1925.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 186

Τρίτη 19 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἐνοικιασταὶ τῆς πυρικαύστου ζώνης Θεσσαλονίκης ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 96 παράγραφος 5 τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ ἐφημεριακὸς κλῆρος Μητροπόλεως Ἄρτης αἰτεῖται οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς του. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συνεταιρισμοῦ Βαλαλάτων Λειβαθοῦς αἰτεῖται τὴν διάκρισιν τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀγροφυλακῆς. — Ὁ ἀγροτικὸς συνεταιρισμὸς Ἄργους παρακαλεῖ ὅπως μὴ καταργηθῇ ὁ «περὶ ἀγροφυλακῆς» νόμος. — Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Βλαχοκατούνας–Δωρίδος αἰτεῖται τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ κατειλημμένων Μοναστηριακῶν κτημάτων. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων τοῦ 6ου τομέως Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐλευθέρου πλειστηριασμοῦ τῶν οἰκοπέδων. — Οἱ κατώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Τρικκάλων ζητοῦσι αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν των. — Τὸ Συνδικάτον ποτοποιῶν Θεσσαλονίκης αἰτεῖται τὴν ὁλοσχερῆ ἀπαγόρευσιν εἰσαγωγῆς ὀξεϊκοῦ ὀξέος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Γενιτσῶν αἰτεῖται τὴν ἀναστολὴν καταβολῆς φόρων. — Οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ κτήματος Κοπανᾶ–Δοκᾶ Χαλκίδος ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ὀρεστιάδος αἰτεῖται τὴν ἔναρξιν οἰκοδομήσεως κατοικιῶν τῶν ἀπόρων προσφύγων. — Ὁ Σύλλογος τῶν ἀμπελοκτημόνων Τυρνάβου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἐφορίας Λαρίσης, καθορισάσης, προκειμένου νὰ φορολογήσῃ αὐτοὺς τιμὴν πωλήσεως σταφυλῶν μεγαλυτέραν τῆς πραγματικῆς. — Ἡ Ἕνωσις τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν τριῶν Τ. — Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Στάνου τῆς ἐπαρχίας Βάλτου παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ βοσκὴ τῶν ζώων των εἰς τοὺς ἐκεῖ ἀγρούς. — Τὸ ἐν Κυθήροις Συμβούλιον τοῦ Κυθηραϊκοῦ Συνδέσμου διαμαρτύρεται διὰ τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ τελωνείου Καψαλίου εἰς ὑποτελωνεῖον. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων μεταλλευτικῶν νόμων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Μενιδίου εἰς Πάρνηθα». 2) «Περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ Ταμείου κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Παρασκευῆς μέχρι Κούμαρι τῆς Αἰγιαλείας». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΓΣΚʹ (3220) περὶ ταμείου συντάξεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Σ.Π.Π.» καὶ 4) «Περὶ ἱδρύσεως Εἰδικοῦ Ὑδραυλικοῦ Ταμείου Κτηματικῆς περιφερείας Ἀγυιᾶς». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Ἀσπιώτης αἰτεῖται δίμηνον ἄδειαν διὰ τὸ ἐξωτερικόν. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ παρατάσεως ἐπὶ δίμηνον τοῦ παλαιοῦ δασμολογίου καὶ τοῦ σήμερον ἐν ἰσχύϊ συμβατικοῦ καθεστῶτος». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Ζωγράφος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν χωρίων Καλύβια κλπ. ἐκ τῆς ὑποδιοικήσεως Βερροίας εἰς τὴν τῆς Αἰκατερίνης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Θ. Γοῦσκος, Β. Δαλιάνης, Α. Δεναξᾶς, Ι. Σολιώτης καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ι. Τσίρος.

§4Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἁλμυροῦ ἡ ἀκρὶς εἶχε καταφάγει πλέον τῶν 500,000 ὀκάδων καπνοῦ ἀξίας 25 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη περὶ τὰ 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Παρ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων, δὲν ἔχει ληφθῆ κανὲν μέτρον καταπολεμήσεως. Οἱ καπνοπαραγωγοὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὴν καταστροφὴν ἐκείνην καὶ φοβούμενοι ὁλοκληρωτικὴν τοιαύτην κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, προέβησαν δι’ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων των εἰς ὅλας τὰς ἐνεργείας διὰ τὴν λῆψιν τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων πρὸς ἀποτελεσματικὴν καταδίωξιν τῆς ἀκρίδος. Καὶ ἐνῷ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου, ἵνα μὴ εἴπω ἐνωρίτερον, κατεστήσαμεν γνωστὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὸν μέγαν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον θὰ διέτρεχεν ἡ καπνοπαραγωγή, ἂν δὲν ἐλαμβάνοντο τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ἀποτελεσματικὰ καὶ ἐνῷ δὲν ἐπαύσαμεν ἔκτοτε νὰ ἐπισκεπτώμεθα τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν καὶ νὰ τὴν ὑπενθυμίζωμεν ὥστε ἐγκαίρως νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα αὐτά, παρ’ ὅλα ταῦτα καὶ παρὰ τὰς ῥητὰς καὶ κατηγορηματικὰς διαβεβαιώσεις τῆς ὑπηρεσίας ὅτι ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέτρα πρὸς ἀποτελεσματικὴν καταπολέμησιν τῆς ἀκρίδος, διαβεβαιώσεις τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς αὐτοπροσώπως ἐδώσαμεν καὶ ἐγράψαμεν εἰς τοὺς καπνοπαραγωγούς, παρ’ ὅλα ταῦτα, λέγω, ἡ ἀκρὶς ἀπειλεῖ νὰ καταστρέψῃ ἀπόδοσιν δύο ἑκατομμυρίων ὀκάδων ἀξίας 80–100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὁ κ. Ἰσαακίδης ἦλθε καὶ αὐτοπροσώπως εἰς τὸν Ἁλμυρὸν διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν νέαν ἰδικήν του ἐφεύρεσιν, ἐφαρμόσας τὸ ἀρσενικῶδες νάτριον, ἔκαμε δὲ δοκιμὰς αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπέδωσαν καὶ τόσον εὐχάριστα ἀποτελέσματα. Εἶδε καὶ ὁ ἴδιος τὴν κατάστασιν καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἀπέστελλεν ὅλην τὴν ποσότητα πετρελαίων καὶ ἀρσενικώδους νατρίου, ἡ ὁποία ἐχρειάζετο διὰ τὴν καταπολέμησιν. Ἐν τούτοις ἐπανῆλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐνόμισεν ὅτι, ἂν ἔστελλε 50 κιβώτια πετρελαίου εἰς τὸν Ἁλμυρόν, θὰ κατεστρέφετο ἡ ἀκρίς. Οἱ γεωργικοὶ σύλλογοι ὑπενθυμίζουν καὶ πάλιν ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα δρακόντεια, ἐσχάτως δὲ ἀπηυθύνθησαν καὶ πάλιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐγὼ δὲ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ἔχομεν τὴν εὐχάριστον πληροφορίαν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἀνέθεσεν εἰς τὸν κ. νομάρχην—καὶ αὐτὸ θὰ ἐπρότεινα καὶ ἐγώ, μολονότι πολὺ ἀργά—νὰ τὸν ἀφήσῃ ἐλεύθερον νὰ χορηγήσῃ ὅσας ποσότητας χρειάζεται καὶ εἰ δυνατὸν νὰ ἀπασχολήσῃ καὶ τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐποικισμοῦ, διότι ἔχομεν 10 ἡμέρας καιρὸν μόνον διὰ νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν ἀκρίδα. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ τί διέταξε.

§5Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄντως εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἁλμυροῦ ἐνεφανίσθη πρὸ καιροῦ ἀκρίς, ἀμέσως δὲ ἀπεστάλη πετρέλαιον, ἀπεστάλη δημόσιος ὑπάλληλος καὶ ἡ ἐνέργεια ἡμῶν ἐπέσπασε τὰς εὐχαριστίας τῶν κατοίκων. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἀκρὶς ἐνεφανίσθη ἐκ νέου, ἤδη ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος ἔθεσα εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ νομάρχου πεντήκοντα χιλιάδας δραχμὰς δι’ ἀγορὰν πετρελαίου, παρεκάλεσα δὲ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὰς στρατιωτικὰς Ἀρχὰς νὰ βοηθήσωσιν εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς ἀκρίδος, οἱ ὁποῖοι ὡσαύτως νὰ ἐργασθῶσι πρὸς τοῦτο.

§6Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε....

§7Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε....

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, δὲν ὑπάρχει θέμα συζητήσεως, δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Μαυρομιχάλης, Β. Κυβέλος καὶ Δ. Καλκανδῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς Βασιλείου Σκαλίδη.

§10Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀναφορᾶς μόνον αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ περὶ ἄλλων ὁμοίων, διότι συμβαίνουν πολλὰ ἄτοπα τόσον ἐδῶ ὅσον καὶ ἐκεῖ. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς τῆς Ἐφορίας διῆλθεν ἀπὸ τὸ χωρίον αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ βεβαίωσις. Εἶπεν ὁ ἰδιοκτήτης ὅτι δὲν ἔκανε περισσότερον ἀπὸ 600 ὀκάδας σιτάρι, ὁ δὲ ὑπάλληλος εἶπεν 800. Ἡ ὑπηρεσία ἔθεσε τὸν μέσον ὅρον 700. Ἀντὶ ὅμως νὰ γράψῃ 700 ἔγραψεν 7,000 κατὰ λάθος καὶ ἐβεβαιώθη ὁ φόρος διὰ 7,000 καὶ ὁ ἄνθρωπος καλεῖται νὰ πληρώσῃ 7,000 ὀκάδων φόρον μὲ τὸ ἑπταπλάσιον, ἤτοι 7 x 70. Ἦλθεν ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δὲν ἱκανοποίησε τὸν πολίτην. Ἔχω δύο, τρία, τέσσαρα παράπονα τοιαῦτα νὰ κάμω καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ συστήσῃ εἰς τὰ ὄργανά του ὅπως μὴ συμβαίνουν τοιαῦτα λάθη, ἄλλως θὰ συμβῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε μίαν φορὰν κάποιος ἀρεοπαγίτης: «Δὲν δηλώνομεν φόρους καὶ ἂν μᾶς πιάσουν, θὰ πληρώσωμεν κάτι τι περισσότερον, ἂν δὲν μᾶς πιάσουν, δὲν πληρώνομεν τίποτε».

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ι. Κούνδουρος, Γ. Κιαγιᾶς. Ν. Ἀσκούτσης καὶ Ι. Γοβατζιδάκης ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ρεθύμνης.

§12Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι πολὺ γνώστης τῆς ὑποθέσεως, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ περίπου ὑποθέτω ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς μεγάλου Μουσουλμανικοῦ κτήματος, τὸ ὁποῖον ἀποπειρῶνται ἐπιτήδειοί τινες νὰ χαρακτηρίσουν ὡς μὴ ὑποκείμενον εἰς τὴν ἀνταλλαγήν. Πρὸς τοῦτο μετεχειρίσθησαν διάφορα μέσα καὶ ἔγγραφα διὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν προγενεστέραν δῆθεν μετανάστευσιν τοῦ Μουσουλμάνου αὐτοῦ, ἐνῷ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται πλήρως ὅτι εἶναι Μουσουλμάνος ὑποκείμενος εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ ἑπομένως τὸ κτῆμα αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἀπαλλοτριωθῇ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς γνωρίζῃ περισσότερα.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει ὄντως ἐν Ρεθύμνῳ εἷς Ὀθωμανός, ὁ ὁποῖος πρὸ πολλῶν μηνῶν ζητεῖ νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς Γάλλος ἢ Ἰταλὸς ὑπήκοος. Ἡ Ἰταλικὴ Πρεσβεία ἐπίσης ὑποστηρίζει τὴν ἀξίωσιν τοῦ Ὀθωμανοῦ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐναντιοῦται, μὴ πειθομένη ὅτι αὐτὸς μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν εἶναι ἀνταλλάξιμος. Τὸ ζήτημα θὰ κριθῇ τελειωτικῶς ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν.

§14Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι ὑπάρχουν ἔγγραφα ἐπίσημα δημόσια.

§15Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων στηριζομένη ἡ ὑπηρεσία μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐπιμένει ὅτι εἶναι ἀνταλλάξιμος.

§16Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἐν τάξει.

§17Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργαίς). Ἡ ὑπηρεσία ἔχει στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζει τὰς ἀπόψεις της.

§18Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωσεν ὁ κ. Γοβατζιδάκης, ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Κοινωνίας ἐκεῖ ἀποτελεῖ σκάνδαλον ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ καὶ ἡ Κοινωνία θέλει νὰ θεωρηθῇ τὸ κτῆμα αὐτὸ ὅτι ἀνήκει εἰς ἀνταλλάξιμον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Σολιώτης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν καπνεμπόρων καὶ καπνεργατῶν Αἰγίου.

§20Ι. ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ὡς γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν μεταξὺ τῶν ὑποδείξεων αὐτῆς πρὸς ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν περιέλαβε καὶ τὴν κατάργησιν ἕνδεκα καπνοκοπτηρίων τοῦ Κράτους τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ἀκόλουθα: Αἰγίου, Ἀργοστολίου, Γυθείου, Ζακύνθου, Ἁλμυροῦ, Ἁγίου Νικολάου Κρήτης, Δεδεαγάτς, Κοζάνης. Ληξουρίου, Φιλιατῶν καὶ Σουφλίου. Ἡ κατάργησις τῶν ἕνδεκα τούτων καπνοκοπτηρίων ἔφερεν εἰς ἀνεργίαν ἕνα ἀρκετὸν ἀριθμὸν ἐργατῶν, ἐργατῶν σιγαροποιῶν καὶ καπνεμπόρων, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται σιγαροποιητικῶν μηχανημάτων καὶ μετεχειρίζοντο ἐργάτας πρὸς παρασκευὴν χειροποιήτων σιγαρέττων. Εἶναι γνωστόν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, ὅτι ὁσάκις τάξεις τινὲς μικραὶ ἢ μεγάλαι κατεδικάσθησαν εἰς ἀνεργίαν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς νομοθετικοῦ τινὸς μέτρου, τὸ Κράτος προσῆλθεν ἀρωγὸν καὶ βοηθητικὸν εἰς τοὺς πάσχοντας τὴν ἀνεργίαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοθετικοῦ τούτου μέτρου. Τοῦτο καὶ σήμερον εἶναι ἐπιβεβλημένον τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον τὸ Κράτος ἐπ’ ἐσχάτων ἔλαβε μέτρα καὶ διὰ τοὺς λεμβούχους, διότι διὰ νομοθετικοῦ μέτρου ἐκανόνισε τὰ τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ὡσαύτως ἐθέσπισεν ἀποζημίωσιν διὰ τοὺς ἁμαξηλάτας, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ταξί. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ προκείμενον ζήτημα προϋπάρχει νόμος ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ἐργάτας σιγαροποιοὺς ὑπ’ ἀριθμὸν 2525, ὁ ὁποῖος ἐφηρμόσθη ὅταν ἐτέθησαν εἰς χρῆσιν αἱ σιγαροποιητικαὶ μηχαναί. Ἐκρίθη τότε ἀναγκαῖον ὅπως τὸ Κράτος ἔλθῃ ἀρωγὸν ἕως ὅτου εὕρωσι νέον ἐπάγγελμα οἱ ἐργάται. Τοῦτο ἀκριβῶς συμβαίνει μὲ τὴν κατάργησιν τῶν ἕνδεκα καπνοκοπτηρίων. Εὐτυχῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν εἶναι μικρός, ἂν κρίνῃ τις ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐργατῶν καὶ καπνεμπόρων ἢ ἐργοδοτῶν μᾶλλον, διότι δὲν εἶναι καπνέμποροι ὡς εἰς τὰ μεγάλα κέντρα· ἐκεῖ ἀγοράζονται μεγάλαι ποσότητες καπνοῦ, ἐνῷ εἰς τὰ μεγάλα κέντρα προμηθεύονται καπνὸν ὅσοι τοὺς χρειάζεται διὰ νὰ δώσωσι νὰ κοπῇ εἰς τὸ καπνεργοστάσιον καὶ ἀσκήσωσι τὴν μικρὰν βιομηχανίαν των. Εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν καταδικασθέντων εἰς ἀνεργίαν διὰ τοῦ μέτρου τῆς οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς τὸ Αἴγιον εἶναι 11–12 ἐργάται καὶ ἐργοδόται οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶπον, ἔδιδον καπνὸν μόνον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιγάρων, οὐχὶ διὰ νὰ πωλῶσι χονδρικῶς. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποζημιωσίμων πλέον τῶν 120–140, ἂν ἐξαιρέσωμεν καὶ τοὺς ἐργάτας οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτω τῆς ἡλικίας τῶν 18 ἐτῶν. Σήμερον παρετήρησα ὅτι διενεμήθη σχέδιον νόμου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ συστάσεως ταμείου προνοίας ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν τῆς βιομηχανίας τοῦ καπνοῦ. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι τὸ ἐμελέτησα, διότι διενεμήθη ἀργά. Οὐχ ἧττον ὅμως ἔρριψα μίαν ματιὰν καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει τὰς κατηγορίας τῶν ἀποζημιωσήμων νὰ περιληφθῶσι καὶ αὐτοί. Πρέπει νὰ πιστευθῇ ὅτι καὶ ἡ κατάργησις τῶν καπνοκοπτηρίων αὐτῶν ἐγένετο ἀκριβῶς διότι δὲν ὑπῆρχον σιγαροποιητικαὶ μηχαναὶ εἰς τὰ μικρὰ αὐτὰ μέρη, διότι, ἂν ὑπῆρχον, δὲν θὰ ἔκοπτε 200 κιλὰ καπνοῦ τὸ καπνεργοστάσιον Αἰγίου καὶ 250 τὸ ἄλλο. Τὸ λέγω τοῦτο μετὰ πεποιθήσεως, διότι τὰ σιγαρέττα τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται ἐν Αἰγίῳ δὲν εἶναι 200 κιλῶν, ἀλλ’ 700 καὶ πλέον κιλῶν, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἀπὸ ἄλλα κέντρα εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι μηχαναὶ καὶ φέρουν ἕτοιμα σιγαρέττα, τὰ ὁποῖα προτιμῶνται διότι εἶναι καλοδεμένα καὶ καταναλίσκονται εὐκολώτερον. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἔχομεν κατ’ εὐθεῖαν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀποζημιωτικοῦ νόμου καὶ διὰ τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τῶν ἀποζημιωσίμων. Ὅσον ἀφορᾶ τοὺς καπνεμπόρους δυνατὸν νὰ εἴπητε ὅτι: αὐτοὶ εἶναι ἔμποροι, διατί νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν; Δὲν εἶναι ἔμποροι, ἀλλ’ εἰσάγουν τόσον καπνὸν ὅσον τοῖς χρειάζεται διὰ νὰ παρασκευάσουν τὰ σιγαρέττα καὶ ἐξοικονομήσουν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καταδικάζονται καὶ αὐτοὶ εἰς ἀνεργίαν, γεγονὸς τὸ ὁποῖον πρέπει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς νὰ προσέξῃ. Καταλήγων, κύριοι, ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν ὅπως περιλάβῃ καὶ αὐτοὺς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ προσέρχηται ἀρωγὸν τὸ Κράτος, ὅταν θέτωμεν μίαν τάξιν εἰς ἀνεργίαν. Φρονῶ ὅτι διὰ νὰ ἀνακουφίσωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἕως ὅτου εὕρωσι νέον ἐπάγγελμα πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν μικρὰν φορολογίαν, ἄλλως, ἂν ἀφήσωμεν τὴν τάξιν αὐτὴν ἐκτὸς πάσης προστασίας θὰ πράξωμεν μίαν πρᾶξιν ἀδικοῦσαν αὐτούς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν δέχητε νὰ συζητηθῶσιν αἱ ὑπ’ ἀριθμὸν 13 καὶ 16 ἀναφοραὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, αἱ ὁποῖαι εἶναι συναφεῖς.

§22ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§23Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ συζητηθῇ ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν μιᾶς ἐκκρεμοῦς παλαιᾶς ὑποθέσεως περὶ ἀποζημιώσεως τῶν σιγαροποιῶν. Ἡ περίπτωσις τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος εἶναι νέα. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε καὶ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι ὅτι τὸ προϊόν αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ καὶ νέαν φορολογίαν, ἐν τούτοις εἶναι μία παράγραφος νέα εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅταν δὲ ἐγγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ συζητηθῇ, εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ πᾶσαν τροπολογίαν δικαίαν καὶ νὰ διορθώσω τὸ νομοσχέδιον συνεργούσης τῆς Συνελεύσεως.

§24Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Περιορίζομαι νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὅσα εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐπιφυλασσόμενος δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου.

§25Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ ὅπως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, κατὰ τὴν συζήτησιν δὲ τοῦ νομοσχεδίου θὰ λάβω τὸν λόγον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κωνσταντινίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Δράμας.

§27Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ἐννέα ἔτη συμπληροῦνται ἀπὸ τῆς αἰσχρᾶς προδοσίας τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ ὁ λαὸς τῆς Μακεδονίας, ὅστις ἐγνώρισεν ἕνα πραγματικὸν Γολγοθᾶν μαρτυρίου κατὰ τὴν εἰσβολὴν τῶν Γερμανοβουλγάρων, ἤλπισεν ὅτι χάρις εἰς μίαν ἀποζημίωσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανεν ἀπὸ τὸ Κράτος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀρθωθῇ οἰκονομικῶς καὶ νὰ ἐπουλώσῃ τὰς πολλαπλᾶς πληγάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον καταφανεῖς ὅσον εἶναι καταφανὲς τὸ μέγα καὶ βαρὺ πένθος χιλιάδων οἰκογενειῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου 3125 καὶ διὰ τῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὸ πέμπτον ἄρθρον αὐτοῦ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναφορικῶς μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν ἀποζημιώσεων, ὁ λαὸς τῆς Ἀν. Μακεδονίας ἤλπισε καὶ ἀνέπνευσε μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι πράγματι θὰ ἐπληρώνετο εἰς ὑγιὲς νόμισμα καὶ οὐχὶ ὡς πληρώνεται σήμερον εἰς ψιχία καὶ εἰς ποσοστὰ ἐπὶ πισοστοῦ ἐπὶ τοῦ ὅλου ἐπιδικασθέντος ποσοῦ. Δυστυχῶς διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ὁ ἐνδιαφερόμενος λαὸς ἀπογοητευθεὶς ἀνεγνώρισε τὸ εἰς βάρος του ἀδίκημα καὶ ἤρχισεν ἀθρόως νὰ διαμαρτύρεται διὰ τηλεγραφημάτων πρὸς τοὺς πληρεξουσίους τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων ἡ Ἀν. Μακεδονία κατέχει ὅλως ἐξαιρετικὴν θέσιν, διότι πρόκειται περὶ ζημίας προξενηθείσης ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, κατόπιν προδοσίας ἐκ προμελέτης ὑπὸ τῶν τότε κυβερνώντων τὴν Ἑλλάδα. Ὁ λαὸς τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ὁ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενος διὰ τὰς ἀποζημιώσεις αὐτοῦ εὐλόγως διαμαρτύρεται διὰ τὰ ψιχία τὰ ὁποῖα λαμβάνει σήμερον συνῳδὰ τοῦ νόμου 3125, διότι εἶχε πεποίθησιν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος περιβάλλει διὰ συμπαθείας τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, θὰ ἐλάμβανεν ἐξαιρετικὰ μέτρα διὰ τοὺς κατοίκους αὐτῆς. Τὰ ἀπέραντα νεκροταφεῖα τοῦ Κιτσόδου καὶ Καρναμπὰζ τῆς Βουλγαρίας, τὰ ὁποῖα εἶναι κατάμεστα μὲ κορμιὰ ἀτυχῶν ὁμήρων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὡς καὶ τὸ βαρὺ πένθος χιλιάδων οἰκογενειῶν, μοὶ φαίνεται ὅτι ἦσαν ἱκανὰ διὰ νὰ ληφθῶσιν ἐξαιρετικὰ μέτρα διὰ τὰς ἀποζημιώσεις. Δυστυχῶς δὲν ἔγινε τίποτε, διότι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ δευτέρου τροποποιηθέντος νόμου δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν καμμία σχετικὴ τροπολογία ἡμῶν. Τουλάχιστον, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ σᾶς παρεκάλουν θερμῶς, διὰ νὰ καθησυχάσητε τὸν ἐνδιαφερόμενον κόσμον, νὰ προβῆτε εἰς δήλωσιν ὅτι τὰ λαμβανόμενα ποσοστὰ εἶναι ἡ πρώτη δόσις, ἤτοι θέλουσι θεωρηθῇ ὡς προκαταβολὴ ἀπέναντι τοῦ δικαιουμένου ὅλου ποσοῦ.

§28Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδηλώθη καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὅτι αὐτὰ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποζημιώσεως, ὅτι εἶναι σύμφωνα πρὸς τὴν ἀντοχὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, ὅταν ἠμπορέσωμεν, θὰ τοὺς δώσωμεν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ὡς Ὑπουργὸς γνωρίζω τί ὑπέφερεν ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κωνσταντινίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς καπνοπαραγωγικῆς Ἑνώσεως Δράμας.

§30Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ἡ Ἕνωσις καπνοπαραγωγῶν Δράμας ὑποβάλλει παράκλησιν ὅπως αἱ ὑποσχέσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν παρὰ διαφόρων Ὑπουργῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ πρώτου Συνεδρίου τὸ ὁποῖον συνεκροτήθη εἰς Δράμαν, ἐκπληρωθῶσι διὰ νομοσχεδίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν κόσμον αὐτὸν τῶν καπνοπαραγωγῶν εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν φορολογίαν τῆς καπνοπαραγωγῆς, καίτοι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει δηλώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ υἱοθετήσῃ μίαν δικαιοτάτην ἀξίωσιν τῶν καπνοπαραγωγῶν, ἵνα μεταρρυθμίσῃ τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καθαρᾶς προσόδου. Παρακαλῶ ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του ταύτην, μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ λάβῃ νέαν ἀπόφασιν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Πετρίτης, Σ. Θεοδωρόπουλος, Ι. Καλογερᾶς καὶ Π. Καραπᾶνος ἐπὶ ἀναφορᾶς συνεταιρισμῶν Αἰγίνης.

§32Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, καὶ ἄλλοτε σᾶς παρεκάλεσα καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω τὴν δικαίαν παράκλησιν νὰ εἰσακούσητε τὴν ἀναφορὰν τῶν συνεταιρισμῶν Αἰγίνης καὶ νὰ ἀπαλλοτριώσητε ὑπὲρ αὐτῶν μέρος τῶν ἀπείρων κτημάτων τῆς μονῆς, τὰ ὁποῖα ἀφῆκαν ἀκαλλιέργητα ἵνα προβοῦν εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν, καίτοι δὲν εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ τοῖς μείνουν.

§33Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤδη ἔγινε τὸ πρῶτον βῆμα διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως· τὸ δεύτερον θὰ γίνῃ ὅταν πρέπει.

§34Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι ἐξεμισθώθησαν δὲν εἶναι προσοδοφόροι ἀμέσως καὶ διὰ νὰ τὰς καταστήσωσι τοιαύτας πρέπει νὰ ἐργασθοῦν πολὺ οἱ γεωργοί.

§35Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂς παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§36Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τὴν κρίνητε εὐμενῶς.

§37Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχω κανένα λόγον.

§38Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ κτήματα τῶν μονῶν καὶ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουκουμετζίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Ἄνω Βιάνου Κρήτης.

§40Γ. ΔΟΥΚΟΥΜΕΤΖΙΔΗΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν κατοίκων Βιάνου Κρήτης.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Μπιράκης καὶ Γ. Χατζηκυριακοῦ ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων Θεσσαλονίκης.

§42Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης διὰ μακροῦ ὑπομνήματός των ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου διὰ διαφόρους λόγους, τοὺς ὁποίους ἐκθέτουσι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τοὺς λόγους αὐτούς, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εὕρῃ ὀρθοὺς τούτους. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω λόγον περὶ ἑνὸς ἐκ τῶν λόγων αὐτῶν, διότι τὸ περὶ τούτου ζήτημα εἶναι φλέγον διὰ τὴν Θεσσαλονίκην. Διὰ τοῦ πρώτου Ἐνοικιοστασίου, τὸ ὁποῖον παρεπέμφθη εἰς κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὡς γνωστόν, δὲν ἐξαιροῦντο τῶν διατάξεων τοῦ Ἐνοικιοστασίου αἱ νέαι οἰκοδομαί, αἱ ὁποῖαι οἰκοδομήθησαν ἐντὸς τῆς καείσης ζώνης τῆς Θεσσαλονίκης. Δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον διὰ τοῦ δευτέρου διατάγματος τὸ ὁποῖον ἐπέρασε ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἀνεφέρετο διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξαιροῦνται τοῦ Ἐνοικιοστασίου αἱ νέαι αἱ οἰκοδομηθεῖσαι ἐντὸς τῆς καείσης ζώνης. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη δὲν εἶχε κανένα λόγον ὑπάρξεως διότι οἱ οἰκοδομήσαντες ἐπὶ τῆς καείσης ζώνης, ἔτυχον μυρίων ἄλλων εὐκολιῶν, διότι εἰσῆγον ἀτελεῖς τὰς πρώτας ὕλας καὶ διότι εἶναι ἀπηλλαγμένοι τῆς πληρωμῆς φόρου οἰκοδομῆς ὅπως οἱ ἄλλοι. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἂν δὲν ἦτο δικαιολογημένη τοιαύτη διάταξις θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ, διότι, ὡς σᾶς εἶναι γνωστόν, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἤρχισεν οἰκοδομούμενος ὁ τρίτος τομεὺς ὁ ὁποῖος ἐστέγασε τὸ ἐμπόριον. Ἀλλ’ οἱ ἔμποροι τοῦ τρίτου τομέως στενοχωρούμενοι ζητοῦν καταστήματα καὶ τὰ ζητοῦν ἀπὸ τὰ ἴδια οἰκοδομούμενα. Εἶναι εὐνόητον, λοιπόν, ὅτι οἱ ἴδιοι ἰδιοκτῆται εὗρον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀποκτήσουν ὑπέρογκα ἐνοίκια νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἔξωσιν ὅλων τῶν παλαιῶν ἐνοικιαστῶν. Τοῦτο δὲ συνέβη μόλις ἐδημοσιεύθη τὸ νέον Διάταγμα. Ὅλοι οἱ ἰδιοκτῆται ἐκάλεσαν τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ ἐζήτησαν παρ’ αὐτῶν τριπλάσια, τετραπλάσια καὶ πολλάκις δεκαπλάσια ἐνοίκια. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὅλα τὰ ἐνοίκια τῶν οἰκοδομῶν τῶν νέων ἔχουσι συνομολογηθῆ μόλις πέρυσιν καὶ μὲ τὴν κρίσιν τῆς στέγης, ἡ ὁποία ὑπῆρχε εἰς Θεσσαλονίκην, τὰ ἐνοίκια εἶχον συνομολογηθῆ καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσιν εἰς ὑπέρογκα ποσά. Λοιπὸν φαντασθῆτε τί γίνεται σήμερον ὁπότε ζητοῦν τὸ ὑπέρογκον αὐτὸ ποσὸν εἰς τὸ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον. Οἱ ἐνοικιασταὶ εἶχον ἔλθει εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ἐπανειλημμένως ἐτηλεγράφησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ὅλοι δὲ ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν διακοπῶν εἴμεθα εἰς Θεσσαλονίκην, ἀντελήφθημεν ἐπιτοπίως τὴν κατάστασιν καὶ ἐτηλεγραφήσαμεν, ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς ἀποχρώσεως, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν παρεκαλέσαμεν ν’ ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ Ἐνοικιοστασίου καὶ νὰ ἰσχύῃ ἓν Ἐνοικιοστάσιον καὶ εἰς τὰς νέας αὐτὰς οἰκοδομάς. Τὰ ἴδια ἔκαμε καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας. Δὲν γνωρίζω διατί τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κωφεύει, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ συγκροτήσουν πολυπληθέστατον συλλαλητήριον, διότι δυστυχῶς οἱ ἰδιοκτῆται ἔχουν παραστήσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι μόνον τρεῖς ἢ τέσσαρες ἐνοικιασταὶ εἶναι οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ θορυβοῦντες, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δὲν γνωρίζω διὰ τίνα ἄλλον λόγον δὲν θέλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐγκύρως ἀντιπροσωπεύοντα τὸν λαὸν καὶ τὸν Γενικὸν Διοικητήν, ἀλλὰ πείθεται εἰς τὰς εἰσηγήσεις τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐφημερίδας τῆς Θεσσαλονίκης εἰς τὰς ὁποίας ἀναγράφονται κατάλογοι καὶ ἀναφέρονται ὀνόματα ἰδιοκτητῶν οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ὑπέρογκα ἐνοίκια ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἰδιοκτήτου τοῦ μεγάρου «Βικτώρια», τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐνοικιάσει εἰς ἕνα κουρέα ἀντὶ 25,000 δραχμῶν. Ἐφέτος τοῦ ἐζήτησεν 60,000 ὁ ἰδιοκτήτης. Τοῦ εἶπεν ὅτι ἐγὼ εἶμαι κουρεύς, ποῦ νὰ τὰ εὕρω; Εἶπε, μοῦ δίδουν 80,000. Διατί νὰ μὲ στερήσῃς τῶν 80,000; Πρέπει νὰ φύγῃς διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ χάσω ἐγὼ τὰς 80,000. Συνεζήτουν καὶ εἰς τὸ τέλος κατέληξαν εἰς τὴν σκέψιν νὰ ἔλθουν εἰς ἐμὲ νὰ τοὺς εἴπω ἐὰν ἔχῃ δίκαιον ὁ ἰδιοκτήτης ἢ ὁ ἐνοικιαστής. Μοὶ εἶπε: Μοῦ δίδουν 80,000 καὶ αὐτὸς μοῦ δίδει 25. Δὲν θὰ ἦτο δίκαιον νὰ πάρω τὰς 80; Λέγω, πόσον σοῦ στοιχίζει ἡ οἰκοδομή; Λέγει, 2 ἑκατομμ. Πόσα παίρνετε ἐνοίκιον; Λέγει, 450,000, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἐξόδευσα 70,000. Λοιπὸν 450 παίρνεις· ἂν σοῦ δώσουν 20%, θὰ ἀνέλθουν εἰς 500,000 ἐνοίκιον τὸ ἔτος. Σὲ δύο ἔτη θὰ ἔχῃς 1,200,000. Σοῦ στοιχίζει 2,000,000 Λοιπὸν σήμερον ἐὰν τὸ πωλήσῃς πόσα σοῦ δίδουν; Λέγει· μοῦ δίδουν 5,000,000. Ἔχεις τόσον ὑπέρογκα κέρδη καὶ ἔρχεσαι καὶ μοῦ λέγεις ἐὰν ἔχῃς δίκαιον; Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης. Ἔχει λάβει τὴν μορφὴν καθαρᾶς ἐκβιάσεως. Αὐτὸ ἀντελήφθημεν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως ἐξεδηλώσαμεν τὴν κατάπληξιν ἡμῶν, διότι δὲν γνωρίζομεν τί γίνεται ἡ ὑπόθεσις ἡμῶν. Μὴ πείθεσθε εἰς ὅσα σᾶς παρουσιάζουν οἱ ἰδιοκτῆται. Λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν κατάστασιν καὶ τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπογεγραμμένον ὑπὸ περισσοτέρων τῶν 200. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ ὁποία ἐξετέθη ὑπὸ ὅλων τῶν πληρεξουσίων, ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ τὸ Ἐνοικιοστάσιον ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό· ν’ ἀφαιρέσητε τὴν διάταξιν διότι δὲν ἐκπληροῖ οὐδένα σκοπόν. Εἶναι ὑπερβολικὰ τὰ ἐνοίκια. Δύνανται νὰ τὰ τριπλασιάσουν, διότι δὲν εὑρίσκουν ποῦ νὰ πᾶνε καὶ θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ ληστευθοῦν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§44Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἔχω αὐτὸ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦ Συλλόγου τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ 25 ὀργανώσεις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Γονατᾶς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§46Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ σήμερον μᾶς ἐδηλώσατε ὅτι εἶναι τρεῖς ἢ τέσσαρες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θορυβοῦν. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Ἡμεῖς ὅλοι καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς σᾶς τὸ διαβεβαιοῦμεν. Πλεῖστα δὲ παραδείγματα ὑπάρχουν πρὸς ἀπόδειξιν τούτου. Ἔχουν ὑποβληθῆ ἀπὸ ἡμερῶν προσκλήσεις. Ἐφέτος ὅμως ἐπειδὴ ἐπωλήθησαν οἰκόπεδα ἀλλ’ εἰς τιμὰς πολὺ ἀκριβωτέρας ἀπὸ ὅ,τι ἐπωλήθησαν τὰ ἄλλα οἰκόπεδα, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι οἰκοδομοῦν σήμερον τὰ περισσότερα αὐτῶν στοιχίζουν πολὺ ἀκριβώτερα καὶ ἔρχονται καὶ ζητοῦν νὰ πάρουν τὸ ἴδιον ἐνοίκιον. Ἐπίσης δὲ οἱ ἄλλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ εὕρουν μαγαζί. Λοιπόν, ὅπως εἶπε ὁ κ. Μπιράκης, ζητοῦν πενταπλάσια καὶ ἑξαπλάσια ἐνοίκια· ὅπως σᾶς ἀνέφερα ἀντὶ 7½ ζητοῦν 40.000.

§47Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπό τινος χρόνου ὑπεβλήθησαν πολλαὶ ἀναφοραὶ ἀντιμαχόμεναι πρὸς ἀλλήλας, καθόσον κατὰ τὴν πρώτην ἄποψιν οἱ ἰδιοκτῆται εὑρίσκονται ἐν δικαίῳ καὶ κατὰ τὴν ἄλλην ἄποψιν οἱ ἐνοικιασταὶ καταπιέζονται. Τώρα πρόκειται εἰδικῶς περὶ τῆς καείσης ζώνης τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι δέον νὰ εὐνοηθῇ ἡ ἀνοικοδόμησις, καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἔδωσεν ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ἀνοικοδομήσουν ὅτι θὰ ἔχωσιν ἐλευθερίαν περὶ τὴν διάθεσιν τῆς περιουσίας των καὶ οὕτω κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ ἀνοικοδόμησις, ἡ ὁποία βαίνει, κατὰ τὰς πληροφορίας μας, ἁλματωδῶς. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Διατάγματος περὶ Ἐνοικιοστασίου, ἀνεπτύχθησαν ἐντόνως αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι βεβαίως καὶ ἀβάσιμοι, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ πρέπῃ νὰ μὴ τίθενται ὄχι μόνον διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ διὰ κανὲν μέρος τῆς Ἑλλάδος, περιορισμοὶ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἰδιοκτησίας, ἐφόσον πρόκειται νὰ εὐνοηθῇ ἡ ἀνοικοδόμησις. Τοῦτο δέ, διότι τὸ πρόβλημα τῆς στέγης θὰ λυθῇ μόνον, ἂν παρουσιασθῇ πληθὺς ἢ ἐπάρκεια οἰκοδομῶν. Ἄν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς διὰ πάντα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, κατὰ μείζονα λόγον εἶναι ἀληθὲς διὰ τὴν καεῖσαν ζώνην τῆς Θεσσαλονίκης. Εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ προκειμένου γίνεται θόρυβος ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς, ἀλλ’ ὁ θόρυβος οὗτος εἶναι πρόωρος.

§48Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πῶς εἶναι πρόωρος; Γίνονται ἐξώσεις.

§49Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι οἱ θορυβοῦντες εἶναι 2–3, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλα καταστήματα. Τὴν πληροφορίαν δὲ αὐτὴν τὴν ἔχω ἀπὸ πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω.

§50ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν πιστεύετε εἰς ἡμᾶς;

§51Χ. ΠΙΨΟΣ. Νὰ ἀκούσωμεν τὸ πρόσωπον τῆς περιωπῆς τῆς περισσοτέρας ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους.

§52Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θορυβοποιοῦν ἄλλως τε καὶ προώρως, διότι αἱ περὶ ὧν πρόκειται μισθώσεις οὐδὲ κἂν ἔληξαν, ὥστε νὰ ἀπειλῶνται δι’ ἐξώσεις. Ἐπὶ πλέον καὶ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέστειλαν τηλεγραφήματα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διαμαρτυρόμενοι, διότι δῆθεν καταπιέζονται οἱ ἐνοικιασταί, ὑπερβάλλουσι κατὰ πολὺ τὰ πράγματα καὶ διαστρέφουσι τὴν ἀλήθειαν. Ἐν τοσούτῳ ἡ Κυβέρνησις—ἁρμόδιος δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις παρακολουθεῖ τὰ τῆς ἀνεγέρσεως—ἔχουσα καὶ πληροφορίας καὶ ἀπὸ τὰς δικαστικὰς Ἀρχάς, ἐπιφυλάσσεται νὰ ἴδῃ καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐνδιαφερομένων.

§53Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ μεταβῆτε σεῖς.

§54Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐλάβομεν τηλεγράφημα ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης, παρ’ οὗ ἐζητήθησαν καὶ πληροφορίαι κατόπιν δικαστικῆς ἀνακρίσεως καὶ ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων. Οὗτος δὲ μοὶ ἀνέφερεν ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουν σοβαρότητα. Ὑπάρχει ἀριθμός τις ἐνοικιαστῶν, οἵτινες φοβοῦνται καταπιέσεις. Μ’ ὅλα ταῦτα διὰ νὰ σᾶς καθησυχάσω, σᾶς πληροφορῶ ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ ὅτι προβάλλονται ἀξιώσεις ὑπερβολικαὶ ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, ὑπερβαίνουσαι τὸ θεμιτὸν ὅριον τοῦ Ἐνοικιοστασίου, θὰ λάβῃ ἀνάλογα μέτρα πρὸς περιορισμόν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ πεισθῶμεν περὶ τούτου, χωρὶς νὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παρασυρθῶμεν ἀπὸ τὸν θόρυβον.

§55Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Σᾶς βεβαιοῦμεν ἡμεῖς μὲ ἀριθμούς. Ὅταν ἐπλήρωνεν εἰς ἑπτάμισυ χιλιάδας καὶ τῷ ζητοῦν τεσσαράκοντα, τί ἄλλο θέλετε;

§56Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπον ὅτι δι’ αὐτὸ θὰ λάβωμεν μέτρα. Εἶπον ὅτι, ἂν ἀντιληφθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ζητοῦνται ἐνοίκια ὑπερβολικὰ φθάνοντα τὸ ἀθέμιτον καὶ προσβάλλοντα τὰ χρηστὰ ἤθη, τότε θὰ λάβωμεν ἀνάλογα μέτρα.

§57Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μετὰ λύπης παρατηροῦμεν ὅτι ἀμφισβητεῖτε αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγομεν ἡμεῖς.

§58Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Εἶναι πλάνη νὰ νομίζητε ὅτι μὲ τὴν εὐκολίαν τὴν ὁποίαν παρέχετε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ ληστεύσωσι τοὺς ἐνοικιαστὰς θὰ ἀνοικοδομηθῇ ἡ Θεσσαλονίκη. Ἡ Θεσσαλονίκη ἀνοικοδομεῖται διότι εἶναι τόπος ὁ ὁποῖος θὰ ἀνοικοδομηθῇ. Ἔχετε ἀμφιβολίαν ὅτι τὸ κέντρον τῆς Θεσσαλονίκης θὰ μείνῃ ἀνοικοδόμητον τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν οἰκοδομοῦνται καὶ τὰ κατσάβραχα πέριξ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης; Νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ κεντρίσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν δέκα ἓξ χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὸ κάθε τετραγωνικὸν μέτρον διὰ νὰ οἰκοδομήσουν; Αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ νὰ μείνουν ἐλεύθεροι νὰ ληστεύσουν τοὺς ἄλλους. Μὲ κάμνει δὲ ἐντύπωσιν ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καταγγέλλουν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι μιᾶς πόλεως, δὲν γίνονται πιστευτὰ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Νὰ ἐπανέλθητε δι’ ἐπερωτήσεως.

§60Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐμποδίσητε, ὅταν καταγγέλλουν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι Μακεδονίας ὅτι ἡ Κυβέρνησις δυσπιστεῖ εἰς τὰ λεγόμενα παρ’ αὐτῶν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κάμητε ἐπερώτησιν. Ὑπάρχει ἐδῶ εἷς Κανονισμός, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι σεβαστός.

§62Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Ἂν ὑπῆρξε πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος εἶπεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅτι ἐπιέσθη καὶ ὑπέγραφε παρὰ τὴν θέλησίν του, αὐτὸς δὲν εἶναι ἄξιος νὰ λέγηται πληρεξούσιος καὶ νὰ γίνεται πιστευτὸς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν ἄλλων. (Χειροκροτήματα).

§63Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ ὅτι ζητοῦνται ὑπερβολικὰ ἐνοίκια, θὰ λάβῃ τὰ ἀνάλογα μέτρα, ὅπως ἔχει λάβει εἰς τὸ Ἐνοικιοστάσιον τοιαῦτα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ περιορισθῶσιν αἱ ἀθέμιτοι ἀξιώσεις. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Σάϊας ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος Θεσσαλονίκης.

§65Ι. ΣΑΪΑΣ. Ἡ συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ χωριστὸν ἐκλογικὸν Σύλλογον διὰ τοὺς Ἰσραηλίτας Θεσσαλονίκης. Ἡ Ἰσραηλιτικὴ κοινότης Θεσσαλονίκης ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ χωριστὸς ἐκλογικὸς Σύλλογος πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ, διότι ἀντίκεται καὶ πρὸς τὸ γράμμα καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ συνταγματικοῦ Ἑλληνικοῦ χάρτου. Ὅλοι οἱ πολῖται εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου. Διατί λοιπὸν αὐτὴ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ; Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, καθὼς καὶ τὴν συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ὅπως καὶ ὅλους τοὺς συναδέλφους νὰ μὴ ἐπιμείνωσι νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ χωριστὸς ἐκλογικὸς Σύλλογος.

§66Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θὰ σᾶς δώσωμεν περισσότερα ἐκλογικὰ δικαιώματα.

§67Ι. ΣΑΪΑΣ. Διὰ ποῖον λόγον; Δὲν θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη διαφορὰ μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Συνιστῶ λοιπὸν τὴν ἀναφορὰν τῆς κοινότητος.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούνδουρος ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐφέδρων Σητείας Κρήτης.

§69Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνιστῶ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπιράκης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνδέσμου σιδηροδρομικῶν Μακεδονίας.

§71Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν ἀναφοράν. Πρόκειται περὶ τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ἀπεργίαν δὲν ἐπαναδιωρίσθησαν. Σημειώσατε, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑποστηρίξω κομμουνιστάς, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ κομμουνισταὶ κατώρθωσαν νὰ ἐπαναδιορισθοῦν, διότι ἔσπευσαν, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διέσπασαν πραγματικῶς τὴν ἀπεργίαν ἔμειναν ἔξω. Παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονά των καὶ νὰ ἐπαναδιορισθοῦν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κρεμεζῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς Ὁμοσπονδιακῆς Ἑνώσεως τροχαίας κινήσεως Ἑλλάδος.

§73Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Συνιστῶ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς κοινοτικοῦ συμβουλίου Ζαχάρως.

§75Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Ἀναγνωστόπουλος καὶ Θ. Παπαϊάννου ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Λυκοχωρίου, Εὐπαλίου καὶ Παλαιοξαρίου.

§77Α. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀπουσιάζει. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον εἶναι νὰ στείλῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, διότι ἡ ὑπόθεσις ἐπείγει.

§78Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐγγραφῇ ἐκ νέου διὰ νὰ εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργός.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Χ. Ἀλαμανῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑποδιδασκάλων Τρικκάλων.

§80Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Οἱ προσωρινοὶ ὑποδιδάσκαλοι τῶν ἐπαρχιῶν Τρικκάλων καὶ Καρδίτσης δι’ ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν των παρεκάλεσαν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐπαιδεύσεως νὰ λάβῃ μέτρον καὶ ὑπὲρ αὐτῶν περὶ βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως καὶ μονιμοποιήσεώς των, μέτρον τὸ ὁποῖον ἐλήφθη διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους Μακεδονίας. Πληρώνονται, κ. Πρόεδρε, μηνιαίως 170 δραχμάς, λαμβάνουσι δηλαδὴ ἕνα μισθόν, τὸν ὁποῖον δὲν λαμβάνουν οὔτε οἱ κλητῆρες. Οἱ κλητῆρες, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν προσφέρουν σήμερον παρὰ μίαν ἐργασίαν ἐργατικήν, πληρώνονται 1000 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ὅπως εἶναι ὁ μισθὸς τῶν ὑποδιδασκάλων, ἡ ζωὴ δι’ αὐτοὺς εἶναι ἓν μαρτύριον, ἐνῷ εἰς αὐτοὺς ἐμπιστευόμεθα τὰ παιδιά μας νὰ τὰ ἀναπτύξουν. Δὲν ἔχομεν δυστυχῶς καλυτέρους διδασκάλους, ἀλλ’ ἐφόσον ἔχομεν τοὺς ὑποδιδασκάλους, πρέπει νὰ τοὺς τροφοδοτῶμεν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ θελήσῃ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν αὐτῶν καὶ νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα τῆς ζωῆς, τὰ ὁποῖα παρέσχεν εἰς τοὺς ὑποδιδασκάλους Μακεδονίας. Ἢ δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἔχωμεν ἢ ἐφόσον τοὺς ἔχομεν πρέπει νὰ ἠμποροῦν νὰ ζήσουν διὰ νὰ μὴ βασανίζωνται κατὰ τὸν χείριστον τρόπον.

§81Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Οἱ ὑποδιδάσκαλοι πληρώνονται ἀναλόγως τῆς γενομένης διαβαθμίσεως αὐτῶν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λεονάρδος ὅπως ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου.

§83Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὰς διακοπὰς μεταβὰς εἰς Μεσολόγγιον εὑρέθην πρὸ μιᾶς ὁμοθύμου ἐπιθυμίας τῶν κατοίκων. Ἡ ἐπιθυμία αὕτη τῶν κατοίκων δὲν εἶναι ἁπλῶς μία ἰδιοτροπία αὐτῶν διὰ νὰ ἀποκτήσουν ἓν ἔργον ἐξωραϊσμοῦ ἢ διὰ νὰ διευκολύνωσι μόνον ὁπωσδήποτε τὴν συγκοινωνίαν. Ἡ ἐκδηλωθεῖσα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων ἐπιθυμία, ἡ κατὰ πρωτοφανῆ μάλιστα τρόπον ἐκδηλωθεῖσα, ἔχει τὰ αἴτια βαθύτερα. Ἂν κανεὶς ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Μεσολογγίου, θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ Μεσολόγγιον ἤκμασε καὶ ἐμπορικῶς καὶ εἰς τὴν ναυτιλίαν. Ὑπῆρξε μάλιστα ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πλοῖα τὰ ἐμπορικὰ τοῦ Μεσολογγίου βοηθούμενα ὑπὸ τῶν πυρπολικῶν, διηγωνίσθησαν πρὸς τὸν ἐμπορικὸν στόλον τῆς Εὐρώπης, διότι τὰ πλοῖα αὐτὰ παρελάμβανον καὶ μετέφερον τὰ ἐμπορεύματα ἀπὸ Κερκύρας πρὸς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις τὸ Μεσολόγγιον ὑπέστη καταστροφάς, ὁ ἐμπορικός του στόλος κατεστράφη. Μετέπειτα ἀνέκυψε καὶ πάλιν. Ἀπὸ δὲ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 21 μετὰ τὴν ἔξοδον ὅσοι ἐναπέμειναν ἤρχισαν πάλιν νὰ ἐργάζωνται εἰς τὸ Μεσολόγγιον. Τὸ Μεσολόγγιον, ὡς γνωρίζετε πάντες, εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε κάλλιστα δύναται ν’ ἀποβῇ ἓν μέγα ἐμπορικὸν κέντρον. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, νομίζων ὅτι θὰ ὑπεβοήθει τὴν ἐν γένει ἐμπορικὴν κίνησιν τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ Μεσολογγίου, προέβη εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς διακλαδόσεως ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Κρυονέριον κατόπιν ἐκθέσεως ἑνὸς τότε μηχανικοῦ Γάλλου, ὁ ὁποῖος παρέστησεν ὅτι ὁ ὅρμος ἐκεῖνος τοῦ Κρυονερίου εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν προσέγγισιν ἀτμοπλοίων. Ἠπατήθη ὅμως καὶ διέγνωσεν αὐτὸς ὁ ἀείμνηστος πολιτικός, ὅτε τὸ πρῶτον ἠθέλησε νὰ κάμῃ τὸ ταξείδιόν του εἰς τὴν πατρίδα του, διότι, ὡς γνωρίζετε, πάντες ὅσοι διήλθατε ἐκεῖθεν, τὸ Κρυονέριον εἶναι τὸ μόνον σημεῖον τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ἄνεμοι προσβάλλουν εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπουν τὴν προσέγγισιν ἀτμοπλοίων. Συνέβη λοιπὸν τὸ ἄτοπον ὥστε ἀφ’ ἑνὸς ἡ συγκοινωνία νὰ γίνεται δι’ ἑνὸς ἀτμοπλοίου μικρᾶς χωρητικότητος, τῆς γνωστῆς «Καλυδῶνος», ἡ ὁποία κάμνει δύο προσεγγίσεις εἰς τὸ Κρυονέρι ἐφόσον ὁ καιρὸς ἐπιτρέπει, ἐπειδὴ δὲ τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ ἐμπορίου διεξάγεται διὰ τοῦ ὅρμου ἐκείνου, οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ὑπέστησαν τὰ ἑξῆς κακά: Κατ’ ἀρχὰς εἶναι ὑποχρεωμένοι—καὶ εἶναι καὶ ἤδη ὑποχρεωμένοι—τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης νὰ τὰ ἀγοράζουν ἀπὸ τὴν ἀγορὰν Πατρῶν καὶ νὰ ὑπόκεινται ἑκάστοτε εἰς τὴν αἰσχροκέρδειαν τοῦ ἐκεῖ ἐμπορίου. Ἔπειτα οἱ ἔμποροι, προκειμένου νὰ εἰσαγάγουν ἐμπόρευμά τι, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς διπλάσια καὶ τριπλάσια ἔξοδα, εἴτε πρόκειται περὶ εἰδῶν ἐρχομένων ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ εἴτε περὶ εἰδῶν εἰσαγομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐξ ἀντιθέτου τὸ Μεσολόγγιον ἀπεξενώθη πάσης κινήσεως. Ἡ μείωσις ἡ καθημερινὴ τῶν κατοίκων καὶ ἐν γένει ἡ νέκρωσις τῆς ἐν γένει ἐμπορικῆς κινήσεως τῆς πόλεως ταύτης ἔπεισαν τοὺς κατοίκους νὰ ἐξεγερθῶσιν ὁμαδικῶς καὶ νὰ ζητήσουν τὴν κατασκευὴν λιμένος. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὴν πόλιν τοῦ Μεσολογγίου ἔφθασε καὶ μέχρις ἐδῶ, ἐπεσκέφθη ὅλους τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, τὴν ὁμαδικὴν δὲ ταύτην ἐπιθυμίαν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀντιληφθῇ ἰδίοις ὄμμασιν. Ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἔχει νὰ ἐπιβαρύνῃ ὅλως διόλου τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Τὸ Μεσολόγγιον ἔχει δύο ταμεῖα, τὸ ἓν τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, τὸ δ’ ἕτερον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει τὴν γένεσίν του εἰς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922, ὅτε οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἐπαναστάσεως, τιμῶντες τὸ Μεσολόγγιον, παρεχώρησαν ἓν ποσοστὸν ἀνερχόμενον εἰς 900,000 δραχμὰς περίπου κατ’ ἔτος· προστιθεμένου δὲ καὶ τῶν 400,000 ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἔχομεν ἓν ποσὸν 1,300,000. Ὑπάρχει μελέτη γενομένη ἀπὸ τὸν μηχανικὸν Γιώτην, ἡ ὁποία ἀναβιβάζει συνολικῶς τὸ δάνειον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 12 ἑκατομμυρίων. Ἂν τὸ Κράτος θελήσῃ νὰ βοηθήσῃ ἡμᾶς δίδοντας τὸ χρῆμα, νὰ βοηθήσῃ κατὰ τοῦτο, ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ μὴ ἔχῃ ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις, διότι ἐκ τῆς πρώτης προσεγγίσεως τὴν ὁποίαν εἴχομεν μετ’ αὐτῆς εἴδομεν, ὅτι αἱ βλέψεις τῆς Τραπέζης δὲν εἶναι καὶ τόσον πολὺ φιλάνθρωποι διὰ τὸ Μεσολόγγιον, ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τῶν ὑπαρχόντων ποσῶν εἶναι δυνατὸν καὶ μὲ τὴν καλὴν πίστιν τῆς Τραπέζης νὰ συνάψωμεν τὸ ἀναγκαῖον δάνειον τῶν 15 ἑκατομ. δραχμῶν, ἔχομεν δὲ κεφάλαιον ἤδη 3,500,000 δραχμῶν ἐκ τῶν διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως χορηγηθέντων ποσοστῶν. Ὁ λιμὴν τοῦ Μεσολογγίου κατὰ τοὺς δυσμενεστέρους ὑπολογισμούς, ἐὰν ἤθελε ψηφισθῆ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἠδύνατο νὰ περατωθῇ ἐντὸς δύο ἐτῶν, ὁπότε ἤθελον διπλασιασθῆ τὰ ἔσοδα, ἐπίσης δὲ καὶ τὰ ἐξυγιαντικὰ ἔργα νὰ ἐξυπηρετηθῶσι καὶ ἡ πόλις νὰ ἐξυπηρετηθῇ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι διὰ τοῦ λιμένος αὐτοῦ χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπερβολικὰ ἔξοδα θὰ ἐξυπηρετηθῇ ἀπολύτως ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας ὁλόκληρος καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ νομοῦ ὁλοκλήρου, δεδομένου ὅτι ἐὰν δὲν προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου ὑποχρεωτικῶς, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, τὸ ἐμπόριον θὰ διεξάγεται μόνον διὰ Κρυονερίου. Σήμερον ὑπάρχουν τὰ χρήματα, ἡ θέλησις τῶν κατοίκων ὑπάρχει καὶ ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεως τοῦ ἐμπορίου τοῦ Μεσολογγίου. Τὸ Μεσολόγγιον εἶναι εἰς θέσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ καὶ τῆς πόλεως, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἐνώπιον ὑμῶν πρότασιν νόμου καὶ νὰ παρακαλέσω, ὅπως κατὰ τὴν μέλλουσαν νὰ ἐνεργηθῇ συζήτησιν ἐπὶ ταύτης οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκφέρωσι τὴν κρίσιν των καὶ παράσχουν τὰς συμβουλάς των διὰ τὴν καλυτέραν βελτίωσιν τοῦ παρόντος νόμου. Ἐπίσης δὲ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν αὐτονόμησιν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι θὰ θελήσῃ κατ’ ἀρχὴν νὰ δώσῃ μίαν ἐνθάρρυνσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ἡ ὁποία μόνη της ἀφ’ ἑαυτῆς προβαίνει, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντά της.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§85Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἔλαβον ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης τηλεγράφημα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρεται τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Ὁ ποταμὸς Πάμισσος πλημμυρίσας.... κλπ.». Δὲν πρόκειται βέβαια νὰ ἀσκήσῃ κανεὶς ἔλεγχόν τινα, διότι προῆλθεν ἐξ ἑνὸς γεγονότος, ἀλλὰ καὶ τῆς συνήθους καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παρουσιάζουν αἱ κοῖται τῶν ποταμῶν. Ἡ κατάστασις ὅμως ἡ δημιουργηθεῖσα ἕνεκα τῆς πλημμύρας αὐτῆς καὶ ἕνεκα τῶν πολλῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα κατέστρεψαν τὴν γέφυραν, ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ γνῶσιν καὶ νὰ λάβῃ μέτρα τινὰ ἐνδεικνυόμενα.

§86Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατόπιν τῆς συστάσεως τῶν πληρεξουσίων Καρδίτσης κ. κ. Ἀλεξανδρῆ καὶ Ἀλαμανῆ καὶ κατόπιν τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς τοῦ νομάρχου Τρικκάλων, διετάξαμεν τὸν νομάρχην ὅπως μᾶς ἀναφέρῃ, ἂν αἱ καταστροφαὶ εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀποστολῆς ἀμέσου μιᾶς πιστώσεως διὰ τὴν περίθαλψιν θυμάτων. Ἀναμένομεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ νομάρχου διὰ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῆς περιθάλψεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ἐπροξένησεν ἡ πλημμύρα, δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ γίνῃ ἐξέτασις καὶ ἐκτίμησις λεπτομερής, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τίνα τρόπον θὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς ζημιωθέντας διὰ νὰ μὴ καταστραφῶσι.

§87Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κατόπιν τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν θὰ παρακαλέσωμεν καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ νὰ ἀνακουφίσῃ τὰ θύματα αὐτά, διότι ὄντως θύματα εἶναι ἀφοῦ κατέρρευσαν καὶ σπίτια πολλά, κατεστράφησαν δὲ ὁλόκληροι ἐκτάσεις καλλιεργημέναι καὶ ἐσπαρμέναι εἰς τὴν περιφέρειαν πολλῶν χωρίων. Εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ θελήσῃ νὰ σπεύσῃ τὸ ταχύτερον νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς ἀμέσως καὶ νὰ μὴ ἀναμείνῃ μέχρις ὅτου ἔλθουν αἱ πληροφορίαι ἐκεῖθεν. Τὰ τηλεγραφήματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, βεβαιοῦν ὅτι εἶναι ἄμεσος ἡ ἀνάγκη αὐτή, διότι ἡ καταστροφὴ ἐπῆλθεν ἤδη.

§88Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν, νὰ γίνῃ ἓν πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ νὰ παράσχωμεν βοηθήματα εἰς τοὺς καταστραφέντας. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ὁ νομάρχης μᾶς ἀναφέρει ὅτι κατεστράφησαν μόνον τὰ σπαρτά, δὲν κατεστράφησαν ὅμως καὶ σπίτια. Περίθαλψις ἄμεσος παρέχεται εἰς πλημμυροπαθεῖς, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἄστεγοι, χωρὶς ψωμί. Ἐκεῖνοι εἶναι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην βοηθείας. Πλημμυροπαθεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ψωμὶ νὰ φᾶνε ἐπί τινας ἡμέρας, ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ βοηθηθοῦν ἀμέσως, ὅτε εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετασθῇ λεπτομερέστερον ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφὴ καὶ νὰ ἀποφανθῇ ποία ὑποστήριξις θὰ δοθῇ εἰς τοὺς πλημμυροπαθεῖς. Μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν μᾶς ἐζήτησαν βοηθήματα καὶ μολονότι δὲν μᾶς ἐζήτησαν, χθὲς ἐτηλεγραφήσαμεν εἰς τὸν νομάρχην καὶ τῷ εἴπομεν νὰ ἐξετάσῃ, ἂν οἱ πλημμυροπαθεῖς ἔχουν ἀνάγκην ἀμέσου βοηθείας. Μόλις ἔλθῃ ἡ ἀπάντησις θὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα.

§89Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπὶ ἄλλου σημείου θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ποταμὸς αὐτὸς κατέστρεψε καὶ τὴν γέφυραν Καραϊσκάκη, διὰ τῆς ὁποίας συγκοινωνοῦν ὁλόκληρα χωρία. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀποστείλῃ ὑδραυλικὸν καὶ τὸν νομομηχανικὸν Τριπόλεως διὰ νὰ μελετήσουν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν ἐκεῖ ὅπως ἐπισκευασθῇ ἡ γέφυρα.

§90Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν μίαν διασάφησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, κατόπιν δημοσιευμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθεσαν εἰς ἀνησυχίαν τὸν κόσμον....

§91Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ (Ἀντιπρόεδρος). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ Προεδρεῖον. Καθιερώθη εἷς ἐκ τῶν πληρεξουσίων νὰ ἀναγγέλλῃ τὸ γεγονός. Τοῦτο ἔγινε. Πέρα τούτου δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω συζήτησιν, διότι εἶναι ἀντικανονικόν. Σᾶς παρακαλῶ· ἡ Συνέλευσις εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν....

§92Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ διοικῆσθε ἀπὸ τὰ βλέμματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μοὶ ἔχετε δώσει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, καὶ ἓν βλέμμα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἠνάγκασε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε τὸν λόγον. Δὲν δύναται κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐργασία τῆς Συνελεύσεως. Γνωρίζετε ἰδιαιτέρως μὲ πόσην σᾶς περιβάλω ὑπόληψιν, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§93Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος ἐπέτρεψε νὰ γενικευθῇ τὸ ζήτημα τῶν καταστροφῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις αὐτὴ χωρὶς νὰ προβληθοῦν καὶ ἄλλαι διαμαρτυρίαι. (Ἐνταῦθα κατέρχεται ἀπὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν ὁ κ. Κ. Ἀλαβάνος, ἀνέρχεται δὲ ἐπ’ αὐτῆς ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Φ. Μανουηλίδης).

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρῶτον πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀλαβάνος κατῆλθε τῆς ἕδρας. Νομίζω ὅτι μετὰ τὸ πέρας, εἰς ὃ κατέληξε τὸν λόγον ὁ ἴδιος κ. πληρεξούσιος, λέγων ὅτι αὐτὸς οὗτος ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, δὲν γεννᾶται ζήτημα, ὥστε νὰ διαδηλώσῃ καὶ ἡ Συνέλευσις ὁλόκληρος τὴν ἐμπιστοσύνην της.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἔκφρασις δυσπιστίας εἰς τὸν προεδρεύοντα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ἀλαβάνον νὰ θεωρήσῃ τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν.

§96Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόθεσις οὐδεμία ὑπῆρξεν. Ἐδήλωσα καὶ δηλῶ ὅτι περιβάλω τὸν κ. ἀντιπρόεδρον μὲ πλήρη ἐμπιστοσύνην.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον ἀντιπρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι δὲν εἶναι ἀντικανονικὴ ἡ συνεννόησις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν Κανονισμόν.

§98Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀναγράφεται εἰς τὸν Κανονισμὸν συνεννόησις τοῦ Προέδρου διὰ νευμάτων.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συνεννόησις ἐπιτρέπεται καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπαγορευθῇ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κανονίζει τὴν πορείαν τῆς Συνελεύσεως.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως δὲν ἀποκλείεται. Πολλάκις μάλιστα ἐπιβάλλεται ἡ συνεννόησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ μὲ τὸ Προεδρεῖον. Καὶ πότε ἐπιβάλλεται; Ὅταν πρόκειται τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων. Προκειμένου ὅμως περὶ ἄλλων ἐντελῶς ζητημάτων, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ συνεννόησις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Προέδρου. Διότι, ἂν θέλωμεν πράγματι νὰ ἐξυψώσωμεν τὸ Προεδρεῖον, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ὅπως καὶ πρὸ ἡμερῶν ἔλεγον, νὰ δεχθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ὁ Πρόεδρος τοῦ Σώματος, νὰ εἶναι Πρόεδρος τοῦ κυβερνητικοῦ συγκροτήματος. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἀνεξαρτήτως, ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως πρέπει νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ λαμβάνῃ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὑποχείριος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προκειμένου περὶ κανονισμοῦ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως—καὶ ἐπὶ τούτου ἠγέρθη τὸ ζήτημα—εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὑπάρξῃ συνεννόησις Προέδρου καὶ πλειονοψηφίας. Τοῦτο καὶ σύνηθες εἶναι καὶ οὔτε ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμόν.

§102Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ ἄλλοτε διεκήρυξα τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἔχω ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου καὶ ἄλλοτε διεκήρυξα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι δύναται ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἢ ὁ προεδρεύων νὰ ἀνήκῃ καὶ συμπαθῇ πρὸς ἓν κόμμα. Τοῦτο τὸ διεκήρυξα καὶ τὸ ἐφήρμοσα. Προκαλῶ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα, προκαλῶ αὐτὸν τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν δὲν ἐτήρησα πιστῶς τὴν ἀρχὴν ταύτην.

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδηλώσαμεν ἐπανειλημμένως ὅτι εἴμεθα πλήρως ἱκανοποιημένοι μὲ τὴν διεύθυνσιν ὑμῶν, σᾶς ἐδηλώσαμεν δὲ ὅτι σᾶς περιβάλλομεν μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μας.

§104Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Διεκήρυξα μάλιστα καὶ μίαν ἄλλην ἀρχήν· ὅτι, ἂν ὑπάρχουν εὐκολίαι, τὰς ὁποίας παρέχει ὁ Κανονισμός, τὰς εὐκολίας αὐτὰς κατὰ τὴν γνώμην μου πρέπει νὰ τὰς παρέχῃ ὁ Πρόεδρος πρὸς τὴν μειονοψηφίαν, διότι αὕτη πιέζεται ἀπὸ τὸν φυσιολογικὸν ἀριθμὸν τῆς πλειονοψηφίας καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κάποιο ἀντίρροπον καὶ πρέπει νὰ παρέχωνται αἱ εὐκολίαι αὗται περισσότερον εὐχαρίστως πρὸς τὴν μειονοψηφίαν. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη ἡ αἰτίασις ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ὑποκύπτει εἰς τὰ νεύματα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, καὶ συμφωνῶ πλήρως πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, βεβαίως ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ εὑρίσκηται εἰς ἐπαφὴν ἄμεσον καὶ διαρκῆ μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κατὰ τεκμήριον ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἑπομένως ὁ διευθύνων τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως μὲ ποῖον θέλετε νὰ συνεννοηθῇ; Αὐτὸ τοῦτο ἔπραξα καὶ ὅταν δὲν παρεκάθητο ἐκεῖ ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ἀλλ’ ὁ κ. Καφαντάρης καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου, πάντοτε τὰ νεύματά μου ἦσαν ἐν συνεννοήσει μὲ τὰ νεύματά των, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἐκπροσωπῶν τὴν πλειονοψηφίαν, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Λοιπὸν εἶναι ἄδικος ἡ αἰτίασις ἡ ἀποδοθεῖσα εἰς τὸ Προεδρεῖον. Κατόπιν ὅμως τῆς ὁμοθύμως ἐκδηλωθείσης ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὸ Προεδρεῖον, θεωρῶ τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν καὶ ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου. (Χειροκροτήματα).

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ προσθέσω τι, διότι ὅλοι ἐμείναμεν σύμφωνοι. Ὑπάρχουσί τινες οἱ φρονοῦντες ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνεννόησις μεταξὺ Προεδρείου καὶ Κυβερνήσεως διὰ νευμάτων, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχω νὰ παρατηρήσω μόνον ὅτι ἡ συνεννόησις ἀπέβλεπε νὰ προταχθῇ μία ἐπερώτησις.

§106Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, κ. Πρόεδρε, νὰ εἴπωμεν μερικὰς λέξεις σχετικὰς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Παρετηρήθη πολλάκις ἡ ἀνάμιξις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἔργα τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Βεβαίως ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ ἐπαφὴ μεταξὺ τοῦ κατὰ τεκμήριον ἐκπροσώπου τῆς πλειονοψηφίας Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἡ ἐπαφὴ πάντως δέον νὰ ἀφορᾷ τὸν Κανονισμὸν καὶ τὴν σειρὰν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὄχι ὅμως ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἀποκλειστικὸν δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσις τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Σήμερον ἐγεννήθη ζήτημα ἐφαρμογῆς Κανονισμοῦ, διότι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐζήτησαν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρενέβη. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ μὴ ἀφεθῇ νὰ ἀντιπαρέλθῃ ὅπως ἀφίνονται τόσα ζητήματα μεγάλης σοβαρότητος νὰ ἀντιπαρέρχωνται. Δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος τρόπος αὐτὸς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως καὶ ρυθμίσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι αὐθαίρετος προμιγνύεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ζητήματα ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι αὐθαίρετος προδίδων τὸν αὐταρχισμὸν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ἂν ὁ αὐταρχισμὸς οὗτος εἶναι ἐπιβλαβὴς διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διότι καταπνίγει πᾶσαν ὑπουργικὴν πρωτοβουλίαν, εἶναι λίαν ἐπιζήμιος διὰ τὴν Συνέλευσιν, καταφέρων καίριον κτύπημα κατὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Σεχιώτη, διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ ὑποβάλλατε ἐπερώτησιν. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§108Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ δίκαιον παράπονον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκφράζεται οὔτε καθ’ ὑμῶν, κ. Πρόεδρε, οὔτε κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι πρὶν ἀντιληφθῶσι περὶ τίνος ζητήματος ἐπρόκειτο νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, ἤρχισαν τὰ νεύματα. Ἂν εἴχετε μικρὰν ὑπομονήν, θὰ ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι δὲν ἐπρόκειτο οὔτε περὶ ἐρωτήσεως οὔτε περὶ ἐπερωτήσεως καὶ ἑπομένως δὲν εἶχε καμμίαν σχέσιν ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τὰ ὅσα ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἐλέχθησαν. Ἐπρόκειτο νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ διάψευσιν γεγονότων ἀνακριβῶν, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ προὐξένησαν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων προσώπων μίαν κακὴν ἐντύπωσιν καὶ ἀνησύχησαν τὴν Κοινωνίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ βεβαιώσῃ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ κ. κ. Πάγκαλος, Χατζηκυριάκος καὶ ἐγὼ ἐκάμαμεν προτάσεις περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Κατοχυρωτικοῦ Διατάγματος καὶ περὶ ἄλλων διαδόσεων, αἵτινες ἀνησύχησαν τὴν Κοινὴν Γνώμην. Εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συναντηθῶ μετὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ ὑπηρεσιακῶν καθαρῶς ζητημάτων. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω.

§109Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς ὅτι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παγκάλου καὶ τοῦ κ. Χατζηκυριάκου ἔχω πρὸ πολλοῦ χρόνου νὰ συναντηθῶ. Τὸν κ. Κούνδουρον συνήντησα χθὲς καὶ συνεζητήσαμεν ἐπὶ ζητημάτων ἐντελῶς ξένων πρὸς τὰ γραφέντα. Περὶ ζητημάτων διοικήσεως κλπ. Δὲν μοὶ ἐγένετο οὐδεμία ὑπόδειξις ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ Κατοχυρωτικόν, οὔτε ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ ἐδόθησαν πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως ἀνησυχητικαί, αἱ ὁποῖαι καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ὑφίστανται σήμερον. Τὸ Κράτος εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρόν, ὥστε νὰ δύναται νὰ προασπίσῃ καὶ τὸ πολίτευμα καὶ τὴν ἡσυχίαν τῆς Χώρας.

§110Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων θὰ εἴδατε ὅτι δὲν ἦτο ἄσκοπος ἡ ἀπασχόλησις.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ὁ κ. Κ. Βουδούρης ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§113Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐξαγορᾶς σταφίδος», ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ σήμερον, ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας, αἴφνης ὅλως παραδόξως φέρεται τὸ νομοσχέδιον διαγεγραμμένον. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εὑρίσκω τοῦτο σύμφωνον μὲ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως.

§115Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω.

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ ἀγορεύσητε καὶ κατόπιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§117Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὄχι, βέβαια.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολλοὶ συνάδελφοι μὲ παρεκάλεσαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, ἐπειδὴ θὰ λείψουν. Ἐδέχθην αὐτὴν τὴν ἀναβολὴν καὶ τοὺς εἶπα ὅτι ἀνυπερθέτως θὰ τὸ συζητήσωμεν τὴν προσεχῆ Παρασκευήν.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὡρίσθη διὰ τὴν προσεχῆ Παρασκευὴν νὰ ἀρχίσῃ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως».

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐζητήσατε σεῖς καὶ σᾶς εἶπον ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Δὲν σᾶς εἶπον ποίαν ἡμέραν. Ἤδη εἶπον ἀντὶ τῆς Παρασκευῆς ὅτι θὰ συζητηθῇ τὸ «περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως» τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§121Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος σοβαρωτάτου καὶ γνωρίζει ἡ Συνέλευσις καὶ πρὸ παντὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποίας καταστροφὰς συνεπάγεται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ ἐξαγορᾶς σταφίδος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκω ἐπαρκεῖς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θελήσῃ νὰ προταχθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, βέβαιος ὢν ὅτι οὕτω θὰ προσφέρῃ μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις 40 πληρεξουσίων περὶ προτάξεως καὶ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τῶν Τ.Τ.Τ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· ἀποδέχεται νὰ προταχθῇ τοῦτο;

§123ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κ. Πρόεδρε, ἡ ἡμέρα ἡ σημερινὴ ἦτο προωρισμένη διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων» καὶ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ δὲν ἠθέλομεν εἰσέλθει ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, θὰ ἦτο δύσκολον νὰ συζητηθῇ ἀπόψε.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ συζητηθῇ.

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον. Ἔχει ληφθῇ ἐπανειλημμένης ἀπόφασις νὰ προταχθῇ.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Νὰ προταχθῇ. Σύμφωνοι ὅλοι.

§129ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἐκκρεμὴς περὶ προτάξεως ἄλλου νομοσχεδίου.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ καταναλώσῃ ὅλην τὴν συνεδρίασιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων». Ἑπομένως θὰ ὑπάρχῃ καιρὸς νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων».

§132Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δύο εἶναι τὰ κύρια σημεῖα, ἅτινα τίθενται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως· πρῶτον ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δεύτερον, τὸ δυνατὸν τῆς ἀνασυντάξεως, καὶ τοῦτο ἀφορᾷ τὰς κατ’ ἄρθρον λεπτομερείας αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ σκέψις τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἐβασίζετο ἐπὶ μιᾶς ἐξηκριβωμένης μελέτης καὶ γνώσεως τῶν πραγμάτων, ἐὰν δηλαδὴ ἐπήγαζεν ἐκ τῆς πεποιθήσεως ὅτι ἡ σύνθεσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴν ἐπιτρέπῃ τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας καὶ νὰ παρουσιάζῃ ἀλλοιωμένον τὸ φρόνημα καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὐδεμία βεβαίως θὰ ἦτο τότε δυνατὴ ἢ καὶ ἀνεκτὴ ἀντίρρησις. Ἀλλ’ οὐδεὶς ποτὲ ἐξ ἡμῶν διενοήθη κἂν νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι καὶ παρὰ τὰς ἐνδεχομένας ἀβλεψίας τῶν κατ’ ἔτος ἀναθεωρήσεων, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν δὲν ἐμφανίζουν τὴν γνησίαν, τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τοῦ ἐκλογέως λαοῦ. Τὸ γεγονὸς δὲ καὶ μόνον ὅτι μὲ τοὺς αὐτοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἔχομεν ἄκρως ἐναλλασσόμενα ἀποτελέσματα κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ περιόδους, ἀνάλογα πρὸς τὴν ἑκάστοτε λαϊκὴν ψυχολογίαν, τὸ γεγονὸς μόνον τοῦτο καθιστᾷ οἱανδήποτε ἀμφισβήτησιν τῆς γνησιότητος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ ὡς ἁπλῆν ὑπόθεσιν ἀδύνατον. Ἀλλ’ εἶναι φανερὸν ὅτι ἀφορμὴν εἰς τὴν γένεσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἔδωκεν αὐτὴ ἡ σύνθεσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία καὶ ἡ προθυμία ἡμῶν ὅπως φανῶμεν εὐάρεστοι εἰς τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς, προσαρμοζόμενοι πρὸς τὴν διατυπωθεῖσαν σχετικὴν ἀξίωσιν αὐτῶν. Καὶ θὰ ἦτο μὲν εὐεξήγητος ἡ προσαρμογὴ πρὸς μίαν ἐπιτακτικὴν ἀξίωσιν τῆς δημοσίας γνώμης, δὲν δύνανται ὅμως εὐχερῶς νὰ δικαιολογηθῶσι καὶ ἀτομικοὶ συμβιβασμοὶ καὶ ὑποχωρήσεις, γινόμενοι μάλιστα ἐπὶ προφανεῖ ζημίᾳ γενικωτέρων συμφερόντων. Ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὅτι ζημία γενικωτέρων συμφερόντων εἶναι, ἡ χάριν τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἀναστολὴ τῶν ἐκλογῶν τῶν τοπικῶν ἀρχῶν, διότι ἕνεκα τούτου παρατείνεται μέχρι σήμερον ἡ ἀπαισία κατάστασις τῆς τοπικῆς κακοδιοικήσεως, ἡ δημιουργηθεῖσα ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, ἰδίως δὲ ἐν Μακεδονίᾳ, δι’ ἔλλειψιν αἱρετῶν Ἀρχῶν. Ζημία γενικωτέρων συμφερόντων εἶναι διότι ἕνεκα τῆς ἀναστολῆς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν στερεῖται μέχρι σήμερον ἡ Χώρα τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογή, ἀποτελοῦσα τὸ πρῶτον καὶ τὸ σημαντικώτερον βῆμα πρὸς τὴν οὐσιαστικὴν ἐκδημοκράτησιν, ἱκανοποιοῦσα μίαν ζωηρὰν καὶ δικαίαν ἐπιθυμίαν καὶ θεραπεύουσα τὴν μᾶλλον ἐνσυνείδητον ἀνάγκην, θὰ εἶχεν ὡς οὐδὲν ἄλλο τὴν δύναμιν νὰ στερεώσῃ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν στοργὴν πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἀπαντήσητε ἴσως, ὡς ἀντιστάθμισμα τῆς ζημίας αὐτῆς ἔχομεν τὸ σημαντικὸν κέρδος ὅτι διὰ τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων αἴρεται εἰς τὸ μέλλον πᾶσα ἀφορμὴ πλέον πρὸς ἀμφισβήτησιν τῆς γνησιότητος.

§133Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Προφάσεις....

§134Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Καὶ ὅτι ἱκανοποιουμένης τῆς ἀξιώσεως τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν θὰ ἀποβῶσι εἰς τὸ μέλλον αἱ σχέσεις αἱ κομματικαὶ ὁμαλώτεραι, διαλλακτικώτεραι; Ὁμολογῶ μὲ λύπην μου ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν ἁγίαν καὶ ἱερὰν αὐτὴν ἀφέλειαν ὑμῶν καὶ νὰ πιστεύω εἰς θαύματα. Θὰ ἦτο βεβαίως ἀπόκτημα ἄξιον τοῦ τιμήματος ἂν δι’ οἱανδήποτε ὑποχώρησιν, ἂν δι’ ἑνὸς φιλικοῦ οὕτως εἰπεῖν διακανονισμοῦ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ συνεννόησίς τις παρέχουσα τὴν βάσιμον ἐλπίδα ὅτι εἰς τὸ μέλλον οἱ κομματικοὶ ἀγῶνες θὰ προσλάβωσι τὴν μορφὴν καὶ τὸν χαρακτῆρα εὐγενοῦς ἁμίλλης ὑπὲρ τῶν κοινῶν συμφερόντων. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ σειρὰ τῶν ἀποτυχιῶν αἱ ὁποῖαι παρηκολούθησαν εἰς τὰς τόσον ἀξιεπαίνους ἄλλας προθέσεις ὅλων τῶν Κυβερνήσεων τῶν τελευταίων ἐτῶν ὤφειλε νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι ματαιοπονοῦμεν τρέχοντες κατόπιν μιᾶς ἀσυλλήπτου χιμαίρας. Πᾶσαι αἱ προσπάθειαι ἡμῶν ἀντὶ τῆς προσδοκομένης συνδιαλλαγῆς ἔχουσιν ὡς μόνον θετικὸν ἀποτέλεσμα ὅτι ἐδημιούργησαν τὴν ἐσφαλμένην ἀντίληψιν ἀδυναμίας καὶ ἀβουλίας ἡμῶν, ἐντύπωσιν ἡ ὁποία δύναται νὰ κλονίσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ νὰ ἐμβάλῃ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀμφιβολίας καὶ δισταγμοὺς ἐπὶ τὰ δίκαια ἡμῶν καὶ τὴν δικαίαν δύναμιν τῆς Δημοκρατίας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Διὰ τῆς τακτικῆς αὐτῆς τῆς συνδιαλλαγῆς οὐδὲν ἄλλο ἐπιτυγχάνομεν ἢ νὰ ἐνθαρρύνωμεν εἰς νέας τολμηροτέρας ἀξιώσεις. Καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἡ ἀξίωσις τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἅμα ἐγένετο ἀποδεκτὴ παρ’ ἡμῶν παρεμερίσθη καὶ ἐλησμονήθη παρὰ τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν ὡς ἀναξία λόγου πλέον. Σήμερον δὲ ἐπιζητεῖται τίποτε περισσότερον καὶ τίποτε ὀλιγώτερον ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ὡς νόθου δῆθεν συγκροτήματος, καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ ἄμεσος τῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ εἰσέλθῃ τάχα ἡ Χώρα εἰς τὴν νόμιμον, τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν μία πολιτικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ὄχι μόνον τῇ γνώμῃ καὶ τῇ ἀποφάσει τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἀλλ’ ἐπεβλήθη ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, θεωρεῖται κατάστασις μὴ νόμιμος, θεωρεῖται κατάστασις ἀνώμαλος, δὲν γνωρίζετε τότε ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ κατάστασις ἐκείνη, ἡ ὁποία δικαιοῦται νὰ τύχῃ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ὁμαλότητος. Βεβαίως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἴσως στοιχεῖον ἀνωμαλίας ἡ ἀποχὴ μιᾶς μεγάλης πολιτικῆς μερίδος ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν, ἂν ἡ ἀποχὴ αὐτὴ δὲν ἦτο ἑκουσία, δὲν ἀπετέλει μάλιστα χειρισμὸν κομματικῆς τακτικῆς, ἀλλ’ ἦτο ἀποχὴ κατηναγκασμένη εἴτε συνεπείᾳ βίας, θὰ ἦτο στοιχεῖον ἀνωμαλίας ἡ ἀποχὴ αὐτή, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ἀποτελοῦσα τὴν Συνέλευσιν ταύτην, δὲν εἶχε λάβει τὴν ἐντολὴν αὐτῆς ἐκ μιᾶς ἐμφανῶς δεδηλωμένης μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ, ἐντολὴν καὶ ἐμπιστοσύνην ἀνανεωθεῖσαν τὸ δεύτερον καὶ κυρωθεῖσαν πανηγυρικῶς διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου τῶν ἐκλογῶν δὲν δύναται νὰ καταστῇ ἀντικείμενον συμβάσεως πρὸς οἱονδήποτε παράγοντα. (Χειροκροτήματα). Τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν θὰ καθορίσῃ μόνον τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος, τὸν πρέποντα χρόνον μετὰ τὴν τελείαν ἐκπλήρωσιν τῆς λαϊκῆς ἡμῶν ἐντολῆς. Καὶ ὀφείλει μὲν ἡ Συνέλευσις νὰ τερματίσῃ τὸ κύριον αὐτῆς ἔργον τὸ συντακτικόν, ὄχι ὅμως ἐξ ὑποχρεώσεως ἐπιβαλλαμένης ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἐξ ὑποχρεώσεως καὶ μόνης τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα τὸ ταχύτερον τὴν παγίαν αὐτοῦ μορφήν. Ὁ προορισμὸς δὲ τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι μόνον ἡ εἰς παραγράφους κατάρτισις, ἡ σύνταξις τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, ὑπερτέρα ἠθικὴ ὑποχρέωσις αὐτῆς εἶναι ἡ κατ’ ἀπαρασάλευτον τρόπον ἐξασφάλισις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα). Ἡ παγίωσις τῆς εἰρήνης καὶ τῆς γαλήνης τῆς Χώρας, ὥστε καὶ εἰς μίαν ἐνδεχομένην ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐπικράτησιν τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς παρατάξεως νὰ καθίσταται ἀδύνατος ὁ κίνδυνος μιᾶς νέας διαταράξεως τῆς ἡσυχίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἠκούσθη δὲ καὶ τὸ ἀπίστευτον ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ταχεῖα ἀνάγκη τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, διότι ἡ ὑφισταμένη πολιτικὴ κατάστασις ἀποτελεῖ περιορισμὸν τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, καταπάτησιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ συγκρίνω τὴν σημερινὴν πολιτικὴν κατάστασιν πρὸς ἄλλας περιόδους, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν διεχειρίζετο τὴν ἐξουσίαν ἡ παράταξις αὕτη, διότι κατ’ οὐδένα λόγον ὀφείλομεν νὰ ἀνανεώνωμεν τὰς ἀναμνήσεις τοῦ παρελθόντος. Οὐδεὶς ὅμως κρίνων αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν τὴν κατάστασιν τὴν σημερινὴν μετὰ καλῆς τῆς πίστεως καὶ ἐντίμου τῆς σκέψεως δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον οὐδενὸς ἄλλου Κράτους καὶ τοῦ μᾶλλον πεπολιτισμένου καὶ εὐνομουμένου ὑστερεῖ. (Χειροκροτήματα). Ὅλαι δὲ αἱ Κυβερνήσεις τῆς περιόδου ταύτης ἠσθάνθησαν ὡς τὴν ἱερωτέραν ὑποχρέωσιν αὐτῶν καὶ ἐθεώρησαν ὡς πρώτιστον καθῆκον αὐτῶν νὰ ἐξασφαλίσωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπόλυτον τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως, κινήσεως, ἐνεργείας, ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς ἐκδηλώσεως τῶν πολιτικῶν φρονημάτων ἐντὸς τῶν κειμένων νόμων τῆς πατρίδος. Κύριοι, θεωρῶ καὶ ἐγὼ τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν διαλλακτικότητα μίαν ἐξέχουσαν πολιτικὴν ἀρετήν, ἡ ὁποία ὅμως ὑπερβαίνουσα τὸ προσῆκον μεταπίπτει εἰς τὸ ἀντίθετον ἄκρον, εἰς μέγα πολιτικὸν ἐλάττωμα, διότι εἶναι πολιτικὸν ἐλάττωμα ὅταν εἰς τὸ αἴσθημα τῆς μετριοπαθείας καὶ διαλλακτικότητος ὑποτάσσομεν τὴν συνείδησιν τῶν δικαίων ἡμῶν καὶ τὸ κῦρος τῆς ἐξουσίας ἡμῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα ἂν εἶναι κἂν δυνατὴ ἡ ἀνασύνταξις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι ἀληθῶς ἀξιοθαύμαστος ἡ νομοτεχνικὴ δεξιότης καὶ ἡ εὐσυνειδησία μεθ’ ἧς προβλέπεται πᾶσα δυνατὴ ἐγγύησις ἱκανὴ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν νομιμότητα τῆς ἐγγραφῆς, ἀλλὰ παραβλέπεται σημαντικώτατος παράγων, παρορῶνται δηλ. οἱ πραγματικοὶ ὅροι καὶ αἱ συνθῆκαι ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ σκόπιμος ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἡ ἔλλειψις αὐτὴ ἐξουδετερώνει ἐκ τῶν προτέρων τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διότι ἐφόσον ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τούτου ἀφίεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐλευθέραν προαίρεσιν, εἰς τὴν αὐτόβουλον ἐνέργειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἀνασύνταξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων δὲν εἶναι πλέον ἔργον διατυπώσεων καὶ ἐγγυήσεων, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα καθαρῶς ψυχολογικόν, ζήτημα συνηθειῶν, χαρακτῆρος καὶ πολιτικῆς ἀνατροφῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι, ὑπάρχει καὶ εἷς μόνος μεταξὺ ἡμῶν, ὁ ὁποῖος εἰλικρινῶς πιστεύει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καλούμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ σπεύσῃ νὰ προσέλθῃ αὐθορμήτως, θὰ θελήσῃ νὰ θυσιάσῃ ἐπὶ ἡμέρας τὴν ἡσυχίαν του καὶ ἐργασίαν του καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς ἐνοχλήσεις τῶν διατυπώσεων τοῦ νόμου τούτου διὰ νὰ ἀποδείξῃ ἐκ νέου τὴν νόμιμον ὑπόστασιν τῆς ἐκλογικῆς αὐτοῦ ἐγγραφῆς; Ἀλλά, κύριοι, ὅλοι ἡμεῖς, τοὐλάχιστον οἱ παλαιότεροι, ἔχομεν λάβει πεῖραν τῆς ἀδρανείας, τῆς ἀναβλητικότητος, τῆς ἀδιαφορίας, τὴν ὁποίαν φανερώνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προκειμένου περὶ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων του. Ὅλοι γνωρίζομεν πόσοι ἀγῶνες μάταιοι πολλάκις πρέπει νὰ καταβληθῶσι διὰ νὰ πεισθῶσι οἱ δέκα—δεκαπέντε ἐκλογεῖς κατὰ κοινότητας νὰ προσέλθωσιν εἰς ἐγγραφὴν καὶ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι οὐδέποτε κατορθοῦται παρὰ τὰς ἀνενδότους προσπαθείας τῶν πολιτευομένων ἡ ἀνελλιπὴς ἐγγραφὴ τῶν ὀλίγων δικαιουμένων ἑκάστοτε ψήφου. Εἶναι τόσον βαθέως ἐρριζωμένη ἡ ἀπροθυμία τὴν ὁποίαν δεικνύει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὥστε οὐδὲ σκιὰν ἐλπίδος δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀποτελεσματικῶς νόμος τοιοῦτος, ἐπιδιώκων τὴν ἐκλογικὴν ἐγγραφὴν διὰ μιᾶς κοινωνικῆς ἀναστατώσεως καὶ δι’ ἑνὸς πανελληνίου συναγερμοῦ. Εἶναι δὲ φανερὸν ὅτι θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐπηυξημένην τὴν ἀπροθυμίαν διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς σήμερον, εὐτυχῶς, ἀφωσιωμένος εἰς τὴν εἰρηνικὴν καὶ ἀνένδοτον προσπάθειαν τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς ζωῆς του, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν γαλήνην τῆς ἐργασίας ποθεῖ καὶ τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον σκέπτεται σήμερον εἶναι αἱ ἐκλογαὶ καὶ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι. (Χειροκροτήματα). Δὲν χρειάζεται δὲ μαντικὴ δύναμις διὰ νὰ προΐδῃ τις ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα ἂν ψηφισθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀντὶ τῆς προσδοκομένης ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων θὰ ἔχωμεν ἀκριβῶς τελείαν παραποίησιν καὶ τῶν καταλόγων καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τελείαν παραποίησιν καὶ νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς διαδεχθοῦν, ἂν ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός, εἰς τὰ ἑδώλια αὐτὰ δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύουν πλέον τὴν συνολικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ μόνον ἑνὸς μέρους αὐτοῦ. Διότι ὁσοσδήποτε χρόνος καὶ ἂν δοθῇ εἰς παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς ἐγγραφὴν δὲν θὰ κατορθώσῃ ποτὲ ἡ ἀνασύνταξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ θὰ περιλάβῃ μόνον ἀριθμόν τινα ἐκλογέων καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὰ μόνιμα, τὰ φανατικὰ κομματικὰ στοιχεῖα. Τὸ πόρισμά μου, κύριοι, εἶναι ὅτι οὔτε ἀνάγκη ἀνασυντάξεως καταλόγων ὑφίσταται, ὡς ἐκ τῆς συνθέσεως αὐτῶν, οὔτε δυνατὴ εἶναι ἡ ἀνασύνταξις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ μόνον ἄλλως, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καταγνώσῃ τις εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἡμῶν καταλόγους, εἶναι ποιά τις ἀμέλεια κατὰ τὴν ἐτησίαν ἀναθεώρησιν, ἀμέλεια περὶ τὴν διαγραφὴν τῶν νεκρῶν, τὴν διαγραφὴν τῶν στερηθέντων τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν μεταδημοτευσάντων, ἀτέλειαι αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν δύνανται, δὲν ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ μεταβάλουν τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, οὔτε νὰ ἀλλοιώσουν τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀνεξαρτήτως βεβαίως τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἔχει βεβαίως δικαίωμα καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ὅταν νομίσῃ εὔθετον τὸν χρόνον, νὰ ἐπιδιώξῃ μίαν ἐξέλεγξιν πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν καταλόγων, ἀπὸ τοῦ φόρτου τοῦ περιττοῦ τοῦ νεκροῦ, νὰ ἐπιδιώξῃ κατὰ τρόπον ὅμως ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς τὸν καθοριζόμενον καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Νὰ μὴ ὑποχρεωθῇ δηλαδὴ ὁ λαὸς νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ Κράτος διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν νόμιμον αὐτοῦ ὑπόστασιν τῶν ἐκλογικῶν του δικαιωμάτων, ἀλλὰ τὸ Κράτος πρὸς τὸν λαόν. Τὸ Κράτος δηλαδὴ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὰ βάρη μιᾶς ἐνεργείας, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ποῖα θὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ληφθῶσι πρὸς μίαν ἀποτελεσματικὴν ἐξέλιξιν, θὰ ὑποδείξω διὰ τροπολογίας τὴν ὁποίαν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον προέχει σήμερον εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ταχίστης ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως, θεσμὸς προωρισμένος ὑπὲρ πᾶν ἄλλο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλυτέραν πολιτικὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἐνίσχυσιν τῆς συνειδήσεως τῶν πολιτικῶν εὐθυνῶν αὐτοῦ, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν καὶ ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας. Ἡ λειτουργία δὲ καὶ ἡ συνεργασία τῶν δύο Σωμάτων, ἐφ’ ὅσον χρόνον ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον καὶ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως θὰ παράσχῃ τὴν εὐκαιρίαν καὶ εἰς τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς νὰ μετάσχωσιν ἐνεργῶς τοῦ δημοσίου βίου καὶ προσανατολιζόμενοι εἰς τὴν νέαν κατάστασιν νὰ ταξινομήσωσι τοὺς κομματικοὺς αὐτῶν ἀγῶνας ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Κύριοι, ἐλέχθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ὅτι εἶναι ζήτημα τιμῆς διὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἔχω ἐντελῶς ἀντίθετον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι εἶναι ζήτημα τιμῆς διὰ τὴν Συνέλευσιν ἡ καταψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ Συνέλευσις ψηφίζουσα τὰ προφανῶς ἀπαραίτητα, τὰ προφανῶς ἀδύνατα καὶ ἀπραγματοποίητα, θὰ δώσῃ εὐλόγως ἀφορμὴν εἰς τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ὑστερόβουλος σκέψις ὑπηγόρευσε τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς, διότι ἡ Συνέλευσις, ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐμπράκτως πλέον διαπιστεῖ ὅτι ἀποδέχεται ὀρθὴν τὴν ἀμφισβήτησιν τῆς γνησιότητος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ διὰ τῆς ὁμολογίας αὐτῆς παρασκευάζει ἀπροκάλυπτον τὸ ἔδαφος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν διστάζουν καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ ἀμφισβητήσωσι τὴν νόμιμον ὑπόστασιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τὸ κῦρος τῶν πράξεων αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§136Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προκειμένου νὰ προβῇ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς προκήρυξιν τοπικῶν ἐκλογῶν ἢ καὶ μετὰ τὴν προκήρυξιν ταύτην, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἠξιώθη παρὰ τῆς ἐξωκοινοβουλευτικῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅπως προηγηθῇ τῶν ἐκλογῶν τούτων ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἡ αἴτησις αὐτὴ ἔγινεν ἀποδεκτὴ συναινέσει ὅλων ἢ σχεδὸν ὅλων τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων καὶ αἱ ἐκλογαὶ ἀνεβλήθησαν. Ἔγινε δὲ ἀσπαστὴ ἡ ἀξίωσις ὄχι ἐκ προσωπικῆς τινος συγκαταβάσεως, ὡς ἐλέχθη, οὔτε ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ εὐσήμου ἀρετῆς ἐκ μέρους τῶν ἀντιπάλων μας, ἀλλὰ διότι βασίμως ἢ καὶ ἀβασίμως ὄχι μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, ἀλλ’ ἀπὸ χρόνου πολὺ προγενεστέρου, κατηγγέλλετο ἐπιμόνως ὅτι προϊόντος τοῦ χρόνου εἶχον εἰσχωρήσει εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἀταξίαι καὶ πλημμέλειαι εὐχεραίνουσαι τὴν ἐκλογικὴν νοθείαν εἰς κλίμακα εὐρεῖαν. Καὶ εἴχομεν ἡμεῖς πάντα λόγον νὰ συμβάλωμεν ὅπως παταχθοῦν αἱ ἐκλογικαὶ ἀτασθαλίαι, ἂν ἀτασθαλίαι ὑπῆρχον, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ πιστευθῇ παρ’ οὐδενὸς ὅτι ἐσκεπτόμεθα νὰ ἐπωφεληθῶμεν, ἔστω καὶ μιᾶς ψήφου μὴ γνησίας. Γενομένης δεκτῆς τῆς ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ καὶ ὁ τρόπος ὁ καταλληλότερος διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν. Καὶ ἤρχισαν, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, καὶ διεξήχθησαν συνεννοήσεις διεξοδικαί, καρπὸς τῶν ὁποίων ὑπῆρξε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Εἰς τὰς συζητήσεις ἐκείνας ἐπρυτάνευσε καθ’ ὅλην σχεδὸν τὴν γραμμὴν ἡ ἰδέα τοῦ ῥιζικοῦ ἀνασχηματισμοῦ τῶν καταλόγων καὶ ἐτέθη εἰς μοῖραν ἐντελῶς ὑστέραν ἡ ἀνάγκη τῆς ταχυτέρας αὐτῶν καταρτίσεως. Ὅλοι οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ παράγοντες ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἀνασυντάξεως, ἐλάχιστοι δὲ ἐξ αὐτῶν ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἀναθεωρήσεως καὶ οὗτοι ὑπὸ τὴν ἀπαράδεκτον προϋπόθεσιν ὅτι ἡ ἀναθεώρησις ἤθελε περιορισθῆ εἰς τὰς γενομένας ἀπὸ τὸ 1922 καὶ ἐντεῦθεν ἐγγραφὰς καὶ ἤθελε φεισθῆ τῶν προηγουμένων. Τοιουτοτρόπως τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη ἐπὶ τῆς ὁμοφώνως προταθείσης βάσεως, ὀρθῶς δέ, ὅπως προληφθοῦν εἰς τὸ μέλλον αἱ αἰτιάσεις καὶ αἱ παρεξηγήσεις ἢ καὶ αἱ ἁπλαῖ προφάσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τίποτε ἄλλο δὲν συντελοῦν ἢ εἰς τὸ νὰ ὑποδαυλίζουν τὴν ὀξύτητα τῶν ἐσωτερικῶν παθῶν καὶ νὰ παρεμποδίζουν νὰ ἀναπτυχθῇ ἐκ νέου τὸ πνεῦμα τῆς ἀμοιβαίας μεταξὺ τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν πάντες φαίνονται ποθοῦντες. Αἱ ἀντιλήψεις ἐν τούτοις τῶν ἀντιπάλων μας, αἱ ὁποῖαι ἐφάνησαν τοσοῦτον ἀποκλειστικαὶ καὶ μονομερεῖς, καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται ὅτι ἔκτοτε ὑπέστησαν σημαντικὴν ἐξέλιξιν, ἂν κρίνωμεν τοὐλάχιστον ἔκ τινων δηλώσεων τῶν ἐσχάτως γενομένων· ἤρχισαν καὶ οὗτοι νὰ ἀποδίδουν εἰς τὸν παράγοντα τὸν χρονικὸν τὴν σημασίαν τῆς ὁποίας εἶναι ἄξιος. Ἡ μεταβολὴ αὕτη διευκολύνει καὶ ἡμᾶς, προκειμένου ἤδη νὰ λάβωμεν ὁριστικὰς ἀποφάσεις ὅπως ἐξετάσωμεν μετ’ εὐρύτητος μεγαλυτέρας πόσον εἶναι τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν κατάρτισιν τῶν νέων καταλόγων καὶ ἂν πράγματι ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν τὸν χρόνον τοῦτον. Εἶναι δυσκολώτατον ἀναμφιβόλως νὰ προσδιορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων μετὰ πάσης ἀκριβείας ὁ χρόνος ὅστις θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἀνασύνταξιν, εἶναι ὅμως εὐκολώτατον ἐξ ἄλλου νὰ συμπεράνωμεν ἐκ τῆς μελέτης τῆς διαδικασίας τῆς καθιερωμένης καὶ ἐκ παρατηρήσεων γενικωτέρων ὅτι ὁ χρόνος αὐτῆς θὰ εἶναι μακρὸς ὅτι δὲν θὰ εἶναι πάντως βραχύτερος τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους.

§137Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τῆς ἀνασυντάξεως;

§138Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα. Καὶ διὰ νὰ πεισθῇ τις δὲν ἔχει ἢ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς μίαν καὶ μόνην λεπτομέρειαν τῆς ὅλης διαδικασίας, λεπτομέρειαν ἐκ πρώτης ὄψεως ἀσήμαντον. Διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τοὺς καταλόγους ἕκαστος τῶν ἐκλογέων ὀφείλει νὰ προσαγάγῃ βεβαίωσιν τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ὅτι δὲν ὑπέπεσεν εἰς πρᾶξιν ἀξιόποινον συνεπαγομένην στέρησιν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Ὑπολογίζεται ὅτι οἱ ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἀνέρχονται εἰς ἓν καὶ ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον. Τόσος δὲ θὰ εἶναι ἢ ὀφείλει νὰ εἶναι τὸ ὀλιγώτερον καὶ ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγγραφοῦν καὶ πάλιν. Θὰ ἐκδοθοῦν λοιπὸν ἀπὸ τὰς Εἰσαγγελίας τῶν Ἐφετῶν, ἁρμοδίας πρὸς ἔκδοσιν πιστοποιητικῶν διὰ τὰς πράξεις τὰς φερούσας χαρακτῆρα κακουργήματος, ὀκτὼ ἐν ὅλῳ, θὰ ἐκδοθοῦν 1,500,000 πιστοποιητικῶν. Πόσα πιστοποιητικὰ θέλετε νὰ ἐκδώσῃ μία Εἰσαγγελία Ἐφετῶν καθ’ ἡμέραν; 50, 100,200, ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι δυνατόν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν θὰ παρέλθουν ὄχι μῆνες, ἀλλ’ ἔτη ὁλόκληρα ἕως ὅτου συμπληρωθῇ ὁ ὅλος ἀριθμός. Ἂς ὑποθέσωμεν ἐν τούτοις ὅτι παρακάμπτομεν τὴν δυσχέρειαν ταύτην, ὡς ἐπιθυμῶ, τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀττικῆς κ. Φραγκούδη καὶ ὅτι ἢ παραλείπομεν τὴν βεβαίωσιν ἢ ἐξευρίσκομεν τρόπον ἕτερον συνοπτικώτερον διὰ τὴν πιστοποίησιν τῶν ἐκλογικῶν προσόντων. Πιστεύω τὸ κατ’ ἐμὲ ὅτι, ἂν ἐνδιαφερώμεθα ὄντως περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν νέων καταλόγων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν βεβαίωσιν καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐξεύρωμεν τρόπον ἄλλον ἀθροωτέρας πιστοποιήσεως. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ὅλη ἡ ἄλλη διαδικασία ἡ θεσπιζομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ εἶναι τόσον βραδεῖα καὶ πολύπλοκος, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ πάντως ἀνάγκη μακρᾶς ἀναμονῆς μέχρι τῆς καταρτίσεως τῶν νέων καταλόγων. Ἂς ἴδωμεν λ. χ. τί θέλει συμβῆ εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ὁ ἔλεγχος τῆς ταυτότητος καὶ τῶν προσόντων τῶν ἐκλογέων εἶναι εὐχερέστερος. Εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ὁ εἰρηνοδίκης προΐσταται ὅλων τῶν κοινοτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ μεταβῇ εἰς ἕκαστον συνοικισμὸν νὰ παρακολουθῇ αὐτοπροσώπως τὴν διαδικασίαν, νὰ ἀναμένῃ τὴν προσέλευσιν τῶν ἐκλογέων νὰ παραλάβῃ τὰ ἀποδεικτικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ προσαγάγωσιν οὗτοι, νὰ ὁρκίσῃ αὐτούς, νὰ καταρτίσῃ τοὺς καταλόγους νὰ ἐκθέσῃ αὐτοὺς δημοσίᾳ πρὸς γνῶσιν τῶν πολιτῶν, νὰ παραλάβῃ τὰς ἐνστάσεις ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ κατόπιν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἕδραν του ἢ νὰ συνεχίσῃ τὴν περιοδείαν του. Χρειάζονται κατὰ ῥητὸν τοῦ νομοσχεδίου ὁρισμὸν τρεῖς ἡμέραι διὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν καταλόγων, τρεῖς ἕτεραι ἡμέραι διὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐνστάσεων καὶ τρεῖς ἀκόμη ἡμέραι διὰ τὴν διατύπωσιν τῶν ἀντιρρήσεων ἐναντίον τῶν ἐνστάσεων. Ἔχομεν λοιπὸν 9 ἡμέρας εἰς τὰς ὁποίας θὰ προστεθοῦν καὶ μία ἢ δύο ἡμέραι ὁδοιπορίας. Πόσαι ἄλλαι ἡμέραι θὰ ἀρκέσουν ὅπως ἐκπληρωθοῦν αἱ ἄλλαι διατυπώσεις; Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας εἶναι ἀπησχολημένοι συνήθως εἰς τὰς γεωργικάς των ἐργασίας καὶ διασκορπισμένοι εἰς ἀποστάσεις ὄχι σπανίως μεγάλας εἰς τὰς ὀρεινὰς ἰδίως περιοχὰς καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ἐργασία τῶν καταλόγων θὰ συντελεσθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ τὰς λοιπὰς ἑορτάς. Εἰς τὰς 10 ὅθεν ἢ 11 ἡμέρας θὰ προσθέσωμεν καὶ ἑτέρας 5 ἕως 10. Θὰ χρειασθοῦν δηλαδὴ δι’ ἑκάστην κοινότητα 15–20 ἡμέραι. Κατὰ πίνακα τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὑπάρχουν Εἰρηνοδικεῖα, τῶν ὁποίων ἡ δικαιοδοσία ἐκτείνεται ἐπὶ τριῶν καὶ τεσσάρων παλαιῶν δήμων, περιλαμβάνοντα δὲ ἐντὸς τῆς περιφερείας των 15–20, ἐνίοτε δὲ καὶ τριάκοντα καὶ πλέον κοινότητας. Ἤτοι θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη 8–10 μηνῶν συνεχοῦς ἐργασίας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς ἀνασυντάξεως εἰς ὅλην τὴν περιφέρειαν. Δοθέντος δὲ ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης ἢ ὁ ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ ἂν ἀμφοτέρων αἱ θέσεις εἶναι πλήρεις, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀπουσιάζῃ ἀπὸ τῆς ἕδρας καὶ νὰ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τῶν καθηκόντων του ἐπὶ μίαν σειρὰν 10 ὁλοκλήρων μηνῶν, ἀφίνοντες ἐκκρεμῆ δικαστικὴν ὑπηρεσίαν πολιτικὴν καὶ ποινικὴν φύσεως ἐπειγούσης καὶ παρεμελοῦντες τὴν ἐκπλήρωσιν καθηκόντων διοικητικῶν ὄχι ἐλάσσονος σπουδαιότητος, ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ πρώτη τῶν καταλόγων κατάρτισις θὰ ἀπαιτήσῃ τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους. Καὶ ὑπολείπονται ἄλλα τρία στάδια. Ὑπολείπεται τὸ στάδιον τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐνστάσεων παρὰ τῶν Πρωτοδικῶν, τὸ στάδιον τῆς ἐκδόσεως καὶ διανομῆς τῶν βιβλιαρίων καὶ τῆς ἐκτυπώσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Πόσον θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν χρόνον τῶν δύο αὐτῶν σταδίων; Ἐγὼ τὸν ὑπολογίζω εἰς ἓν καὶ μόνον ἑξάμηνον, καίτοι γνωρίζω ὅτι καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα εἶναι βεβαρημένα καὶ ἐπιβαρύνονται ὁλονὲν περισσότερον διὰ πολλαπλῶν καθηκόντων καὶ ὅτι ἀκόμη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐνστάσεων θὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν ὄγκον τῶν ἐκλογέων, καίτοι ἐπίσης δὲν ἀγνοῶ ποία εἶναι ἡ πενιχρότης τῶν τυπογραφικῶν μας μέσων. Ὁπωσδήποτε λοιπὸν μόνον μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους κατ’ ἐλάχιστον ὅριον ὑπάρχει ἐλπὶς τερματισμοῦ τῆς ἀνασυντάξεως. Καὶ ἐσκέφθην μήπως δι’ ἑτέρου τινὸς μέτρου, δι’ ἄλλης ὁδοῦ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ἐπιδιωκόμενον. Ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην προθύμως οἱονδήποτε μέτρον καθιεροῦν συντομωτέραν διαδικασίαν, ὑποθέτω δὲ ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀποκρούων τὸ μέτρον τοῦτο. Ἐκ τῆς προχείρου ἐν τούτοις ἐρεύνης τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησα ἐπείσθην ἀτυχῶς ὅτι σύστημα τοιοῦτο δὲν ὑπάρχει καὶ ὅτι τὸ μόνον μέχρι τοῦδε προταθὲν τῆς ἐνεργείας εἰδικῆς ἐκλογῆς ἢ καὶ γενικῆς τῶν κατοίκων ἀπογραφῆς ἀντὶ νὰ ἁπλοποιῇ τὴν διαδικασίαν θὰ ἐπιφέρῃ νέον χρονισμόν. Ἡ ἀπογραφὴ ὑφ’ οἱονδήποτε τύπον γινομένη χρήζει ἀτυχῶς μακρᾶς προπαρασκευῆς. Θὰ γίνῃ παραγγελία ἐν πρώτοις εἰδικοῦ χάρτου εἰς τὸ ἐξωτερικόν, θὰ ἀναμείνωμεν τὴν παραλαβήν του, θὰ προβῶμεν εἰς ἐκτύπωσιν τῶν ἀτομικῶν ἀπογραφικῶν δελτίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 15,000,000, ἂν συνδυασθῇ ἡ εἰδικὴ ἀπογραφή, μετὰ γενικῆς, θὰ διορίσωμεν κατόπιν στρατιᾶς ὁλοκλήρους ἀπογραφέων, θὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς καθοδηγήσεως αὐτῶν, θὰ ἀποστείλωμεν τὰ ἀπογραφικὰ δελτία καὶ θὰ τὰ διανείμωμεν μέχρι τῆς ἐσχάτης γωνίας τῆς Ἑλλάδος. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις θὰ χρειασθῇ ἴσως νὰ προβῶμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν προχείρων σχεδιαγραμμάτων διὰ τὰς μεγάλας πόλεις, διότι ἢ δὲν ὑπάρχουν ποσῶς τοιαῦτα ἢ τὰ ὑπάρχοντα εἶναι ἀτελῆ, δὲν πρέπει δὲ νὰ ἐπαναληφθῇ ἤδη ὅ,τι συνέβη ἤδη, καθ’ ἃ λέγεται, εἰς τὸ παρελθὸν νὰ παραμείνουν ὁλόκληρα τμήματα πόλεων ἔξω παντὸς ἀπογραφικοῦ τομέως καὶ νὰ παραλειφθοῦν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς. Μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀπογραφῆς, ἥτις δὲν θὰ καταναλώσῃ χρόνον, διότι εἶναι ἡμερησία, θὰ γίνῃ ἡ λεπτομερὴς ἐπεξεργασία ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀπογραφικῶν δελτίων καὶ ἡ συσχέτισις τῶν ἀπογραφικῶν ἀποτελεσμάτων μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Κράτους. Ἀποφεύγω οἱονδήποτε ὑπολογισμὸν περὶ τοῦ χρόνου, ὅστις θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν ἀπογραφήν, διότι ἀτυχῶς εἴτε μακρὸς εἶναι ὁ χρόνος εἴτε βραχὺς θὰ εἶναι πάντως πρόσθετος καὶ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὅλην σχεδὸν τὴν διαδικασίαν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ ἐκλογεῖς θὰ προσέλθουν καὶ πάλιν ἐνώπιον τῶν Ἐπιτροπῶν, θὰ ὑποχρεωθοῦν εἰς προσαγωγὴν ἀποδεικτικῶν στοιχείων, θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ὑποβολὴ τῶν ἐνστάσεων, ἡ ἐκδίκασις αὐτῶν, ἡ ἐκτύπωσις τῶν καταλόγων καὶ ἡ διανομὴ τῶν βιβλιαρίων. Ἐξ ὅλων τῶν δεδομένων τούτων ἤχθην εἰς τὴν σκέψιν ὅτι μόνον διὰ μιᾶς διπλῆς παραλλήλου ἐνεργείας εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς λύσιν καὶ τὴν ἰδέαν τοῦ ῥιζικοῦ ἀνασχηματισμοῦ τῶν καταλόγων ἐξυπηρετοῦσαν καὶ τὴν ἀνάγκην τοῦ ταχυτέρου τερματισμοῦ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἱκανοποιοῦσαν. Τὴν σκέψιν μου αὐτὴν καὶ ἄλλοτε ὑποδειχθεῖσαν καὶ ἀποκρουσθεῖσαν, τὴν διετύπωσα σήμερον ὡς τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς δὲν θίγεται ποσῶς ἡ διαδικασία τῆς ἀνασυντάξεως ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ θεσπιζομένη. Προστίθενται μόνον διατάξεις ἀφορῶσαι τὴν προσωρινὴν ἀναθεώρησιν, ἀναθεώρησιν περιβαλλομένην δι’ ὅλων τῶν ἐγγυήσεων, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζεται καὶ ἡ ἀνασύνταξις. Συνιστῶνται δηλαδὴ καὶ διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τριμελεῖς Ἐπιτροπαὶ ἀπαρτιζόμεναι ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἕδρας τῶν Ἐφετείων ἀπὸ ἕνα ἐφέτην, ἕνα πρωτοδίκην καὶ ἕνα τρίτον δημόσιον λειτουργόν. Ἐγὼ ὑποδεικνύω ὡς τρίτον μέλος τὸν προϊστάμενον τῆς ἀστυνομίας. Δύναται ὅμως κάλλιστα νὰ ὁρισθῇ ἕτερος δημόσιος λειτουργός, ἂν τυχὸν τὸ πρόσωπον τοῦ ἀστυνομικοῦ διευθυντοῦ ἀπήρεσκεν. Εἰς τὰς ἕδρας τῶν Πρωτοδικῶν ἀπὸ ἕνα πρωτοδίκην, τὸν εἰρηνοδίκην καὶ ἕνα ἄλλον δημόσιον λειτουργόν. Εἰς δὲ τὰς λοιπὰς περιφερείας ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην, τὸν πρόεδρον καὶ τὸν ἐφημέριον τῆς κοινότητος. Καθὼς βλέπετε, διὰ τῆς τροπολογίας μου δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τὸ σύστημα τῶν ἐνοριακῶν Ἐπιτροπῶν ὄχι διότι ἀποκρούω τὸ σύστημα τὸ ἐνοριακόν, ἀλλὰ διότι ἀτυχῶς τὸ σύστημα εἶναι ἀνεφάρμοστον πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων καὶ διότι ἤθελε μᾶς περιαγάγει εἰς ἀληθῆ σύγχισιν, αὐτόχρημα εἰς ἀδιέξοδον. Θὰ ἦσαν ὑποχρεωμέναι αἱ ἐνοριακοὶ Ἐπιτροπαὶ νὰ ἀναδιφήσουν ὁλοκλήρους τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους συντεταγμένους ἀτυχῶς οὐχὶ κατ’ ἐνορίας, ἀλλὰ κατὰ τάξιν ἀλφαβητικήν, θὰ ἦσαν, λέγω, ὑποχρεωμέναι νὰ τοὺς ἀναδιφήσουν ὁλοκλήρους ἀκάρπως. Διότι, προκειμένου νὰ ἀποφανθοῦν περὶ τῆς διαγραφῆς δὲν θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ εἴπουν ὅτι εἷς ἐκλογεὺς εἶναι πρόσωπον ἀνύπαρκτον ἢ πρόσωπον ἁπλῶς ἀνῆκον εἰς μίαν ἄλλην ἐνορίαν. Διὰ τοῦτο προτείνω ὅπως ἡ ἀναθεώρησις συντελεσθῇ διὰ μιᾶς καὶ μόνης κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ προστεθῇ καὶ δευτέρα διὰ τοὺς προσφυγικοὺς καταλόγους, Ἐπιτροπῆς συγκροτουμένης καθ’ ὃν ἀνέφερα τρόπον. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ὅμως αὐταὶ θὰ βοηθῶνται εἰς τὸ ἔργον των ἀπὸ ὑποεπιτροπὰς ἐνοριακὰς καθαρῶς γνωμοδοτικὰς ἀποτελουμένας ἀπὸ ἕνα δικαστικὸν λειτουργόν, τὸν ἐπίτροπον καὶ τὸν ἐφημέριον τῆς ἐνορίας καὶ ἐχούσας ὡς ἔργον νὰ παρέχουν πᾶσαν πληροφορίαν τῆς ὁποίας θὰ εἶχεν ἀνάγκην ἡ κυρία Ἐπιτροπή, νὰ συλλέγουν πᾶν ἀναγκαῖον στοιχεῖον καὶ εἰ δυνατὸν νὰ καταγράφουν εἰς πίνακας κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν τοὺς πραγματικοὺς ἐκλογεῖς τῆς ἐνορίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνοριακῶν καταλόγων καὶ ἄλλων πληροφοριῶν καὶ τοὺς πίνακας τούτους νὰ ὑποβάλουν εἰς τὰς κυρίας Ἐπιτροπὰς, ὅπως αὗται παραβάλλουσαι τούτους μὲ τοὺς ὑφισταμένους καταλόγους καθοδηγηθοῦν ἀσφαλῶς εἰς ταχείας ἀποφάσεις. Διὰ τῆς τροπολογίας ὁρίζεται πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τῶν Ἐπιτροπῶν χρονικὸν ὅριον δύο μηνῶν ἢ κατ’ ἀνώτατον ὅρον τριῶν μηνῶν. Ἐντὸς τῶν τριῶν αὐτῶν μηνῶν ὑποχρεοῦνται νὰ ἐπιφέρουν ὅλας τὰς δυνατὰς διορθώσεις, διαγράφουσαι τοὺς κακῶς ἐγγεγραμμένους καὶ ἀποφαινόμεναι περὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν νέων. Ὑπολογίζω ὅτι δύο ἢ τρεῖς τὸ πολὺ μῆνες θὰ ἀρκέσουν διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ἐλάχισται, καὶ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν παραρτημάτων τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, διότι μόνον παραρτήματα θὰ ἐκτυπωθοῦν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ εἰς μόνας τὰς μεγάλας πόλεις, ἐνεργουμένων τῶν ἐκλογῶν ἐν ταῖς ἀγροτικαῖς περιφερείαις καὶ διὰ χειρογράφων παραρτημάτων, ὅπως πολλάκις μέχρι τοῦδε ἔγινε.

§139Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἡ ἀναθεώρησις ἀφορᾷ ὅλων τῶν ἐτῶν τοὺς ἐκλογεῖς;

§140Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως, ὅλων τῶν ἐτῶν. Ἐντὸς λοιπὸν διαστήματος 4 ἕως 6 τὸ πολὺ μηνῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καταλόγους ἂν μὴ ἀπηλλαγμένους ὁλοσχερῶς σφαλμάτων καὶ ἀβλεψιῶν, ἀλλὰ καταλόγους ἐν πάσῃ περιπτώσει συντεταγμένους τῇ συνεργασίᾳ ὅλων τῶν κομμάτων, καθόσον κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν θὰ παρίστανται ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν κομμάτων, ὅπως παρακολουθοῦν καὶ συντρέχουν τὸ ἔργον τόσον τῶν Ἐπιτροπῶν ὅσον καὶ τῶν ὑποεπιτροπῶν. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν καταλόγους ἀνακαθαρθέντας διὰ τῆς συμπράξεως τῶν κομμάτων καὶ ἀποσοβοῦντας ἀναμφιβόλως βαθυτέρας καὶ οὐσιώδεις ἀλλοιώσεις τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ τροπολογία μου. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ, ἂν δὲν ἐγεννήθη ἤδη ἡ ἀπορία, πρὸς τί τόσος πάταγος πέριξ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὅταν διὰ μόνης τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἀσφαλίζεται πλήρης ἡ γνησιότης τῶν ἐκλογῶν ἢ ἀκόμη διατί ἡ πολυπραγμοσύνη πρὸς λῆψιν προσωρινῶν μέτρων, ὅταν διὰ τοῦ νομοσχεδίου διευκολύνεται ἡ ἄμεσος ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν ἐν περιπτώσει ἀνάγκης καὶ ἄνευ τινὸς ἀναθεωρήσεως; Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως ἐξουδετεροῦνται αὐτομάτως οἱ φόβοι τῶν ἐκλογικῶν καταχρήσεων ἤ, ἂν δὲν ἐξουδετερῶνται πλήρως, μειοῦνται ὁπωσδήποτε εἰς βαθμὸν ἀνεπαίσθητον. Πᾶσα ἀπόπειρα νοθείας ὑπὸ τὸ σύστημα χάρις εἰς τὴν κομματικὴν κατάτμησιν τὴν ὁποίαν συνεπάγεται δὲν θὰ καταγγέλληται μόνον παρὰ τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως, ἀλλὰ θὰ καταγγέλληται ἐπίσης καὶ θὰ πατάσσηται παρ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀποχρώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν ἴσως συγγενῆ ἰδεολογίαν, ἀντίθετον ὅμως ἐκλογικὸν συμφέρον. Ἡ παρεισαγωγὴ τοιουτοτρόπως ψευδῶν ἐκλογέων θὰ καταστῇ ἀδύνατος. Ἀλλὰ καὶ ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὰς βαρείας συνεπείας, τὰς ποινικὰς καὶ τὰς ἠθικάς, ἐνεργειῶν ἐγκληματικῶν, ὅταν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τούτων οὐδὲν θέλει ἀρυσθῆ ὄφελος ἢ ἡ ὠφέλεια τὴν ὁποίαν θὰ ἀντλήσῃ θὰ εἶναι μηδαμινὴ καὶ ἀμφίβολος; Ποῖον εἶναι, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὠθεῖ εἰς τὰς πλαστοπροσωπείας; Εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τῆς προσθήκης ὀλίγων νόθων ψήφων ἐπηρεάζεται ἀποφαστικῶς ἡ τύχη τῶν ἀντιμετώπων συνδυασμῶν καὶ ἡ ἔκβασις τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος. Ποσάκις μέχρι τοῦδε συνδυασμοὶ ὁλόκληροι δὲν ἐξησφάλισαν τὴν ἐπιτυχίαν των δι’ ὀλίγων ψήφων καὶ ποσάκις δὲν ἐκρίθη ἡ τύχη τοῦ ὅλου ἀγῶνος καὶ αὐτὴ ἡ περαιτέρω ἐθνικὴ ἐξέλιξις ἐκ τῶν μικρῶν αὐτῶν διαφορῶν; Ἡ ἀναλογικὴ ἔχει ἀκριβῶς τοῦτο τὸ πλεονέκτημα· ὅτι ἐξαλείφει τὰ ἐλατήρια τῶν νοθειῶν. Τί ἔχουν νὰ προσδοκοῦν τὰ κόμματα ἐκ τῆς παραχαράξεως ὀλίγων ψήφων; Δὲν ἐπιφέρουν μεταβολὴν οὐσιώδη εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Δὲν θὰ προκαλέσουν τὴν ἀποτυχίαν τῶν ἀντιπάλων των, δὲν θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἰδικήν των νίκην, δὲν θὰ προσθέσουν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα οὔτε μίαν ἐπὶ πλέον ἕδραν εἰς τὰς ἐπιτυχίας των. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀποτολμήσει πλαστοπροσωπείας ἐπικινδύνους καὶ ἀνωφελεῖς καὶ εὐκόλως ἀποκαλυπτομένας. Ἀλλ’ ἡ ἀναλογικὴ ἀτυχῶς δὲν καθιερώθη μέχρις ὥρας παρ’ ἡμῖν καὶ δὲν δικαιούμεθα νὰ προεξοφλήσωμεν τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως ὅσον καὶ ἂν εἴμεθα ἡμεῖς τοὐλάχιστον πεπεισμένοι ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς δὲν θὰ εἶναι περιττὴ ἡ πρόνοια τῆς προσωρινῆς ἀναθεωρήσεως, διότι θὰ χρησιμεύσῃ αὕτη διὰ τὰς τοπικὰς ἐκλογάς, δι’ ἃς ἐξ ἴσου ὑφίσταται ἀνάγκη ταχύτητος καὶ ἐξασφαλίσεως τῆς γνησιότητος καὶ διὰ τὴν ἐν γένει ἐπιρροὴν αὐτῶν ἐπὶ τῶν κοινῶν καὶ διότι ἡ σημασία θέλει ἀποβῆ εἰς τὸ ἑξῆς γενικωτέρα διὰ τῆς ἐκλογῆς παρὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων τῶν μελῶν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Εἶναι ἐπίσης, κύριοι, ἀληθὲς ὅτι διὰ τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου παρατείνεται ἡ ἰσχὺς τῶν ὑπαρχόντων καταλόγων μέχρι τῆς καταρτίσεως τῶν νέων. Δὲν ὑφίσταται ὅθεν οὐδὲν κώλυμα νομικὸν πρὸς ἄμεσον ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν αἴρεται τὸ κώλυμα τὸ νομικόν, παραμένει ἀκέραιον καὶ ἀνυπέρβλητον τὸ κώλυμα τὸ ἠθικόν. Τὰ δημοκρατικὰ κόμματα ἔδωκαν πανηγυρικὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θέλει προηγηθῆ τῶν ἐκλογῶν, γενικῶν ἢ τοπικῶν, ἡ ἐκκαθάρισις τῶν καταλόγων. Εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ τηρήσωμεν ἀπαρεγκλίτως τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν, ἐναρμονίζοντες τοὺς λόγους ἡμῶν πρὸς τὰς πράξεις ἡμῶν, ἂν θέλωμεν νὰ ἐμπνέωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν προθέσεών μας. Θὰ μοὶ εἴπουν ἴσως: Ἐδώκαμεν ὑπόσχεσιν πρὸς ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων καὶ θὰ τηρήσωμεν τὴν ὑπόσχεσιν. Ἂν διὰ τὴν κατάρτισιν τῶν νέων καταλόγων ἀπαιτεῖται μακρὰ προθεσμία, μία ὁλόκληρος διετία, θὰ ἀναβάλωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ θὰ παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως, μετατρέποντες ταύτην εἰς Σῶμα νομοθετικόν. Δὲν πταίομεν ἡμεῖς διὰ τὴν παράτασιν. Εἶναι αὕτη ἡ μοιραία καὶ ἀναπόφευκτος συνέπεια τῆς ἀξιώσεως τῶν ἀντιπάλων μας. Θὰ ἀπαντήσω εἰς ταῦτα, κύριοι, ὑπομιμνήσκων, διὰ δευτέραν ἴσως φοράν, τί συνέβη πρό τινων ἐτῶν εἰς τὴν Γερμανίαν. Εἶχεν ἀποφασισθῆ εἰς τὴν Γερμανίαν, κοινῇ συναινέσει, νὰ παραταθῇ ὁ βίος τῆς Συνελεύσεως καὶ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου, διότι ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ἀρκεῖ, ὅπως εἶπεν ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου συνάδελφος, ἡ σύνταξις μόνον τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου διὰ νὰ γίνῃ ὁμαλὴ καὶ πλήρης ἡ μετάβασις ἀπὸ ἑνὸς αὐταρχικοῦ καθεστῶτος εἰς ἓν πολίτευμα δημοκρατικὸν καὶ ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐπιψηφίσεως σειρᾶς ὅλης ὀργανικῶν νόμων διὰ τὴν προσαρμογὴν τῶν θεσμῶν καὶ τῶν λειτουργιῶν τοῦ Κράτους πρὸς τὸ νέον καθεστώς. Κατὰ Μάϊον τοῦ 1920 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Αὐτοκρατορίας ἐδήλου κατὰ τρόπον κατηγορηματικὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ παρέτεινε τὰς ἐργασίας της ἐπ’ ἀόριστον. Καὶ ἐν τούτοις τί συνέβη; Ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν δήλωσιν ἡ Γερμανικὴ Συνέλευσις διελύετο. Καὶ διελύετο διότι κατενοήθη εἰς τὴν Γερμανίαν ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἡ ὕπαρξις μιᾶς Συνελεύσεως ἐξυπηρετῇ μεγάλας καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας καὶ ὅταν ἀκόμη τὸ Κράτος εὑρίσκηται ὑπὸ τὰς ὁμαλωτέρας τῶν περιστάσεων, ἀποτελεῖ πάντοτε ἡ ὕπαρξις λέγω μιᾶς Συνελεύσεως, παρέμβασιν εἰς τὴν συνήθη καὶ κανονικὴν διακυβέρνησιν τοῦ Κράτους καὶ ὅτι ὀφείλουν οἱ ἰθύνοντες νὰ εἶναι ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ θέτουν τέρμα εἰς τὴν παρέκκλισιν ταύτην. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἀπὸ μέρους ἡμῶν, ἂν μή τι ἄλλο, ὄχι φρόνιμον νὰ περιαγάγωμεν τὴν Χώραν ἡμῶν εἰς πλήρη ἠθικὴν ἀδυναμίαν, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν νὰ ἀσκήσῃ τὴν πρωτίστην καὶ θεμελιώδη ἐκείνην λειτουργίαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτῶνται καὶ ρυθμίζονται αἱ σχέσεις καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἡ πρότασίς μου αὐτὸν ἔχει τὸν σκοπόν· νὰ ἄρῃ τὴν ἠθικὴν ταύτην ἀδυναμίαν. Τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ. Προῆλθεν αὕτη ἐκ τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἐκυρώθη διὰ δευτέραν φορὰν διὰ τοῦ πανηγυρικοῦ ἀποτελέσματος τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, εἴτε αὐτοβούλως εἴτε συναινέσει τῶν ἀντιπάλων μας νὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον τὴν ἐκ νέου προσφυγὴν εἰς τὸ λαϊκὸν κριτήριον καὶ ἡ πρότασίς μου, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τοῦτο τείνει νὰ ἄρῃ πᾶν ἐμπόδιον πρὸς ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Θὰ ἤμην δέ, κύριοι, εἰλικρινῶς εὐτυχής, ἂν ἤθελον ὑποδειχθῇ λύσις ἑτέρα, συντέμνουσα ἔτι μᾶλλον τὸν χρόνον τῆς ἀναθεωρήσεως. (Χειροκροτήματα).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.15′ μ. μ.

(Ὥρα 8.45′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Ρέντης.

§143Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἐρχόμενον τώρα μόνον ὑπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, ἔχει ἀπολέσει τὴν οὐσιαστικὴν αὐτοῦ σημασίαν. Γνωρίζετε ὅτι τὸ παρελθὸν θέρος, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθοῦν κοινοτικαί, τοπικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαί, τότε ἠγέρθη τὸ ζήτημα ἐκ μέρους τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν ἐπὶ τῆς πλημμελοῦς συντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· διεξήχθη τότε συζήτησις διὰ τοῦ Τύπου ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ εἶχε διακόψει τὰς ἐργασίας της καὶ τὸ πρᾶγμα ἐχρόνισεν ἐπί τι μέχρις ὅτου ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ ἀξίωσις. Ἀνεβλήθησαν αἱ κοινοτικαί, τοπικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ χάριν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων ἵνα δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τοῦτο μὲ τὸν σκοπὸν τῆς διευκολύνσεως τῆς ἐσωτερικῆς ὁμαλότητος. Νομίζω ὅτι ἓν ἐκ τῶν δύο· ἢ θὰ ἀποδεχώμεθα ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν εἶναι βάσιμος καὶ τότε ἔπρεπεν οὕτως ἢ ἄλλως, διὰ τὸν ἕνα ἢ ἄλλον λόγον, νὰ ἱκανοποιηθῇ, ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν καὶ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, οὕτως ὥστε νὰ θέσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεγνωρίζομεν, ἢ δὲν θὰ ἀπεδεχόμεθα τὴν ἀξίωσιν, ὁπότε ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀπὸ ὅ,τι ἀντελήφθημεν καὶ ἀπὸ τὴν συζήτησιν τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν ἀποδεχόμεθα τὸ βάσιμον τῆς ἀξιώσεως, ἀνεβάλομεν ἐν τούτοις τὰς ἐκλογάς, ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρομεν εἰς συζήτησιν σχεδὸν ἓν ἔτος βραδύτερον ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠγέρθη τὸ ζήτημα. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἔχει ἀπολέσει τὴν οὐσιαστικὴν αὐτοῦ σημασίαν, διότι εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν πταίομεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐκτεθειμένοι ἐκ μέρους τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν, ὅτι τὸ μεταχειριζόμεθα διὰ νὰ παρελκύσωμεν τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν διακεκριμένοι ἀρχηγοὶ τῆς δεξιᾶς ἐχαρακτήρισαν ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς μονόπλευρον, ὡς μὴ δυναμένην νὰ προβῇ εἰς καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας, διότι δυστυχῶς δὲν μετέχει τῆς Συνελεύσεως ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος. Θὰ μᾶς κατηγορήσουν, λέγω, ὅτι μολονότι τοιαῦτα ἐξηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐν τούτοις ἡρπάσαμεν μίαν πρότασιν ἰδικήν των διὰ νὰ παρατείνωμεν ἐπ’ ἄπειρον ἢ ἐπὶ μακρότερον τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως. Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τὸ ζήτημα, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν οὕτως ὥστε νὰ φανῶμεν συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς; Ἐὰν προτείνωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων σημαίνει ὅτι παρατείνομεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως· ἂν ὄχι, τότε θὰ μᾶς εἴπουν ὅτι τοῦτο γίνεται διὰ νὰ μὴ κάνωμεν τὴν ἀναθεώρησιν. Ἰδοὺ εἰς ποῖον σημεῖον μᾶς ἔφερεν ὁ συνασπισμὸς τῆς δεξιᾶς, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, διότι ἀφορᾷ τὴν ὁμαλότητα τῆς Χώρας. Καὶ ἐκπλήσσεταί τις νὰ ἀκούῃ ὅσα ἐξήγγειλεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων Προοδευτικῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην ὡς ἐὰν νὰ μὴ ἔχῃ κανὲν ἄλλο μέσον ἐπικοινωνίας μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ, ὥστε νὰ τοῦ εἴπῃ ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν ἡσυχίαν τῆς Χώρας καὶ τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων. Μᾶς λέγει ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις εἶναι μακρότερος. Χρειάζεται ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος. Ἂν δὲ προστεθῇ ἓν ἔτος τὸ ὁποῖον ἐχρειάσθη διὰ νὰ ἐπικοινωνήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν δύο καὶ ἥμισυ ἔτη. Ἐρχόμεθα νὰ συζητήσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων ἀφοῦ οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ διὰ συλλαλητηρίων καὶ διὰ λαϊκῶν ἐξεγέρσεων διαδηλοῦσι τὴν θέλησίν των ὅπως διαλυθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ γίνουν ἐκλογαί, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνθυμούμεθα τὴν ἀξίωσίν των, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων. Δὲν νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ἐσωτερικά μας ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀρκούντως δυσχερῆ καὶ γίνονται δυσχερέστερα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κόσμος ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς δὲν ζητεῖ ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων ἀλλ’ ἐκλογάς, δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι θέλομεν τόσους μῆνας διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐγένετο τουλάχιστον κἄποια προσυνεννόησις ἐπὶ τόσους μῆνας ποὺ ἀφήσαμεν τὸ ζήτημα νὰ κοιμηθῇ; Ὅτι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου ἀντιμετωπίζει ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων εἶναι μακρὸς καὶ ἀμφιβόλου πρακτικῆς ἀποτελεσματικότητος, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν· εἶναι ζήτημα ἂν οἱ ἐκλογεῖς ἐγκαταλείψουν τὰς περιουσίας των διὰ νὰ συρρέουν εἰς τὰ σχολεῖα καὶ ἐκκλησίας. Ἀλλὰ δὲν ἐχρειάζοντο καὶ δέκα μῆνες διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν σημεῖον τόσον πασιφανές. Πρακτικωτέρα θὰ ἦτο ἄλλη μέθοδος, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθη ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ ἐκλογικοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν τηροῦνται κανονικῶς οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Δὲν θέλω νὰ δώσω τὴν ἔννοιαν τῆς νοθείας, δίδω τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ πραγματικότης εἶναι ὅτι ἡ διοικητικὴ ὑπηρεσία λειτουργεῖ πλημμελῶς καὶ ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν αἱ ὑπηρεσίαι τῶν νομαρχιῶν νὰ τηρήσουν ἓν τῶν κυρίων αὐτῶν καθηκόντων, τὴν κανονικὴν τήρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Τὸ μειονέκτημα τοῦτο δὲν εἶναι οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ οἱ ὁποῖοι τὸ ἀνεκάλυψαν, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν τῶν ἐκλογῶν ἀγανακτήσας διὰ τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο οἱ κατάλογοι καὶ ἔχων ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν μου τὴν ἐφημερίδα «Πατρὶς» ἐπανειλημμένως ἔγραψα ἀπὸ τῶν στηλῶν ἐκείνων καυτηριάσας τὴν κατάστασιν τῶν καταλόγων, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν εἰς 10 ὅλα παραρτήματα τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλογέων. Ὅτι δὲν εἶναι κανονικῶς κατηρτισμένοι οἱ κατάλογοι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχει εἰς τοῦτο ἐνσυνείδητος νοθεία τοῦτο τὸ ἀμφισβητῶ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ἐγένετο νοθεία τις, τὰ διάφορα κόμματα τὰ ὁποῖα διῆλθον τῆς ἐξουσίας βεβαίως θὰ ἔχουν ὅλην τὴν εὐθύνην καὶ οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ συνεπῶς. Ὥστε ὑπάρχει τί τὸ ὁποῖον χρήζει διορθώσεως. Διεμαρτυρήθην τὴν ἐπαύριον τῶν ἐκλογῶν, ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ τὴν ὑπογραφήν τοῦ διευθυντοῦ αὐτοῦ ἀειμνήστου Χωματιανοῦ ἐξέδωκεν ἀνακοινωθὲν ὑποσχόμενον ὅτι αἱ ἐλλείψεις θὰ διορθωθῶσι ταχέως· ἀλλὰ τίποτε δὲν ἔγινεν. Διότι δὲν ὑπῆρχε συνείδησις καθήκοντος εἰς τοὺς τότε νομαρχιακοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἂν ἐσέβοντο ἑαυτοὺς καὶ τὴν ὑπηρεσίαν θὰ κατήρτιζον καλῶς τοὺς καταλόγους. Ὥστε εἶναι τί εἰς τὸ ὁποῖον ἐμείναμεν σύμφωνοι, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τί εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅτι δηλαδὴ ὑπάρχει νοθεία. Ἀλλὰ σήμερον εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν κατηγορίαν ὅτι μεταχειριζόμεθα ἐπιχειρήματα διὰ νὰ παρατείνωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως. Ἤδη καὶ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἀνεγνώρισεν ἢ μᾶλλον ἐξήγγειλεν ὅτι τὰ συντακτικὰ Σώματα ἀποτελοῦν μίαν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν μέγα συμφέρον ἔχει κάθε Κράτος νὰ σπεύσῃ νὰ τερματίσῃ τὸ ταχύτερον. Ἂν ἡ Συνέλευσις πρόκειται νὰ μετασχηματισθῇ βραδύτερον εἰς νομοθετικὸν σῶμα διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀναδημιουργίας εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἄλλως τε ἡ Συνέλευσις δὲν ἔδειξε τάσιν πρὸς τοιαύτην ἀναδημιουργίαν. Ἀπέρριψεν ὅλας τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν διότι ἀφεώρων τὴν σύνταξιν ἐπὶ τὸ δημοκρατικώτερον τοῦ Κράτους καὶ τὰς ἀπέρριψε μὲ τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀντιφρονούντων ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι «μονόπλευρος» καὶ δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας καινοτομίας. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως τὸ ἐγκατέλειψε.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπεστηρίχθη ποτὲ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἱδρύσῃ Γερουσίαν. Ὑπεστηρίχθη τοῦτο· ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔπρεπε νὰ διχοτομηθῇ, ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ ἐξ ἑαυτῆς ἡ Γερουσία τοῦ μέλλοντος.

§145Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ καταρτισθῇ ἡ Γερουσία τοῦ μέλλοντος ἀπὸ ἡμᾶς καὶ μόνους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐξωκοινοβουλευτικούς. Ἀφοῦ ἀπερρίφθη ἡ πρότασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφίνωνται ἐκκρεμῆ ζητήματα ὅπως τὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ὥστε μόνοι ἡμεῖς ἄνευ τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν νὰ καταρτίσωμεν τὸ πολίτευμα καὶ νὰ παρατείνωμεν τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν. Τοῦτο εἶναι ἀσυνεπὲς πρὸς τὴν δήλωσιν ἐκείνην. Ἐὰν ἐλέγατε ὅτι καλῶς εὑρίσκονται μακρὰν τῆς Συνελεύσεως οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ τότε θὰ εἶσθε συνεπής.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπεστηρίξαμεν ἀνέκαθεν τοῦτο· ὅτι κακῶς εὑρίσκονται μακρὰν τῆς Συνελεύσεως ἐξ ἰδίας ὅμως αὐτῶν ὑπαιτιότητος.

§147Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν νὰ κάμωμεν μεταρρυθμίσεις μεγάλας, ἀφοῦ δὲν εἴχομεν καὶ τὴν ἄλλην φορὰν τὸ δικαίωμα νὰ προσκαλέσωμεν καὶ ἐξωκοινοβουλευτικοὺς διὰ νὰ μετάσχουν τοῦ ἔργου αὐτοῦ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας.

§148Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἐπράξαμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξωμεν. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἠμφισβητήσαμεν τὴν δημοκρατικὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας καθ’ ὃν τρόπον προὐτάθη, ὅτι ἡμεῖς προσεθέσαμεν ἀκόμη, ὅτι θὰ ἐδεχόμεθα καὶ αὐτὴν τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος ἤθελε στέρξει εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη ἀνυπόστατον καὶ τότε ἠρνήθημεν ἀπολύτως νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐθεωρεῖτο θεσμὸς δημοκρατικός.

§149Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν καταπολεμῶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν τότε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐγὼ καταπολεμῶ ὅτι δὲν εἶναι δημοκρατικὸς ὁ τρόπος τοῦ χειρισμοῦ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων καὶ ἀφήσαμεν ἓν τοιοῦτον ζήτημα ἐκκρεμὲς ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ σήμερον ὅτε φέρομεν τὸ ζήτημα αὐτὸ τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῶμεν ὅτι θέλομεν νὰ παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως. Ὀφείλομεν ἄρα νὰ σπεύσωμεν πρὸς διόρθωσιν τούτου. Διότι σήμερον εἴμεθα ἐκτεθειμένοι νὰ μᾶς χαρακτηρίσωσι ὅτι ἐπιζητοῦμεν τὴν ἐπ’ ἄπειρον παράτασιν τοῦ βίου τῆς Συνελεύσεως.

§150Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡμεῖς προσπαθοῦμεν νὰ συντάμωμεν τὸν χρόνον τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων εἰς τὸ ἐλάχιστον, ἀλλὰ δέον νὰ τονισθῇ ὅτι οὐδὲ ὥρα ἀπωλέσθη διὰ τὴν παρασκευὴν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἂν γίνῃ ἡ πρότασίς μας δεκτὴ θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐνεργηθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε τὸ δεχθῇ ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος. Ὥστε διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν συντέμνομεν τὸν πρὸς τὰς ἐκλογὰς χρόνον, δὲν παρατείνομεν αὐτόν.

§151Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἶπον, ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων δὲν εἶχε προσέλθει ἀκόμη εἰς τὴν συνεδρίασιν, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀναθεωρήσωμεν τοὺς καταλόγους καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος διαδηλοῖ τὴν ἐπιθυμίαν του νὰ ἴδῃ τὴν Συνέλευσιν διαλυομένην τὸ ταχύτερον καὶ τὰς ἐκλογὰς διενεργουμένας ὡς τάχιστα.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε εἶναι τοῦτο· χρειάζεται ἢ δὲν χρειάζεται μία διετία διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν; Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἀπητεῖτο νὰ παρέλθῃ ἀκόμη ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διὰ νὰ τερματισθῇ ἡ ἐργασία τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ἂν δεχθῆτε τὴν πρότασιν ἡμῶν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐντὸς τεσσάρων ἢ πέντε μηνῶν. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τοῦτο· ὅτι ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἐντὸς τοῦ χρόνου τούτου πρὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ πολιτεύματος.

§153Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι πρέπει νὰ καταρτισθῇ τὸ πολίτευμα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ πρὸς τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παρελκύωμεν τὸ συντακτικὸν ἡμῶν ἔργον. Ἀλλ’ ἂν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον εἶχε ψηφισθῆ κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον θὰ εἶχε καταρτισθῆ ἤδη τὸ πολίτευμα καὶ θὰ εἶχε τερματισθῆ ὁ βίος τῆς Συνελεύσεως καὶ θὰ ἠδυνάμεθα ἐντὸς τοῦ Ἰουνίου νὰ προβῶμεν εἰς τὰς δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογάς.

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶσθε βέβαιος ὅτι ἐντὸς τοῦ Ἰουνίου θὰ τερματισθῇ τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως;

§155Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀρχηγὸς κόμματος, μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς καθοδηγοῦσι τὰς συζητήσεις, ἐγὼ λέγω πῶς ἐτέθησαν τὰ πράγματα· διότι ἐτέθημεν ὑπὸ τὴν κατηγορίαν ἐκ μέρους τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν, ὅτι ἐνῷ ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ἐν τούτοις ἐγκατελείψαμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν μομφὴν τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν ὅτι ἀποφεύγομεν τὴν ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων ἵνα παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως.

§156Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον ἐγκαταλείπεται, ἂν ὄχι τυπικῶς, τοὐλάχιστον οὐσιαστικῶς, διότι εἰσάγονται τόσαι τροπολογίαι. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἴδωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰς συζητήσεις. Ὁ κ. συνάδελφος ἔλαβε τὸ θάρρος νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ὅτι ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ διὰ νὰ εὕρωσι δικαιολογίαν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ νὰ μᾶς κατηγορήσουν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καρασεβδᾶ, ὁμιλεῖτε κατόπιν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Παπαναστασίου.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συζήτησις ἐπεξετάθη ἐπειδὴ κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐξηντλήθη ἡ κατ’ ἀρχὴν ἐξέτασις αὐτοῦ. Ἂν σήμερον ὑπάρχῃ ζήτημα ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων ἢ ἀνασυντάξεως αὐτῶν, ὅπως θέλετε, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου, ἰσχυρισθέντος ὅτι μέχρι τοιούτου σημείου ἔχουν νοθευθῆ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, ὥστε ἐκλογαὶ ἐνεργούμεναι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν δὲν ἐκφράζουν τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ, καὶ ζητήσαντος ὅπως γίνῃ ἀνασύνταξις ἢ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων. Ἡ ἀξίωσις μάλιστα ἔφθασε τὸ παρελθὸν θέρος μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ δηλώσῃ ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος ὅτι δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ μετάσχῃ τῶν δημοτικῶν ἢ κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν ἐκλογῶν, ἂν δὲν ἐγένετο προηγουμένως ἡ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων.

§159Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Μὲ μόνην τὴν διαφοράν, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἀντεπροσωπεύετο καὶ ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου κόσμος....

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἔσω δὲν γνωρίζω, διότι ἡμεῖς δὲν ἀντεπροσωπευόμεθα.

§161Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Εἶχε συμφωνήσει εἰς τὴν ἀναθεώρησιν μὲν τῶν καταλόγων τῶν ἄλλων δήμων, εἰς τὴν ἀνασύνταξιν δὲ μόνον τῶν τεσσάρων μεγάλων δήμων. Καὶ ὁ κ. Ροῦφος καὶ ἐγὼ μετέβημεν παρὰ τῷ τότε Πρωθυπουργῷ κ. Σοφούλῃ καὶ ἐδηλώσαμεν τὴν ἄποψιν αὐτὴν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν δύο ἡμερῶν μετέγνωσεν ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς πολιτικὸς κόσμος καὶ ἐζήτησε καὶ πάλιν τὴν ἀνασύνταξιν ὅλων τῶν καταλόγων τοῦ Κράτους. Ὥστε βλέπετε ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπάρχει μία μεγάλη διαφορὰ γνωμῶν, διότι, ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε συμφωνήσει μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ τὴν ἄποψιν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν κομμάτων τῶν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως....

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκτὸς ἡμῶν.

§163Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐκτὸς ὑμῶν. Αὐτοὶ ἐζήτησαν, κατόπιν μάλιστα τῶν δηλώσεων ὑμῶν, τὴν γενικὴν ἀνασύνταξιν.

§164ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖοι;

§165Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Οἱ ἔξω τῆς Συνελεύσεως πολιτικοί.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὰ δὲν ἀναιροῦν οὐδὲν ἐξ ὅσων εἶπον. Δὲν εἰσῆλθον εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπον μόνον ὅτι τὸ ζήτημα προεκλήθη ἐκ τῆς ἀξιώσεως τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου. Ἐξ ἀντιθέτου ἡμεῖς ὅλοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχουν βεβαίως ἀνωμαλίαι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ὀφειλόμεναι εἰς τὴν ἀδράνειαν τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν, κατὰ τὸν ἐτήσιον ἔλεγχον τῶν καταλόγων, ἀνωμαλίαι ὀφειλόμεναι εἰς μετατοπίσεις πληθυσμῶν, εἰς τὴν ἀθρόαν προσέλευσιν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ αἱ ἀνωμαλίαι αὗται οὐδέποτε ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐκλογαὶ γενόμεναι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων καταλόγων νὰ μὴ ἐκφράζωσι τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πληρεξούσιος σήμερον ἐπετέθη λαύρως κατὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀξιώσεως τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἡ ἐπίθεσίς του ἐστρέφετο βεβαίως κατὰ πάντων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν τὴν ὑποχώρησιν αὐτήν, περισσότερον δὲ ἐναντίον ἡμῶν, διότι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ πρῶτοι ἐκ τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει εὑρισκομένων κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίξαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ἀξίωσις τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ ἦτο ἐν μέρει συνεπὴς ὁ ἐκ Σάμου πληρεξούσιος ἐν τῇ ἐπιθέσει του, διότι μετὰ μικρὰν ταλάντευσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφῆκε νὰ πιστευθῇ ἀπὸ τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του ἀπεδέχετο τὴν συνεννόησιν διὰ τὴν ἀνασύνταξιν ἢ ἀναθεώρησιν, ἀμέσως κατόπιν ἀνακαλῶν ὅσα εἶχεν εἴπει καὶ ὅσα εἶχε πράξει, ἐτάχθη ἀπροκαλύπτως ἐναντίον οἱασδήποτε ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία ἀσυνέπεια. Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ ἄλλης ἀσυνεπείας ὀλίγον βραδύτερον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι μετὰ τὴν πρώτην ταλάντευσιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς ὡς Κυβέρνησις ἀντετάχθη εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων καὶ μέχρι σήμερον εἶναι ὁ πλέον ἀπροκάλυπτος πολέμιος τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων.

§167Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἀνασυντάξεως.

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχει σημασίαν. Ἀνασυντάξεως, ἂν θέλητε, διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τῇ ἀκριβείᾳ. Καὶ εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ ὑποχώρησις εἰς τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου προδίδει ἀδυναμίαν, προδίδει ὑπερβολικὴν ὑποχωρητικότητα καὶ διαλλακτικότητα, ἡ ὁποία σαλεύει αὐτὴν τὴν Δημοκρατίαν. Θὰ ἔπρεπεν ἀπέναντι τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου — ὑποστηρίζει ὁ ἐκ Σάμου πολιτευτής — νὰ ἀντιτάξωμεν ὅλην ἡμῶν τὴν δύναμιν καὶ ὅλον ἡμῶν τὸ κῦρος, ἐφόσον ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι οἱ κατάλογοι δὲν εἶναι μέχρι τοιούτου βαθμοῦ ἐσφαλμένοι, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ματαιωθοῦν αἱ ἐκλογαὶ καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς διαμαρτυρίας καὶ διὰ τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ. Εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοὺς ὑπάρχει μία παρεξήγησις τῆς θέσεως ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Ἀρχὴν ὡς δικτάτορες τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων. Προήλθομεν ἀπὸ λαϊκὴν ἐντολὴν καὶ θέλομεν νὰ εἶναι τὸ πολίτευμα ἡμῶν λαϊκόν, θέλομεν ἡ Δημοκρατία νὰ περιλαμβάνῃ εἰς τοὺς κόλπους αὐτῆς ὅλους τοὺς πολίτας καὶ ἐφόσον κατέχομεν ἡμεῖς τὴν Ἀρχὴν καὶ ἐπιθυμίαν ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούωμεν τὰς ἀξιώσεις τῶν πολιτῶν, ἐφόσον μάλιστα προβάλλονται νομιμοφρόνως, καὶ νὰ φροντίζωμεν ἐφόσον εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς ἱκανοποιῶμεν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡ ἀξίωσις περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν πολιτικὸν κόσμον προεβλήθη κατὰ τὸν πλέον νομιμόφρονα τρόπον. Ἴσως εἶναι τὸ μόνον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἦλθον οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ ὡς κόμματα εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὴν Δημοκρατίαν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, καὶ ἐζήτησαν τὴν ἱκανοποίησιν μιᾶς ἀξιώσεως αὐτῶν. Εἶχε λοιπὸν ὑποχρέωσιν ἡ δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε Κυβέρνησις κοινοβουλευτική, νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρωτάτην ἔποψιν τὴν ἀξίωσιν αὐτὴν τὴν τόσον νομιμοφρόνως ὑποβαλλομένην ἑκατοντάδων χιλιάδων πολιτῶν, κομμάτων δηλαδὴ ἐκπροσωπούντων ἑκατοντάδας χιλιάδας πολιτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ εἴμεθα, κύριοι, μακρὰν τῆς πραγματικότητος, ἂν δὲν ἐβλέπομεν καὶ ἂν δὲν ἀνεγνωρίζομεν ὅτι ἡ πολιτικὴ κατάστασις ὅπως ἔχει δημιουργηθῆ μετὰ τὴν ἀποχὴν ὡρισμένων κομμάτων ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, δημιουργεῖ μεγάλην ἀνωμαλίαν, ἂν δὲν ἀνεγνωρίζομεν ὅτι πρέπει ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ νὰ ἀρθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Βεβαίως κανεὶς δὲν ὑπεστήριξεν ὅτι πρέπει νὰ ὑποτάξωμεν εἰς τὴν ἄρσιν αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας οἱασδήποτε ἄλλας ἀνάγκας καὶ οἱουσδήποτε ἄλλους σκοποὺς μεγαλυτέρας σημασίας διὰ τὸν λαὸν καὶ διὰ τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ὁ κ. Σοφούλης μᾶς εἶπε· πλανᾶσθε, ἂν προσδοκᾶτε καμμίαν ἐξομάλυνσιν ἐκ τῆς ὑποχωρήσεως τὴν ὁποίαν κάμνετε. Πλανᾶσθε. Ἡ πεποίθησίς σας ὅτι ὁ ἀντίπαλος κόσμος ἤθελε γίνει διαλλακτικώτερος προδίδει μίαν ἀφέλειαν ἁγίαν μὲν καὶ ἱεράν, ἀλλὰ πάντοτε ἀφέλειαν. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι οὐδεμία ἀφέλεια δὲν εἶναι πλέον ἐπικίνδυνος καὶ πλέον ἀσυγχώρητος ἀπὸ τὴν παραγνώρισιν τῆς πραγματικότητος. Οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι θὰ ἔπρεπε τρόπον τινὰ νὰ ἀσκῶμεν τὴν ἐξουσίαν δικτατορικῶς, νὰ μὴ δίδωμεν οὐδεμίαν πίστιν εἰς τὰς δηλώσεις τῶν ἐκτὸς ἀντιπάλων ἡμῶν, προέρχεται ἀπὸ μίαν ἐσφαλμένην ἀντίληψιν, ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὅλοι ὅσοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀντίθετον παράταξιν εἶναι ἄνθρωποι κακῆς πίστεως, ἀλλ’ αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν οἰκτρὰν πλάνην. Εἶναι οἰκτρὰ πλάνη νὰ ὑποθέτῃ κανεὶς ὅτι ἑκατοντάδες χιλιάδων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἐτάχθησαν ἀντιθέτως ἡμῶν κατὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ πολιτεύματος, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ἑκατοντάδες χιλιάδων ἔχουσι δολίας προθέσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Τόπου, ὅτι ἔχουσι θέλησιν ἀντιστρατευομένην εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ ὀρθὸν εἶναι ὅτι ἡ μεγάλη πλειονοψηφία καὶ ἐκείνων τῶν πολιτῶν ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀνθρώπους καλῆς πίστεως. Πλανῶνται οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι, ὅπως ἠμποροῦμεν νὰ πλανηθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Τὸ ζήτημα εἶναι ποία πολιτικὴ καθιστᾷ πλέον δύσκολον τὴν παραπλάνησιν τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τῶν ἀντιπάλων πολιτικῶν ἡμῶν. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς εὐμενοῦς ἐξετάσεως τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν καὶ ἱκανοποιήσεως αὐτῶν, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ παροραθῶσιν ἄλλαι μεγαλύτεραι ἀνάγκαι. Ὅσον καὶ ἂν πιστεύετε ὅτι ὑπάρχουσιν εἰς τὸν ἀντίπαλον πολιτικὸν κόσμον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ἀξιώσεις αὐτῶν, θὰ παύσωσι νὰ διαμαρτύρωνται κατὰ τοῦ πολιτεύματος καὶ θὰ παύσωσι νὰ ἀθετῶσι τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν. Ὅσον πάλιν πιστεύω ὅτι ἡ ἱκανοποίησις ἀξιώσεων θεωρουμένων ἀπὸ τοὺς πολλοὺς εὐλόγων ἀφαιρεῖ τὸ ἔδαφος ἀπὸ τοὺς ἀδιαλλάκτους δημαγωγούς, οἱ ὁποῖοι διὰ παντοίων μέσων παρασύρουν πολλάκις τοὺς πολλούς, καὶ ἔχω ὡς παράδειγμα τὴν ἐνέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος. Διὰ τοῦ δημοψηφίσματος ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ Κυβέρνησις τότε ἐξεδήλωσε διαθέσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἡ Συνέλευσις ἐπεδοκίμασεν. Ἐξεδήλωσε, λέγω, διαθέσεις ἱκανοποιήσεως εἰς μέγιστον βαθμὸν τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου. Αἱ διαθέσεις αὐταὶ ἐξετιμήθησαν ἀπὸ ἀρκετὸν μέρος τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ ἂν διεξήχθη τὸ δημοψήφισμα, ὡς διεξήχθη, καὶ ἂν εἶχε τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἶχε τόσον ἐπιβλητικά, κατὰ μέρος ὀφείλεται εἰς τὴν διαλλακτικωτάτην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς ἔχων πληρεστάτην συνείδησιν εἶπε ποίαν σημασίαν ἔχει ὁ καλὸς χειρισμὸς τοῦ ζητήματος καὶ τοῦ ἀντιπάλου ἡμῶν κόσμου διὰ τὴν στερέωσιν τοῦ πολιτεύματος, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν γενικωτέρων ἡμῶν δημοκρατικῶν σκοπῶν διὰ τὴν ἐξομάλυνσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου· διότι, ἂν δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν συνείδησιν, δὲν θὰ ἐπεκαλεῖτο αὐτὸ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα βασιλεύει ἀπόλυτος σεβασμὸς τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, ἀπόλυτος σεβασμὸς δικαίων τῶν πολιτῶν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς ἕνα διαπρεπῆ ξένον παρεπιδημοῦντα ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι ἔλαβεν ἐπιστολὰς προερχομένας ἀπὸ τὸν ἔξω πολιτικὸν κόσμον, ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους πολιτικοὺς ἡμῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιστολῶν κατηγόρει τὸ καθεστὼς ὡς τυραννικόν, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπαντήσω ὅτι, ἂν ἦτο εἰς θέσιν ὁ διαπρεπὴς ξένος νὰ ἀναγνώσῃ τὰς ἐφημερίδας, θὰ ἔβλεπεν ὅτι καθ’ ἡμέραν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ πολίτευμα καθυβρίζονται καὶ καταπολεμοῦνται, καὶ ἂν εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ μεταβῇ εἰς τὰς φυλακάς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακαλύψῃ ἕνα ἄνθρωπον φυλακισμένον ἢ καταδιωκόμενον διὰ λόγους πολιτικούς. (Χειροκροτήματα). Ἀνεγνώρισεν εἰλικρινῶς τὴν σοβαρότητα τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον διαψεύδει ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν κακοβούλων ἀντιπάλων περὶ τυραννίας καὶ περὶ καταπατήσεως τῶν ἐλευθεριῶν. Ἀναγνωρίζει λοιπὸν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς ποίαν σημασίαν μεγάλην ἔχει ὁ καλὸς χειρισμὸς τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν, ὅταν βέβαια δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ θυσία μεγαλυτέρων συμφερόντων. Καὶ ἐπεκαλέσθη δύο θυσίας ἢ μᾶλλον γενικώτερον μίαν θυσίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν ἀποδεχθέντες τὴν θυσίαν τῆς ματαιώσεως τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν ἐκλογῶν. Ὁμολογῶ ὅτι εἶναι μία ζημία, ὅτι δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ ἐνεργηθῶσι κοινοτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαί, ἀλλ’ ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς ὅτι ἔχομεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὀκταετίαν ποὺ παρατείνομεν τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, παρατείνομεν ὀκτὼ ἔτη τὰς ἐκλογάς. Εἰς τὰς Νέας Χώρας 11 ἕως 12 ἔτη. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι ἑπτὰ ἔτη ποὺ ἀναβάλλομεν τὰς ἐκλογάς, εἰς τὰς Νέας Χώρας δὲν ἐνηργήσαμεν ἀκόμη καθόλου ἐκλογάς, χωρὶς ἐκ τούτου νὰ παρατηρηθῇ ἐξέγερσις, οὔτε ζημίαι νὰ παρατηρηθῶσι. Καὶ ἂν ἀκόμη ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ μετατόπισις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἐπιβάλλει τοὐλάχιστον εἰς τὰς Νέας Χώρας τὴν ἀναβολὴν αὐτῶν, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ θυσία αὐτὴ τῆς ἀναβολῆς, ἂν ὑποχωρήσῃ ἢ ὄχι ἡ ἀναβολὴ ἐπ’ ὀλίγους μῆνας τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν δὲν ἦτο ζημία τοιαύτη, ὥστε νὰ μᾶς ἐμποδίζῃ νὰ ἀποδεχθῶμεν μίαν ἀξίωσιν γενικῶς ὑποβληθεῖσαν ἀπὸ μέγα μέρος τῶν πολιτῶν. Μεγαλυτέραν θεωρῶ τὴν ζημίαν ἐκ τῆς μὴ ἐνεργείας νομαρχιακῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ εἶπον τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἐγένετο ἐξ ἀφορμῆς τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεστήριξα τότε καὶ ὑποστηρίζω καὶ σήμερον ὅτι, ἐπειδὴ ἐπεβάλλετο ἡ ὀργάνωσις τῆς νομαρχιακῆς καὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν νὰ συστηθοῦν τὰ συμβούλια τὰ νομαρχιακά, χωρὶς γενικὰς ἐκλογάς. Εἶχα μάλιστα προσχωρήσει εἰς τὴν ἀντίληψιν προγενεστέρως τῆς ἐνεργείας ἐμμέσων νομαρχιακῶν ἐκλογῶν ὡς πρακτικωτέρων, ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, ὑπεστήριξα τὴν ἄποψιν ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ συγκροτήσωμεν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια εἴτε δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἴτε δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ διορισμῶν εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα διὰ νὰ λειτουργήσουν τὸ ταχύτερον οἱ νόμοι ὡς νομικὰ πρόσωπα, ὡς πρόσωπα αὐτοδιοικήσεως τοπικῆς, χωρὶς νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων καὶ τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν. Κατὰ συνέπειαν ἡ μὴ μέχρι τοῦδε λειτουργία τῶν νομῶν ὡς ὀργάνων αὐτοδιοικήσεως δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀξιώσεως περὶ ἀναθεωρήσεως ἢ ἀνασυντάξεως τῶν καταλόγων. Ἔμαθα μάλιστα ὅτι ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδημοσιεύθη Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ συγκρότησις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς. Δέν τὸ εἶδον ὁ ἴδιος, μοὶ τὸ ἀνεκοίνωσεν εἷς ἐκ τῶν νομαρχῶν, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὸ Διάταγμα καὶ μίαν σχετικὴν ἐγκύκλιον.

§169Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ συμβούλια τῆς ἀποκεντρώσεως.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω τὴν πληροφορίαν ἀπὸ ἕνα νομάρχην.

§171Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἐν δημοκρατικῷ πολιτεύματι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορίσωμεν νομαρχιακοὺς συμβούλους.

§172Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Ἔγινεν ὁ διορισμὸς νομαρχιακῶν συμβουλίων εἰς Ἰωάννινα;

§173Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι. Εἶναι τὰ συμβούλια τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἄλλο τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ ἄλλο τὰ συμβούλια τῆς ἀποκεντρώσεως.

§174Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς αὐτὸ ἐξακολουθοῦμεν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς ῥιζικὴν διαφωνίαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι ἡ ζημία ἐκ τῆς μὴ πρώτης ἐκλογῆς ἀπὸ τὸν λαόν, τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ζημία, εἶναι διότι ὑποστηρίζομεν ὅτι εἶναι πρακτικωτέρα ἡ ἐκλογὴ ἐκ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ ὡς παράδειγμα ἔχομεν νὰ ἀναφέρωμεν τὰς Νέας Χώρας. Εἰς τὰς Νέας Χώρας δὲν ἔγιναν δημοτικὰ καὶ κοινοτικὰ συμβούλια, φαντασθῆτε τί θὰ ἐγίνετο ἂν ἠθέλαμεν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν δυνατότητα ἐνεργείας ἐκλογῶν ἐφόσον δὲν συνεκροτήσαμεν κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια. Ἐν τούτοις δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι τὰ συμβούλια αὐτὰ ἔφερον βλάβην. Τουναντίον τὰ κοινοτικὰ καὶ δημοτικά τινα συμβούλια συνετέλεσαν εἰς τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῶν σχετικῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Οὔτε ἡ ἀποδοχὴ μιᾶς ἀξιώσεως τόσον σοβαρῶς ὑποστηριζομένης ἀπὸ μεγάλην μερίδα πολιτῶν σημαίνει ἀδυναμίαν καὶ ἄρνησιν τοῦ ἰδίου κύρους. Οἱ ἔχοντες τὴν ἐξουσίαν, οἱ ἔχοντες τὴν δύναμιν αὐξάνουν καὶ τὸ κῦρος αὐτῶν ὅταν ἐπιεικῶς καὶ εὐμενῶς ἐξετάζουν τὰς ἀξιώσεις τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πληρεξούσιος φοβεῖται καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη· φοβεῖται μήπως ὁ κατήφορος εἰς τὸν ὁποῖον κατήλθομεν ν’ ἀποδεχθῶμεν ἀξιώσεις τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσως πολιτικοῦ κόσμου μᾶς φέρει καὶ εἰς τὸ κατάντημα νὰ κανονίσωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως ἐκ συνεννοήσεως μὲ τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν πολὺ ὑποχωρητικῶν ἀνθρώπων. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀνώτερος λόγος, ἔχω τὴν δύναμιν τῆς θελήσεως νὰ ἀρνοῦμαι ἀξιώσεις ὁσονδήποτε σοβαρῶς καὶ ἂν παρουσιάζωνται. Καθὼς γνωρίζομεν, κανεὶς ἐδῶ δὲν ὑπεστήριξεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ κανονίζωμεν τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως ἐκ συνεννοήσεως μὲ τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον. Ὑπάρχουσι βεβαίως εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διαφοραὶ περὶ τῆς διαρκείας τοῦ βίου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ αἱ διαφοραὶ δὲν ἔφθασαν ποτὲ εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νὰ ὑποστηριχθῇ ποτε ἀπὸ κανένα νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τοὺς ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως διὰ τὸν χρόνον τοῦ τερματισμοῦ τοῦ βίου τῆς Συνελεύσεως. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἐπανειλημμένως ἐτονίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ μακρὰ παράτασις ἑνὸς Συντακτικοῦ Σώματος δημιουργεῖ μίαν ἀνωμαλίαν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμοῦμεν νὰ καταστῇ δυνατὸν ὅπως καὶ ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ ἀρθῇ τὸ ταχύτερον καὶ ἡ ἄλλη ἀνωμαλία τοῦ διχασμοῦ τοῦ κόσμου ἐξομαλυνθῇ, πάντως δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ καθορίσωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν μὲ ἕνα σκοπόν, πῶς νὰ βαδίσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὅταν ἔγινεν ἡ συζήτησις ἐξ ἀφορμῆς τῶν δηλώσεων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ἀκριβῶς ὑπεστήριξα, ὅτι δὲν δύναται νὰ διέπῃ τὰς ἐργασίας ἡμῶν ἁπλῶς ἡ ἀνάγκη τῆς ταχείας ἐνεργείας ἐκλογῶν. Ὑπεστήριξα ὅτι ἐστάλημεν ἐδῶ ἀπὸ τὸν λαὸν διὰ νὰ φέρωμεν εἰς πέρας ὡρισμένον ἔργον καὶ μόνον μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔργου αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ καλέσωμεν καὶ πάλιν τὸν λαὸν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του περὶ τῶν ἀντιπροσώπων του.

§175Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ὑπῆρξε κἄποιος, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὸ ἀντίθετον, καὶ αὐτὸς ὁ κἄποιος εἶναι ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ἐλησμόνησε βραδύτερον.

§176ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, θὰ τὸ εἴπω ἀργότερα, Ὑπεστήριξα λοιπὸν ὅτι τὸ συντακτικὸν ἔργον πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἠρεμίας καὶ σκέψεως καὶ μελέτης, ἀλλὰ συγχρόνως μὲ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ ὅλη ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ἱκανοποιοῦσα γενικωτέρας καὶ ἐπιτακτικωτέρας ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, ἢ λύουσα μεγάλα ἐκκρεμῆ ζητήματα. Ἀλλὰ τότε ἀντετάχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔπρεπε νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ δυνηθῶμεν τὸ ταχύτερον νὰ βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἔχομεν καὶ δηλώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἰς ἓξ ἑβδομάδας ὑπελογίζετο ὁ χρόνος τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς ἓξ μῆνας ὁ χρόνος ὁ ἀπαιτούμενος διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Τὰ πράγματα δὲν μᾶς ἐδικαίωσαν· ὄχι μόνον δὲν μᾶς ἐδικαίωσαν, ἀλλὰ καὶ ἡ βραδύτης τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος καὶ ὁ χρόνος ὁ καταναλισκόμενος διὰ τὴν ψήφισιν σοβαρῶν νομοθετικῶν μέτρων, ὑπερέβη καὶ τοὺς ἰδικούς μας ὑπολογισμούς. Καὶ ἂν ἐγένετο τοῦτο, ἐγένετο κυρίως ἐξ αἰτίας τῶν μακρῶν διακοπῶν τὰς ὁποίας ἐδέχθη ἢ προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ μόνη εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει βεβαίως δὲν δύναται νὰ παρατηρηθῇ εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην ὅτι δὲν χρειάζεται μόνον ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ ἡ ψήφισις θεμελιωδῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν, ὅπως τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, χρειάζεται λῆψις γενικωτέρων μέτρων, ἐξασφαλιζόντων τὸ πολίτευμα καὶ ἱκανοποιούντων μεγάλα ὁμαδικὰ συμφέροντα πρὶν βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ὁ ἐκ Σάμου πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐδῶ καὶ ἐτόνισε τὴν ἀνάγκην ὅλων αὐτῶν, δὲν εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς περιβάλλει μὲ ἀμέριστον ἐμπιστοσύνην τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν κανεὶς κίνδυνος διὰ τὰς μικρὰς ὑποχωρήσεις καὶ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους νὰ ἐξαρτήσωμεν ἀπὸ τὴ θέλησιν τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως. Ἡ ἐπιθυμία ὅμως ὅλων εἶναι νὰ γίνουν τὸ ταχύτερον ἐκλογαί, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ταχύτερον θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀνησυχία ὅτι ἡ μικρὰ ὑποχώρησις ἐκείνη θέλει μᾶς ὠθήσῃ νὰ ὀλισθήσωμεν γενικῶς εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀπώλειαν πολλῶν μηνῶν, ὀκτὼ μηνῶν ἀπὸ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβάλλεται σήμερον ἡ ἀνασύνταξις ἢ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων. Εἶναι δυνατόν; Ἐτονίσθη ἤδη ὅτι ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος ἤρχισε νὰ μεταβάλλῃ γνώμην καὶ νὰ ἐξασθενίσῃ τὰς ἀξιώσεις του ὡς πρὸς τὴν ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων. Ἤδη ἐκ τῆς τελευταίας αὐτῆς στάσεως ἀπέδειξε ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος ὅτι ἡ παλαιοτέρα ἀξίωσις περὶ ἀνασυντάξεως τῶν καταλόγων κυρίως προήρχετο ἀπὸ κομματικοὺς ὑπολογισμούς. Διότι ὅταν ἐνόμιζεν ὅτι ἡ δημοσία γνώμη ἐστρέφετο ἐναντίον αὐτοῦ ἐζήτει τὴν ρητὴν ἀνασύνταξιν. Σήμερον ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἐνέργειαν ἐκλογῶν, διότι οἱ κομματικοί του ὑπολογισμοὶ τὸν ἔκαμον νὰ πιστεύῃ ὅτι εἶναι ἀλλοία ἡ δημοσία γνώμη. Ἀλλὰ καὶ πάλιν μὲ ὅλα ταῦτα ζητῶν τὴν ἄμεσον ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος, δὲν ἐδήλωσεν ὅτι παραιτεῖται πάσης ἀξιώσεως—καθόσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω—περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρὰ τίνος ἐλέχθη ὅτι ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος λέγει ὅτι παρῃτήθη;

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπον ὅτι δὲν ἐγένετο τοιαύτη. Ὄτι ἐνῷ ζητεῖται ἀπὸ τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς, ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν κομμάτων ἡ ἄμεσος ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν, συγχρόνως κατηγοροῦν ἡμᾶς ὅτι δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων. Ἀφίνεται δηλαδὴ ἀνοικτὴ ἡ θύρα τῆς παλαιᾶς κατηγορίας περὶ νοθείας τῶν καταλόγων.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος δέχεται καὶ ἁπλῆν ἀναθεώρησιν.

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γνωρίζω καμμίαν τοιαύτην δήλωσιν.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγραψαν καὶ ἄρθρα ἐνυπόγραφα.

§182Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα τῶν δηλώσεών μου· ὅτι ἀναθεώρησιν γενομένην δι’ ὅλων τῶν ἐγγυήσεων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐξασφαλίζεται καὶ ἡ ἀνασύνταξις, ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος οὐδένα λόγον θὰ εἶχε νὰ ἀπέκρουε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπειδὴ ἀνέγνωσα ἐπισταμένως τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν δύο ἐξωκοινοβουλευτικῶν κομμάτων παρετήρησα, ὡς εἶπον, ὅτι ζητεῖται ἡ ἄμεσος ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀφίεται ἀνοικτὴ ἡ θύρα τῆς ἐνεργείας. Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἐνεργηθῆ ἐκλογαὶ πάλιν ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας θὰ ἐμφανίζωνται κατηγοροῦντες τὰς ἐκλογὰς ὡς νόθους. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄνευ ἀναθεωρήσεως· ὄχι μετὰ τὴν ἀναθεώρησιν.

§185Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Τί θέλετε νὰ κάμουν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ ἀφοῦ περιμένουν ἕνα ἔτος νὰ ἀναθεωρήσωμεν τοὺς καταλόγους; Ἡμεῖς δὲν συμπεριεφέρθημεν καλῶς. Αὐτοὶ ἀνέμενον, δὲν ἐγένετο τίποτε καὶ ζητοῦν τώρα ἐκλογάς.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὴν βραδύτητα, κ. συνάδελφε, θὰ εἴπω δύο λέξεις ὀλίγον κατόπιν. Ἀλλ’ οἱ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἰσχυρίζονται ὅτι ἔχουν καὶ μίαν ἐφεύρεσιν, ἡ ὁποία γενομένη ἀποδεκτὴ θὰ καθίστα τὴν ἀνασύνταξιν δυνατὴν ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος, τὴν ὁποίαν δὲν ἐμάθομεν ἀκόμη.

§187Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἤλθατε εἰς ἐπαφήν;

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι.

§189Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Πῶς θέλετε νὰ τὴν μάθετε, ἀφοῦ δὲν ἤλθατε εἰς ἐπαφὴν μὲ τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς;

§190Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐπίσης δὲν θέλουν τὴν ἀναλογικὴν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοί.

§191Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι ἐγὼ δὲν ἀπεδέχθην ὅλας τὰς ἀξιώσεις τῶν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικῶν κομμάτων. Τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά. Καὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶμαι ἐκ τῶν διαλλακτικωτέρων οὔτε ὑποχωρητικωτέρων. Ὄταν γενικώτερα συμφέροντα ὑπάρχουν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὑποχωρήσωμεν, τοσούτῳ μᾶλλον ὅταν αἱ ἀξιώσεις αὐταὶ εἶναι ἄδικοι καὶ ἀβάσιμοι. Καὶ εἶναι ἄδικοι καὶ ἀβάσιμοι. Θὰ σᾶς ἀναπτύξω δὲ διατί ὁ λαὸς δὲν ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι συνεπεῖς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀπὸ τοὺς ἐντολεῖς των καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920, διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ἤδη ὅτι ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ἔλαβε τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅτι θέλομεν ἡμεῖς νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικήν. Τὸ ἴδιον ἔγινε καὶ ἐκ μέρους τοῦ κόμματος, τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ λεγομένου τότε· τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ ἡμᾶς, διότι ἐκτὸς τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος ἡγεῖτο εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς μεγαλυτέρας μερίδος τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις καὶ οἱ Δημοκρατικοὶ Φιλελεύθεροι ἐξελέγησαν μὲ πρόγραμμα τὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς. Ἑπομένως ἡ Συνέλευσις θὰ παρεβίαζε λαϊκὴν ἐντολὴν ἐὰν ἠρνεῖτο νὰ τὴν καθιερώσῃ.

§192Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Οὔτε ἔγινε συζήτησις τοιαύτη. Πρέπει νὰ σεβασθῆτε τὴν γνώμην τοῦ ἔξω κόσμου, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει τὴν ἀναλογικήν.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἀνεξαρτήτως τῆς ἀξιώσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀκόμη ὑφίσταται, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι οἱ κατάλογοι, ὅπως ὑφίστανται σήμερον μὲ τὰ πολλὰ παραρτήματα, ἔχουσιν ἀνάγκην μιᾶς ἀναθεωρήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπὶ μακρὸν χρῆσις αὐτῶν τῶν καταλόγων πρὸς ἐνέργειαν ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐκλογῶν. Δὲν θὰ ὑποστηρίξω ποτὲ ὅτι ὁ,τιδήποτε μέτρον καὶ ἂν λάβωμεν πρέπει τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐνεργήσωμεν ἐκλογάς, ὅταν ἡμεῖς θελήσωμεν. Ὑπάρχει ἄλλως τε εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον διάταξις καθ’ ἥν οἱ ὑφιστάμενοι κατάλογοι παραμένουν ἐν ἰσχύϊ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Κατὰ συνέπειαν ὁ,τιδήποτε καὶ ἂν γίνῃ—τὸ αὐτὸ ὑπεστήριξε καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας καὶ ἂν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἰδική του ἄποψις τῆς μερικῆς ἀναθεωρήσεως ὅπως τὴν προτείνει—δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ ἂν τελειώσωμεν τὸ συντακτικὸν ἔργον καὶ νομίζομεν ὅτι εἶναι κατάλληλος ὁ χρόνος πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὰς χωρὶς νὰ ἐμποδισθῶμεν ἐκ τῆς περατώσεως τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§194Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἶναι τοῦτο· ὅτι δὲν ὑφίσταται κανὲν κώλυμα νομικὸν πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχει κώλυμα ἠθικόν, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερβῶμεν.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέσατε ὅτι δεχόμεθα τὴν τροπολογίαν σας· ἢ θὰ δεχθῶμεν ὅτι οἱ κατάλογοι εἶναι ἄκυροι....

§196Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι.

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. .... ἢ ὅτι εἶναι ἔγκυροι μέχρι τῆς ἀναθεωρήσεως. Θὰ ὑπάρχῃ τότε πλήρης ἐλευθερία καὶ κατὰ τὴν γνώμην σας εἰς τὰς καθεστηκυίας ἀρχὰς πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν.

§198Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νομικὴ ἐλευθερία ὑπάρχει.

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Περὶ νομικῆς ἐλευθερίας ὁμιλοῦμεν εἰς τρόπον ὥστε ὅταν αἱ ἁρμόδιαι Ἀρχαὶ νομίζουν ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ γίνουν ἐκλογαὶ νὰ ἠμποροῦν νὰ γίνουν χωρὶς νὰ ἀποτελῇ κώλυμα ἡ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων.

§200Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἄλλως τε ἐμμέσως τὸ ἐδέχθησαν, διότι ἐφόσον θέλουν ἀμέσους ἐκλογὰς πῶς θὰ γίνουν παρὰ διὰ τῶν ὑπαρχόντων καταλόγων, ἀφοῦ ἄνευ καταλόγων δὲν δύνανται νὰ γίνουν;

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐλέχθη καὶ ὑπεστηρίχθη πολὺ ὀρθῶς ὅτι ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θέλει μόνη αὐτὴ καὶ τὰς νοθείας περιορίσῃ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀξίωσιν θέλει ἐξαντλήσει περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ μόνη αὐτὴ καθιστᾷ μικροτέραν τὴν σημασίαν τῆς νοθείας, ἀλλὰ καὶ διότι αὕτη δὲν εἶναι εὐχερὴς ἐκ τοῦ ἀμοιβαίου ἐλέγχου τῶν πολλῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται....

§202Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ εἶπον.

§203Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά· δὲν τὸ ἤκουσα, μὲ συγχωρεῖτε. Ἂν ὑπάρχῃ μεγάλη ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὴν γνησιότητα τῶν καταλόγων τῶν ἀφορώντων τοὺς πρόσφυγας πολίτας, ἡ νοθεία αὐτὴ πάντως θὰ εἶναι περιωρισμένη τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ προσφυγικὸς κόσμος θὰ εἶναι κατανεμημένος εἰς περισσότερα κόμματα, ὥστε πρόσφυγες πολιτευόμενοι ἀσκοῦντες ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλέγχωσι.

§204Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1923 εἶχεν ἐκδοθῆ μία διαταγὴ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διὰ τῆς ὁποίας διετάσσετο λόγῳ τῶν ἐποικιστικῶν ἀναγκῶν ἡ μετακίνησις 80 χιλιάδων οἰκογενειῶν ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην. Αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο τὴν 16 Δεκεμβρίου 1923 καὶ ὡς ἐκ τούτου μέγα μέρος τῶν ἐκλογέων δὲν εἶχεν ἐγκατασταθῆ εἰς τοὺς τόπους, διὰ τοὺς ὁποίους προωρίζετο. Συνεπῶς ἡ ἐγγραφὴ εἰς τοὺς καταλόγους ἦτο πλημμελὴς καὶ μέγα μέρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ὡς μὴ ἐγγεγραμμένον εἰς τοὺς καταλόγους δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς. Πλὴν αὐτοῦ ἔχομεν καὶ μέγαν ἀριθμὸν προσφύγων, 250 χιλιάδων περίπου, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸ θέρος καὶ φθινόπωρον τοῦ 1924, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγγραφοῦν. Ἂν ὑπῆρξε νοθεία ἐξ ἐλαχίστων σφαλμάτων εἰς τοὺς καταλόγους ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρόσφυγας ἐκλογεῖς, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν θὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν προσφύγων ἐκλογέων, ἀλλὰ θὰ αὐξηθῇ κατὰ 30 μέχρι 40%.

§205Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ὅμως καὶ ἂν ἐλαττώνῃ ἡ ἀναλογικὴ καὶ τὴν σημασίαν τῶν νοθειῶν καὶ τὴν ἀξίωσιν περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, πάντως πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι διὰ γενικωτέρους λόγους εὐπρεποῦς καὶ εὐκόλου διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν διὰ καταλόγων εὐχρήστων ἔχομεν συμφέρον νὰ κάμωμεν μίαν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Καὶ ἐρωτᾶται· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀναθεώρησις, ὥστε νὰ περιορισθοῦν εἰς λογικὰ ὅρια τὰ λάθη τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· διότι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι εἶναι ἀπολύτως ἀπηλλαγμένοι λαθῶν, χωρὶς ἐννοεῖται αὐτὴ ἡ ἀναθεώρησις νὰ λάβῃ διαστάσεις χρονικὰς τοιαύτας, ὥστε νὰ γελοιοποιηθῇ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου αὐτὴ αὕτη ἡ ἐνέργεια τῆς ἀναθεωρήσεως. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν γενομένην παρατήρησιν ὅτι ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων διὰ τοῦ ἐξαναγκασμοῦ τῶν πολιτῶν ὅπως ἀποκτήσουν ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ νομικά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐγγραφὴν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ προσέλθουν οἱ ἴδιοι εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἐπιτροπὰς καὶ ζητήσουν τὴν ἐγγραφήν των, ὅτι ἡ διαδικασία αὐτὴ ὄχι μόνον θὰ καταναλώσῃ μακρότατον χρόνον, ἀλλὰ καὶ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παράλειψιν τῆς ἐγγραφῆς ἑνὸς μεγάλου μέρους τῶν ἐκλογέων καὶ κατὰ συνέπειαν τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἑνὸς μεγάλου μέρους τῶν ἐκλογέων. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἂν ἐστρέφομεν τὴν προσοχήν μας εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα οὐσιαστικῶς δημιουργοῦν τὰ λάθη εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἄλλην μέθοδον, ἡ ὁποία νὰ μᾶς φέρῃ ταχύτερον εἰς ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα. Ἀπὸ ποῦ προήρχοντο τὰ λάθη τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ κατὰ συνέπειαν μία σχετικὴ νοθεία; Ἀπὸ δύο κατηγορίας ἐγγραφῶν εἰς τοὺς καταλόγους· ἀπὸ παραμονὴν τῆς ἐγγραφῆς εἰς τοὺς καταλόγους ἀνθρώπων ἀποθανόντων, τῶν ὁποίων ἐχρησιμοποιοῦντο οἱ τίτλοι, τὰ βιβλιάρια, τὸ ὄνομα ἐκ μέρους ἄλλων προσώπων μὴ ἐχόντων φυσικὰ κανὲν δικαίωμα, καὶ δεύτερον ἀπὸ τὰς στενὰς ἐγγραφάς, ἀπὸ τὰς ἐγγραφὰς δηλαδὴ προσώπων εἰς ὡρισμένους καταλόγους, τὰ ὁποῖα ἀπεδήμησαν καὶ ἐνεγράφησαν εἰς ἄλλους ἐκλογικοὺς καταλόγους ἢ ἀπὸ τὴν ἐγγραφὴν προσώπων ἐγγεγραμμένων εἰς καταλόγους, ἀλλ’ ἐγγραφέντων ὑπὸ ἄλλο ὄνομα, εἴτε ἀπόντων. Ὑποθέσατε ὅτι εἰς τοὺς προσφυγικοὺς καταλόγους εἷς ἐγγράφεται ὑπὸ ἐννέα ὀνόματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνύπαρκτα. Αὐταὶ εἶναι αἱ κύριαι πηγαὶ τῆς ἀναθεωρήσεως. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη πηγή, π. χ. ἡ μὴ διαγραφὴ τῶν στερηθέντων τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἀλλ’ αὐταὶ εἶναι ὀλίγαι καὶ εἶναι ἀνάξιαι λόγου. Ὑποθέσατε ὅτι 20,000 πρόσφυγες ἐλθόντες εἰς Ἀθήνας ἐγγράφονται εἰς τοὺς καταλόγους, μετετοπίσθησαν ἐκ Μακεδονίας καὶ ἐνεγράφησαν, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν 20,000 ἐγγραφέντες—εἶναι δηλαδὴ ὑπερβολικὸς ὁ ἀριθμός— εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ χρησιμοποίησις ἑνὸς μέρους τῶν ἐγγραφῶν αὐτῶν ἀπὸ πλεῖστα πρόσωπα. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους νὰ διαγραφοῦν οἱ ἀποθανόντες καὶ δεύτερον νὰ διαγραφοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς ἄλλα βιβλία ἢ δὲν εἶναι πλέον δημόται τοῦ δήμου εἰς ὃν ἔχουν ἐγγραφῆ ὡς δημόται. Ἄν αὐταὶ αἱ κακαὶ ἐγγραφαὶ διαγραφοῦν, τότε βεβαίως ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι φθάνομεν εἰς μίαν τελειοτάτην ἐξακρίβωσιν τῆς γνησιότητος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ὁλοκλήρων καὶ γίνεται εἷς ἔλεγχος καὶ διαγράφονται. Θὰ γίνῃ ἔπειτα φυσιολογικὴ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν καταλόγων ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι μὲν φυσικὰ πρόσωπα καὶ ἦσαν πολῖται Ἕλληνες, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐλάχιστοι. Πῶς λοιπὸν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ διαγραφὴ ἀπὸ τῶν κακῶν ἐγγραφῶν; Νομίζω ὅτι ὁ ταχύτερος καὶ ἁπλούστερος τρόπος εἶναι ἡ διὰ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ τοῦ ἐλέγχου καὶ κατὰ συνέπειαν τῆς διαγραφῆς αὐτῶν τῶν προσώπων διὰ τῆς γενικῆς ἀπογραφῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ συνδυάσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων μὲ τὴν ἀπογραφὴν ἢ θέλομεν καταναλώσει μακρότερον χρονικὸν διάστημα, διότι πλὴν τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος θὰ κατηναλίσκετο διὰ τὴν ἀπογραφὴν—θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ—θὰ ἐχρειάζετο ὅλη ἡ ἐργασία αὐτὴ ἡ ἀπαιτουμένη κατὰ τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν δημοτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μὲ τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ νὰ ἐγγράψωμεν δημότας. Ἡ ἐγγραφή των εἰς τὸ μέλλον πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὸν κανονικὸν τρόπον τῆς ἐγγραφῆς.

§206Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ἀναθεωρήσεως δι’ ἀπογραφῆς, ὄχι περὶ ἀνασυντάξεως τῶν καταλόγων;

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, εἶναι ἀναθεώρησις, ἀναθεώρησις ὅμως τόσον ῥιζική, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι ἱκανοποιεῖ πλήρως οἱασδήποτε ἀξιώσεις ἀναθεωρήσεως.

§208Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα, δὲν πρόκειται περὶ ἀνασυντάξεως, δὲν πρόκειται περὶ ἐκ νέου ἐγγραφῆς.

§209Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἀποκρούω, τὴν ἐκ νέου ἐγγραφήν. Εἶπον ὅτι δὲν θέλουν νὰ γίνῃ ἐνέργεια πρὸς ἐγγραφὴν ὅλων τῶν πολιτῶν, διότι αὐτὸ θὰ ἦτο ἄτακτον. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ εἶναι ἡ διαγραφὴ τῶν γενομένων κακῶν ἐγγραφῶν ῥιζικῶς. Μαζὶ μὲ τὰ δελτία τῆς ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἰδιαίτερον δελτίον πολιτικῆς καταστάσεως, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ συμπληρώσουν μόνον οἱ ἔχοντες τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα, τὰ δελτία αὐτὰ θὰ συγκεντροῦνται καὶ θὰ ἀποστέλλωνται εἰς τοὺς δήμους, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ πολῖται, ἐκεῖ θὰ γίνηται ἡ παραβολὴ τῶν δελτίων μὲ τοὺς ὑφισταμένους καταλόγους καὶ θὰ διαγραφοῦν ὅλοι ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχουν δελτία, θὰ ὑπάρχουν δελτία διὰ τοὺς παρόντας, εἴτε δι’ ἐκείνους διὰ τοὺς ὁποίους γίνονται πιστοποιήσεις ὅτι εἶναι δημόται, ἀλλ’ ἀπουσιάζουν. Θὰ δοθῇ μάλιστα ἡ εὐκαιρία, ὥστε εἰς τὰ Προξενεῖα νὰ γίνουν καὶ παρόμοιαι δηλώσεις. Θὰ γίνουν λοιπὸν διαγραφαὶ δι’ ἐκείνους δι’ οὓς δὲν ὑπάρχουν δελτία καὶ θὰ εἶναι οἱ ἀποθανόντες ἢ οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς ἄλλον τόπον. Διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν διαγραπτέων θὰ δημοσιεύηται εἰς ἑκάστην κοινότητα ὁ κατάλογος τῶν διαγραπτέων. Ἑπομένως, ἂν παρουσιασθοῦν ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐνεργείας τῶν σχετικῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ κάνουν τὸν παραλληλισμὸν καὶ θὰ ἐνεργήσουν τὴν διαγραφήν, θὰ ὑπάρχουν ἐνστάσεις ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι μόνον δημόται, κακῶς δὲ διεγράφησαν διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον. Ἀλλὰ τότε εἶναι φανερὸν ὅτι αἱ ἐνστάσεις θὰ εἶναι ἐλάχισται καὶ ἠμποροῦν νὰ ὑποστοῦν μίαν σοβαρὰν διαδικασίαν. Θὰ εἶναι δηλαδὴ δυνατὸν νὰ γίνῃ εἷς ἀκριβὴς ἔλεγχος τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα χωρὶς νὰ ἔχουν δελτία διὰ τὴν ἀπογραφὴν ἐμφανίζονται καὶ λέγουν ὅτι ἔχουν δικαιώματα πολιτικὰ καὶ κακῶς διαγράφονται. Μετὰ τὴν διαδικασίαν αὐτὴν τῶν ἐνστάσεων, τότε εἶναι εὔκολος ἡ ἐκτύπωσις τῶν καταλόγων, ἐκκαθαριζομένων πλέον ἀπὸ ὅλας τὰς κακὰς ἐγγραφάς.

§210Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τροπολογίαν;

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὴν ἔχω ἐκτυπώσει καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ τὴν ἐκθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἂν γίνῃ εὐνοϊκῶς ἀποδεκτή, δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν διατύπωσιν. Νομίζω ὅτι εἶναι ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος ἐνεργείας μιᾶς ριζικῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖ πλήρως τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ παντὸς πολιτικοῦ, ὅπως αἱ ἐκλογαὶ εἶναι γνήσιαι καὶ ἐκφράζουν τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ. Τώρα θὰ ἐξετάσω πόσον χρόνον θὰ ἀπαιτήσῃ μία τοιαύτη διαδικασία. Συνεννοήθην μὲ μερικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἔκαμα ἕνα ὑπολογισμόν· τὸν ἔκαμα ὅσον τὸ δυνατὸν πλουσιοπάροχον διὰ νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβέστερος. Ὑπολογίζω τρεῖς μῆνας διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ χάρτου, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας. Ἡ προμήθεια δύναται νὰ γίνῃ καὶ ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τηλεγραφικῶς. Εἶναι ζήτημα θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ καὶ ἔχει τὰ χρηματικὰ μέσα εἰς τὴν διάθεσίν της, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀκόμη συντομώτερον κατὰ τὸ ἥμισυ ἀφ’ ὅ,τι ἐγὼ ὑπολογίζω· διότι εἶναι ζήτημα ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων εὐκολιῶν καὶ τεχνικῶν μέσων. Ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν εἴκοσι δημοπρασίας διὰ νὰ πάρωμεν μίαν πεντάραν εὐθηνότερον τὸ χαρτί, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε. Ἐγὼ ὑπολογίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα χρηματικὰ ποσὰ πρὸς τοῦτο καὶ νομίζω ὅτι τρεῖς μῆνες εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκεῖς διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐνέργεια τῆς ἀπογραφῆς.

§212Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν ἐπέμβασιν, διότι ἐπρωτοστάτησα τότε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀπογραφῆς. Ἐνθυμοῦμαι τὰς δυσχερείας καὶ τὴν χρονοτριβήν. Μόνον ἡ ἀποστολὴ τῶν δεμάτων τῶν ἐντύπων εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος ἀπερρόφησε χρονικὸν διάστημα πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπολογίζετε, χωρὶς νὰ ὑπολογίσητε τὰς δυσκολίας.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς εἶπον ὅτι αὐτὸ εἶναι ζήτημα θελήσεως. Φαντάζεσθε ὅτι διὰ νὰ ἀποσταλοῦν δελτία καὶ νὰ ἐκτυπωθοῦν δελτία θὰ ἀπαιτηθῇ τόσος καιρός; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπογραφὴν ἔχομεν τὴν προηγουμένην ἀπογραφήν, ἔχομεν τὰ καλούπια τὰ τυπικὰ ἀπὸ τὴν προηγουμένην ἀπογραφὴν καὶ δὲν φαντάζομαι ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μεταρρύθμισις ὅσον ἀφορᾷ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θὰ ἐξακριβώσωμεν διὰ τῆς ἀπογραφῆς. Πρόκειται νὰ ἐκδώσωμεν ἓν νέον δελτίον διὰ τὰ πολιτικὰ δικαιώματα. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῆς συντάξεως, εἶναι ζήτημα, φαντάζομαι, 10–15 ἡμερῶν. Δὲν φαντάζομαι ὅτι χρειάζεται νὰ καταναλωθῇ περισσότερος χρόνος ὅπως αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καταρτίσουν ἓν δελτίον. Θὰ ἀποσταλοῦν εἰς ἑκάστην κοινότητα δέματα τὰ ὁποῖα αἱ Ἐπιτροπαὶ θὰ διανείμουν τὴν παραμονὴν τῆς ἀπογραφῆς. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἐγείρεται σοβαρὰ ἀμφιβολία, διότι, ἄν, κ. Ὑπουργέ, σᾶς δηλώσω ὅτι τὸ Κράτος θὰ σᾶς δίδῃ ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα σᾶς χρειάζονται, εἶσθε ἢ δὲν εἶσθε εἰς θέσιν ἐντὸς ὡρισμένου διαστήματος νὰ διανεμηθοῦν τὰ δελτία;

§214ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§215Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως θὰ χρειασθοῦν καὶ τρία ἔτη, ὅταν θελήσωμεν μὲ τρεῖς κουτσοϋπαλλήλους νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Θὰ ἀμφισβητήσητε ὅτι, ὅταν θὰ ἀποστείλῃ δελτία εἰς ὅλας τὰς κοινότητας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἀποστείλῃ εἰς ἕνα μῆνα;

§216Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν πρόκειται περὶ τῆς συσκευῆς καὶ τῆς ἀποστολῆς. Θὰ γίνῃ ἡ παραγγελία τοῦ χάρτου, θὰ παραληφθῇ, θὰ γίνῃ ἡ ἐκτύπωσις τῶν δελτίων καὶ ἡ ἀποστολὴ αὐτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ περισσότερον χρόνον εἶναι πρῶτον ὁ καταρτισμὸς ὅλων τῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καὶ δεύτερον ἡ διανομὴ κατ’ οἶκον εἰς μίαν ἑκάστην τῶν οἰκιῶν. Ὅλα αὐτά, κύριοι, δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν ἐντὸς διαστήματος τριῶν μηνῶν.

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ αὐτὴ ὑπηρεσία, οἱ αὐτοὶ ὑπάλληλοι θὰ καταρτίσουν τὰς Ἐπιτροπάς, θὰ παραλάβουν τὰ δελτία κλπ. Ὑπάρχουν ἰδιαίτεραι ὑπηρεσίαι δι’ ἑκάστην αὐτῶν. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ χρειασθῇ χρόνος περισσότερος τοῦ ἑνὸς μηνὸς διὰ νὰ καταρτισθοῦν αἱ Ἐπιτροπαί. Λοιπὸν φαντάζομαι ὅτι τρεῖς μῆνες εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, ἂν ἐννοεῖται δοθοῦν ὅλα τὰ μέσα καὶ θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ ταχέως. Ὑπολογίζω δηλαδὴ ὅτι χρειάζονται δύο μῆνες συγκεντρώσεως τῶν δελτίων αὐτῶν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ἑκάστης κοινότητος, δηλαδὴ εἰς ἑκάστην κοινότητα θὰ ὑπάρξουν Ἐπιτροπαί, ὅπως ἀντιπροσωπεύωνται καὶ τὰ κόμματα, εἰς τὰς ὁποίας Ἐπιτροπὰς θὰ συγκεντρωθοῦν αὐτὰ τὰ δελτία διὰ νὰ γίνῃ ὁ παραλληλισμὸς μεταξὺ τῶν καταλόγων καὶ τῶν δελτίων. Νομίζω ὅτι τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα εἶναι πλέον ἢ ἀρκετὸν διὰ νὰ μεταβιβασθοῦν τὰ δελτία π. χ. ἀπὸ τὴν Καβάλλαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἀθηνῶν, διὰ νὰ γίνῃ ἡ συγκέντρωσις αὐτῶν κατὰ δήμους ἢ κοινότητας.

§218Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸ δελτίον τῆς ἀπογραφῆς ποῖος θὰ τὸ κάμῃ;

§219Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ὑπάρξῃ μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ παραλληλίσῃ τὸν κατάλογον μὲ τὰ δελτία.

§220Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὰς μεγάλας πόλεις;

§221Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ γίνουν κατ’ ἐνορίας. Αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι, κ. συνάδελφε. Εἰς αὐτὰ δὲν βλέπω οὐδεμίαν δυσκολίαν. Αἱ λεπτομέρειαι ἠμποροῦν νὰ ὑποστοῦν οἱανδήποτε τροποποίησιν θέλετε. Ὑπολογίζω ἄλλους δύο μῆνας τὸ maximum διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ παραλληλισμός. Φαντάζομαι ὅτι δὲν εἶναι μικρὸν τὸ χρονικὸν διάστημα. Αἱ Ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ πιστοποιήσουν ποῖοι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους δὲν ὑπάρχουν. Ὑπολογίζω ἄλλους δύο μῆνας διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου τῶν διαγραπτέων, ἄλλον ἕνα μῆνα διὰ τὴν διατύπωσιν ἐνστάσεων κατὰ τοῦ καταλόγου τῶν διαγραπτέων, δηλαδὴ νὰ δημοσιευθοῦν οἱ κατάλογοι καὶ ὅστις νομίζει ὅτι κακῶς εἶναι εἰς τὸν κατάλογον τῶν διαγραπτέων, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ἔνστασιν κατὰ τῆς διαγραφῆς. Ἄλλον ἕνα μῆνα διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων τῶν διαγραπτέων — καὶ αἱ ἐνστάσεις αὐταὶ θὰ εἶναι ἐλάχισται — καὶ δύο ἀκόμη μῆνας διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν νέων καταλόγων μετὰ τὴν διαγραφὴν τῶν διαγραπτέων, τὸ ὅλον εἶναι ἕνδεκα μῆνες. Βάλατε ἀκόμη καὶ ἕνα μῆνα διὰ παρεμβάσεις ἢ ὑπερβάσεις, ἔχομεν ἓν ἔτος. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὗτος εἶναι ὁ μόνος τρόπος νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν πλήρη διαγραφὴν τῶν κακῶς ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς καταλόγους. Κατὰ συνέπειαν ἂν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ γνώμη ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία ριζικὴ ἐκκαθάρισις, ὑποστηρίζω αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως. Ἂν παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐνεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ πρὸ τῆς ριζικῆς αὐτῆς ἐκκαθαρίσεως, θὰ ἐνεργηθοῦν φυσικὰ αἱ ἐκλογαὶ χωρὶς αὐτὴν τὴν ριζικὴν ἐκκαθάρισιν. Πάντως ὅμως ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ εἶναι ἐργασία χρησιμωτάτη διὰ τὸ μέλλον, διότι θὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν συντάξεως καταλόγων γνησίων, καταλόγων ἐναντίον τῶν ὁποίων δὲν θὰ δύναται νὰ ἐγερθῇ καμμία ἀντίρρησις, καμμία ἀμφισβήτησις. Ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴν ὑπεβλήθη ἄλλη τροπολογία μερικῆς ἀναθεωρήσεως. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην ἐπ’ αὐτῆς τῆς μερικῆς ἀναθεωρήσεως, διότι δὲν ἠμπόρεσα νὰ παρακολουθήσω λεπτομερειακῶς τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής. Φοβοῦμαι ὅτι παρ’ ὅλους τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, αὐτὴ ἡ ἀναθεώρησις τὴν ὁποίαν προτείνει, δυοῖν θάτερον ἢ θὰ γίνῃ σύντομος καὶ δὲν θὰ ἀποτελέσῃ τὴν πραγματικὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καταλόγων, ἤ, ἂν πρόκειται νὰ ἔχωμεν μὲ αὐτὴν πλήρη ἐκκαθάρισιν, θὰ ἀπαιτηθῇ χρόνος ὄχι ὀλιγώτερος τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ προτείνω.

§222Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν ριζικὴν ἀνασύνταξιν.

§223Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν κάμω ριζικὴν ἀνασύνταξιν.

§224Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ὁ ριζικὸς τρόπος ἢ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν σας ἢ τὸ ἄλλο τὸ προτεινόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ τὰ δύο εἶναι βαρύτατα. Ἐγὼ θέλω νὰ ἔχω ἑτοίμους τοὺς καταλόγους ἐντὸς τοῦ ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος καὶ δι’ αὐτὸ τάσσω μίαν ὡρισμένην προθεσμίαν.

§225Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζετε ὅτι μὲ τὰς ὡρισμένας προθεσμίας ἐκκαθαρίζετε τοὺς καταλόγους;

§226Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ γίνουν Ἐπιτροπαί, εἰς τὰς ὁποίας θὰ μετάσχουν ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων. Αὐταὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ θὰ ἐπιληφθοῦν τῆς διορθώσεως τῶν ὑφισταμένων καταλόγων, τῆς διορθώσεως τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρουν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν μηνῶν. Αὐταὶ αἱ διορθώσεις θὰ ἐκτυπωθοῦν εἰς παράρτημα καὶ θὰ ἀποτελέσουν τὰ συμπληρώματα τῶν ὑφισταμένων καταλόγων. Εἶναι ἁπλούστατον πρᾶγμα.

§227Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ἁπλούστερα πράγματα δὲν εἶναι καὶ τὰ πρακτικώτερα, κ. συνάδελφε. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι, ἐφόσον ἔχομεν δεδομένον ὅτι ἡ νοθεία τῶν καταλόγων διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἰδικῆς σας εἶναι ἐντελῶς ἀνεφάρμοστος, δηλ. θὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τόσα λάθη, ὥστε....

§228Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐξηγούμεθα. Δὲν θὰ ἀνασταλοῦν οὔτε ἐπὶ στιγμὴν αἱ ἐργασίαι πρὸς ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων. Ἀλλ’ ἐγὼ προτείνω νὰ ἔχωμεν ἐντὸς πέντε μηνῶν τὴν ριζικὴν ἀναθεώρησιν.

§229Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἠμποροῦσε νὰ σᾶς εἴπῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ὅτι ἐγὼ παρέτεινα τὴν προθεσμίαν τῶν ἐνστάσεων κατὰ τῶν καταλόγων. Οὕτως ἐχόντων τῶν καταλόγων, τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν νὰ κάμουν προτάσεις διαγραφῆς τῶν κακῶς ἐγγεγραμμένων ἂς κάμουν τὰς προτάσεις των νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§230Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ περιβάλω τὴν ἀναθεώρησιν αὐτὴν διὰ μεγαλυτέρων ἐγγυήσεων. Τὴν κάμω δι’ Ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας συμμετέχουν ἐκτὸς τῶν δημοσίων λειτουργῶν καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων, κάμω καὶ τὰς Ἐπιτροπὰς διὰ νὰ ἔχω πληρέστερον δίκτυον πληροφοριῶν εἰς τρόπον ὥστε νὰ γίνῃ πληρεστέρα ἡ ἀναθεώρησις καὶ τελειώνει ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνομαι εἶναι ὅτι διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἰδικῆς σας δὲν γίνεται πλέον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται κανονικῶς. Ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι τοιούτου εἴδους ἐκκαθάρισις εἶναι ἀτελεσφόρητος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων τὰς ἀνακριβείας τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου. Εἶναι τοιοῦτος λαβύρινθος, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ αὐτό. Ἂν θέλωμεν νὰ κάμωμεν μίαν ἐκκαθάρισιν διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι κάμαμεν μίαν ἐκκαθάρισιν, ἠμποροῦμεν νὰ τὸ δεχθῶμεν. Ἐγώ, ἀξιότιμε κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφε, ἂν ὑπῆρχεν ἀξίωσις νὰ γίνῃ καὶ μία μικρὰ ἐκκαθάρισις διὰ νὰ γίνῃ καὶ μία μεγαλυτέρα ἐκκαθάρισις....

§232Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ μία ἀνασύνταξις.

§233Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἰδέα τῆς ἀνασυντάξεως ὑποθέτω ὅτι ἐγκατελείφθη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πολῖται νὰ προσέλθουν καὶ νὰ ἐγγραφοῦν. Ἂν λοιπὸν ἐπείγωνται νὰ γίνῃ καὶ μία ἀναθεώρησις περίπου ὡς ἐκείνη ἡ ὁποία γίνεται μὲ τὴν κανονικὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καταλόγων, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἀφοῦ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν μίαν γενικὴν ἀπογραφὴν τοῦ πληθυσμοῦ, διότι παρῆλθε πενταετία ἀπὸ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν μίαν ἀπογραφὴν τοῦ πληθυσμοῦ λόγῳ τῆς προσελεύσεως ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου προσφύγων καὶ τῆς μετατοπίσεως αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐγένετο εἷς ὑπολογισμὸς τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, νομίζω ὅτι μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὴν τὴν γενικὴν ἀπογραφήν, ὅπως μαζὶ ἐνεργήσωμεν τὴν ριζικὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καταλόγων. Ἂν δύναται νὰ γίνῃ ἡ ριζικὴ ἐκκαθάρισις, εἶναι ἀκόμη καλύτερον, ἂν δὲν κατορθώσωμεν νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς μὲ τοὺς καταλόγους οἱ ὁποῖοι μερικῶς ἐκκαθαρίζονται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι εἴτε τὸ ἓν κάμω εἴτε τὸ ἄλλο, αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ κανὲν ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἡ σοβαρὰ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτὸ τὸ ἔργον, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν δικαιολογίαν διὰ τὴν ἀθέτησιν τῶν ὑποσχέσεών της, διότι ἀνέβαλεν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ψήφισιν ἑνὸς μέτρου ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Ὅλαι αἱ μορφαί, αἱ ὁποῖαι ἐκφέρονται ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι βάσιμοι. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τῶν καταλόγων εἶναι μία πολιτικὴ ἀθετήσεως ὑποσχέσεων, ἡ ὁποία θίγει ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν. Διότι ἐκτὸς τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ, ὁ ὁποῖος παλινώδησεν, ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα ὑπεσχέθησαν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐκπλήρωσις τῆς τοιαύτης ὑποσχέσεως, ὅταν ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ψηφίσωμεν ἓν νομοσχέδιον. Ἐλέχθη ὅτι εἶναι ζήτημα τιμῆς καὶ ἐπειδὴ ἔχομεν τὴν Ἐξουσίαν εἰς χεῖρας ἡμῶν, ὡς Συνέλευσις, εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσωμεν τὸν λόγον ἡμῶν. Θὰ ἔλεγον ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀνάγκη ἠθική, ὅπως ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ὅπως ἀποδείξωμεν διὰ πραγμάτων ὅτι ὅλαι αἱ κατηγορίαι καθ’ ἡμῶν, ὅτι ἀποφεύγομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων καὶ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν, εἶναι συκοφαντίαι ἀνθρώπων κακοβούλων. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι καὶ αἱ ἐκλογαὶ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, κατὰ μείζονα δὲ λόγον τὸ δημοψήφισμα, ἀπέδειξεν ὅτι τὸ σημερινὸν καθεστὼς εἶναι προϊόν τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως τοῦ λαοῦ, διότι ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἔγιναν νοθεῖαι, ὡς ἀνεγνώρισεν ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς εἷς ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν, δὲν εἶναι ἀρκεταὶ ἵνα καλύψωσι τὰς ἀρνητικὰς ψήφους αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀποδείξωμεν διὰ τῶν νέων καταλόγων τὴν γνώμην τῶν ἐκλογέων. Ὑπάρχει ὅμως ὁ λόγος ὁ πολιτικὸς νὰ δείξωμεν ἡμεῖς ὅτι εἴμεθα ὑποχωρητικοὶ ἀπέναντι χιλιάδων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἠξίωσαν καλῶς ἢ κακῶς νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα καὶ ὑποχωρητικοί, διότι θέλομεν νὰ στηρίξωμεν τὸ πολίτευμα τὸ δημοκρατικὸν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὴν ἀγάπην ὅλων τῶν πολιτῶν.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§235Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ συζήτησις, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἐπεξετάθη μόνον εἰ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὴν συμφιλιωτικὴν πολιτικὴν τῶν δημοκρατικῶν Κυβερνήσεων. Βεβαίως καὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι ἡ συμφιλιωτικὴ πολιτικὴ τῶν μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ πολιτεύματος Κυβερνήσεων ἦτο μία ἐθνικὴ ἀνάγκη, ἀλλ’ ἡ τακτικὴ αὕτη ὅταν ἐκτρέπεται εἰς ὑπερβολὴν δύναται ἀντὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀποσκοπεῖ, νὰ ἐπιτύχῃ τὰ ὅλως ἀντίθετα. Θέλω νὰ εἴπω διὰ τούτου ὅτι καὶ ἡ συμφιλιωτικὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ περιορίζηται ἐντὸς καθωρισμένων τινων ὁρίων. Εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης ὅτι ἐφόσον οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν μειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἠξίωσαν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἔπρεπε ἡ ἀναθεώρησις αὕτη νὰ γίνῃ ἀποδεκτή. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνῶ εἶναι τοῦτο καὶ μόνον· ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστευθῇ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ταύτην καὶ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν δημοκρατικόν, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα νὰ περαιωθῇ διὰ καθορισμοῦ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων διὰ διατάγματος πρὸς τοὺς ἀντιπάλους μας. Θέλω νὰ εἴπω διὰ τούτου ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων, νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως ἡ ἀναθεώρησις αὕτη γίνῃ κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα πᾶσαν νοθείαν, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔπρεπε διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, διενέργειαν ἡ ὁποία ἔχει μεγίστην σημασίαν διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς τὰ λαϊκὰ συμφέροντα μίαν καλλιτέραν ὑποστήριξιν ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μίαν μεταβολὴν ἐν τῇ διοικήσει καὶ συνεπῶς ὁ λαὸς δὲν θὰ ἀπογοητεύηται βλέπων ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν μετέβαλε τὴν κακὴν διοίκησιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐπὶ τοῦ μοναρχικοῦ καθεστῶτος. Δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καταλόγων χωρὶς ὅμως νὰ ἀναβάλωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ χωρὶς νὰ ὠθήσωμεν τὰ πράγματα μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ζητῶμεν καὶ εἰς τὰς παραμικροτέρας λεπτομερείας τὰς γνώμας τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ ἀνασυνταχθῶσιν οἱ κατάλογοι. Δυστυχῶς ὅμως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε δημιουργηθῆ ἓν πνεῦμα τοιοῦτον ὥστε οὐδεὶς θὰ ἠκούετο ἐὰν ἐπρότεινεν ὅπως ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων κατὰ ἕνα τρόπον δίκαιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη διότι δὲν ἠθέλησα καὶ ἐγὼ νὰ ἔλθω εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν γενικὴν γνώμην, τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς Δημοκρατικῆς Συνελεύσεως. Ἐδέχθην καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς καὶ νὰ τοὺς ἐρωτήσῃ τέλος πάντων τί θέλουν διὰ νὰ μείνουν εὐχαριστημένοι ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως ταύτης τῶν καταλόγων, ὄχι διότι ἡ ἀποδοχὴ τῶν ἀξιώσεών των θὰ ἐξησφάλιζε τὴν πολιτείαν ἐν τῷ μέλλοντι ἀπὸ τῆς ἀξιώσεως τῆς ἀναθεωρήσεως ταύτης, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην. Καὶ συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως σᾶς εἶπεν καὶ ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι πολλὰ ἔτη θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ζήτημα εἶναι ἂν καὶ μετὰ πολλὰ ἔτη θὰ κατορθωθῇ νὰ γίνῃ αὕτη, διότι ἠκούσατε πόσος χρόνος χρειάζεται μόνον διὰ νὰ συνταχθῶσι τὰ πιστοποιητικά, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαιτηθῶσι νὰ παρουσιασθῶσιν ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων, ἠκούσατε τὴν ὅλην διαδικασίαν καὶ θὰ ἐπείσθητε ἔχοντες πάντοτε ὑπ’ ὄψει σας καὶ τὴν ἀπροθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸ νὰ μεταβαίνῃ πρὸς ἀπόκτησιν τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων, ὅτι ἂν δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀπραγματοποίητον τὸ σχέδιον τοῦτο, πάντως θὰ ἀπαιτήσῃ πάρα πολὺν χρόνον διὰ νὰ ἀποφέρῃ ἀποτελέσματα ἱκανοποιητικά, διὰ νὰ ἐγγραφῇ δηλαδὴ ἂν ὄχι τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἀριθμὸς τόσον μέγας, ὥστε οἱ ἐλλείποντες νὰ μὴ δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς οὐσιώδης ἔλλειψις. Ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ βραδύτης ὅπως κατατεθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ μὴ ψήφισίς του οὐδὲ κατ’ ἀρχὴν μολονότι ἐνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ μολονότι ἐγένετο συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, εἶναι ταῦτα ἀποτελέσματα τῆς ὑπερβολῆς, ἡ ὁποία ἐπεδείχθη ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ὅπως παράσχωσιν εἰς τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς τὴν ἱκανοποίησιν καὶ αὐτῶν τῶν λεπτομερειακῶν ἀξιώσεών των εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§236Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Μεγάλη προθυμία, ἀφοῦ ἐχρειάσθησαν 10 μῆνες διὰ νὰ τὸ φέρωμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν!

§237Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον κατετέθη καὶ συνεζητήθη κατ’ ἀρχήν, ἐδῶ, ἀλλ’ ἐκ τῶν πρώτων ἀγορεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν, κατεδείχθη ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς μᾶς ἀπαλλάσσει τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος εἶπεν, ὅτι δύνανται νὰ μᾶς προσάψωσιν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοί, διότι μὴ ψηφίσαντες ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ δεκαετῆ τοὐλάχιστον ἐνέργειαν διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ ἐγγραφῶσιν οἱ Ἕλληνες ἐκλογεῖς, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν προσπαθοῦμεν νὰ παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως αὐτῆς, διότι ἂν ἠθέλομεν νὰ τὸν παρατείνωμεν, θὰ τὸν παρετείνομεν ἐπ’ ἄπειρον, ἴσως περατοῦντες καὶ τὸν βίον μας ἐνταῦθα, ἂν ἐψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἐπεζητοῦμεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συντάξωμεν τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους.

§238Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Διατί ὑπεβλήθη τότε, κύριε Ὑπουργέ;

§239Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπεβλήθη διότι ἐφώναζον ὅλοι καὶ πρώτη ἡ πτέρυξ ὑμῶν.

§240Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων χρειάζεται 50 χρόνια. Διότι 50 χρόνια ἐχρειάσθησαν διὰ νὰ συνταχθοῦν καὶ ἄλλα 50 χρόνια χρειάζονται διὰ νὰ ἀνασυνταχθοῦν. Ἁπλούστατα, κύριοι. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι καὶ οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ καὶ οἱ ἐσωκοινοβουλευτικοὶ ὁμολογοῦν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἀνασύνταξις παρὰ ἡ ἀναθεώρησις.

§241Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Καρασεβδᾶ, ἡμεῖς εἰσηγάγομεν τὸ νομοσχέδιον; Ὡρίσαμεν ἡμεῖς κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις;

§242Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀνασύνταξιν καὶ ἀκόμη κ. ἀρχηγέ. Δὲν καταλάβατε ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἀνασυντάξεως καὶ ἀναθεωρήσεως. Ὅλοι ζητᾶτε ἀνασύνταξιν, ἐν τούτοις ὡμολογήσατε ὅλοι σας ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀνασύνταξις.

§243Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ποῖος ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον; Αὐτὸ νὰ μᾶς ἐξηγήσητε παρακαλῶ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ζητήσατε τὸν λόγον κατόπιν.

§245Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμολογηθῇ εἰλικρινῶς ὅτι ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ προελθοῦσαι ἐκ τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου μέχρι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κάθεται σήμερον εἰς τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια, ἅπασαι λέγω αἱ κυβερνήσεις αὗται ἠκολούθησαν τὴν κακὴν τακτικὴν τῆς συννενοήσεως διὰ διαπραγματεύσεων μὲ τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς. «Προτάσεις καὶ ἀντιπροτάσεις, τί θέλετε; δεχόμεθα, δὲν δεχόμεθα, ἐπιτροπὴ ἀπὸ αὐτούς, ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἡμᾶς νὰ καθορίσῃ τὰ ὅρια κλπ.» Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι κακὴ πολιτική. Εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ποῖος εἶπεν ὅτι αἱ δημοκρατικαὶ Κυβερνήσεις ὀφείλουν ν’ ἀκούσουν τὰς ἀξιώσεις ἁπάντων τῶν πολιτῶν. Εἶμαι σύμφωνος πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι αἱ δημοκρατικαὶ Κυβερνήσεις πρέπει νὰ δώσουν διοίκησιν τιμίαν, χρηστὴν καὶ ἠθικήν, ἰσότητα δικαιωμάτων εἰς ὅλους, προστασίαν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, προστασίαν τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι διὰ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας, διὰ τὴν ἐνέργειαν δημοτικῶν ἐκλογῶν, κοινοτικῶν, νομαρχιακῶν, διὰ νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς μὲ σύστημα ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἢ ἄλλο ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς. Ἀρκεῖ ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἐνέτειλεν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν αὐτὴν νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον καὶ νὰ δώσῃ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ εἶμαι καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα σύμφωνος. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀρχίζομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι διὰ διαπραγματεύσεων θὰ καθορίσωμεν τέλος πάντων τὰ ὅρια τῆς ὑποχωρήσεως ἡμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ πείσουν τοὺς ἀντιπάλους μας ν’ ἀποδεχθῶσι ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ νὰ παύσουν τὰς ἀντικαθεστωτικὰς τάσεις των, ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς εἰσερχόμεθα εἰς ἕνα Λαβύρινθον ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐξαγάγωμεν τὸ δημοκρατικόν μας πολίτευμα σῶον καὶ ἀβλαβές. Σᾶς εἶπον ὑπὸ ποῖον πνεῦμα καὶ ὑπὸ ποίας περιστάσεις συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ κατατεθέν. Αἱ μακραὶ συζητήσεις αἱ γενόμεναι περὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐδῶ δι’ εἰδικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, μὲ ἔπεισαν καὶ ἐμὲ ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι βεβαίως ἔμπειρος τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ὅτι ἂν οὐχὶ ἀνεφάρμοστον, τουλάχιστον πολὺ δύσκολον καὶ πολὺ βραδὺ εἰς τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Διὰ τοῦτο ἔσπευσα ἐγκαίρως νὰ καταθέσω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, διὰ τὴν διενέργειαν τῆς τακτικῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, τῆς παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν διὰ τὴν διενέργειαν τῆς τακτικῆς ἀναθεωρήσεως. Διότι, ὅπως ἀνεγνώσατε, εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλαμβάνετο πρόνοια νὰ μὴ διενεργηθῇ ἐφέτος τακτικὴ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων. Ἤδη ἡ ἀναθεώρησις αὐτὴ διενεργεῖται καὶ ταὐτοχρόνως οἱ μὴ ἐγγεγραμμένοι πρόσφυγες ἐγγράφονται. Διότι εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἐδέσσης κ. Κοντολέων ἀνέφερεν, ὅτι ὄχι μόνον αἱ λεγόμεναι ὑπερβολικαὶ ἐγγραφαὶ εἰς τοὺς καταλόγους δὲν εἶναι ὑπαρκταί, ἀλλὰ τοὐναντίον μέγας ἀριθμὸς προσφύγων δὲν ἐνεγράφη καὶ δὲν κατώρθωσε νὰ ψηφίσῃ. Τοῦτο παρετηρήθη καὶ εἰς τὸν ἰδιαίτερον νομόν μου, ὅπου περὶ τὰς τρεῖς χιλιάδας ἐκλογέων προσφύγων δὲν κατώρθωσαν νὰ ψηφίσουν, διότι ἀκριβῶς δὲν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς καταλόγους. Ἤδη λοιπὸν ἐνεργεῖται καὶ ἡ ἐγγραφὴ τῶν προσφύγων. Ἐξεδόθη ἐκτελεστικὸν Διάταγμα καὶ στέλλομεν τὸ προσωπικὸν τὸ ἀναγκαῖον εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις διὰ ν’ ἀρχίσῃ καὶ ἡ ἐγγραφὴ τῶν προσφύγων, τῶν μὴ ἐγγεγραμμένων καὶ ἀφιχθέντων εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ ἀπὸ τὴν διενέργειαν τῶν ἐγγραφῶν τοῦ 1923 καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μετεκομίσθησαν καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς τόπους εἰς τοὺς ὁποίους εὑρίσκονται τώρα.

§246Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας κατὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν καταλόγων.

§247Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω κ. Ὑπουργέ. Ἔχετε πληροφορίαν ἂν μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ τελευταίου ψηφίσματος περὶ ἀναθερήσεως τῶν καταλόγων ἤρχισε νὰ γίνεται ἐργασία; Ἐγγράφονται ἀθρόοι; Γίνεται ἡ ἐργασία αὐτὴ ἢ ἀκόμη δὲν ἔγινε; Μήπως ἐφαντάζοντο ὅτι θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ δὲν ἐγένετο σχετικὴ ἐργασία;

§248Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐγγραφὴ τῶν προσφύγων δὲν ἤρξατο ἀκόμη. Χθὲς ἡ ὑπηρεσία μοὶ ἀνέφερεν ὅτι καταρτίζει τὸ προσωπικόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐνισχύσῃ τὰς Γενικὰς Διοικήσεις καὶ τὰς νομαρχίας διὰ ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἐγγραφή. Ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον ὅπως ἐπιζητηθῇ ἡ ταχυτέρα περάτωσις τῆς ἐγγραφῆς ταύτης διὰ νὰ δυνηθῶμεν ταχύτερον νὰ διενεργήσωμεν δημοτικάς, κοινοτικὰς καὶ νομαρχιακὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Αὐταὶ ἦσαν αἱ γνῶμαί μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὑπεβλήθησαν αἱ τροπολογίαι. Ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθησαν αἱ τροπολογίαι φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἐκτύπωσιν τῶν τροπολογιῶν τῶν ὑποβληθεισῶν ἀφοῦ ὑπεβλήθη καὶ ἡ τροπολογία ἡ ἀφορῶσα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, νὰ μελετηθῶσιν αἱ τροπολογίαι αὐταὶ καὶ κατόπιν νὰ συζητηθῇ. Δύναται βεβαίως τὸ νομοσχέδιον νὰ τροποποιηθῇ ἄρδην αὔριον. Θὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, θὰ μελετηθοῦν αἱ τροπολογίαι εἰς τὰς δύο κατ’ ἄρθρον ἀναγνώσεις, ὁπότε θὰ ἴδωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ σχηματίσῃ τὴν γνώμην ὅτι πρέπει ν’ ἀναμείνωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν προτεινομένων ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ διενεργήσῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἢ θὰ δηλώσῃ ὅτι φρονεῖ ὅτι αἱ δημοτικαί, κοινοτικαὶ καὶ νομαρχιακαὶ ἐκλογαὶ δέον νὰ διενεργηθῶσι μὲ τοὺς καταλόγους τοὺς συμπληρουμένους, ἀναθεωρουμένους ἤδη διὰ τῆς ἐγγραφῆς τῶν προσφύγων.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§250Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἰσήχθη, κύριοι, μία δῆθεν τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι ἓν αὐτοτελὲς νομοσχέδιον, ἔχον ὡς βάσιν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει ὅλως διάφορον καὶ ἀντίθετον βάσιν, ἔχει ὡς βάσιν τὴν ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων. Τοῦτο σκοπεῖ τὴν κατάργησιν καὶ ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων, τὸ ἄλλο τὸ εἰσαγόμενον ἤδη ὡς τροπολογία σκοπεῖ τὴν διατήρησιν καὶ διόρθωσιν αὐτῶν. Δὲν δύναται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ συνυπάρξῃ μὲ τὸ ἄλλο. Μᾶς τὸ εἰσάγετε ἐν τούτοις ὡς τροπολογίαν καὶ μᾶς λέγετε νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ συζητηθῆ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ βάσιν. Ἡ τροπολογία σκοπεῖ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων. Ἂν θέλητε νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς ἀναθεωρήσεως, πρέπει νὰ ἐγκαταλείψητε τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον καὶ νὰ εἰσαγάγητε τὴν τροπολογίαν ταύτην ὡς αὐτοτελὲς νομοσχέδιον. Τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ ζητήσωσιν οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοί. Τοῖς ἐπροτάθη μάλιστα, ὡς ἔμαθον, αὐτό, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐδέχθησαν οὗτοι: Δυστυχῶς δὲ ὑπεχώρησαν οἱ ἡμέτεροι ἀρχηγοὶ εἰς τὴν οὐτοπικὴν ἀξίωσίν των περὶ ἀνασυντάξεως καὶ εἰσήγαγον πρὸς ψήφισιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχον τὴν ψήφισίν του. Ἀντετάξαμεν ἡμεῖς τὰ ἐπιχειρήματά μας κατ’ αὐτοῦ. Ἐκλονίσθη ἡ Συνέλευσις καὶ οἱ ἐντὸς καὶ οἱ ἐκτὸς ἀρχηγοὶ ὅταν εἶδον τοῦτο, καὶ ὅτι ἡ οὐτοπία των εἶναι οὐτοπία καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἦλθον ἤδη ἀναγνωρίζοντες τὸ σφάλμα των καὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἐν χρόνῳ βραχεῖ ἡ ἀνασύνταξις καὶ ὅτι πρέπει νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναθεώρησις. Ἐὰν ὅμως θέλωσι νὰ εἶναι συνεπεῖς πρὸς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ σφάλματός των καὶ νὰ ἀκολουθήσωσι πλέον τὸν ὀρθὸν δρόμον, ὀφείλουσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον τῆς ἀνασυντάξεως καὶ εἰσαγάγωσι νέον «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων».

§251ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πολὺ ἀργά.

§252Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπον ἐξ ἀρχῆς.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§254Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ αἱ διάφοροι γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν, μὲ ἀναγκάζουν νὰ ὁμιλήσω καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν βραχύτερος. Ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων δύναται νὰ γίνῃ, δὲν εἶναι ἔργον ἀπραγματοποίητον. Ὑπάρχουν δὲ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνεργεῖται κατ’ ἔτος ὁλοσχερὴς ἀνασύνταξις. Εἶναι ζήτημα χρόνου, ἀνάλογον τῆς ἐπαρκείας ἢ μὴ ἐπαρκείας τῶν ὑπηρεσιῶν. Εἶναι δὲ κοινὸν μυστικὸν ὅτι, ὁσηδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχῃ δραστηριότης παρὰ τοῖς Ὑπουργοῖς, αἱ ὑπηρεσίαι μας χωλαίνουν ἰδιαιτέρως. Ὅταν τὸ πρῶτον ἐτέθη ἐκ μέρους τοῦ κόσμου τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυντάξεως, ἠρωτήθην καὶ ἐγὼ ἀπὸ δημοσιογράφους τί φρονῶ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἀπήντησα ὡς ἑξῆς: Πόσον χρόνον θὰ διαρκέσῃ ἡ ἀνασύνταξις; Κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ, εἶναι ζήτημα καθαρῶς τεχνικόν, δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικόν. Οἱ ἁρμοδιώτεροι νὰ ἐκφέρουν γνώμην εἶναι οἱ ἔχοντες πεῖραν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάλληλοι. Ὅταν δὲ ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου πρὸς πάντας ὅτι θὰ ἦτο ἀρκετὴ περίοδος ἓξ ἢ ὀκτὼ μηνῶν, ἐξέφερα ἀμέσως ἐνδοιασμοὺς ὀξυτάτους περὶ τοῦ ἂν τὸ χρονικὸν διάστημα θὰ ἦτο ἐπαρκές. Ἐπέμενον δὲ ἐξ ἄλλου εἰς τὸν ἑξῆς συλλογισμόν. Κατὰ τὸ ἔτος 1920 ἔγιναν ἐκλογαί. Αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἔδωσαν τὴν νίκην εἰς τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον. Ἀπὸ τὸ ἔτος 1920 μέχρι τοῦ 1922 περίπου ἐπὶ δύο ἔτη εἶχον αὐτοὶ τὴν Ἐξουσίαν καὶ ἐζήτησαν μόνον τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐγγραφῶν τῶν γενομένων ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων κατὰ τὰ ἔτη 1918–1920. Ἐγένετο ἡ ἀκύρωσις ἐκείνη ὁλοσχερῶς καὶ ἐγένετο ἐκ νέου ἐγγραφὴ τινῶν τῶν διαγραφέντων. Κατὰ συνέπειαν ὑπάρχει οὕτως εἰπεῖν μία ὁμολογία ἰδική των, ὅτι μέχρι τοῦ 1922 οἱ κατάλογοι ἔχουν τόσον κανονικῶς, ὅσον δύναται νὰ ἔχουν Ἑλληνικοὶ κατάλογοι, δὲν προκαλοῦν δηλαδὴ ἰδιαιτέραν ἀφορμὴν παραπόνων. Λέγω τοσοῦτον κανονικῶς διότι, ἂν κρίνω ἀπὸ τὴν πόλιν ὅθεν κατάγομαι, εἶναι 40–50%, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, πάντοτε περισσότεροι οἱ ἐγγεγραμμένοι ἀπὸ ὅσους ψηφίζουν. Δὲν παρατηρεῖται δὲ ἀποχὴ ἑκουσία εἰς τὰς μικροτέρας πόλεις, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ παρατηρῆται εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν καὶ πολῖται, μὴ ἔχοντες τὴν ὄρεξιν νὰ μεταβοῦν εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα καὶ κάπως νὰ δεινοπαθήσουν. Καὶ ἂν μέχρι τοῦ 1920–1922 ἐγένοντο καταχρήσεις διὰ ψηφίσεως ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀποθάνει ἢ ἦσαν ἀπόντες ἢ εἶχον μεταδημοτεύσει, αἱ καταχρήσεις ἐκεῖναι εἶχον τοὺς ἐργάτας βεβαίως καὶ εἰς τὰς δύο μερίδας, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ δύο αὗται μερίδες, δὲν ὁμιλῶ δηλαδὴ περὶ τῶν δύο μερίδων τῆς τελευταίας δεκαετίας, ἀπὸ τοῦ 1910, ἀλλὰ καὶ τῶν παλαιοτέρων μερίδων καὶ τοπικῶς μάλιστα ἐθεωρεῖτο δεξιώτερος περὶ τὴν χρῆσιν τοιούτων μέσων ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος παράγων. Ἦτο ὅμως τοσαύτη ἡ ἐπιμονὴ καὶ ἐγένετο καὶ ἀμέσως ἀσπαστὴ ἡ ἰδέα ἀπὸ σοβαρὰν μερίδα τοῦ κόσμου τοῦ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ὥστε τὸ ζήτημα ἔπρεπε πράγματι νὰ ἐξετασθῇ. Ἤρχισεν ἡ ἐξέτασις, ὄχι διότι θὰ εἶναι ἀνάγκη ἑκάστοτε νὰ ἀκούῃ τις τὰς ἐπιθυμίας τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου, ὥστε, οἱονεὶ κατὰ σύμβασιν, νὰ διαγράφωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν πορείαν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἔδειξεν ὅλην τὴν δυνατὴν διαλλακτικότητα καὶ ἀφῆκεν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής, τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως καὶ τῆς κινήσεως, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς πλήρους ὕβρεως, ὅπως παρετήρησεν εἰς τὸν διακεκριμένον Γάλλον πολίτην, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐσχάτως ἐδῶ. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμε καὶ συμφωνίας, δὲν προῆλθεν εἰς συμφωνίας οὔτε ἄλλας οὔτε περὶ τῶν καταλόγων. Ἡ γνώμη ἦτο ἀκουστὴ καὶ ἀξία προσοχῆς, ἂν ὑπεβάλετο ἀπὸ οἱουσδήποτε πολίτας καὶ ἀπὸ ἀσύντακτα κόμματα, τόσῳ μᾶλλον δὲ ἐπεβάλλετο ἡ ἐξέτασίς της, ὅσῳ υἱοθετήθη ἀπὸ σοβαρὰν μερίδα τοῦ κόσμου τοῦ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Ὤφειλε νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀνετέθη πράγματι ἡ ἐξέτασις τοῦ τεχνικοῦ της μέρους εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ πολιτικοῦ ζητήματος καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθοῦν αἱ τεχνικαὶ δυσχέρειαι. Παρεκαλέσαμεν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, τῇ βοηθείᾳ καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν μᾶλλον ἐντριβῶν, νὰ ἐξετάσῃ διάφορα σχέδια. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, τότε καθημερινῶς εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐπροβάλετο ἀνὰ ἓν σχέδιον ἀναθεωρήσεως. Ὀρθότατα δὲ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ὅτι ὑπάρχει καὶ κάποιον σχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμφανίζεται, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ἔλαβε τὴν ἐμφάνισίν του μέχρι τοῦδε. Ὑπάρχει κάποιον σχέδιον ταχίστης ἀναθεωρήσεως ἀπόκρυφον. Ἡ ἀξίωσις τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως δὲν προβάλλεται τώρα. Τώρα προεβλήθη μόνον ἐν συλλαλητηρίῳ. Ἂν ἀνατρέξῃ τις εἰς τὰς ἐφημερίδας τῶν τελευταίων ὀκτὼ μηνῶν τοὐλάχιστον, διὰ νὰ μὴ εἴπω πρίν, θὰ ἴδῃ ὅτι καθημερινῶς ὑπάρχει διατυπουμένη ἡ τοιαύτη ἀξίωσις. Δηλαδή, ἂν θέλῃ κανεὶς νὰ καθορίσῃ σαφῶς τὸ τί σκέπτεται ὁ ἔξω τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος, θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ἐντὸς τῆς ἀκριβείας, ἂν ἔλεγε τὸ ἑξῆς: Συνειδόντες ὅτι διέπραξαν σφάλμα πολιτικὸν διὰ τῆς ἀποχῆς αὐτῶν, λέγουσιν ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ Συνέλευσις αὕτη, καίτοι εἶναι Συντακτική, διὰ νὰ γίνουν ἐκλογαὶ νέας Συνελεύσεως. Ἀλλὰ κατὰ παλαιάν τινα μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχον ὀνομάσει μέθοδον τῆς ἀκυρότητος, ἰσχύσασαν ἤδη ἀπὸ τὸ 1910, ἐπιφυλάσσουν καὶ μίαν ἔνστασιν ἀκυρότητος. Λέγουν: Ἐνεργήσατε ἐκλογὰς μὲ τοὺς ὑπάρχοντας καταλόγους. Ἂν ἐπιτύχωμεν ἡμεῖς, ἔχει καλῶς. Ἂν ἀποτύχωμεν, θὰ σᾶς λέγωμεν ὅτι οἱ κατάλογοι εἶναι πλαστοί. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία περὶ αὐτοῦ. Ἐξητάσθη τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυντάξεως τῶν καταλόγων, αἱ δὲ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι φαίνεται ὅτι ἐξέφερον τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἐχρειάζετο διάστημα ἓξ ἕως ὀκτὼ μηνῶν πρὸς τοῦτο. Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι τὴν Ἐξουσίαν ἀνελάβομεν οὐσιαστικῶς κατὰ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου, ἤρχισε δὲ ἀμέσως καὶ διηνεκῶς ἡ σύσκεψις, ἐπαναλαμβάνω, περὶ τῶν τεχνικῶν λεπτομερειῶν. Ἐπηκολούθησαν αἱ διακοπαί. Ἐπεράτωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς τὰς συσκέψεις του καὶ ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Δύναταί τις νὰ καταλογίσῃ βραδύτητα μόνον διὰ τὴν περίοδον τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν τὴν πρὸ τῶν τελευταίων διακοπῶν. Καὶ δέχομαι τὴν κατηγορίαν αὐτὴν προβάλλων ὡς ἐλαφρυντικάς, ἂν θέλητε, περιστάσεις, πρῶτον ὅτι εἴμεθα ἀρκούντως ἀπησχολημένοι μὲ ἄλλα ζητήματα κατ’ ἐξοχὴν σπουδαῖα καὶ δεύτερον ὅτι ἀκριβῶς ἐκ τῆς καταλήξεως τῆς συζητήσεως μεταξὺ τῶν τὸ πρῶτον ὑποβαλόντων τὰς ἀξιώσεις ταύτας καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐνεφανίζετο ἡ βεβαιότης ὅτι ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων κατὰ τοιοῦτον τρόπον γενομένη θὰ ἐβράδυνεν ἐπὶ πολὺν χρόνον, θὰ ἀπῄτει πολὺν χρόνον, ὄχι βέβαια 5 ἢ 10 ἔτη, ὅπως ἐλέχθη, ἀλλὰ πάντως θὰ ἀπῄτει μακρὸν χρόνον. Ζήτημα ἐπίσης τεχνικὸν εἶναι, ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν τοὺς πολίτας νὰ ζητήσουν τὴν ἐκ νέου ἐγγραφήν των ἢ τὸ Κράτος νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐγγραφήν των εἴτε δι’ ἀπογραφῆς εἴτε ἄλλως. Ζήτημα τεχνικὸν καὶ λεπτομερειακόν. Ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ὅπερ καὶ δημοσίᾳ εἶχον δηλώσει πρὸ καιροῦ. Ἡ ὕπαρξις ψευδῶν ψηφοφόρων ἔχει σημασίαν δι’ ὀλίγα μεγάλα κέντρα. Εἰς τὰ χωρία ὑπάρχουν ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν διαγραφῆ, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι δὲν ψηφίζουν ποτέ. Εἰς τὰ μικρὰ κέντρα, χωρία ἢ πόλεις τοὺς γνωρίζουν. Ἡ κατάχρησις, ἡ γενομένη διὰ διπλῆς ψηφίσεως, γίνεται μεταξὺ μεγάλων κέντρων, οἷον Ἀθηνῶν καὶ Βόλου, ἢ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν, ἀλλ’ εἶναι περιωρισμένη. Ὑπάρχουν ἐκλογεῖς ψηφίζοντες λ. χ. εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ μεταβαίνοντες ἔπειτα εἰς τὸ Λαύριον ἢ ἀλλοῦ, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἀπὸ τὰ δύο ἀντίπαλα μέρη, ὥστε γίνεται συμψηφισμὸς καὶ ἀπομένει μόνον ἡ ἀσχημία. Ἐξηγοῦμαι: Εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναί τις ἐγγεγραμμένος καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Κόρινθον λ. χ. Ψηφίζει τὴν πρωΐαν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀναχωρεῖ δὲ κατόπιν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ ψηφίζει καὶ εἰς τὴν Κόρινθον. Ἀλλὰ πρῶτον αὐτὸ γίνεται μεταξὺ ἐλαχίστων κέντρων Δεύτερον εἶναι ἐλάχιστος ἀριθμός, διότι ἀπαιτοῦνται δαπάναι μεγάλαι. Τρίτον γίνεται ἑκατέρωθεν, ὥστε ἐπέρχεται οὐσιαστικὸς συμψηφισμὸς καὶ ἀπομένει, ὡς εἶπον, ἡ ἀσχημία τοῦ πράγματος. Εἰς τὰς μεγάλας πόλεις πράγματι εἶναι δύσκολος ὁ ἔλεγχος τῆς ταυτότητος ἀπὸ τὰς τοπικὰς Ἐπιτροπάς. Ἐκεῖ τὸ ἐξεταστέον μένει ποία ἐκ τῶν δύο μερίδων εἶναι ἡ περισσότερον παρεσκευασμένη διὰ νὰ προσαγάγῃ ψευδεῖς ψηφοφόρους. Αὐτὸ ἂς τὸ ἀφήσωμεν νὰ τὸ κρίνῃ ἀμερόληπτός τις, ἂν ὑπάρχῃ, καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἀπονείμωμεν βραβεῖον εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ κατηγορίαν εἰς τοὺς ἀντιπάλους μας. Ὁπωσδήποτε ἔχω τὴν γνώμην, καταλήγων, ὅτι καὶ ἂν πρόκειται νὰ βραδύνῃ ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων εἴτε δι’ αἰτήσεως τῶν πολιτῶν εἴτε δι’ αὐτεπαγγέλτου ἐγγραφῆς—καὶ ἀποκλείω καὶ τὸ δεύτερον, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα μελετητέον— αὐτεπαγγέλτου ὑπὸ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, πρέπει πάντως νὰ γίνῃ, ἀδιάφορον πόσον θὰ διαρκέσῃ. Ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων ἔγινε καὶ ἄλλοτε πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐμποδίζει νὰ ἐξετάσωμεν ἄλλα τινὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δύνανται ἐν τῷ ἰδίῳ νομοσχεδίῳ νὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὡς τροπολογίαι, φέρουσαι προσωρινὴν διόρθωσιν τοῦ πράγματος οὐσιώδη. Καὶ τοιοῦτον μέτρον εἶναι τὸ προταθὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτήν. Τοιοῦτον ἄξιον μελέτης εἶναι τὸ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν καταλόγων, προταθὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας πολιτευτήν.

§255Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐκλογαὶ θὰ ἠμποροῦν νὰ γίνουν;

§256Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τίποτε δὲν ἐμποδίζει νὰ ψηφίσωμεν ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Θὰ ἐκτυπωθῶσιν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ θὰ διανεμηθῶσιν αἱ τροπολογίαι, κατὰ τοιοῦτον δὲ τρόπον δὲν θὰ δύναταί τις νὰ μᾶς μεμφθῇ ὅτι θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ψήφισιν. Ἤδη μία ἡμέρα τυχαίας ἀναβολῆς ἐχρησίμευσεν ὡς κατηγορία ὅτι θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ψήφισιν. Θὰ μελετήσωμεν τὰ προτεινόμενα, διότι ἔχομεν ὅλην τὴν διάθεσιν ὅλαι αἱ μερίδες τῆς Συνελεύσεως νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προσωρινῶς καὶ ταχέως θὰ τείνουν εἰς οὐσιώδη τινὰ ἀποκάθαρσιν τῶν καταλόγων καὶ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς θὰ δηλώσῃ κατὰ τίνα τρόπον φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ῥιζικὴ ἀνασύνταξις, ἔστω καὶ ἂν βραδύνῃ, καὶ ποῖον δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ἐκ τῶν ἄλλων τῶν συντόμων μεθόδων, ἡ ὁποία θὰ ἀγάγῃ εἰς ταχεῖαν ἀλλ’ οὐσιαστικωτέραν ἀποκάθαρσιν ἐκείνης, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῆς τακτικῆς ὁδοῦ τῆς ἐτησίας ἀναθεωρήσεως, ἧς ἡ προθεσμία παρετάθη συνεπείᾳ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἐπεδοκίμασε. Μὲ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος φίλος κ. Καρασεβδᾶς, ἂν θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Τὸ ζήτημα λύεται κατὰ τὸ ἥμισυ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δύναται δὲ νὰ λυθῇ πληρέστερον, ὅταν θὰ ἐμφανίσωμεν ἐνώπιον ὑμῶν τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας τυχὸν θὰ δεχθῶμεν. Διότι ἤδη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει πρόνοια ὅτι — καὶ τὸ ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής — ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ παρόντες, οἱ ἀναθεωρούμενοι συνεπείᾳ τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐψηφίσατε, ἔχουν ἰσχύν. Ἂν λοιπὸν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ἂν κρίνωμεν ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ἐκλογὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταλόγων τῶν τακτικῶς ἀναθεωρουμένων νῦν, δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν, δὲν μᾶς ἐμποδίζει τίποτε. Ἂν δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν εἴτε τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ εἴτε τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας, θὰ προβαίνῃ ἡ ἀνακάθαρσις τῶν καταλόγων, ὥστε, ἂν συντελεσθῇ αὕτη ἐνωρὶς καὶ ἐν τῷ μεταξὺ δὲν ἔχομεν διενεργήσει ἐκλογάς, δυνάμεθα νὰ τὰς διενεργήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων καταλόγων, οἱ ὁποῖοι θὰ συνταχθοῦν κατὰ τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν θὰ δεχθῶμεν, τῆς μιᾶς τροπολογίας ἢ τῆς ἄλλης. Δυνάμεθα δηλαδὴ νὰ κάμωμεν τὰς ἐκλογὰς εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων καταλόγων εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συνταχθησομένων. Διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως ἡ ὁποία διενεργεῖται σήμερον, ἔχει ἕκαστος πολίτης τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν διαγραφὴν οὐχὶ ἑνὸς μόνον πολίτου, ἀλλὰ καὶ πλειόνων ἐγγεγραμμένων, ὥστε καὶ οἱ κατηγοροῦντες ἐγγραφὰς ψευδεῖς, ὡς γενομένας μετὰ τὸ 1922, θὰ δύνανται κάλλιστα νὰ ζητήσουν τὴν διαγραφὴν ὅλων τῶν πολιτῶν, τῶν ἐγγραφέντων μετὰ τὸ 1922 καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτοὶ κακῶς ἐνεγράφησαν θὰ διαγραφοῦν. Δυνάμεθα, ἐπαναλαμβάνω, νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς εἴτε μὲ τοὺς καταλόγους ποὺ ἔχομεν, εἴτε, ἂν κάμωμεν πληρεστέρους, μὲ τοὺς πληρεστέρους.

§257Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ λέγω ἂν γίνουν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει προσωρινῶν καταλόγων, ἐφόσον πρόκειται νὰ γίνουν καὶ ἄλλοι κατάλογοι ὁριστικοί, δι’ ἀνασυντάξεως δὲ αὐτῶν τῶν ἄλλων μελλόντων καταλόγων ἀμφισβητοῦνται οἱ ὑπάρχοντες καὶ οἱ προσωρινῶς ἀναθεωρηθησόμενοι καὶ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν ποὺ θὰ γίνουν καὶ οἱ βουλευταὶ ποὺ θὰ προκύψουν καὶ ἐπὶ πλέον ἀκόμη ὅτι θὰ μπερδευθοῦν οἱ πολῖται πότε νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τοὺς ὁριστικούς, πότε εἰς τοὺς προσωρινούς, καὶ θὰ γίνῃ μία σαλάτα, μία confusio, ἕνα φαῦλος κύκλος ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐξέλθωμεν.

§258Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι οἱ κατάλογοι θὰ θεωρηθοῦν καὶ πάλιν ὅτι εἶναι νόθοι, ἀντικρούεται ἐκ τοῦ ἑξῆς: ὅσοι θεωροῦν τοὺς ὑπάρχοντας καταλόγους ὡς λίαν νόθους ἀναμφισβητήτως θὰ εὕρουν αἰσθητὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ἐκ τοῦ ὅτι θὰ γίνῃ ἀσπαστὴ μία ἀπὸ τὰς τροπολογίας. Τὸ δεύτερον τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι δὲν θὰ σπεύσουν οἱ πολῖται νὰ ἐγγραφοῦν, νομίζω ὅτι θὰ εἶχε βασιμότητα, ἐὰν ὅλαι αἱ μέθοδοι καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Μαντινείας καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας καὶ εἴ τις ἄλλη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ὡς βάσιν εἶχον τὴν αὐτόβουλον ἐνέργειαν τοῦ πολίτου. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τοῦτο· ὥστε ὁ πολίτης δὲν θὰ ἀμφιβάλλῃ ποῦ νὰ πρωτοδηλώσῃ, νὰ δηλώσῃ εἰς τὸν κατάλογον τὸν ὁριστικὸν ἢ νὰ δηλώσῃ εἰς τὸν κατάλογον τὸν μόνιμον. Δὲν πρόκειται ὁ πολίτης καθ’ ὅλα τὰ συστήματα νὰ εὑρεθῇ πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ δηλώσῃ. Ἴσως γίνῃ δεκτὸν διὰ τὴν ἀνασύνταξιν νὰ ἀπαιτηθῇ ἀπὸ τὸν πολίτην νὰ δηλώσῃ, ἀλλὰ κατὰ τὰ ἄλλα συστήματα δὲν θὰ ἀπητοῦμεν τοιαύτην τινὰ δήλωσιν. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ψηφίσωμεν ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον, νὰ μελετήσωμεν ἐν τῷ μεταξὺ τὰς τροπολογίας καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ δεχθῶμεν μίαν ἐξ αὐτῶν, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς ταχυτέραν τινὰ ἀνακάθαρσιν τῶν καταλόγων, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ μακρὰ διαδικασία τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὴν μομφὴν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσηγάγομεν δὲν ψηφίζεται οὔτε ὅταν ἀνωδύνως δύναται νὰ ψηφισθῇ, ἀφοῦ θὰ παραμείνῃ μία ἀνάγνωσις, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δεχθῶμεν κάθε τροπολογίαν τελειωτικῶς ἢ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἀπορρίψωμεν.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§260Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ μετέπειτα τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὡς γνωστόν, δὲν εἶναι νέον, χρονολογεῖται πρὸ καιροῦ μάλιστα μοίρᾳ κακῇ, ὅταν κατέφυγον εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἀλύτρωτοι ὡς πρόσφυγες. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐξ ὅσων ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, δὲν συγκινεῖται οὔτε ἀπὸ Γερουσίας οὔτε ἀπὸ ἀναλογικήν, παρὰ μόνον διὰ τὰ παθήματά του. Συνεπῶς δὲν θὰ συνεκινεῖτο καὶ διὰ τὴν ἀναθεώρησιν καὶ ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων ἂν εἰς τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς δὲν ὑπῆρχεν ἡ γνώμη ὅτι ἡ ἑκάστοτε προσέλευσις τῶν προσφύγων εἰς τὰς κάλπας νοθεύει τὴν γνησιότητα τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο θὰ ηὔχετο ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὅπως πρὸς ἀπόσεισιν τῆς κατηγορίας αὐτῆς τῆς ἀδίκου, θὰ ηὔχετο, λέγω, ὅπως ἐγίνετο πρὸ καιροῦ ἡ ἔναρξις τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων τῶν ἐκλογικῶν. Τώρα, ἂν ἡ ἀναθεώρησις αὕτη θὰ ηὔξανεν ἢ θὰ ἐμείωνε τὸν ἀριθμὸν τῶν προσφύγων ἐκλογέων καὶ ἂν ἡ αὐξομείωσις αὕτη θὰ ἦτο εὐάρεστος ἢ δυσάρεστος εἰς τὸν ἐσωκοινοβουλευτικὸν ἢ ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον, τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδείξουν ἐν καιρῷ τὰ πράγματα.

§261Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μίαν γνώμην ἔχω νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγώ, γνώμην ἀφορῶσαν περισσότερον τὴν ἀναθεώρησιν καὶ ὄχι τὴν ἀνασύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, γνώμην τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω διατυπώσει ὡς πρότασιν, ἀλλ’ οὔτε ὁ ἴδιος τὴν ἔχω μελετήσει ἐν ὅλαις αὐτῆς ταῖς λεπτομερείαις, ἀλλὰ τὴν ἐκφέρω ὡς ἰδέαν, ἐφόσον πρόκειται νὰ μελετηθῶσι καὶ ἄλλαι ὑποβληθεῖσαι προτάσεις, ὅπως τὰς ἔχουν ὑπ’ ὄψει των οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων ἔμπειροι περὶ τὰ ἐκλογικά, ἂν αὕτη εἶναι ἐφαρμόσιμος καὶ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας του πρὸς μελέτην. Εἰς τὸ στράτευμα γίνεται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐπαλήθευσις τῶν ὀνομαστικῶν καταλόγων τῶν διαφόρων μονάδων διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ἂν ὅλα τὰ ἐν τοῖς καταλόγοις πρόσωπα εἶναι ὑπαρκτά, ἂν ἐπηνέχθησαν ὅλαι αἱ μεταβολαί, αἱ ἑκάστοτε ἐπερχόμεναι εἰς τὰ ἄτομα, ἀπολύσεις, θάνατοι κτλ., ἢ μήπως ὑπάρχουσι πρόσωπα ἀνύπαρκτα διὰ τὰ ὁποῖα ἐξάγεται μισθὸς καὶ τροφή. Αὐτὸ γίνεται διὰ μιᾶς γενικῆς προσκλήσεως ὅλων τῶν ἀτόμων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μονάδα, ὑποχρεουμένων ὅλων τῶν ἀπεσπασμένων, ὅλων τῶν ὑπηρετῶν καὶ τῶν ὁπωσδήποτε ὑπηρετούντων ἐκτὸς τῆς μονάδος νὰ προσέλθωσι κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην αὐτοπροσώπως, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἡ ἐλεγκτικὴ πιστοποιεῖ τὴν ταυτότητα τῶν προσώπων αὐτῶν. Ἂν τυχὸν κἄτι τι ἀνάλογον ἐγίνετο, ἂν δηλαδὴ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι δὲν ἐκηρύσσοντο ἀνύπαρκτοι, ἀλλ’ ἐγίνετο μία πρόσκλησις τῶν εἰς αὐτοὺς ἐγγεγραμμένων νὰ δώσωσι τὸ «παρὼν» ἐντὸς μιᾶς προθεσμίας διμήνου ἢ τριμήνου καὶ ἐνώπιον Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι ἰσάριθμοι καὶ ν’ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὰ ὑφιστάμενα ἐκλογικὰ τμήματα ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα.....

§262Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνασύνταξις ὅπως τὴν ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον τὸ ψηφιζόμενον.

§263Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ χρειασθῇ νὰ παρουσιασθῇ ὁ πολίτης μὲ διάφορα πιστοποιητικά, τὰ ὁποῖα παρ’ αὐτοῦ προβλέπονται καὶ τὰ ὁποῖα δὲν χρειάζονται διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀναθεωρήσεως τὸν ὁποῖον προτείνω. Ἂν χρειασθῇ παράτασις τοῦ χρόνου ἂς γίνῃ ὅση κριθῇ ἀναγκαία διὰ νὰ γίνῃ πλήρης ἡ ἐπαλήθευσις τῶν ἐκλογέων. Τὰς λεπτομερείας, ὡς εἶπον, δὲν τὰς ἔχω μελετήσει, ὑποβάλλω μόνον τὴν ἰδέαν διὰ νὰ μελετηθῇ μετὰ τῶν λοιπῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§265ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§266Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προηγουμένως, κύριε Πρόεδρε, ἡ Συνέλευσις εἶχεν ἐκφράσει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν Τ.Τ.Τ., τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπηρεσιακὸν καὶ ἐπεῖγον.

§267ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§268Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μὴ ψηφισθῇ καὶ νὰ μοὶ σταλῇ, διότι τὴν τελευταίαν στιγμὴν παρεμβάλλονται τροπολογίαι καὶ διαταράσσεται ὁ Προϋπολογισμός.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βαθμολογίας, κατατάξεως, ἐκπαιδεύσεως καὶ προσόντων προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν μηχανικοῦ τοῦ Π. Ναυτικοῦ».

§270Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον δὲν συνεζητήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ προβλέπει δαπάνας διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, οὔτε ἔχει προσυπογράψει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, νὰ ἀνεβάλλετο ἡ συζήτησίς του.

§271Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ νομοσχέδιον ἀπεστάλη εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον τὸ ἐπεξειργάσθη καὶ κατόπιν ὑπεβλήθη.

§272Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ συντάξεως δύο βαθμῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον γίνεται μετά, μόνον εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ἐκτάκτους ὑπηρεσίας. Δὲν λαμβάνεται δὲ καμμία πρόνοια περὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταφύγουν ὅλοι αὐτοὶ ὡς ἀνώτεροι.

§273Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἄλλη σχέσις θὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου. Ὑπάρχει σχέδιον νόμου καὶ ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§274Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐδῶ εἶναι περὶ ἐκπαιδεύσεως.

§275Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς αὐτοὺς δίδονται συντάξεις δύο βαθμῶν.

§276Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Προβλέπεται διὰ τοὺς ἐκ τῶν σχολείων προερχομένους ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν καλὴν προσέλευσιν.

§277Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔφυγαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποπλοιάρχου καὶ λαμβάνουν σύνταξιν ἀντιπλοιάρχου. Μόνον εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσέφερον εἰς τὸ Κράτος ἐκτάκτους ὑπηρεσίας ἐδόθησαν συντάξεις δύο βαθμῶν.

§278Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νὰ ἀπαλειφθῇ.

§279Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ λέγετε ὅτι κανονίζεται διὰ νόμου, νὰ γίνῃ διὰ Διατάγματος.

§280Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Σύμφωνοι.

§281Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ προκαταβολικῶς λέγω ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ, διότι θὰ ἔχωμεν δύο προελεύσεων ἀξιωματικούς· ἐκ τῆς σχολῆς καὶ ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§282Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ προσέλευσις ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ παύσῃ ὅταν θὰ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς μηχανικοὺς τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῆς σχολῆς. Τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι σύστημα ἐφαρμοζόμενον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἔχει ἀποδώσει ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα.

§283Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ κατέκρινα τὸ σύστημα, διότι δὲν προέρχεται ἐκ μελέτης, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῆ ἀντιγραφή.

§284Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει, κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργέ, μίαν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ 44ου ἄρθρου;

§285Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἔγινε δεκτὴ αὐτή.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως συμβουλίου πρὸς ἐπανηφορὰν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ ἀξιωματικῶν καὶ ἀρχικελευστῶν ἀπομακρυνθέντων ἀπὸ 1ης Νοεμβοίου 1920». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βελτιώσεως θέσεως ἀναπήρων καὶ ἀνικάνων ὑπαξιωματικῶν χωροφυλακῆς καὶ ἀστυφυλακῆς καταστάντων τοιούτων κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν διατεταγμένης ὑπηρεσίας ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν πολέμῳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων νομοθεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 8)βρίου 1923 περὶ συστάσεως Ἰατρικῶν συλλόγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Λεονταρίῳ ἱεροῦ ναοῦ ὁ Ἅγιος Γεράσιμος καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 3225». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου πληρωμῆς χρηματικῶν ποινῶν διὰ παρανόμους πωλήσεις πλοίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 353 τοῦ 1901 νόμου περὶ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Κοινωφελοῦς Ταμείου Κρήτης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου χορηγητέων γεωργικῶν δανείων πρὸς πρόσφυγας ἀπὸ δραχ. 100 ἑκατ. εἰς δραχ. 150 ἑκατ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακλήσεως πληρεξουσιότητος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπολύσεως τῶν ἐκ τῶν ξένων στρατῶν προερχομένων ἀξιωματικῶν καὶ καταταγέντων ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ ὡς ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἀπονομῆς εἰς αὐτοὺς συντάξεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρω ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν περὶ τῶν ἰσχυόντων περὶ τοῦ Ἀθήνησι Πανεπιστημίου νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῆς Ἐμπορικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐκπαιδευτικῶν τινων νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§287Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ὡμίλησα, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δεχθῇ διὰ τὰ ἀγροκτήματα τὰ ὑπὸ ἀπαλλοτρίωσιν τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθοῦν παράπονα καὶ νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ μιᾶς μεγαλυτέρας κρίσεως τῆς κτηνοτροφίας, νομίζω ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἄρητε ἐξ ὁλοκλήρου τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἐγὼ μάλιστα ἀπορῶ πῶς δὲν ἤρθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν.

§288Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἀντελήφθη τὴν θέλησιν τῆς Συνελεύσεως περὶ τελείας ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ὡς θεσμοῦ ἀχρήστου καὶ ἐπιζημίου καὶ ἐπιβλαβοῦς διὰ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ διὰ τὴν γεωργίαν καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Καὶ ἐγὼ ἔχω μερικὰ παραδείγματα νὰ σᾶς ἀναφέρω. Ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὸ Νεοχώριον ὑπάρχει ἓν κτῆμα τοῦ Δημοσίου, εἰς τὸ ὁποῖον κάποιος ὀνόματι Μοῦρλκος πληρώνων εἰς τὸ Δημόσιον 6½ χιλιάδας δραχμῶν βόσκει 300 ἀγελάδας, εἰσπράττει 300,000 δραχμὰς καὶ ταυτοχρόνως στέλλει εἰς τὴν φυλακὴν κάθε ἡμέραν σχεδὸν ὅλον τὸ χωρίον. Δεύτερον ὑπάρχει εἰς τὴν ἰδίαν περιφέρειαν ἓν κτῆμα 6,000 στρεμμάτων, τὸ ὁποῖον ἐκμεταλλεύεται κάποιος πληρώνων ἐλάχιστον ἐνοίκιον.

§289Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν μεμονωμένα παραδείγματα. Εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν ἀναφέρατε σᾶς ἀναφέρω ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον τὸ ὁποῖον ἰσχύει σήμερον ἐπιτρέπει αὔξησιν τοῦ μισθώματος, ἀλλὰ μόνον πρὸ τοῦ Αὐγούστου ἑκάστου ἔτους καὶ μόνον διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἐπιτρέπει αὔξησιν.

§290Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ λέγω αὐτὰ διὰ νὰ δείξω ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἀδικαιολόγητος θεσμὸς ἀπὸ τὸν θεσμὸν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Μοὶ λέγετε ὅτι αὐτὰ εἶναι ζητήματα μεμονωμένα. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου δὲν ὑπάρχουν ἰδιωτικὰ λειβάδια ἀλλὰ μόνον λειβάδια τοῦ Δημοσίου, κατεχόμενα ἀπὸ ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα τὰ ἐκμεταλλεύονται. Τρίτον παράδειγμα, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, εἶναι ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἄνθρωποι εἴτε διότι ἐστρατεύθησαν εἴτε διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους ἠναγκάσθησαν τότε νὰ ἐνοικιάσωσι τὰ χωράφιά των εἰς διαφόρους ἀνθρώπους.

§291Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει διαδικασία νὰ τὰ καλλιεργήσουν.

§292Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δικαιοῦνται ἀδείας νὰ τὰ καλλιεργήσουν. Νὰ δώσητε δικαίωμα νὰ πάρουν τὰ χωράφιά των.

§293Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄδεια καλλιεργείας θὰ εἴπῃ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου μὲ ἐπιστροφὴν τῶν κτημάτων.

§294Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὲ κάμῃ νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς στενοχωρεῖται πολὺ διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν, διότι εἶπεν ὅτι στενοχωρεῖται ἡ γεωργία, παρεμποδίζεται ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων. Ἐπίσης δὲν ἐκπληροῦται καὶ ὁ σοβαρώτερος σκοπὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὸ ζήτημα τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς Κοινωνίας. Ὁ κ. Σίδερης, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, εἶπεν ὅτι ὁ κύριος σκοπὸς τοῦ νομοθετήματος ἦτο ἡ ὑποστήριξις τῆς Κοινωνίας, διότι διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς κτηνοτροφίας θὰ ἐπετυγχάνετο μικροτέρα τιμὴ τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἀλλ’ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἀπέτυχε καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἠγόρασα βούτυρον ἄλυτον πρὸς 65 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν, δηλαδὴ μοὶ ἐστοίχισεν 100 δραχμὰς ἡ ὀκᾶ.

§295Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα προσεγγίζει πρὸς τὰς ἀπόψεις σας. Δὲν ἀφίνετε νὰ ψηφισθῇ καὶ θὰ ἔχητε πάντοτε ἐλευθερίαν ἐνεργείας;

§296Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ὑπάρχει τροπολογία ὑπογεγραμμένη ἀπὸ 100 βουλευτάς, νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ κηρύξωμεν περατωμένην τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὴν τροπολογίαν.

§297Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν ἡ πρότασις περὶ ὁλοσχεροῦς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ὑποθέτω ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Θὰ ἔκαμον ὅμως μίαν σύστασιν ἤδη ὅτε ἐπίκειται ἡ κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ μισθωθέντα κτήματα εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐκεῖνο ὅμως ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπέμενον εἶναι νὰ ἴδω ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη τῶν ποιμνίων, τὰ ὁποῖα θὰ βόσκουν ἐντὸς αὐτῶν τῶν περιφερειῶν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ συστήσω ὅπως ληφθῇ μέριμνα ὅπως διὰ τοπικῶν Ἐπιτροπῶν γίνῃ προστασία αὐτῶν διὰ συμπτύξεως τῶν μεγάλων λειβαδίων, διότι εἰς τὰ πλεῖστα τῶν λειβαδίων ὑπάρχει ὑπέρμετρος ἄνεσις, ἕως ὅτου ὀλίγον κατ’ ὀλίγον συντελουμένης τῆς γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν προσετέθη καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία λάβῃ τὴν ἔκτασιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ.

§298Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν εἶχον δηλώσει κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι, ἐπειδὴ πολλὰ πραγματικὰ λειβάδια δὲν περιέχουν ἐπαρκῆ ἀριθμὸν κτηνῶν, νὰ περιορισθῇ ἡ ἔκτασις ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προβάτων, ὥστε νὰ μείνῃ ἔκτασις πρὸς χρησιμοποίησιν καὶ δι’ ἄλλα πρόβατα. Ἐπ’ αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ὅτι ἐπὶ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν προτιμῶνται οἱ ἐξ ἄλλων λειβαδίων ἀποβαλλόμενοι.

§299Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διατί τὸ θέλετε προαιρετικόν;

§300Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι προαιρετικόν.

§301Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Θὰ δημιουργηθῇ ἓν σκάνδαλον, διότι θὰ πρέπει νὰ σταματήσητε τὴν περαιτέρω ἐπέκτασιν τῆς γεωργίας.

§302ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις αὐτή.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται. Παρακαλῶ ὅπως δεχθῇ ἡ Συνέλευσις ὅπως ἀποσταλῶσιν εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἐπιτροπὰς τὰ κατ’ ἀρχὴν ψηφισθέντα νομοσχέδια καὶ νὰ ταχθῇ πενθήμερος προθεσμία εἰς αὐτάς, ἵνα ὑποβάλωσι τὰς ἐκθέσεις των.

§304ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 2 π. μ.)