1925.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 187

Τετάρτη 20 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Ἔχω μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὸν πρακτικογράφον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐδιορθώθησαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Κύμης παρακαλεῖ ὅπως προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ λιμένος Κύμης. — Ὁ ἐμπορικὸς εἰσαγωγικὸς Σύλλογος Πύργου παρακαλεῖ ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου». — Ὁ Σύνδεσμος σμυριδορρυκτῶν Νάξου εὐχαριστεῖ τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πομπονᾶ, ἐξυπηρετούσης τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου των. — Ἡ Ἐπιτροπὴ συλλογῆς ἐράνων πρὸς ἵδρυσιν σανατορίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ κρατικῆς ἐνισχύσεως διὰ τὴν ἀνέγερσιν σανατορίου ἐπὶ τοῦ Πάρνηθος. — Ὁ δικαστικὸς Σύνδεσμος Θράκης αἰτεῖται τὴν βελτίωσιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων πρὸς ἐκδίκασιν τῶν κατὰ τὸ Ὀθωμανικὸν κράτος, μεταξὺ Ἑλλήνων ὑπηκόων διαφορῶν καὶ ἄλλων συναφῶν θεμάτων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου: 1) «Περὶ τῆς διαδικασίας πρὸς ἀπονομὴν χάριτος εἰς καταδίκους». 2) «Περὶ τῆς διαδικασίας τοῦ διαζυγίου καὶ τῶν ἐφαρμοστέων κανόνων ἰδιωτικοῦ διεθνοῦς δικαίου». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2430 περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τοῦ νήμου». 4) «Περὶ ἀνωτάτου ὁρίου τοῦ συμβατικοῦ τόκου, τοῦ τόκου ὑπεοημεοίας καὶ τοῦ νομίμου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κ. Γόντικας ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 232 τοῦ 1914 περὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ι. Μανέττας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Ν. Χώραις τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως αὐτοῦ». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Κατσίνας ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων νομοθεσίας» — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Φίλανδρος, Σ. Θεοδωρόπουλος, Α. Παπαδάτος, Φ. Μανουηλίδης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐκπαιδευτικῶν τινων νόμων». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων.

§4Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι πρὶν ἢ διακοπῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἡ πρότασις τοῦ πληρεξουσίου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κ. Γονατᾶ, ὅπως ἡ συνέχισις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐξακολουθήσῃ μετὰ τὰς διακοπάς. Παρῆλθε τόσος καιρὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερε τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι εἶναι καιρὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς εἴπῃ τὰς ἀπόψεις της ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὅσον ἀφορᾶ ἡμᾶς, δὲν ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ λύσῃ ἓν τοιοῦτον κολοσσιαῖον κοινωνικὸν ζήτημα, καὶ πρέπει νὰ μάθῃ ὁ ἔξω κόσμος ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ὑποστηρίζουν μέχρι σήμερον, βλάπτουν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐγὼ ἐπιμένω ὅπως ἡ Συνέλευσις συνεχίσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.

§5Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄντως πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως εἶχε διακοπῆ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἦσαν πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι καὶ ἐθεωρεῖτο τοῦτο σκόπιμον νὰ τερματισθῇ μᾶλλον ἡ συζήτησις.

§6Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι.

§7Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ τερματισθῇ. Ἐφόσον ἐτέθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἵνα διὰ νομοθετικῶν μέτρων μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς θεραπεύσῃ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι οὐσιαστικῶς ἡ συζήτησις ἐκείνη ἐτερματίσθη ἐν τῷ ψηφίσματι τῷ παρέχοντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ νομοθετικὰ Διατάγματα μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἐπερωτήσεως, ἥτις δὲν ἔχει πλέον σκοπόν.

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί μέτρα ἐλάβατε ἕως τώρα;

§9Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν τινες ἔχωσιν ἀντίθετον γνώμην τοὺς παρακαλῶ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν των τὸ ἑξῆς ὅτι ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἀκόμη δύο ἐπερωτήσεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ὅπερ σημαίνει ὅτι ἡ ἀντίληψις τῶν τότε ἐπερωτησάντων εἶναι ὅτι ἐτερματίσθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς παλαιᾶς ἐπερωτήσεως. Διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ διὰ τίνα λόγον ὑποβάλλεται, καὶ μάλιστα ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων, νέα ἐπερώτησις. Σημειωτέον δὲ ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνεγεγραμμέναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εἶναι ἐπὶ τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος.

§10ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἐπερώτησις.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι δύο ἐπερωτήσεις. Ἡ μία εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων, ἐπερωτώντων τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος, τοῦ ἐπικυρώσαντος τὴν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν περὶ διαθέσεως τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων. Ἡ δευτέρα εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 12 πληρεξουσίων, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐπερωτῶσι δὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφεώρα ἡ παλαιὰ ἐπερώτησις καὶ τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ἡ συζήτησις, δηλαδὴ ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ ζητήματος τοῦ προσφυγικοῦ. Ἑπομένως ἂν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἐπερωτούντων δὲν ἐθεωρεῖτο ὅτι ἐτερματίσθη ἡ συζήτησις τότε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τίνα λόγον ἔχει ἡ νέα ἐπερώτησις.

§12Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις ἀφορᾷ σημεῖα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἦτο συζητουμένη.

§14Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν ἦτο συζητουμένη. Ἦτο σειρὰ ἐπερωτήσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων διεξήχθη ὁλόκληρος συζήτησις. Ἡ πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν ὑποβληθεῖσα ἐπερώτησις ἀφορᾷ ὡρισμένας πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διά τινα ζητήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἔλεγχος, καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἐδήλωσε τοὐλάχιστον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἔλεγχος ἐπὶ ὡρισμένου ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ἐπελήφθη μιᾶς πλευρᾶς τοῦ προβλήματος τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως τῆς προσφυγικῆς. Ἑπομένως ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι θὰ διηυκολύνετο ἂν προέβαινεν εἰς σχετικὰς πληροφορίας παρακαλοῦμεν πρὸ πάσης συζητήσεως νὰ δηλώσῃ τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ὥστε, ἂν θεωρηθῶσιν ἐπαρκεῖς αἱ δηλώσεις, νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν εἰς φιλολογίαν ἄσκοπον.

§15Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βλέπετε ὅτι ὑποστηρίζετε ἄποψιν ἀντίθετον ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Πασσαλίδης. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι ἂν δὲν θεωρῆτε ἐξαντληθεῖσαν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, πῶς ὑποβάλλετε νέαν ἐπερώτησιν ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι δὲν πρόκειται, ὡς ὑποστηρίζει ὁ κ. Μπακάλμπασης, περὶ αἰτήσεως πληροφοριῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐλέγχου ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Μπακάλμπασης, ὁ ἐκ τῶν ὑποβαλόντων τὴν νέαν ἐπερώτησιν, φρονεῖ ὅτι μετὰ τὴν παροχὴν ὡρισμένων πληροφοριῶν δύναται νὰ καταστῇ περιττὴ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν διὰ νὰ δώσω τὰς πληροφορίας, ἀλλὰ χρειάζεται δι’ αὐτὰς προπαρασκευὴ καὶ συλλογὴ ἐγγράφων. Καὶ δι’ αὐτὸ δέχομαι νὰ δοθῶσι τὸ Σάββατον.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐλησμόνησεν ἡ Συνέλευσις ὅτι ὡρισμέναι ἐπερωτήσεις εὑρίσκονται ἐκκρεμεῖς ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀπὸ μηνῶν, ὅτι πρὶν γίνωσιν αἱ διακοπαὶ ἐγένετο σφοδρὰ συζήτησις καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπεξέφυγε νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας.

§17Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπεξέφυγε.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις ὑπεξέφυγε, διότι ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ ὅτι μᾶς εἶπον νὰ ψηφίσωμεν τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον καὶ κατόπιν θὰ λογοδοτήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ ὅτι ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον ἐξηγέρθη ἡ δεξιὰ καὶ ἐζήτησε νὰ διακοποῦν ἐπὶ ἕνα μῆνα αἱ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν 40 ἡμέραι. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑπεκφυγὴ αὐτό; Νομίζω ὅτι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος ἐσταμάτησεν εἰς σειρὰν ἐπερωτήσεων ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω εἶχεν ὑποχρέωσιν πρὸ πάσης συζητήσεως οἱασδήποτε ἄλλης ἐπερωτήσεως ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν αἰτιάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος.

§19Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ προσθέσω δύο λέξεις.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§21Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ τηρηθῇ κἄποια τάξις τῶν ζητούντων τὸν λόγον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διακόψω τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ νὰ ζητήσητε τὸν λόγον;

§23Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔλαβον τὸν λόγον εἷς ἢ δύο συνάδελφοι προηγουμένως χωρὶς νὰ ζητήσωσι τὸν λόγον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος ἔλαβε τὸν λόγον ἐκτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως; Νὰ μὴ δημιουργῶμεν ζητήματα ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα.

§25Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν φαντάζομαι, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει φόβος νὰ θεωρηθῶμεν ἐκ νέου ὅτι ἀγνοοῦμεν τοὺς κοινοβουλευτικοὺς τύπους ἂν ὑπεστηρίζομεν ὅτι δὲν συμφωνοῦμεν πρὸς τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἐκ μέρους προφανῶς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡμεῖς τοὐλάχιστον εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τὴν ζωηροτάτην ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ δὲν ἔχει τερματισθῆ κατὰ δήλωσιν ἄλλως τε κατηγορηματικὴν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὑποθέτω ὅτι κανεὶς ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων δὲν ἔχει λησμονήσει κατὰ ποῖον τρόπον εἶχε τερματισθῆ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος πρὸ τῶν διακοπῶν. Εἶχεν ὑποστηριχθῆ τότε ἀκριβῶς ὅτι ἡ πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα ἐκ μέρους τῆς ἀνεξαρτήτου ὁμάδος, εἶχεν ὑποβληθῆ προώρως καὶ ἀνωμολογήσαμεν καὶ ἡμεῖς τότε ὅτι, μολονότι δὲν εἴμεθα ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τύπου, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πρότασιν ἐκείνην ἐνωρίς, διότι ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναχωρήσουν. Ὑπῆρχον συνάδελφοι ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων τότε ὅπως ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, οἵτινες διεμαρτύροντο διότι ἐφαντάζοντο ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Καὶ ὑπεστήριξα καὶ ὑπεστηρίξαμεν ὅλοι σχεδὸν οἱ συνάδελφοι πρόσφυγες καὶ υἱοθέτησε καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ συζήτησις δὲν τερματίζεται ἀλλ’ ἁπλῶς ἀναβάλλεται ὅπως συνεχισθῇ μετὰ τὰς διακοπάς. Βεβαίως, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἐμεσολάβησαν γεγονότα, κατόπιν βεβαίως ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως, νομοθετικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν φρονῶ ὅτι ἀλλοιοῦσι τὸ ὅλον ζήτημα, διότι τὰ νομοθετήματα αὐτὰ ἀφοροῦν εἰς ὡρισμένα ζητήματα, τὸ ὅλον δὲ ζήτημα τὸ προσφυγικόν, ὡς εἶναι γνωστόν, εἶναι ζήτημα πολυμερές, ὥστε νὰ μὴ περιλαμβάνηται εἰς τρία νομοθετήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδόθη ἡ ἐξουσιοδότησις τῆς Συνελεύσεως. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμολογήσω ὅτι ἐξακολουθεῖ ἔκτοτε ἡ δυσφορία τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, γεννῶνται καθημερινῶς ζητήματα καὶ συνεπῶς δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ διαφωτισθῇ ἡ Συνέλευσις. Καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ διαφωτισθῇ ἡ Συνέλευσις. Καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἀκόμη κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα δὲν πρέπει νὰ ἀκούσωμεν δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπησχόλησαν ἤδη καὶ τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις δὲν δύναται νὰ τερματισθῇ ἄνευ ἀγορεύσεων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν διακηρυσσομένην κοινοβουλευτικὴν τάξιν ἀκριβῶς λέγω πάντα ταῦτα καὶ νομίζω ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα ἡμεῖς ἐν ἀκρισίᾳ ζητοῦντες δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνέχισιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ προλάβῃ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ ἀφοῦ προβῇ εἰς δηλώσεις νὰ θεωρηθῇ πραγματικῶς τερματισθεῖσα καὶ ἡ συζήτησις.

§26Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ὅταν ἡ Συνέλευσις διέκοψεν, ἡ Κυβέρνησις παρέμεινε μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐτερματίσθη οὐσιαστικῶς ἐν τῷ ψηφίσματι τῷ χορηγοῦντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ ἐκδώσῃ νομοθετικὰ Διατάγματα ἐπὶ τῶν μᾶλλον ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῶν προσφύγων μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ τὴν ἐντύπωσιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ προηγούμενον, καθόσον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ, μετὰ συζήτησιν ἡ ὁποία ὑπῆρξε μακρά, μακροτάτη, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἐτερματίσθη ἡ ἐπερώτησις καὶ οὐδεὶς κατηγόρησε τότε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἀπέφυγε νὰ δώσῃ λόγον, ἀφοῦ μάλιστα κατὰ κόρον ἐλέχθη καὶ ἐπανελήφθη ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα κομματικόν, ἀλλὰ ζήτημα ἐθνικόν. Τὴν ἐντύπωσιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως ἐνίσχυσεν ἀφ’ ἑνὸς ἡ μὴ μέχρι τοῦδε συνέχισις τῆς συζητήσεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ὑποβολὴ νέας ἐπερωτήσεως ὑπ’ αὐτῶν τῶν τότε ἐπερωτησάντων συναδέλφων, νέας ἐπερωτήσεως ἀφορώσης ὁλόκληρον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Καὶ καθὼς εἶπε πρὸ ὀλίγου, θὰ ἦτο ὅλως ἀκατανόητον οἱ ἐπερωτῶντες ἐνῷ θεωροῦν ἐκκρεμῆ τὴν ἐπερώτησιν τὴν παλαιὰν ὑποβάλλουν νέαν ἐπερώτησιν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων πραγμάτων. Τὸ πρᾶγμα ὅμως, ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν σημασίαν, διότι εἴτε ἐν συνεχείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως εἴτε διὰ νέας ἐπερωτήσεως ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπαντήσῃ πάντοτε. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπροόπτως νὰ προκαλῆται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ αὐτοστιγμεὶ ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον συνεζητήθη πρὸ δύο μηνῶν. Δεχόμεθα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τὸ Σάββατον, ἂν θέλετε, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπροόπτως νὰ ἐμφανίζωνται τοιαῦτα ζητήματα.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μετὰ λύπης παρατηρῶ ὅτι ἡ μνήμη, ἡ ἄλλοτε ἰσχυροτάτη, δὲν βοηθεῖ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν σήμερον, διότι ὅλοι ἐνθυμούμεθα ἐδῶ ὅτι ὅταν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ προεβλήθη ἐκ μέρους ἡμῶν ἡ ἀξίωσις νὰ συνεχισθῇ ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ἐνίκησεν ἡ Κυβέρνησις, ἡμεῖς φυσικὰ ἡττήθημεν καὶ αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως διεκόπησαν. Λοιπὸν πῶς προεκλήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐτερματίσθη αὐτὴ ἡ συζήτησις; Νομίζω ὅτι εἶχε στοιχειώδη ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, πρὶν κἂν ἀσκηθῇ δι’ οἱονδήποτε ἄλλο ζήτημα κοινοβουλευτικὸς ἔλεχος, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τί ἔκανε ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς κατηγορίας, κατηγορίας βαρυτάτας ἄλλωστε, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τὸ βῆμα ἐκεῖνο. Ἄν συνέβη εἷς πληρεξούσιος νὰ ὑποβάλῃ νέαν ἐπερώτησιν ἐν τῇ ἀντιλήψει του ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ὅλον ζήτημα πρὸς συζήτησιν, δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἰσχυρισμὸν καὶ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἀπαντήσῃ.

§28Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν ἔχει τερματισθῆ. Εἶναι δύσκολον τοῦτο νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν· τοὐλάχιστον ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι τοιαύτη ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἀλλ’ ὀφείλει ἐπίσης νὰ γνωσθῇ ὅτι ἔκτοτε ἐμεσολάβησαν γεγονότα τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ὡς ἐστερημένη σκοποῦ. Ἐπηκολούθησαν γεγονότα καὶ συνεννοήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως τῆς ὑποβληθείσης ἐπερωτήσεως δὲν ἔχει πλέον λόγον. Ἐὰν τοῦτο δὲν συνέβαινε θὰ ἐξηκολούθει ἡ συζήτησις εἰς τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐζητήθη κἄν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἑπομένως ἂν ἡ Κυβέρνησις σήμερον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, εὐλόγως δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συνεχίσεως τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως μέχρι τοῦ Σαββάτου. Δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ νὰ ἐξετάσωμεν ἂν εἶναι ἐν συνεχείᾳ ἢ κατόπιν τῆς νέας ἐπερωτήσεως......

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἄν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐπελθόντος διακανονισμοῦ αἱ συζητήσεις ἔλαβον τέρμα, τὸ πρᾶγμα, ὅπως ὀρθῶς παρετηρήθη, δὲν ἔχει σημασίαν. Διατί; Διότι μία ἐπερώτησις δύναται κάλλιστα ν’ ἀναβληθῇ. Πάντως ἡ συζήτησις δύναται ν’ ἀνοίξῃ ἐκ νέου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις παρέστη ἤδη εἰς δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐπερωτήσεων καὶ οὐδαμόθεν ἐζητήθη ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ.

§32Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀνεμένομεν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ.

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ κάμετε καλὰ νὰ μὴ διακόπτητε ὅπως ἐγὼ σέβομαι ὅλους καὶ δὲν διακόπτω. Λοιπὸν δὲν ἐζητήθη τοῦτο. Μάλιστα προχθὲς θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος, ὁ κ. Φραγκούδης, ἐζήτησε νὰ γίνῃ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Ἔχει οὕτως ἢ ὄχι καὶ ἐζητήθη νὰ ὁρισθῇ σήμερον, ναὶ ἢ ὄχι;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγράφεται ἡ ἀπόφασις καὶ εἰς τὰ πρακτικά.

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠκούσθη καμμία ἀντίρρησις; Δὲν ἀντεῖπε κανεὶς εἰς τὸ νὰ συζητήσωμεν τὴν Τετάρτην ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων, λέγων ὅτι θὰ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ βαρυτάτων κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος τὸ Σάββατον νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ νὰ ἐξαντληθῇ μάλιστα ὁ κατάλογος ὅλων τῶν κ. κ. πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν ὅπως ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των. Ἡ Κυβέρνησις οὐδόλως ἀποφεύγει τοῦτο.

§36Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ δυσφορία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως....

§37Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω καμμίαν δυσφορίαν.

§38Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ δυσφορία δὲν εἶναι καθόλου δεδικαιολογημένη. Ἄν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀπ’ ἀρχῆς, ὅπου ἤρξατο ἡ συζήτησις ἀπόψε ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἡμεῖς ἁπλῶς ἐζητήσαμεν νὰ συνεχισθῇ, διότι ἐνομίζομεν ὅτι δὲν εἶχε τερματισθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ συζήτησις. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ συζήτησις ἐτερματίσθη. Συνεπῶς ἐπ’ αὐτοῦ ἠγέρθη διχογνωμία. Κατόπιν τῶν ἀγορεύσεων τῶν κ. κ. ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων διεπιστώθη ὅτι ἡμεῖς εὑρέθημεν ἐν τῇ πραγματικότητι καὶ ὄχι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Συνεπῶς τὰ πράγματα εἶναι ἁπλᾶ καὶ ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησεν ὅπως ἡ συνεδρίασις ὁρισθῇ διὰ τὸ Σάββατον, δὲν εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν. Ὅλη συνεπῶς ἡ ἄλλη συζήτησις, ἡ ὄχι μετὰ ψυχραιμίας διεξαγομένη, νομίζω ὅτι δὲν ἐδημιουργήθη ἐξ ἀφορμῆς παρασχεθείσης ἐκ μέρους ἡμῶν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· δέχεται τὴν πρότασιν ὅπως τὸ Σάββατον ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ;

§40ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις γίνεται δεκτή. Ὁ κ. Θ. Πάγκαλος παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν διατί δὲν κατέθεσε τὰ ἀπὸ 1 Ἀπριλίου τρέχοντος ἔτους αἰτηθέντα ἔγγραφα.

§42Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα μέχρι σήμερον δὲν κατετέθησαν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ ἐρωτῶν καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀντιστρέψω τὴν ἐρώτησιν καὶ νὰ ἐρωτήσω ἐγὼ τὸν ἴδιον τὸν ἐρωτῶντα, ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα ὅπως τὰ ζητεῖ καὶ ἂν εἶναι δυνατόν. Ζητεῖται νὰ καταθέσω τὰ ἑξῆς ἔγγραφα: Πρῶτον τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τοῦ τεχνικοῦ συμβουλίου ἐπιθεωρήσεως πυροβολικοῦ, τὰ ἀφορῶντα τὰ ζητήματα τοῦ ἐξοπλισμοῦ καὶ τῶν πυρομαχικῶν πυροβολικοῦ. Δίδω τὴν ἐξήγησιν ὅτι δὲν ἐζητήθη νὰ καταθέσω ἔγγραφα περὶ πράξεως τετελεσμένης, περὶ προμηθείας γενομένης, ἀλλὰ μοὶ ἐζητήθη νὰ καταθέσω ἔγγραφα προκαταρκτικὰ τεχνικοῦ συμβουλίου, ποίαν γνώμην ἔχουσι καὶ τί λέγουσι περὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ καὶ τῶν πυρομαχικῶν πυροβολικοῦ. Δεύτερον τὰ πρακτικὰ τῶν συνελθόντων ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τεχνικῶν συμβουλίων ἐν τῇ Κηφισσίᾳ καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι ἆρά γε γνωστὸν ἂν ἐκρατήθησαν τοιαῦτα πρακτικὰ καὶ περὶ τίνος ἠσχολήθησαν τὰ συμβούλια ταῦτα; Τρίτον, τὰ σχετικὰ μὲ τὰ δύο ἀνωτέρω ζητήματα τηλεγραφήματα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὰς Πρεσβείας Λονδίνου καὶ Παρισίων καὶ τέταρτον τὸν φάκελον τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἐξοπλισμοῦ ἐν γένει τοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτῶν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἐπιμένῃ καὶ ποῖα ἐξ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων νὰ κατατεθῶσι. Δίδω δὲ τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ τὰ καταθέσω. Ἂν δὲ εἶχε τὴν καλωσύνην, ἂν θέλῃ νὰ τὰ ἴδῃ μόνος του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν του. Ἂν νομίζῃ ὁ ἐπερωτῶν καὶ ἡ Συνέλευσις ὅτι πρέπει νὰ κατατεθῶσι τινά, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὰ καταθέσω.

§43ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§44Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, γνωρίζων τὴν πεῖραν καὶ τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ἐπερωτῶν περισσότερον παντὸς ἄλλου καὶ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς σημασίας καὶ τοῦ μυστικοῦ ἢ μὴ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, διότι ἰδίως ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμεν ἡ τελευταία παράγραφος τῆς ἐπερωτήσεώς του περὶ καταθέσεως τοῦ φακέλου τοῦ ἐξοπλισμοῦ ἐν γένει τοῦ στρατοῦ, ὅτι δυσκολεύομαι νὰ προσκομίσω τοιαῦτα ἔγγραφα ἐνταῦθα, ἐκτὸς ἂν ἐπιμένητε νὰ κατατεθῇ ὅλος ὁ φάκελος. Ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸ μετακομίσω ἐδῶ; Ἂν θέλητε σεῖς ἀτομικῶς, εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας. Ἂν θέλητε τινὰ ἐξ αὐτῶν, παρακαλῶ νὰ μοὶ διασαφηνίσητε ποῖα θεωρεῖτε ἀπαραίτητα.

§45Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἡ αἴτησις τῆς καταθέσεως ὑπεβλήθη πρὸ δύο μηνῶν, συγχρόνως δὲ ὑπεβλήθη καὶ ἐπερώτησις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ καθορισθῇ ἡμέρα μυστικῆς συνεδριάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἵνα ἡ Συνέλευσις λάβῃ γνῶσιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας. Εἶχον τὴν ἀντίληψιν καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον καὶ ὅτι συνδέεται μὲ ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ σοβαρά, τῶν συμμαχιῶν, τῶν Πρωτοκόλλων, τῶν Πατριαρχείων κτλ. Πιθανὸν ἡ ἀντίληψίς μου νὰ εἶναι πεπλανημένη, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἔχω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων καὶ μάλιστα ἐκ τῶν τοιούτων, ὥστε πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις, ἂν ὄντως ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶχε πολιτικὴν αὐτόχρημα ἐγκληματικήν. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ ἰδιαιτέρως δὲν εἶναι ὁ φάκελος τόσον ὀγκώδης. Γνωρίζετε, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, πολὺ καλὰ τί ἐζήτουν. Ἐζήτουν ὡρισμένα τηλεγραφήματα πρὸς τὰς Πρεσβείας, ἐξ ὧν 5–6 εἶχον ἐκδώσει καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἀπαντήσητε εἰς τὸ διάστημα τῶν δύο μηνῶν καὶ νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι καταθέτομεν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ καταθέσωμεν ἄλλα.

§46Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας ὅλα.

§47Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἂν ἐνθυμοῦμαι, ἐγένοντο συζητήσεις καὶ ἐν τῷ Τύπῳ, διετυπώθησαν ὡρισμέναι κατηγορίαι καὶ καταγγελίαι, αἱ ὁποῖαι συνοψίζονται εἰς τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμπαίζει τὸν κόσμον, ἐμπαίζει τὴν Συνέλευσιν, ὅτι οὐδεμίαν πρόκειται νὰ κάμῃ προμήθειαν, οὐδεμίαν ἀπολύτως, ὅτι ὅλοι οἱ πόροι τοῦ Κράτους διατίθενται δι’ ὅλας τὰς ἄλλας τοῦ Κράτους ἀνάγκας, τὰς παντοειδεῖς καὶ μὴ οὐσιώδεις ὑποθέσεις, διὰ δὲ τὸ στράτευμα ὅτι ἐγένοντο συμβούλια καὶ παρασυμβούλια μόνον. Εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα, δὲν ἠξεύρω τί ἦσαν ἐγγεγραμμένα, ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ἔλαβον χώραν συζητήσεις τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς θὰ ἔκαμνον ἐντύπωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι μέλη τοῦ Συμβουλίου, ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἐξεφράσθησαν πολὺ δριμύτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐξεφράσθην ἐγώ, ὡς καὶ ἄλλοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν μὲ τὴν πολιτικήν. Ἤθελον λοιπὸν ζητήματα τοιαῦτα νὰ ἐξετασθῶσι κεκλεισμένων τῶν θυρῶν μεταξὺ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἴδωμεν ὁποία τις εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἂν ὅσα διαδίδονται εἶναι πραγματικὰ καὶ ἀληθῆ. Ἐγὼ εἶχον στοιχεῖα ὅτι πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἦσαν πραγματικά. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ εἶναι τὸ πρῶτον. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Ἔθνος καὶ στρατὸς χωρὶς νὰ ἔχῃ ὅπλα. Κανένα ρόλον δὲν παίζουν αἱ ἀποστολαὶ καὶ αἱ προμήθειαι ὅταν δὲν ὑπάρχουν ὅπλα. Ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐστριφογυρίσατε καὶ δὲν κατελήξατε εἰς ἀποτέλεσμα, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ προμηθειῶν, δὲν καταλήγουν εἰς ἀποτέλεσμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Εἶναι γνωστὸν τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ δοθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ νὰ λυθῇ τοῦτο ἰδιαιτέρως, νὰ παραμερισθῶσι δὲ αἱ βουλιμίαι προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν μυστικὴν συνεδρίασιν, ἵνα συζητήσωμεν ἀκαδημαϊκῶς τὰ ζητήματα. Μᾶς προβάλλετε τὴν μυστικότητα. Δὲν πρόκειται περὶ μυστικότητος. Τὰ μυστικὰ εἶναι ὡρισμένα. Τὰ γνωρίζομεν ὅπως καὶ σεῖς. Μόνον τὰ σχέδια ἐπιστρατεύσεως ἑνὸς Κράτους εἶναι μυστικά, ἴσως καὶ ἡ ὀχύρωσις, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ μυστικὸν δὲν τηρεῖται ἀπὸ κανὲν Κράτος. Ἂν ἐξετάσητε, θὰ ἴδητε ὅτι τὰ γραφεῖα ὅλων τῶν ἐπιτελείων ὅλων τῶν Κρατῶν ἔχουν πλήρη τὰ σχέδια τῶν ὀχυρώσεων τῶν ἀντιπάλων, μὲ ὅλα τὰ δρακόντεια μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ὅπως τηρῶνται μυστικά, πολὺ δὲ περισσότερον δι’ ἡμᾶς ποὺ δὲν λαμβάνονται καὶ τοιαῦτα μέτρα. Μόνον τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως ἑνὸς στρατοῦ εἶναι μυστικόν. Δὲν γνωρίζουν οἱ ἀντίπαλοί μας ὅλοι μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου τί ὅπλα θέλομεν νὰ πάρωμεν, ὅταν εὑρίσκεται εἰς κίνησιν ὁλόκληρος ὁ κόσμος τῶν προμηθευτῶν καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἐνδιαφέρονται; Τὸ ζήτημα εἶχε λυθῆ ἁπλούστατα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἀνασυνεκροτήθη ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς τῷ 1923. Ἐχάσαμεν τότε ἓν μέγα μέρος, ἀλλ’ ἐλύσαμεν τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ, ὅπερ ἦτο ἁπλοῦν καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τόσων συμβουλίων. Ἦτο μία πρόχειρος λύσις καὶ μία γενικωτέρα λύσις. Ἀλλ’ ἐφενακίζετο ὁ κόσμος διὰ τῶν συμβουλίων καὶ τῶν παρασυμβουλίων, τὰ ὁποῖα ἐξηκολούθουν καὶ μέχρι προχθές. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως —διότι εἶναι ζήτημα κυβερνητικὸν καὶ ὄχι καθαρῶς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν— ὤφειλεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δείξῃ περισσοτέραν εὐαισθησίαν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου ἢ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας δίδει μετὰ δύο μῆνας ἢ νὰ ἀπήντα, ἂν ἐδέχετο ἢ δὲν ἐδέχετο τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνήθισε νὰ περιφρονῇ ἐντελῶς τὰς μειονοψηφίας. Ἓν καὶ μόνον φοβεῖται καὶ τότε μόνον συγκινεῖται· ὁσάκις πρόκειται νὰ κλονισθῇ ἡ πλειονοψηφία. Ὅταν ἴδῃ ὅτι ἔχει ἐξησφαλισμένην τὴν πλειονοψηφίαν, νομίζει ὅτι πρέπει νὰ περιφρονῇ καὶ εὐαισθησίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν καὶ ἁβρότητα.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ παρατηρήσητε τὸν ῥήτορα δι’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει διάφορον ἀντίληψιν τῆς ἀξιοπρεπείας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πάγκαλε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διορθώσητε τὴν φράσιν σας.

§50Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ποίαν ἀπὸ ὅλας;

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ διορθωθῇ.

§52Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐλέχθη, κ. Πρόεδρε, τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ ἠμπορῆτε νὰ ζητήσητε νὰ διορθωθῇ καὶ νὰ ἠμπορῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ζητῇ νὰ μὴ διορθωθῇ.

§53Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἄν ὑπάρχῃ φράσις τις νὰ τὴν ἀνακαλέσω. Ὁρίσατε, κ. Πρόεδρε, ποίαν. Ἔλλειψιν ἁβρότητος πρὸς τὴν μειονοψηφίαν; Ἠμπορῶ νὰ τὴν ἀνακαλέσω, ἂν τυπικῶς ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἀνακληθῇ, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἀρνηθῶ τὴν πραγματικότητα αὐτῆς. Τὸ ἴδιον δὲν ἔγινε καὶ διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα;

§54Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πολιτικὸν μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσω. Τὸ δεύτερον ὅμως μέρος ὅτι, ἂν τὸ περιεχόμενον τῆς ἐρωτήσεως ἀφορᾷ μυστικὰ ἢ ὄχι, τοῦτο μὲ ἐνδιαφέρει καὶ ἐνδιαφέρει καὶ τὴν Συνέλευσιν. Ἀκριβῶς ἔχω νὰ ἰσχυρισθῶ τοῦτο· ὅτι ἡ αἴτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅπως γίνῃ μυστικὴ συνεδρίασις δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀφορᾷ ἡ ἐρώτησις, μὲ ἀπαλάσσει πολλῶν ἐξηγήσεων.

§55Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὄχι δι’ αὐτό. Πληροφορίας ἐζήτησαν οἱ ἐρωτήσαντες καὶ ἐγὼ ὅπως χρησιμοποιηθοῦν τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν.

§56Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος, ἂν δὲν πλανῶμαι, νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ μέλος τῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ μοὶ ἔκαμε τὴν τιμήν, χθὲς νομίζω ἢ προχθές, νὰ μὲ καλέσῃ, καὶ μάλιστα δι’ ἐγγράφου. Προσῆλθον μετὰ πάσης εὐλαβείας. Δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐξηγήθην ἐπὶ δύο ὥρας. Δὲν εἶμαι βέβαιος οὔτε ἠξεύρω ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔμεινεν ἱκανοποιημένη ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεων τὰς ὁποίας ἔδωκα ἐπὶ δίωρον. Ἐξηγήθην λεπτομερειακῶς ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων.

§57Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει κανὲν ζήτημα ἐξοπλισμοῦ νὰ ἐξετάσῃ.

§58Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρίστασθε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τότε, κ. Χαβίνη;

§59Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι. Ἂν τὸ ἤξευρον, ἀσφαλῶς θὰ παριστάμην.

§60Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐλυπήθην πολὺ διότι δὲν παρίστασθε.

§61Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τὸ θεωρῶ σοβαρώτατον καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ ταχύτερον.

§62Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι μὲ ἐλύπησεν ἰδιαιτέρως καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ πιστεύσητε, διότι εἰς τοὺς παρόντας δὲν σᾶς εἶδον. Ἐπίσης δὲ ἐλυπήθην—καὶ γνωρίζει ὁ κ. Πάγκαλος πόσον ἐλυπήθην— διότι δὲν ἔτυχε καὶ αὐτὸς νὰ εἶναι παρών.

§63Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐλυπήθην, ἀλλ’ ἔτυχε νὰ κληθῶ ὡς μάρτυς εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Πειραιῶς.

§64Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα λόγον. Οὔτε ἐγὼ ἔκαμον τὴν πρόσκλησιν. Προσεκλήθην καὶ προσῆλθον. Ἔδωσα δὲ ὅ,τι ἐξηγήσεις ἦτο δυνατὸν νὰ δώσω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μία Κυβέρνησις ἢ εἷς Ὑπουργὸς ἐλέγχεται ἢ διὰ τετελεσμένας πράξεις ἢ διὰ παραλείψεις.

§65Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Πρόκειται περὶ παραλείψεως.

§66Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πολὺ καλά. Διὰ μὲν τελεσμένας πράξεις, θὰ ἐλέγχηται ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν ἄλφα ἢ βῆτα τρόπον εἶναι ἐσφαλμένη κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας. Καὶ θὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταθέσω καὶ τὰ ἔγγραφα καὶ ἀπολογίαν νὰ δώσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐπίσης θὰ δύνασθε—καὶ δύνασθε εἰς οἱανδήποτε ὥραν καὶ στιγμὴν—νὰ ἐλέγξητε τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν διὰ παραλείψεις, τουτέστι διότι δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του καὶ δὲν ἔλαβε πρόνοιαν ὅπως εἶπεν ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος, καὶ δὲν ἐφωδιάσθη ἡ Χώρα ὅπως πρέπει νὰ ἐφοδιασθῇ. Καὶ πάλιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ τοιαύτης ἐπερωτήσεως θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ πᾶσαν ἐξήγησιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ ζητῶνται τὰ προκαταρκτικὰ ἔγγραφα, τὰ ὑπηρεσιακά, τὰ ταῦτα ἢ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁδηγοῦν εἰς τὸ τέλος μιᾶς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐπερατώθη ἢ εἰς πρᾶξιν διὰ τὴν ὁποίαν μὲ κατηγοροῦν ὡς παραλειφθεῖσαν. Σεῖς μοὶ ζητεῖτε φάκελον τεχνικοῦ συμβουλίου, φάκελον τηλεγραφημάτων, φάκελον ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας ἐν γένει. Ἂν τοῦτο ἢ μέρος αὐτοῦ συντελεῖ εἰς τὴν ἐπερώτησιν διὰ παράλειψιν πράξεως, τότε εἶμαι πρόθυμος νὰ μοὶ καθορίσητε ποῖα ἔγγραφα ζητεῖτε καὶ θὰ τὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας. Καὶ ἂν σεῖς νομίζητε ὅτι πρόκειται νὰ ἔλθουν εἰς τὴν δημοσιότητα, νομίζω τόσον ἐγὼ ὅσον καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὰ θέσῃ.

§67Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἂν δὲν πρέπῃ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν δημοσιότητα, πρέπει νὰ ἔχῃ δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις.

§68Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι ἐξηγήθην σαφῶς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ ἀπευθύνομαι καὶ πάλιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐρωτῶντα καὶ τὸν ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν του, διότι τὰ περισσότερα τὰ γνωρίζει. Ὅ,τι δὲ γνωρίζει τις ὡς Ὑπουργὸς διερχόμενος ἐκ τοῦ Ὑπουργείου δὲν τὸ λησμονεῖ ὅταν ἀπέρχεται αὐτοῦ καὶ ἂν νομίζῃ ὅτι ἠμποροῦν νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα, τότε νὰ μοὶ προσδιορίσῃ σαφῶς ποῖα ἐκ τῶν ἐγγράφων ζητεῖ.

§69Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ κατὰ λάθος δὲν ἐτέθη ἡ ὑπογραφή μου....

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον θέμα.

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς σοβαροῦ ζητήματος.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν Κανονισμόν.

§73Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ἂν τὸν ἐμεμφώμεθα δι’ ὡρισμένην ἐκτέλεσιν πράξεων ἢ παράλειψιν. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι μεμφόμεθα τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ὡρισμένην παράλειψιν, διότι ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος ἐνῷ ρηταὶ καὶ κατηγορηματικαὶ καὶ σύμφωνοι πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας εἶναι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις τῶν τεχνικῶν συμβουλίων, τῶν ἐπιτελείων, τοῦ συμβουλίου τῶν ἀντιστρατήγων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἠσχολεῖτο μόνον νὰ καλῇ τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου καὶ νὰ τὰ ἐρωτᾷ δὶς καὶ τρὶς διὰ γενομένας προτάσεις, διότι ἐγένοντο διάφοροι προτάσεις περὶ προμηθείας ὅπλων καὶ κατασκευῆς ὅπλων ἐν τῇ Χώρᾳ ἀπὸ ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον ἀγνοῶ ἀπὸ ποίους ἀποτελεῖται καὶ διὰ ποίων τεχνιτῶν θὰ κάμῃ τὰ ὅπλα. Μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν διότι ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διαχειριζομένη τὴν Ἐξουσίαν, ἀφῆκε τὴν Χώραν ἄνευ τῶν ἀναγκαίων στρατιωτικῶν ἐφοδίων.

§74Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ εἴπω μίαν λέξιν μόνον. Ἐν πρώτοις νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διαχειρίζεται ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος τὴν Ἐξουσίαν.

§75Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ δεξιὰ γενικῶς.

§76Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὔτε καὶ ἡ δεξιά. Θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι τὸ τρίτον τῆς παραλείψεως, ἂν ὑπάρχῃ, δύνανται οἱ ἀξιότιμοι ὁμιλοῦντες νὰ τὸ πάρουν διὰ τὸν ἑαυτόν των. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θέλω ν’ ἀφήσω τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κοινὴν Γνώμην μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια διὰ τὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας. Τὸ γνωρίζετε πάντες ὅτι ἐγένετο πᾶσα δυνατὴ πρόνοια, ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ ἀπὸ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ ἀπὸ τὴν ἐν γένει κατάστασιν. Δηλῶ δὲ κατηγορηματικῶς ὅτι ἐξ ὅσων γνωρίζω, κατὰ τοὺς δύο μῆνας ποῦ εὑρίσκομαι εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, οὐδεμία σκέψις ἢ ἐπιρροὴ εἰς τὰς σκέψεις ἐγένετο ἐκ προτάσεων περὶ κατασκευῆς ὅπλων ἐδῶ.

§77Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγένοντο ἐπισήμως προτάσεις εἰς τὸ τεχνικὸν συμβούλιον.

§78Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν μὴ λίαν προσεχῶς, πάντως προσεχῶς, θὰ διαχειρισθῆτε ὑπευθύνως ὄχι ὡς πληρεξούσιος, ἀλλ’ ὡς Ὑπουργὸς κρατικὰς ὑποθέσεις καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχω νὰ δώσω τὴν ἑξῆς σύστασιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέχετε εἰς τὰς διαδόσεις ὁσονδήποτε ἀκριβεῖς καὶ ἂν φαίνωνται, ἐὰν δὲν ἔχετε πλήρη γνῶσιν τῆς ἐν γένει ὑπηρεσίας καὶ ὅλων τῶν ἐγγράφων, διότι αἱ σκέψεις ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν διαφέρουν, αἱ ἀποφάσεις δὲ εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ῥυθμίζουν τὴν ὅλην κατάστασιν καὶ αἱ ἀποφάσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δίδουν τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων εἰς ἕνα ἕκαστον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμερίμνησε περὶ παρασκευῆς. Ἐμερίμνησεν ἴσως καὶ πέρα τοῦ δυνατοῦ ὁρίου. Ἂν θέλητε, περᾶστε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἴδητε τοὺς φακέλους.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, σήμερον δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπερώτησις δι’ ἀμέλειαν ἢ παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφορῶσαν τὴν παρασκευὴν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Εἶναι ἐπερώτησις, διατί δὲν κατετέθησαν ἔγγραφα. Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἐπρόκειτο νὰ κατηγορηθῇ, ὅτι δὲν ἐπρονόησε περὶ τῆς παρασκευῆς τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, θὰ ἔπρεπε προδήλως νὰ τεθῶσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰ ἑξῆς: Ποῖαι εἶναι αἱ παρασκευαὶ τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ κάμῃ, κατὰ συνέπειαν ποία θὰ εἶναι ἡ ἐνδεχομένη δρᾶσις τοῦ στρατοῦ καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ διεθνὴς κατάστασις, ἡ ὁποία θὰ παρουσιασθῇ, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς δράσεως, καὶ τρίτον ποῖα εἶναι τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ. Τινὰ τῶν σημείων τούτων εἶναι πρόδηλον ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ ἐκτεθῶσι δημοσίᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς ἄλλας Χώρας, ἤρχισε δὲ εὐτυχῶς νὰ ἐφαρμόζεται καὶ εἰς ἡμᾶς, ὑπάρχουν εἰδικαὶ Ἐπιτροπαί, καὶ εἰδικῶς ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ πρόσωπα ἔχοντα ἐπίγνωσιν τῶν στρατιωτικῶν ὑποθέσεων καὶ στρατιωτικῶν εὐθυνῶν καὶ αὕτη δύναται νὰ καλέσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ λάβῃ τὰς πληροφορίας τὰς δικαίας, ὅπερ καὶ ἔγινε πρό τινων ἡμερῶν, εἶναι δὲ ἀτυχὴς σύμπτωσις, ὅτι δὲν παρίσταντο οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ὥστε νὰ ἀκούσωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπὶ δίωρον ἔδωκεν ὁ συνάδελφός μου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ, εἶναι ὅτι παρ’ ὅλας τὰς στενοχωρίας τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἐνέτεινε τὰς δυνάμεις της πρὸ ὀλίγων ἀκόμη μηνῶν εἰς τὸ ἔπακρον καὶ ὑπῆρξαν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας διηρωτᾶτο, ἄν δὲν ὑπερέβαινε πᾶν ὅριον οἰκονομικῶς ἐπιτρεπτόν, προβαίνουσα εἰς ὡρισμένας δαπάνας. Ὁπωσδήποτε ἂν οἱ κ. κ. συνάδελφοι θέλουν νὰ μεμφθοῦν τὴν Κυβέρνησιν εἰδικῶς, διότι δὲν ἐπρομηθεύθη ὅπλον κατὰ τὸν α ἢ β τρόπον ἢ τὸ α ἢ β ὅπλον....

§80Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε ὅτι δὲν ἐπρομηθεύθημεν γενικῶς ὅπλα.

§82Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οὐδέποτε ἐνδιεφέρθημεν περὶ ὡρισμένων ὅπλων. Ἔχομεν τεχνικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλε γνώμην ἐπανειλημμένως.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μείνατε καὶ σεῖς ἤρεμος, ὅπως καὶ ἐγὼ ἤμουν ὅταν σᾶς ἤκουα.

§84Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ μὴ πετᾶτε πόντους, διότι ἡμεῖς εἴμεθα ἀνώτεροι αὐτῶν.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ ὑποπτεύεσθε. Εἴπετε ὅτι τὸ τεχνικὸν συμβούλιον ὑπέβαλεν ὡρισμένας προτάσεις. Λοιπὸν δύνασθε νὰ μὲ ἐλέγξητε διατὶ δὲν ἐπρομηθεύθην ὡρισμένον ὅπλον.

§86Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ συμβουλίου ὁμιλεῖ περὶ ὡρισμένου διαμετρήματος ὅπλου· σεῖς θέλετε νὰ πάρετε ὡρισμένον ὅπλον.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι, ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἐξακολουθήσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ μὲ διακόπτῃ, ἐγὼ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσω νὰ ὁμιλῶ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἥσυχα. Δὲν εἶναι μόνον αἱ φράσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντικοινοβουλευτικαί, ἀλλὰ καὶ τὰ σχήματα ἀκόμη.

§89Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐξετράπη, διότι ἐγὼ ἤθελον νὰ μάθω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, καὶ παρατηρῶ ὅτι δὲν συζητεῖται ἡ ἐπερώτησις περὶ ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας. Ἀτυχῶς ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦτο ἀρκετὰ ἱκανοποιητική. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἄρῃ τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρηναίου καὶ προσπαθεῖ, ὅπως προηγουμένως καὶ σήμερον ἐν συζητήσει, νὰ ἀποκρούσῃ τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας οὐδεὶς τῷ ἐπέρριψε, διότι ἐγὼ σαφῶς διετύπωσα δι’ ὀλίγων λέξεων ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παραλείψεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι κἄπως γενικώτερον, εἶναι ζήτημα καθαρῶς κυβερνητικόν. Πολὺ δὲ ὀρθῶς ἀνέλαβε νὰ ἀπαντήσῃ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλήσας περὶ τῶν πόθων καὶ θυσιῶν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁσονδήποτε καλὴν θέλησιν ἂν εἶχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ ἧς δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα ἰδικόν του. Παρομοία παρεξήγησις ἔλαβε χώραν, καὶ ὅτε ἔγραψα ἐν τῷ Τύπῳ σχετικῶς, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, σχεδὸν τῆς αὐτῆς φύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνόμισεν ὅτι τῷ ἀποδίδεται εὐθύνη καὶ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐλέγχου, ἀλλὰ δὲν πρόκειται παρὰ περὶ τοῦ μὴ ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέλαβε πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι αὐτὸς ὑπεύθυνος δι’ ὅ,τι δὲν ἐγένετο πρὸ ἑνὸς ἔτους, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν λύεται εἰς μίαν ἡμέραν. Ὑπάρχουν ἐλάχισται εὐθύναι σχετικῶς μὲ τὸν ἔλεγχον ὡρισμένων παραβάσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Τὸν προεκάλεσα μάλιστα καὶ δημοσίᾳ, ζητήσας νὰ εὕρῃ κἄποιαν δικογραφίαν, ἡ ὁποία, ἐν εἴδει ὑποβρυχίου ἀπὸ τοῦ προσωπικοῦ πρὸς τὸ δικαστικὸν καὶ τἀνάπαλιν, περιεφέρετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§90Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐστὲ ἥσυχος. Ἡ δικογραφία δὲν ἀπωλέσθη· εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν της.

§91Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Καὶ θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν της.

§92Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐφόσον αἱ Ἀρχαὶ αἱ στρατιωτικαί, εἰς τὰς ὁποίας σεῖς ἔχετε ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην, λέγουσιν ὅτι δὲν εὑρίσκονται στοιχεῖα ἐνοχῆς, τί θέλετε νὰ κάμω;

§93Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νὰ τὸ εἴπουν ἐπὶ τέλους. Ἐλέγετο μάλιστα, καὶ ἐδόθη νύξις, ὅτι ὑπάρχουν ἐπιρροαί, ὑπάρχουν χεῖρες ἰσχυραὶ ἢ ἀδύνατοι δὲν ἠξεύρω, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν τὴν δικογραφίαν αὐτήν.

§94Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπὸ ποῦ ἐλέχθη; Ἀπὸ ἐμέ;

§95Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὄχι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ καθίσῃ εἰς τὸ ντουλάπι αὐτὴ ἡ δικογραφία ἐπὶ ἓν ἔτος, διότι πιθανὸν νὰ εἶναι ἀβάσιμοι αἱ κατηγορίαι. Νὰ βγάλετε μίαν ἀπόφασιν καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ἐξεδόθη μία ἀπόφασις τῶν Ἀρχῶν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον, διατί ἀπὸ δύο μηνῶν, καὶ δὴ διὰ τοιοῦτον σοβαρὸν ζήτημα, δὲν εἶπεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπε σήμερον ἀλλὰ περιέμενε νὰ ἔλθῃ ἡ ἐπερώτησις. Διατί δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ μᾶς δώσητε αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἐδώσατε σήμερον; Σὺν τοῖς ἄλλοις ἐλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς εἴπητε, διατί δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπητε αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας μᾶς εἴπετε, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς καλέσῃ, ἔστω καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τοῦτο.

§96Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ μὲ ἐκάλεσε καὶ ἐπὶ δύο ὥρας ἔδωκα ἐξηγήσεις. Δύνασθε εἰς οἱανδήποτε ὥραν θέλετε νὰ ἔλθητε καὶ νὰ λάβητε οἱανδήποτε πληροφορίαν θέλετε.

§97Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν ρητῶς ὅτι ἐπὶ ἓν ἔτος ἀφῆκεν ἄοπλον τὴν Χώραν καὶ ἀπέφυγε νὰ κάμῃ τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα διὰ νὰ κερδίσῃ χρόνον καὶ νὰ ρίψῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἰς ἀπώτερον μέλλον, ὁπότε δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ δώσῃ λόγον δι’ εὐθύνας.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως. Ὡμίλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ἐκ Πρεβέζης πληρεξούσιος εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐδίδετο ἄλλη ἔννοια εἰς τοὺς λόγους του, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν οὗτοι εἶχον, καὶ ὅτι ἡ ἄλλη αὐτὴ ἔννοια ἐμείωνε τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, μὲ κάποιαν δὲ ὀργὴν εἶπεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι «δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια· μὴ διαστρέφετε τοὺς λόγους μου». Ὁμολογῶ ὅτι ἦτο βεβαίως κάπως ὀξυτέρα τοῦ δέοντος ἡ ἀντίρρησις τοῦ κ. πληρεξουσίου, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι δὲν εἴμεθα ἀσυνήθιστοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὀξυτέρας διαχειρίσεως τῶν ζητημάτων, προερχομένης εἴτε ἀπὸ ταύτην εἴτε ἀπὸ ἐκείνην τὴν πτέρυγα. Ὁ ἀναμάρτητος ἄς βάλῃ τὸν λίθον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐνδιέφερε μόνον τὸν ἐκ Πρεβέζης κ. πληρεξούσιον, ὥστε οἱ κοινωνικοὶ ὅροι νὰ κανονίσουν τὴν ἀπάντησιν ἢ τὴν μὴ ἀπάντησιν. Εἰς τὰς κοινωνικὰς σχέσεις δύναται ἓν ἄτομον νὰ εἴπῃ εἰς ἄλλο ὅτι περιφρονεῖ τὴν συμπεριφοράν του καὶ ἀπαξιοῖ νὰ ἀπαντήσῃ, ἀλλ’ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅπου ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν πραγμάτων, ὅπου ὅλοι ἔχομεν συμφέρον νὰ γνωρίζωμεν περὶ τίνος πρόκειται—καὶ πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος—νομίζω ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντῶμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ζήτημα προσωπικὸν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ἐκ Πρεβέζης πληρεξουσίου. Τὰ ζητήματα ταῦτα ἐνδιαφέρουν ὅλους ἡμᾶς καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς κάποιαν ἔστω παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ μὴ ἀπαντήσῃ. Ἂν παρέβη τὸν Κανονισμὸν εἷς τῶν κ. κ. συναδέλφων, τὸ Προεδρεῖον δύναται νὰ θέσῃ τὸν παρεκτρεπόμενον εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ δὲν ἕπεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ σιωπᾷ.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζει ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Πρεβέζης πληρεξούσιον ἐξ ἀρχῆς, διότι εἴθισται, κατὰ παλαιὸν ἔθιμον, εἰς τοιαύτας περιπτώσεις ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον νῦν κατέχει, νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσῃ, καὶ νὰ ἀπαντᾷ, κατὰ μακρότατον ἔθιμον, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Ἐγὼ ὅμως δὲν ἠθέλησα νὰ ἐφαρμόσω τοῦτο καὶ ἠθέλησα νὰ δώσω εἰς τὸν κ. ἐκ Πρεβέζης πληρεξούσιον τὰς ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν ἀποριῶν, τὰς ὁποίας παρουσίασεν. Ἀλλ’ ὁ ἐκ Πρεβέζης κ. πληρεξούσιος, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἐδυσφόρησε πρὸς στιγμήν, παρ’ ὅλους τοὺς κανόνας τοὺς κοινοβουλευτικοὺς καὶ τοὺς κοινωνικούς, ἐξηκολούθησε, σείων εἰς ἐμὲ τὸν δάκτυλόν του, νὰ μὲ διακόπτῃ ἀδιακόπως. Ἀπήντησα λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ τοῦ δώσω ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιθυμεῖ νὰ δώσω. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ μάθημα τὸ ὁποῖον μοὶ ἐδώκατε, παρακαλῶ νὰ τὸ κρατήσητε δι’ εὐθετωτέραν περίπτωσιν.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ ἀπαντήσῃ. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ ἢ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀπαντήσῃ, ἀλλ’ οὐδέποτε δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις,—δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως,—ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντᾷ παρὰ μόνον εἰς ἐρωτήσεις ἀρχηγῶν κομμάτων. Ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔγινε χάριν τῶν ἀπόψεων τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐγένετο διότι ἠθέλησε κανεὶς νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαντήσῃ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἤρχισε νὰ ἀπαντᾷ καὶ ὡμολόγησεν ὅτι ἤθελε σοβαρῶς νὰ ἀπαντήσῃ καὶ σοβαρὰ πράγματα νὰ εἴπῃ, νομίζω ὅτι ἡ παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ἐλαφροτάτη ἄλλωστε, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πρεβέζης πληρεξουσίου, δὲν δικαιολογεῖ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παύσῃ τὸν λόγον. Ἄν ἔχῃ σοβαρὰ πράγματα νὰ εἴπῃ, ἔχει τὸ καθῆκον νὰ τὰ εἴπῃ, σεβόμενος τὴν Συνέλευσιν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις 10 πληρεξουσίων ὅπως γενικευθῇ ἡ συζήτησις.

§102Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κ. Πρόεδρε;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ζητεῖ τὸν λόγον, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν θὰ ἀπαντήσῃ. Λοιπὸν ὑπεβλήθη πρότασις 10 πληρεξουσίων, ὅπως γενικευθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης.

§104Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἔχει ἐπερωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διατί δὲν κατέθηκεν ὡρισμένα ἔγγραφα καὶ ὡμίλησαν δύο ἢ τρεῖς ῥήτορες. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις, ἂν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀρνῆται καὶ εἰς ποίας περιπτώσεις δύναται νὰ ἀρνῆται νὰ ἀπαντήσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναται νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ θὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν ὁρίων της, διατί δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα. Πέρα τούτου δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις. Ἀποτείνομαι εἰς τὴν Συνέλευσιν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν.

§106Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶσθε διδάσκαλος, ὥστε προληπτικῶς νὰ μᾶς λέγητε τί θὰ εἴπωμεν καὶ τί δὲν θὰ εἴπωμεν. Δὲν εἴμεθα μαθηταὶ ἐδῶ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀποτείνομαι εἰς τὴν Συνέλευσιν. Νομίζει τὸ Προεδρεῖον ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἡ συζήτησις θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ διατί δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα.

§108Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν γενίκευσιν ὡρισμένης ἐπερωτήσεως;

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶναι πρόθυμος εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ κληθοῦν καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἐπερωτῶντες, νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ὅλας τὰς πληροφορίας.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· δέχεται νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις;

§111Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὅταν, κ. Πρόεδρε, ὑποβάλλεται πρότασις περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, δὲν ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις.

§112Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν τὸ ζητήσουν δέκα βουλευταί, ἡ συζήτησις γενικεύεται χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Ὁ Κανονισμὸς λέγει «δύναται νὰ γίνῃ ἡ γενίκευσις».

§114ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὁρίζεται ὅτι γίνεται ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως.

§115Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ Κανονισμὸς λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ συζήτησις περιορίζεται μεταξὺ τοῦ ἐπερωτῶντος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ὡρισμένου τῆς ἐπερωτήσεως θέματος, ἀπαγορευομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ παντὸς ἄλλου θέματος εἴτε ὁμοίου εἴτε συναφοῦς ὁπωσδήποτε πρὸς τὸ θέμα, περὶ οὗ ἡ ἐπερώτησις. Γενικὴ συζήτησις δύναται νὰ γίνῃ, ἂν αἰτήσωσι τοῦτο ὁ ἐπερωτώμενος Ὑπουργὸς ἢ ἐγγράφως δέκα τοὐλάχιστον βουλευταί».

§116ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἀποφαίνεται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις;

§117Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τοὐναντίον. Ὅπως εἶναι γνωστὸν καὶ ἵνα μεταβληθῇ ἡ τάξις τῶν ἐπερωτήσεων καὶ προταχθῇ μία ἐπερώτησις, γίνεται τοῦτο τῇ προτάσει 10 βουλευτῶν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀποφανθῇ δι’ ἀναστάσεως. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ὅτι δύνανται ὅλαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θὰ ζητήσωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι νὰ παρασχεθῶσιν εἰς αὐτούς, ἀλλὰ καὶ εἴς τινας ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον — διότι χρειάζεται καί τις ἰδιαιτέρα ἐμπειρία διὰ τὰ τοιαῦτα ζητήματα — θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ διεξαγάγωμεν συζήτησιν, ἂν δύναται ἢ δὲν δύναται νὰ γενικευθῇ ἡ ἐπερώτησις. Ἂς ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ συνεδριάσῃ ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπή, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δοθῶσιν αἱ αἰτούμεναι πληροφορίαι. Ἔχει τὴν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν πορείαν, ἣν χαράσσει τόσον εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν πολιτικήν. Δὲν γνωρίζω δὲ ἂν δὲν δύνανται οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους θὰ ἐκφέρωμεν, οἱ γνωρίζοντες καὶ μὴ γνωρίζοντες, νὰ παρερμηνευθῶσι καὶ γίνωσιν ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως ἀπὸ τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ δείξωσιν ὅτι δὲν εἴμεθα τάχα ἐπαρκεῖς στρατιωτικῶς διὰ νὰ μᾶς βλάψουν εἰς στιγμάς, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ διεθνεῖς μας σχέσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἐπιχειρηθῇ τοιαύτη ἐκμετάλλευσις. Ἂν οἱ κύριοι συνάδελφοι οἱ στρατιωτικοί, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ὑπῆρξε καὶ ἀρχιστράτηγος μάλιστα, ὁ δὲ ἄλλος ἐπιτελάρχης, δὲν μείνωσι τελείως ἱκανοποιημένοι ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπήν, δύνανται νὰ ἐπαναφέρωσι τὴν συζήτησιν τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα καὶ νὰ ζητήσωσι νὰ γενικευθῇ. Νομίζω ὅτι τοῦτο γίνεται πανταχοῦ, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων, καλοῦνται δηλαδὴ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δίδουν ἐξηγήσεις, ἐν ἀνάγκῃ παρίστανται, ἂν θέλουν, καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ἂν νομισθῇ ὅτι, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, εἶναι ἀνάγκη εὐρυτέρας συζητήσεως, τότε ἐπακολουθεῖ ἡ εὐρυτέρα συζήτησις. Νομίζω ὅτι αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου καὶ ἡ λογικὴ νὰ γίνῃ.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὔτε θὰ ἐζητεῖτο κἂν ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως, ἂν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπηξίου νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ δώσῃ. Ἐφόσον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν προβάλλεται ὁ ἰσχυρισμός, δικαιολογημένος ἢ ἀδικαιολόγητος, ἀδιάφορον ὅτι ἡ γενικὴ συζήτησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ βλάψῃ καὶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ ζητήσαντες τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως πληρεξούσιοι νὰ λάβωσι λεπτομερεστέραν γνῶσιν τῶν στοιχείων τῶν ἀφορώντων τὴν ὑπόθεσιν, νομίζω ὅτι ἄνευ ζημίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Μόνον ἐκ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Οὐδέποτε ὅμως θὰ ἐδεχόμεθα νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὸν Κανονισμόν. Οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι, ἀφοῦ ζητεῖται ἡ γενίκευσις μιᾶς ἐπερωτήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀρνηθῇ τὴν γενίκευσιν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπερώτησις; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἂν ἡ αἴτησις καταθέσεως ἐγγράφων εἶναι ἐπερώτησις. Ὄχι. Δὲν εἶναι ἐπερώτησις.

§121Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προνομιοῦχος ἐπερώτησις εἶναι.

§122Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ζητεῖται ἡ κατάθεσις ἐγγράφων καὶ δὲν κατατίθενται τὰ ἔγγραφα. Τότε ἐπερωτᾶται ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Γίνεται ἔλεγχος διὰ μίαν παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως πρόκειται περὶ καθαρᾶς ἐπερωτήσεως. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ ἅπαξ διὰ παντός, καθόσον οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἑρμηνείαν αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία δύναται νὰ περιορίσῃ τὸν λόγον ἐπὶ μιᾶς ἐπερωτήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴθισται νὰ γενικεύηται ἡ συζήτησις τῇ προτάσει μόνον 10 βουλευτῶν, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐπερωτήσεως.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις γίνεται θεωρητική, διότι ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀναβολὴ τῆς περαιτέρω συζητήσεως, ἀνεξαρτήτως τῆς ἑρμηνείας, ἂν δύναται ἡ πλειονοψηφία ἢ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν συζήτησιν, συνεπείᾳ τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπερώτησις. Τὸ λέγει καὶ ὁ Κανονισμός.

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐλέγχεται, κ. Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν συνεμορφώθη πρὸς αἴτησιν πληρεξουσίων, ἀξιωσάντων τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. (Ἀναγινώσκει): «Ὁ ὑποβαλὼν βουλευτὴς ἐρώτησιν ἢ αἴτησιν περὶ καταθέσεως ἐγγράφων κλπ., ἂν δὲν εὗρε τὰς δοθείσας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ πληροφορίας ἢ τὰς δηλώσεις τούτου ἐπαρκεῖς, δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς ἐπερώτησιν κατὰ τὰ ὁριζόμενα ἐν τῷ ἑπομένῳ ἄρθρῳ». Σημαίνει λοιπὸν τοῦτο ὅτι ὁ Κανονισμὸς δὲν δίδει τὴν ἐξήγησιν ὅτι εἶναι ἐπερώτησις, ἀλλὰ λέγει ὅτι δικαιοῦται νὰ ἐγγράψῃ ἐπερώτησιν.

§128Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Βυζαντινισμός, κ. Πρόεδρε.

§129Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, κύριε Πρόεδρε. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως....

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῆς γενικεύσεως λέγω, ἂν ἔχῃ τὸν τύπον τῆς ἐπερωτήσεως.

§131Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως εἶναι περιττὸν νὰ κατατριβώμεθα εἰς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου. Κατὰ τὰ κρατήσαντα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὁσάκις ζητεῖται γενίκευσις τῆς συζητήσεως ἐπὶ μιᾶς ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία κρίνεται γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος, πάντοτε ἡ Συνέλευσις ὑπεχώρησεν εἰς τὴν ἀξίωσιν ταύτην. Ὁσάκις, ἐφόσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, ἐζητήθη ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως, οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον 58 ὁμιλεῖ περὶ ἐπερωτήσεως. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπερώτησις σκοποῦσα τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, συνίσταται εἰς τὴν ἔρευναν τῶν αἰτίων ἢ τὸν σκοπὸν κυβερνητικῆς τινος πράξεως ἢ παραλείψεως.... κλπ.». Ἡ τρίτη παράγραφος λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἡ συζήτησις περιορίζεται μεταξὺ τοῦ ἐπερωτῶντος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ὡρισμένου τῆς ἐπερωτήσεως θέματος». Περὶ γενικεύσεως δὲ λέγει ὅτι δύναται νὰ γίνῃ τῇ αἰτήσει τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ 10 τοὐλάχιστον βουλευτῶν ἐγγράφως. Ἡ διατύπωσις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Γενικὴ συζήτησις δύναται νὰ γίνῃ, ἂν αἰτήσωσι τοῦτο ὁ ἐπερωτώμενος Ὑπουργὸς ἢ ἐγγράφως 10 τοὐλάχιστον βουλευταί». Ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἐδάφιον, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τῇ προτάσει 10 βουλευτῶν ἡ Βουλὴ δύναται δι’ ἀναστάσεως νὰ μεταβάλῃ τὴν τάξιν τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν κρίνῃ ἐπείγουσαν τὴν συζήτησιν ἐπερωτήσεώς τινος». Δὲν θέλω νὰ καταγίνω εἰς νομικὰς ἑρμηνείας, διότι, ἂν ἤθελον θεωρητικῶς νὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα, ἤθελον ὑποστηρίξει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῆς Γεωργίας. (Διαλογικαὶ συζητήσεις). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, πέντε λεπτῶν ἡσυχία· διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ συζήτησις.

§133Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τὸν λόγον.

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἠδυνάμην λοιπόν, λέγω, ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως νὰ ὑποστηρίξω τοῦτο. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ἔθιμον, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν, εἶναι οἷον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς τελευταῖον εἶπεν. Ἐγὼ δὲ κάμνω τὴν ἑξῆς πρότασιν, διότι δὲν θέλω νὰ λησμονήσω ὅτι εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, κάμνω τὴν ἑξῆς πρότασιν, ὅτι ἡ Συνέλευσις παραδέχεται ὡς ἐπίσημον ἑρμηνείαν τοῦ ἐδαφίου τούτου, τοῦ ἀφορῶντος εἰδικῶς τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως, ὄχι τοῦ ἄρθρου, διότι πάντοτε παραμένει τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, τῆς πλειονοψηφίας δηλαδή, νὰ μὴ δεχθῇ τὴν συζήτησιν, ἂν βλάπτωνται δημόσια συμφέροντα, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενίκευσιν, λέγω, ὁσάκις 10 βουλευταὶ ζητήσωσι τοῦτο, νὰ γενικεύηται αὐτοδικαίως ἡ συζήτησις. Ἄν θέλητε, νὰ παραδεχθῶμεν τοῦτο ὡς ἑρμηνείαν.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§137Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν παροδοχὴν αὐτῆς τῆς προτάσεως, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ καταναλίσκεται ἡ ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων εἰς μίαν ἢ δύο ἐπερωτήσεις, νὰ μείνουν δὲ αἱ δεκάδες, ἂν μὴ αἱ ἑκατοντάδες, τῶν λοιπῶν ἐπερωτήσεων ἀσυζήτητοι, διότι οἱ ὑποβαλόντες αὐτὰς δὲν περιῆλθον τὴν αἴθουσαν διὰ νὰ συλλέξουν 10 ὑπογραφάς. Ἐγὼ δι’ ἓν μόνον ζήτημα πρὸ τεσσάρων μηνῶν ἔχω ὑποβάλει ἐπερώτησιν καὶ ἐλπίζω ὅτι, ἂν παραταθῇ ὁ βίος τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ μίαν διετίαν, θὰ λάβω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξω αὐτήν. Ἄν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως κάθε ἐπερώτησις, διὰ τὴν ὁποίαν 10 βουλευταὶ ζητοῦν τοῦτο, γενικεύεται, τοῦτο ἀποτελεῖ ματαίωσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ βουλευταὶ νὰ ἐπερωτῶσι τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε· ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε πότε θὰ ἐξαντληθῇ ὁ πίναξ τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν δὲν προστεθῇ οὐδεμία ἄλλη; Ἀλλὰ καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα προστίθενται ἄλλαι. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω διὰ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ζητοῦν οὔτε πρόταξιν οὔτε συζήτησιν.

§138Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα, ὑπάρχει καὶ ἐπερώτησις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας, ἔχουσα γενικώτερον χαρακτῆρα. Νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τοῦ τρόπου τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ γενικωτέρου τούτου θέματος, χωρὶς νὰ παραλειφθῇ ἡ ἄλλη σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν σχετικὸν κατάλογον. Καὶ τοῦτο διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν κατὰ ποίαν ἡμέραν θὰ συζητηθῇ αὕτη καὶ κατὰ ποίαν σειρὰν ὅπως εἶναι προπαρασκευασμένη ἡ Συνέλευσις καὶ μὴ χάνεται καιρός.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος παρεκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ, ἂν εἶναι διατεθειμένη νὰ γίνῃ συζήτησις εἰς μίαν προσεχῆ ἡμέραν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Ἐλέγχου τῆς ἐπερωτήσεως ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Παγκάλου.

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις.

§142Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἐτερματίσθη.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§144Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω, διότι ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι παρεμβαίνοντες. Καλὰ εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος· «ἐκαθήμην, τί ἤθελον νὰ ἔλθω ἐδῶ πέρα;» Ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω συγγνώμην, διότι ἐγενόμην ἀφορμὴ νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ σοβαρὰ ζητήματα ἐπὶ τόσον χρόνον, ἀλλ’ ἐκ καθήκοντος εὐλαβείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διότι ἦσαν ἐκκρεμεῖς λογαριασμοὶ ἐπὶ δύο μῆνας καὶ παρῆλθεν ἡ προθεσμία, ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν ἐν γνώσει ὅτι θὰ λάβω ἀπάντησιν.

§145Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἡ λέξις «δύναται» προϋποθέτει ἀπόφασιν. Τὴν ἀπόφασιν, παρακαλῶ, ποῖος θὰ τὴν κάμῃ; Οὐδεὶς ἄλλος πλὴν τῆς Συνελεύσεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἐξηγεῖ τὸν Κανονισμόν.

§147Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Χαίρω χαρὰν μεγάλην, διότι ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ Κράτος ἔχει ἐξοπλισμὸν ὄχι μόνον ἀναγκαῖον, ἀλλ’ ἴσως καὶ ὑπέρτερον.

§148Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶπον τέτοια πράγματα. Αἱ λέξεις αὐταὶ εἶναι ἰδικαί σας.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις.

§150Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ Σαββάτου, ὅπως προταχθῶσιν αἱ ὑπ’ ἀριθμὸν 23, 163 καὶ 185 ἐπερωτήσεις τοῦ κ. Φραγκούδη, ἀφορῶσαι τὰ ἐκπαιδευτικά.

§152Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Βεβαίως κατὰ τὸν Κανονισμόν, κ. Πρόεδρε, ἔχουν δικαίωμα οἱ 10 συνάδελφοι νὰ ζητήσωσι τὴν πρόταξιν μιᾶς ἐπερωτήσεως. Φρονῶ ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ Κανονισμοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τόσην εὐρυτέραν ἔννοιαν, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ἐπερωτήσεις ποτέ, διότι δύναται ἓν ζήτημα περὶ κομμουνισμοῦ νὰ καταναλώσῃ 10 συνεδριάσεις, ὡς καὶ ἓν ζήτημα περὶ μαλλιαρισμοῦ καὶ ἑπομένως νὰ λήξῃ ἡ σύνοδος, χωρὶς νὰ συζητηθῶσι σοβαρὰ ζητήματα. Ἐπὶ πλέον ἔχω τὴν γνώμην ὅτι διὰ μερικὰς ἐπερωτήσεις δὲν δύναται νὰ ἀποφασίζηται ἡ πρόταξις μιᾶς ἐπερωτήσεως ἀπὸ τὴν προηγουμένην. Ἐφόσον δὲν ἐπετράπη ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως ἐπὶ ἑνὸς σοβαρωτάτου ζητήματος ἔχοντος γενικωτέραν σημασίαν, φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῆς ἐπερωτήσεως.

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τοῦ ἐλεγκτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως θὰ ἦτο νὰ ὁρισθῇ κατ’ ἀνάγκην ὅτι μία ἡμέρα ἐκ τῶν δύο τὴν ἑβδομάδα θὰ εἶναι προωρισμένη διὰ τὸν ἔλεγχον. Αἱ ἐπερωτήσεις θὰ συζητῶνται κατὰ σειρὰν ἐγγραφῆς καὶ τὴν ἑτέραν ἡμέραν θὰ γίνωνται ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐπερωτήσεων. Ἡ πρόταξις τούτων ἐξαρτᾶται κατὰ πρῶτον λόγον ἐξ ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἡ πρόταξις εἶναι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία διεξάγει τὸν ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο δυνατὸν δηλαδὴ νὰ θέσωμεν τὸν κανόνα τοῦτον ὅπως μὴ εἰς πᾶσαν ὥραν καὶ στιγμὴν ἐκ μέρους φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἔστω δύναται νὰ ζητῆται ἡ πρόταξις τινῶν ἐκ τῶν ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν προκαλοῦν γενικώτερον ἐνδιαφέρον καὶ τοιουτοτρόπως θὰ παραβλάπτηται ἡ σειρὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ συζητηθοῦν κατὰ προτίμησιν τῆς ἐπερωτήσεώς των. Λοιπόν, ἂν θέσωμεν αὐτὸν τὸν κανόνα, ὅτι μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος δικαιοῦται νὰ ζητῆται ἡ πρόταξις τῶν ἐπερωτήσεων, τὴν ἄλλην δὲ θὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειράν, ἐκτὸς ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις θεωρεῖ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἐπείγουσα μία ἐπερώτησις, ὁπότε θὰ συζητῆται καὶ αὐτὴ κατὰ προτίμησιν. Νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον λύεται τὸ ζήτημα.

§154Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ζήτημα πολὺ σημαντικόν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία ἔχει σημασίαν διὰ τὸ μέλλον. Πρέπει νὰ μεταβάλωμεν τὸν Κανονισμόν. Ἡ σημερινὴ πρότασις τοῦ κ. Χαβίνη κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Προεδρείου οὐσιαστικῶς δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίαν, ἀλλὰ τυπικῶς δὲν ἔχει τοιαύτην, διότι εἶναι δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ Κανονισμοῦ καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 44, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, νὰ κανονίζῃ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἶναι ἐπίσης δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀποφασίζῃ τὴν πρόταξιν ἐπερωτήσεων. Ἄλλως τε, ἂν τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ θεωρία τοῦ κ. Χαβίνη, καὶ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐλήφθη πρὸ πέντε ἡμερῶν, περὶ τῆς προτάξεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, δὲν δύναται νὰ ἰσχύσῃ. Δὲν θὰ δύναται τοῦ λοιποῦ ἡ Συνέλευσις νὰ λαμβάνῃ ὁμοίαν ἀπόφασιν, ἂν ἠθέλομεν στηριχθῆ εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Χαβίνη, ὅτι πρέπει τὴν ἰδίαν ἡμέραν νὰ λαμβάνηται ἡ περὶ προτάξεως ἀπόφασις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἐρωτήσω ἐκ νέου τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς περὶ προτάξεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Χαβίνης δὲν εἶπε νὰ μὴ γίνηται πρόταξις ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπείγουσαι καὶ ἀφορῶσι γενικώτερα ζητήματα. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος συνεπλήρωσε καὶ συνεπλήρωσεν ὀρθῶς τὸ ζήτημα. Εἶπε δηλαδὴ ὅτι τὸ ἐπεῖγον καὶ τὸ γενικώτερον ζήτημα ἐξαρτᾶται κυρίως ἀπὸ τὴν διάθεσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ ἀποστολὴν νὰ ἀσκῇ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια. Τώρα δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μεταβολὴ τοῦ Κανονισμοῦ. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μία συμφωνία μεταξὺ μας, τὴν ὁποίαν νὰ τηρῶμεν. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα τί θὰ γίνῃ διὰ τὸ ζήτημα αὐτό; Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ μέλλον.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπὸ τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, δηλαδὴ ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων, ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζῃ ὅτι εἶναι ζήτημα γενικώτερον ἄλλο ἢ ὅτι εἶναι πολὺ ἐπεῖγον, νὰ δύναται φυσικὰ νὰ μεταβάλῃ τὴν σειρὰν τῶν ἐπερωτήσεων.

§159Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἀντιπολίτευσις μόνη. (Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ποιεῖται τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ).

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μὴ κάμνητε τὸν Σταυρόν σας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτὸς δὲν δύναται νὰ σᾶς δώσῃ καμμίαν βοήθειαν.

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐξ ὕψους βοήθειαν.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ Θεός, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπεμβαίνει εἰς τὰ ἀνθρώπινα. Ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἐσαφήνισεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, ὅτι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος εἶναι κυρίως ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ἂν ἡ ἀντίθετος ἐκδοχὴ γίνῃ ἀποδεκτή, θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάζῃ, ὅπως συνήθως γίνεται, ἐπερωτήσεις φίλων της καὶ νὰ καταναλίσκῃ ὅλας τὰς ἡμέρας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καὶ ἔτσι ὁ πραγματικὸς καὶ οὐσιαστικὸς ἔλεγχος νὰ ματαιώνηται. Δὲν εἶπον ὅτι ἀπολύτως θὰ κανονίζῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§163Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε ὅτι ὁ Σταυρὸς μᾶς ἐβοήθησεν.

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν σᾶς ἐβοήθησε, διότι ἀπ’ ἀρχῆς ἐτόνισα ὅτι ὄχι ἀπολύτως, ἀλλὰ κυρίως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀσκεῖ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Μετὰ τὸ κυρίως ἐννοῶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὀφείλει νὰ σέβηται τὰ δικαιώματα τοῦ ἐλέγχου, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀσκήσουν οὐσιαστικῶς καὶ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας. Κυρίως εἶναι δικαίωμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ καθορισμὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων. Ἂν ἐλήφθη ἀπόφασις, βεβαίως ἐλήφθη, ὀφείλω νὰ εἴπω, ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις καὶ τὰ πρακτικὰ ἀναγράφουν.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἤμην παρών, ἀλλὰ γνωρίζομεν πῶς λαμβάνονται ἀποφάσεις παρόντων 20 πληρεξουσίων. Νομίζετε ὅτι εἶναι ἀπόφασις αὐτή; Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ζητήσωμεν τὴν πρόταξιν μιᾶς πλέον ἐπειγούσης καὶ γενικωτέρας σημασίας ἐπερωτήσεως. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἄλλη μία ἐπερώτησις, ἄλλη πρότασις προτάξεως ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀφορᾷ βεβαίως ζητήματα γενικώτερα ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀφορᾷ ζήτημα πολὺ ἐπεῖγον, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις εἶναι ἐπιτακτική. Εἶναι ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ συναλλάγματος, ἐπειδὴ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἐκθέτει εἰς ζημίας τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ὑπάρχει λοιπόν, καθὼς πληροφοροῦμαι, πρότασις προτάξεως αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ ἄλλο ζήτημα πρῶτον.

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν συνδυασμῷ θὰ γίνῃ.

§169Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πρόκειται νὰ προταχθῇ ἄλλη ἀπὸ ἐκείνην διὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη ἀπόφασις;

§170Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τοῦ κ. Καρασεβδᾶ. Δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇ πρὸ ἐμοῦ.

§171Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὁμιλῶ καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτῃ κανείς. Λέγω λοιπὸν τοῦτο· ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὅτι ἐλήφθη ποτὲ ἀπόφασις περὶ προτάξεως ἐπερωτήσεως παρόντων 20 πληρεξουσίων, διότι εἰς ὅλας τὰς συνεδριάσεις τῶν ἐπερωτήσεων ἦσαν παρόντες οἱ περισσότεροι τῶν πληρεξουσίων. Ἡ ἀπόφασις ἡ ληφθεῖσα, ἐλήφθη ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας τῶν βουλευτῶν. Δεύτερον δὲν εἶναι δυνατὸν τινὲς μόνον ἐδῶ μέσα νὰ κανονίζουν τὴν σειρὰν ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐπερωτήσεων. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑπάρχουν ἐπερωτήσεις σπουδαῖαι καὶ πρέπει νὰ προτιμῶνται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Σώματος, ἀλλὰ καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι κάθε πληρεξούσιος ἀτομικῶς ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ καταστῇ νεκρὸν διὰ συνεχοῦς προτιμήσεως τῶν κρινομένων σπουδαιοτέρων. Διὰ τοῦτο τὴν πρότασιν νὰ διαιρεῖται ὁ χρόνος τῶν ἐπερωτήσεων εἰς δύο καὶ εἰς τὸ ἓν τμῆμα αὐτοῦ νὰ συζητῶνται αἱ ἐπείγουσαι καὶ σπουδαῖαι καὶ εἰς τὸ ἄλλο αἱ συνήθεις, αὐτὴν τὴν πρότασιν τὴν εὑρίσκω ὀρθήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὑπάρχουσαν διὰ τὴν προτίμησιν τῆς προκειμένης τοῦ κ. Φραγκούδη, πρέπει νὰ μείνῃ σεβαστή, ἀφοῦ ἐλήφθη. Δὲν ἔχω γνῶσιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ διότι εἰσήχθη ἀπὸ τὸν κ. Φραγκούδην, ὁ ὁποῖος πάντοτε τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως τὸ ἀνήγαγεν εἰς περιωπὴν καὶ διότι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι ἀνώτερον ἀπὸ τὸ χρηματιστηριακόν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§172Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλήφθη ἀπόφασις ἀναμφισβητήτως κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, καταχωρημένη εἰς τὰ πρακτικά, ἵνα γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ. Ἐγὼ μάλιστα εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὅτι θὰ ἐπεθύμουν, διὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις κανονικῶς καὶ νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμά τι, νὰ ὁρισθοῦν—καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά— περιπτώσεις τινὲς ἀφορῶσαι τὴν δρᾶσιν τοῦ συμβουλίου, ὥστε νὰ δύναται καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ, προσέθεσα μάλιστα ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται μομφαὶ κατ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπιβαρύνονται μὲ σοβαρὸν δημόσιον λειτούργημα, μομφαὶ ἔχουσαι ἀόριστον τὴν ὑφὴν καὶ τὴν ἔκτασιν. Ὁπωσδήποτε ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ γενικωτέρα συζήτησις, ἀνεξαρτήτως ἂν ὑπάρχῃ ἐπερώτησις δι’ ὡρισμένας περιπτώσεις ἢ ὄχι. Ἂν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν ἂν κανονικῶς καὶ παρόντος τοῦ δέοντος ἀριθμοῦ πληρεξουσίων ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις, τὸ θέμα θὰ ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ εὐρύτατα. Διότι θὰ ἐξετείνετο, ὑποθέτω, εἰς πάσας τὰς ἀποφάσεις τὰς λαμβανομένας ὑφ’ ἡμῶν. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς μόνοι οἱ καθυστεροῦντες εἰς αὐτό. Θὰ εἴδατε εἰς τὰς τελευταίας Γαλλικὰς ἐφημερίδας ὅτι εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ἐψηφίσθησαν τελευταῖον νομοσχέδια παρόντων ἐλαχίστων βουλευτῶν. Δὲν εἶναι συμφέρον δὲ νὰ ψέγωμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ὅτι μία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐλήφθη παρόντων 20 πληρεξουσίων. Δὲν ἐμποδίζει δὲ βεβαίως τὴν Συνέλευσιν, ἂν ὑπάρχῃ κάτι τι τὸ ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον, νὰ κρίνῃ ὅτι καὶ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ προτάξῃ μίαν ἄλλην ἐπερώτησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, τὸ ἀφορῶν τὴν σημερινὴν περίπτωσιν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενικωτέραν ρύθμισιν τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως, εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής. Νὰ θέσωμεν δηλαδὴ μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γίνεται ἀπαρασαλεύτως ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων κατὰ τὴν χρονολογικήν των σειράν, καὶ μίαν ἄλλην ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ δύναται νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων ἐκείνων, ὧν ἡ Συνέλευσις θὰ ἀποφασίζῃ τὴν πρόταξιν, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς των σημασίας.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ μεταβάλλωμεν τὸν Κανονισμόν.

§174Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἅμα ληφθῇ μία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, δυνάμεθα νὰ τὴν σεβασθῶμεν χωρὶς νὰ μεταβάλλωμεν τὸν Κανονισμόν. Θὰ ὑπάρχῃ μία ἀρχή, τὴν ὁποίαν θὰ σεβώμεθα. Καθ’ ὅμοιον τρόπον ἀπεφασίσαμεν καὶ ἐχωρίσαμεν τὰς ἡμέρας τῆς νομοθετικῆς ἀπὸ τὰς τῆς συντακτικῆς ἐργασίας. Καὶ κατὰ κανόνα σεβόμεθα τὰς ἀποφάσεις αὐτάς, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχῃ λόγος ἐπείγων εἰς μίαν ἡμέραν συντακτικοῦ ἔργου νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιά τινα εἴτε ἐπείγοντα εἴτε μὴ προκαλοῦντα συζήτησιν. Οὕτω σεβόμεθα πᾶσαν ἀπόφασιν. Ἡ Συνέλευσις λαμβάνει μίαν γενικὴν ἀπόφασιν καὶ δύναται νὰ λαμβάνῃ ἐκτάκτους ἀποφάσεις καθ’ ἑκάστην. Οὕτως, ἂν γίνῃ δεκτὸν ὅ,τι ἐπροτάθη, ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθῇ μία περίπτωσις ἐπείγουσα κατ’ ἐξαίρεσιν, καὶ δι’ αὐτὴν ἡ Συνέλευσις, μὴ παραβιάζουσα τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ τοὐναντίον συμφωνοῦσα πρὸς αὐτόν, θὰ δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως ἐπερωτήσεώς τινος εἰς ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν γενικὴν ἀπόφασιν, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων, καθ’ ἣν σειρὰν εὑρίσκεται ἐν τῷ καταλόγῳ. Νομίζω ὅτι διευκολύνομεν τὰς συζητήσεις ἡμῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Θὰ ἐπρότεινον ὅπως συζητῶμεν τὴν Τετάρτην τὰς ἐρωτήσεις κατὰ προτίμησιν καὶ τὸ Σάββατον κατὰ τὴν σειράν.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει ὁρισθῆ ἡμέρα προτιμήσεως διὰ τὸ Σάββατον.

§176Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔστω. Τὸ Σάββατον λοιπὸν θὰ συζητῶμεν κατ’ ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως καὶ κατὰ κανόνα τὰς κατὰ πρόταξιν συζητουμένας ἐπερωτήσεις, τὴν δὲ Τετάρτην θὰ γίνωνται αἱ συζητήσεις τῶν ἐπερωτήσεων, καθ’ ἣν σειρὰν εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ διατάξει. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξασφαλίζεται κατὰ τὸ δυνατόν ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν εἶναι γενικωτέρα ἡ ἐπείγουσα, θὰ προτάσσεται.

§178Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία θὰ σπεύσῃ νὰ τὸ ζητήσῃ, ὅταν εἶναι ζήτημα ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον. Νὰ μὴ γίνεται μόνον κατάχρησις αὐτοῦ.

§179Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο ἄχαρι τὸ ἔργον μετὰ τοὺς λόγους τῶν προλαλησάντων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, νὰ θελήσω νὰ ἀναλύσω τὸ ζήτημα πῶς ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ προτάξεως τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων. Ἤμην παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, ὅταν περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἐπέμενεν ὁ κ. Φραγκούδης νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον καὶ γενικῶς πρὸς τὸ ὅλον μας ἐκπαιδευτικὸν σύστημα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεφώνησε ῥιζικῶς καὶ εἶπεν ὅτι δέχεται συζήτησιν ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων. Ἀπόφασις δὲ οὐδεμία ἐλήφθη. Ἦτο μία χασμῳδία καὶ τίποτε περισσότερον.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις.

§181Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ὅμως, ἐφόσον ἔχει ἀναγραφῆ εἰς τὰ πρακτικά, θὰ ἦτο ἄχαρι τὸ ἔργον νὰ συζητήσωμεν, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγράφη ὅτι ἐλήφθη τοιαύτη ἀπόφασις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἂν ἐλήφθη ἀπόφασις, οὐδὲν ἐμποδίζει τὴν Συνέλευσιν νὰ λάβῃ νέαν ἀπόφασιν, ἂν νομίζῃ ὅτι προέταξεν ἄλλην ἐπερώτησιν ἀφορῶσαν γενικώτερα κοινωνικὰ συμφέροντα. Εἰδικώτερον ἀποβλέπω εἰς τὴν πρόταξιν τῆς ἐπερωτήσεως τῆς ἀφορώσης τὴν συναλλαγματικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅταν μετὰ τὸν πόλεμον ἐνεφανίσθησαν εἰς ὅλα τὰ Κράτη αἱ συναλλαγματικαὶ μεταπτώσεις....

§182Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν οὐσίαν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ κανονίσω ἐγὼ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν ὁμιλεῖ ἀκόμη εἰς τὴν οὐσίαν· ὁμιλεῖ περὶ τῆς προτάξεως.

§184Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς προτάξεως. Κατὰ τὴν ἀτομικήν μου κρίσιν λέγω τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα συντείνουν διὰ τὴν πρόταξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Θὰ ἦτο δὲ πρωτοφανές, ἂν ἄλλοι συνάδελφοι ἤθελον νὰ μοὶ ὑπαγορεύσουν τὰς σκέψεις καὶ τοὺς λόγους ἡμῶν. Ἔλεγον λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι μεταπολεμικῶς μὲ τὴν ἔκπτωσιν τὴν συναλλαγματικὴν εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὸ ζήτημα τὸ συναλλαγματικὸν εἶναι ζήτημα ζωτικόν, ζήτημα ζωῆς δι’ ὅλας τὰς Κοινωνίας, εἰς τρόπον ὥστε ἔλεγχος γενόμενος καθ’ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν συναλλαγματικήν της πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, καὶ τὴν νομισματικὴν πολιτικήν, ἀφορᾷ ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφέρον τὴν Κοινωνίαν καὶ ὅλους τοὺς πολίτας, ζήτημα τοῦ ὁποίου ἡ ὀξύτης εἶναι μεγάλη καθ’ ἡμέραν, ζήτημα τοῦ ὁποίου ἡ ὀξύτης εἶναι αἰσθητὴ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ὀξύτητα οἱουδήποτε ἄλλου ζητήματος καὶ εἰδικώτερον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος, ζητήματος τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις οὔτε σήμερον πρόκειται νὰ κανονίσῃ τὴν πολιτικὴν μιᾶς Κυβερνήσεως οὔτε αὔριον. Εἰδικώτερον τὰς τελευταίας ταύτας ἑβδομάδας εὑρισκόμεθα, κ. Πρόεδρε, πρὸ μιᾶς βροχῆς ὑπουργικῶν δηλώσεων ἀναφορικῶς πρὸς τὴν συναλλαγματικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας, ὑπουργικῶν δηλώσεων αἱ ὁποῖαι ὅλαι, ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην, διεψεύσθησαν παταγωδῶς ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ὑπουργικῶν δηλώσεων τῶν ὁποίων ἡ πραγματικὴ διάψευσις συναγωνίζεται μὲ τὴν κατηγορηματικότητα τῶν λέξεων καὶ ὁ κόσμος ἀγωνιᾷ ἐρωτῶν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάζηται μία τοιαύτη κλασσικὴ ἀντίφασις μεταξὺ ὑπουργικῶν δηλώσεων καὶ πραγματικοτήτων καὶ ὁ Ὑπουργὸς νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν του.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐδῶ μπαίνετε εἰς τὴν οὐσίαν.

§186Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰδικώτερον, κ. Πρόεδρε....

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὑποστηρίξητε τὴν πρόταξίν σας.

§188Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο κάμω. Ἄν θέλητε, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ ὁμιλήσωμεν, εἴπετέ το, ὅτι ἐλευθερία λόγου δὲν ὑπάρχει.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, εἶναι κατάχρησις λόγου.

§190Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, ὁ ὁποῖος θὰ δεχθῶ οὔτε περιορισμὸν τοῦ λόγου οὔτε ὑπαγόρευσιν τῶν σκέψεών μου.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ δεχθῆτε περιορισμόν, ἀλλὰ θὰ δεχθῆτε τὸν Κανονισμόν, τὸν ὁποῖον καὶ θὰ σᾶς τὸν ἐπιβάλω. Σεῖς ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§192Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ἀγωνίαν τὴν κοινωνικήν. Θὰ μὲ ἀφήσητε, εἰ δ’ ἄλλως διαμαρτύρομαι καὶ κάθημαι.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, σεῖς εἶσθε κοινοβουλευτικός, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰσέρχησθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§194Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε, κ. Πρόεδρε, τί θὰ εἴπω; Ἄν δὲν θέλητε νὰ συζητήσωμεν, εἴπετέ το καθαρά. Διατυπώνω τὴν κοινωνικὴν ἀγωνίαν πῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς χθὲς ἀκόμη διὰ δημοσίων δηλώσεων εἶπεν ὅτι....

§195Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ εἶναι ἐπερώτησις καὶ τότε νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀφήσω νὰ λέγητε χωρὶς νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§196Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ κρίνῃ, ὀφείλει νὰ ἀκούσῃ τοὺς λόγους μου, πῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δηλώνει ὅτι αἱ Τράπεζαι αἰσχροκερδοῦν.... (Θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάξεως νὰ περιορισθῆτε.

§198Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὅλους τούτους τοὺς λόγους ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐπερώτησιν πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συναλλαγματικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκτελοῦμεν ἓν κοινωνικὸν καθῆκον ὑπέρτατον ἀπέναντι ὅλων τῶν πολιτῶν, εἰς τὴν δεξιάν, ἡ ὁποία διαθέτει τὴν πλειονοψηφίαν, ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσῃ, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν συνείδησίν μας ἥσυχον, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας.

§199Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ δεχθῇ τὴν συζήτησιν μιᾶς ἐπερωτήσεως διὰ μίαν τουλάχιστον ἡμέραν, καὶ ἂν κανονικῶς ἤρχετο κατὰ τὴν σειράν της ἡ ἐπερώτησις. Ὁ Κανονισμὸς ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν ἐπερώτησιν τὴν ἐρχομένην κανονικῶς διὰ μίαν φορὰν νὰ ζητήσῃ ἀναβολήν. Σήμερον ὅμως ἔρχεται ἐξ ἀπροόπτου ἡ πρόταξις μιᾶς ἐπερωτήσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, καὶ ἂν κανονικῶς ἤρχετο, νὰ δεχθῇ σήμερον τὴν συζήτησιν καὶ θὰ ἐζήτει τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ μίαν τουλάχιστον συνεδρίασιν. Ἕνεκα τούτου δὲν δύναται νὰ δεχθῇ καὶ τὴν πρόταξιν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον θὰ εὑρίσκετο καὶ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς μίαν ἀπόφασιν εἰλημμένην.

§200Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνετε νὰ μὴ συζητηθῇ σήμερον ἡ ἐπερώτησις καὶ νὰ ὁρισθῇ εἰς ἄλλην τακτὴν ἡμέραν;

§201Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λέγω τοῦτο· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ ὁρίσῃ ἡ Συνέλευσις ὡρισμένην ἡμέραν, Τετάρτην ἢ Σάββατον, διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, σήμερον ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν.

§202Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχεσθε ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ τὸ μεταπροσεχὲς Σάββατον;

§203Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχουν παραπεμφθῆ ἕως τώρα τρεῖς.

§204Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον τὸ προσφυγικὸν παρεπέμφθη. Θέλετε λοιπὸν νὰ γίνῃ τὸ μεταπροσεχὲς Σάββατον;

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ περιπέσωμεν μόνον εἰς ἀντιφάσεις πρὸς ληφθείσας ἀποφάσεις.

§206Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ θέλω νὰ δηλώσω τοῦτο· ὅτι, ἂν θέλητε νὰ ἐπερωτήσητε ἐμὲ διὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐγώ, εἶμαι ἕτοιμος καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἂν πρόκειται περὶ γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς γενικῆς συναλλαγματικῆς τῆς Κυβερνήσεως, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ζητεῖται ἡ ἀναβολή.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν τὸ Προεδρεῖον θὰ σεβασθῇ.

§208Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ συνάδελφός μου εἶπεν ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ, ἂν ἡ ἐπερώτησις ἀφεώρα μόνον τὰς δηλώσεις του, ἀλλὰ σεῖς ἐγενικεύσατε, καὶ ὀρθότατα, τὸ ζήτημα περὶ τῆς καθόλου ἐν αὐτῷ πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ γενικὸν τοῦτο ζήτημα διὰ μίαν τουλάχιστον ἡμέραν ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀναβολήν. Τώρα δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁρισθῇ ὡρισμένη ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ σημείωσιν περὶ τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνομεν, νὰ μεριμνήσῃ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ἐν ἀντιφάσει πρὸς ληφθεῖσαν ἀπόφασιν.

§209Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε τί θὰ γίνῃ;

§210Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προταχθῇ πάσης ἄλλης μετὰ τὰς ἤδη ἀποφασισθείσας.

§211Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὸ προσφυγικόν.

§212Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ προσφυγικὸν δὲν θὰ τελειώσῃ ποτὲ καὶ ἡ λίρα ἔφθασεν εἰς τὰς 300 δραχμάς.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§214Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἡμέρα τοῦ ἐλέγχου ἐξηντλήθη χωρὶς καμμία ἐπερώτησις νὰ συζητηθῇ, ἐνῷ ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἔχει ἐπερωτήσεις, ὡς ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, πρὸ μηνῶν ἀναγεγραμμένας. Βεβαίως οἱ συντάξαντες τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἂν καὶ δὲν ἀνῆκον κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὸν ἀποκαλούμενον νέον πολιτικὸν κόσμον, εἶχον ἄλλας ἀντιλήψεις περὶ κυβερνητικῆς εὐαισθησίας ἢ αἱ ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν ἐσχάτως.

§215ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μᾶς ἀηδίασεν ὁ κόσμος πιά.

§216Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ διαδεχθῆτε καὶ νὰ ἀναπτύξητε τὴν γνώμην σας. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δὲν ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ ὅτι ἤθελον διαδεχθῆ αὐτὸν πολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἔχωσιν ἰδέαν πολιτικῆς εὐθιξίας, οἱ ὁποῖοι νὰ κατορθώνουν καὶ νὰ ἐπιδιώκουν διὰ παντὸς μέσου νὰ διαφεύγῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἔλεγχον. Σπουδαῖαι ἐπερωτήσεις ὑψίστου συμφέροντος, ὡς ἡ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὡς καὶ τὸ στρατιωτικόν, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, μένουν ὅλαι ἐκκρεμεῖς. Ἀλλὰ δὲν ἠδύναντο, λέγω, νὰ φαντασθοῦν οἱ συντάξαντες τὸν Κανονισμὸν ὅτι θὰ ὑπῆρχε Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἐνῷ ἔχει ἐνώπιόν της ἔγγραφον ἀποδοκιμασίαν πληρεξουσίων, δι’ οὗ ἐκφράζεται ἡ αἵρεσις τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν.....

§217Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐκφράζω μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου. Ὀφείλει ὁ ῥήτωρ νὰ μᾶς δείξῃ ἓν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ κατὰ πόσον παρεβιάσθη.

§218Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν χάριν τῆς Συνελεύσεως, κ. Πρόεδρε.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρᾳ 8 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.)

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Πρὶν συνεχίσῃ, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ πάντοτε, ὁ κ. Δενδρινός, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Φραγκούδην νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, διότι πρέπει νὰ κρίνῃ τὸ Προεδρεῖον, τέλος πάντων, ἂν ἔχῃ ὑπόστασιν ἢ ὄχι. Δὲν δύναται τὸ Προεδρεῖον νὰ στέκῃ ἐδῶ ἐπάνω, ἂν κάθε πληρεξούσιος εἰς κάθε στιγμὴν νὰ λέγῃ «ἀποδίδω μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου».

§221Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐπιτρέπομεν εἰς κάθε συνεδρίασιν νὰ ἀνοίγεται ζήτημα Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως, ἐνῷ ἔχομεν ὁρίσει τακτὰς ἡμέρας δι’ ὅλα τὰ ζητήματα, ὁ δὲ Κανονισμὸς προβλέπει καὶ περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῶν συζητήσεων καὶ περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων κατὰ σοφώτατον τρόπον. Ἀλλ’ ἀνοίγομεν διαρκῶς συζητήσεις καὶ βλέπομεν ἀνατρεπόμενον τὸν Κανονισμόν, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν κάλλιστα νὰ γίνῃ πρότασις μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται συζήτησις διαρκῶς ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Παριστάμεθα πρὸ δύο ὡρῶν εἰς μίαν λογοκοπίαν, ἡ ὁποία δὲν κατέληξεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἤρχισε νὰ ὁμιλῇ περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἂν ὡμίλει ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ὤφειλε νὰ μᾶς εἴπῃ, ποῖον ἄρθρον δὲν ἐφαρμόζεται. Ὅταν θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν δύναμαι π. χ. νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Σερβίας. Ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ἀτόπου, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἦτο ἀπησχολημένος καὶ δὲν ἐπρόσεξεν εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων μου ὅτι ἐζητοῦσα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν, ἠναγκάσθην τότε νὰ εἴπω ὅτι «μέμφομαι τὸ Προεδρεῖον». Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐβεβαιώθην ὅτι δὲν εἶχε πρόθεσιν νὰ ἀφήσῃ νὰ παραβιάζηται ὁ Κανονισμός, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἕδρας του διὰ νὰ ἀνοίξωμεν νέον ζήτημα.

§222Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὅπως ὁ κ. συνάδελφος εἶπε διὰ τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ὅτι ἦτο ἀπησχολημένον, τὸ ἴδιον ὁ κ. συνάδελφος, ἀφῃρημένος καὶ ἐν τῇ ὁρμῇ αὐτοῦ νὰ ὁμιλήσῃ διὰ τὸ ἐκπαιδευτικόν, δὲν ἐπρόσεξεν ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μαζί του, ὅτι σήμερον ἐχάσαμεν ὁλόκληρον τὴν βραδειὰν διὰ νὰ μὴ εἶναι σαφὴς ὁ Κανονισμός, καὶ μόνον ἀνέτρεξα νὰ εἴπω ὁποία εἶναι ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ πνεύματος τῶν συνταξάντων τὸν Κανονισμὸν καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι καλοῦνται σήμερον νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτόν. Λοιπὸν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν συνάδελφον ὅτι ἐχάσαμεν ὁλόκληρον ἡμέραν καὶ δίδεται ἡ ὑπόνοια ὅτι διὰ τοῦ ἑνὸς ἢ διὰ τοῦ ἄλλου ζητήματος χάνομεν τὰς ἡμέρας. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐν συσκέψει ἐδέχθη τὴν συζήτησιν. Καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ τροποποιηθῇ ὁ Κανονισμός. Τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, τὰ τοῦ διαβόλου τῷ διαβόλῳ καὶ τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Διότι δικαίωμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι νὰ κανονίζῃ τὸν ἔλεγχον καὶ ὄχι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ τοῦ ἐλεγχομένου, τοῦ δικαζομένου νὰ εἴπῃ, ἂν θέλῃ νὰ δικασθῇ ἢ ἂν δὲν θέλῃ νὰ δικασθῇ. Ὁ κ. Φραγκούδης εἶναι ἐγγεγραμμένος διὰ νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἡ Συνέλευσις βλέπουσα ὅτι ἐπὶ πολὺν χρόνον θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀγόρευσίς του, παρεκάλεσε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν. Πῶς λοιπὸν θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμῶμεν τὴν ἄλλην ἐπερώτησιν, ἀφοῦ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ αὐτή; Καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει οὔτε Κανονισμὸς οὔτε μεταβολὴ οὔτε τίποτε ἄλλο, ἀλλὰ καθαρῶς μία συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν εἶχε κανένα λόγον νὰ γίνῃ, κύριε Πρόεδρε.

§223Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος περὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων εἰς τὰς Ν. Χώρας». Ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον σχετικόν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη. Ἀλλ’ εἶχον παραλειφθῆ μερικαὶ τροπολογίαι τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν τὸ νομοσχέδιον ἄσκοπον καὶ μὴ ἐκπληροῦν τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπεζήτει. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ σχέδιον τοῦτο νόμου καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· δέχεται νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§225ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτόν. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§227Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως ἔλαβα τὸν λόγον ἐπὶ ἑνὸς ἐκτρόπου σχετικῶς μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Βάρναλη καὶ ἀντελήφθην ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Συνελεύσεως διὰ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔθιξα ἦτο μέγα, προτροπῇ δὲ 30–40 πληρεξουσίων κατετέθη πρότασις προτάξεως τῶν διαφόρων ἐπερωτήσεών μου, αἱ ὁποῖαι ἔθιγον ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα. Ἡ ἀπόφασις περὶ γενικεύσεως δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ πρακτικά, οὔτε θὰ ἐπιμένω σήμερον ἐπὶ τῆς γενικεύσεως, ἐκτὸς ἂν μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μου νομίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ εἰδικὴν ἀπόφασιν, θὰ ἀποφασίσῃ. Θέλω νὰ ἐξετάσω ὡρισμένα ζητήματα καὶ ὄχι τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, διότι δὲν θὰ ἔφθανεν ὄχι μία, ἀλλ’ 191 συνεδριάσεις. Κατὰ τὴν ἄλλην συνεδρίασιν ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου τῆς ἀφορώσης τὸν κ. Βάρναλην, ἡ ὁποία σχεδὸν ἐξηντλήθη. Ἡ κατόπιν σχετικὴ ἐπερώτησίς μου, ὑπ’ ἀριθμὸν 23, ἀφορᾶ τὰς ξένας σχολὰς τὰς λειτουργούσας παρανόμως ἐν Ἑλλάδι. Ἡ τρίτη ἐπερώτησίς μου ἀφορᾷ τὴν δρᾶσιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Εἶναι μία γενικὴ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Ἡ τελευταία ἐπερώτησις περιστρέφεται ἐπὶ τῆς ἄνευ ἀδείας λειτουργίας τοῦ Ὀρφανοτροφείου τῶν Οὐνιτῶν.

§228Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὴ δὲν περιλαμβάνεται.

§229Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Περιλαμβάνεται καὶ ἂς ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν καιρῷ.

§230Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐκτὸς τούτου, διὰ τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν λείπει καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, διότι, καθὼς ἠξεύρετε, τὸ Ὀρφανοτροφεῖον ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας.

§231Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου αὕτη διαιρεῖται εἰς δύο μέρη: Εἰς τὰ ἀφορῶντα τὰς ξένας σχολὰς ἐν Ἑλλάδι, ζήτημα σπουδαιότατον, καὶ εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ διαφόρων ἐπεισοδίων. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος θὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων, ἔχων ὑπ’ ὄψει τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς κατέθηκεν. Ἠρώτησα πόσα σχολεῖα ξένα λειτουργοῦσιν ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ὅτι ἔχομεν Γαλλικὰ σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι 15 ἀρρένων καὶ 20 θηλέων, Ἰταλικὰ 4, Γερμανικὰ 2, Ἀμερικανικὸν 1, Ρουμανικὰ δέ—κάτι ἀπίστευτον—49! ἀρρένων, 50 θηλέων καὶ 182 μικτά!

§232Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ τὸ 182 φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τοὺς ἐπιθεωρητάς.

§233Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εὐτυχῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν σχολείων αὐτῶν εἶναι 800, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι κάθε σχολεῖον ἔχει τρεῖς μαθητάς. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ λάθος εἰς τὸν ἀριθμόν, φαίνεται ὅτι ἔχομεν 200 σχολεῖα Κουτσοβλαχικὰ μὲ 800 μόνον μαθητάς. Αὐτὸ συμβαίνει ἀπὸ πολλοῦ μὲ τὴν Ρουμανικὴν προπαγάνδαν, διότι δυστυχῶς εὑρέθησαν πάντοτε οἱ νομίζοντες ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον δύνανται νὰ ἀνακινήσωσι Κουτσοβλαχικὸν ζήτημα. Τὸ γεγονὸς εἶναι εὐχάριστον ὅτι, παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, παρ’ ὅλον τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν σχολείων καὶ τὰ ποσὰ τῶν δαπανωμένων χρημάτων, τὰ σχολεῖα ταῦτα μένουσιν ἄνευ μαθητῶν. Ἐν τούτοις δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι τόσα κενὰ σχολεῖα λειτουργοῦσι δυνάμει τῶν διατάξεων περὶ μειονοτήτων. Τὸ ζήτημα τῆς ἐνεργείας τῶν ξένων ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι ζήτημα καλῆς διοικήσεως, διότι μετὰ τὸν πλήρη ἐξελληνισμὸν τῆς Μακεδονίας, ἂν θελήσωμεν νὰ διοικήσωμεν τὴν Μακεδονίαν καλῶς, ὅλα αὐτὰ τὰ Κουτσοβλαχικὰ σχολεῖα ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ κλεισθῶσι καὶ ὅτι ἡ Ρουμανία χάριν τῶν φιλικῶν σχέσεών μας μετ’ αὐτῆς δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν σχολείων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀνησυχαστικώτερον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν καθολικῶν σχολείων. Ἔχομεν, κύριοι, ἕνα μέγα ἀριθμὸν σχολείων Καθολικῶν, 35 ἢ 40, τὰ ὁποῖα ἔχουν χιλιάδας μαθητῶν. Οἱ μαθηταὶ τῶν Γαλλικῶν σχολείων ἀνέρχονται εἰς 5,000. Εἴμεθα βεβαίως, κύριοι, ὅλοι μας εὐγνώμονες ὅτι ὑπὸ τὴν Γαλλικὴν σημαίαν παρέχεται εἰς τοὺς Ἑλληνόπαιδας ἡ εὐκαιρία ὅπως ἐκμανθάνουν μίαν ξένην γλῶσσαν καὶ καλὰ γράμματα, ἀφοῦ δυστυχῶς τόσον ὑστερεῖ ἡ ἐπίσημος Παιδεία ἐν Ἑλλάδι.

§234ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπὸ Γαλλικὴν σημαίαν, κ. συνάδελφε, ἢ ὑπὸ Γαλλικὸν ράσον;

§235Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχω τὴν θλίψιν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ὅτι ἐνῷ ἡ Γαλλία ἐξεδίωξεν ἀπὸ τὸ ἔδαφός της τὰ τάγματα τὰ Καθολικά, τὰ ἔστειλεν εἰς τὴν Ἀνατολήν, καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Μ. Ἀσίας, εἰς τὴν Ἑλλάδα—bons pour l'Orient—νομίζουσα ὅτι ἐξυπηρετεῖ Γαλλικὴν πολιτικήν, ἐνῷ ὑπηρετεῖ ἁπλῶς τὰ ἀνθελληνικὰ σχέδια τῆς Παπικῆς γνώμης. Μετέβην τελευταίως εἰς Τῆνον καὶ ἐπεσκέφθην τὴν μεγάλην σχολὴν τῶν καλογραιῶν. Μόλις ἐμπῆκα ἡ διευθύντρια μοὶ εἶπεν: «Ἄ! πῶς! εἶσθε ὁ κ. Φραγκούδης;» Μὲ ἤξευρε, διότι συχνὰ ἀσχολοῦμαι ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων καὶ εἶμαι σημειωμένος εἰς τὸν μαῦρον πίνακα. Ἔγινε μία διεξοδικὴ συζήτησις μὲ τὴν Γαλλίδα διευθύντριαν καὶ τῆς εἶπον: «Κυρία μου, ἡμεῖς εἴμεθα εὐγνώμονες, διότι μᾶς διδάσκετε τὴν Γαλλικήν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν εἶναι νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν θρησκευτικὴν ἀνατροφὴν τῶν παιδιῶν μας». Πλεῖστα ἀπ’ αὐτὰ τὰ σχολεῖα, κύριοι, λειτουργοῦν παρὰ τὴν ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ὁμολογεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὑπάρχουν σχολεῖα, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦν παρὰ τὴν ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως.

§236Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ποία σχολή;

§237Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω σχολείων δύο Γαλλικά, ἓν ἐν Ἀθήναις καὶ ἓν ἐν Πειραιεῖ, μόνον λειτουργοῦν μὲ ἄδειαν.

§238Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τότε δὲν εἶχον ἀνάγκην ἀδείας.

§239Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐπῆλθε κατόπιν ὁ νεώτερος νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι τὰ ξένα σχολεῖα ὀφείλουν νὰ ἔχουν ἐπιθεωρητάς. Ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ σχολεῖα ἀρνοῦνται τὴν εἴσοδον εἰς τὸν Ἕλληνα ἐπιθεωρητήν. Τὸ ὁμολογεῖτε δὲ διὰ τῆς φράσεώς σας ὅτι «ἠρνήθησαν νὰ παράσχουν πληροφορίας». Ὅταν εἶπον εἰς τὴν διευθύντριαν τῆς σχολῆς Τήνου ὅτι: «Κυρία μου, ἡμεῖς τὰ σχολεῖα τὰ Γαλλικὰ τὰ θέλομεν, ἀλλ’ ἀφοῦ ὅλα τὰ παιδία εἶναι Ὀρθόδοξα, διατί δὲν ἐπιτρέπετε εἰς Ἕλληνα ἱερέα νὰ εἰσέρχητε εἰς τὸ σχολεῖόν σας νὰ κάμῃ τὸ μάθημα τῆς κατηχήσεως;» ἡ διευθύντρια ἐξανέστη κατὰ τῆς ἰδέας. Βεβαίως τὰ Γαλλικὰ σχολεῖα ἐπιτελοῦν ἔργον πολιτισμοῦ καὶ παρέχουν ἄσυλον πρὸς τὴν νεολαίαν μας. Διότι τὸ Κράτος μας δυστυχῶς εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει Λύκεια δι’ ἐσωτερικοὺς μαθητὰς καὶ τὰ παιδία τῶν καλῶν τάξεων καταφεύγουν εἰς τὰ Γαλλικὰ σχολεῖα πρὸς ἐκμάθησιν καὶ μιᾶς ξένης γλώσσης. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ νὰ ἀνεχώμεθα ὅπως χιλιάδες Ἑλληνοπαίδων λαμβάνουν ξενικὴν ἀνατροφὴν ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ θίξωμεν τὸ ζήτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Γαλλίας καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν κατήργησε τὰ μοναχικὰ τάγματα καὶ ἤρχισε τὴν ἐκλαΐκευσιν τῶν σχολείων ἵδρυσε μέγα Λύκειον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ θὰ ἠθέλαμεν καὶ ἐδῶ νὰ ἱδρύσῃ λαϊκὰ σχολεῖα Γαλλικὰ καὶ νὰ ἄρῃ τὴν προστασίαν της ἀπὸ τὰ τάγματα τὰ Καθολικά. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν τολμᾷ, νομίζει ὅτι ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία θὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ εὔνοιάν της, ἂν ζητήσωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν καλὴν ἐξήγησιν. Δὲν βλέπω ποῖον σκοπὸν νὰ ἐξυπηρετῇ τοὺς μισελληνικοὺς σκοποὺς τοῦ Πάπα, ἐνῷ τὸ συμφέρον τῆς Γαλλίας εἶναι νὰ ἔχῃ τὴν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸν ἀπεριόριστον αὐτοῦ θαυμασμόν. Τὰ διάφορα Καθολικὰ σχολεῖα γίνονται ἑστία Φραγκικοῦ πνεύματος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐκφυλίζονται αἱ μέλλουσαι μητέρες πλεῖσται τῶν ὁποίων δὲν ἔχουν Ἑλληνικὰ αἰσθήματα ἐξερχόμεναι ἀπὸ τὰ Γαλλικὰ σχολεῖα. Ἔχομεν δὲ ἐνίοτε καὶ κρούσματα ἀλλαξοπιστίας καὶ πολλὰ κορίτσια ἐγκαταλείπουν τοὺς γονεῖς των καὶ πηγαίνουν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ γίνονται καλογραῖαι. Θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους καὶ ἐπιμένω ὅπως οἱ νόμοι περὶ ἐπιθεωρήσεως ἐφαρμοσθοῦν καὶ διὰ τὰ Γαλλικὰ σχολεῖα, τῶν ὁποίων τὸ κατώφλιον τρέμετε νὰ διαβῆτε, διότι τὰ σκέπει ἡ Γαλλικὴ σημαία. Ἀλλ’ ἡ Γαλλικὴ σημαία δὲν πρέπει νὰ σκεπάζῃ προσηλυτιστικοὺς σκοποὺς ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεπάζῃ μόνον τὴν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Γαλλίαν. (Ἐπιδοκιμίαι). Ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται ἀπὸ τὴν λιποψυχίαν τῶν Κυβερνήσεων ἡμῶν τοῦ νὰ ἀτενίσωμεν τὰ μεγάλα ζητήματα καὶ νὰ ἔλθουν εἰς συνεννοήσεις μὲ τοὺς ξένους, διότι καὶ μὲ τὴν Ρουμανίαν καὶ μὲ τὴν Σερβίαν ἂν ἐκάμναμεν καλοὺς λογαριασμοὺς ἀρχῆθεν, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς προστριβάς. Ὡμίλησα, κύριοι, καὶ μὲ ἐπισήμους Γάλλους, οἱ ὁποῖοι εὗρον ὀρθὰς τὰς ἀντιλήψεις μου καὶ μοὶ εἶπον ὅτι πταίουν αἱ Κυβερνήσεις μας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκαθόρισαν τὴν κατάστασιν. Τοιουτοτρόπως κάθε φορὰν παρουσιάζεται ὁ Φραγκόπαπας, ὁ ὁποῖος μᾶς τρομοκρατεῖ διὰ τῆς Γαλλικῆς σημαίας. Εἶναι ἀνάξιον καὶ τῆς Γαλλίας καὶ ἡμῶν αὐτῶν νὰ σκεπάζηται τὸ ἔργον τὸ ἀνθελληνικὸν τοῦ Πάπα ὑπὸ τὴν Γαλλικὴν σημαίαν.

§240Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν σχολείων, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε, ὑπὸ τῶν ἐκπαιδευτικῶν Ἀρχῶν, ἀναφέρω ὅτι εἰς μίαν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὴν Συνέλευσιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑποθέτω, τῆς 16ης Μαΐου 1925, περιλαμβάνονται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν ἐνεργειῶν τῶν Ὑπουργείων τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ τελευταῖον τοῦτο ἀπηύθυνε πρὸς τὰς ἐνταῦθα Πρεσβείας τῶν ξένων Κρατῶν τὴν ἀπὸ 22 Ὀκτωβρίου 1924 κατηγορηματικὴν διακοίνωσιν «περὶ τῶν ἐφαρμοσθησομένων παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μέτρων σχετικῶς μὲ τὰ ξένα ἐν Ἑλλάδι σχολεῖα τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως», ἥτις διακοίνωσις περιλαμβάνει καὶ τὸν ἑξῆς ὅρον: Οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ παρεμποδίζωνται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των καὶ θὰ παρέχωνται εἰς αὐτοὺς αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἤθελον ζητήσει. Κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ ὅρου τούτου οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἑπομένου σχολικοῦ ἔτους, ὁπότε θὰ ἔχῃ λήξει καὶ ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου 3179 ταχθεῖσα πρὸς κύρωσιν τῶν ἀδειῶν λειτουργίας προθεσμία, θὰ προβῶσιν εἰς ἐπιθεώρησιν τῶν λειτουργούντων ἐν Ἑλλάδι ξένων σχολείων».

§241Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Λοιπόν, κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργέ, ἐγὼ στοιχηματίζω τὴν κεφαλήν μου ὅτι τίποτε δὲν θὰ γίνῃ. Ὑπάρχει νόμος ρητός, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ ξένα σχολεῖα, ἀλλ’ οὔτε τολμοῦν καὶ νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Τῆνον, ἡ ὁποία Φραγκοκρατεῖται. Φαντασθῆτε ὅτι ἔχομεν ἐκεῖ καὶ Ἰησουΐτας.

§242ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι αἶσχος διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος.

§243Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὑπάρχουν μοναστήρια Ἰησουϊτῶν, ὑπάρχουν καὶ ἐπίσκοποι τῶν Καθολικῶν. Ἔχομεν τρεῖς ἐπισκόπους Καθολικῶν εἰς τὰς Κυκλάδας διὰ 10,000 μόνον Καθολικούς. Ἔχομεν καὶ ἀρχιεπίσκοπον τοῦ Πάπα εἰς τὴν Τῆνον.

§244Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Κύριε Φραγκούδη, εἰς τὴν Κέρκυραν ἔχει συσταθῆ πρὸ δύο ἐτῶν ἀνωτέρα Ἰταλικὴ ἐπαγγελματικὴ σχολὴ ἄνευ ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδέποτε Ἕλλην ἐπιθεωρητὴς ἐτόλμησε νὰ πατήσῃ.

§245Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐκτὸς μιᾶς σχολῆς εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τῆς Λεοντείου σχολῆς ἐδῶ, καμμία ἄλλη σχολὴ δὲν δέχεται Ἕλληνα ἐπιθεωρητήν. Ἑπομένως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀσύδοτοι καὶ ἐλεύθεροι εἰς τὸ ἔργον τῆς προπαγάνδας. Δὲν φαντάζομαι ἐγώ, κύριοι, ὅτι ἠμποροῦν νὰ μᾶς καταστρέψουν τὴν θρησκείαν, ἀλλ’ ἐκφυλίζουν τὰς νέας γενεάς, διδάσκουν τὸ αἴσθημα τῆς ἀδιαφορίας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν Πατρίδα. Γνωρίζετε δὲ πόσον συναφὲς εἶναι εἰς ἡμᾶς τὸ αἴσθημα τῆς Πατρίδος πρὸς τὸ αἴσθημα τῆς θρησκείας. Δὲν βγαίνουν τὰ παιδιά μας ἀπὸ τὰ Καθολικὰ σχολεῖα ὅπως βγαίνουν ἀπὸ τὰ Ἀμερικανικά, ὅπου λείπει ἡ προπαγάνδα. Εἶμαι, κύριοι, ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως ξένων σχολείων, ὅπως τὸ Ἀμερικανικὸν καλλέγιον τῆς Κωνσταντινουπόλεως, εἰς τὰ ὁποῖα ἐμορφώθησαν ἄριστα πλεῖστοι καὶ Ἕλληνες καὶ Βούλγαροι, διότι ἀπὸ τὰ σχολεῖα αὐτὰ λείπει ὁ σκοπὸς ὁ προσηλυτιστικὸς καὶ ἔχουν ὡς μόνον σκοπὸν τὴν ἀνάπτυξιν τὴν διανοητικὴν καὶ ἠθικὴν τῶν παιδιῶν. Δι’ αὐτὸ ἡμεῖς θέλομεν τὰ Ἀγγλικὰ καὶ τὰ Ἀμερικανικὰ σχολεῖα. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχει ἓν τοιοῦτον σχολεῖον Ἀμερικανικὸν ἐδῶ. Δὲν ἠρώτησα, ἂν εἶχε τὴν ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἔμαθα ὅτι Ἕλλην ἱερεὺς πηγαίνει εἰς τὸ Ἀμερικανικὸν τοῦτο σχολεῖον καὶ διδάσκει τὴν κατήχησιν. Δὲν πρέπει νὰ νομίζητε ὅτι εἶμαι τυφλὸς ἐθνικιστής. Τοὺς ξένους τοὺς θέλω διὰ νὰ μᾶς ἀναπτύξουν, ὄχι ὅμως καὶ νὰ μᾶς προσηλυτίσουν. Τοῦτο εἶναι ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἐναντίον τῶν τιμίων παραδόσεων τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Ὁμιλῶ διὰ τὰ Γαλλικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα διδάσκουσι τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ πράγματι προπαγανδίζουν. Ἑτέρα κατηγορία σχολείων εἶναι τὰ τῆς Allience Israélite τῆς Θεσσαλονίκης. Λυποῦμαι πολὺ ὅτι παρὰ τὰς παραπλανητικὰς ἐκδηλώσεις τῶν Ἰσραηλιτῶν τὰ σχολεῖά των δὲν εὑρίσκονται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, διδάσκουν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκονται ἐν τάξει μὲ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Καὶ πρὶν ἢ οἱ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφοι Ἰσραηλῖται θελήσωσι νὰ διεκδικήσουν δικαιώματα ἴσα μὲ ἡμᾶς, θὰ ἤθελον τὰ σχολεῖα αὐτῶν νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Τρίτη κατηγορία εἶναι τὰ Ἰταλικὰ σχολεῖα. Ἂν οἱ Γάλλοι παρασυρόμενοι ἀπὸ παλαιὰς παραδόσεις ὑπηρετοῦν τὸν Πάπα ἀσυνειδήτως καὶ χωρὶς μεγάλα ἀποτελέσματα, βεβαίως τὰ Ἰταλικὰ σχολεῖα ὅλα λειτουργοῦσι χωρὶς ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ πρόγραμμα ἀνθελληνικόν. Ἠξεύρω τὸ Ἰταλικὸν σχολεῖον τῆς Κερκύρας.

§246Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ποῖον; Διότι εἶναι τρία.

§247Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὰ Ἰταλικὰ ὅλα.

§248Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν περιλαμβάνονται ἐδῶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωκα.

§249Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Εἰς τὴν Κέρκυραν ἱδρύθη παρὰ τὸν τελευταῖον νόμον σχολὴ ἐμπορικὴ Ἰταλική. Ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις, ὁ νομάρχης, ἐπέστησε τὴν προσοχὴν ἀμέσως τῶν ἐκεῖ διευθυντῶν τῆς σχολῆς ὅτι ὀφείλουν νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους. Ἀμέσως μετεβλήθη ἡ ἐμπορικὴ σχολὴ εἰς εʹ. καὶ Ϛʹ τάξιν δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἤδη αὐτὴν τὴν στιγμὴν λειτουργεῖ μὲν ἡ εʹ καὶ Ϛʹ τάξις δημοτικοῦ σχολείου, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς εἶναι ἐμπορικὴ σχολή.

§250ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγένετο καταστρατήγησις. Διαδίδεται ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν εἶναι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ μὲ ράσον φασίστου.

§251Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὅταν ἱδρύθησαν πρό τινων ἐτῶν τὰ Ἰταλικὰ σχολεῖα ἐνθυμοῦμαι ὅτι μὲ τὸν κ. Π. Ἀραβαντινὸν ὑπήρξαμεν μαθηταὶ τῶν σχολείων τούτων καὶ ἐπηγαίναμεν ἐκεῖ μὲ χαρὰν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ μάθωμεν Ἰταλικά, τὰ ὁποῖα μοὶ ἀρέσουν καὶ τὰ ὁμιλῶ ἀρκετὰ καλά. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἰταλία ἔβαλεν εἰς τὸ κεφάλι της τὴν καταστροφὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὰ ὡραῖα αὐτὰ Ἰταλικὰ σχολεῖα μετεβλήθησαν εἰς τὸν τύπον τῶν Καθολικῶν σχολείων τῆς Τήνου καὶ τῆς Νάξου. Ἐδῶ ἦλθον Φραγκοπαπάδες Ἰταλοὶ καὶ διδάσκουν εἰς τὰ παιδία θρησκευτικά, ὅπως εἰς τὰ Καθολικὰ σχολεῖα. Ὅλα αὐτὰ τὰ σχολεῖα ἐμπνεόμενα ἀπὸ μῖσος φοβερὸν κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, ἡ ὁποία τοὺς φιλοξενεῖ, ὠργανώθησαν εἰς τόσας Ἀκροπόλεις μισελληνισμοῦ καὶ ξενικοῦ ἰμπεριαλιστικοῦ πνεύματος. Καὶ ἐφόσον, κύριοι, τὰ ξένα σχολεῖα διδάσκουν ἰδικούς των ὁμοεθνεῖς, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀπαίτησιν. Ἀλλ’ ἐφόσον τὰ σχολεῖα ἐπενεργοῦν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν Ἑλληνοπαίδων μαθητῶν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ὄχι δι’ ἀποδιωκομένων ἐπιθεωρητῶν, ἀλλὰ κατ’ εὐθεῖαν νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὴν κατάστασιν. Σεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἀκούσητε ὅτι ἔρχονται οἱ ξένοι Πρεσβευταί, σπεύδετε ἀμέσως νὰ τοὺς ὑποδεχθῆτε ὡς ὑποτελεῖς, ὅπως ἄλλοτε οἱ Πασάδες τῆς Αἰγύπτου τὸν Ἄγγλον Ἁρμοστήν. Δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι. Ἐζήτησα νὰ ἀπαλλοτριωθῇ εἷς ἀρχαῖος λόφος καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἐνδιαφέρεται εἷς Γάλλος, Ὑπουργὸς δὲ καὶ ὑπάλληλοι ἔτρεμον. Ὅλα αὐτὰ εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διευκρινισθῶσιν εὐκόλως. Ἡ Ἑλλὰς πλέον ἔχει πληθυσμὸν 7,000,000 καὶ ἐννοεῖ νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἐθνικὴν καὶ δὴ ἐθνικιστικὴν (χειροκροτήματα), ὅπως ἔχουσιν ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα παρ’ ὅλον τὸν κομμουνισμὸν διαπνέονται ἀπὸ ἐθνικιστικὰ ἰδεώδη. Διότι μόνον ὁ φανατισμὸς ὁ ἐθνικός, ὁ φωτισμένος βέβαια, ἐπιβάλλει νὰ θέλωμεν εἰς τὸ σπίτι μας νὰ τὸ διευθύνωμεν οἱ ἴδιοι καὶ πρὸ πάντων νὰ ἔχωμεν ἐθνικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου εἶναι ἐπιβεβαίωσις ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὸ ἔργον τῶν ξένων σχολείων καὶ δὴ τῶν δῆθεν Γαλλικῶν, πράγματι δὲ Παπικῶν, Ἰταλικῶν καὶ ἐν μέρει τῶν Ἰσραηλιτικῶν εἶναι ἀνεξέλεγκτον. Καλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα ἵνα ἐφαρμόσῃ τοὺς κειμένους νόμους, ἡ δὲ πρὸς τοῦτο καλυτέρα ὁδὸς δὲν εἶναι ἡ ὁδὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν, τοὺς ὁποίους αἱ καλογραῖαι χλευαστικῶς τοὺς πετοῦν ἔξω, ἀλλ’ εἶναι ὁ τρόπος τῶν κατ’ εὐθεῖαν διαπραγματεύσεων μὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παράσχωμεν τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἀνέγερσιν οἱουδήποτε σχολείου, ἀλλὰ βλέπομεν μὲ ἀνησυχίαν τὰ κτίρια, τὰ ὁποῖα οἱ καλόγηροι τῆς Ρώμης ἐκδιωχθέντες ἀπὸ τὸν Κεμὰλ ἔρχονται νὰ στήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀφορμὰς νέας δυστυχίας διὰ τὸ Κράτος. Διότι δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ἔχουν μίαν ἡμέραν κακὰ ἀποτελέσματα. Γνωρίζετε δέ, κύριοι, εἰς ποῖον σημεῖον θρασύτητος ἔφθασαν οἱ Καθολικοὶ διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Οὐνιτικῆς λεγομένης κοινότητος. Ἠξεύρετε πόθεν προῆλθεν ἡ ἰδέα τοῦ Οὐνιτισμοῦ; Εἶδον ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸν Παπισμὸν καὶ ἦλθεν εἰς μερικοὺς ἐκμεταλλευτὰς εἰς τὸ Βατικανὸν ἡ σκέψις ὅπως ὑπὸ μορφὴν Ἑλληνικοῦ καλυμαυχίου καλυφθῇ ὁ Φραγκισμὸς καὶ ὁ Παπισμός. Φαντασθῆτε δὲ ἠθικήν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὸ Βατικανόν. Εἶναι πρόθυμοι νὰ δεχθοῦν τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν, εἶναι πρόθυμοι νὰ ἐγκαταλείψουν ὅλας τὰς φοβερὰς ἐκείνας θεωρίας, ὅλα τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα δόγματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐχύθη τόσον αἷμα, ἀρκεῖ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν Παπικὴν ὑπεροχήν. Ὥστε ὅλος ὁ πόλεμος περὶ δογμάτων, διὰ τὸν ὁποῖον ἐχύθησαν τόσα αἵματα, δὲν εἶναι τίποτε, ἀρκεῖ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Πάπα. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ Πατριάρχου Μελετίου, ἀνδρὸς μὲ εὐρεῖαν διάνοιαν, ἐστάλη ἔγγραφον εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέγετο ὅτι, ἂν ὁ Πατριάρχης ἀνεγνώριζε τὴν ὑπεροχὴν τῆς Ρώμης, ὁ Ἑλληνισμὸς ἤθελε προστατευθῆ, ἄλλως θὰ κατεστρέφετο. Ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἕνα Πατριάρχην ἢ ἀπὸ ἕναν καλόγηρον νὰ παραδεχθῶμεν ταῦτα. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν ἑνὸς Ἔθνους ὁλοκλήρου. Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἑνώσεως τῶν Ἐκκλησιῶν καλεῖ ὅλας τὰς Ἐκκλησίας εἰς ἀδελφικὴν συνεννόησιν καὶ εἰς τὴν Συνομοσπονδίαν τῶν Ἐκκλησιῶν, πρὸς τὴν ὁποίαν ρέπουν αἱ Ἀγγλικανικαὶ Ἐκκλησίαι, μὲ τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ὁ Πάπας ὡς διάδοχος τοῦ Πέτρου θὰ ἔχῃ μόνον τὴν ὑπεροχὴν ὡς πρῶτος ἐν τοῖς ἴσοις. Ἐννοεῖται ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις. Ἡ Ρώμη φαντάζεται ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν Οὐνιτῶν νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ὑποδούλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Οἱ Βούλγαροι ἔκαμον τὴν Ρώμην νὰ πλανηθῇ. Δέκα πέντε χιλιάδες Βούλγαροι ἔγιναν Οὐνῖται διὰ νὰ ἔχουν μαζί των τὸν Πάπαν καὶ 15 χιλιάδες πρωτεστάνται διὰ νὰ ἔχουν τὴν Ἀμερικήν. Ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Ἐπειδὴ δὲ οἱ Οὐνῖται οἱ ἐγκατεστημένοι ἐνταῦθα λέγουν ὅτι εἶναι πολῖται Ἕλληνες, ὀφείλει ἐναντίον αὐτῶν νὰ ἀσκηθῇ αὐστηρὰ ἐπιτήρησις, ὥστε τὰ παιδιὰ τῶν προσφύγων νὰ μὴ γίνουν βορὰ τῶν Φλάρων. Ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ ἔκαμεν ὅ,τι ἠμποροῦσε καὶ ἀπέσυρε 5 παιδιά, ἀλλὰ μένουν 50 παιδιά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀποσύρωμεν καὶ αὐτά. Ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ δὲν ἔλαβε τὴν δέουσαν ὑποστήριξιν εἰς τὸν πόλεμον τὸν ὁποῖον ἔκαμεν, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐδήλωσεν ὅτι τὸ σχολεῖον τῶν Οὐνιτῶν λειτουργεῖ ἄνευ ἀδείας. Εἴδομεν δὲ καὶ τὸ πρωτάκουστον θέαμα ὁ δῆθεν ἀρχιεπίσκοπος τῶν Οὐνιτῶν νὰ ὑβρίζῃ καπηλικώτατα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Ὅταν δὲ ἐπῆγαν οἱ ἱερεῖς της νὰ πάρουν τὰ παιδιά, τοὺς ἔβγαλαν ἔξω οἱ Οὐνῖται ὡς σχισματικούς. Ἐτελείωσε, κύριοι, τὸ πρῶτον μέρος τῶν ἐπερωτήσεών μου. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔθεσα πρὸ ἡμῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζω νὰ μελετήσῃ—διότι δὲν περιμένω σήμερον ἀπάντησιν—εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ κάμουν τὸν δρόμον των, διότι δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι, ὅταν μίαν ἡμέραν σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις διευθύνουσα κατὰ τρόπον ἐθνικὸν τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους, ἀναμφιβόλως ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ τὴν ἀπασχολήσῃ, θὰ εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν ξένων σχολείων. Ἔρχομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τὸ Ἑλληνικόν, τὸ ἐκπαιδευτικόν. Ἂν καὶ πρόκειται περὶ ἀπεράντου ζητήματος, θὰ διαπραγματευθῶ τοῦτο δι’ ὀλίγων, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν. Νομίζω δὲ ὅτι πολλὰ πράγματα δύνανται νὰ λέγωνται δι’ ὀλίγων λέξεων. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ δηλώσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι εἶμαι ἀπὸ τοὺς πρώτους δημοτικιστάς. Τὸ λέγω ἀμέσως, διότι παρετήρησα νευρικότητά τινα εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα. Θεωρῶ ὀλέθριον τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν ἠκολούθησεν ἀρχῆθεν τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ὑπῆρξε μία ἐκ τῶν κυρίων συμφορῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὅτι ἡ καθαρεύουσα ἠμπόδισε νὰ μεταδώσωμεν τὴν γλῶσσαν εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς, τοὺς Ὀρθοδόξους, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τέσσαρας αἰῶνας εἴχομεν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν μας καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες νὰ χάσωμεν τὴν γλῶσσάν μας καὶ νὰ μάθωμεν τὴν γλῶσσαν τῶν ὑφ’ ἡμᾶς ὑποδεεστέρων λαῶν, ὡς τὴν βουλγαρικήν, ἀλβανικήν, ἀραβικήν. Διότι ὑπάρχουν φραγμοὶ ἀνυπέρβλητοι σχολαστικότητος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πρόκειται περὶ γλώσσης κατασκευαστικῆς, ἡ ὁποία ἔθεσε φραγμὸν εἰς τὴν λαϊκὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὑπῆρξε ἡ αἰτία ὅπως μέχρι σήμερον τὰ πεντήκοντα ἑκατοστὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἀγράμματοι ἐντελῶς. Βεβαίως εἰς τοῦτο συνετέλεσε καὶ ἡ κακὴ διοίκησις, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἡ δυσκολία εἰς τὴν γλῶσσαν. Εἰς τὰ χωρία τῆς Ἀττικῆς οἱ χωρικοὶ δὲν γνωρίζουν Ἑλληνικά. Εἶμαι δημοτικιστὴς ἀπὸ πεποιθήσεως. Ὑπῆρξα δὲ ὁ μόνος ὁ ὁποῖος ἔγραψα ἄρθρα εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν πρὸ χρόνων πολλῶν εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν», ὅταν σηκώσαμεν τὴν σημαίαν τῆς Ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία προηγήθη τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ Γουδί. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν ὅτι ἡ καθαρεύουσα, ἀσκήσασα τὸ κράτος της ἐπὶ δύο αἰῶνας, κατέστη μία ἀνάγκη διὰ τὸ Ἔθνος, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταρρίψωμεν ἔτι τὴν καθαρεύουσαν καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσωμεν διὰ τῆς μαλλιαρῆς. Οὕτω παρήχθη νέα διγλωσσία, ἡ μαλλιαρὴ λεγομένη καὶ ἡ μικτή. Τὸ ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διγλωσσία εἰς τὰς τάξεις τῶν δημοτικιστῶν τὸ παραδέχεται καὶ αὐτὸς ὁ κ. Γληνός, ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν δημοτικιστῶν. Ἔχω ἐδῶ τὰ πρακτικὰ τοῦ «Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου» εἰς τὰ ὁποῖα ὁμολογεῖται ὅτι «ὀλίγοι παραδέχονται τὴν γλῶσσαν τοῦ Ψυχάρη». Αὐταὶ αἱ δηλώσεις ἐγένοντο τελευταίως ὑπὸ τοῦ κ. Γληνοῦ εἰς τὸν «Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον», διότι κατηγορήθη οὗτος ὅτι ἠκολούθει τὴν «Ψυχαρικήν». Ἑπομένως ἔχομεν δηλώσεις ὅτι ὑπάρχει γλῶσσα «μαλλιαρή», ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀντίθετος ὑπερβολὴ τῆς καθαρευούσης. Τιμῶ πολύ, κύριοι, τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς κινήσεως ἐκείνης ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν πνοὴν τῆς ἀναγεννήσεως καὶ εἰς τὰ γράμματα καὶ εἰς τὴν τέχνην καὶ παντοῦ, ἄνδρες ὡς ὁ Ψυχάρης, ὁ Παλαμᾶς, ὁ Πάλλης, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ὑπῆρξαν μεταρρυθμισταί, ἀλλὰ ὑπῆρξαν καὶ ἄκρως πατριῶται. Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ὅτι οἱ ἱδρυταὶ τῆς νεωτέρας μαλλιαρῆς γλώσσης ὑπῆρξαν σωβινισταί. Δυστυχῶς οἱ πλεῖστοι τῶν μαλλιαρῶν σήμερον ἀκολουθοῦν ἄλλας ἰδέας μὲ τάσεις ἐκφυλιστικὰς καὶ ἀντιπατριωτικάς. Κατ’ ἀρχὴν αἱ ἰδικαί μου πεποιθήσεις καὶ ἀντιλήψεις εἶναι μὲ τὸ μέρος τῶν δημοτικιστῶν. Ἀλλὰ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι δὲν πρέπει νὰ πηδήσωμεν εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον, διότι ἡ καθαρεύουσα κατέστη μία ἀνάγκη, καὶ κατέστη σχεδὸν διὰ τῆς μεγάλης χρήσεως εἰς πολλὰ καὶ αὐτὴ δημοτικὴ γλῶσσα. Τὸ πῶς θὰ συμβιβασθοῦν αἱ δύο γλῶσσαι, εἶναι μέγα πρόβλημα. Εἶναι δύσκολον νὰ δοθῇ γραμματικὴ πρὸς σχηματισμὸν ἑνιαίας γλώσσης. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης εἶναι ζήτημα μακρᾶς διαρκείας, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται μᾶλλον ἐν ἐξελίξει. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἁπλοποιήσεως τῆς καθαρευούσης σιγά–σιγά, ἕως ὅτου, ἀφοῦ ἀποβάλῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ παλαιά, τὰ ἀντιδημοτικὰ στοιχεῖα, ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν πρὸς τὰς πηγὰς τῆς δημοτικῆς γλώσσης καὶ τῆς πραγματικότητος. Εἶμαι ἐπίσης ἐναντίον τῆς τάσεως τῆς εἰσαγωγῆς διὰ τῆς δημοτικῆς τῶν ξενισμῶν, διὰ λέξεων αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται διὰ τῆς βίας. Ἐπίσης εἰσάγονται τύποι ἀντιπαθητικοί, ὅπως ὁ τοῦ «ἀνταλλάξιμους» (περὶ πληθυσμοῦ φυλλάδιον τοῦ κ. Α. Α. Πάλλη), ὁ «Παρθενὸς» κλπ., τὰ ὁποῖα ἀντίκεινται εἰς τὴν καλαισθησίαν καὶ εἰς τὸ αἴσθημα τὸ κοινὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ὑπερβολὴ αὐτὴ δημιουργεῖ εἰς τὰς τάξεις τῶν δημοτικιστῶν τὸ ρῆγμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε καὶ μεταξὺ τῶν δημοτικιστῶν τὴν διγλωσσίαν. Διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ὁδηγήσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν εἰς τὴν ἐξέλιξιν νομίζω ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὰς χεῖρας αἱρεσιαρχῶν, ὅπως συνέβη ἀπὸ τοῦ 1914, ὅτε ἱδρύθη τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Ὀφείλω ἐπίσης νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῆς καταργήσεως τοῦ Συμβουλίου καὶ οὔτε ἔρχομαι νὰ προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, διότι ἡ δυσφορία ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐναντίον τῶν Συμβούλων, κατ’ ἐμέ, εἰς πολλὰ εἶναι δικαιολογημένη, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰ ἀδικαιολόγητος. Τί θὰ γίνῃ ἂν καταργηθοῦν τὰ Συμβούλια; Τὸ πνεῦμα τῆς συναλλαγῆς, κύριοι, καὶ τῆς ρουσφετολογίας ὑπάρχει εἰς τὸ πετσί μας. Οἱ Ἕλληνες νομοθέται ἐν τῇ ἐφέσει τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ βελτιώσουν τὰ κοινά, ἐσκέφθησαν, διὰ νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὰς πιέσεις καὶ τὰ ρουσφέτια, νὰ ἱδρύσουν τὰ Συμβούλια μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ περιορίσουν τὸ κακόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ ρουσφέτι μετατοπίζεται ἁπλῶς, διότι ὁ Σύμβουλος ἔχει συγγενεῖς, φίλους καὶ προστάτας. Πάντως ὅμως εἶναι ὀλιγωτέρα ἡ συναλλαγὴ καὶ ἡ κατάχρησις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν πρέπον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ προτείνωμεν καὶ διὰ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ὅπως οἱ Σύμβουλοι οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ ἐναλλάσσωνται. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶμεν προτεινομένην τὴν Κυριαρχίαν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, μονοπωλήσαντος τὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ δεκαετίας. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν Γληνὸν καὶ τὸν Δελμοῦζον ἀρχηγοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἄριστοι λογοτέχναι, ἀλλὰ πέριξ των ἐδημιουργήθησαν κλίκαι, αἱ ὁποῖαι μετέβαλον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἰς ἕνα φέουδον ὀλίγων προσώπων. Προτείνω λοιπὸν τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου ὥστε ἐκ περιτροπῆς οἱ λειτουργοὶ οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ Συμβούλιον. Διότι εἶμαι πρόθυμος νὰ ὑποστηρίξω διὰ παραδειγμάτων τὰ ἄτοπα καὶ τὰς καταχρήσεις εἰς τὰς ὁποίας μᾶς ἤγαγε τὸ σύστημα τοῦ «μαλλιαροῦ» Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου.

§252Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ σᾶς ἀκούσωμεν, ἀλλὰ θὰ ἐπρότεινον νὰ διακόψωμεν, διότι ἡ ἐπερώτησίς σας θὰ προκαλέσῃ γενικὴν συζήτησιν.

§253Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Βεβαίως ἔχω νὰ φέρω πρὸ τῆς Συνελεύσεως ἀρκετὰ στοιχεῖα.

§254Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπησχολημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μᾶς παρήγγειλεν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ λυθῇ ἀπόψε ἡ συνεδρίασις, διότι δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ ἔλθῃ.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ῥήτωρ ἀπὸ τὰ προοίμιά του προμαντεύω ποῦ πρόκειται νὰ καταλήξῃ. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δεχόμεθα νὰ ἀφεθῇ ἡ ἐντύπωσις τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου χωρὶς τὴν δέουσαν ἀπάντησιν. Ἄν ἡ Συνέλευσις διακόψῃ ἀμέσως, τὸ δεχόμεθα, ἂν ὅμως πρόκειται νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. Φραγκούδης, τότε θὰ διανυκτερεύσωμεν διὰ νὰ παράσχωμεν τὴν δέουσαν ἀπάντησιν.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Φραγκούδη.

§257Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας ἂν πρόκειται νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ τὸ φαγητόν. Ὀφείλομεν νὰ ἐξηγηθῶμεν, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ναυαγήσῃ ἡ συνέχεια τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν θὰ ναυαγήσῃ.

§259Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» τὴν συνδρομήν, ὅπως φέρω εἰς πέρας τὴν ἐπερώτησίν μου· τοῦτο διότι πιθανὸν ἐκ τῶν ἀπαντήσεων αἱ ὁποῖαι θὰ δοθοῦν ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ ζητήματος νὰ διευκρινισθοῦν πολλὰ πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἔχω ἄδικον καὶ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι συμβαίνουν τρομερὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα σεῖς, ὡς φίλοι πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει κρατοῦντας, θέλετε νὰ καλύψετε.

§260Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἴμεθα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι καλύπτουσι τίποτε, ἀλλ’ εἴμεθα ὑποστηρικταὶ μιᾶς σαφοῦς πολιτικῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἐθνικὴ πολιτική.

§261Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀφήσωμεν νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις χωρὶς νὰ ἀπαντήσωμεν.

§262Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§263Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν δεχόμεθα νὰ γίνῃ μονομερὴς ἀνάπτυξις ἐπερωτήσεως. Ἂν ἡ Κυβέρνησις—διότι τὸ ζήτημα εἶναι γενικὸν καὶ εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως— θεωρῇ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις, τότε δεχόμεθα τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως, ἄλλως νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἕως τὴν πρωΐαν νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ζήτημα.

§264Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὰ σοβαρώτερα τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου δὲν τὰ ἤρχισα ἀκόμη.

§265Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ διακοπῇ λοιπὸν ἡ συνεδρίασις.

§266Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νὰ μοῦ ἐξασφαλίσητε ὅμως μίαν ἡμέραν. Τὸ συμφέρον τὸ ἠθικὸν ὅλων εἶναι νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὴν συζήτησιν.

§267Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ συνεχίσωμεν εἰς μίαν ἄλλην ἡμέραν.

§268Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αἱ ἡμέραι ἔχουν καταληφθῆ. Τὸ Σάββατον ἀπὸ τὸ προσφυγικόν, ἡ μεθεπομένη Τετάρτη ἀπὸ τὸ «περὶ συναλλάγματος» καὶ μένει μόνον ἡ ἑπομένη Τετάρτη, ἀλλὰ κατ’ ἀπόφασιν ληφθεῖσαν θὰ μείνῃ διὰ τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ, ὅπως τὴν Τετάρτην συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§269Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἀποφασισθῇ, ὅταν ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη μεθαύριον ὥραν 5 μ.μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)