege ἐπληρώνοντο ἀπὸ 17 μέχρι 25 λιρ. Ἀγγλίας διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἑκάστου οἰκίσκου! Χιλιάδες λιρῶν ἐκλάπησαν καὶ ἀπὸ τὰ κεραμίδια· διότι κεραμίδια διὰ τοὺς οἰκίσκους Dehatege, τὰ ὁποῖα ἐκόστιζον 500 δραχμὰς ἡ χιλιάς, τὰ ἐπλήρωσαν 1,650. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι, τὸ δάνειον κατατρώγεται. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς οἰκίσκους τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, αἱ ἀπώλειαι, αἱ ζημίαι ἦσαν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, δηλαδὴ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὸ γεγονὸς δέ, τὸ ὁποῖον ἀγνοῶ πῶς νὰ χαρακτηρίσω, εἶναι τὸ ἑξῆς: Μία καὶ ἡ αὐτὴ ἑταιρεία, ἡ ὁποία ὑπὸ τὸ ὄνομα Summer Feld ἐπώλησεν αὐτοὺς τοὺς οἰκίσκους τὴν ἰδίαν ἀκριβῶς ἡμέραν ὑπὸ ἄλλο ὄνομα, ὑπὸ τὸ ὄνομα Dehatege, ὑπέγραψε συμβόλαιον ἀνεγέρσεως τῶν οἰκίσκων. Μετεχειρίσθη δύο ὀνόματα διὰ νὰ μὴ φαίνεται ἡ ταυτότης. Αὐτὰ γίνονται, κύριοι, εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Εἶναι ἀνεκδιήγητοι αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ μέθοδοι κατὰ τὰς ὁποίας ἔχει διασπαθισθῆ τὸ περίφημον αὐτὸ δάνειον, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωσε τὸν ἱδρῶτά του. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔδωσε μόνον τὸν ἱδρῶτά του, ἀλλ’ ἐτέθη καὶ ὑπὸ περιορισμοὺς κατὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ συνάπτῃ ἐλευθέρως δάνεια ἐξωτερικὰ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ μόνον δάνεια τὰ ὁποῖα θὰ συνετέλουν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δραχμῆς, ἵνα μὴ θίγεται τοῦ δανείου ἡ ὑπηρεσία καὶ χάνωσι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν τόκον οἱ δανεισταὶ τῶν 12,000,000 λιρῶν. Ὥστε ἡ Ἑλλὰς ἀκόμη καὶ ἐπὶ ἄλλων ζωτικωτάτων ζητημάτων, οἷον θὰ ἦτο καὶ ἡ ἄμυνα τῆς Πατρίδος, ἐν τῇ ἀποκτήσει τῶν μέσων, θὰ ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Κατόπιν τῶν τοιούτων θυσιῶν ἐννοεῖτε πόσον μεγαλυτέρα ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ προσοχὴ διὰ τὴν εὐσυνείδητον χρῆσιν τοῦ ἱεροῦ τούτου χρήματος, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν θὰ ἠσκεῖτο ὁ ἔλεγχος πρὸς περιφρούρησιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἐν τούτοις οὐδεὶς ἔλεγχος ἔχει γίνει ἐπὶ τοῦ ταμείου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, μολονότι ὑπάρχει ἓν πρωτόκολλον.

§101Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λαβὼν γνῶσιν μιᾶς καταγγελίας διέταξε τὸν εἰσαγγελέα Θεσσαλονίκης νὰ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις. Ἀναμένομεν τὸ ἀποτέλεσμα.

§102Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἑταιρείας Μαλαμᾶ καὶ Σία.

§103Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τί σημαίνει μία περίπτωσις, ἀφοῦ καταγγέλλονται χιλιάδες περιπτώσεων; Οὐδεὶς ἔλεγχος, μολονότι ἔχομεν ἕνα πρωτόκολλον τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸν ἔλεγχον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, καθὼς καὶ τὴν κατὰ τριμηνίαν ἔκδοσιν μιᾶς ἐκθέσεως — βεβαίως οὐχὶ ἀπὸ ἓξ καὶ ὀκτὼ σελίδας, ὡς γίνεται. — Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ὑποβάλλουν καὶ ἐτήσιον ἰσολογισμὸν ἐξηλεγμένον, δηλαδὴ μὲ πραγματικὴν ἐξέλεγξιν ἀγορᾶς καὶ διαθέσεως. Δὲν ἐννοοῦμεν ἐξέλεγξιν, ὡς γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δύο καὶ δύο τέσσαρα καὶ τέσσαρα ὀκτώ. Διότι λέγουν ὅτι «ἠγόρασαν 3,500 ἵππους, τόσους βόας, τόσα βαγόνια σίτου πρὸς τόσας λίρας, ἴσον τόσα ἑκατομμύρια» καὶ μετὰ ἕνα μῆνα γίνονται παράπονα παρὰ τῶν γεωργῶν προσφύγων ὅτι τοὺς ἔδωσαν μισὸ σιτάρι καὶ μισὸ κριθάρι καὶ τὸ πλεῖστον ἄμμος. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ ἔλεγχος μετὰ πάροδον δύο ἐτῶν, ὅταν τίποτε δὲν ὑφίσταται; Νομίζω ὅτι εὐκολώτερον θὰ ἦτο νὰ εὕρωμεν τὰ δέρματα τῶν βοῶν, τοὺς ὁποίους ἔφαγον οἱ σύντροφοι τοῦ Λαερτιάδου Ὀδυσσέως εἰς τὴν νῆσον τοῦ Ἡλίου καὶ νὰ εὕρωμεν τὸ ρόπαλον τοῦ Ἡρακλέους μὲ τὸ ὁποῖον νὰ ἐθραύοντο αἱ κεφαλαὶ τῶν ἐποικιστῶν, παρὰ νὰ εὕρωμεν λογαριασμὸν τῶν καταχρήσεών των μετὰ δύο ἔτη. Τώρα ἔχομεν καὶ τὸ περίφημον νέον Σύμφωνον τὸ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ μεταρρυθμίσουν μερικὰ ἄρθρα ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται ὁ ἔλεγχος! Κατὰ τὸ πρῶτον συμβόλαιον ἔπρεπε νὰ γίνῃ λογοδοσία, ὤφειλε εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους νὰ ὑποβάλλεται εἷς ἐξηλεγμένος ἰσολογισμός. Δὲν γνωρίζω ἂν ἔχῃ δημοσιευθῇ τοιοῦτος διὰ νὰ φωτισθῶμεν. Ἐφόσον δὲν ὑπάρχει, δὲν ἐξάγωμεν τίποτε. Ἀλλὰ εἰς ποῖον ὑποβάλλεται ἡ ἔκθεσις καὶ ὁ ἰσολογισμός; Καὶ διατί ἀναγράφει τὸ πρωτόκολλον ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζεται ὑπεράνω τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, δυναμένη νὰ ἀσκῇ ἔλεγχον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως; Ποῦ τὸ ἀνεξάρτητον τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ ἔλεγχος οὐδέποτε ἐγένετο. Ἔπειτα ἐναντίον τῶν προσώπων τῶν διευθυνόντων ἐδῶ ἀνέκαθεν διατυποῦνται παράπονα καὶ ἐζητήθη ἡ ἀπαλλαγὴ ἐκ μέρους τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἀπὸ τοὺς προστάτας του αὐτούς, οἵτινες ὀνομάζονται Δέλτας, Ἀδοσίδης, Εὐσταθόπουλος κλπ. Ἐν τούτοις δὲν ἐπετεύχθη τίποτε, διότι λέγουν οἱ ἀναγινώσκοντες τὸ πρωτόκολλον ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀποπέμψωμεν ἀνθρώπους διοριζομένους ὑπὸ τῶν ξένων. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι «τὰ Ἑλληνικὰ μέλη διορίζονται ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μόνον ἐγκρίνονται ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν». Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὸ κώλυμα καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀπολυθῶσιν ὁ Δέλτας καὶ ὁ Ἀδοσίδης; Φρονῶ ἐπίσης ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ λεχθῇ ὅτι ἐκάμαμεν ἕνα νέον σύμφωνον, τὸ ὁποῖον προβλέπει διὰ τὴν σύστασιν μιᾶς νέας Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ διατελῇ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἑκάστοτε ἀντιπροσώπων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν ὀργάνων τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ «θὰ διατυποῖ εὐχάς»—εἶναι αἱ λέξεις τοῦ κειμένου—τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄρθρον τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως τῆς ἐν ἰσχύϊ ἐπιβάλλει τὴν συνεργασίαν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἐπιτροπῆς, δηλ. τῶν ὀργάνων τοῦ Ἐποικισμοῦ, τῶν κατὰ τόπους, μετὰ τῶν διοικητικῶν καὶ ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν καὶ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Δὲν δύναμαι νὰ καταλάβω πῶς θέλομεν νὰ καταρτίσωμεν Ἐπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι θὰ περιορίσωσι μᾶλλον τὸ πνεῦμα τοῦ ἐν ἰσχύϊ πρωτοκόλλου. Τὸ νέον σύμφωνον, ἂν παραβληθῇ, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι ὑποδεέστερον, ὅτι περιορίζει, ἀντὶ νὰ ἐπεκτείνῃ, τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος.

§104Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πρωτόκολλον μένει εἰς τὴν θέσιν του. Φέρεται ὡς τροποποίησις τοῦ Ν. Δ. τοῦ 1922.

§105Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμέ, προσπαθεῖτε νὰ τὸ λύσετε κατόπιν ἑορτῆς, διότι τὸ δάνειον θεωρεῖται ἐξαντληθέν, εἶναι δὲ ζήτημα ἂν θὰ εὕρωμεν ἄλλο. Ἀλλ’ ἐν τῇ προϋποθέσει ὅτι θὰ εὕρωμεν ἓν συμπληρωματικὸν δάνειον, πρέπει καὶ αὐτὸ νὰ τὸ διακινδυνεύσωμεν; Νομίζω ὅτι, ἂν κάμωμεν ἓν νέον δάνειον, δὲν θὰ ἐπαναλάβωμεν τὸ «δὶς ἐξαμαρτεῖν» καὶ δὲν θὰ ἐμπιστευθῶμεν αὐτὸ εἰς τὰ ὑποκείμενα τῆς περιφήμου Ἐπιτροπῆς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὰ μέλη τὰ εὐρωπαϊκὰ πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια νὰ παραμείνωσιν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἐλεγκτῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον κρατικῶς ἔπρεπε νὰ τὸ διαχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ διορίζῃ πρόσωπα τῆς ἐμπιστοσύνης της.

§106ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εὐθύνεται;

§107Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποῖος εὐθύνεται. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἀδίκως ἐχρεώθημεν διὰ 12.300.000 λιρῶν στερλινῶν. Ἦτο δυνατὸν μὲ τέσσαρα ἑκατομμ. λιρῶν, κρατικῶς χειριζομένων, ἤτοι μὲ ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν, χωρὶς νὰ συνάψωμεν δάνειον ἐξωτερικῶς, νὰ ἔχωμεν κάμει τὴν ἰδίαν ἐργασίαν διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ δανεισθῇ τὸ ποσὸν ἀπὸ δύο ἐτησίους προϋπολογισμοὺς ἀνὰ 500 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Καὶ εἴχαμεν τὰ κτήματα τὰ ἀστικὰ τὰ μουσουλμανικὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα εἰς διάστημα δύο ἐτῶν θὰ μᾶς ἔδιδον ἐνοίκια πλέον τῶν 500 ἑκατομμυρίων ἐτησίως, διότι ἡ ἀξία των εἶναι περὶ τὰ 50 ἑκατομμύρια λίραι Ἀγγλίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς ἀγρότας. Προκειμένου περὶ διαθέσεως τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων ἐν Ἑλλάδι, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἀντιπροσωπεύουσι ταῦτα 60.000.000 λίρας Ἀγγλίας ἀπέναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης μεγάλης περιουσίας ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων τῶν ἐκ Τουρκίας εἰς Ἑλλάδα σωθέντων. Δηλαδὴ τὰ μουσουλμανικὰ κτήματα ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ¼, δηλαδὴ 25% τῆς Ἑλληνικῆς περιουσίας, ἀνερχομένης εἰς 300 ἑκατομμύρια λιρῶν. Αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος ἔθιξαν τὸ ζήτημα τοῦ τί θὰ γίνωσι τὰ κτήματα, τί θὰ γίνωσιν οἱ πρόσφυγες δικαιοῦχοι. Ἐλέχθη ὅτι θὰ δώσουν εἰς αὐτοὺς ἀπέναντι τῶν περιουσιῶν τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν τὰ 25%. Ὑπόσχονται δηλαδὴ νὰ τοῖς δώσουν τόσα ὅση εἶναι ἡ ἀξία τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας, δηλαδὴ νὰ τοῖς δώσουν 50–60 ἑκατομμύρια λίρας, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ⅕ τῶν 300 ἑκατομμυρίων λιρῶν, δηλαδὴ 15 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Τώρα λέγουν ὅτι ἔχομεν μίαν σύμβασιν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία χρήματα δὲν θὰ δώσῃ, θὰ ἐκδώσῃ ὅμως ὁμολογίας 500 ἑκατομμυρίων τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν καὶ ἑτέρων 500 τὴν δευτέραν. Δηλαδὴ χρήματα ἐκ τῶν ἰδίων ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ δώσῃ, ἀλλὰ θὰ δίδῃ χαρτιὰ ἀπέναντι τῶν ἀπαιτήσεων. Τὸ μόνον χρηματικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ θὰ εἶναι 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν τὴν μίαν ἑξαμηνίαν καὶ 100 ἑκατομμύρια εἰς ἄλλην. Φαντασθῆτε τώρα τί ἐπανάστασις θὰ γίνῃ ὑπὸ τῶν προσφύγων εἰς τὰς θυρίδας τῆς Τραπέζης, ὅταν εἰσορμήσουν οἱ ἀντιπρόσωποι 600 χιλιάδων ἀστῶν διὰ νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τῆς Τραπέζης ἐκ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀπὸ 500 μέχρι 1000 δραχ. διὰ τὸν καθένα! Σκοπός, νομίζω, εἶναι νὰ πάρουν οἱ πρόσφυγες ἓν τοιοῦτον ποσὸν ὥστε νὰ ἐξέλθουν ἐκ τῆς παθητικῆς καὶ ἐξαντλητικῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ νὰ ἐπιχειρήσουν μίαν ἐργασίαν, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς κατάστασιν μειονεκτικὴν ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ὅπως λέγει ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία λέγει ὅτι θὰ δώσῃ τὰ 500,000,000 εἰς 6 μῆνας καὶ ἡ ἐξαργύρωσις τῶν ὁμολογιῶν θὰ δύναται νὰ γίνῃ εἰς 12 χρόνια. Κατὰ τὴν αὐτὴν σύμβασιν θὰ δύναται ὁ ἀγοράζων κτήματα ἀπὸ τὴν ἐγκαταλειφθεῖσαν μουσουλμανικὴν περιουσίαν ἐν τῷ πλειστηριασμῷ νὰ δίδῃ τὸ ⅓ τῆς ἀξίας τοῦ ἀγοραζομένου κτήματος, τὸ δὲ ὑπόλοιπον νὰ πληρώνῃ ἐντὸς πέντε ἐτῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι οἱ ἔχοντες νὰ καταβάλουν τὸ ⅓ τῆς ἀξίας, θὰ σπεύσουν νὰ ἀγοράσουν κτήματα περισσότερα τοῦ δέοντος, ἐπωφελούμενοι τοῦ ὅρου τούτου καὶ τῆς ἀνεχείας τῶν προσφύγων. Καὶ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν γηγενῶν καταβάλλοντες τὸ ⅓ τῆς ἀξίας θὰ ἀγοράζουν μὲ 1,000,000 δραχμῶν π.χ. κτήματα ἀξίας 3 ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς μουσουλμανικῆς περιουσίας. Μὲ τοιαῦτα πλεονεκτήματα θὰ πάρουν τὰ κτήματα εἰς τὴν κατοχήν των ἄλλοι παρὰ οἱ πρόσφυγες, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀπηλλαγμένα τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ θὰ τὰ μισθώνουν μὲ μισθώματα τόσον ὑψηλά, ὥστε εἰς τὸ τέλος τῆς πενταετίας νὰ ἔχουν κερδίσει τὸ ἀντίτιμον ἐκ τῶν ἐνοικίων, ὥστε νὰ τὰ ἀποκτήσουν σχεδὸν δωρεάν, συναγωνιζόμενοι ἀτυχεῖς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζω κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἱκανοποιηθοῦν. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλος τις κίνδυνος, διότι ὁ ἀγοράσας τὸ κτῆμα μὲ καταβολὴν τοῦ ⅓, μὲ τὴν σημερινὴν τιμὴν τῆς δραχμῆς, τί θὰ κάμῃ ὅταν ἡ δραχμὴ ὑποστῇ ὕψωσιν καὶ αὐτὸς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ τὸ ὑπόλοιπον εἰς δραχμὰς μὲ τὴν νέαν ὑψωμένην τῆς δραχμῆς ἀξίαν; Τί θὰ πάρουν οἱ πρόσφυγες ἐν περιπτώσει σημαντικῆς πτώσεως τῆς δραχμῆς, ὅτε ὁ ἀγοραστὴς θὰ σπεύσῃ νὰ καταβάλῃ τὸ ἀντίτιμον τοῦ ὑπολοίπου τῆς ἀξίας τοῦ ἀγορασθέντος ἐπὶ πιστώσει κτήματος μὲ δραχμὰς πενταπλασίως ἢ δεκαπλασίως ἐκπεσούσης; Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἕνας μεγάλος κίνδυνος ἡ ἐπὶ πιστώσει πώλησις, τὸν ὁποῖον δὲν δύνασθε νὰ μὴ τὸν παραδεχθῆτε.

§108Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν τὸν παρεδεχόμην, δὲν θὰ ὑπέγραφον τὴν σύμβασιν.

§109Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλῶ περὶ τῆς προστασίας τῆς περιουσίας, διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι περισσότερον παντὸς ἄλλου ὑπεύθυνος ὡς πρόσφυξ πληρεξούσιος. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ὑπευθύνως διαχειριζόμενοι ξένας περιουσίας δὲν δικαιοῦνται μίαν δικαίαν καὶ λογικὴν βάσιν νὰ τὴν παραβλέπουν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἀντίτιμον τῶν κτημάτων εἶναι εἰς χρυσὸν καὶ διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ κτήματα πάντα ἐκτιμῶνται εἰς χρυσόν, ὅπως καὶ τὰ διάφορα ἐμπορεύματα, καὶ οὐδέποτε εἰς δραχμὰς χαρτίνας. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ πωλῶνται κτήματα εἰς δραχμάς. Καὶ οὐδεὶς Ὑπουργὸς προκειμένου περὶ ἰδίας του περιουσίας θὰ παρημέλει νὰ ἀσφαλίσῃ μέγα μέρος αὐτῆς μετατρέπων αὐτὴν ἀντὶ δραχμῶν εἰς κτήματα ἢ συνάλλαγμα Τραπέζης Ἐθνικῆς, Κτηματικῆς, Ναυτικῆς κλπ.

§110Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκ τῆς συμβάσεως δὲν ὑπάρχει κανὲν κώλυμα διὰ τὴν Τράπεζαν νὰ πωλῇ πρὸς λίρας τὰ κτήματα.

§111Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἔπειτα δὲν λαμβάνεται πρόνοια ἐν τῇ συμβάσει περὶ τοῦ τί θὰ γίνῃ, ἂν ἡ Τράπεζα δὲν δυνηθῇ νὰ διεκπεραιώσῃ τὸ ἔργον αὐτό, ποῖα ἐχέγγυα θὰ δώσῃ ἀπέναντι τοῦ προσφυγικοῦ λαοῦ. Ποῖοι θὰ εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι ἢ ποῖοι θὰ καταβάλουν τὰ χρήματα διὰ νὰ ἀποδώσῃ ἡ Τράπεζα τὰ κτήματα; Ἔπειτα ἐν τῇ συμβάσει προβλέπεται καὶ ὁ καταρτισμὸς τοῦ κτηματολογίου ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Κατάρτισις κτηματολογίου ὑπὸ τῆς Τραπέζης θὰ εἴπῃ ἐπιβράδυνσις τῶν προκαταβολῶν ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, ἐνῷ τὸ ζήτημα εἶναι λίαν ἐπεῖγον καὶ ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον λύσιν. Ὀφείλει ἡ Τράπεζα νὰ σπεύσῃ ἀμέσως καὶ οὐχὶ νὰ περιμένῃ τὴν σύνταξιν τοῦ κτηματολογίου, ἀφοῦ παρέλαβε μίαν περιουσίαν, νὰ σπεύσῃ νὰ προκαταβάλῃ ἓν οἱονδήποτε ποσὸν ἐκ τῶν ἰδίων κεφαλαίων.

§112Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Διαμαρτύρομαι, κ. Πρόεδρε· δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωσεν ὅτι θέλει νὰ διαφωτισθῇ ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν τούτοις ἔφυγον καὶ οἱ δύο.

§113ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχουν οἱ ὑπουργοί, κ. συνάδελφε.

§114Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐπείγουσαν ἐργασίαν καὶ θὰ ἐπανέλθῃ συντόμως.

§115Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἰσερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀσφαλίστρων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνωνται ἔναντι πυρκαϊᾶς, παρατηρῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀσφάλεια τῶν κτημάτων, διότι 50.000,000 λίραι ἀσφαλιζόμεναι ἀπαιτοῦν ἀσφάλιστρα ἥμισυ τὰ ἑκατόν, ἤτοι 500.000 λίρας ἐτησίως. Ἂν σκεφθῶμεν καλῶς, ἡ περιουσία αὐτὴ εἶναι διανεμημένη καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς οἱονδήποτε μέρος ταυτοχρόνως νὰ γίνωνται τοιαῦται πυρκαϊαὶ ὥστε νὰ προκύψουν τοιαῦται ζημίαι αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι ἀνώτεραι τοῦ ποσοῦ τῶν 500.000 λιρῶν Ἀγγλίας ἐτησίως. Εἰς τοιαύτας περιπτώσεις αἱ ἀσφάλειαι γίνονται δι’ ἀλληλασφαλίσεως. Ἐν τέλει τῆς συμβάσεως ἀναγράφονται ἀποζημιώσεις λόγῳ καταργήσεως θέσεων ἀπολυθησομένων ὑπαλλήλων. Ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θὰ προσληφθῶσι δι’ ὡρισμένα ἔτη εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Τραπέζης, ὅταν παύωνται, θὰ λαμβάνουν καὶ ἀποζημίωσιν; Καὶ ἐνῷ μία Τράπεζα λαμβάνει προμηθείας, μισθοὺς ὑπαλλήλων, δὲν δίδει καμμίαν ἐγγύησιν. Ἀσφαλίζει δι’ ἑαυτὴν ἐτησίως περὶ τὰς 20,000,000 μέχρι 30,000.000 δραχμὰς εἴτε προκύψει κέρδος εἴτε μή. Ἐγώ, κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰ διάφορα συνέδρια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐν Ἀθήναις καὶ τὰ ψηφίσματα τὰ ὁποῖα ἀπέστειλαν αἱ διάφοροι ὀργανώσεις τῶν προσφύγων, αἱ ὁποῖαι ὅλαι διαμαρτύρονται ἐναντίον αὐτῆς τῆς συμβάσεως.

§116Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἡ κοινωνία τῶν προσφύγων δὲν διαμαρτύρεται.

§117Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἴσως οὐχὶ διὰ τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ πάντως δι’ ὃν τρόπον ἔγινεν ἡ σύμβασις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἕνας τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐδίδοντο χρήματα εἰς χρυσὸν καὶ νὰ ἐπωλοῦντο αὐτὰ τὰ κτήματα κατὰ ἕνα τρόπον ἀσφαλίζοντα μεγαλύτερα ποσὰ καὶ ταχύτερον τρόπον διεκπεραιώσεως.

§118Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ καλύτερος θὰ ἦτο νὰ εὑρίσκομεν πολλὰ χρήματα.

§119Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τότε τί διαφέρομεν ἀπὸ τοὺς κοινοὺς ἀνθρώπους, ἂν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμέν τι τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦν νὰ κάμουν οἱ ἄλλοι; Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος καθ’ ὃν θὰ ἐξεδίδοντο χαρτόγραφα εἰς χρυσόν, τὰ ὁποῖα θὰ διενέμοντο εἰς τοὺς διαφόρους δικαιούχους καὶ τὰ χαρτόγραφα αὐτὰ θὰ ἦσαν εἰς χρυσὸν καὶ θὰ ἐγένοντο ὑποχρεωτικῶς δεκτὰ ὑπὸ τῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία θὰ τὰ ἐξέδιδεν, μόνον αὐτὸς ὁ τρόπος θὰ ἦτο ὁ ἀσφαλέστερος νὰ ἐκποιῶνται τὰ κτήματα. Καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος εἶναι καὶ ὁ καλύτερος. Ὁ μὴ ἔχων χαρτόγραφα δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν πλειστηριασμόν. Τελευταῖον σοβαρὸν ζήτημα εἶναι ἡ εὔκολος παραλαβὴ τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων παρὰ τῶν κατεχόντων αὐτὰ σήμερον, οἵτινες καὶ πολυάριθμοι εἶναι καὶ ἰσχυροί, ἔχοντες περὶ ἑαυτοὺς ἰσχυροὺς πολιτικοὺς παράγοντας, ὡς συμβαίνει ἐν Κρήτῃ, Ἠπείρῳ, Θεσσαλίᾳ καὶ Λέσβῳ, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον καὶ ὀλιγώτερον ἐν Μακεδονίᾳ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ κτήματα ταῦτα κατέχονται ἀπὸ τοῦ 1923 ὑπὸ τῶν προσφύγων. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα τότε μόνον θὰ λυθῇ, ὅταν ἀποκεντρωθῇ. Διὰ τῆς ἀποκεντρώσεως θὰ ἦτο δυνατόν, τοῦ τιμήματος τῶν ἀγροτικῶν περιουσιῶν καταβαλλομένου τοκοχρεωλυτικῶς ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς ἐγκαθισταμένων γεωργῶν προσφύγων καὶ ἀκτημόνων ἐντοπίων, μετὰ τοῦ τιμήματος τῶν ἀστικῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν, ἐκποιουμένων διὰ πλειοδοσίας, θὰ ἦτο δυνατόν, λέγω, νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἐγκαταλιπόντας ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας δικαιούχους τοιαῦτα ποσά, ὥστε νὰ δημιουργήσουν νέον βίον. Τοῦτο μόνον διὰ συνεταιρισμῶν γεωργικῶν καὶ ἀστικῶν δύναται νὰ γίνῃ. Οἱ γεωργοί, ὀργανούμενοι εἰς συνεταιρισμούς, νὰ ἐξαγοράσουν μουσουλμανικὰς ἀγροτικὰς περιουσίας, οἱ δὲ ἀστοὶ οἱ ἐγκαταλιπόντες ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας νὰ λάβωσι τὸ τίμημα καί, ὀργανούμενοι, νὰ ἀνεγείρωσι τοὺς συνεταιρισμοὺς αὐτῶν ἢ καὶ νὰ συμμεθέξουν καὶ εἰς τὸν πλειστηριασμὸν δι’ ἐκδόσεως ἀγορογράφων ὑπὸ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀποτελουμένου ἐξ ἀντιπροσώπων τοῦ Κράτους, τῶν δικαιούχων προσφύγων καὶ ἑνὸς πιστωτικοῦ ἱδρύματος, ὡς ἐγένετο δεκτὸν ἐν τῷ προσφυγικῷ συνεδρίῳ. Ἡ μουσουλμανικὴ περιουσία ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀσφαλίσῃ ταῦτα, δεδομένου ὅτι μόνη ἡ ἐλαιοπαραγωγὴ Λέσβου ἀπέδωσεν ἐφέτος ἐκ τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων 80 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐν τῷ νομῷ Ἡρακλείου Κρήτης ἡ τοιαύτη περιουσία ὑπολογίζεται περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια λίρας Ἀγγλίας. Ἐν Καβάλλᾳ δὲ αἱ ἀντιπροσωπεῖαι τῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων μὲ ἐβεβαίωσαν ὅτι μόνον αἱ καπναποθῆκαι, καλῶς ἐνοικιαζόμεναι, δύνανται νὰ ἀποφέρωσιν ἐτησίως περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Παρόμοιόν τι συμβαίνει καὶ ἐν Δράμᾳ. Τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπολογίζεται ἡ ἀξία εἰς 20 ἑκατομμύρια λιρῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. (Χειροκροτήματα).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης, ἀπών. Ὁ κ. Χατζόπουλος, ἀπών. Ὁ κ. Φραγκούδης.

§121Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Καίτοι πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, θὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον νὰ προβῇ εἰς μίαν ἁπλῆν σύστασιν πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ περιορίσουν τὰς ἀγορεύσεις των, ὥστε νὰ μὴ καταντήσωμεν εἰς ἐκφυλισμὸν τοῦ ζητήματος καὶ εἰς ἁπλῆν φιλολογίαν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§123Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ἤμην ἀνέκαθεν ἐναντίον τῶν μεγάλων συζητήσεων εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐνόμισα δὲ ὅτι, ἀφοῦ ὡρίσθησαν Ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι κατέθεσαν τὰ πορίσματά των, ἡ συζήτησις θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐπὶ τῶν πορισμάτων τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν. Ἡ συζήτησις, νομίζω, ἤνοιξεν ἐπὶ τῶν πορισμάτων τῶν δύο Ἐπιτροπῶν, τῆς πρώτης, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς ἦτο ὁ κ. Μπακάλμπασης, τῆς δὲ ἄλλης ὁ κ. Μαζαράκης. Αἱ Ἐπιτροπαὶ κατέθεσαν τὰ πορίσματα. Ἐπ’ αὐτῶν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ τὸ ζήτημα αὐτὸ λαμβάνῃ χαρακτῆρα ἀπεραντολογίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ λύσῃ δυστυχῶς τὰ ζητήματα τὰ προσφυγικά. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς μερικὰς καταχρήσεις καὶ καταγγελίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ ἰδίως ἀφορῶσι τὸ ταμεῖον περιθάλψεως. Αἱ καταχρήσεις αὐταὶ ὁμολογουμένως ὑπῆρξαν σκανδαλώδεις, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ καλύψῃ τὰ σκάνδαλα διὰ τῆς συνήθους παραπομπῆς εἰς τὰς δικαστικὰς Ἀρχάς, εἰς τὰ ἀρχεῖα τῶν ὁποίων θὰ κοιμηθοῦν ἐπ’ ἄπειρον.

§124Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκτὸς τῆς παραπομπῆς ὑπάρχει κανὲν ἄλλο εἶδος τιμωρίας;

§125Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὑπάρχει ταχεῖα ἐκδίκασις τῶν ὑποθέσεων. Τὰς ἐθάψατε ἐκεῖ, ἐνῷ πρόκειται περὶ σκανδάλων χονδροειδῶν.

§126Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀληθῶς πρωτάκουστον νὰ λέγετε διατί ἡ Κυβέρνησις αὐτὰς τὰς καταχρήσεις παρέπεμψεν εἰς τὰς δικαστικὰς Ἀρχάς.

§127Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἄν ἠθέλατε πραγματικῶς, καὶ οἱ καταχρασταὶ θὰ εἶχον ἤδη συλληφθῆ καὶ αἱ καταχρήσεις θὰ ἐπατάσσοντο. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τέσσαρας–πέντε ἀρκετὰ σκανδαλώδεις περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκόστισαν πολλὰ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀναφέρω τὰ περίφημα κλινοσκεπάσματα, τὴν ξυλείαν τῆς Μεσογείου, τὰ κεραμίδια τῆς Μασσαλίας, τὰ περίφημα ξύλινα σπίτια τῆς Γερμανίας καὶ διάφορα ἄλλα μικροσκανδαλάκια. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐξώδευσε πολλὰ διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ, ἀλλὰ κατὰ θεωρίαν. Πολλὰ ἐσπαταλήθησαν ἀδίκως καὶ ὁ σκοπὸς δὲν ἔγινεν, ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσέφερεν εὐχαρίστως τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ αἷμά του. Κατὰ θεωρίαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔπραξεν ὅσα οὐδὲν ἄλλο Κράτος ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ διὰ τοὺς πρόσφυγας. Καὶ χρῆμα ἔδωσε καὶ τὴν καρδίαν του ἔδωσε καὶ τὸ αἷμά του ἔδωσε. Ἀλλὰ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορῶ τὰς Κυβερνήσεις εἶναι ἡ κατάχρησις ἡ ὁποία ἐγένετο, ἡ ἀκολασία εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ ἡ ὁποία ἄφησεν ἀσυγκινήτους τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο γεγονός, ἂν ἔπρεπεν ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων νὰ γίνῃ κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον, αὐτὸ εἶναι ζήτημα φιλολογικόν. Διότι εἶναι ἀπέραντον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ πολλὰ πράγματα ἠδύναντο νὰ γίνουν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα τίμιοι ἄνθρωποι, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωμεν τὰς κολοσσιαίας καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς βάρος τῶν προσφύγων. (Χειροκροτήματα). Κλασικὸν δὲ εἶδος τῶν καταχρήσεων αὐτῶν ὑπῆρξε τὸ τῶν κλινοσκεπασμάτων ἢ τῶν κουβερτῶν ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ αὐτοῦ ἐνδιατρίβει καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ ἡ ἱστορία τῶν σάπιων κουβερτῶν. Κατὰ Ἰούνιον τὸ ταμεῖον περιθάλψεως ἀνέθεσεν εἰς τὴν ἐν Ἀθήναις ἑταιρείαν τῶν ἀδελφῶν Λέκκα, κατόπιν μειοδοσίας, νὰ προμηθεύσῃ 30.000 κλινοσκεπασμάτων μεταχειρισμένων ἐντὸς 45 ἡμερῶν. Παρῆλθον 3 μῆνες καὶ ἡ ὑπηρεσία οὐδὲν ἐνήργησεν ὅπως κηρύξῃ ἐκπτώτους αὐτοὺς τοὺς κυρίους καὶ καταβληθῇ ὑπὲρ τῶν προσφύγων τὸ ἐξ 100,000 δραχμῶν παράβολον. Εἶναι τὸ σύνηθες μέτρον νὰ ἐπιτρέπωμεν παρατάσεις διαρκῶς. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι τὸ μικρότερον. Ἐκ τῶν 30.000 κλινοσκεπασμάτων παρελήφθησαν 20,000 ἀπὸ τὸ ταμεῖον περιθάλψεως καὶ ἐστάλησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ὁ ἐκεῖ ὑπάλληλος κ. Ψαρρᾶς, ἕνας ἐκ τῶν ἐντιμοτάτων ὑπαλλήλων, κατεξανέστη. Αἱ κουβέρται μόλις τὰς ἤγγιζον ἔπιπτον ὅπως πίπτουν τὰ σάπια φροῦτα. Ἀμέσως ἔβαλε τὰς κραυγὰς καὶ ἐτηλεγράφησε, πῶς παρελήφθησαν ἀπὸ τὸ ταμεῖον περιθάλψεως 20.000 σάπιαι κουβέρται. Καὶ ὅμως, κύριοι, εἴδομεν τὸ παράδοξον θέαμα, τὸν πρόεδρον τοῦ ταμείου περιθάλψεως νὰ ἐκστρατεύῃ εἰς Θεσσαλονίκην καὶ νὰ διατάσσῃ τὴν διανομὴν τῶν 20 χιλιάδων αὐτῶν σάπιων κουβερτῶν. Συνωδεύετο δὲ ὁ κ. πρόεδρος ἀπὸ δύο ὑπαλλήλους, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἦτο ἐκ τῶν ἐνόχων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρέλαβον τὰ κλινοσκεπάσματα εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§128Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ πρόεδρος;

§129Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων μας, ὁ κ. Μαυρολέων.

§130ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι;

§131Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μὰ δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ προέδρου τοῦ ταμείου περιθάλψεως. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην περιώδευε καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας κ. Ὀρφανίδης εἰς τὴν Μακεδονίαν. Οἱ πρόσφυγες διεμαρτυρήθησαν γοερῶς. Ἀλλὰ τί ἔπρεπε νὰ κάμουν; Παρέλαβον τὰ κλινοσκεπάσματα. Εἶχον ἀνάγκην καὶ ἡ ὑπόθεσις ἔλαβε τὸν δρόμον τῶν καταγγελιῶν κατόπιν ἑορτῆς. Ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ ἡ διαμαρτυρία καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ψαρρᾶ, ἀλλὰ δὲν κατετέθη μέχρι τοῦδε.

§132Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὸ τηλεγράφημα ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως.

§133Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἄ! τότε μὲ συγχωρεῖτε, ἐπλανήθην. Παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸν εἰσαγγελέα. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ κατακλείς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐκάμαμεν νύξιν ἐπὶ τοῦ σκανδάλου αὐτοῦ πρὸ 2–3 μηνῶν, μᾶς ἀνέπτυξε τὴν θεωρίαν ὅτι τὸ ταμεῖον περιθάλψεως εἶναι ἀνεξάρτητος ὀργανισμὸς καὶ ὅτι δὲν ἠμποροῦσε τίποτε νὰ κάμῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ταμεῖον περιθάλψεως ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας καὶ τελεῖ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη κατάχρησις χωρὶς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εὐθύνεται, διότι μετὰ τὴν καταγγελίαν τοῦ κ. Ψαρρᾶ διέταξε τὸ Ὑπουργεῖον τὴν διανομὴν εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§134Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι, κ. Φραγκούδη. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας δὲν εἶχεν ἀναμιχθῆ εἰς τὸ ζήτημα τῶν κουβερτῶν, καθόσον μετὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ψαρρᾶ, παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Αἱ κουβέρται δὲν παρελήφθησαν ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου ὑπουργίας, ἀλλὰ πολὺ πρότερον ἐστάλησαν καὶ εὑρίσκοντο εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἐκεῖθεν ἐστάλησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅταν δὲ ὁ ἔντιμος ὑπάλληλος κ. Ψαρρᾶς ἐτηλεγράφησεν, ἤμην ἐδῶ καὶ διέταξα τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ μεταβῇ καὶ νὰ μοὶ ἀναφέρῃ τὸ γεγονός, ὅταν δὲ παρῆλθεν εἷς μὴν καὶ δὲν μοὶ ἀνέφερε, διέταξα ἀνακρίσεις.

§135Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Διετάξατε τὴν διανομήν;

§136Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Τὴν διέταξε τὸ ταμεῖον.

§137Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Σεῖς ποῖα μέτρα ἐλάβετε;

§138Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐκάμομεν ἀντικατάστασιν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ συμβουλίου.

§139Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κατόπιν ἑορτῆς. Μετὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ψαρρᾶ, ὁ ὁποῖος κατήγγειλεν ὅτι αἱ κουβέρται ἦσαν σάπιαι, ὑπῆρξε διάστημα χρονικόν, τὸ ὁποῖον ἐπέτρεψεν εἰς τὸ ταμεῖον περιθάλψεως νὰ στείλῃ ἀνθρώπους καὶ νὰ διατάξῃ σχεδὸν τὴν βιαίαν διανομὴν τῶν κουβερτῶν, ἐνῷ ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ διατάξητε ἀνακρίσεις καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε τὴν διανομήν. Εἶναι δύο σκάνδαλα· σκάνδαλον τῆς παραλαβῆς εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ σκάνδαλον τῆς διανομῆς.

§140Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πότε παρελήφθησαν αἱ κουβέρται;

§141Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι ὁ κ. συνάδελφος ἐδήλωσεν ὅτι εἶχε γίνει προηγουμένως ἡ προμήθεια τῶν κουβερτῶν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ πρώτη παραγγελία ἔγινεν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Δοξιάδου, ἀπερρίφθησαν δὲ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς μας καὶ ἔκτοτε οὐδεμία ἀπολύτως προμήθεια εἶχε γίνει.

§142Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὥστε εἶχε γίνει ἡ προμήθεια πολὺ προγενεστέρως. Ὅταν ὁ κ. Μπακάλμπασης μοὶ ἀνέφερεν ὅτι αἱ κουβέρται ἦσαν ἐφθαρμέναι, ἐγὼ ἀνέμενα τὴν ἔκθεσιν τοῦ ταμείου περιθάλψεως καί, ἐπειδὴ ἤργησε, διέταξα τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀνακρίσεων καὶ ἔκτοτε ἡ ὑπόθεσις εἶναι εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Εἰσαγγελίας.

§143Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὅπου θὰ κοιμηθῇ τὸν νήδυμον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τέχνη τῶν Κυβερνήσεων, ἡ παραπομπὴ τῶν ὑποθέσεων εἰς τὴν κοιμωμένην Δικαιοσύνην.

§144Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἂν ἡ Δικαιοσύνη εἰς τὸν Τόπον δὲν λειτουργεῖ, ποῦ ἀλλοῦ θέλετε νὰ καταφύγωμεν ἀπὸ τὴν Εἰσαγγελίαν;

§145Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ: Διατί, μόλις ἐμάθατε ὅτι αἱ κουβέρται εἶναι ἄχρηστοι, ἀφήσατε νὰ διανεμηθοῦν;

§146Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Δυστυχῶς εἶχον διανεμηθῆ τότε.

§147Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διασαφηνισθῇ τοῦτο, πότε παρηγγέλθησαν αἱ κουβέρται καὶ πότε παρελήφθησαν· διότι, ἐνῷ ἔχομεν τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πάζη ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του ἀπερρίφθησαν, κατόπιν μανθάνομεν ὅτι παρελήφθησαν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὁρισθοῦν τὰ χρονικὰ διαστήματα.

§148Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ καθορίσω τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς προμηθείας; Ἡ προμήθεια χρονολογεῖται πρὸ πολλοῦ, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Πάζη. Ὅταν ἦλθεν ἡ ἀποστολή, μετέβη ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν προβλέπει ὁ σχετικὸς νόμος, προέβη εἰς ἔρευναν καὶ ἀπέρριψε τὰς κουβέρτας. Ἀλλ’ ἀνετέθη ἐν τούτοις εἰς τὴν ἰδίαν καὶ πάλιν ἑταιρείαν ὅπως προμηθεύσῃ ἄλλας 30.000 κουβέρτας, τὰς ὁποίας ἔφερε καὶ πάλιν.

§149Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ ταμεῖον περιθάλψεως τὸ βαρύνει ἡ εὐθύνη διὰ τὴν ἐν ἐπιγνώσει παραλαβὴν σάπιων κουβερτῶν, τὸν δὲ κ. Ὀρφανίδην τὸν βαρύνει ἡ εὐθύνη, διότι ἐν γνώσει ὅτι παρελήφθησαν σάπιαι κουβέρται, ἠνέχθη νὰ διανεμηθῶσιν.

§150Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔκαμα ὅ,τι ἔπρεπε.

§151Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ δεύτερον σκάνδαλον εἶναι τὸ τῆς ξυλείας, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε νὰ προμηθεύσῃ ἡ «Μεσόγειος» ἑταιρεία, προεδρευομένη ἀπὸ τὸν κ. Νεγροπόντην. Παρηγγέλθη μία μεγάλη ποσότης ξυλείας δι’ ἐγκαταστάσεις ἐν Μακεδονίᾳ, χωρὶς νὰ ὁρίζεται τί εἴδους ξύλο ἔπρεπε νὰ προμηθεύῃ ἡ ἑταιρεία, ξυλεία 20.000 κυβικῶν μέτρων χωρὶς νὰ ὁρίζεται τί θὰ εἶναι, ἐξ ἐλάτης ἢ ἐκ πεύκης. Ἡ ξυλεία αὐτὴ ἔφθασε καὶ ἀπετελεῖτο ἀπὸ μεγάλα κομμάτια, μὲ τὰ ὁποῖα ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι ἐπρόκειτο νὰ κάμουν γεφύρια καὶ ὄχι πόρτες καὶ παράθυρα. Τοιαύτη ἦτο ἡ κολοσσιαία ἀπάτη, ὥστε αἱ Ἀρχαὶ κατεξανέστησαν. Καὶ θὰ ἀκούσωμεν τώρα τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Οἱ μηχανικοὶ ἐβεβαίωσαν τότε ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος, διότι ἔπρεπεν ἡ ξυλεία αὐτὴ νὰ κοπῇ. Μόνον διὰ νὰ κοπῇ εἰς κομμάτια ἀπῃτεῖτο δαπάνη 30% ἐπὶ πλέον.

§152Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος τὰ κατήγγειλεν αὐτά;

§153Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁ μηχανικὸς Παπαδημάκης καὶ ὁ Παναγούλιας. Τώρα ἡ ξυλεία αὕτη παρελήφθη καὶ ἡ πληροφορία μου εἶναι ὅτι εὑρίσκεται κάπου ἄχρηστος. Ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸν εἰσαγγελέα, ὅπου θὰ κοιμηθῇ τὸν νήδυμον ὕπνον μέσα εἰς τὶς σάπιες κουβέρτες. Τώρα διὰ νὰ μὴ βραχοῦν ἔχουν ἀνάγκην καὶ ἀπὸ κεραμίδια καὶ οὕτως ἔχομεν τὸ σκάνδαλον τῶν κεραμιδιῶν, ὡς ἐπιστέγασμα τῆς ὅλης καταστάσεως. Ἕνα πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ ληφθῇ πρόνοια ἦσαν τὰ κεραμίδια. Ἡ πρώτη φροντὶς ἔπρεπε νὰ ἦτο ἡ ἐγκαθίδρυσις μεγάλων ἐργοστασίων παραγωγῆς κεραμιδιῶν, διότι ἑκατομμύρια ὁλόκληρα στέλλονται εἰς Σερβίαν καὶ Γαλλίαν διὰ κεραμίδια. Τὸ τοιοῦτον εἶναι μία παράλειψις, διότι φεύγει πολὺς χρυσός. Ἀναγινώσκω εἰς μίαν ἐφημερίδα τῆς 10 Μαρτίου 1925 τὰ ἑξῆς, ὅτι παρελήφθησαν 400,000 γαλλικὰ κεραμίδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄχρηστα παντελῶς, εἰς τιμὴν δὲ 600 γαλλικῶν φράγκων κατὰ χιλιάδα. Δηλαδὴ πρὸς 2.000 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα τὰ κεραμίδια παραδοτέα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἐνῷ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἦσαν πολὺ εὐθηνότερα. Ὁ μηχανικὸς τῆς Θεσσαλονίκης κ. Ἀρσένης χαρακτηρίζει ὅλα αὐτὰ τὰ κεραμίδια ὡς ἄχρηστα ἐντελῶς. Τὰ κεραμίδια λοιπὸν αὐτὰ ἐπῆγαν νὰ στεγάσουν τὰς κουβέρτας καὶ τὴν ξυλείαν. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τὴν κάπως σκανδαλώδη εὔνοιαν τὴν παραχωρηθεῖσαν εἰς τὴν ἑταιρείαν «Τέκτων». Γνωρίζετε ὅτι ἐψηφίσαμεν κάποιο Νομοθετικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέψαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνάψῃ συμβάσεις, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε δάνειον 100 ἑκατομ. δραχμῶν μὲ τὴν ἑταιρείαν «Τέκτων». Ἠξεύρω μόνον ὅτι ἅμα ἔγινεν ἡ σύμβασις αὐτή, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, αἱ μετοχαὶ τῆς ἑταιρείας ἀνῆλθον τὴν ἄλλην ἡμέραν ραγδαίως. Ἔγινε λοιπὸν μὲ μίαν ἑταιρείαν μονομερῶς ἓν δάνειον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν καὶ 100 ἑκατομμύρια λαμβάνει ἡ ἑταιρεία «Τέκτων» διὰ νὰ κάμῃ ὀρφανοτροφεῖα καὶ νοσοκομεῖα δίχως δημοπρασίαν. Καὶ αὐτὸ ἐβοήθησε τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν εἰς τὸ νὰ ὑψώσῃ τὰς μετοχάς της. Ἀλλὰ τὸ μέγα σκάνδαλον, κύριοι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ διαπραγματευθῶ ἀπόψε, διότι ἔχω εἰδικὴν ἐπερώτησιν καὶ διότι μόλις χθὲς ἀντελήφθην ὅτι κατετέθη ὁ φάκελος ὁ σχετικός, εἶναι τὰ ξύλινα σπίτια τὰ γερμανικά. Εἶχε γίνει μία σύμβασις, νὰ πάρωμεν ξύλινα σπίτια, ἐπειδὴ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Δοξιάδη ἐβιαζόμεθα διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ Γερμανία τότε προσεφέρθη, ἀντὶ τῆς ἀποζημιώσεως, νὰ μᾶς δώσῃ ξύλινα σπίτια καί, ἐπειδὴ ἦτο βία, ἐδέχθημεν νὰ πάρωμεν τὰ ξύλινα αὐτὰ σπίτια. Κατόπιν ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἐπροφασίσθη ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὰ σπίτια αὐτά, διότι δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ δώσῃ προκαταβολὰς ἀπέναντι τῶν ὀφειλῶν καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ καταβάλωμεν ἕνα ποσὸν 25 χιλιάδων λιρῶν. Κατεβλήθησαν αἱ 25 χιλιάδες αὐταὶ λιρῶν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἦλθον μερικὰ ξύλινα σπίτια. Καὶ ἐνῷ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν σπίτια μὲ πέτρες καὶ μὲ πολὺ μικροτέραν δαπάνην, μᾶς ἐκόστισαν 35,000 δραχ. διὰ κάθε δωμάτιον. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς.

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν ἔγινεν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§155Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Συνεχίζεται ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, κ. Πρόεδρε.

§156ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ὑπεγράφη ἡ σύμβασις;

§157Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μὰ δὲν εἶπον ὅτι κακῶς ἔγινεν ἡ σύμβασις αὐτή· εἶπον ὅτι τὰ σπίτια αὐτά, διὰ τῶν κατόπιν συμφωνιῶν, ἀνῆλθον εἰς ὑπέρογκα ποσά. Εἶναι ἔτσι, κ. Δοξιάδη;

§158Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε. Τὸ ζήτημα ἐνδιαφέρει ὅλους καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὸ ἀναπτύξω. Κατὰ Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον τοῦ 1923 τυχαίως ἀνέγνωσα εἰς μίαν γερμανικὴν ἐφημερίδα ὅτι ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἀρχίζει καὶ παραδίδει σπίτια εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ Σερβικὴν Κυβέρνησιν ἔναντι τῆς ἀποζημιώσεως. Τότε ἔγραψα εἰς τὸν πρεσβευτήν μας ἐν Βελιγραδίῳ καὶ ἠρώτησα ποῖαι ἑταιρεῖαι ἦσαν αὐταὶ καὶ ἐντὸς ὀλίγου παρουσιάσθησαν 3–4 ἑταιρεῖαι αἱ ὁποῖαι ἔκαμον προτάσεις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, συγχρόνως ἐπιδεικνύοντες καὶ τὰ συμβόλαια τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπογράψει μὲ τὴν Σερβικὴν Κυβέρνησιν. Ὡρίσθη μία Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ἀντιπρόσωποι τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Συγκοινωνίας, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Οἰκονομικῶν καὶ Περιθάλψεως, ἡ ὁποία θὰ ἐξήλεγχε τὰ διάφορα αὐτὰ συμβόλαια. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἀπεφάνθη ὅτι, ἂν τὰ σπίτια αὐτὰ κτίζωνται τοῖς μετρητοῖς, εἶναι ἀκριβά. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς δύσκολον θέσιν, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀγοράσωμεν τοιαῦτα σπίτια τοῖς μετρητοῖς, εἶναι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἀγορασθοῦν.

§159Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αἱ 25,000 λίραι ἐπεστράφησαν;

§160Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὄχι, ἀργότερα. Τὸ πρωτόκολλον τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἀνέγνωσα ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κ. Κοφινᾶς, εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσῃ χρήματα, ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ ὑπογραφοῦν τὰ συμβόλαια αὐτά. Καὶ πραγματικῶς ἀπεστάλησαν τὰ συμβόλαια εἰς Παρισίους, ὅπου ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἐπανορθώσεων ἐν Παρισίοις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέστειλεν εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι ἡ τιμὴ τῶν σπιτιῶν εἶναι ἀκριβὴ καὶ ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι προτάσεις ἐκεῖ εὐθηνότεραι. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἀνεγνώσθη ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐλήφθη ἀπόφασις ὅπως παρακληθῇ ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐνεργήσῃ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐπικύρωσις τῶν τριῶν τούτων συμβολαίων, συγχρόνως δὲ παρεκαλεῖτο ὅπως ἀποστείλῃ ἀντίγραφον τῶν λοιπῶν προτάσεων. Τὰ ἔγραφα ἐστάλησαν εἰς Παρισίους, ἐπεκυρώθησαν καὶ ἐστάλησαν εἰς Βερολῖνον, ἀλλὰ δυστυχῶς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεστάλησαν ἕνεκα καταλήψεως τοῦ Ροὺρ ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις εἶχε πλέον παύσει νὰ χορηγῇ πίστωσις καὶ ἑπομένως ἠτόνησαν τὰ συμβόλαια αὐτὰ καὶ αἱ Ἑταιρεῖαι κατόπιν τούτου ἤρχισαν νὰ κάμουν ἄλλας προτάσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἡ πρώτη ἦτο ἡ ἑξῆς: Ὅμιλος κεφαλαιούχων ἦτο πρόθυμος νὰ προκαταβάλῃ καὶ νὰ πληρώσῃ τὰ σπίτια αὐτὰ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνελάμβανεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ Γερμανικὴ δὲν ἐπλήρωσεν ἀποζημιώσεις, νὰ ἐπλήρωνεν αὐτὴ τὰ σπίτια. Ἡ πρώτη αὐτὴ πρότασις ἀπερρίφθη καὶ ἔρχεται ἄλλη ξένη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν τῶν σπιτιῶν αὐτῶν, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο πρόθυμος νὰ προκαταβάλῃ 25 χιλιάδας λίρας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπεστρέφοντο ἅμα τῇ καταβολῇ τῶν ἀποζημιώσεων, καὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ κατασκευάζῃ καὶ νὰ παραδίδῃ τὰ σπίτια αὐτά. Ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σοφούλη ἐμετρήθησαν 25 χιλιάδες λίραι εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ συγχρόνως ἐστάλη ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅπως παραλαμβάνῃ τὰ ξύλινα σπίτια καὶ τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ἔφθασαν καὶ ἐστήθησαν. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι, ἐνῷ ἤμην ἐναντίον τῆς ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, σήμερον ἀπὸ τὰ σχέδια τὰ ὁποῖα παρετήρησα ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἔμεινα δυσηρεστημένος. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ εἶναι ὅτι ἠγοράζοντο ἀκριβά, διότι ἠγοράζοντο ἀπέναντι ἀποζημιώσεως. Ὁ κ. Οἰκονόμου μοὶ ἔλεγεν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ σπίτια καὶ τὴν διαμονὴν αὐτῶν εἶναι πολὺ καλά, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ξυλεία των εἶναι παρὰ πολὺ ἄσχημη καὶ ἡ διάρκεια αὐτῶν θὰ εἶναι μικρά.

§161Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ξυλεία ἦτο ἄσχημη, τί καλὰ ἦσαν; Ἠξεύρετε πόσον ἐστοίχισαν; Τριάκοντα τρεῖς χιλιάδες δραχ. κάθε καμαράκι, ἐνῷ μὲ 20 χιλιάδας δύνασθε νὰ ἔχητε τὸ ὡραιότερον σπίτι.

§162Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Οἰκονόμου, διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ προσωρινὸς πρόεδρος τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, μοὶ προσέθεσεν ὅτι δυστυχῶς, ὅταν ὡς μέλη τοιούτων Ἐπιτροπῶν ἀπεστέλλονται ὄχι οἱ ἁρμόδιοι, ἀλλὰ μηχανολόγοι καὶ ὄχι μηχανικοί, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραληφθῇ καλυτέρα ξυλεία. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω ὅτι τρέφω πλήρη ἐκτίμησιν καὶ σεβασμὸν πρὸς τὴν ἐντιμότητα τῶν ἰατρῶν καὶ δικηγόρων οἱ ὁποῖοι ἀπεστάλησαν, ὡς ὁ κ. Ἐλευθεριάδης καὶ ὁ κ. Φικιώτης.

§163Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Γνωρίζετε, ἂν ἡ Ἑταιρεία διέθετε ποσὸν 2.500 λιρῶν διὰ λάδωμα;

§164Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριοι, πάλιν ἐπιμένω ὅτι τρέφω σεβασμὸν πρὸς τὴν ἐντιμότητα καὶ ἀκεραιότητα τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν, φρονῶ ὅμως καὶ ἐγὼ ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ παραλαβῆς ἑνὸς ὑλικοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἰατροὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν πολλὰ πράγματα, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν ἑπομένως καὶ νὰ ἐξελέγωμεν τὰς ἐνεργείας τῶν εἰδικῶν τόσον μᾶλλον καθόσον ὁ κ. Οἰκονόμου προσθέτει ὅτι ὁ κ. Ἀρώνης, ὁ ὁποῖος ἦτο τὸ τεχνικὸν καὶ ἁρμόδιον μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα τῆς ξυλείας, εἶναι μηχανολόγος καὶ ὄχι μηχανικὸς καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ποῖον εἶναι καλὸν ξύλον ἢ ὄχι. Λοιπὸν δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ μᾶς φαίνεται παράξενον ἂν σήμερον ἡ ξυλεία ἀπὸ τὴν ὁποίαν συγκροτοῦνται τὰ σπίτια, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν τὸ πρῶτον, δὲν εἶναι τοιαύτη ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶναι.

§165Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ διετυπώθησαν ἀμφιβολίαι, ἂν τὰ σπίτια αὐτὰ θὰ ἐξεπλήρουν τὸν προορισμόν των ἢ θὰ ἦσαν οἷα ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ συσταθεῖσα ἐδῶ, ἐπὶ τόπου, ἐνέκρινεν ὅπως παραληφθῶσιν, ἐτηλεγραφήθη εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, πρέσβυν ἐν Βερολίνῳ, ὅπως μᾶς πληροφορήσῃ ἂν ἔχῃ μηχανικὸν ὅπως παραλάβῃ τὰ σπίτια. Ἐπειδὴ ἀπήντησεν ὁ κ. Κανελλόπουλος ὅτι δὲν ἔχει μηχανικόν, εἰδοποίησα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δι’ ἐγγράφου, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον μᾶς ἔστειλε μηχανικὸν σπουδάσαντα ἐν Γερμανίᾳ καὶ εἰδικῶς γνωρίζοντα τὰ εἴδη τῆς ξυλείας. Ἐπειδὴ ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ ἔχωμεν ἀκόμη μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραλαβῆς, παρεκάλεσα συνάδελφον, τοῦ ὁποίου τὴν ἐντιμότητα οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, συνάδελφον ἀνήκοντα εἰς τὴν πτέρυγα τῆς ἀριστερᾶς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑγιεινολόγος, ὁ κ. Ἐλευθεριάδης, σπουδάσας ἐπίσης ἐν Γερμανίᾳ διὰ τὸ σύστημα τῶν σανατορίων καὶ ἦτο ὁ μόνος εἰδικὸς ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἀποφανθῇ, νὰ γνωμοδοτήσῃ ἂν τὰ σπίτια αὐτὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐδῶ, ἐστάλη δὲ καὶ εἷς ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, ὁ ὁποῖος φημίζεται διὰ τὴν ἐντιμότητά του, ὁ δὲ μηχανικὸς ὁ ὁποῖος ἐστάλη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἐσπούδασεν ἐν Γερμανίᾳ καὶ εἶναι εἰδικὸς μηχανικός.

§166Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριε Ὀρφανίδη, ὁ πρέσβυς ἐν Βερολίνῳ τί ἐτηλεγράφησεν;

§167Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὅτι δὲν ἔχει μηχανικόν.

§168Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὄχι ἐτηλεγράφησε καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι ἡ ξυλεία ἐν Γερμανίᾳ ἐκόστιζε 30% περισσότερον.

§169Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἡ ξυλεία ἐν Γερμανίᾳ ἐκόστισεν 20% ἐπὶ πλέον τῆς συμφωνίας ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸ ἡμερῶν.

§170Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι δὲν ἔχετε ἀκριβεῖς πληροφορίας.

§171Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀπὸ τοῦ βήματος εἴπετε ὅτι ὑπὸ τῆς ἑταιρείας διετέθησαν 2.500 λίραι διὰ δωροδοκίας. Νομίζω ὅτι, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπαγγέλλονται κατηγορίαι τοιαῦται ὡς αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἐκστομίζετε ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ διαλευκάνητε τὴν κατηγορίαν αὐτήν, τὰ δὲ πρακτικὰ νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν.

§172Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἰς αὐτὸ πταίει ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος κ. Καφαντάρης, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ εὐθυνῶν καὶ δὲν τὸ εἰσήγαγε.

§173Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Μὰ πῶς ἔρχεσθε καὶ καταγγέλλετε ὅλον τὸν κόσμον;

§174Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὅστις παρακολουθεῖ τὴν δίκην τῶν καταχραστῶν καὶ βλέπει πῶς ἐξέφυγεν ὁ στρατηγὸς Παπούλας, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν ἀνεψιῶν του ἐξήσκει τὸ ἐπάγγελμα αὐτὸ τῆς ἀνωτάτης καταχρήσεως, δύναται νὰ καταλάβῃ τὰ συμβαίνοντα εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ ἤκουσα ὡς φήμην ὅτι ἡ ἑταιρεία διέθεσε 2½ χιλιάδας λιρῶν πρὸς δωροδοκίαν (Θόρυβος). Τὸ ἀνέφερα, ἀφοῦ ἡ φήμη αὕτη διεδόθη εὐρέως. Τὸ ἀποσύρω, ἂν θέλετε.

§175Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν περιῆλθον εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως αἱ καταγγελίαι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τὰς κουβέρτας καὶ διὰ τὴν ξυλείαν, ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ κάμῃ, δηλαδὴ νὰ παραπέμψῃ ἀμέσως τὴν ὑπόθεσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους εἰσαγγελεῖς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁμιλῶν, εἶπεν ὅτι θὰ βραδύνῃ ἡ ὑπόθεσις κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Δυστυχῶς δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις κανὲν ἄλλο μέσον ἐκτὸς αὐτοῦ.

§176Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ μέσον ποὺ ἐφηρμόσθη διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ καθηγητοῦ Σακορράφου, τὸ μέσον τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης δι’ ὁμιλήσαντα καὶ δὶς ἐξενεγκόντα συμπεράσματα περὶ τῆς τύχης τοῦ κατηγορουμένου, τὸ μέσον αὐτό, καλὸν ἢ κακόν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις. Ἂν θέλετε, κατ’ ἐμέ, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, πέρα τῆς παραπομπῆς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἄφινε τὴν Δικαιοσύνην ἐλευθέραν νὰ λειτουργῇ. Ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ προηγούμενον ἀναμίξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἰς ὑπόθεσιν ποινικῶς ἐκκρεμῆ, δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις.

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπενέβη, λέγετε, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς ὑπόθεσιν ποινικῶς κολάσιμον; Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ κάμετε ἐπερώτησιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἂν τοῦτο ἠλήθευε θὰ ἀπετέλει μίαν καταπληκτικὴν ἐξαίρεσιν διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὰ τῆς λειτουργίας τῆς Δικαιοσύνης. Μέχρις ὅτου ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δυσπιστῶ πρὸς τὴν εἴδησιν αὐτήν.

§178Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ μένῃ μία μομφὴ ἐναντίον μου, τονίζω ὅτι πραγματικὰ περιστατικὰ ἀνέφερα.

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπενέβει εἰς τὴν Δικαιοσύνην, καὶ ὅταν φέρετε εἰδικὴν ἐπερώτησιν, θὰ ἀποδειχθῇ ὅ,τι λέγω.

§180Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαμαρτύρομαι. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι ἀπησχόλησε δὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἡ ὑπόθεσις τοῦ καθηγητοῦ Σακορράφου καὶ ἑπομένως καθιερώθη τὸ προηγούμενον ἐμφανίσεως μείζονος ζήλου, ἂν θέλετε, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τῶν καταχραστῶν, καὶ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐφαρμογῆς μεγαλυτέρου ζήλου θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ προκειμένου καὶ περὶ ἄλλων ὑποθέσεων. Ἐγὼ ἀναφέρω πραγματικὰ περιστατικά.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Συνέλευσις ἀπησχολήθη μὲ τὴν ὑπόθεσιν περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, ὡς γνωστόν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως ἐπελθούσης ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης. Ἡ Κυβέρνησις προτοῦ γίνῃ ἡ ἐπερώτησις διὰ τὴν καταγγελίαν ἐκείνην, ἔσπευσε νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα τοὺς κατηγορουμένους καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ταχεῖαν διεξαγωγὴν ἀνακρίσεων. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ταύτην ὑπόθεσιν, διὰ τὴν ὁποίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ παραπέμψῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους εἰσαγγελεῖς. Θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς ἁρμοδίους συναδέλφους νὰ προσαγάγουν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι μάλιστα, ὑπάρχει καὶ ἔγγραφον εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, σταλὲν ἰδιαιτέρως, διὰ τὴν ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τῆς ἀνακρίσεως. Θὰ παρακαλέσω νὰ προσαγάγουν τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικά.

§182Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δύναται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπέμβῃ.

§183Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φίλτατε κ. συνάδελφε, τί νὰ σᾶς κάμω; Εἶσθε καὶ νομικός! Ὅταν ἡ Κυβέρνησις λαμβάνῃ γνῶσιν ὁπωσδήποτε ὅτι ἔγινε μία κατάχρησις, προκαλεῖ ἐπέμβασιν τοῦ εἰσαγγελέως. Δὲν λέγεται ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως αὐτό. Νομικῶς ὀνομάζεται μήνυσις, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ κάμῃ κάθε πολίτης καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ὀνομάζεται ἐπέμβασις εἰς τὴν Δικαιοσύνην αὐτό. Λαμβάνει γνῶσιν ὁπωσδήποτε μιᾶς φήμης, ἂν θέλετε, ἀλλὰ κάπως σοβαροφανοῦς, διότι ἀλλοίμονον ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπίστευεν ὅλας τὰς φήμας, ὅσας βλέπει ἀναγραφομένας, ἂν λάβῃ γνῶσιν μιᾶς εἰδήσεως κάπως σοβαροφανοῦς, ἔχει τὸ καθῆκον ὡς Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ τὴν κίνησιν τῆς ἁρμοδίας δικαστικῆς Ἀρχῆς. Τοῦτο ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις προτοῦ γίνῃ ἡ ἐπερώτησις. Ἰδοὺ ἡ πρώτη δρᾶσις. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς οἰκίσκους, περὶ τῶν ὁποίων εἴπετε, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ὑπεγράφη ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀληθῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δοξιάδης. Ἐγὼ ἀντεπροσώπευον τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἔμενον ὀλιγώτερον χρόνον εἰς τὸ Παρίσι καὶ περισσότερον χρόνον εἰς τὴν Λωζάννην καὶ τὴν Γενεύην, διότι ἑκάστοτε ἤμην ἐπιφορτισμένος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα. Κατ’ οὐσίαν λοιπὸν ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπεζήτησε τὰς νέας προτάσεις, τὰς ὁποίας, ὡς ἐπωφελεῖς, εἶχον καθῆκον νὰ τηλεγραφήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ἀφοῦ ἐξήτασε διὰ τεχνικοῦ συμβουλίου τὸ συμφέρον ἢ μὴ καὶ τῶν προτάσεων τούτων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποστῇ τῆς γενομένης συμφωνίας καὶ μοὶ ἐνετείλατο νὰ ὑπογράψω τὴν συμφωνίαν ἐκείνην καὶ συγχρόνως νὰ ἀποστείλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅσας ἄλλας προτάσεις εἶχον. Ἐπρόκειτο εἶτα περὶ τῆς ἐκτελέσεως. Ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Ὀρφανίδης σᾶς εἶπε τί ἐνήργησεν. Ἔκαμεν ἓν ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἐγὼ φυσικῶς δὲν ἔλαβον γνῶσιν, δὲν δύναται ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων τῶν συναδέλφων του. Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι τὸ ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας φθάνει εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἡ Διεύθυνσις τῶν Δημοσίων Ἔργων ἀπήντησε καὶ συνέστησε μηχανικόν. Εὑρίσκομαι λοιπὸν εἰς κάποιαν κατάπληξιν, καίτοι γνωρίζω τὴν ἐντιμότητα τοῦ κ. Οἰκονόμου, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον συνέστησεν ἡ Διεύθυνσις τῶν Δημοσίων Ἔργων ὡς ἁρμόδιον, νὰ εὑρίσκηται κατόπιν ἀναρμόδιον.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πολλὰ λέγονται εἰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας.

§185Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολλὰ λέγονται εἰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας, ἀλλὰ οὐδεὶς δύναται νὰ μεμφθῇ τὸν τότε Ὑπουργόν, ἀποταθέντα εἰς τὴν ἁρμοδιωτέραν ὑπηρεσίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ἐλευθεριάδην, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Ὀρφανίδης μοὶ εἶπεν ὅτι ὁ κ. Ἐλευθεριάδης εἶναι ἄνθρωπος ἀπολύτου ἐντιμότητος, γνωρίζει ἄριστα τὴν γερμανικὴν γλῶσσαν, εἶναι ὑγειονολόγος εἰδικὸς καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ ἠδύνατο ἀσφαλῶς νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς μίαν γνώμην ὄχι βεβαίως περὶ τῆς χημικῆς συστάσεως τῶν ξύλων, διὰ τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς δώσῃ ἡ ὑπηρεσία εἰδήμονα μηχανικόν, ἀλλὰ διὰ τὴν γενικὴν καταλληλότητα αὐτῶν. Πρὸ πάντων δὲ παρεκλήθη νὰ μετάσχῃ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ εἶναι κέρβερος κατὰ τὴν παραλαβὴν καὶ τὴν παράδοσιν τῶν ξυλίνων τούτων οἴκων, ὄχι μόνον διὰ νὰ μὴ γίνουν καταχρήσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ κἂν ὅτι δὲν ἐλάβομεν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Καὶ διὰ τοῦτο συνεφώνησα μὲ τὸν συνάδελφόν μου νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Ἐλευθεριάδης νὰ λάβῃ μέρος.

§186Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ μεταβᾶσα ἐκεῖ κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ καὶ βελτίωσιν τῶν ὅρων καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν σχεδίων, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ σήμερον νὰ μαρτυρῇ καὶ νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον ἔκθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, διὰ τῆς ὁποίας λέγει ὅτι τὰ σπίτια αὐτὰ εἶναι κατὰ 40% εὐθηνότερα ἀπὸ ὅ,τι ἠδύναντο νὰ γίνουν ἀπὸ οἱονδήποτε ἐργολάβον καὶ ὅτι εἶναι καὶ χημικῶς ἀποστειρωμένα.

§187Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀλίγον ἔλειψε νὰ μοὶ διαφύγῃ, κύριοι, τὸ σπουδαιότερον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. συναδέλφου, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀπαρατήρητον οὐδὲ ἀφοῦ ὁ κ. συνάδελφος κατόπιν εἶπεν ὅτι πρόκειται περὶ φημῶν καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἀποσύρει ὅσα εἶπεν. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὁσαδήποτε ὅτι περιῆλθον εἰς αὐτὸν ὡς μία φήμη, ὅτι διετέθη ἓν ὡρισμένον ποσὸν χρημάτων διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς συμβάσεως. Εἶναι ὑποχρέωσις τῆς Συνελεύσεως ὁλοκλήρου καὶ τοῦ Προεδρείου νὰ στείλῃ ἀμέσως εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν τὴν περικοπὴν ταύτην τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. συναδέλφου διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἀνάκρισις. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο· εἶναι ὑποχρέωσίς μας τὴν προσεχῆ Δευτέραν νὰ θέσωμεν ἐξαιρετικῶς εἰς ἐφαρμογὴν τὸ ἄρθρον τοῦ νέου Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη προχθές, ὅτι τῇ αἰτήσει μόνον ὀλίγων βουλευτῶν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ σύστασις Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ σύστασις τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν διετέθη αὐτὸ τὸ ποσόν. Διότι, ὅπως ἐξηνέχθη αὐτὴ ἡ μομφή, δὲν εἶναι μόνον μομφὴ κατὰ ὑπαλλήλων, ἀλλ’ εἶναι μομφὴ καὶ κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ εἶναι ἀνάγκη, ἂν ἀποδειχθῇ πραγματικῶς ἡ μομφή, νὰ παραπεμφθῶσι καὶ δικασθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἐπιλήσμονες τῶν καθηκόντων των καὶ νὰ διαπράξουν τοιαύτην πρᾶξιν, ἵνα ἀποδειχθῇ ὄχι μόνον διὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς ὅτι ἡ φήμη εἶναι ψεῦδος συκοφαντικὸν κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου.

§188Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶπε κανεὶς ἐδῶ περὶ πολιτικοῦ κόσμου. Διατί διαστρέφετε τὰ πράγματα;

§189Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σταλῇ παρακαλῶ ἀμέσως εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. πληρεξουσίου.

§190Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ κληθῶ καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω τί γνωρίζω. Οὐδὲν εἶπον διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον, οὐδὲν εἶπον διὰ τὸν ἐντιμότατον κ. Ἐλευθεριάδην. Εἶπον ὅτι ὑπάρχει ἐπίμονος διάδοσις, καὶ θὰ τὴν καταθέσω ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, ὅτι καὶ ἓν πρόσωπον, Ἀναγνωστόπουλος τὸ ὄνομα, εἶχεν εἰς τὰς χεῖράς του 2½ χιλ. λίρας ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δωροδοκήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους διὰ νὰ παραλάβουν τὰ ξύλινα σπίτια. Αὐτὰ ἐλέχθησαν. Οὐδὲν εἶπον περὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, οὐδὲν εἶπον διὰ τὸν ἀπεσταλμένον εἰς τὸ Βερολῖνον. Διατί συγχέετε τὰ πράγματα; Διὰ νὰ καλύπτωμεν τὰ αἴσχη τῶν ὁποίων ἔχομεν καταφανῆ τὰ ἴχνη εἰς τὰς καταθέσεις τῶν ὀργάνων σας; Ἀφήσατε νὰ περιπατοῦν ἐλεύθεροι οἱ καταχρασταὶ εἰς τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξαναστῇ ὁ κόσμος διὰ νὰ διατάξητε νὰ κλεισθοῦν εἰς τὰς φυλακάς. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ κατηγορήσω κανένα, ἀλλ’ ἔχομεν ἐνώπιόν μας τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα βοῶσιν ὅτι εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τῶν προσφύγων γίνονται καταχρήσεις καὶ ἀπόδειξις εἶναι αἱ δικογραφίαι εἰς τὰς Εἰσαγγελίας, ἀπόδειξις εἶναι αἱ ἐκθέσεις τῶν τιμίων ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ ὁποῖοι καταγγέλλουν αἴσχη. (Χειροκροτήματα).

§191ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κανεὶς δὲν ἐτιμωρήθη ἀκόμη.

§192Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε: «τί ἄλλο δύναμαι νὰ πράξω, παρὰ νὰ καλέσω τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἐπεμβῇ;» Ἀλλὰ τὸ μέτρον, κύριοι, τῆς αὐστηρότητος τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν δημοσίων κανονίζεται ἐκ τοῦ μέτρου τῆς αὐστηρότητος τῶν κυβερνώντων, τὸ μέτρον τῆς αὐστηρότητος τῶν εἰσαγγελικῶν καὶ λοιπῶν Ἀρχῶν κανονίζεται ἀπὸ τὸ μέτρον τῆς αὐστηρότητος ἢ τῆς ἐπιεικείας τὸ ὁποῖον δεικνύει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς διαφόρους καταχραστάς· διότι, ὅταν γνωρίζουν οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι ὅτι ἔχουν κέρβερον Ὑπουργόν, δὲν τολμοῦν νὰ παραπέμπουν τὰς ὑποθέσεις εἰς τὸ χρονοδούλαπον καὶ τὰς ἑλληνικὰς καλλένδας, διότι ὑπάρχουν, κ. Πρωθυπουργέ, χίλιοι τρόποι διὰ τῶν ὁποίων ἐπεμβαίνουν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ κανονίζουν τὸν ἔλεγχον, διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ἕνας Ὑπουργὸς κέρβερος εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα μὲ ἕνα Ὑπουργὸν ἠλίθιον. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα εἷς Ὑπουργὸς τίμιος μὲ ἕνα Ὑπουργὸν ἄτιμον, εἷς Ὑπουργὸς αὐστηρὸς μὲ ἕνα Ὑπουργὸν κοιμώμενον, εἷς Ὑπουργὸς μεταρρυθμιστὴς μὲ ἕνα Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος δέχεται ὅ,τι τοῦ «σκαρώνουν» τὰ ὄργανα καὶ οἱ ὑπάλληλοί του. Ἔπρεπε νὰ ἐξυγιάνετε τὰς ὑπηρεσίας, προκειμένου περὶ τῶν καταχραστῶν, καὶ ὄχι νὰ ἔρχεσθε νὰ λέγετε «ἐστείλαμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν εἰσαγγελέα καὶ ὅτι πρόκειται περὶ φημῶν». Τί φημῶν; Πανταχοῦ ὅπου ἐπελήφθη ἡ ἀνάκρισις ἀνεκαλύφθησαν σκάνδαλα. Ἐλέγετο ὅτι ὁ ἀρχιστράτηγος Παπούλας ἦτο ἀμέτοχος τῶν καταχρήσεων τῶν Μικρασιατικῶν καὶ ἔρχονται σήμερον τὰ δικαστήρια καὶ λέγουν ὅτι ὑπεστήριξε τοὺς ἀνεψιούς του.

§193Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ εἴπητε ἀπολύτως.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μέμφεσθε τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ αὐτό;

§195Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ μέμφομαι τὸ ὅλον σύστημα. Εἰδικῶς, κύριοι, διὰ τὸ ζήτημα τῶν γερμανικῶν οἰκίσκων, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἡ δικογραφία, ὡς καλῆς πίστεως συζητητής, θὰ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν, ὅταν θὰ τὴν κυττάξω. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἐπερώτησίς μου ἡ σχετική. Θὰ καταλήξω δὲ μὲ τὴν φράσιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἤρχισα, ὅτι κανεὶς δὲν δύναται νὰ κατηγορήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι παρέλειψε τὸ καθῆκόν του πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Τὸ ἔπραξε μεγαλειωδῶς, τὸ ἔπραξεν ὅσον οὐδὲ ἡ Ἀγγλία ἀκόμη θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ. Καὶ μοῦ κακοφαίνεται πολὺ ὅταν ἀκούω πρόσφυγας πολλοὺς οἱ ὁποῖοι τὸ παράπονόν των κατὰ τῶν Κυβερνήσεων τὸ ἐξακοντίζουν μὲ ὕβρεις κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§196ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Διαμαρτυρόμεθα· νὰ ἀνακαλέσητε.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Φραγκούδη, διορθώσατε τὴν φράσιν σας.

§198Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν διαμαρτυρίαν· διότι ἡ διαμαρτυρία αὐτὴ τονώνει τὸ αἴσθημα καὶ ἦτο δίκαιον νὰ γίνῃ ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ἀλλὰ δὲν τὸ εἶπον διὰ νὰ διαμαρτυρηθῆτε. Ἐγὼ τὸ εἶπον διὰ νὰ καυτηριάσω τοὺς ὀλίγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι δὲν ἔκαμε τίποτε ἡ Ἑλλὰς δι’ αὐτούς. Ἡ Ἑλλὰς ἔκαμε πολλὰ διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ δὲν ἔκαμαν τίποτε αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ εἴμεθα ὑπεύθυνοι ἡμεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν εἰς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα δὲν δώσωμεν πρακτικὴν καὶ πραγματικὴν λύσιν. Ἐγὼ εἶχον τὴν ἐντύπωσιν ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἐδῶ 54 πληρεξούσιοι πρόσφυγες, ἂν ἤθελον ὁμονοήσει, θὰ ἠδύναντο νὰ κρατήσουν εἰς χεῖράς των τὴν τύχην τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἔρχωνται ἐδῶ μακρηγοροῦντες καὶ ἀναπτύσσοντες σχέδια. Ἤρκει, συνησπισμένοι, νὰ θέσουν πρὸ τῶν Κυβερνήσεων τὰ αἰτήματά των, ὅλοι δὲ πρὸ παντὸς νὰ ζητήσωμεν τὸν κολασμὸν τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι καταισχύνουν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξευτελίζουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἀκόμη 30 πληρεξούσιοι διὰ νὰ ὁμιλήσωσι. Δὲν τελειώνομεν τὸ ζήτημα αὐτὸ οὔτε αὔριον οὔτε τὴν Δευτέραν. Θέλετε τὴν Δευτέραν νὰ συνεχίσωμεν;

§200ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν Δευτέραν;

§202ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη εἰς τὰς 5 μ.μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 9,10′ μ.μ.)