1925.05.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 184

Σάββατον 16 Μαΐου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 7.30′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). (Ἀναγινώσκονται ταῦτα).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Χθὲς ὑποστηρίζων μίαν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἀρεοπόλεως ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ φέρομαι εἰπὼν ὅτι δὲν ἐξετελέσθη ἡ ὁδὸς αὕτη. Ἡ ὁδὸς ὅμως ἔχει ἐκτελεσθῆ, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις εἶναι τόσον κακή, ὥστε προεκάλεσε τὰς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ διορθωθῇ ἡ ὁδός.

§4Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Καὶ χθὲς ἔκαμα συστάσεις καὶ σήμερον μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ εἶπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἤκουσεν ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸν παρακαλῶ δὲ καὶ δημοσίᾳ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰ λεχθέντα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Γεωργικὸς Σύλλογος Καρδίτσης αἰτεῖται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως ταμείου ἀσφαλείας καὶ συντάξεως». — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἰωαννίνων αἰτεῖται τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ψηφίσεως τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων. — Ἐπιτροπὴ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. Θεσσαλονίκης αἰτεῖται τὴν μονιμοποίησίν των. — Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Ἀμαλιάδος αἰτεῖται τὴν ἄμεσον ἐξαγορὰν δελτίων σταφιδοκάρπου. — Ὁ Πολύβιος Παρασκευόπουλος, πατὴρ τοῦ φονευθέντος κατὰ τὴν μάχην Ἐσκῆ Σεχὴρ Γεωργίου Παρασκευοπούλου, αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν αὐτῷ συντάξεως. — Αἱ Ἑνώσεις τῶν Συντεχνιῶν Μακεδονίας παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὀργανώσεως τῆς σωματικῆς ἀγωγῆς καὶ στρατιωτικῆς προπαιδεύσεως». — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Μακεδονίας παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ παραχωρήσεως γηπέδου εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικούς». — Ἐπιτροπὴ κτηματιῶν Ὀλυμπίας ὑποδεικνύει μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος. — Οἱ ἐν Σπιναλόγγᾳ λεπροὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. — Ὁ συνεταιρισμὸς ἐνοικιαστῶν τέως Μουσουλμανικῶν κτημάτων ἐν Ἰωαννίνοις παρακαλεῖ ὅπως μὴ τροποποιηθῇ ἡ ἀρχικὴ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 96 τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς καταθέτουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Ἀπριλίου 1925 ψηφίσματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἵδρυσιν Διοικητικῶν Ἐπιτροπῶν πρὸς ἔλεγχον δηλώσεων ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν ὑπὸ ἀνταλλαξίμων δυογενῶν καὶ καταβολῆς ποσοστοῦ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν χωρίων Καλύβια, Μπρατινίστης, Μπουντάγιας, Γκοβριγκίτσας ἐκ τῆς ὑποδιοικήσεως Βερροίας εἰς τὴν ὑποδιοίκησιν Αἰκατερίνης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Δοκουμετζίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινων τῶν ἰσχυόντων περὶ τοῦ Ἀθήνησι Πανεπιστημίου νόμων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῆς Ἐμπορικῆς Ἐκπαιδεύεως». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης καὶ τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς καταθέτουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς Θεσσαλονίκης». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Σφακιανάκης καὶ Ι. Περδικογιάννης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ἀπὸ 3 Νοεμβρίου 1922 Ν. Διατάγματος». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καταθέτει τὰς κάτωθι μεταβολὰς εἰς τὸν ὑπὸ ψήφισιν τελοῦντα Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1924–1925 (ἀναγινώσκει): «Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν: 1 Μισθοὶ καὶ παρακολουθήματα αὐτοῦ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν + 40.000.000. 2 Μισθοὶ καὶ παρακολουθήματα αὐτοῦ ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν + 1.500,000. 3 Μισθὸς καὶ ἀντιμισθία ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ + 500,000. 2 1 Ἀντίτιμον συσσιτίου, μερίδων ἄρτου κλπ. + 15,500,000. 3 1 Ἀντίτιμον νομῆς — 7,000,000. 4 1 Ὁδοιπορικὰ καὶ συναφεῖς ἀποζημιώσεις + 1,000,000. 2 Ὁδοιπορικὰ καὶ μετακινήσεις στρατοῦ, κτηνῶν κλπ. + 15,480,000. 5 1 Ἔξοδα πάσης φύσεως φωτισμοῦ — 1,000,000. 6 1 Ἱματισμὸς, ἐξάρτησις κλπ. — 15,000,000. 2 Ἐπιδόματα, ἡμερομίσθια ἀποζημιώσεις κλπ. — 1,000,000. 7 1 Ἀγορὰ αὐτοκινήτων ποδηλάτων κλπ. — 2,000,000. 11 1 Ἀγορὰ ὑγειονομικοῦ ὑλικοῦ — 7,000,000. 12 1 Προμήθειαι μηχανημάτων — 4,000,000. 18 1 Εἰδικὰ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα + 20,000. 19 4 Ἀπόδοσις εἰς τὸ Ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης τῶν ὑπὸ τῶν ἀνυποτάκτων, ἐν γένει κληρωτῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἢ τῶν μὴ ἐγγεγραμμένων εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀρρένων (ἀδηλώτων) καταβαλλομένων ἀντισηκωμάτων — 3,000,000. 21 1 Ἀπαιτήσεις ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων κλπ. — 8,000,000. 23 1 Προμήθεια ὑλικοῦ στρατοῦ, ὑλικοῦ πυροβολικοῦ κλπ.— 23,000,000. 2 Κατασκευή, συμπλήρωσις καὶ ἀνακαίνισις στρατιωτικῶν κτιρίων κλπ. — 3,000,000».

§6Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τῶν μεταβολῶν τούτων οὐδεμία ἐπέρχεται μεταβολὴ εἰς τὸ συνολικὸν ἀποτέλεσμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως ταύτης, καθόσον αἱ προβλεπόμεναι μειώσεις καλύπτουσι τὰς ζητουμένας αὐξήσεις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κανονικῶς σήμερον πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ματαιωθεῖσα ψηφοφορία χθές, διότι ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος. Ἀλλὰ νομίζω πρακτικώτερον νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ εἰς ἓν διάλειμμα νὰ κάμωμεν τὴν ψηφοφορίαν.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν διατί ἀπελύθη ὁ ἀρχιφύλαξ αʹ τάξεως φυλακῶν Παν. Παλαμίδης.

§10Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέλαβε νὰ τὸ διορθώσῃ κάπως.

§11Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον. Τυπικῶς νομίμως ἀπελύθη, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς ὑπάρχει κάποια ἀδικία.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Προμπονᾶς ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸν περὶ τῆς παρανόμου συμβάσεως τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου τῆς Νάξου.

§13Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Νάξος εἶναι ἡ κοιτὶς τοῦ πολυτιμωτέρου διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ μοναδικοῦ μεταλλεύματος τῆς σμύριδος, ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος ἀπολαμβάνει ἀνεξόδως περὶ τὰ 50 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Ἡ ἐν λόγῳ σμύρις διαιρεῖται εἰς ποιότητας· ἐξαιρετικήν, πρώτην, δευτέραν καὶ τρίτην, ἐξάγεται δὲ εἰς ὀκτὼ περιφερείας, τὰς ἑξῆς: Βόθρους, Ἀπόλλωνα, Μουτσούναν, Κοξακήν, Καβαλλάρη, Μαυροπέτρι, Παρασφαγιὰ καὶ Φανάρι. Ἐκ τῶν περιφερειῶν τούτων μόνον ἡ σμύρις τῶν Βόθρων, Μουτσούνης, Κοξακῆς καὶ Ἀπόλλωνος εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, αἱ δὲ λοιπαὶ ἀδρανοῦσι μέχρι σήμερον. Ἐκ τούτων δὲ πάλιν ἡ μὲν περιφέρεια τῶν Βόθρων ἐξάγει 30 χιλιάδας τόννους ἐτησίως, ἡ δὲ περιφέρεια τῆς Μουτσούνης 2 μόνον χιλιάδας τόννους ἐτησίως καὶ κατὰ τὰς μελέτας τοῦ διευθυντοῦ τῶν σμυριδορυχείων Νάξου μετὰ πάροδον διετίας θὰ ἐκλείψῃ ἐντελῶς τὸ μετάλλευμα τοῦτο ἐκ τῆς περιφερείας τῆς Μουτσούνης. Οἱ ἐφευρέται τοῦ προϊόντος τούτου ἀρχαῖοι Νάξιοι σμυριδορρύκται ἐκληροδότησαν εἰς τοὺς ἀπογόνους των τὴν σμύριδα οὗτοι δὲ τὴν διετήρησαν ὑπὸ τὴν ἀποκλειστικὴν κυριότητα καὶ κατοχὴν αὐτῶν, ὅπως ἄλλοτε οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι κατεῖχον τὰ μεταλλεῖα τοῦ Λαυρίου. Πρὸ ἀρκετῶν ὅμως ἐτῶν τὸ Δημόσιον ἀνέλαβε παρὰ τῶν σμυριδορρυκτῶν τὴν μονοπωλιακὴν ἐμπορίαν τοῦ προϊόντος τούτου εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, ἀφῆσαν εἰς αὐτοὺς δύο προνόμια: Τὸ προνόμιον τῆς ἐλευθέρας ἐξορύξεως τοῦ μεταλλεύματος καὶ τὸ προνόμιον τῆς μεταφορᾶς αὐτοῦ, προνόμια ἅτινα διετήρησαν μέχρι σήμερον οἱ σμυριδορρύκται καὶ διὰ τῆς ἰδιωτικῆς αὐτῶν πρωτοβουλίας καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀρρωγῆς ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, προήγαγον τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν εἰς σημεῖον ἀποδόσεως εἰς τὸ Δημόσιον 50 ἑκατομμυρίων ἐτησίως. Καὶ ἡ μὲν μεσαιωνικὴ διὰ πυρκατώσεως τοῦ μεταλλεύματος μέθοδος τῆς ἐξορύξεως ἐβελτιώθη ἐσχάτως διὰ νέας μεθόδου, ἐπινοηθείσης ὑπὸ τοῦ Ναξίου σιδηρουργοῦ Κωνσταντίνου Ἀγγελῆ, μήπω εἰσέτι ἀμειφθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐφεύρεσίν του ταύτην, κατορθωθέντος διὰ τῆς μεθόδου αὐτοῦ ὥστε ἡ ἐτησία παραγωγή, ἡ μέχρι τότε κυμαινομένη εἰς 2 χιλιάδας τόννους, νὰ φθάσῃ εἰς τὸν ποσὸν τῶν 30–40 χιλιάδων τόννων. Ἡ μεταφορὰ ὅμως τοῦ μεταλλεύματος αὐτοῦ, ἐξακολουθοῦσα μέχρι τοῦδε νὰ ἐνεργῆται διὰ τῶν ἀρχαίων ἡμιονικῶν μεθόδων, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς κερδοσκόπους, ἐπιζητοῦντας ὑλικάς, πολιτικὰς καὶ ἄλλας μυστηριώδεις ὠφελείας, νὰ θέσωσι δάκτυλον ἐπὶ τοῦ εὐθίκτου τούτου ἐλατηρίου τῶν δεινοπαθούντων σμυριδορρυκτῶν Ναξίων. Ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ συστήσω ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μεταγενεστέρους τοὺς διαχειρισθησομένους τὰ κοινά, ὅτι ὀφείλομεν ἰδιαιτέρως νὰ μεριμνῶμεν διὰ τὴν Νάξον καὶ νὰ διϋλίζωμεν ἐναργῶς τὰς σοβαράς, ὡς ἡ παροῦσα, ὑποθέσεις αὐτῆς. Διότι ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Νάξος, ἔχουσα τὸ πλεονέκτημα νὰ ἐγκλείῃ ἐν τοῖς σπλάγχνοις αὐτῆς τὸν μεγαλύτερον μετὰ τὸν χρυσὸν μεταλλευτικὸν πλοῦτον, τὴν σμύριδα, ἥτις εἰς χεῖρας εἰδικῶν ἐκμεταλλευτῶν θὰ προσεκόμιζε κέρδη δισεκατομμυρίων, κατὰ φυσικὸν λόγον διεγείρει τὴν ὄρεξιν τῶν κατακτησιομανῶν, τῶν ὁποίων διαφαίνονται ἐνίοτε ἐν τῇ νήσῳ, ὑφαινόμενα σχετικὰ ἀραχνώδη ὄνειρα, δηλωτικὰ τῶν καταχθονίων προθέσεων αὐτῶν. Αἱ κραταιαὶ προπολεμικῶς Ρωσία καὶ Γερμανία, ζηλοτυποῦσαι διὰ τὴν κατάληψιν τῆς Ρόδου καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Ἰταλίας ἐν τῇ Δωδεκανήσῳ καὶ φοβούμεναι ἐπανεφαρμογὴν τῆς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πολιτικῆς τοῦ Σανούδου ὑπὸ τῆς Ἰταλίας καὶ ἐξάπλωσιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν Κυκλάδων νήσων, διενοήθησαν, ὡς φαίνεται, προληπτικῶς νὰ θέσωσι καὶ αὗται χεῖρα ἐπὶ τῆς Νάξου. Τοῦτο καταφαίνεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἐλθὼν ἐκ Ρωσσίας Εὐγενόπουλός τις δημοσιογράφος Ρῶσσος ὑπήκοος προπαγανδιστὴς τῆς Ρωσσίας, γαμβρὸς δὲ ἐπ’ ἀδελφῇ τοῦ δημοσιογράφου Πρωτονοταρίου, μετέβη εἰς Νάξον ὑπὸ τύπον κεφαλαιούχου καὶ κατώρθωσε διὰ διαφόρων ἀθεμίτων μέσων νὰ πείσῃ τοὺς σμυριδορύκτας Ναξίους νὰ μεταβιβάσωσιν εἰς αὐτὸν τὰ ἐπὶ τῆς μεταφορᾶς τῆς σμύριδος δικαιώματα αὐτῶν ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι θὰ κατεσκεύαζεν εἰς αὐτοὺς ἐναέριον σιδηρόδρομον πρὸς μεταφορὰν τῆς σμύριδος ἐκ τῶν ὠρυχείων Βόθρου εἰς τὸν Ὅρμον Ληῶνος. Ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τὴν σύναψιν τοῦ συμβολαίου ἐκείνου, ἀντιληφθέντες οἱ Νάξιοι ὅτι οὗτος ὁ δῆθεν Τραπεζίτης δὲν εἶχεν ὀβολόν, ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι ἐνήργει τὸ ἐνήργει διὰ λογαριασμὸν Ρωσικῆς τινος Ἑταιρείας, καὶ πεισθέντες ἐκ τῶν προπαγανδιστικῶν Τσαρικῶν αὐτοῦ θυμιαμάτων ὅτι ἐπεζήτει διὰ παντὸς τρόπου νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ τῆς Νάξου τῆς Ρωσίαν, τὸν ἐξεδίωξαν κακὴν κακῶς καὶ ὀλίγου δεῖν νὰ ἐφήρμοζον κατ’ αὐτοῦ τὸν νόμον τοῦ Λίντζ. Μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν Τσάρων τῆς Ρωσσίας ὁ μυστηριώδης αὐτὸς Εὐγενόπουλος, ἔχων ὡς ἐπάγγελμα τὴν ἐξυπηρέτησιν ξένων προπαγανδῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καθίσῃ ἀδρανής. Ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν Τσάρων δὲν ἔχασε καιρόν, παρὰ προσεκολλήθη εἰς τὸ ἅρμα τοῦ βαρώνου Σέγκ. Διὰ νὰ δεχθῇ δὲ ὁ βαρῶνος νὰ τὸν προσλάβῃ, δεδομένου ὅτι οὗτος εἶχε κηρυχθῆ ἐν Νάξῳ ὑπὲρ τῆς Ρωσίας, δύο τινὰ δύνανται νὰ ἐννοηθῶσιν. Ἡ ὅτι ἐξ ἀρχῆς τῆς εἰς Νάξον μεταβάσεώς του, ἐξυπηρέτει ἔκτοτε συμφέροντα τῆς Γερμανικῆς προπαγάνδας καὶ ἵνα μὴ καταστῇ γνωστὸν τὸ σχέδιον αὐτοῦ σκοπίμως προσεποιεῖτο ἐν Νάξῳ τὸν προπαγανδιστὴν τῆς συμμάχου ἡμῶν τότε Ρωσίας, ἢ ὅτι μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν Τσάρων ὁ Εὐγενόπουλος, προδώσας εἰς τὸν βαρῶνον Σέγκ, ἀντιπροσωπεύοντα ἐνταῦθα τὴν ἰσχύουσαν τότε Γερμανίαν, τὰ διὰ τὴν Νάξον ματαιωθέντα σχέδια τῆς Ρωσίας, ἔπεισε τὸν βαρῶνον ἐκ τῶν προσφερθεισῶν εἰς αὐτὸν ὑπηρεσιῶν του νὰ τὸν προσλάβῃ εἰς τὰ γραφεῖά του πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διὰ τὴν Νάξον σχεδίων του ὑπὲρ τῆς Γερμανίας. Μετὰ τὴν ἀπέλασιν τοῦ βαρώνου Σέγκ, ἐκλειψασῶν ἐντελῶς τῶν ξένων ἐπιρροῶν, ὁ ἀπένταρος οὗτος Τραπεζίτης καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος προπαγανδιστὴς ξένων Ἐπικρατειῶν Εὐγενόπουλος, φοβούμενος ἀποκάλυψιν τῶν σχεδίων του καὶ συμβούλιον ποιησάμενος μετὰ τῶν γυναικαδέλφων αὐτοῦ Στυλ. Πρωτονοταρίου, ρεπόρτερ ἐφημερίδος τινός, καὶ Γεωργίου Πρωτονοταρίου, πεταλουργοῦ ἐν τῷ πεταλουργείῳ Ψυλλάκη, ἔκριναν καὶ ἀπεφάσισαν ὅπως, καίτοι ἀπένταροι, διὰ παντὸς τρόπου ἐπιληφθῶσι καὶ αὖθις τοῦ ματαιωθέντος σχεδίου τοῦ Εὐγενοπούλου καὶ τοῦτο ἵνα κατορθωθῇ νὰ καλυφθῶσι τὰ θολερὰ σημεῖα τῆς ὑπ’ αὐτοῦ τεκταιναμένης εἰσαγωγῆς εἰς Νάξον ξένων Ἐπικρατειῶν καὶ νὰ φανῇ εἰς τὸ κοινὸν ὅτι ἡ διὰ τὸν ἐναέριον πρόθεσις τοῦ γαμβροῦ των Εὐγενοπούλου δὲν ἀφεώρα τὴν ἐξυπηρέτησιν ξένων συμφερόντων, ἀλλ’ ὅτι ἦτο δῆθεν πρόθεσις θεμιτῆς κερδοσκοπικῆς ἐπιχειρήσεως. Ματαιωθέντος λοιπὸν τοῦ σχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ γαμβρὸς τοῦ Πρωτονοταρίου Εὐγενόπουλος διενοήθη νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ τῆς σμύριδος τῆς Νάξου ξένας Ἐπικρατείας, ὧν ἐτύγχανε προπαγανδιστής, κατόπιν συμβουλίου Εὐγενοπούλου καὶ ἀδελφῶν Πρωτονοταρίων ἀπεφασίσθη καὶ ἐνεφανίσθη ἐπὶ τῆς σκηνῆς τοῦ ἐναερίου ὁ ὑπάλληλος τοῦ μεταλλουργείου Ψυλλάκη Γεώργιος Πρωτονοτάριος, γυναικάδελφος καὶ αὐτὸς τοῦ Εὐγενοπούλου, οὐδεμίαν εἰδικότητα μηχανικοῦ ἢ ἐργολάβου ἔχων παρὰ μόνον τὴν ἐν τῷ μεταλλουργείῳ πεῖραν, ὁ ὁποῖος μεταβὰς εἰς Νάξον συνέταξε συμβόλαιον μετὰ μικρᾶς ὁμάδος μόνον σμυριδορρυκτῶν, ἀπόντων τῶν λοιπῶν εἰς τὰ ὠρυχεῖα κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου καὶ ὁ ὁποῖος κατώρθωσε κατόπιν νὰ ἐξαπατήσῃ τοὺς σμυριδορρύκτας νὰ ὑπογράψωσι τὸ συμβόλαιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον περιέφερεν ἀνὰ τὰς ὁδούς, τοὺς συνοικισμοὺς καὶ τὰ ὠρυχεῖα, προσποιούμενος ὅτι τοῦτο ἦτο ἀναφορά τις μέλλουσα νὰ ὑποβληθῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἀφορῶσα τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῆς σμύριδος. Καὶ διὰ τοῦ συμβολαίου τούτου, τοῦ διὰ τοιούτων μεθόδων ὑπὸ τῶν ἀγραμμάτων σμυριδορρυκτῶν ὑπογραφέντος, ἀνεγνωρίζετο εἰς αὐτὸν τίτλος ἐργολάβου, χωρὶς νὰ εἶναι τοιοῦτος καὶ τοῦ ἐδίδετο τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατασκευάσῃ ἐναέριον γραμμὴν ἀπὸ τῶν ὠρυχείων Βόθρων εἰς τὸν ὅρμον Λυῶνος. Ὁ Γεώργιος Πρωτονοτάριος, καίτοι ἔλαβε τὴν ἄδειαν ταύτην παρὰ τῶν σμυριδορρυκτῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς τῶν ἐνεργειῶν του τούτων δὲν ἦτο φύσει ἐπιχειρηματικός, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τούτου ἀπέβλεπεν εἰς τὸ πῶς θὰ καλυφθῇ ἡ θολερότης, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ἐν Νάξῳ προπαγανδιστικῶν τεχνασμάτων τοῦ γαμβροῦ του Εὐγενοπούλου καὶ ἐπειδὴ ἐστερεῖτο χρημάτων δὲν ἐξετέλεσε τὰς ἐκ τῆς μετὰ τῶν σμυριδορρυκτῶν συμβάσεως ὑποχρεώσεις του, ἕνεκεν δὲ τούτου οἱ σμυριδορρύκται τὸν ἐκήρυξαν ἔκπτωτον. Ἐνήργησαν δὲ ἁρμοδίως καὶ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπερ ἐπίσης τὸν ἐκήρυξεν ἔκπτωτον. Ἀλλ’ ἐνῷ εἶχον παρέλθει ἀρκετὰ ἔτη καὶ εἶχεν ἀποβληθῆ πᾶσα ἰδέα περὶ ἐναερίου, αἴφνης κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος 1923 ἐμφανίζεται καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἔκπτωτος ἐργολάβος Γεώργιος Πρωτονοτάριος, λαβὼν ὡς συνεταῖρον χρηματοδότην τὸν Γ. Βαλλήνδαν, καὶ ζητεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἦτο τότε, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἐποχὴ τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος διέτρεχε τὴν κρισιμωτέραν αὐτοῦ περίοδον καὶ ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον ἀστέγων προσφύγων ἀδελφῶν πειναλέων καὶ ἐνδεῶν ἐπλανῶντο ἀνὰ τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία καὶ ἀγεληδὸν ἐκοιμῶντο εἰς τὰς ὁδούς, ἡ δὲ πατριωτικὴ στοργὴ καὶ ἡ μέριμνα τῶν δύο τῆς Ἐπαναστάσεως ἀρχηγῶν, ὅσπερ ἐν μέσῳ ὠκεανῷ εὑρεθέντων ἦτο ἐστραμμένη περὶ τὴν διάσωσιν τῶν ναυαγίων τοῦ καταποντιζομένου κρατικοῦ σκάφους καὶ κατὰ φυσικὸν λόγον δὲν ἦτο δυνατὸν καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν νὰ δύνανται ν’ ἀντιμετωπίσωσι τὰς κερδοσκοπικὰς μηχανορραφίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ Θεῶν καὶ Πατρίδος τὸ κέρδος μόνον λατρεύοντες ἐπωφελήθησαν τῆς ἐθνικῆς ἀνεμοζάλης, εἰσεπήδησαν καὶ ἐσύλησαν τὰ δημόσια ταμεῖα. Τὰ καταφανῆ λοιπὸν πρόσωπα τὰ πρωτοστατήσαντα εἰς τὴν σκηνοθεσίαν τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι τρία καὶ ἀπετέλεσαν ἀσφαλιστικὴν τρικλεῖδα, κατανεμηθέντα ἀνὰ ἓν πρόσωπον εἰς ἑκάστην τῶν παρουσιασθεισῶν τότε τριῶν πολιτικῶν καταστάσεων. Εἶναι τὰ ἑξῆς: 1) Ὁ δημοσιογράφος Εὐγενόπουλος, ὁ αὐτοτιτλοφορηθεὶς τραπεζίτης, γαμβρὸς τοῦ Πρωτονοταρίου, μυστηριώδης προπαγανδιστὴς τῆς Ρωσίας καὶ Γερμανίας, ὁ μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν Τσάρων ἐντοπισθεὶς εἰς τὰ πρακτορεῖα τοῦ βαρώνου Σέγκ. 2) Ὁ δημοσιογράφος Στυλιανὸς Πρωτονοτάριος, γυναικάδελφος τοῦ Εὐγενοπούλου, ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἀφορῶντος τὸ Ροῦπελ ἐγγράφου ἐκείνου ἐντοπισθεὶς εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Γραφείου Τύπου Θεσσαλονίκης καὶ εἶτα ἐξελιχθεὶς εἰς διαφωτιστὴν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. 3) Ὁ ἐργολάβος Βαλλήνδας, ἀδελφὸς τοῦ ἄλλοτε βουλευτοῦ Βαλλήνδα, πρώτου αἱρεσιάρχου καὶ πολεμίου τοῦ κ. Βενιζέλου, ἐντετοπισμένος εἰς τὴν ἀντιβενιζελικὴν παράταξιν, θεωρηθεὶς ἀπαραίτητος συνεταῖρος διὰ τὴν ὀχύρωσιν τῆς παρανόμου ταύτης ἐπιχειρήσεως εἰς ἐνδεχομένην ἐπικράτησιν τῶν ἀντιβενιζελικῶν. Σωσίας δὲ πάντων τούτων τῶν ἀνωτέρω εἶναι ὁ Γεώργιος Πρωτονοτάριος, ὁ γυναικάδελφος τοῦ Εὐγενοπούλου, ὁ ἐκ τοῦ μεταλλουργείου Ψυλλάκη ὁρμηθείς.... ἐργολάβος δημοσίων ἔργων. Καὶ τὰ προρηθέντα μὲν πρόσωπα εἶναι τὰ συντελέσαντα εἰς τὴν σκηνοθεσίαν τῆς νεωτέρας ἐξελίξεως τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἐναερίου, τὰ δὲ πρόσωπα τὰ συντελέσαντα εἰς τὴν ἐκχώρησιν ἄνευ δημοπρασίας τοῦ ἔργου τούτου καὶ τὰ συντελέσαντα εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν δημιουργηθέντων πρωτοτύπων σκανδάλων, τὰ πρόσωπα λέγω ταῦτα θὰ τὰ διαγνώσητε ὑμεῖς ἐξ αὐτῶν τῶν γοερῶς κραυγαζουσῶν παρανομιῶν, ἐξ ὧν ἐξανίσταται ἡ συνείδησις καὶ ἰλιγγιᾷ ὁ νοῦς παντὸς ἐντίμου ἀνθρώπου. Ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ἀνδρέας Χατζηκυριάκος ἀντὶ νὰ ἀπορρίψῃ τὰς παρανόμους ταύτας προτάσεις τοῦ ἐκπτώτου αὐτοῦ ἐργολάβου Πρωτονοταρίου, τοὐναντίον τὰς υἱοθέτησε καὶ προέβη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 30ῆς Μαρτίου 1923, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 ἐδίδετο εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα καὶ προέβη εἰς τὴν σύναψιν δανείου 50 χιλιάδων λιρῶν, προορισθέντος διὰ τὴν κατασκευήν: 1) Μηχανικῶν ἔργων ἐν τοῖς σμυριδορυχείοις Νάξου καὶ δὴ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ τῆς θέσεως Ἀσπαλαθρωποῦ τῶν σμυριδορρυχείων Ἀπειράνθου μέχρι τοῦ ὅρμου Μπουστούνης. 2) Ὁμοίου ἢ ἄλλου ἔργου μεταφορᾶς τῆς σμύριδος ἐκ τῶν ὀρυχείων Βόθρων Κορωνίδος μέχρι τοῦ ὅρμου Ληῶνος. 3) Ἔργου φορτώσεως σμύριδος καὶ λιμενικῶν ἔργων ἐν Νάξῳ ἢ ὅρμοις, οἰκημάτων, ἀποθηκῶν, περιβόλου καὶ ἄλλων ἔργων χρησίμων διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς παραγωγῆς τῆς Ναξίας σμύριδος. Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 8 παράγρ. 2 τοῦ ἰδίου Ν. Διατάγματος ἐδίδετο ἐπίσης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸ δικαίωμα ὅπως μόνον μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου τῶν μεταλλείων προβαίνει εἰς τὸν καθορισμὸν ἰδιαιτέρας διαδικασίας καὶ διατυπώσεως ἐκτελέσεως τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ ἀναφερομένων ἔργων καὶ ἐγκαταστάσεων συνολικῶς ἢ τμηματικῶς. Ἀλλὰ δὲν τοῦ ἐδίδετο τὸ δικαίωμα νὰ ἐκχωρῇ ἄνευ δημοπρασίας ἔργα 5½ ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁποία εἰρωνία, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κατ’ οὐσίαν μελέτη καὶ σχεδιογράμματα βασικά, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀπολύτως ἀνάγκη ἐπισπεύσεως τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου καὶ ἐνῷ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως παρῆλθε τρίμηνον ὁλόκληρον διάστημα καὶ εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἂν ἤθελε νὰ ἐνεργήσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ἐπωφελῆ δημοπρασίαν, χωρὶς ὁ ἄνω ῥηθεὶς νόμος νὰ κελεύῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνῷ ἀπαγορεύει τὴν ἄνευ δημοπρασίας ἐκχώρησιν δημοσίων ἔργων, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας ὡς χρησμὸν Πυθίας τὸν νόμον τοῦτον ἐξηγήσας καὶ στηριχθεὶς δῆθεν ἐπ’ αὐτοῦ ἐξέδωκε κατόπιν ἐκτελεστικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ συνῆψε σύμβασιν μετὰ τοῦ ἐκπτώτου ἐργολάβου Γεωργίου Πρωτονοταρίου καὶ Συντροφίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεχώρησεν ἄνευ δημοπρασίας τὴν κατασκευὴν ἐναερίου γραμμῆς μήκους δύο μόλις χιλιομέτρων ἐν τοῖς σμυριδορρυχείοις Νάξου διὰ δύο συμβάσεων, οὐχὶ ἐν δημοπρασίᾳ, ἀλλ’ ἐν οἰκογενειακῷ κύκλῳ, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, κατὰ τὴν συνείδησιν δὲ τῶν σκηνοθετῶν τῆς συμβάσεως ὁρισθέντος εἰς τὸ ἀρκετὰ σεβαστὸν ποσὸν τῶν 5½ ἑκατομμυρίων, ἐνῷ κατὰ τὰ εἰς χεῖράς μας τιμολόγια, γνωστῶν δι’ ἐγκαταστάσεις ἐναερίων Οἴκων, τὸ ἔργον τοῦτο ἐκτιθέμενον εἰς δημοπρασίαν δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὸ ἑκατομμύριον. Εἶναι λοιπὸν πασιδήλως φανερὸν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἐστηρίχθη ἐπὶ οὐδενὸς ἀπολύτως νόμου καὶ κατὰ συνέπειαν εἶναι παράνομος, διότι τὸ ἄρθρον 8 τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 30ῆς Μαρτίου 1923, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰσχυρίζεται ὅτι ἐστηρίχθη καὶ ἐξέδωκε κατόπιν τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τῆς ἐκχωρήσεως, δὲν τοῦ ἔδιδεν οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα ἵνα ἐκχωρήσῃ ἄνευ δημοπρασίας ἔργον ἀξίας 5½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀλλὰ τῷ ὥριζε ῥητῶς ὅτι μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου τῶν μεταλλείων τῷ ἐπετρέπετο μόνον ὁ καθορισμὸς ἰδιαιτέρας διαδικασίας καὶ διατυπώσεως τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 ἀναφερομένων ἔργων καὶ ἐγκαταστάσεων συνολικῶς ἢ τμηματικῶς. Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος ἐννοεῖ ἔργα, τὰ ὁποῖα κατὰ φυσικὸν λόγον θὰ ἀνελάμβανον διὰ δημοπρασίας ἐργολάβοι καὶ οὐχὶ ἄνευ δημοπρασίας. Νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι πάντες οἱ γνωρίζοντες τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ ἀντιλαμβάνομαι τὴν ἀκριβῆ κυριολεξίαν τῶν φράσεων τοῦ νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος, νομίζω, λέγω, ὅτι οὐδεμίαν φράσιν τοῦ ἄρθρου τούτου θὰ εὕρωσιν, ἡ ὁποία δι’ οἱουδήποτε γλωσσικοῦ ἰδιώματος ἐξηγουμένη θὰ ἔδιδε τὴν ἔννοιαν δικαιώματος εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐκχωρῇ ἔργα τοιαύτης ἀξίας ἄνευ δημοπρασίας. Ἄν δὲ ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπῆρχε ἀσάφειά τις περὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ ἀσάφεια αὕτη πάλιν κατὰ νόμον ὤφειλε νὰ ἑρμηνευθῇ μόνον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου. Ὁ δὲ λογιστικὸς νόμος ΣΙΒʹ ἄρθρον 34, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἐν κρυπτῷ συμμορίτης τῆς σπείρας τῶν γραφειοφαγάδων τοῦ ἐναερίου καὶ ἐν φανερῷ δημοσιογραφῶν Στυλ. Πρωτονοτάριος, ὁ ἀναλαβὼν τὸν τομέα τοῦ δημοσιογραφικοῦ μετώπου, θεωρηθέντος ἀπαραιτήτου διὰ τὴν ἀμυντικὴν κατοχύρωσιν τῆς παρανόμου συμβάσεως, ὁ λογιστικός, λέγω, νόμος ΣΙΒʹ ἄρθρον 34, τὸν ὁποῖον ἐν τῷ ὠκεανῷ τῶν παρανομιῶν τῆς συμβάσεως ταύτης ὡς σανίδα σωτηρίας μεταχειρίζεται θέλων νὰ ἐπιπλεύσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ στηρίξῃ τὴν σύμβασιν, δὲν δίδει τὸ δικαίωμα ἐκχωρήσεως ἄνευ δημοπρασίας ἔργων ὑπερβαινόντων τὸ ποσὸν τῶν 1000 μόνον δραχμῶν. Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ κατατεθέντος φακέλου προκύπτει ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἡ σκανδαλωδεστέρα ἐξ ὅσων συνήφθησαν ἐν Ἑλλάδι, καθόσον οἱ σκηνοθέται αὐτῆς δὲν ἀπέβλεψαν μόνον εἰς τὴν ἔντεχνον ὑφαρπαγὴν τῶν 5½ ἑκατομμυρίων τοῦ ἐναερίου, ἀλλ’ ἐδημιούργησεν ἕνα ἀτελεύτητον Παναμᾶν καταβροχθίσεως πολλῶν ἀκόμη δεκάδων ἑκατομμυρίων. Τὰς ἐκ τῆς μελέτης τοῦ φακέλου παρατηρηθείσας παρανομίας, τὰς ἀβλεψίας καὶ τοὺς παραλογισμοὺς τῆς συμβάσεως ταύτης ἀριθμήσας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἔφθασα εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τεσσαράκοντα σκανδάλων, τὰ ὁποῖα ἐμποδισθεὶς τότε νὰ ἀναφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠναγκάσθην νὰ δημοσιεύσω δι’ ὅλων τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων, δαπανήσας περὶ τὰς 60 χιλιάδας δραχμῶν. Τὴν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐνεχομένων εἰς τὰ 40 σκάνδαλα ὑπεράνθρωπον ἀντίδρασιν τὴν καταβληθεῖσαν πρὸς ματαίωσιν τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἀπέδιδον πάντες εἰς τὸν φόβον τῆς διαπομπεύσεως τῆς ὑπολήψεως αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι, περὶ τούτου, καθόσον εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς εἰς τοὺς ὁποίους ἡ τύψις τῆς συνειδήσεως δὲν προκαλεῖ τὸ ἐρύθημα τοῦ προσώπου, εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς ἐκείνους καὶ τὸ αἴσθημα τῆς αἰδοῦς εἶναι ἐντελῶς ἐκπεφυλισμένον. Συνεπῶς τὴν κατὰ τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεώς μου προβαλλομένην ἀντίδρασιν ἐνήργουν οὐχὶ χάριν τῆς ὑπολήψεως αὐτῶν, διότι στεροῦνται τοῦ αἰσθητηρίου τῆς αἰδοῦς, ἀλλὰ προέβαλον τὴν ἀντίδρασιν ταύτην ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον χάριν τῆς συμπληρώσεως τῶν ἐν τῷ ἐγκληματικῷ αὐτῶν προγράμματι περιλαμβανομένων οὐχὶ μόνον τεσσαράκοντα, ἀλλὰ τεσσαράκοντα καὶ πέντε ἐν ὅλῳ σκανδάλων, ἐκ τῆς συμπληρώσεως τῶν ὁποίων θὰ ἐπληροῦντο τὰ θυλάκια ἁπάντων τῶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐνεχομένων. Περὶ πάντων δὲ τούτων θὰ πεισθῆτε ἀκραδάντως ἐκ τῆς ἐξιστορήσεως τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ ἀναγραφομένων σκανδάλων, τῶν δύο ἄνευ δημοπρασίας συμβάσεων τοῦ ἐναερίου, ἐκ τῶν αὐθαιρεσιῶν, τῶν παρανομιῶν, τῶν παραλογισμῶν καὶ τῶν ἀβλεψιῶν, τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ φειδὼ τῶν δημοσίων συμφερόντων καθὼς καὶ ὁ φόβος τοῦ ἐλέγχου ἦσαν λέξεις ἄνευ σημασίας εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἐκχωρησάντων τὴν σύμβασιν ταύτην. Αἱ δύο σκανδαλώδεις συμβάσεις τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου, ποσοῦ 5½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, εἶναι παράνομοι, ἄκυροι, ἐπιζήμιοι καὶ καταργητέαι καὶ πρέπει νὰ ζητηθῶσιν εὐθύναι ἐκ μέρους τῶν ἐκχωρησάντων αὐτάς. Εἶναι παράνομοι, διότι ἐδόθησαν χωρὶς δημοπρασίαν, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀπολύτως ἀνάγκη πρὸς τοῦτο. Ὑπῆρχε δὲ ἀρκετὸς χρόνος ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Ν. Διατάγματος μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός, ἂν ἤθελε, νὰ ἐνεργήσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ἐπωφελῆ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου δημοπρασίαν. Εἶναι παράνομοι, διότι ἐξεχωρήθησαν ἄνευ τῆς συναινέσεως τῶν σμυριδορρυκτῶν, τῶν ὁποίων καταργοῦνται αὐθαιρέτως τὰ ἐπὶ τῆς μεταφορᾶς τῆς σμύριδος προαιώνια προνόμια αὐτῶν. Εἶναι παράνομος, διότι ἡ πρώτη σύμβασις ἐξεχωρήθη χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ κατ’ οὐσίαν μελέτη τοῦ κατασκευασθησομένου ἔργου. Εἶναι παράνομος, διότι δὲν στηρίζεται εἰς οὐδένα ἀπολύτως νόμον, τὸ δὲ Ν. Διάταγμα τῆς 30 Μαρτίου 1923, καθὼς καὶ ὁ λογιστικὸς νόμος ΣΙΒʹ, τοὺς ὁποίους ἐπικαλοῦνται, δὲν δίδουσιν οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ ἐκχωρῶσιν ἄνευ δημοπρασίας ἔργα τοιαύτης ἀξίας. Εἶναι ἐξωφρενικὴ ἡ σύμβασις αὕτη, καθόσον ὄχι μόνον δὲν ἐστηρίχθη ἐπ’ οὐδενὸς νόμου, ἀλλὰ δὲν ἐβασίσθη καὶ ἐπ’ οὐδενὸς σχεδιαγράμματος. Διότι, ἐνῷ ὡς εἶναι γνωστὸν ἡ ἐκτέλεσις παντὸς ἔργου βασίζεται ἐπὶ σχεδιαγράμματος, εἰς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν πρῶτον συνήφθη ἡ σύμβασις καὶ κατόπιν ὑπεχρεώθησαν οἱ ἐργολάβοι ὅπως μετὰ τρίμηνον προσκομίσωσι τὰ σχεδιαγράμματα τῶν λεπτομερειῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν κἂν βασικὰ σχεδιαγράμματα τοῦ ἔργου. Ἀλλὰ βασικὰ σχεδιαγράμματα καὶ σχεδιαγράμματα λεπτομερειῶν δὲν εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἕτερον ἑκάτερον. Εἶναι ἄκυρος ἡ σύμβασις, διότι, ἐλλειπούσης τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ μεταλλευτικοῦ συμβουλίου καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τὸ ὁρίζον τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως εἶναι ἄκυρον. Εἶναι ἄκυρος καὶ παράνομος, διότι ὁ κατ’ ἀπομίμησιν ἐργολάβος Πρωτονοτάριος κηρυχθεὶς ἔκπτωτος ἀπὸ ἐργολαβίαν τοῦ Δημοσίου δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐκ νέου τοιοῦτος, ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐκπτώσεώς του ὑφίσταται ἀκόμη. Ὁ δὲ ἰσχυρισμὸς ὅτι ὑπηρέτησεν ἐν τῷ στρατῷ καταπίπτει, καθόσον ἐπὶ ὑποθέσεων τοῦ Δημοσίου δὲν κωλύονται αἱ προθεσμίαι οὔτε ἰσχύει δικαιοστάσιον. Εἶναι παράνομος καὶ παράλογος ἡ σύμβασις, διότι εἰς τὰς προτάσεις τῶν ἐργολάβων ἀναφέρεται γραμμὴ ἱκανότητος 15 τόννων, παραδόξως δὲ εἰς τὸ συμβόλαιον ἡ ἱκανότης τῆς γραμμῆς αὐτῆς ἐλαττοῦται εἰς 5 μόνον τόννους. Καὶ ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ σχέδιον μετεβλήθη καὶ ἀπὸ κατωφερὲς ποὺ ἦτο μετετράπη εἰς ἀνωφερές, τότε δεδομένου ὅτι κατὰ τὴν ἀνωφέρειαν θὰ ὑφίστατο τριβὴν καὶ ἀντίστασιν μεγαλυτέραν τῆς κατωφερείας, ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 5 τόννους ἡ ἱκανότης αὐτῆς, ἀλλ’ ἦτο ἐπιβεβλημένον καὶ ἐπεβάλλετο ὑπὸ τῆς λογικῆς, ἵνα ἡ ἀρχικὴ ἱκανότης τῶν 15 τόννων αὐξηθῇ εἰς 30 τουλάχιστον τόννους. Εἶναι ὕποπτος καὶ καταπίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ ὁ ἰσχυρισμός, ἂν ἤθελε προταθῇ τοιοῦτος, ὅτι πιθανὸν λόγοι ἐξαιρετικῆς ἀνάγκης νὰ ἐπέβαλον τὴν ταχεῖαν καὶ ἄνευ δημοπρασίας ἐκχώρησιν, καθόσον ταῦτα πάντα καταπίπτουσιν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐν τῷ συμβολαίῳ δὲν ὁρίζεται ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου, οὔτε διατάσσεται ὁ χρόνος τῆς ἀποπερατώσεως αὐτοῦ, ἀλλ, ἀφίνεται εἰς τὴν καλὴν θέλησιν τῶν ἐργολάδων· οἱ ὁποῖοι μετὰ τριετίαν δὲν τὸ ἐξετέλεσαν ἀκόμη. Εἶναι ἀρκετὰ σκανδαλῶδες καὶ πολὺ ὕποπτον τὸ γεγονὸς ὅτι, ἀφοῦ ἀπὸ τὴν ἱκανότητα τῆς γραμμῆς ἀφῃρέθησαν τὰ ⅔ αὐτῆς καὶ ἐνῷ ἔπρεπε καὶ ἀπὸ τὴν ἀξίαν τῶν σιδηρικῶν ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα στοιχίζουσι 5 ἑκατομμύρια, νὰ ἀφαιρεθοῦν τὰ ⅔ αὐτῆς, ἤτοι δραχμαὶ 3.436,000, ἐν τούτοις μὲ διαφόρους προσθαφαιρέσεις ἀφῃρέθησαν εἰρωνικῶς μόνον 10 λίραι. Εἶναι παράνομον καὶ πολὺ ὕποπτον τὸ γεγονὸς διατί οἱ ἐργολάβοι δὲν ἔδωσαν ἀνάλογον ἐγγύησιν δι’ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 5½ ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἔδωσαν ἐγγύησιν μόνον 27.000 δραχμῶν διὰ τὰ ἔργα τὰ ἐκτελεσθησόμενα ἐν Νάξῳ. Δὲν ἔδωσαν δὲ ἐγγύησιν διὰ τὰ ἐξ Ἀγγλίας σιδηρικὰ ὑλικά, τὰ ὁποῖα ἐστοίχησαν 5 ἑκατομμύρια. Ἡ δὲ καταβληθεῖσα ἐγγύησις τῶν 27,000 δραχμῶν δὲν ἀναλογεῖ οὔτε πρὸς ἓν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ ὅλου ἔργου. Εἶναι ἐγκληματικὴ ἡ ἀβλεψία τῶν ἁρμοδίων ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν προσδιορίζεται ἐν τῷ συμβολαίῳ τὸ πάχος τοῦ χάλυβος τῶν σιδηρῶν στηθῶν τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐργολάβους νὰ κατασκευάσωσιν ἐναέριον «Ἁγιοβασιληάτικον» ἄθυρμα νηπίων καὶ θηλαζόντων. Εἶναι παράλογος καὶ σκανδαλώδης ἡ ἀβλεψία, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔργον τοσαύτης σοβαρότητος ἐδέχθησαν νὰ κινεῖται μὲ μίαν μόνην πετρελαιομηχανὴν εἰς τὴν ἔρημον ἐκείνην θέσιν, χωρὶς νὰ μεριμνήσωσι καὶ περὶ ἑτέρας ἀπαραιτήτου ἐφεδρικῆς τοιαύτης. Εἶναι σκανδαλῶδες καὶ παράνομον καὶ ἐπιζήμιον τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ μελέται τοῦ ἔργου ἀντὶ νὰ γίνουν ὡς εἶναι φυσικὸν πρὸ τῆς ἐκχωρήσεως τῆς συμβάσεως, ἐγένοντο αὗται μετὰ τὴν σύμβασιν καὶ ὑπὸ μηχανικῶν πληρωθέντων, οὐχὶ ὑπὸ τῶν ἐργολάβων, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, μὲ ποσὸν 30,000 δραχμῶν. Εἶναι σκανδαλώδης καὶ ἀντιφατικὸς ὁ ἐν τῷ συμβολαίῳ ἀναφερόμενος ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐργολάβοι πρὸ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου δὲν δύνανται νὰ λάβωσι περισσότερα τῶν 85% ἐπὶ τοῦ συνόλου, ἐνῷ εἰς ἄλλο ἐδάφιον δίδει εἰς αὐτοὺς 90% ἅμα τῇ ἀφίξει τῶν σιδηρικῶν ὑλικῶν εἰς Πειραιᾶ καὶ 8% ἅμα τῇ μεταφορᾷ αὐτῶν εἰς Νάξον. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀθροίσεως τοῦ 90% καὶ τοῦ 8% προκύπτει ποσὸν 98%, ποσὸν ὑπερβαῖνον κατὰ 13% τὸν ἀρχικὸν ὅρον τῆς συμβάσεως καὶ ἀφίνον μόνον 2% δι’ ἀσφάλειαν τοῦ Δημοσίου. Ἀποτελεῖ ἐμπαιγμόν, φενακισμὸν καὶ χονδροειδῆ εἰρωνίαν τὸ γεγονός, κατὰ τὸ ὁποῖον διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ εἰς Νάξον μετάβασις τοῦ τμηματάρχου Σ. Παπαδημητρίου, οὐχὶ μηχανικοῦ ἢ μεταλλειολόγου ἢ σιδηροδρομικοῦ, ἀλλὰ πρώην συμβολαιογράφου καὶ δικηγόρου, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ, λέγω, ἡ μετάβασις αὐτοῦ εἰς Νάξον προὐτάθη ἀναληθῶς ἡ δικαιολογία ὅτι μεταβαίνει διὰ νὰ ἐπιθεωρήσῃ δῆθεν τὰ ἐκτελούμενα ἔργα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἦτο γνωστὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καίτοι εἶχε παρέλθει πεντάμηνον ἀπὸ τῆς ἐκχωρήσεώς των, δὲν εἶχον ἀρχίσει ἀκόμη. Εἶναι ὕποπτον τὸ γεγονὸς διατί δὲν ἐκηρύχθησαν ἔκπτωτοι οἱ ἐργολάβοι, ἀφοῦ μετὰ πεντάμηνον ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου δὲν τὸ εἶχον ἀρχίσει εἰσέτι! Καὶ εἶναι ἀκόμη σκανδαλωδέστερον τὸ γεγονὸς κατὰ τὸ ὁποῖον, ἀφοῦ τὸ ἔργον ἐθεωρήθη ὑπὸ τοῦ κ. Παπαδημητρίου ἀμελέτητον καὶ λόγῳ τοῦ ἀμελετήτου καὶ ἀσυμφόρου μετεβλήθη ὑπ’ αὐτοῦ, τότε πῶς ἐδέχθη τὸ Ὑπουργεῖον νὰ συνάψῃ νέαν σύμβασιν μετὰ τῶν ἀμελέτητα καὶ ἀσύμφορα ἔργα εἰσηγηθέντων αὐτῶν τούτων τῶν ἀμαθῶν ἐργολάβων; Εἶναι σκανδαλωδῶς ἐνδεικτικὴ ἡ πρὸς τοὺς ἐργολάβους εὔνοια τῶν ἁρμοδίων, διότι ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τοὺς κηρύξῃ ἐκπτώτους ὡς μὴ ἐκτελέσαντας τὸ πρῶτον ἔργον, τοὐναντίον ὄχι μόνον δὲν τοὺς ἐκήρυξαν ἐκπτώτους, ἀλλ’ ἐχορήγησεν εἰς αὐτοὺς καὶ νέαν προθεσμίαν ἑνὸς ἔτους. Ἔχουν δὲν παρέλθει ἔκτοτε τρία ἔτη καὶ τὸ ἔργον δὲν ἐτελείωσεν. Ἀποτελεῖ ἀναλήθειαν καὶ συμπαιγνίαν ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον δικαιολογεῖται ὑπὸ τοῦ Παπαδημητρίου ἡ ἐπαύξησις τοῦ ἔργου ἀπὸ γραμμῆς τριῶν χιλιομέτρων εἰς μῆκος γραμμῆς 8 χιλιομέτρων, προβαλλομένης τῆς δικαιολογίας ὅτι τάχα ἡ ἐπαύξησις αὕτη ἐθεωρήθη ἀναγκαία διὰ τὴν εὐόδωσιν δῆθεν τοῦ ἐκτελουμένου ἔργου. Ἀλλ’ ἐρωτῶμεν· τίνος ἔργου, ἀφοῦ τοῦτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχεν ἀρχίσει ἀκόμη; Ἀποτελεῖ ὕβριν κατὰ τῆς μηχανικῆς ἐπιστήμης, κατὰ τῆς οἰκονομολογικῆς, τῆς σιδηροδρομικῆς καὶ μεταλλευτικῆς τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τὴν μελέτην καὶ τὸν καθορισμὸν ἔργων ἀνηκόντων εἰς εἰδικοὺς ἐπιστήμονας μηχανικούς, ἀνετέθη παραδόξως εἰς ἕνα πρώην συμβολαιογράφον καὶ δικηγόρον, κομπογιαννιτικῷ τῷ τρόπῳ ἐπιληφθέντα. Εἶναι ἀδδηρητικὸς παραλογισμὸς τὸ γεγονὸς κατὰ τὸ ὁποῖον, ἀντὶ νὰ μεταφέρωνται οἱ 2,000 τόννοι τῆς σμύριδος τῆς Μουτσούνης εἰς τὸν ὅρμον Ληῶνος, ἀπεφασίσθη νὰ μεταφέρωνται οἱ 30,000 τόννοι σμύριδος τοῦ Ληῶνος εἰς τὸν ὅρμον τῆς Μουτσούνης. Εἶναι ἀναληθὴς ὁ προβαλλόμενος ἰσχυρισμὸς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατασκευὴ λιμένος εἰς Ληῶνα, ἀφοῦ κατὰ τὸν χάρτην τοῦ Ἀγγλικοῦ Ναυαρχείου ὁ ὅρμος οὗτος ἔχει βάθος 12–17 ὀργιῶν, περιφρασσομένου δὲ τούτου δύνανται ἀσφαλῶς νὰ λιμενίζωνται ἐν αὐτῷ δύο μεγάλα ἀτμόπλοια. Εἶναι παράνομος καὶ ἡ δευτέρα σύμβασις, διότι κατὰ τὴν σύναψιν αὐτῆς δὲν εἶχε προσκομισθῆ ἀκόμη ἡ μελέτη ἡ ἀνατεθεῖσα εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου. Εἶναι ἐπίσης παράνομος, διότι ἐλλείπει πράγματι ἡ γνωμοδότησις τοῦ μεταλλευτικοῦ συμβουλίου. Εἶναι ὑπερβολικὰ σκανδαλώδης ἡ μετατροπὴ τοῦ σχεδίου, διότι, ὡς ἀποδεικνύεται, ἐγένετο αὕτη οὐχὶ διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, διότι ὡς κατασκευάζεται τὸ ἔργον οὐδὲν συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἐξυπηρετεῖ, ἀλλ’ ηὐξήθη τὸ ἔργον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ κέρδη τῶν ἐργολάβων καὶ τῶν ὄπισθεν αὐτῶν κεκρυμμένων κερδοσκόπων καὶ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολιτικὴ ἐκμετάλλευσις τοῦ Πρωτονοταρίου ἀπέναντι τῶν εὐπίστων Ἀπειρανθιτῶν, τοὺς ὁποίους ἐκολάκευον ὅτι πάντα ταῦτα πράττουσι πρὸς χάριν αὐτῶν, ἐνῷ, ὡς ἀπεδεικνύετο, πάντα ταῦτα διέπραξαν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς τσέπης των. Εἶναι ἀναληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς κατὰ τὸν ὁποῖον τὴν μετατροπὴν δῆθεν τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου ἐζήτουν οἱ σμυριδορρύκται, ἐνῷ ἔκτοτε δὲν παρῆλθε μὴν κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶσιν οὗτοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον προφορικῶς καὶ ἐγγράφως κατὰ τῶν ἔργων τοῦ ἐναερίου. Εἶναι ἐπίσης παράνομος, διότι δὲν ἐζητήθη ἡ γνώμη τοῦ διευθυντοῦ τοῦ σμυριδορρυχείου Νάξου κ. Γεωργακοπούλου, τοῦ μόνου εἰδικοῦ νὰ ἀποφανθῇ διὰ τὰ ἔργα ταῦτα. Εἶναι ἀρκετὰ ὕποπτον καὶ σκανδαλωδέστατον τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ διὰ μηχανικὰς μελέτας εἰς Νάξον μεταβὰς πρώην συμβολαιογράφος τμηματάρχης κ. Σ. Παπαδημητρίου ἐπίστευσε καὶ ὁ ἴδιος ὅτι ἦτο εἰς αὐτὸν δυνατὸν νὰ καταρτίσῃ ἔγκυρον μελέτην ἐναερίων σιδηροδρομικῶν ἔργων καὶ ἀπέφυγεν ἐπιμόνως νὰ συναντήσῃ καὶ νὰ συμβουλευθῇ τὸν ἐν Νάξῳ διαμένοντα μηχανικόν, τὸν διευθυντὴν τῶν μεταλλείων κ. Γεωργακόπουλον, ἀλλ’ ἠρκέσθη ὁ κ. Παπαδημητρίου νὰ συντάξῃ τὴν περὶ μετατροπῆς τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου μελέτην του ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἔκ τινος ἀγραμμάτου ἐπιστάτου, καθὼς ὁ ἴδιος ἀναφέρει εἰς τὰς εἰσηγήσεις του. Εἶναι ἐπίσης ὕποπτον τὸ γεγονὸς κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἐν λόγῳ τμηματάρχης ἀποκρύπτει τὴν ἀλήθειαν, κατὰ τὴν ὁποίαν χρειάζονται ἀρκετὰ ἑκατομμύρια διὰ τὴν κατασκευὴν λιμένος ἐν Μουτσούνη, ἐντέχνως προσπαθῶν νὰ καλύπτῃ πᾶσαν σοβαρὰν δαπάνην, ἥτις ἤθελεν ἐκφοβήσει τοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἁρμοδίους νὰ πραγματοποιήσωσι τὴν σύμβασιν τοῦ ἐναερίου. Εἶναι παράνομος ἡ σύμβασις, διότι τὸ ἐκχωρηθὲν ἑνιαῖον ἔργον δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ ἐκδοθέντι Ν. Διατάγματι, ἐν τῷ ὁποίῳ ῥητῶς ἀναφέρονται δύο κεχωρισμένα ἀπ’ ἀλλήλων ἔργα, δηλ. ἐναέριος γραμμὴ ἀπὸ Βόθρου εἰς Ληῶνα καὶ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Ντεκοβὶλ ἀπὸ Ἀσπαλαθωποῦ εἰς Μουτσούναν. Ἀποτελεῖ καταφανὲς καὶ πρωτάκουστον σκάνδαλον τὸ γεγονὸς κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐνῷ, ὡς προεῖπον, δὲν ἔδωσαν τὴν προσήκουσαν προκαταβολὴν οἱ ἐργολάβοι εἰς τὸ Δημόσιον, τοὐναντίον ἔλαβον παρὰ τῷ Δημοσίῳ προκαταβολὴν 500 λιρῶν, θεωρηθείσης τῆς προκαταβολῆς ταύτης ἀπαραιτήτου διὰ τὰς προεκλογικὰς δαπάνας τοῦ Πρωτονοταρίου. Τίθεται ὡς εἶπον σκάνδαλον ἐπὶ ἑτέρου σκανδάλου ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι, ἐνῷ, ὡς εἶπον, δὲν ἀφῃρέθη ἀνάλογον ποσὸν διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς γραμμῆς τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, τοὐναντίον προσετέθη καὶ αὔξησις 5%, ἤτοι δραχμαὶ 275.000 ὑπὲρ τῶν ἐργολάβων, δικαιολογηθεῖσαν διὰ τὴν μετατροπὴν τοῦ ἐναερίου. Προκύπτει ἄστοργος σπατάλη τοῦ Δημοσίου πλούτου ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι, καταργοῦντες τοὺς ἐν Ληῶνι περιβόλους συσσωρεύσεως τῆς σμύριδος, τὰς ἀποβάθρας καὶ ἐγκαταστάσεις ἐν γένει, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐπὶ ἑκατονταετίαν ὁλόκληρον φορτώνεται ἡ σμύρις, διατάσσουν νὰ δαπανήσωμεν 15 ἑκατομμύρια προσέτι διὰ τὴν κατασκευὴν περιβόλου οἰκημάτων καὶ λιμένος εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης. Παρέχει εὐλόγους ἀμφιβολίας, κατὰ τὴν γνώμην σοβαρῶν μηχανικῶν, ἡ λειτουργία τοῦ ἐναερίου μετ’ ἀγωνιῶν, ὡς κατέστη διὰ τῆς μετατροπῆς του ὁ ἐναέριος Νάξου. Καθίσταται ἐπικίνδυνος ὡς μετεσχηματίσθη ὁ ἐναέριος, διότι ἐλαττωθείσης τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ εἰς 5 μόνον τόννους καὶ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ μεταβληθὲν ἀνωφερὲς σχέδιον θὰ ὑφίσταται μείζονα τριβὴν τῆς τριβῆς τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο κατὰ τὸ κατωφερὲς σχέδιον, εἶναι φυσικὸν νὰ ὑποστῇ ταχεῖαν ἐξασθένησιν, ἄμεσον θραῦσιν καὶ νὰ προξενήσῃ ἀνθρώπινα θύματα. Ἀποτελεῖ πρὸς τούτοις κορυφαῖον Ἀβδηρητισμὸν τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐνῷ διὰ τοῦ πρώτου κατωφεροῦς σχεδίου δὲν θὰ εἴχομεν, λόγῳ τῆς κατωφερείας, ἔξοδα κινητηρίου δυνάμεως διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν μεταλλευμάτων εἰς Ληῶνα, ἀντιθέτως διὰ τοῦ νέου ἀνωφεροῦς σχεδίου, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναβιβάζωμεν τὰ μεταλλεύματα εἰς ὕψος 700 μέτρων καὶ εἰς ἀπόστασιν τριῶν χιλιομέτρων κεκλιμμένου ἀνωφεροῦς ἐπιπέδου καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταναλίσκωμεν κινητήριον δύναμιν 300 τοὐλάχιστον ἵππων, ἥτις διὰ νὰ παραχθῇ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο χρειάζεται ποσὸν 5,000 δραχμῶν ἡμερησίως, ἤτοι 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα θὰ βαρύνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Καθίσταται φανερὸν ἀπὸ τοῦδε ὅτι μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου θὰ ἐπακολουθήσωσι μάχαι καὶ ἐμφύλιοι σπαραγμοὶ μεταξὺ τῶν σμυριδορρυκτῶν καὶ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἀπειράκις οἱ σμυριδορρύκται ἐπληροφόρησαν τὴν Κυβέρνησιν ἐγγράφως, προφορικῶς καὶ τηλεγραφικῶς ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ παραδεχθῶσι νὰ παραδώσωσι σμύριδα εἰς τὸν ἐναέριον, ἀλλὰ θὰ μεταφέρωσιν ὡς συνήθως ταύτην δι’ ἡμιόνων εἰς Ληῶνα. Δὲν ἀποτελεῖ ἔργον συνέσεως ἡ ἄσκοπος δαπάνη 15 περίπου ἑκατομμυρίων εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης καὶ ἔπρεπεν, ἂν τὸ Δημόσιον δεχθῇ νὰ ὑφίσταται τὰ ἔξοδα τῆς ἀνελκύσεως τῶν μεταλλευμάτων εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο τῶν 700 μέτρων, τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἔδει νὰ δαπανηθῶσιν εἰς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Ντεκοβίλ, ἐκκινούσης ἀπὸ τῆς ὑψηλοτέρας κορυφῆς τῆς θέσεως Πόρτα, διερχομένης διὰ τῶν ὑπωρειῶν τοῦ Φαναρίου καὶ διασχιζούσης τὴν Τραγαίαν νὰ μεταφέρῃ πάσας τὰς σμύριδας τῆς νήσου εἰς τὴν πόλιν τῆς Νάξου, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὕρῃ ἕτοιμον λιμένα ἀσφαλῆ καὶ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν εὐχερῆ λειτουργίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σμύριδος καὶ τὸν ἐπισιτισμὸν τῶν σμυριδορρυκτῶν. Εἶναι πρὸς τούτοις ἀναμφισβήτητον ὅτι, ἂν γίνῃ τὸ ἔργον ὡς ἔχει διατυπωθῆ, ἀναμφιβόλως θὰ καταστῇ ἄχρηστον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του. Καὶ ἐνῷ παρὰ τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν καὶ θὰ δαπανηθῶσιν ὄχι μόνον οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν προσφέρει εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τοὺς σμυριδορρύκτας ὁ ἐναέριος σιδηρόδρομος, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι προωρισμένος νὰ καταβροχθίζῃ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, εἶναι καὶ προωρισμένος νὰ προκαλέσῃ ταραχὰς καὶ ἐπαναστάσεις συνηθεστάτας εἰς τὴν νῆσον Νάξον, καθὼς προκαταβολικῶς ἐδήλωσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οἱ σμυριδορρύκται, ὅτι θὰ ἀνατινάξωσιν διὰ δυναμίτιδος εἰς τὸν ἀέρα τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναέριον. Ὡς ἀντελήφθητε, κύριοι πληρεξούσιοι, πρόκειται περὶ τῆς μᾶλλον παρανόμου συμβάσεως ἐξ ὅσων ἐγνώσθησαν ἐν Ἑλλάδι. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου, τὰ τεσσαράκοντα σκάνδαλα τῆς ὁποίας δημοσιευθέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας συνεκλόνισαν τὸ Πανελλήνιον καὶ ἀπὸ τὴν συζήτησιν τῆς ὁποίας ἀναμένει νὰ ἴδῃ ὁ λαὸς νὰ χυθῇ πλῆρες φῶς εἰς τὰ ζοφώδη κρησφύγετα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐμφωλεύουσιν οἱ ἀπὸ συστήματος σκηνοθετοῦντες τὰς πλεκτάνας τῶν καταχρήσεων τῶν περιβαλλομένων μὲ εἰκονικὴν νομιμοφάνειαν. Ἐλπίζει ὁ λαὸς ὅτι τὸ κυρίαρχον Σῶμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θὰ ζητήσῃ εὐθύνας παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἐκείνων, τῶν πρωτοστατησάντων εἰς τὴν ὑπόθαλψιν τῆς ἄνευ δημοπρασίας ἐκχωρήσεως ἢ μᾶλλον προικοδοτήσεως 5½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς ἐκπτώτους ἐργολάβους διὰ κατασκευὴν ἔργων ἀμελετήτων καὶ λίαν ἐπιζημίων εἰς τε τὸ Κράτος καὶ τοὺς σμυριορρύκτας Ναξίους, τὰ ὁποῖα, ἂν ἐξετίθεντο εἰς δημοπρασίαν, δὲν θὰ ἐστοίχιζαν οὔτε ἓν ἑκατομμύριον. Ἐπιβάλλεται, λέγω, ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ζητήσῃ εὐθύνας παρὰ τῶν ἁρμοδίων διὰ τὴν παράνομον ταύτην σύμβασιν, καθόσον ἐκ τῆς ὅλης αὐτῆς νομοθεσίας καὶ τῆς ἱστορικῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν συνήφθη αὕτη, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ λαῖλαψ τῆς Μικρατικῆς συμφορᾶς, ἡ λυγίσασα τὸ ὑπερύψηλον δένδρον τοῦ Ἑλληνικοῦ μεγαλείου, δὲν συνεκίνησε πάντων τὰ στήθη, δὲν ἐδόνησε πάντων τὰ ἐθνικὰ αἰσθητήρια, ἀλλ’ ἐνῷ ἄλλοι ἠσχολοῦντο περὶ τὴν ἀναστήλωσιν τοῦ λογισμένου δένδρου, ἄνθρωποι κερδοσκόποι τὸν δημοσιογράφον ὑποκρινόμενοι καὶ εἰκονικῶς δίκην ἠθοποιῶν τὴν ἐθνικὴν συμφορὰν ἐν τῷ Τύπῳ θρηνωδοῦντες καὶ ὥσπερ μάγισσαι μοιρολογήστριαι παρεισδύσαντες εἰς τὸν ἐθνικὸν κῆπον μὲ πρόφασιν νὰ θρηνήσωσι τὴν ἐκ τῆς πτώσεως συμφοράν, ἐπωφελήθησαν τῆς εὐκαιρίας καὶ ἐντέχνως καὶ ἀφ’ ὑψηλοῦ ἐξυλεύθησαν ἐπὶ τοῦ δένδρου καὶ ἀπῆλθον ἀνενόχλητοι. Ἀλλὰ φεῦ, εἰς τὰς δεινὰς καὶ ἀπροόπτους συμφορὰς ἄλλαι μὲν εἰσὶν αἱ βουλαὶ τῶν ὑπὸ τῶν ρημάτων τοῦ Ναζωραίου ἐμφορουμένων, ἄλλαι αἱ βουλαὶ τῶν ὑπὸ φιλοπατρίας οἰστρηλατουμένων καὶ ἄλλαι αἱ βουλαὶ τῶν πατριδοεκμεταλλευτῶν καὶ τῶν πλιατσικολόγων. Ὁ τίτλος τῶν γαντοφόρων γραφειοφαγάδων ὁ ἀποδοθεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς τὰς τάξεις τῶν διανοουμένων ἐκείνων κερδοσκόπων, τῶν ἐντέχνως λυμαινομένων τὰ δημόσια ταμεῖα, περιλαμβάνει ἐν τῇ ἐννοίᾳ αὐτοῦ πλήρη τὸν χαρακτηρισμὸν μιᾶς ἐξευγενισθείσης ράτσας οἰκοσίτων τῶν πόλεων λῃστῶν, λῃστῶν τοῦ φυράματος τῶν ἐν τοῖς ὄρεσι καὶ σπηλαίοις ἐνδιαιτωμένων. Ἡ λῃστρικὴ αὕτη σπεῖρα τῶν γαντοφόρων τούτων κερδοσκόπων δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἑδραίαν καὶ εἰλικρινῆ πολιτικὴν ἀντίληψιν ἢ πεποίθησιν καὶ δὲν ἀνήκει εἰς οὐδὲν πολιτικὸν κόμμα, ἀλλ’ εἶναι πολυσχιδὴς ἀνώνυμος ὡς εἰπεῖν ἐκμεταλλευτικὴ τοῦ δημοσίου Θησαυροῦ Ἑταιρεία, σατανικῶς διοργανωμένη, ἡ ὁποία ἔχει πλείστας ἀσφαλιστικὰς δικλεῖδας καὶ ἔχει ἐξηπλωμένους τοὺς πλοκάμους αὐτῆς εἰς ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα, ὑπεισερχομένη ἐντέχνως μέχρι τῶν ἀνωτάτων πρυτανείων τῶν ἑκάστοτε ἐπιπλεουσῶν πολιτικῶν καταστάσεων καὶ ἐκεῖθεν σφυγμομετροῦσα καὶ διαγιγνώσκουσα τὰ εὔθικτα ἐλατήρια τῶν ἑκάστοτε κυβερνώντων τὴν Χώραν κατορθοῖ νὰ ἐκμεταλλεύηται τούτους ἀγρίως, καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐνῷ ἐκμυζᾷ τὸν δημόσιον πλοῦτον, ὅστις οὐδὲν ἄλλο εἶναι παρὰ ὁ ἱδρὼς τοῦ ἐργαζομένου καὶ φορολογουμένου λαοῦ, κατορθοῖ πάλιν ἡ σπεῖρα αὕτη ὥστε ὁ ἀδαὴς οὗτος λαὸς νὰ ζητωκραυγάζῃ ὑπὲρ αὐτῆς. Ἡ σύμβασις αὕτη συναφθεῖσα εἰς περίοδον, καθ’ ἣν δὲν ὑπῆρχε κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἀπεθράσυνε τὰ ἁρπακτικὰ ἔνστικτα τῶν κερδοσκόπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρομοιάζουσιν ὡς τὰ πονηρὰ κυνάρια τὰ πέριξ ἐστρωμένης τραπέζης ὑλακτοῦντα, τὰ ὁποῖα ἐλλοχεύουσι καὶ καραδοκοῦσιν ὅταν αἰφνίδιον περιστατικὸν ἀπασχολήσῃ τοὺς οἰκοδεσπότας, νὰ ἁρπάσωσιν ἐκ τῆς τραπέζης τὰ ἐδέσματα. Συγκρίνοντες δὲ τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως ταύτης εὑρίσκετο ἡ Πατρίς μας, πρὸς τὰς καταβληθείσας σατανικὰς καὶ ἀστραπιαίας ἐνεργείας τῶν κερδοσκόπων, κοπτομένων τότε ὑπὲρ τῆς ὅσον ἔνεστι ταχείας ἐκτελέσεως τῶν ἀμελετήτων καὶ Ἀβδηρητικῆς μόνον ἀνεκτικότητος ἔργων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου, δὲν θὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἀληθείας, ἂν παραλληλίσωμεν τὰς ἐνεργείας αὐτὰς πρὸς τοὺς κοπετούς, τοὺς ὀλοφυρμοὺς καὶ τὰ δάκρυα, τὰ ὁποῖα μυθολογούμενα ἔκφυλλα τέκνα ἔχυνον πρὸ τῆς φερέτρου τῆς θανούσης μητρός των, παροτρύνοντες τοὺς λοιποὺς οἰκείους νὰ ἐνταφιάσωσιν αὐτὴν μεθ’ ὅλων τῶν τιμαλφῶν της κοσμημάτων, μὲ τὴν ὑστεροβουλίαν νὰ σκυλλεύσωσι νύκτωρ τὸ πτῶμα αὐτῆς ἐν τῷ τάφῳ. Ὁ καταχθονιώτερος συντελεστὴς τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἦτο ὁ Στυλιανὸς Πρωτονοτάριος, εἷς ἐπιτήδειος διοπτροφόρος, ρέπορτερ ἐφημερίδος, ἐπιπροσθέτων ἐνίοτε ἐπὶ τῶν διόπτρων καὶ μονύελον ὁσάκις αἱ περιστάσεις κατὰ τὴν κρίσιν του τῷ ὑπαγορεύουσι νὰ ἐμφανίζηται σπουδαιότερος καὶ ἐπιβλητικώτερος. Οὗτος ἐπιδεικνύων τὸ εἰς χεῖράς του δημοσιογραφικὸν σημειωματάριον καὶ δίκην μαστιγίου Ροβεσπιέρου, ἀπειλητικῶς ἐπισείων τοῦτο πρὸ τῶν ὀμμάτων τῶν βεβαρυμένην τὴν συνείδησιν αἰσθανομένων, ἐπικουρικῶς δὲ προβάλλων ἀείποτε καὶ τὸν τίτλον τῆς ἐν τῇ Ἐπαναστάσει διαφωτιστικῆς αὐτοῦ ἰδιότητος, πρὸ τῶν ἁρμοδίων δὲ προβάλλων ὡς μόνον ἐχέγγυον τῆς εἰλικρινείας του τὰς διὰ τὴν ἐθνικὴν δῆθεν συμφορὰν ἐν τῷ Τύπῳ προσπεποιημένας καὶ εἰκονικὰς θρῃνῳδίας του, κατώρθωσε νὰ σαγηνεύσῃ καὶ νὰ παρασύρῃ εἰς τὸ ἅρμα τῆς ὑστεροβουλίας του τὰς ἐλαστικὰς συνειδήσεις τοῦ οἰκείου τμηματάρχου καὶ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ πρὸς πραγμάτωσιν τῆς σατανικῆς σκηνοθετηθείσης παρανόμου συμβάσεως, ἥτις οὐδὲν ἄλλο εἶναι παρὰ μία γυμνὴ ὡς ἡ πρωτόπλαστος, γυμνοτάτη καὶ πραγματικὴ κατάχρησις, τῆς ὁποίας τὰ ἀπόκρυφα μέλη ἐπειράθησαν νὰ καλύψωσιν οὐχὶ ὡς ἐκείνη διὰ φύλλων συκῆς, ἀλλὰ δι’ ἀραχνώδους πέπλου εἰκονικῆς νομιμοφανείας, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου διὰ γυμνοῦ πλέον ὀφθαλμοῦ καταφαίνονται ἐν τοῖς ἀποκρύφοις τῆς συμβάσεως ταύτης κεκρυμμένοι οἱ ἁρμόδιοι καὶ οἱ ἀριστογείτονες ἐγκληματικῶς ἐν αὐτῇ περιπεπλεγμένοι. Καὶ ἐκ πλείστων μὲν τεκμηρίων καταφαίνεται, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν ἐζητήθη ἐγγύησις χρηματικὴ διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ἐξ Ἀγγλίας σιδηρικῶν ὑλικῶν ἀξίας πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ἐκ τῆς παρανόμου συνθέσεως τῆς ὅλης σκανδαλώδους ὑποθέσεως ἐξάγεται ἐκμαρτύριον σπουδαίων ὑπονοιῶν, ἐξ ὧν τεκμαίρεται ὅτι ἐν τῇ σκανδαλώδει ταύτῃ ἐπιχειρήσει ἐκτὸς τῶν γνωστῶν ἐργολάβων ἐνυπάρχει καὶ ἕτερον συνεταιρικὸν μέλος, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἀτομικῶς καὶ ὑπευθύνως τὴν προμήθειαν τῶν ὑλικῶν τούτων, καὶ διὰ τὸν λόγον ἴσως τοῦτον δὲν κατέστη ἀναγκαῖον ἡ καταβολὴ ἐγγυήσεως ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνασκοπήσεως τῶν σκανδάλων τῆς ὑποθέσεως ταύτης δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐφαρμόζεται πλήρως ὁ μύθος, κατὰ τὸν ὁποῖον «λέων καὶ ἀλώπηξ καὶ λύκος κοινωνίαν ποιησάμενοι ἐξῆλθον εἰς ἄγραν». Ἂν πρὸς τὸν μύθον τοῦτον παραλληλίσωμεν τὴν σκανδαλώδη ταύτην ὑπόθεσιν, δυνάμεθα διὰ γυμνοῦ μὲν ὀφθαλμοῦ νὰ ἴδωμεν τὴν ἀλώπεκα καὶ τοὺς λύκους τοὺς ἀναμένοντας τὴν διανομὴν τοῦ θηράματος τῶν 5½ ἑκατομμυρίων, διὰ τοῦ πορίσματος δὲ τῆς λογικῆς καὶ τῆς ψυχολογίας δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν τὸν ὄπισθεν αὐτῶν κρυπτόμενον λέοντα τῆς διανομῆς. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχωσιν ἀφελεῖς τινές, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ μειώσωσιν ἴσως τὴν σπουδαιότητα τῆς σατανικῆς ταύτης καὶ πρωτακούστου διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐκχωρήσεως ἄνευ δημοπρασίας 5½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἰσχυρίζωνται ὅτι τὸ Κράτος δὲν χωλαίνει ἐπὶ τέλους μὲ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ποσοῦ τούτου, πρὸς τοὺς ἀφελεῖς ἐκείνους θὰ ἔλεγον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ συνήθους κουρεύματος τοῦ ἀθώου ἀρνίου, τὸ ὁποῖον καλεῖται Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀλλὰ περὶ νέας αὐτοῦ πρωτοτύπου καὶ ἀστόργου κρεουργήσεως, καθ’ ἣν διὰ τῆς ἁρπακτικῆς τῶν κερδοσκόπων ψαλίδος σὺν τοῖς ἐρίοις ἀπεκόπησαν δέρματά τε καὶ σάρκες καὶ ὀφείλομεν σήμερον νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐπισχέσεως τῶν αἱμορραγιῶν τοῦ τοιουτοτρόπως φλεβοτομουμένου Προϋπολογισμοῦ τοῦ δυσμοίρου Δημοσίου. Αἱ ἀνωτέρω ῥηθεῖσαι αἱμορραγίαι εἶναι τὰ τρομακτικὰ ἡμερήσια ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ βαρύνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν ἔκ τε τῆς καυσίμου ὕλης τῆς ἀπαραιτήτου διὰ τὴν εἰς ὕψος 700 μέτρων ἀνέλκυσιν τῶν κάδων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου καὶ τῆς φθορᾶς τοῦ σύρματος, ἥτις θὰ προκύψῃ λόγῳ τῆς μεταβολῆς τοῦ σχεδίου τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, ἔξοδα διὰ τὰ ὁποῖα οὐδεὶς λόγος ἐγένετο κατὰ τὴν μελέτην τῆς συμβάσεως καὶ οὐδεμία μέριμνα ἐλήφθη περὶ τούτων ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων. Δὲν πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι, μόνον περὶ τῶν ἄνω ρηθέντων 5½ ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ματαίως θὰ δαπανηθῶσιν, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ἄλλων 15 προσέτι ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἀναγκαίως θὰ δαπανηθῶσιν ἅμα τῇ προσεγγίσει τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου εἰς Μουτσούναν, διὰ τὴν κατασκευὴν περιβόλου χρησιμοποιηθησομένου ὡς ἀποθήκης τοῦ μεταλλεύματος, ἐκχωρηθέντος καὶ τούτου ἀντὶ δύο ἑκατομμυρίων διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν λιμένος ἐν Μουτσούνῃ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰς μελέτας τοῦ διευθυντοῦ τῶν σμυριδορρυχείων θὰ στοιχίσῃ 5–10 ἑκατομμύρια, καὶ διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν οἰκημάτων ἐργατῶν, ὑπηρεσιῶν, διευθυντηρίου καὶ ἀστυνομίας εἰς τὴν ἔρημον αὐτὴν καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης, ἔργα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ ποσὸν 15 ἑκατομμυρίων. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ἔργον ἀπὸ οἰκονομολογικῆς ἀπόψεως. Ἀφοῦ κατὰ μὲν τὸ ἀρχικῶς κατωφερὲς σχέδιον τῆς πρὸς Ληῶνα κατευθύνσεως τῶν μεταλλευμάτων δὲν θὰ εἴχομεν ἔξοδα κινητηρίου δυνάμεως οὔτε τριβὴν σύρματος τοσαύτην ὅσην θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ ἀνωφερές, ἀντιθέτως δὲ σήμερον διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ σχεδίου εἰς ἀνωφερές, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι μία πετρελαιομηχανὴ διὰ νὰ ἀνελκύσῃ ἐπὶ ἐκτάσεως τριῶν χιλιομέτρων κεκλιμμένου ἀνωφεροῦς ἐπιπέδου σύρμα ἐναερίου φορτωμένου μὲ κάδους μεταλλευμάτων χρειάζεται δύναμις 300 τουλάχιστον ἵππων, ἥτις διὰ νὰ παραχθῇ διὰ πετρελαίου εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην χρειάζεται δαπάνη μετὰ τῆς φθορᾶς τοῦ σύρματος συνυπολογισθείσης εἰς 5,000 δραχμὰς ἡμερησίως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἰδίᾳ δὲ τοὺς ἐν αὐτῇ οἰκονομολόγους, νὰ εἴπωσιν· ἂν τῶν πραγμάτων οὕτως ἐχόντων, συμφέρει εἰς τὸ Κράτος ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως νὰ ἐξακολουθῇ παρασυρόμενον εἰς τὴν πλημμελῆ καὶ ἀμελέτητον κατασκευὴν ἑνὸς Ἀβδηρητικοῦ ἔργου καὶ νὰ δαπανᾷ ἐν τῷ μέλλοντι 5,000 δραχμὰς καθ’ ἡμέραν, ἤτοι 2 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, ἵνα ἐγκαταλείψῃ ὡς ἄχρηστον καὶ ἐπιζήμιον τὸ ἐκτελούμενον ἔργον καὶ διὰ τῶν ἰδίων ὑλικῶν νὰ τὸ μετασχηματίσῃ εἰς τὸ ἀρχικὸν αὑτοῦ πρὸς Ληῶνα σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς κατωφερείας δὲν θὰ ἔχῃ τοσαῦτα ἔξοδα κινητηρίου δυνάμεως; Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ἔργον ἀπὸ μηχανικῆς ἀπόψεως. Ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν, καθ’ ἣν τὸ σχέδιον τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου ἦτο κατωφερές, εἶχεν ὁρισθῇ ἡ ἱκανότης αὐτοῦ εἰς 15 τόννους, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν σύμβασιν, καθ’ ἣν ἀπὸ κατωφεροῦς μετεβλήθη τοῦτο εἰς ἀνωφερές, ἀντὶ νὰ αὐξηθῇ, ὡς ἐπιβάλλει ἡ λογική, ἡ ἱκανότης αὐτοῦ ἀπὸ 15 τόννους ἀντιθέτως ὅλως ἀδικαιολογήτως ἠλαττώθη ἡ ἱκανότης αὐτοῦ ἀπὸ 15 τόννων εἰς 5 μόνον τόννους, ἐπὶ πλέον δέ, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ ἀνωφερὲς σχέδιον τὸ σύρμα θὰ ἔχῃ τριβὴν μεγαλυτέραν τῆς τριβῆς τοῦ κατωφεροῦς, συντελούσης εἰς τὴν ταχυτέραν ἐξασθένησιν αὐτοῦ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ τοὺς ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει κ. κ. μηχανικοὺς νὰ εἴπωσιν· ἂν ἀπὸ μηχανικῆς ἀπόψεως τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἀσφαλὲς καὶ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον κατασκευάζεται ἢ εἶναι παιχνίδι «Ἁγιοβασιληάτικο» προωρισμένον νὰ θραυσθῇ ἀμέσως καὶ νὰ προξενήσῃ ἀνθρώπινα θύματα; Δὲν κρίνω δὲ ἄσκοπον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ πληροφορήσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὅτι, ἐνῷ ἀκόμη τὸ ἔργον εὑρίσκετο ὑπὸ κατασκευήν, πνεύσαντος ἀνέμου κατέπεσαν δύο στύλοι. Ἔστω τοῦτο τεκμήριον τῆς στερεότητος μεθ’ ἧς κατασκευάζεται τὸ ἔργον. Ἀλλ’ ἀφοῦ, ὡς ἰσχυρίσθησαν οἱ ἁρμόδιοι, οἱ ἐγκρίναντες τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τούτων, ἀντικειμενικὸς δῆθεν σκοπὸς τῶν πρὸς τὴν Μουτσούναν ἔργων ἦτο ἡ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο ἑνιαία συγκέντρωσις τῆς σμύριδος ὅλων τῶν ὀρυχείων τῆς Νάξου, εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον ὅτι μὲ τὴν Μουτσούναν εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον ἀπὸ ξηρᾶς δι’ οἱουδήποτε μέσου συγκοινωνίας νὰ ἐπικοινωνήσωσιν αἱ ἄλλαι σμυριδοφόροι θέσεις Ἀπόλλωνος, Κοξακῆς, Καβαλλάρη καὶ ἄλλαι ἐπίσης θέσεις μὴ ἐκμεταλλευθεῖσαι εἰσέτι, καὶ ἀφοῦ οὐδὲν φυσικὸν ἢ ἐπίκτητον πλεονέκτημα ὑπάρχει εἰς τὴν ἔρημον ἐκείνην καὶ ἀλίμενον ἀκτήν, τότε ἀφοῦ δὲν εὑρίσκομεν εἰς αὐτὴν οὐδὲν συμφέρον καὶ ἀφοῦ δὲν δύνανται μετ’ αὐτῆς νὰ ἐπικοινωνήσωσιν αἱ ἄλλαι σμυριδικαὶ περιφέρειαι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ψευδῶς προβαλλομένη ἑνιαία δῆθεν συγκέντρωσις ὅλης τῆς σμύριδος τῆς Νάξου εἰς τὴν Μουτσούναν. Εἶναι ἐντελῶς ἀκαταλόγιστον τὸ ἔργον, διότι, ἀφοῦ ἡ μὲν περιφέρεια τῆς Μουτσούνης ἐξάγει 2 μόνον χιλιάδας τόννους σμύριδος ἐτησίως—καὶ κατὰ τὰς μελέτας τοῦ διευθυντοῦ τῶν σμυριδορρυχείων μετὰ διετίαν θὰ ἐκλείψῃ παντελῶς τὸ μετάλλευμα ἐκ τῆς περιφερείας ταύτης—ἡ δὲ περιφέρεια Ληῶνος ἐξάγει σήμερον μὲν 30 χιλ. τόννους σμύριδος ἐτησίως καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν σμυριδορρυκτῶν ἐκ τῆς μεταφορᾶς, ὁπότε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ἔτους θὰ ἀσχολῶνται μόνον περὶ τὴν ἐξόρυξιν, ἡ ἀπόδοσις τῶν σμυριδορρυχείων Βόθρων ἀσφαλῶς θὰ ὑπερβῇ τοὺς 100 χιλ. τόννους ἐτησίως, ἐρωτῶ· χρειάζεται σοφία διὰ νὰ ἀποφανθῇ τις, ἂν εἶναι συμφερώτερον νὰ μεταφέρωνται οἱ σήμερον 30 καὶ μεθαύριον 100 χιλ. τόννοι τοῦ Ληῶνος εἰς Μουτσούναν ἢ οἱ σήμερον 2 χιλ. τόννοι καὶ μεθαύριον μηδὲν τόννοι τῆς Μουτσούνης εἰς Ληῶνα; Ἀλλ’ ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν εἰς Ληῶνα ἀνέξοδον μεταφορὰν τοῦ μεταλλεύματος ἀδιαφοροῦσα διὰ τὰ τρομακτικὰ ἡμερήσια ἔξοδα τῆς ἀνυψώσεως τῶν μεταλλευμάτων εἰς ὕψος 700 μέτρων καὶ εἰς ἀπόστασιν 3 χιλιομέτρων κεκλιμμένου ἀνωφεροῦς ἐπιπέδου καὶ ἀφοῦ ὁσαδήποτε ἑκατομμύρια καὶ ἂν δαπανηθῶσι δὲν ἐπιτυγχάνεται ἡ διὰ ξηρᾶς εἰς Μουτσούναν ἑνιαία συγκέντρωσις τῆς σμύριδος ὅλων τῶν σμυριδικῶν περιφερειῶν τῆς νήσου, τότε ποῖον εἶναι τὸ λογικώτερον; Νὰ δαπανηθῶσιν ἀκόμη 15 ἑκατομμύρια ἀσκόπως εἰς τὴν ἔρημον, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης ἢ νὰ δαπανηθῶσι τὰ ὑπόλοιπα τοῦ δανείου τῶν 80 χιλιάδων λιρῶν ἀνερχόμενα εἰς 7½ περίπου ἑκατομμύρια, διὰ νὰ μετατραπῇ ἡ κατεύθυνσις τοῦ ἐναερίου καὶ ἀπὸ τῆς ὑψηλοτέρας κορυφῆς Πόρτα διὰ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ντεκοβὶλ νὰ διευθυνθῇ πρὸς τὴν πόλιν τῆς Νάξου, ἥτις εἶναι τὸ μόνον φυσικὸν σημεῖον τῆς ἑνιαίας συγκεντρώσεως ὅλης τῆς σμύριδος καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὕρῃ λιμένα ἀσφαλῆ, δημόσια κτίρια διευθύνσεως τῶν σμυριδορρυχείων, περίβολον ἐναποθηκεύσεως ἐν αὐτῷ καὶ νὰ συνδέσῃ μετ’ αὐτῆς διὰ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας τὰς κωμοπόλεις τῆς νήσου καὶ νὰ δοθῇ ζωὴ καὶ κίνησις εἰς τὴν νεκρωθεῖσαν πόλιν τὴν πάλαι ποτὲ πρωτεύουσαν τῶν Κυκλάδων; Τὸ πνεῦμα τῆς βουλημιώδους κερδοσκοπίας, ἐξ οὗ ἐνεφοροῦντο οἱ συντελέσαντες εἰς τὴν σκηνοθεσίαν καὶ τὴν ἐκχώρησιν τοῦ ἀμελετήτου τούτου ἔργου, ἐνάρκωσεν ὅλα τὰ λοιπὰ αὐτῶν αἰσθητήρια καὶ δὲν ἐπρόβλεψαν οὔτε περὶ τοῦ ἐν τῷ μέλλοντι ἐλέγχου αὐτῶν, οὔτε περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου οὔτε περὶ τῶν ἡμερησίων αὐτοῦ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα κατὰ πρῶτον λόγον ὑπολογίζουσιν οἱ δημιουργοὶ τεχνικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἔργων. Καὶ διὰ τοῦτο δικαίως χαρακτηρίζονται οὗτοι σήμερον ὑπὸ τῶν μηχανικῶν, τῶν μεταλλευτῶν, τῶν βιομηχάνων, τῶν οἰκονομολόγων, τῶν ἐπιχειρηματιῶν καὶ σύμπαντος τοῦ λαβόντος γνῶσιν λαοῦ, ὡς οἱ ἱστορικοὶ ἐκεῖνοι ἄφρονες Ἀβδηρῆται οἱ ἀπομιμηθέντες τὴν Καλλιρρόην βρύσιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἀνεγείραντες ὁμοίαν αὐτῆς ἐν ἀνύδρῳ τινὶ λόφῳ τῶν Ἀβδήρων, χωρὶς νὰ σκεφθῶσιν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ὕδωρ διὰ νὰ ῥέῃ ἐξ αὐτῆς. Καθὼς δὲ τὴν προπυργουμένην ἐκείνην βρύσιν ἀτενίσας παρεπίδημος ἐν Ἀβδήροις γέρων τοὺς ἐκάκισε διὰ τὸ ἄφρον αὐτῶν ἔργον καὶ τοὺς ἐπέβαλε νὰ τὸ κρημνήσωσι καὶ νὰ τὸ μετοικοδομήσωσιν εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ λόφου, ἔνθα ὑπῆρχεν ὕδωρ διὰ νὰ ἐκπληροῖ τὸν προορισμόν της, τοιουτοτρόπως καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου Ἀβδηρητικοῦ ἔργου τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ τὸν ρόλον τοῦ γέροντος τοῦ καθοδηγήσαντος τοὺς ἄφρονας Ἀβδηρίτας. Τοιουτοτρόπως, λέγω, ὀφείλει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ διατάξῃ νὰ σταματήσωσι τὰ παράνομα ταῦτα καὶ ἀμελέτητα καὶ πολυειδῶς πρός τε τὸ Κράτος καὶ τοὺς σμυριδορρύκτας ἐπιζήμια ἔργα καὶ νὰ διατάξῃ τὴν μετατόπισιν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν εἰς τὸ ὑπὸ τῆς λογικῆς καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου ἐνδεικνυόμενον μέρος, ὅπερ φυσικῶς εἶναι ὁ ὅρμος Ληῶνος, ἐξ οὗ μέχρι τοῦδε ἐφορτώνετο ἅπασα ἡ σμύρις τῶν Βόθρων. Προκειμένου δὲ πάλιν περὶ ἑνιαίας συγκεντρώσεως ὅλης τῆς σμύριδος τῆς νήσου, τότε τὸ φυσικῶς ἐνδεικνυόμενον μέρος δὲν εἶναι ἡ Μουτσούνη, ἀλλ’ οὔτε ὁ Ληὼν οὔτε ὁ Ἀπόλλων, οὔτε ὁ Καβαλλάρης οὔτε οὐδεμία ἄλλη σμιριδοφόρος περιφέρεια, ἀλλὰ μόνον ἡ πόλις τῆς Νάξου. Διότι, ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις παρίδῃ ἀσυγκινήτως πάντα ταῦτα καὶ δεχθῇ τοὺς Ἀβδηρητισμοὺς ἑνὸς τμηματάρχου, ὁ ὁποῖος ἐξ ἀδήλων ἐλατηρίων κινούμενος ὑπερέβη τὸ καθῆκόν του καὶ ἀπὸ δικηγόρος καὶ συμβολαιογράφος ποὺ ἦτο ἐπελήφθη ἔργων ἀνηκόντων εἰς ἐπιστήμονας μηχανικούς, μεταλλειολόγους, σιδηροδρομικοὺς καὶ οἰκονομολόγους, τότε ἂς εἶναι βεβαία ὅτι ὁ λαὸς ὁ λαβὼν γνῶσιν τῶν 40 σκανδάλων τῆς παρανόμου ταύτης συμβάσεως καὶ ἀναμένων ἐναγωνίως νὰ ἴδῃ πατασσομένην τὴν κακοήθειαν ἵνα δικαιωθῇ, θὰ σχηματίσῃ πλέον τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις ὄχι μόνον δὲν ὑπερέχει τῆς καταλυθείσης προκατόχου της, ἀλλὰ καὶ μειονεκτεῖ ἐκείνης. Ὁ δὲ ἀποδημῶν μέγας ἀρχηγός μας, ὁ ἀείποτε τὴν κακοήθειαν πατάσσων, βλέπων μακρόθεν ὅτι δὲν ἀκολουθοῦμεν πιστῶς τὸ δόγμα τῆς πολιτικῆς του κατευθύνσεως, δι’ οὗ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς του ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ ἐπετεύχθη ἡ ἐξαφάνισις τῶν συμμοριτῶν τῆς κρατικῆς πλιατσικολογίας, ἀπογοητευμένος καὶ ἀπεχθανόμενος διὰ τὴν κατάστασιν θέλει ἀπομακρυνθῆ ἔτι μᾶλλον ἀφ’ ἡμῶν. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὀφείλει, λέγω, νὰ πατάξῃ ἀμειλίκτως καὶ παραδειγματικῶς τὴν νέαν ταύτην κακοήθη πρωτοτυπίαν, ἵνα ἐξυγιάνῃ τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν ἀπὸ τὴν νέαν ἐνσκήψασαν ἐπιδημίαν τῶν πρωτοτύπων εἰκονικῶς νομιμοφανῶν καταχρήσεων, διότι εἶναι γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αἱ καταχρήσεις αὗται συνετέλεσαν εἰς τὸν κλονισμὸν τῆς πεποιθήσεως καὶ εἰς τὴν δυσπιστίαν τοῦ ἐργαζομένου καὶ φορολογουμένου λαοῦ πρὸς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν μορφωθεῖσαν λαϊκὴν ἀντίληψιν λυμαίνονται ἀστόργως ὀλίγοι ἄεργοι ἀλλ’ ἐπιτήδειοι, κατὰ τὴν λαϊκὴν ἔκφρασιν «κερδοσκόποι καλαμαράδες». Διὰ τὴν πρωτότυπον δὲ ταύτην κατάχρησιν δὲν ἀγανακτεῖ μόνον ὁ λαός, ἀλλ’ ἀγανακτεῖ καὶ ὁ δημοσιογραφικὸς κόσμος, μὴ ἀνεχόμενος τὴν αἰσχύνην, τὴν ὁποίαν περιάπτει εἰς τὸν κλάδον τοῦτον ὁ δημοσιογράφος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παραγνωρίσας τὴν ἱερότητα τοῦ δημοσιογραφικοῦ ἐπαγγέλματος αὑτοῦ καὶ μετουσιώσας τὸν λευκὸν χάρτην καὶ τὴν δημοσιογραφικὴν γραφίδα εἰς ὅπλα αἰχμηρότερα καὶ ἐκβιαστικώτερα τῶν ὅπλων τοῦ Νταβέλη καὶ τοῦ Γιαγκούλα, διὰ μὲν τῆς ἐν τῇ Ἐπαναστάσει θέσεως αὑτοῦ τρομοκρατῶν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, διὰ δὲ τῶν δημοσιογραφικῶν αὑτοῦ θυμιαμάτων κολακεύων, ναρκώνων, σαγηνεύων, ὑπνωτίζων καὶ εὐνουχίζων τοὺς ἀπὸ καθήκοντος ὑποχρεουμένους νὰ φρουρῶσι τὰ κοινά, κατέστησε τούτους ἀμάχους καὶ ταχυδακτυλουργικῶς οὕτως εἰπεῖν ἀφήρπασε τὸ χρυσόμαλλον δέρας τῶν 5½ ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐπροικοδότησεν εἰς τὸν ἀδελφόν του καὶ σύνοικόν του Γεώργιον Πρωτονοτάριον. Ἀγανακτεῖ, λέγω, κατ’ αὐτοῦ ὁ δημοσιογραφικὸς κόσμος, καθόσον ὁ περὶ οὗ πρόκειται μὴ οἰστρηλατούμενος ὑπὸ τῶν εὐγενῶν ἐκείνων αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξυψοῦσι καὶ ἐξιδανικεύουσι τὸ πνεῦμα τῶν ὑπὸ τὴν δημοσιογραφίαν στεγαζομένων καὶ πνευματικὰ καὶ ἠθικὰ ἰδεώδη δι’ αὐτῆς μόνον ἐξυπηρετούντων, ἀπέδειξεν ὅτι ἀπὸ ἰδιοσυγκρασίας δὲν ἦτο προωρισμένος νὰ περιβληθῇ τὴν ἁλουργίδα τῆς δημοσιογραφικῆς ἰδεολογίας καὶ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἀνιοῦσαν κλίμακα τὴν ἄγουσαν εἰς τὰ ὕψη τῆς ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς πλουτολογίας, ἀλλ’ ἀντιθέτως στεγασθεὶς οὕτως ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς δημοσιογραφίας τὴν ἐξεμεταλλεύθη ἀγρίως, τὴν μετέτρεψεν εἰς κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν, ἐβεβήλωσε τὴν ἱερότητα αὐτῆς καὶ ἀντὶ τῆς ἀνιούσης ἐνέσκηψε νέαν ζοφώδη πρὸς τὰ κάτω βαραθρώδους καταχθονιότητος κλίμακα, ἐξικνουμένην εἰς βαθείας κατακόμβας, εἰς ἃς κατελθὼν συγκυλίεται μετὰ τῶν ἐν αὐταῖς διαιτωμένων γαντοφόρων, τῶν τεκταινομένων τὰ τεχνάσματα τῆς ἀθεμίτου πλουτολογίας, δι’ ὧν ὑποχθονίως ὑπεισερχόμενοι εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ ἐκεῖθεν πλουτίζοντες, ἐξέρχονται ἀνενόχλητοι. Βλέπομεν τοῦτον σήμερον κομπάζοντα καὶ γαυριῶντα νὰ εἰρωνεύηται τοὺς πνευματικὰ μόνον καὶ ἠθικὰ ἰδεώδη διὰ τῆς δημοσιογραφίας ἐπιδιώξαντας λοιποὺς συναδέλφους του, τείνων διὰ τοῦ τρόπου τούτου νὰ μεταδώσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ νόσημα τῆς ἰδιοτελείας, ὅπερ εἰς αὐτὸν καὶ μόνον εἶναι ἐντετοπισμένον. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι πληρεξούσιοι, μικράν τινα παρέκβασιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀπαραίτητον, διότι ἐξ αὐτῆς θὰ ἀντιληφθῆτε ὄχι μόνον τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελεῖ ὁ Ναξιακὸς λαὸς ἕνεκεν τῶν μεγάλων τούτων σκανδάλων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, ἀλλὰ θὰ ἀντιληφθῆτε καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς διακλαδώσεως τῆς κερδοσκοπικῆς σπείρας καὶ τὴν σατανικότητα τῶν ἐν τοῖς Ὑπουργείοις ἐνεργειῶν αὐτῆς πρὸς μελλοντικὴν κατοχύρωσιν τῆς παρανόμου ταύτης συμβάσεως. Μετὰ τὴν σκανδαλώδη ταύτην σύμβασιν τῆς ἄνευ δημοπρασίας ἐκχωρήσεως τοῦ ἔργου, ἡ σπεῖρα ἀντιληφθεῖσα ὅτι οὐ τὸ κτήσασθαι ἀλλὰ τὸ διατηρῆσαι ἐστὶ χαλεπότερον καὶ γνωρίζουσα τὰς σαθρὰς καὶ παρανόμους βάσεις ἐφ’ ὧν ἐστηρίζετο ἡ σύμβασις αὕτη καὶ φοβουμένη μελλοντικὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, τὰ πάντα διέπραξε πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ ἐλέγχου. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐπικειμένων τότε τῶν ἐκλογῶν πληρεξουσίων, ἡ σπεῖρα ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν ὅπως διὰ παντὸς τρόπου καὶ διὰ πάσης θυσίας ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποσόβησις τῆς βουλευτοποιήσεως ἐμοῦ, ὄντος ἀπὸ χαρακτῆρος μαχητοῦ τῶν φαυλοτήτων, διὰ παντὸς δὲ ἀθεμίτου μέσου νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ βουλευτοποίησις τοῦ μεμυημένου πρὸς τὴν σπεῖραν Πρωτονοταρίου. Οὗτος δὲ ὕπουλος ὢν ἐπεχείρησε πρωτίστως ὅπως ἑκόντα ἄκοντα μὲ ἐκβιάσῃ νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἦτο τοῦ χαρακτῆρός μου νὰ συνεργασθῶ μὲ ἄνθρωπον τοιαῦτα διαπράξαντα, συνέπτυξα ἴδιον συνδυασμὸν μετὰ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου καταγομένου κ. Πραντούνα καὶ τοῦ ἐκ Πάρου κ. Βενιέρη, προσώπων ἐντελῶς ἀγνοούντων τὴν Νάξον. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἔπραξα τοῦτο κατόπιν συμφωνίας μετ’ αὐτῶν ὅτι ἐν τῇ Συνελεύσει θὰ μὲ ὑπεστήριζον πρὸς ἀνατροπὴν τῆς παρανόμου ταύτης συμβάσεως τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου. Καίτοι δὲ πρὸ τῶν ἐκλογῶν παγκοίνως ἦτο γνωστὸν καὶ ἐκθέσεις ἐπίσημοι τοῦ κ. νομάρχου Κυκλάδων ἀπεδείκνυον τὴν μεγίστην ἐν Νάξῳ ἐπιρροήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν σύμπηξιν τοῦ συνδυασμοῦ ἠνάγκασε τὸν πολιτευτὴν κ. Παπαβασιλείου νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς Νάξον ὅτι δὲν θὰ πολιτευθῇ πλέον. Παρ’ ὅλα ὅμως ταῦτα ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν κατωρθώθη ἐκ τῶν ἐντεῦθεν ἐνεργειῶν τῆς σπείρας τοῦ ἐναερίου νὰ μεταπεισθῇ ὁ κ. Παπαβασιλείου νὰ ἀνακαλέσῃ τὰς περὶ παραιτήσεως ἀποφάσεις του καὶ νὰ δεχθῇ ὑποψηφιότητα. Καὶ ἐνῷ εἴχομεν λάβει ἐγγύησιν παρὰ τοῦ Κέντρου ὅτι εἰς οὐδένα ἐκ τῶν δύο συνδυασμῶν θὰ ἐδίδετο τὸ χρῖσμα τῶν Φιλελευθέρων, ἢ ἂν ἐδίδετο τοῦτο εἰς ἕνα ἐκ τῶν δύο, θὰ ἐδίδετο εἰς ἐμὲ τὸν συγκεντροῦντα τὴν μεγαλυτέραν ἐλπίδα ἐπιτυχίας, παρ’ ὅλα ὅμως ταῦτα ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Κέντρου, ὁ ὁποῖος, καίτοι ἐγνώριζε καλῶς πῶς εἶχον τὰ Ναξιακὰ πράγματα, ἐν τούτοις κατὰ τὰς εἰς προεκλογικὰς ἀγορεύσεις τοῦ κ. Παπαβασιλείου γενομένας δηλώσεις ὁ διευθυντὴς οὗτος τοῦ γραφείου τοῦ Κέντρου τῶν Φιλελευθέρων....

§14ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος, ποῖος;

§15Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Ὁ κ. Ἀποστολόπουλος, διατρέχων τὰς ὁδοὺς ὅπως ἀνεύρῃ τὸν ἄνω παραιτηθέντα ὑποψήφιον καὶ νὰ τὸν μεταπείσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν τηλεγραφηθεῖσαν εἰς Νάξον παραίτησίν του καὶ νὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ δεχθῇ ὅπως ἐκτεθῇ ὡς ὑποψήφιος, μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ τῷ χορηγηθῇ τὸ ὑφαρπασθὲν παρὰ τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ Δαγκλῆ χρῖσμα τῶν Φιλελευθέρων, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἀγανακτήσας ἐκάκισε μετέπειτα ὁ ἀείμνηστος στρατηγὸς τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον, ὡς ὁ ἴδιος μὲ ἐπληροφόρησε, σπεύσας συνάμα διά τινος πρός με τηλεγραφήματός του εἰς Νάξον νὰ ἀνασκευάσῃ κάπως τὸ θαλάσσωμα τῶν πραγμάτων. Ἡ ἐξέλιξις τῶν ἐκλογικῶν πραγμάτων ἠνάγκασε τοὺς ἀντιβενιζελικοὺς νὰ ἀπόσχωσι τῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ συνεργασθῶσιν ἐν Νάξῳ μετὰ τοῦ χρισμένου συνδυασμοῦ Παπαβασιλείου, συνασπισθέντες δὲ πάντες, βενιζελικοί, ἀντιβενιζελικοὶ καὶ ἐπαναστατικοί, μὲ ἐπολέμησαν ὁμοθυμαδὸν καὶ μοὶ ἀπηγόρευσαν διὰ τηλεγραφήματος τοῦ εἰσαγγελέως τὴν χρῆσιν τῆς ἀγκύρας. Ὁ Ναξιακὸς λαὸς ὅμως ἀντιληφθεὶς τὰ συμβαίνοντα τοὺς ἐστιγμάτισε παραδειγματικῶς καὶ ἀνέδειξε νικητὴν τὸν συνδυασμόν του, καίτοι, ὡς προεῖπον, τὰ δύο ἕτερα πρόσωπα τοῦ συνδυασμοῦ μου ἦσαν ἐντελῶς ἄγνωστα πρὸς τὸν λαόν. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς ὁμολογῶ ὅτι ἐπέστρεψα ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος τελείως εὐχαριστημένος ὄχι πλέον διὰ τὴν θριαμβευτικὴν ἐπιτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ μου, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον ὅτι τὴν Χώραν ἡμῶν θὰ ἐκυβέρνα πλέον ὁ Μέγας Βενιζέλος, ὅστις γνωρίζων νὰ πατάσσῃ κατακέφαλα τὴν κακοήθειαν εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἠκύρωνε καὶ τὴν παράνομον ταύτην σύμβασιν χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ χάριν τῆς γαλήνης τῶν σμυριδωρυκτῶν. Ἀτυχῶς ὅμως ἀποδημήσαντος ἐκείνου, ἡ ὑπόθεσις αὕτη ὑπέστη τὰς παραδοξοτέρας διακυμάνσεις. Ἅμα τῇ ἀνακηρύξει τῆς Δημοκρατίας παρουσιασθεὶς εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν κ. Παπαναστασίου τοῦ ἐξέθεσα ἐν ὀλίγοις τὰ τῆς ὑποθέσεως, ὁ ὁποῖος, τῇ ἀληθείᾳ, μετ’ εἰλικρινείας ἐνεστερνίσθη τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔκαμεν ἀμέσως θερμὰς συστάσεις πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Μητσοτάκην πρὸς τακτοποίησιν αὐτῆς. Ὁ κ. Μητσοτάκης ἀμέσως ἔστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας κ. Ἠσαΐαν παρακαλῶν αὐτὸν ὅπως διατάξῃ τάχιστα τὸν νομομηχανικὸν Κυκλάδων καὶ μεταβῇ εἰς Νάξον πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων καὶ ὑποβάλλει ὡς τάχιστα τὸ πόρισμά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Μεταβὰς διὰ τὸ δημοψήφισμα εἰς Νάξον εὗρον ἐκεῖσε τὸν νομομηχανικὸν κ. Πανταζῆν, μεταβάντα εἰς Νάξον συνεπείᾳ τῆς ἄνω μνησθείσης διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ὁποία εἰρωνία. Πρὶν ὁ ἥλιος ἀνατείλῃ καὶ πρὶν ἢ μεταβῇ εἰς τὰ ὀρυχεῖα σμύριδος ὁ ἐν λόγῳ νομομηχανικὸς κ. Πανταζῆς, ἔλαβεν ἕτερον ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον τηλεγράφημα τοῦ κ. Ἠσαΐα, διὰ τοῦ ὁποίου διετάσσετο νὰ ἀνακόψῃ τὴν πρὸς τὰ ὀρυχεῖα πορείαν του καὶ νὰ μεταβῇ εἰς Σάμον, ἔνθα μετετίθετο. Εἶναι προφανές, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ταῦτα πάντα ἐνήργει ἡ κερδοσκοπικὴ τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου σπεῖρα, διότι δὲν συνέφερεν εἰς αὐτὴν νὰ μεταβῇ ὁ μηχανικὸς νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰ ἐκτελούμενα ἔργα, διότι θὰ ἀπεκάλυπτε τὰ ἐν αὐτοῖς κραυγάζοντα ἐγκλήματα. Ἐπανελθὼν ἐνταῦθα μετέβην πλειστάκις εἰς τὰ Ὑπουργεῖα Συγκοινωνίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ διεμαρτυρήθην κατ’ ἐπανάληψιν, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Ἀφιχθεισῶν δὲ ἐπανειλημμένως Ἐπιτροπῶν τῶν σμυριδορρυκτῶν καὶ ἐμφανισθεισῶν ἐνώπιον τῶν Ὑπουργῶν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. κ. Σπυρίδη καὶ Μητσοτάκη, ἐδήλωσαν κατηγορηματικῶς ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀκυρώσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, θὰ τὸ ἀνατινάξωσι διὰ δυναμίτιδος. Ἀμφότεροι δὲ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ἐβεβαίωσαν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ὅτι θὰ ματαιώσωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Καθ’ ἣν στιγμὴν μία τῶν Ἐπιτροπῶν τούτων κατήρχετο τὴν κλίμακα τοῦ Ὑπουργείου, ἀνήρχετο ταύτην ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ἀνδρέας Χατζηκυριάκος, ὁ ἐκχωρήσας τὸ ἔργον ἄνευ δημοπρασίας. Τοῦτο ἰδοῦσα ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν σμυριδορρυκτῶν καὶ θεωροῦσα πλέον ὡς φάκτουμ τὴν ἐκ μέρους τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν περὶ ἀναθεωρήσεως καὶ ματαιώσεως τοῦ ἔργου τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, ἐπετίμησε τὸν κ. Ἀνδρέαν Χατζηκυριάκον δημοσίᾳ, εἰποῦσα πρὸς αὐτόν: «Μᾶς πῆρες στὸ λαιμό σου μὲ τὰ παράλογα ἔργα σου. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἡ νέα Κυβέρνησις θὰ τὰ ματαιώσῃ καὶ θὰ μᾶς σώσῃ». Οὗτος δὲ ἐκμανεὶς ἐστράφη πρὸς αὐτοὺς καὶ μὲ ὕφος λέοντος εἶπεν: «Ἂν γίνῃ τοῦτο, θὰ πετσοκοποῦμεν ὅλοι· καὶ ἐνόσῳ ζῶ ἐγώ, δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχητε». Ἀποδείξας πασιφανῶς διὰ τοῦ τρόπου του τούτου ὅτι ἐκ τῆς ἀνατροπῆς τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ματαιώσεως τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου ἐβλάπτοντο σπουδαῖα αὐτοῦ συμφέροντα. Καὶ ὅμως αὐτὸς ὁ Ἀνδρέας Χατζηκυριάκος, ὁ τὰς σκανδαλώδεις ταύτας συμβάσεις υἱοθετήσας καὶ τὰ ἑκατομμύρια τοῦ Δημοσίου ἄνευ δημοπρασίας εἰς ἐκπτώτους ἐργολάβους ἐκχωρήσας καὶ μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν τεσσαράκοντα σκανδάλων ὑπὲρ τῶν ἐργολάδων ἀκόμη κοπτόμενος, τυγχάνει καὶ σήμερον ἀκόμη πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν κρατικῶν προμηθειῶν. Οὗτος ἀντιληφθεὶς τὴν ἀνατροπὴν τῶν τερτιπίων του ἔσπευσε, καίτοι ἀργά, διὰ νὰ εἶναι ἐν τυπικῇ τοὐλάχιστον ἁρμονίᾳ πρὸς τὰ δημοσιεύματά του καὶ ὑπέβαλε τυπικήν τινα καὶ ἀστήρικτον καταγγελίαν ἀρκετὰς ἡμέρας βραδύτερον. Δυστυχῶς ὅμως, ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργῳ, τὴν υἱοθέτησε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὴν ἔφερε πρὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δι’ ἀστραπιαίας ταχύτητος, ἴσης πρὸς τὴν ταχύτητα τῆς ἄνευ δημοπρασίας ἐκχωρήσεως τοῦ ἔργου τῶν 5½ ἑκατομμυρίων. Τὴν ἔφερε δὲ πρὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως κατόπιν ἐμμέσων ἐνεργειῶν τῆς κερδοσκοπικῆς σπείρας, τῆς ὁποίας ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ἦτο νὰ μὲ ἀποβάλῃ ἐκ τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ μὴ κατορθώσῃ νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τοῦ ἡλίου ἡ ἐν λόγῳ ἐπερώτησις περὶ τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου. Καὶ τοιουτοτρόπως διὰ τῆς τεκταινομένης ἐκ τῆς Συνελεύσεως ἀποπομπῆς μου θὰ ἐπετυγχάνετο πάλιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτυχε τὸ χρῖσμα τῶν φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδόθη εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος, ὡς ἦτο ἀποδεδειγμένον, εἶχον τὴν μεγαλυτέραν ἐν Νάξῳ ἐπιρροήν, ἐκ φόβου νὰ μὴ ἔλθω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ξεσκεπάσω τὰ βρωμερὰ σκάνδαλα τοῦ ἐναερίου. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀντελήφθη ὅτι τὰ δικολαβικὰ αὐτὰ τερτίπια θὰ κατέρρεον, διότι πρὸ τῆς ψηφοφορίας τῶν κ. κ. πληρεξουσίων κατὰ φυσικὴν συνέπειαν θὰ προηγεῖτο ἡ κατηγορία μου, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἤρχοντο κατ’ ἀνάγκην εἰς φῶς ὁλόκληρος ἡ παράνομος καὶ σκανδαλώδης ἱστορία τοῦ ἐναερίου, καὶ τότε ὄχι μόνον δὲν θὰ ἀπεβαλόμην ἐκ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὡς ἐπεδίωκαν οἱ ἐναεριοφάγοι, ἀλλ’ ἡ κατηγορία μου ἐκείνη θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς συμβάσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀντιληφθεῖσα ὅτι οὐδὲν ἄλλο θὰ ἔπραττεν ἀλλὰ θὰ ἔχυνεν ἔλαιον εἰς τὴν πυράν, μετανοήσασα τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀφήρεσε τὴν κάλπην τὴν ἐπιδιώκουσαν τὴν ἀποπομπήν μου καὶ ἐματαίωσε τὴν ψηφοφορίαν. Ἀλλ’ ἀποδεικνύεται πρὸς τούτοις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐπιέζετο ὑπὸ ὡρισμένων προσώπων νὰ ματαιώσῃ τὴν συζήτησιν, διότι τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς πτώσεώς της ἐπελήφθη ἄλλων διαιτητικῶν μέσων πρὸς ἐξομάλυνσιν τῆς ὑποθέσεως, προτείνασα σύστασιν Ἐπιτροπῆς μεταβάσεως μηχανικῶν εἰς Νάξον καὶ προτείνασα ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, ἀπαιτοῦσα ὅμως διὰ παντὸς τρόπου τὴν ματαίωσιν τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ συστηματικὴ καὶ σκανδαλώδης παρέλκυσις τῆς ἐπερωτήσεως τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως ἦτο σκόπιμος, ἐπιδιώκουσα τὴν διὰ τῆς παρελκύσεως μεσολάβησιν χρόνου τοσούτου, ὅσου ἤρκει πρὸς κατασκευὴν τοῦ Ἀβδηρητικοῦ τούτου ἔργου τοῦ ἐναερίου Νάξου, διὰ τὸ ὁποῖον καλῶς γνωρίζουσιν ὅτι ἐκτιθέμενον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως παταγωδῶς θέλει ἀπορριφθῆ, ἤθελον διὰ τοῦ τρόπου τούτου νὰ εὑρεθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρὸ τετελεσμένου γεγονότος εἰς τρόπον ὥστε πρὶν προλάβῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ καταργήσῃ τὸ ἔργον, νὰ προλάβωσιν οἱ ἐργολάβοι νὰ λάβωσιν ὁλόκληρον τὸ χρῆμα τῶν 5½ ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ καταστῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ματαιώσεως ὅμοιον πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν μιᾶς σπουδαιοτάτης ἐγχειρήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ὅμως δὲν ἀποσοβεῖται ὁ θάνατος τοῦ ἐγχειρισθέντος. Ἡ δὲ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ κ. Σοφούλη, παρὰ τὰς ἐνθαρρυντικὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας παρέσχε διὰ τὴν ἔκδοσιν Ν. Διατάγματος ἀκυρωτικοῦ τῶν ἔργων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου ὄχι μόνον δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλὰ παρὰ τὰς διαμαρτυρίας μου πρὸς περιστολὴν τῆς ματαίας δαπάνης τῶν εἰς τὴν ἔρημον ἐκείνην ἀκτὴν ἀσκόπως ἐκτελουμένων ἔργων, ὄχι μόνον δὲν ἔδωσε προσοχήν, ἀλλὰ καὶ ἐξεχώρησε διὰ δημοπρασίας ὅμως ἕτερον ἔργον ἀξίας 2,200,000 δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν περιβόλου εἰς τὸν ὅρμον τῆς Μουτσούνης, ὁ ὁποῖος, ματαιουμένης τῆς εἰς τὸν ὅρμον τοῦτον καταλήξεως τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου εἰς οὐδὲν θὰ χρησιμεύσῃ. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν ἄλλως τε νὰ ἐλπίζῃ τις ἐξ αὐτοῦ ἀλλοίαν τῆς ἐπιδειχθείσης σχετικῶς πρὸς τὰ ἔργα ταῦτα πολιτικῆς, ἀφοῦ προσέλαβε διευθυντὴν τοῦ πολιτικοῦ του γραφείου τὸν ἀδελφὸν τοῦ τμηματάρχου Σόλωνος Παπαδημητρίου, τοῦ δημιουργήσαντος ὅλον αὐτὸ τὸ θαλάσσωμα τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θεωρῶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἀναφέρω καὶ ἑτέραν ἐγκληματικὴν πρᾶξιν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ κ. Χατζηκυριάκου, ἐκ τῆς ὁποίας διὰ γυμνοῦ πλέον ὀφθαλμοῦ καταφαίνεται ἡ ἀναφανδὸν παρασχεθεῖσα σκανδαλώδης ὑποστήριξις αὐτοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπον τῆς σπείρας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν μὴ φεισθεὶς τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου ἐφόρτωσεν ἐπὶ ἱστιοφόρου φορτηγὸν αὐτοκίνητον καὶ τὸ ἐξαπέστειλεν εἰς Νάξον μὲ σωφὲρ στρατιώτην, ἵνα μεταφέρῃ εἰς τὸν λιμένα τῆς πόλεως τῆς εἰς ἀπόστασιν δέκα χιλιομέτρων εὑρισκομένην σμύριδα Κοξακῆς. Ἀποτυχόντος ὅμως τοῦ ἀνθρώπου τῆς σπείρας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου διέταξε τὸν σωφὲρ νὰ φορτώσῃ πάλιν τὸ αὐτοκίνητον καὶ νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, γενομένων οὕτω ἐξόδων 20,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ μεταφερθῇ οὔτε ἓν δράμι σμύριδος. Ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τούτου ὅτι ἔστειλαν τὸ αὐτοκίνητον εἰς Νάξον διὰ νὰ πολιτικολογήσουν ὑπὲρ τοῦ ἀνθρώπου των ὑποψηφίου καὶ ὄχι διὰ τὴν σμύριδα, τὴν ὁποίαν δὲν μετέφερον ἐκ πείσματος διὰ νὰ τιμωρήσωσι τοὺς σμυριδορύκτας Κοζακῆς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι κατεψήφισαν τὸν Πρωτονοτάριον. Ἀλλ’ ἂν νομίζητε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ ἱεραρχικὴ ὑπακοή, ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς τὸ στράτευμα καὶ ἡ ὁποία ἰσχύει καὶ εἰς τὰς λοιπὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, ἂν νομίζητε, λέγω, ὅτι ἰσχύει αὕτη καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ πραγματικότητι, διότι μέχρι τοῦδε εἰς τὸ τμῆμα τῶν μεταλλείων τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπῆρχε μία οὐχὶ πλέον παρακυβέρνησις, ἀλλὰ ὑπερκυβέρνησις διευθυνομένη ὑπὸ τοῦ τμηματάρχου Σ. Παπαδημητρίου, ὁ ὁποῖος μεταβάλλει καὶ μεταστρέφει κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ τὰς ὑποδείξεις καὶ τὰς διαταγὰς τῶν ἑκάστοτε οἰκείων Ὑπουργῶν. Ὁ κύριος οὗτος παρὰ τὰς κατηγορηματικὰς διαταγὰς τὰς ὁποίας τῷ ἔδωσεν ἐνώπιον τριῶν πληρεξουσίων ὁ Ὑπουργὸς κ. Μητσοτάκης ὅπως μεταβιβάσῃ ταύτας εἰς τὸν ἐν Νάξῳ διευθυντὴν τῶν σμυριδορυχείων, διὰ τῶν ὁποίων ἐδίδετο ἡ ἐντολὴ εἰς τὸν διευθυντὴν νὰ τεθοῦν εἰς ἐνέργειαν ὁριστικῶς τὰ ἀδρανοῦντα σμυριδορυχεῖα τῆς Κοζακῆς καὶ νὰ ὑποχρεώνῃ τοὺς ἀγοραστὰς τῆς ἐξαιρετικῆς ποιότητος τῆς σμύριδος νὰ ἀγοράζωσιν ὑποχρεωτικῶς καὶ ποσότητα Κοζακῆς, ἥτις εἶναι κατὰ πολὺ ἀνωτέρα τῆς Μικρασιατικῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ὡς γνωστὸν ἀγοράζοντες οἱ ἐξαγωγεῖς εἰς εὐθηνὴν τιμὴν τὴν ἀναμιγνύουν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος καὶ ἀποκομίζουσιν ἄφθονα κέρδη, ὁ Δερβέναγας, λέγω, αὐτὸς τμηματάρχης Σ. Παπαδημητρίου, ὁ ἐπιτήδειος εἰς τὴν σύνταξιν διφορουμένων διαταγῶν καὶ Διαταγμάτων, ἀντὶ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὸν διευθυντὴν τῶν σμυριδορυχείων Νάξου τὰς κατηγορηματικὰς ταύτας διαταγὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰς ἀφορώσας τὴν ἄμεσον ἐνέργειαν τῶν ὀρυχείων Κοζακῆς, τὰς διαταγὰς ταύτας διέστρεψεν εἰς διφορούμενον σύστημα χρησμὸν Πυθίας εἰς τρόπον ὥστε νὰ κατορθωθῇ νὰ μὴ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν τὰ ἐν λόγῳ ὀρυχεῖα τῆς Κοζακῆς μέχρι σήμερον. Διὰ τῶν ἐνεργειῶν του τούτων ὁ κ. τμηματάρχης δύο τινὰ ἐπετύγχανε· ἐπετύγχανε πρῶτον τὴν ματαίωσιν τῶν ὀρυχείων τῆς Κοζακῆς, ἡ ὕπαρξις τῶν ὁποίων θὰ ἀντέκειτο εἰς τὰ εἰσηγηθέντα ὑπ’ αὐτοῦ σχέδια τῆς ἑνιαίας δῆθεν εἰς Μουτσούναν συγκεντρώσεως ὅλων τῶν σμυρίδων, ὑπαρχούσης δὲ σμύριδος Κοζακῆς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ μὴ δυναμένης νὰ μετακομισθῇ εἰς Μουτσούναν θὰ κατεφαίνετο τὸ ἀπραγματοποίητον τοῦ εἰσηγηθέντος ὑπ’ αὐτοῦ ἔργου τῆς ἑνιαίας συγκεντρώσεως. Καὶ θὰ ἐπετύγχανεν ἐπίσης τὴν ἐκ τῆς ἐμπορίας τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος ἐξαφάνισιν τῆς τρίτης ποιότητος, ἡ ὁποία ὡς γνωστὸν ἐξάγεται ἐν Κοζακῇ, διὰ νὰ εἶναι πολὺ εὐχάριστος εἰς τοὺς τόσον φιλικῶς μετ’ αὐτοῦ συνδεδεμένους ἐξαγωγεῖς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῆς Ἑλληνικῆς σμύριδος, οἱ ὁποῖοι ὡς προεῖπον ἔχουσι μέγα συμφέρον νὰ μὴ ἀγοράζωσιν ἐξ Ἑλλάδος τρίτην ποιότητα, ἀλλὰ νὰ ἀγοράζωσι ταύτην ἐκ Τουρκίας, ἀποδείξας διὰ τοῦ τρόπου τούτου ὅτι διὰ τῆς διαστροφῆς τῆς διαταγῆς ἐκείνης τοῦ κ. Μητσοτάκη ἐζημίωσε μὲν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπεστήριξε ταὐτοχρόνως τὰ συμφέροντα τῶν ἐργολάβων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, τὰ συμφέροντα τῶν ἐξαγωγέων τῆς σμύριδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Τουρκίας ἐν τέλει. Αἱ προτεινόμεναι πλούσιαι χρηματικαὶ παροχαὶ καὶ αἱ πολυειδεῖς πλεκτανώδεις ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ὡς ἐδημοσίευσα εἰς τὰς ἐφημερίδας μετεχειρίσθη ὁ Πρωτονοτάριος πρὸς δέσμευσιν τῶν συνειδήσεων τῶν ἀντιδρώντων εἰς τὰ σατανικὰ σχέδια αὐτοῦ, φαίνεται ὅτι ἐδελέασαν τὸν ἕτερον συνάδελφον τὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀποκαλέσαντα ἑαυτὸν ἔντιμον ἄνθρωπον. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν γεγονότων κατὰ τὰ ὁποῖα παρὰ τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς ἐμέ, ὁ ὁποῖος τὸν παρέλαβα ἐκ ξένου μέρους, ἐκ τοῦ Μεσολογγίου, ἐξ οὗ κατάγεται, καὶ χωρὶς φίλους καὶ χωρὶς δαπάνην ὀβολοῦ τὸν ἐβουλευτοποίησα καὶ τὸν ἔφερα ἐδῶ μέσα διὰ νὰ πολεμήσῃ ἀκριβῶς τὰς καταχρήσεις ταύτας, καὶ παρὰ τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν πρὸς τοὺς σμυριδορρύκτας Ναξίους, πρὸς τοὺς ὁποίους ὑπεσχέθημεν ὅτι θὰ ἐνεργήσωμεν δι’ ὅλων τῶν δικαίων μέσων πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ὁ κ. πληρεξούσιος ὄχι μόνον δὲν ἐδίστασε νὰ συνθηκολογήσῃ μετὰ τοῦ Πρωτονοταρίου καὶ νὰ παρουσιασθῇ δύο φορὰς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου μεθ’ ὅλων αὐτοῦ τῶν γαλονίων, ὡς μάρτυς ὑπερασπίσεως αὐτοῦ εἰς τὰς δίκας τὰς ἐπακολουθησάσας τὸν κατὰ τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου δημοσιογραφικὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ μεταβὰς ἐσχάτως εἰς Νάξον ὅσπερ ὁ κύων, ὁ ἐσθίων τὸν ἴδιον αὐτοῦ ἔμμετον, ἐκήρυξε δημοσίᾳ σήμερον ἐκ τοῦ ἰδίου ἐξώστου, ἐκ τοῦ ὁποίου προεκλογικῶς κατέκρινε τὰ ἔργα τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, ὅτι ταῦτα εἶναι θεσπέσια, δηλώσας συνάμα ὅτι συνεργάζεται μετὰ τοῦ Πρωτονοταρίου. Ἀλλ’ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλ’ ἐπεχείρησε καὶ ἄλλην ἀνήκουστον καὶ οὐχὶ ἔντιμον εἰς ἄκρον δὲ ἐγκληματικὴν πρᾶξιν, διότι κατὰ τὰς πρὸς ἐμὲ καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄνδρου συνάδελφον κ. Καμπάνην γενομένας ἐκμυστηρεύσεις τοῦ ἑτέρου ἀξιοτίμου ἐκ Πάρου κ. συναδέλφου τὰς καταβληθείσας ἐκ μέρους τοῦ Πρωτονοταρίου ἐγκληματικὰς ἐνεργείας πρὸς δέσμευσιν τῆς συνειδήσεως καὶ ἐκείνου, τὰς ἀποτυχούσας εὐτυχῶς ἐκείνας ἀποπείρας, δωροδοκίας, αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πραντούνας, ἐπελήφθη νὰ ὑποθάλψῃ βραδύτερον ὡς πράκτωρ τοῦ Πρωτονοταρίου. Καὶ ἐξ ὅλων μὲν τῶν σκανδάλων τῆς βρωμερᾶς ταύτης ὑποθέσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀνηκούστου διαγωγῆς τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ βουλευτοποιηθέντος, ἀναγκάζομαι νὰ ἀναφωνήσω τὸ «ὦ τέμπορα, ὦ μόρες».

§16Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ψευδέστατον.

§17Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Σὺ εἶσαι ψευδέστατος καὶ ἀχρειέστατος. (Θόρυβος).

§18ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, κ. Πρόεδρε.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ ἀγορεύων νὰ ἀνακαλέσῃ.

§20Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ πρῶτα ὁ κ. Πραντούνας.

§21Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, κ. Πρόεδρε.

§22Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Καὶ οἱ δύο, κ. Πρόεδρε, ἐξέκλινον τοῦ Κανονισμοῦ.

§23ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§24Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορά.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ οἱ δύο. Καὶ οἱ δύο.

§26Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἂν ἔχητε διαφορὰς προσωπικάς, νὰ τὰς λύσητε ἔξω. Τώρα θὰ ἀνακαλέσητε καὶ οἱ δύο. Δὲν χρεωστοῦμεν ἡμεῖς τίποτε νὰ ἀκούωμεν τὰ προσωπικά σας.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσον καὶ ἂν εἶναι σεβαστὴ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, νομίζω ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς ἐπερωτήσεως δὲν συνδέεται μὲ τὸν προορισμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τουλάχιστον ἐλέγχου. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο δυνατόν, ὅπως ἔγινε καὶ ἄλλοτε καὶ ἠκούσθη διαμαρτυρία ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον, νὰ ἀσκήσῃ κάποιαν πειθὼ εἰς τρόπον ὥστε, ἂν μή τι ἄλλο, νὰ μὴ γίνῃ παρεκτροπὴ εἰς ἐπιθέσεις ὄχι κατὰ ὑπευθύνων, ἀλλὰ κατ’ ἀνθρώπων ἐκτὸς τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν εὑρισκομένων καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς λογικὰ ὅρια ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου. Ἐφόσον τοῦτο δὲν ἔγινεν, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τὴν εὐθύνην τὴν καταστάσεως αὐτῆς ὑπέχει ἀκεραίαν ἡ Κυβέρνησις.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθὸν διὰ νὰ ἴδω, ἂν αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τοὺς λόγους ἢ καὶ διὰ τὰ ἔργα τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι συμπίπτει νὰ ὑποστηρίζουν αὐτὰς διὰ τῆς ψήφου των. Ἄν ἤθελον νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, ὄχι πάρα πολὺ ἀπομεμακρυσμένον, θὰ ἠδυνάμην νὰ εὕρω ἀντίθετα ἐπιχειρήματα τῆς κρίσεως τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Ἡ Κυβέρνησις ἀκούει ἔλεγχον, γενόμενον διὰ πράξεις, αἵτινες περιεβλήθησαν ἀπὸ πολλοῦ ἰσχὺν νόμου, ἐγένοντο δὲ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐλάμβανεν ἰσχὺν ὑπὸ μορφὴν ἑνὸς Διατάγματος, ἐκδιδομένου ἀπὸ Κυβέρνησιν ἐπαναστατικήν. Ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἀκούει τὴν ἐξιστόρησιν τῶν κατηγοριῶν τούτων, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν νομοθετικῶς πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον τροποποιοῦν τὰ ἤδη γενόμενα, Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ψεχθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἰδικῶς διὰ τὸ ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον προεκλήθη τελευταίως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἠγέρθη, ἕνεκα πείρας τινὸς μακροτέρας εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πράγματα νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἀναμφισβητήτως δικαιοῦται πᾶς πληρεξούσιος νὰ ἐλέγχῃ. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἓν ὅριον. Τὸ ὅριον δὲ τοῦτο εἶναι συνήθως παραδεδεγμένον καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Κοινοβούλιον καὶ εἰς ἄλλα. Νὰ μὴ ψέγωνται δριμέως πρόσωπα, τῶν ὁποίων δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἄμυνα καὶ πρὸ πάντων ὅταν τὰ πρόσωπα ταῦτα δὲν εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἵνα ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ὑπέχῃ τὴν εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις καὶ παραλείψεις των. Δεύτερον δικαιοῦται ἀναμφισβητήτως ἕκαστος ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἀκριβὲς ἢ μὴ ἀκριβὲς τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὁ ῥήτωρ λέγει ἀπὸ τοῦ βήματος. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει ἀναγκαίως ὅτι ἀμφισβητεῖ τὴν καλὴν πίστιν τοῦ λέγοντος, διότι ἕκαστος δύναται νὰ πλανηθῇ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ ἐπεθύμουν ἵνα ὁ φίλος μου ἀξιότιμος ἐκ Πάρου καὶ Νάξου πληρεξούσιος στρατηγὸς Πραντούνας διασαφίσῃ ὅτι ἐν τῷ νῷ του δὲν ὑπῆρχε ποσῶς πρόθεσις νὰ ἀποδώσῃ ψευδολογίαν εἰς τὸν ῥήτορα, ἀλλ’ ἤθελεν ἁπλῶς νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ ῥήτωρ δὲν ἔχονται ἀκριβείας.

§29Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς εἶπον ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ὅ,τι εἶπεν δὲν εἶναι ἀκριβές.

§30Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, διότι δὲν εἶσθε ἄνθρωπος θέλων νὰ προσβάλῃ συνάδελφόν του.

§31Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ ἐξυβρίζῃ ὁ ῥήτωρ ὑπάρχει μεγίστη διαφορά, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν Συνέλευσιν εἰς καφενεῖον.

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ ταῦτα ἀφ’ ἧς ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ἡ πρόθεσίς του δὲν ἦτο νὰ ἀποδώσῃ πρόθεσιν διαστροφῆς τῶν γεγονότων, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἦσαν τὰ γεγονότα ἀνακριβῆ, θὰ παρακαλέσω τὸν ἐπίσης φίλον κ. Προμπονᾶν νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ὑπῆρξε κατὰ πολὺ δριμύτερος ἀποδίδων πλέον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀνακρίβειαν καὶ κακὴν πρόθεσιν. Ἐπειδὴ δὲ γνωρίζω καὶ τὸν ῥήτορα, δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ μεταμέλεια θὰ εἶναι ἤδη παρ’ αὐτῷ πλήρης.

§33Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἄν δὲν ἀνακαλέσῃ, δὲν θὰ προχωρήσῃ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων ἀνεκάλεσε καὶ συνεπῶς τὸ ἐπεισόδιον ἔληξε.

§35Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Ἀνακαλῶ. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὑπομνήσω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς τῆς ἀναξίας λόγου.

§36Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ὁπωσδήποτε τὸ δικαίωμά μου εἶναι κεκτημένον καὶ θὰ ὁμιλήσω.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξε τὸ ἐπεισόδιον. Ἐξακολουθήσατε τὴν ἀγόρευσίν σας, κ. Προμπονᾶ.

§38Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Ὡς ἀντελήφθητε, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς παρανόμου ἁπλῶς ἐνεργείας ἀναξίας λόγου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ὑποθέσεως ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται ἡ ἠρεμία τῶν χρυσοφόρων τοῦ Κράτους Μελισῶν, τῶν σμυριδορρυκτῶν δηλονότι Ναξίων, τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἐνεργητικότητα τῶν ὁποίων ὡς μικροκροκόδειλοι εἰς κυψέλας εἰσπηδήσαντες ἐτάραξαν ἐπικινδύνως οἱ ἀπαίσιοι τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου κερδοσκόποι. Πρόκειται δὲ πρὸς τούτοις περὶ τῆς τύχης καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ χρυσοφόρου τῆς Ἑλάδος πακτωλοῦ τῆς μικρᾶς νήσου Νάξου, ἡ ὁποία ἔχουσα μόλις ἔκτασιν 374 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων, ἐγκλείει ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς τὸν ἀνεξάντλητον τῆς σμύριδος θησαυρόν, ἀποδίδουσα εἰς τὸ Κράτος σήμερον μὲν περὶ τὰ 50 ἑκατομμύρια ἐτησίως, κατὰ τὰς ἰδικάς μου δὲ μελέτας περὶ βιομηχανοποιήσεως τοῦ μεταλλεύματος τούτου ὑπὸ τοῦ Κράτους, θὰ ἀποδίδῃ εἰσόδημα περὶ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ δισεκατομμύριον ἐτησίως πρόσοδον, ἐξισουμένην πρὸς τὸ ⅓ τῶν προσόδων τοῦ ὅλους Κράτους.

§39Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ μετάλλευμα ὅμως τοῦτο ἀπαντᾷ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἄλλα μεταλλεύματα ὡς ἐπικινδύνους αὐτοῦ ἐχθροὺς εἰς τὸ ἐμπόριον.

§40Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Μὴ σᾶς τουμπάρουν, κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργέ, αἱ μεροληπτικαὶ εἰσηγήσεις καὶ τὰ προσπεποιημένα κροκοδείλια δάκρυα τῶν περὶ τὴν κερδοσκοπίαν τῆς σμύριδος ἀσχολουμένων καὶ τῶν ἐξαγωγέων αὐτῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Διότι τὸ συμφέρον αὐτῶν εἶναι νὰ διαστρέψωσι τὴν ἀλήθειαν. Δὲν δύνασθε σήμερον, κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργέ, νὰ μᾶς βεβαιώσητε ἐπισήμως ὅτι οἱ ἐκδηλούμενοι οὗτοι πρὸς συναγωνισμὸν τοῦ ἐμπορίου τῆς σμύριδος φόβοι σας πηγάζουσιν ἐξ ἄλλης τινὸς σοβαρᾶς εἰδικῆς χημικῆς μελέτης, σχέσιν ἐχούσης πρὸς τὰς χημικὰς ἰδιότητας τοῦ προϊόντος τούτου τῆς σμύριδος, συγκρινομένου πρὸς τὰς χημικὰς ἰδιότητας τῶν ὑπαινιχθέντων ὑφ’ ὑμῶν μεταλλευμάτων κορουνδίου κλπ., τῶν ἀπειλούντων ὡς εἴπετε νὰ συναγωνισθῶσι τὴν σμύριδα, ἀλλ’ οἱ φόβοι σας, λέγω, οὗτοι πηγάζουσιν ἀσφαλῶς ἐκ μόνων τῶν εἰσηγήσεων τῶν περὶ τὸ τμῆμα τῶν μεταλλείων τοῦ Ὑπουργείου σας καθ’ ἑκάστην σχεδὸν περιτυρβαζόντων ἐξαγωγέων, εἰσηγήσεις τὰς ὁποίας ὀφείλετε νὰ θέσητε εἰς διϋλιστήριον, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μηδέποτε σκεφθεῖσα σοβαρῶς περὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐμπορικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σμύριδος, φυσικῶς οὐδέποτε ἐσκέφθη καὶ περὶ τῆς διαγνώσεως τῶν φυσικῶν αὐτῆς πλεονεκτημάτων ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ μειονεκτήματα τῶν συναγωνιζομένων αὐτὴν ἑτέρων μεταλλευμάτων, τοῦ κορουνδίου κλπ. Καὶ διὰ τοῦτο οὔτε εἶχε ποτὲ οὔτε ἔχει κἂν σήμερον γνῶσιν τῆς τιμῆς μὲ τὴν ὁποίαν κονιοποιουμένη πωλεῖται αὕτη εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καταγόμενος ἐκ τοῦ τόπου τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σμύριδος καὶ σπουδάσας τὰς χημικὰς ἰδιότητας αὐτῆς, μεταβὰς δὲ ἐσχάτως εἰς Εὐρώπην καὶ ἐπὶ ἑπτάμηνον μελετήσας εἰς τὰ ἐκεῖ ἐργοστάσια ὄχι μόνον τὰ τῆς βιομηχανίας, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς ἐμπορίας αὐτῆς ζητήματα, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι ἡ σμύρις τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πωλεῖ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς 10 λίρας τὸν τόννον, ἀναμιγνυομένην μὲ Μικρασιατικὴν καὶ κονιοποιουμένη πωλεῖται ἐν Ἀγγλίᾳ πρὸς 100 λίρας κατὰ τόννον. Τοῦτο ἀγνοεῖ ἐντελῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι καιρός, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως ἀνανήψωμεν ἐκ τοῦ ληθάργου καὶ ἐκμεταλλευθῶμεν ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι τὸ προϊὸν τῆς πλουτοφόρου μας Νάξου, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀποκομίσωμεν τὸν ἀναγκανοῦντα θησαυρὸν τὸν ἀπαραίτητον διὰ τὴν θεραπείαν τῆς φθισιώσης οἰκονομικῆς περιόδου καὶ τὴν προμήθειαν τοῦ διὰ τὴν ἄμυναν ἡμῶν ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, ὅπως ἄλλοτε ἔπραττον ἐκ τῶν μεταλλείων τοῦ Λαυρίου οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι. Καὶ ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἢ οἱαδήποτε ἄλλη μεταγενεστέρα διστάσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς περὶ βιομηχανοποιήσεως τοῦ προϊόντος τῆς σμύριδος, ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους ὑποδείξεις μου, δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐγγυῶμαι νὰ φέρω ἀκεραίαν τὴν ὑλικὴν εὐθύνην διὰ πᾶσαν ζημίαν, ἡ ὁποία ἐκ τῆς ἱδρύσεως τῶν ὑποδειχθέντων ὑπ’ ἐμοῦ ἐργοστασίων ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τὴν κονιοποίησιν τοῦ προϊόντος τούτου ἤθελε προκύψει εἰς τὸ Κράτος. (Χειροκροτήματα). Καὶ μόνον διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ βελτιώσῃ καὶ τὴν τύχην τῶν δεινοπαθούντων σμυριδορρυκτῶν Ναξίων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἑκούσιοι τῆς Πατρίδος εἵλωτες παλαίοντες καθ’ ἑκάστην μὲ τὴν δυναμίτιδα ἐντὸς τῶν ἐγκάτων τῆς γῆς, μισθοδοτοῦνται μὲ πεντάδραχμον μόνον ἡμερομίσθιον. Διότι, κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὰς στατιστικὰς τῆς ἐξαγομένης καὶ ζυγιζομένης ἐτησίως σμύριδος, προκύπτει ὅτι ἕκαστος σμυριδορρύκτης ἐξάγει ἐτησίως 500 κατὰ μέσον ὅρον στατῆρας σμύριδος καὶ πωλεῖ τὴν σμύριδα ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς 33 δραχμὰς κατὰ στατῆρα καὶ εἰσπράττει ἐκ τῆς σμύριδός του ταύτης ποσὸν 16,500 δραχμῶν ἐτησίως. Ἂν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀφαιρέσωμεν ἐκρηκτικὰς ὕλας ὑπολογιζομένας εἰς 4,000 δραχμὰς καὶ 150 ἀγώγια πρὸς μεταφορὰν αὐτῆς στοιχίζοντα πρὸς 66 δραχμὰς ἕκαστον, ἤτοι δραχμὰς 9,750, ἀπομένει ὑπόλοιπον 2,750 δραχμῶν μόνον. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο τῶν 2,750 δραχμῶν διαιρούμενον διὰ 300 ἡμερομισθίων, τὰ ὁποῖα καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἐξαιρουμένων μόνον τῶν ἑορτῶν, ἐργάζεται ἕκαστος σμυριδορρύκτης, ἀποδεικνύεται λογιστικῶς ὅτι δι’ ἕκαστον ἡμερομίσθιον ἀπολαμβάνει ὁ σμυριδορρύκτης δραχμὰς μόνον 9. Ἀλλ’ ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ σμυριδορρύκται τῆς Νάξου δὲν ἐργάζονται 8ωρον ὅπως οἱ λοιποὶ ἐργάται τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐργάζονται 12–13 ὥρας ἡμερησίως, τότε τὸ ὡρομίσθιον τῶν σμυριδορρυκτῶν ἀμείβεται πρὸς 70 λεπτὰ καθ’ ὥραν, πολλαπλασιαζόμενον δὲ ἐπὶ τὸ ὀκτάωρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὡς γνωστὸν ἐργάζονται οἱ λοιποὶ τῆς Ἑλλάδος ἐργάται, προκύπτει ἡμερομίσθιον ἐκ δραχμῶν 5.50 μόνον, μὲ τὸ ὁποῖον ἀμείβονται οἱ ἄξιοι σμυριδορρύκται εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὁμοίου εἴδους ἐν τοῖς μεταλλουργείοις τοῦ Λαυρίου ἐργαζόμενοι ἐργάται ἀμείβονται διὰ τὸ 8ωρον πρὸς 50 δραχμὰς καὶ οἱ ἐν ταῖς πόλεσιν ἐργαζόμενοι ἐργάται ἀμείβονται πρὸς 80 καὶ 100 δραχμὰς ἡμερησίως. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐνῷ ἡ ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ἀνδρέου Χατζηκυριάκου παρανόμως ἐκχωρηθεῖσα ἄνευ δημοπρασίας σύμβασις τῶν 5½ ἑκατομμυρίων περιεῖχεν ἐν ἑαυτῇ 40 παρανομίας, ἀβλεψίας καὶ παραλογισμούς, τὰ ὁποῖα ἐπέχουσι χῶρον 40 σκανδάλων, ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Σοφούλη προσετέθη ἓν ἀκόμη τοιοῦτον, ἐσχάτως δὲ προσετέθησαν καὶ δύο προσέτι. Καὶ οὕτω ὁ ἀριθμὸς τῶν σκανδάλων τῆς συμβάσεως ταύτης ἀνῆλθεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 43, διότι καὶ μετὰ ταῦτα καὶ κατόπιν τοῦ δημοσιογραφικοῦ θορύβου καὶ τῆς ἐξιστορήσεως τῶν σκανδάλων τοῦ ἐναερίου, τῶν ὁποίων ἔλαβε γνῶσιν ὅλον τὸ Πανελλήνιον καὶ κατόπιν τῶν ἐπανειλημμένων πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰσηγήσεών μου, καὶ ἐνῷ πρὸ τριμήνου ἀφίκετο ἐνταῦθα ἄλλη Ἐπιτροπὴ τῶν σμυριδορρυκτῶν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἰατροῦ κ. Κουμερτᾶ καὶ ἐπαρουσιάσθημεν εἰς μίαν τῶν αἰθουσῶν τῆς Βουλῆς ἐνώπιον τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἀπεφασίσθη ὅπως σταματήσουν τὰ ἔργα καὶ νὰ σταλῇ εἰς Νάξον ὁ μηχανικὸς καὶ διευθυντὴς τοῦ Πολυτεχνείου κ. Γκίνης ἵνα μελετήσῃ τὰ ἔργα, τοὺς ὅρμους Ληῶνος καὶ Μουτσούνης καὶ τὸν λιμένα τῆς πόλεως Νάξου καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς μελέτης του ἐκείνης νὰ ἀποφασισθῇ ἂν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἢ νὰ ματαιωθῶσι τὰ ἔργα, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς προσέθεσεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἕτερα σκάνδαλα, καθόσον ὄχι μόνον ἔδειξε καταφανῆ ἀδράνειαν ὅσον ἀφορᾶ τὴν μετάβασιν τοῦ κ. Γκίνη, ἀλλ’ ἐδέχθη νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς ἐκπτώτους ἐργολάβους Πρωτονοτάριον καὶ Σίαν ἐκτὸς τῶν 5½ ἑκατομμυρίων καὶ ἄλλας 700 περίπου χιλιάδας δραχμῶν ἐπὶ πλέον, δικαιολογήσαντες αὐτάς ὡς ζημίαν δῆθεν ἐπελθοῦσαν εἰς τοὺς ἐργολάβους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἄνευ δημοπρασίας 5½ ἑκατομμύρια δι’ 8 χιλιόμετρα ἐναερίου σιδηροδρόμου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ εἰς χεῖράς μας τιμολόγια γνωστῶν δι’ ἐγκαταστάσεις ἐναερίων γραμμῶν ἐργοστασίων στοιχίζει πρὸς 60,000 δραχμὰς τὸ χιλιόμετρον, ἤτοι 480,000 δραχμὰς διὰ τὰ 8 χιλιόμετρα καὶ ἄλλας 500,000 δραχμὰς διὰ τὰ ἐν Νάξῳ ἐκτελεσθέντα ἔργα σταθμῶν καὶ ἀνορύξεως λάκκων πρὸς τοποθέτησιν τῶν στηλῶν, ἤτοι θὰ ἐστοίχιζεν ἐν ὅλῳ 980,000 δραχμάς. Καὶ ἐν τούτοις παρὰ τὰς διαμαρτυρίας μου ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἄνευ πολλῶν διατυπώσεων συνῄνεσε νὰ προσφέρῃ καὶ τὰς ἄνω ρηθείσας 700,000 δραχμῶν εἰς τὴν πέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ἐκ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καταβροχθήσασαν σπεῖραν τῶν κερδοσκόπων τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου. Ἐπὶ πλέον δὲ ἀναγκασθεὶς ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς κατόπιν τῶν κραυγῶν μου νὰ συναινέσῃ τέλος καὶ ἀντὶ τοῦ κ. Γκίνη κωλυομένου νὰ ἐξαποστείλῃ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ μηχανικοῦ κ. Ἀραβαντινὸν εἰς Νάξον ἵνα ἐνεργήσῃ τὰς βυθομετρήσεις τοῦ λιμένος τῆς Νάξου καὶ τῶν ὅρμων Ληῶνος καὶ Μουτσούνης καὶ κατόπιν τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεώς του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀποφασισθῇ εἰς ποῖον ὅρμον ἢ λιμένα νὰ μετατραπῇ ὁ ἐναέριος, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς λησμονήσας ὡς φαίνεται τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον μετέβη εἰς Νάξον ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἢ ἔχων ὑπ’ ὄψει του ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ νὰ μὴ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, παρακινούμενος ὑπὸ τῆς σπείρας, τῆς ὁποίας πρόγραμμα εἶναι διὰ παντὸς τρόπου νὰ καταβροχθίσῃ τὰ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 50,000 λιρῶν ἐναπομένοντα ἀκόμη 7½ ἑκατομμύρια δραχμῶν, πρὶν λάβῃ ὡς προκληθεὶς νῦν ἐδήλωσεν, ὡς ἠκούσατε, ἐνώπιον ἡμῶν, πρὶν λάβῃ, λέγω, τὸ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπεξεργαζόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ σχεδιάγραμμα τοῦ λιμένος καὶ τῶν ὅρμων Νάξου καὶ πρὶν μελετήσῃ τὴν συνταχθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ ἔκθεσιν καὶ πρὶν ἀποφασισθῇ ἂν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐξακολουθῇ δαπανῶν ἑκατομμύρια εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης καὶ παρὰ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πρὸς τὸν συνάδελφόν του ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ πρὸς ἐμὲ καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν σμυριδορρυκτῶν ὅτι δὲν θὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν ἐνέργειαν ἂν δὲν μελετήσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ μεταβάντος ἐκεῖσε μηχανικοῦ, ὁ ἀξιότιμος, λέγω, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἐδέχθη νὰ χορηγηθῶσι καὶ ἄλλαι 800.000 δραχμαὶ εἰς τοὺς τόσον ὑπ’ αὐτοῦ εὐνοουμένους ἐκπτώτους ἐργολάβους τῶν 5½ ἑκατομμυρίων Πρωτονοτάριον καὶ Σίαν διὰ τὴν κατασκευήν, λέγει, οἰκημάτων εἰς τὴν ἔρημον, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἀλίμενον ἀκτὴν τῆς Μουτσούνης, ἀπαιτῶν νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ νέαν πόλιν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν φθίνουσιν ἀπὸ μαρασμὸν τόσαι ἄλλαι κωμοπόλεις καὶ αὐτὴ ἡ πρωτεύουσα τῆς Νάξου. Περαίνων τὸν λόγον μου ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὁσαδήποτε ἑκατομμύρια καὶ ἂν δαπανήσωσι διὰ νὰ κορέσωσι τὴν βουλιμίαν τῆς σπείρας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπὸ τοῦ τμηματάρχου Παπαδημητρίου ὑποδειχθέντων Ἀβδηρητικῶν ἔργων, εἶναι προωρισμένα ταῦτα νὰ ναυαγήσωσι πρὶν ἔτι τεθῶσιν εἰς ἐφαρμογὴν ὄχι μόνον λόγῳ τῶν ἀτέχνων καὶ ἀνεπιστημονικῶν καὶ τῶν ἀσυμφόρων καὶ ἐπιζημίων οἰκονομικῶς μειονεκτημάτων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διότι ἐν τέλει τελειοποιούμενος ὁ ἐναέριος εἶναι προωρισμένος νὰ μεταφέρῃ οὐχὶ σμύριδα εἰς Μουτσούναν, ἀλλ’ ἀέρα ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς καὶ ἐγγράφως ἐδήλωσαν οἱ σμυριδορρύκται τοῦ Ληῶνος ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ στέρξωσι νὰ δίδωσι τὴν σμύριδά των πρὸς τὸν ἐναέριον, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθῶσι κατὰ τὴν συνήθη μέθοδον νὰ μεταφέρωσι ταύτην εἰς Ληῶνα. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν σμυριδορρυκτῶν Ναξίων, νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ὑπομνήσω καὶ αὖθις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιληφθῇ ὅσον τάχιστα τῆς αὐξήσεως τοῦ ἡμερομισθίου αὐτῶν τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον εἰς ἡμέρας καθ’ ἃς οἱ κυβερνῆται ὅλων τῶν Ἐθνῶν μετὰ συμπαθείας ἀκούουσι σήμερον τῆς φωνῆς τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ καὶ ἐναργῶς ἐπιλαμβάνονται τῆς βελτιώσεως τῆς τύχης αὐτῶν, μόνον οἱ ἡρωϊκοὶ Νάξιοι σμυριδορρύκται, οἱ τοσοῦτον ὑπὲρ Πατρίδος αἷμα καὶ πλοῦτον προσφέροντες δὲν ἔτυχον εἰσέτι τῆς κρατικῆς μερίμνης, δὲν ἐγεύθησαν ἀκόμη τῶν ἀγαθῶν, ἅτινα οἱ λοιποὶ τοῦ κόσμου ἐργάται ἀπολαμβάνουσι, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσι νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὸν βαρύτατον ζυγὸν τοῦ μεσαιωνικοῦ ἐργατικοῦ καθεστῶτος, μὴ διαφέροντες τῶν ἐν καταναγκαστικαῖς ἀγγαρίας βιούντων αἰχμαλώτων καὶ τῶν ἱστορικῶν τῆς Σπάρτης εἱλώτων μὲ πεντάδραχμον μόνον ἡμερομίσθιον ἐργαζόμενοι νυχθημερὸν ἐν ὑπογείοις καὶ ἀνηλίοις σμυριδωρυχείοις, ξηρὸν μόνον ἄρτον ἐσθίοντες βεβρεγμένον ἐν ὕδατι. Καὶ ἐφόσον οἱ Νάξιοι σμυριδορρύκται διετήρουν τὰ προπατορικὰ τῆς σμύριδος προνόμια, ἅτινα τοῖς εἶχεν ἀναγνωρίσει τὸ Κράτος καὶ λόγῳ τῶν ὁποίων παρεῖχεν αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας καὶ αὐτοτελοῦς ἐξορύξεως τοῦ μεταλλεύματος, εἰργάζοντο ἀγογγύστως μὴ ἐκβιάζοντες τὸ Κράτος εἰς αὐξήσεις τῆς σμύριδος, ἀρκούμενοι μόνον εἰς τὸν ἔπαινον τοῦ ὁποίου ἐνόμιζον ὅτι θὰ τύχωσιν ἐκ μέρους τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐφαντάζοντο οἱ σμυριδορρύκται, θὰ ἀνελογίζοντο ἑκάστοτε ὅτι ἐκ τῶν χειρῶν τῶν 500 τούτων ἀνθρώπων κερδίζει τόσα τὸ Κράτος ἐτησίως ὅσα δὲν κερδίζει ἐκ τῶν ἐπιχειρήσεων 500 μεγαλοβιομηχάνων. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ βέβηλος τῶν κερδοσκόπων χεὶρ ἔθεσε δάκτυλον ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτῶν ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου, διὰ τὴν ὁποίου ὄχι μόνον καταργοῦνται τὰ προαιώνια προνόμια αὐτῶν, ἀλλὰ καταργοῦνται λιμένες μὲ ἐγκαταστάσεις καὶ συμφέροντα, ἐξ ὧν ἀπέζον χιλιάδες οἰκογενειῶν τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, λέγω, ἐκείνης οἱ Νάξιοι σμυριδορρύκται ἀφυπνίσθησαν, διότι εἶδον πάσας αὐτῶν τὰς ἐκ τῶν Κυβερνήσεων προσδοκίας ματαιουμένας, εἶδον καταπατούμενα τὰ προνόμια αὐτῶν εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν οἱ λοιποὶ ἐργάται τοῦ κόσμου μὴ ἔχοντες τοιαῦτα ἀπέκτησαν, εὑρίσκονται δὲ σήμερον οὗτοι ἐν δικαίᾳ ἐξεγέρσει, ἥτις πολὺ τάχιον θὰ ἐκσπάσῃ εἰς γενικὴν ἀπεργίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ ὀρυχεῖα καὶ θὰ ἔλθωσι πάντες εἰς Ἀθήνας, ἵνα ἐργασθῶσιν οὐχὶ ὡς ἐκεῖσε μὲ πεντάδραχμον, ἀλλὰ μὲ ἑκατοντάδραχμον ἐνταῦθα ἡμερομίσθιον. Ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι, ἂν ἤθελε παρίδει τὴν ὑπὲρ ἱερῶν καὶ πατρίων καὶ κατ’ ἀπείρων τῆς σπείρας τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου φαυλοτήτων μονομαχίαν μου καὶ ἐξακολουθήσῃ παρασυρομένη ἀπὸ τὰς μεροληπτικὰς εἰσηγήσεις τοῦ τμηματάρχου Παπαδημητρίου, ἀμέσως, ὡς ἀπεδείχθη, διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐνδιαφερομένου, ἂς εἶναι βεβαία ὅτι οἱ σμυριδορρύκται, ἂν ἀντιληφθῶσιν ὅτι πᾶσαι αἱ πρὸς πλουτισμὸν τοῦ δημοσίου ταμείου προσπάθειαι αὐτῶν δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ τσεπώσουν οἱ Πρωτονοτάριοι καὶ οἱ ἐν ἐγκληματικῷ συμπλέγματι ὄπισθεν αὐτῶν κεκρυμμένοι γραφειοφαγάδες τῆς ρηθείσης σπείρας, οἱ σμυριδορρύκται, λέγω, Νάξιοι, δὲν θὰ παραδίδωσι σμύριδα εἰς τὸν ἐναέριον σιδηρόδρομον, ἀλλὰ θὰ λάβωσιν, ὡς συνήθως, τὰ ὅπλα ἀνὰ χεῖρας καὶ θὰ τὸν ἀνατινάξωσιν εἰς τὸν ἀέρα. Καὶ ὁ μὲν Προϋπολογισμὸς θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο κατὰ 50 ἑκατομμύρια, θὰ ἐπακολουθήσῃ δὲ ἐμφύλλιος ὡς προεῖπον σπαραγμός. Καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα μόνον μὲ τὴν παῦσιν τοῦ τμηματάρχου Σ. Παπαδημητρίου, ἀλλὰ θὰ ἀναγκασθῇ νὰ στείλῃ συντάγματα ὁλόκληρα στρατοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως, καθόσον δὲν πρόκειται περὶ ἀόπλων τῶν πόλεων ἐργατῶν διατελούντων ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τῶν Ἀρχῶν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι πρόκειται περὶ ἐνόπλων ὀρεσιβίων ἡρώων καὶ ἀνεπιτηρήτων σμυριδορρυκτῶν, τῶν ὁποίων τὸ φιλότιμον δὲν δύναται νὰ ὑποτάξῃ εὐκόλως ἀνθρωπίνη δύναμις καὶ τῶν ὁποίων ὁλόκληρος ὁ βίος εἶναι συνυφασμένος μὲ τὴν θρυαλλίδα τῆς δυναμίτιδος. Ἐπειδὴ δὲ ὄπισθεν τοῦ πρὸς Μουτσούναν ἐξωφρενικοῦ σχεδίου τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου καταφαίνονται πρόσωπα κρυπτόμενα μὲ μουτσούναν Ἀπόκρεω, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετέλεσαν εὐόρκως τὸ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθῆκόν των καὶ τὰ ὁποῖα πάντα λίθον ἐκύλισαν ὅπως τεθῇ εἰς τὰς καλέντας τῆς ἀφανείας ἡ παροῦσα συζήτησις, ἥτις ὡς εἰπεῖν ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ ἐκθέτει εἰς τοὺς ἐξώστας τὰ ἐν κρυπτῷ ρυπαρωθέντα καθήκοντα αὐτῶν, ἐπικαλοῦμαι τὸν ἱερὸν πατριωτισμὸν τῶν κ.κ. πληρεξουσίων ὅπως χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, χάριν τῶν συμφερόντων τῶν ἀδικουμένων σμυριδορρυκτῶν Ναξίων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ἐν μέλλοντι παραδειγματισμὸν τῶν ἐντεταλμένων τὴν φρούρησιν τῶν δημοσίων συμφερόντων καταργήσωσι τὴν σκανδαλώδη ταύτην σύμβασιν, ἥτις μόνον κατὰ φράσιν διαφέρει τῶν συνταραξασῶν προσφάτως τὴν Κοινωνίαν μας καταχρήσεων, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν ὄχι μόνον δὲν διαφέρει αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπερτερεῖ τούτων κατὰ σατανικότητα σκηνοθεσίας, καθόσον οἱ δράσται ἐξεμεταλλεύθησαν ἱερά τε καὶ ὅσια πρὸς ἐπίτευξιν αὐτῆς. Ἐν τέλει δὲ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐνεργήσῃ γενικὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἀπομακρύνῃ ἐκεῖθεν ὅλους τοὺς εἰς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν ἀναμιχθέντας ὑπαλλήλους, νὰ κηρύξῃ ἐκπτώτους τοὺς ἐργολάβους ὡς κακῆς πίστεως καὶ νὰ ζητήσῃ εὐθύνας παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου τοῦ διασπαθήσαντος ἀσκόπως τὰ ἑκατομμύρια τοῦ Δημοσίου.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσει 15 πληρεξουσίων ἡ συζήτησις γενικεύεται. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§42Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Νάξου ἐξέθηκεν ἐνώπιον ἡμῶν ὅτι ἡ σύμβασις τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου Νάξου, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ μεταφέρηται ἡ σμύρις εἰς τοὺς λιμένας ἐπιβιβάσεως, εἶναι σκανδαλώδης καὶ ἄκυρος διὰ τεσσαράκοντα αἰτίας. Αὐτὸ μοὶ φέρει ἀκουσίως εἰς τὴν μνήμην μου τὸ γνωστὸν ἀνέκδοτον τοῦ Τούρκου ναυάρχου, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη κάποτε εἰς ἀπολογίαν ἀπὸ τὸν προϊστάμενόν του, διότι δὲν ἀπέδωκε τὸν χαιρετισμὸν διὰ τῶν κεκανονισμένων κανονιοβολισμῶν εἰς ξένον πλοῖον καὶ αὐτὸς ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἔπραξε τοῦτο διὰ τεσσαράκοντα αἰτίας καὶ κατὰ πρῶτον εἶπε διότι δὲν εἶχε πυρίτιδα. Ὅταν εἶπεν αὐτό, ὁ προϊστάμενός του τὸν ἀπήλλαξε τοῦ νὰ εἴπῃ τὰς ἄλλας 39 αἰτίας. Δυστυχῶς εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν δὲν ὑπῆρξε καμμία αἰτία ἀρκετὰ οὐσιώδης, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἀπέκλειε τῶν 39 ἄλλων καὶ ἔτσι κατηνάλωσεν ὁλόκληρον τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον καὶ μόνον. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται σύμβασις ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν καθ’ ἃς ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ διὰ τοῦτο, καίτοι ἡ σύμβασις ὑπεγράφη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ἀνδρέου Χατζηκυριάκου ὡς οὖσα ἐντελῶς τῆς ἁρμοδιότητος αὐτοῦ, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον λίαν εὐχαρίστως, μετέχων τῶν εὐθυνῶν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς ἓν ἐκ τῶν καλυτέρων της ἔργων τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 30ῆς Μαρτίου 1923 δι’ οὗ διερρυθμίσθη τὸ ζήτημα τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος καὶ δι’ οὗ ἐξησφαλίσθησαν τὰ ἔργα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ σμύρις θὰ μεταφέρηται ἀπὸ τὰ σημεῖα τῆς ἐξορύξεως εἰς τοὺς ὅρμους ἐπιβιβάσεως. Τὸ ζήτημα τῆς σμύριδος εἶναι παλαιότατον καὶ γνωρίζετε πάντες, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν διετίθετο αὕτη, εἰς ποῖα σκάνδαλα καὶ καταχρήσεις ἔδιδε λαβήν. Ἐν τούτοις, καίτοι παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίζετο τοῦτο, οὐδεὶς ἀπεφάσισε νὰ μεταβάλῃ τὰ τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος. Ἐκανονίσθη δὲ διὰ τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 30ῆς Μαρτίου 1923 κατὰ τρόπον ὥστε ὄχι μόνον νὰ μὴ ἀκούηται πλέον καμμία ἀντίρρησις, ὄχι μόνον νὰ μὴ συμβαίνουν πλέον σκάνδαλα κατὰ τὴν πώλησιν τῆς σμύριδος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἀπὸ 1,400,000 ὅπου ἦσαν κατὰ τὸ 1921 ἔφθασαν εἰς 1,700,000 κατὰ τὸ 1922 καὶ ἔφθασαν εἰς 25,000,000 κατὰ τὸ 1923 καὶ ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐλπίζει νὰ φθάσουν εἰς 50,000,000 κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς ἐρώτησιν, ἡ ὁποία τῷ εἶχεν ὑποβληθῆ ἐσχάτως παρά τινος πληρεξουσίου σχετικῶς μὲ τὸν τρόπον τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος, ἀπήντησεν ἐγγράφως ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὁμαλότης, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ἐσχάτως εἰς τὰς πωλήσεις τῆς σμύριδος ἀνὰ τὰ διάφορα ἐργοστάσια τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὁ δεκαπλασιασμὸς τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου καὶ ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως ἄγουσιν ἡμᾶς εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ νέον σύστημα. Κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα τὴν Ναξίαν σμύριδα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ φυσικὸν μονοπώλιον τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, ἠγόραζον παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διάφοροι ἐρασιτέχναι, διαθέτοντες πολιτικὰ μέσα καὶ εὐνοίας τῶν ὑπηρεσιῶν διὰ νὰ μεταπωλήσωσι ταύτην εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς δεκαπλασίας καὶ πλέον τιμὰς καὶ μάλιστα νενοθευμένην». Διὰ τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος, ἡ ὁποία καὶ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου ἐπολλαπλασίασε καὶ τὰς καταχρήσεις ἐξήλειψε, διὰ τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος ἐρρυθμίσθη καὶ ἐκανονίσθη καὶ προεβλέφθη καὶ ὁ τρόπος τῆς μεταφορᾶς τῆς σμύριδος, ἡ ὁποία ἕως τότε ἐγίνετο διὰ τῶν ἀρχαιγόνων μέσων διὰ τῶν ἡμιόνων καὶ ὄνων ἐν μέσῳ τῶν δυσβάτων ὀρέων καὶ αἱ ἐργασίαι ἀπέδιδον πολὺ ὀλιγώτερον ποσόν, διότι ἠσχολοῦντο καὶ εἰς τὴν μεταφοράν, καὶ τὸ Δημόσιον εἰσέπραττεν ὀλιγώτερα, διότι ἡ ἀπόδοσις ἦτο πολὺ μικροτέρα. Προεβλέψαμεν λοιπὸν διὰ τὴν κατασκευὴν ἐναερίου σιδηροδρόμου, ὁδῶν, ἔργων φορτώσεως, λιμενικῶν ἔργων, ἀποθηκῶν κλπ. καὶ δι’ ὅλα αὐτὰ ἀκούεται παραδόξως μία καὶ μόνη φωνὴ ἀντιρρήσεως, ἡ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Νάξου συναδέλφου κ. Προμπονᾶ. Παραδόξως, λέγω, διότι εἶναι γνωστὸν τὸ ἐνδιαφέρον αὐτοῦ διὰ τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα, ὥστε καὶ ἐξ ἰδίων του νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς.

§43Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἀντιθέτως ἅπασα ἡ Νάξος εὐγνωμονεῖ τὴν Ἐπανάστασιν δι’ ὅ,τι ἔπραξε. Σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐξ ὀνόματος τῶν συμπατριωτῶν μου.

§44Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Ποίους συμπατριώτας σου; Ἐσὺ εἶσαι ἀπὸ τὸ Μεσολόγγιον.

§45Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐμένα ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι πατριῶταί μου, διότι ἐγὼ εἶμαι Πανέλλην.

§46Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐν πρώτοις δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι τὸ ἔργον ἔγινε παρὰ τὴν θέλησιν καὶ παρὰ τὴν συγκατάθεσιν τῶν σμυριδορρυκτῶν καὶ ὅτι διὰ τοῦ ἔργου αὐτοῦ παρεβλάφθησαν τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶχε ψηφισθῆ νόμος κατὰ τὸ 1920, ὁ 2265, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐναερίου αὐτοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὸν Γ. Πρωτονοτάριον, κατόπιν μελετῶν τὰς ὁποίας εἶχε κάμει οὗτος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, μετεκαλέσας εἰδικοὺς μηχανικούς, ἕνα Αὐστριακὸν Bondits καὶ ἕνα Ἄγγλον Braggioti, οἱ ὁποῖοι ἐξεπόνησαν τὰ σχέδια αὐτοῦ. Ἐπίσης δὲ καὶ δεύτερος νόμος, ὁ 2871 τοῦ ἔτους 1922, ὁ ὁποῖος, ἐπίσης τῇ συγκαταθέσει τῶν σμυριδορρυκτῶν, ἐπέτρεπε τὴν ἀνάθεσιν τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου εἰς Ἑταιρείαν καὶ μάλιστα ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ θὰ ἐπληρώνετο διὰ κρατήσεως ποσοστῶν ἐκ τῶν δικαιωμάτων τῶν σμυριδορρυκτῶν, συμφώνως πρὸς τὸν μνησθέντα νόμον, ἐνῷ διὰ τοῦ νέου συνδυασμοῦ, τὸν ὁποῖον καθιέρωσε τὸ Ν. Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως τὰ βάρη αὐτὰ ὅλα ἐπιβαρύνουν τὴν σμύριδα καὶ δὲν ἐπιβαρύνουν τοὺς ἐργάτας, οἱ δὲ ἐργάται αὐτοὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς πολὺ ἀνωτέραν μοῖραν ἀπὸ ὅ,τι εὑρίσκονται οἱ μεταλλωρύχοι οἱασδήποτε ἄλλης ἐπιχειρήσεως ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως ὄχι μόνον παράπονα δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ἀκούωνται ἐκ μέρους αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ εὐγνωμοσύνην θὰ αἰσθάνωνται, ὅπως ὁ ἕτερος ἐκ Νάξου πληρεξούσιος βεβαιοῖ.

§47Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Μάλιστα, εἰλικρινεστάτην καὶ βαθυτάτην.

§48Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐπίσης ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι παρεχωρήθη τὸ ἔργον αὐτὸ εἰς ἄνθρωπον κηρυχθέντα ἔκπτωτον. Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι διὰ τοῦ πρώτου νόμου τὸν ὁποῖον ἀνέφερα εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς τὸν Γ. Πρωτονοτάριον ἡ κατασκευή. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἡ αἰτία, δι’ ἣν δὲν κατώρθωσεν οὗτος νὰ φανῇ συνεπής, εἶναι ὅτι ἐκλήθη ὑπὸ τῆς Πατρίδος του ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ ὅτι μετέβη εἰς τὸ Μέτωπον καὶ ὅτι αὐτὸ ἀπετέλεσε δι’ αὐτὸν τιμητικὴν ἀνωτέραν βίαν λόγῳ τῆς ὁποίας δὲν κατώρθωσε νὰ φανῇ συνεπής, ἡ δὲ διαταγὴ διὰ τῆς ὁποίας ἐκηρύχθη ἔκπτωτος τῆς ἐργολαβίας τῷ ἐκοινοποιήθη ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὸ Ἀφιὸν Καραχισάρ. Ἦτο δὲ τόσον παράνομος ἡ διαταγὴ τῆς ἐκπτώσεώς του ὥστε, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὁ τμηματάρχης τότε δὲν ἠθέλησε νὰ συνυπογράψῃ τὴν διαταγὴν ταύτην, ἥτις ἐξεδόθη μόνον λόγῳ τῆς τότε πολιτικῆς ἐμπαθείας πρὸς τοὺς ἀντίθετα φρονοῦντας. Ὅταν ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν Ἀρχήν, εὕρομεν ἄλλας διαπραγματεύσεις, δυνάμει τοῦ δευτέρου ἐκ τῶν ἀναφερθέντων νόμων, τοῦ 2871, μεθ’ ἑνὸς Ἄγγλου Κάφρε, συνεργαζομένου μετὰ τοῦ Γαλλικοῦ Οἴκου Φοστέν, διαπραγματεύσεις εἰς ἃς εἶχε δώσει τὴν συγκατάθεσίν του ὁ Διεθνὴς Ἔλεγχος, καθόσον, ὡς γνωστόν, ἡ Ναξία σμύρις ὑπάγεται εἰς τὰς ὑπεγγύους προσόδους τοῦ Κράτους, καὶ τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν ἐκρίναμεν συμφερούσας διὰ τὸ Κράτος. Καὶ ἠρχίσαμεν νέας συνεννοήσεις μετὰ τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου καὶ μετὰ πολλοὺς κόπους κατωρθώσαμεν, ὑποσχεθέντες ὅτι θὰ ἀναλάβωμεν μὲν ἀπ’ εὐθείας τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἀλλὰ θὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ταχίστην περάτωσιν αὐτῶν, κατωρθώσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἐλέγχου διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Ν. Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐβελτιοῦτο ἡ πώλησις τῆς σμύριδος καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεσπίζετο νὰ κρατεῖται μία λίρα κατὰ τόννον ἀποκλειστικῶς διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ τῆς μεταφορᾶς τῆς σμύριδος. Ἑπομένως ὄχι μόνον τὸ Δημόσιον δὲν ἐδαπάνησεν ἐξ ἰδίων του, ὄχι μόνον οἱ σμυριδορρύκται δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς κρατήσεις, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ ἰδία σμύρις ἔδωσε τὰ μέσα νὰ δημιουργηθοῦν τὰ ἔργα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξυπηρετεῖτο. Τότε εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς μελέτης ἑτοίμου, τὴν ὁποίαν, ὅπως σᾶς εἶπον, εἶχε προπαρασκευάσει ὁ Πρωτονοτάριος, ὄχι ὁ δημοσιογράφος, ἀλλ’ ὁ ἀδελφός του Γεώργιος Πρωτονοτάριος, μετὰ τοῦ μηχανικοῦ Βάληνδα, ἀριστούχου τῆς Δρέσδης, εἰδικῶς σπουδάσαντος εἰς Γερμανίαν τὰ τοιαῦτα ζητήματα. Ἐπωφελήθημεν ὅθεν τῆς ἑτοίμης ταύτης μελέτης χάριν τῆς ἐπισπεύσεως τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Αὐτὸ δὲ ὄχι μόνον δὲν ἀντέκειτο εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ προεβλέπετο καὶ ἀπὸ τὸν νόμον ΣΙΒʹ (ἄρθρον 34 § 5), κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἔργα τὰ ἀπαιτοῦντα εἰδικότητα δύνανται νὰ ἐκτίθηνται καὶ ἄνευ δημοπρασίας. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ζητήματος ἡ εἰδικότης ὑπῆρχεν εἰς τὸν μηχανικὸν κ. Βάληνδαν, ἀλλὰ καὶ ἡ μελέτη ἦτο ἑτοίμη, καὶ ὑποχρέωσις ἀκόμη ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὑπῆρχεν, ἠθικὴ τοὐλάχιστον, εἰς τὸν Οἶκον αὐτόν, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη εἰς τὰς δαπάνας τῆς μελέτης καὶ ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη ἔκπτωτος ἐκ πολιτικῆς ἐμπαθείας. Καὶ οὕτω πως ἀπηυθύνθημεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Βάληνδα–Πρωτονοταρίου, πρὸς ἣν ἀνεθέσαμεν τὸ ἔργον. Ὁμολογῶ ὅμως ὅτι καὶ ἂν ἐπρόκειτο διὰ δημοπρασίας νὰ ἐπιτύχωμεν ἔστω καὶ κατά τι οἰκονομικωτέρους ὅρους, πάλιν ἡ ἰδέα τῆς βραδύτητος τῆς ἀναποφεύκτου, ὁμολογῶ, ὅτι θὰ μὲ ἔκαμε νὰ προτιμήσω τὸν τρόπον τὸν ἐξασφαλίζοντα τὴν ἐπίσπευσιν τοῦ ἔργου καὶ ὄχι τὰς αἰωνίας δημοπρασίας, δι’ ὧν ματαιώνονται καὶ διαιωνίζονται τὰ περισσότερα δημόσια ἔργα. Ὡς πρὸς τὸ ποσόν, δι’ ὃ ἀνελήφθη τὸ ἔργον, ἐκ τῶν 5 ἑκατομμυρίων, τὰ 4 ἑκατομμύρια ἀφορῶσι τὴν τιμὴν ὑλικῶν, ἅτινα θὰ ἔλθωσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνῃ ἀπ’ εὐθείας τὸ Δημόσιον πρὸς τὰ ἐργοστάσια, ἡ ἐπιτευχθεῖσα δὲ τιμὴ φαίνεται τοὐλάχιστον ὅτι εἶναι λίαν συμφέρουσα, διότι πρόκειται περὶ κατασκευῆς ἐναερίου σιδηροδρόμου 9 χιλιομέτρων ἀντὶ 625,000 χρυσῶν δραχμῶν, ἐνῷ τῆς Κύμης 3½ χιλιομέτρων ἐστοίχισεν 350,000 χρ. δραχ. Τὸ ὑπόλοιπον δὲ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δαπανηθῇ παρὰ τῆς Ἑταιρείας εἰς ἔργα ἐπὶ τόπου ἀνέρχεται εἰς ἓν μόνον ἑκατομμύριον περίπου δραχ. Αἱ δὲ τιμαὶ τὰς ὁποίας ὑπέβαλον τότε καιὰ μονάδα, σήμερον ἀσφαλῶς δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς τιμὰς αἱ ὁποῖαι πράγματι ὑπάρχουν. Διότι, νομίζω, ὅτι εἶχον προϋπολογίσει τὰ ἡμερομίσθια πρὸς 25 δραχμάς, ἐνῷ τώρα ἔχουν 80 καὶ 100 καὶ ἑπομένως, ὅπως πρὸ ὀλίγου ἤκουσα, ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία βραδύτερον νὰ τοῖς χορηγήσῃ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, διότι ἀνεγνώρισεν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ἀνταποκριθῶσι μὲ τοὺς ὅρους αὐτούς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐλήφθη πᾶσα ἐγγύησις διὰ τὴν χορήγησιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως καὶ ἔγινε μελέτη τῶν ὅρων ἀπὸ ὁλόκληρον τεχνικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀνθρώπους ἀξίους πάσης ἐμπιστοσύνης καὶ ἐκτιμήσεως, ὅπως εἶναι τὰ ὀνόματα τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναφέρω (ἀναγινώσκει): «Καλιτσουνάκης, γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὡς πρόεδρος, Δεσποτόπουλος, Σκουλᾶς καὶ Δημόπουλος ἐφέται, Ἀναγνωστόπουλος, νομικὸς σύμβουλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Γεωργαλᾶς, Γεωργιάδης καὶ Σαπνᾶς, μηχανικοί, ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». Ἕν ὁλόκληρον τεχνικὸν συμβούλιον ἀπὸ ἀρίστους καὶ ἀξίους πάσης ἐμπιστοσύνης ἀντιπροσώπους τοῦ Δημοσίου, οἱ ὁποῖοι ἐξαιρετικῶς μάλιστα περιέλαβον μέσα εἰς τὴν γνωμοδότησίν των διατάξεις λίαν λεπτομερεῖς, αἱ ὁποῖαι ἅπασαι περιελήφθησαν εἰς τὴν σύμβασιν τὴν γενομένην. Δὲν θὰ θελήσω νὰ σᾶς κουράσω μὲ τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ δι’ ἐμὲ ὑπῆρχε μία ἐπὶ πλέον ἐγγύησις καὶ αὕτη ἦτο ὅτι ἐτύγχανε τῆς ἐγκρίσεως τοῦ κ. Ἀνδρέου Χατζηκυριάκου, ἀνδρὸς εἰδικοῦ καὶ πεπειραμένου, ἔχοντος τὴν πεῖραν ἑνὸς μεγάλου βιομηχάνου, τὰς γνώσεις ἑνὸς ἐπιστήμονος τῶν ἐφηρμοσμένων ἐπιστημῶν καὶ τοῦ ὁποίου ὁ χαρακτὴρ ὁ ἀδέκαστος καὶ τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἔχουν γενικῶς ἀναγνωρισθῆ, ἀφοῦ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τὸν ἔχουν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν κρατικῶν προμηθειῶν. Αὐτὸ καὶ μόνον θὰ ἤρκει ἴσως δι’ ἐμὲ νὰ ἐγκρίνω τὴν σύμβασιν αὐτὴν καὶ ἄνευ ἄλλης τινὸς ἐξετάσεως, τὴν ἐξήτασα ὅμως καὶ προσωπικῶς καθ’ ὅλας αὐτῆς τὰς λεπτομερείας. Ὁμολογῶ ὅτι λυποῦμαι διότι δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησίν μου καὶ ἄλλαι εὐκαιρίαι νὰ ὑπογράψῃ καὶ ἄλλας τοιαύτας σκανδαλώδεις καὶ ἐπιζημίας διὰ τὸ Κράτος συμβάσεις!! (Χειροκροτήματα).

§49Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Παπαδημητρίου, ὃν ὑπηνίχθη ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι ἐντιμότατος καὶ ἀκεραιότατος ὑπάλληλος, περιποιῶν τιμὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ περὶ αὐτοῦ ὅτι ἐνήργησεν ὡς ἐνήργησεν ἐξ ἀδήλων λόγων. Ἂν δὲ διετέλεσε συμβολαιογράφος, πληροφορῶ τὸν κ. συνάδελφον ὅτι ἦτο ἐκ τῶν πρωτίστων ἐπιστημόνων τοῦ Τόπου μας.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Κυβέλος ἔχει τὸν λόγον.

§51Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ κρίνωμεν ὑπερβολικὰς τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νάξου συνάδελφος, δὲν δυνάμεθα νὰ διασείσωμεν ὡρισμένας βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη εἰς τὴν ὁμιλίαν του διὰ νὰ καταγγείλῃ τὴν μετὰ ἀδικαιολογήτου ἀληθῶς σπουδῆς ἐκ μέρους τῆς οἰκείας ὑπηρεσίας ἐκχώρησιν τῆς Ναξίας σμύριδος εἰς τὴν γνωστὴν Ἑταιρείαν. Εἶναι ἀληθὲς ἀτυχῶς ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἀνέκαθεν οἱ ἐπιτήδειοι ἐξήσκησαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐκ Νάξου συναδέλφου νὰ ἐγείρω ἔλεγχον ἐναντίον ὡρισμένων ἐκ τῶν πολιτικῶν, διότι οὐδεὶς ἐκ τῶν πολιτευομένων ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τοιούτων παρεμφερῶν ὑποθέσεων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ ὁμολογήσω εὐσυνειδήτως ὅτι ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις, παρ’ ὅλας τὰς κατηγορίας τὰς ὁποίας ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς ἰδίᾳ κόσμος ἐξηκόντισε καὶ ἐξασκεῖ ἐναντίον της, ἡ παροῦσα Συνέλευσις, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰς γενικὰς της γραμμὰς ἐτήρησεν ἄμεμπτον στάσιν, στάσιν συμφιλιωτικὴν ἀνυπόκριτον, στάσιν ἀκομμάτιστον, στάσιν αὐστηρὰν διὰ πᾶσαν ὑπερβασίαν. Καὶ αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις αἱ προελθοῦσαι ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ταύτην, ὑπέπεσαν ἴσως εἰς ὀλίγιστα παραπτώματα ἐν τῇ ἐκπληρώσει τοῦ καλῶς ἐννοουμένου καθήκοντος αὐτῶν. Ἄς ἀποστρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἀπὸ ἐπιδράσεις τῶν ἐπιτηδείων, οἵτινες ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπιτυχίαν διὰ παντὸς τρόπου τῶν ὑλικῶν των σκοπῶν, προσπαθοῦν νὰ παρασύρουν καὶ μηχανεύονται τὰ πάντα ὅπως διαφθείρουν τοὺς κυβερνῶντας καὶ τοὺς ἀπομακρύνουν ἀπὸ τὸ κύριον αὐτῶν καθῆκον, ἀπὸ τὸ κύριον αὐτῶν μέλημα, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γνωρίζω ἐκ μιᾶς περιοδείας τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἀνὰ τὴν Πελοπόννησον κατὰ τὰς διακοπὰς λόγῳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, ὅτι περισφίγγεται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ διαφόρους τοιούτους ἐκμεταλλευτικοὺς πλοκάμους ὅπως ὑποχωρήσῃ εἰς ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας δὲν ὑπαγορεύει ὁ νόμος καὶ τὸ δίκαιον, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀντιδρᾷ, καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰς ἀποπέμπει, μὴ θέλουσα νὰ αὐξήσῃ τοὺς φίλους μὲ τοιούτους ὅρους. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω τὴν στάσιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐκφράσω τὸν ἔπαινόν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σπείρας ἐπιτηδείων, οἱ ὁποῖοι παρανόμως ζητοῦν ἐκχωρήσεις δασῶν πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ διασπάθισιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν περίοδον περίεργον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, κοινωνικῆς ἐκλύσεως. Ἡ γενικὴ αὐτὴ δυσάρεστος τῆς Κοινωνίας κατάστασις, ἥτις παρουσιάζεται καὶ εἰς ἄλλας Χώρας, εἶναι μία μεγάλη λυπηρὰ συνέπεια τοῦ μεγάλου πολέμου. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ἰδίᾳ οἱ κυβερνῶντες ἔχουσι τὴν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν ὑπέρ ποτε νῦν ἢ ἄλλοτε νὰ ἀντιδρῶσιν ἐντόνως καὶ ἀποτελεσματικῶς ἐναντίον τοῦ κατηφόρου αὐτοῦ τοῦ κοινωνικοῦ, ὅστις ἄγει τοὺς λαοὺς εἰς τὴν ἄβυσσον, ἔχουσιν ὑποχρέωσιν ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς Ἀρχῆς νὰ ἀποβλέπωσιν εἰλικρινῶς εἰς πᾶν ὅτι προάγει γενικῶς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ καὶ βελτιώνει τὴν θέσιν αὐτοῦ γενικῶς, ἔχουσι καθῆκον νὰ βραβεύωσι καὶ προσοικειῶνται τὰ ὑγιᾶ στοιχεῖα καὶ νὰ πατάσσωσι παραδειγματικῶς καὶ ἀμειλίκτως τοὺς ἰδιοποιοῦντας κατὰ τρόπον ἐγκληματικὸν τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐλέγχω τοὺς ὑπευθύνους διὰ τὴν ἐλευθέραν περιφορὰν τινῶν ἐκ τῶν καταχραστῶν τοῦ δημοσίου χρήματος εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν, ὡς διὰ τοῦ Τύπου ἐγένετο γνωστόν, ἐλέγχω αὐτοὺς διὰ τὴν μὴ σύλληψιν πολλῶν ἄλλων ἀκόμη, ζητῶ ἀπὸ τοὺς κυβερνῶντας τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ὑποθέσεων διὰ τὰς περιφήμους καταχρήσεις, αἵτινες βεβαίως κατὰ τρόπον ἀπαίσιον, κατὰ τρόπον πρωτάκουστον παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀτυχοῦς Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας. Ζητῶ τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν καὶ τὴν ἀμείλικτον τιμωρίαν τῶν φανερῶν καὶ κεκρυμμένων εἰσέτι, ἐκείνων οἵτινες διὰ τῆς ἀμερολήπτου φιλοδικαίας καὶ ἀνεπηρεάστου δικαστικῆς διεξαγωγῆς θέλουσι παρουσιασθῆ ὄντως ἔνοχοι καταχρασταὶ τοῦ δημοσίου χρήματος. Μόνον οὕτως συμπεριφερόμενοι κύριοι καὶ μετ’ αὐταπαρνήσεως δρῶντες δυνάμεθα νὰ ἀνακόψωμεν τὸν ἐξαχρειωτικὸν αὐτὸν κατήφορον. Μόνον οὕτω πράττοντες δυνάμεθα νὰ γίνωμεν συντελεσταὶ ἀναδημιουργίας καὶ προόδου ἐθνικῆς. Καὶ μόνον οὕτω πολιτευόμενοι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ψυχὴν ἤρεμον καὶ τὴν συνείδησιν ἐπαναπαυμένην, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν περίοδον τὴν ὁποίαν διανύομεν, μετὰ μίαν μεγάλην ἐθνικὴν καταστροφήν, ἐπετελέσαμεν τιμίως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καθῆκον. (Χειροκροτήματα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§53Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶμαι κάτοχος ἀπολύτως τοῦ θέματος, οὔτε μὲ ἐνδιαφέρει ἰδιαιτέρως. Ἀλλ’ ἀπὸ φύσεως καὶ χαρακτῆρος καὶ ἀπὸ τὴν διηνεκῆ ὑπερεικοσαετῆ δικηγορίαν μου εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος κατεξανέστη ἡ συνείδησίς μου καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ κάμω κανένα συμβιβασμὸν μὲ τὴν συνείδησίν μου. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ἢ μᾶλλον θὰ συστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ ἵνα ἡ ἀγόρευσις ἡ πολυσχιδὴς ἡ μὲ πολλὰ ἐπιχειρήματα καὶ γεγονότα τοῦ κ. Προμπονᾶ, ὁ ὁποῖος καὶ ὑγείαν καὶ περιουσίαν κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἔχει, ὅτι ἐμετριάσθη κατά τι ὑπὸ τοῦ κ. Γονατᾶ, ὁ ὁποῖος ἐξέθεσε τὰ γεγονότα ἀλλέως. Ὁ κ. Προμπονᾶς δὲν ἐζήτησε νὰ διακόψῃ τὸν κ. Γονατᾶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι ὑλικὰ ξένα, εἶναι χρῆμα τὸ ὁποῖον ἐδόθη ἔξω, ἐνῷ ὁ κ. Προμπονᾶς τὰ ἀνεβίβασεν εἰς 480,000 δραχμάς. Ἐδῶ λοιπὸν ὑπάρχει μία διαφορὰ πολὺ μεγάλη. Τί νὰ συμβαίνῃ λοιπόν, κ. Προμπονᾶ;

§54Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Ἀπέναντι τοῦ καφενείου «Θέμις» ὑπάρχει γραφεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον μένει κάποιος παραγγελιοδόχος Ψερόπας. Ἄν ζητήσητε τιμὰς ἐναερίου σιδηροδρόμου, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχει 60,000 δραχμὰς τὸ χιλιόμετρον. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται περὶ ἐναερίου σιδηροδρόμου μήκους 8 χιλιομέτρων. Λοιπὸν προκύπτει τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ ἐναέριος ἐστοίχιζε μόνον 480,000 δραχμάς.

§55Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Προμπονᾶς, δὲν δύναμαι νὰ δώσω τὸ δίκαιον. Ὁ κ. Προμπονᾶς εἶπεν ὅτι ἀπεπειράθησαν αὐτοὶ οἱ κύριοι νὰ διαφθείρουν ἡμᾶς τοὺς ἰδίους εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι πολὺ σπουδαῖον, κύριοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Συνελεύσεως. Δι’ ὅλα αὐτὰ προτείνω, κύριοι, τὸ ἑξῆς: Διὰ νὰ μὴ κατασυκοφαντῆται κανείς, νὰ μεταφρασθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως ὅλων τῶν ἀγορεύσεων, νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος καὶ νὰ γίνῃ ἐκκαθάρισις τῆς ὑποθέσεως, διότι κάτι τι ἀκάθαρτον ἐνυπάρχει εἰς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πολυσχιδῆ ταύτην ὑπόθεσιν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μαμάης ἔχει τὸν λόγον.

§57Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ὁ κ. Προμπονᾶς ὡς διετύπωσε τὰ δύο ἐκ τῶν τεσσαράκοντα αἰτίων, δύο ἕως τρία σημεῖα εἶναι ἐπιστημονικῶς καὶ πρακτικῶς ὑποχρεωτικά. Πρῶτον νὰ ἐξετάσωμεν ὄχι πῶς ἐδόθη ἡ σύμβασις ἄνευ δημοπρασίας καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐδόθη, ἀλλὰ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν μεταφορὰν τοῦ μεταλλεύματος ἀπὸ ἀποστάσεως 3 χιλιομέτρων. Ὑπάρχει φυσικὰ ἔκβασις νὰ κατέρχηται καὶ διὰ γαμψέσεως τοῦ μεγέθους ἐπέρχεται ἐλάττωσις τῆς κινήσεως καὶ ἑπομένως χρειάζεται ἀναβίβασις τοῦ μεταλλεύματος εἰς ἓν ὕψος 100,200, 300 μέτρων, ἂν εἶναι ἀνάλογος κατ’ ἀνάγκην, ὅταν ἔχωμεν μίαν ὑποχρεωτικὴν λύσιν ὑπαγομένην εἰς ἀνάγκην τῆς καταπτώσεως ἑνὸς πράγματος θὰ αὐξήσωμεν τὸ ὕψος. Ἔρχεται λοιπὸν πολὺ λογικὰ καὶ λέγει ὅτι αὐτὸ τὸ μετάλλευμα, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ πάρω ἀπὸ τοῦ ὑψομέτρου 120, τὸ παίρνω ἀπὸ τοῦ ὑψομέτρου 700 καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς αὐτῆς νὰ ἀναβιβάσω τὸ μετάλλευμα, νὰ τὸ ὑπάγω ἐκεῖ δηλαδὴ νὰ καταναλίσκω δύναμιν. Ἔκαμα λύσιν διὰ νὰ μεταβιβάσω εἰς αὐτὸ τὸ ὕψος. Εἶναι ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο διὰ μιᾶς ἄλλης μηχανῆς νὰ τὸ μεταφέρω ἀπὸ τοῦ σημείου τοῦ χαμηλοῦ ὄχι πλέον δι’ ἕλξεως ἢ διὰ καταπτώσεως, ἀλλὰ δι’ ἄλλης, ὅπως κάμομεν συνήθως εἰς τὰ διάφορα ὀρυχεῖα. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εὑρίσκω ὅτι ἔχει πλῆρες δίκαιον ὁ κ. Προμπονᾶς. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ ἄποψις εἶναι σπουδαιοτάτη καὶ ἔπρεπε νὰ τὴν ἐξετάσουν οἱ μηχανικοί. Τώρα γιατί τὴν ἔκαμαν οἱ μηχανικοί; Διότι μεταβιβάζεται τὸ μετάλλευμα εἰς μίαν ἄλλην θέσιν, τῆς ὁποίας θέσεως ἡ ἀπόστασις εἶναι ὀκτὼ χιλιόμετρα. Τί ἐλπίζομεν λοιπὸν διὰ τῆς μεταβιβάσεως τοῦ μεταλλεύματος ἀπὸ ἐκεῖ; Ὅτι ἐκεῖ θὰ συγκεντρώσωμεν πᾶν τὸ δυνατὸν καὶ ὅλον τὸ ὑλικὸν πρὸς δυνατὴν φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν, διότι ἀλλοῦ δὲν θέλει νὰ ὑπάγῃ τὸ πλοῖον. Θέλω νὰ τὰ βάλω κάτω τεχνικῶς διὰ νὰ ἴδω ποῦ ὑπάρχει διαφορὰ καὶ ποῦ δὲν ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις δεόντως. Λοιπὸν ἔρχομαι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ εὑρίσκω ὅτι ὁ μηχανικὸς ὁ ὁποῖος καὶ παπλωματᾶς ἂν ἦτο, ἀφοῦ τὸν ἀνέχεται ὁ Ὑπουργός, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ ἕνα Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος στέλλει ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μηχανικός.

§58Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐλέχθη ὅτι πρόκειται περὶ μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐσπούδασεν εἰς Δρέσδην. Δὲν πρόκειται περὶ τμηματάρχου. Οἱ τμηματάρχαι ὁδηγοῦνται ἀπὸ μηχανικούς.

§59Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν καὶ αὐτὸ διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἠμπορῶμεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ δὲν ἀνεβαίνομεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ πείσωμεν ἀλλήλους. Δι’ αὐτὸ ἔλαβα τὸν λόγον, καίτοι σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ἄλλο ἀπὸ ὅ,τι ἤκουσα ἐδῶ δὲν ἠξεύρω. Μίαν φορὰν κατὰ τὸ 1911 ἔλαβον τὸν λόγον, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῶν σμυριδορρυκτῶν. Καὶ τότε ἔλαβον τὸν λόγον, διότι εἶχον σχέσιν. Τώρα ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Λοιπὸν σήμερον δύο τινὰ παρουσιάζει ἡ κατάστασις: Πρῶτον τὸ δαπανηρὸν τὸ ἐτήσιον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸ κανονίσῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: Κύριε, τώρα ἐκάμαμεν τὸν σιδηρόδρομον ἀνεβαίνει ἢ δὲν ἀνεβαίνει, αὐτὸ εἶναι· ἐξοδεύσαμεν διὰ νὰ τὸν ἀνεβάσωμεν. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, διότι ἀνεβάζει τὸ μετάλλευμα αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλὰ ἂν σᾶς σηκώνουν τὰ ἔξοδα, διότι τὰ ἐκάματε καὶ εἶναι τέσσαρα ἑκατομμύρια. Ἔρχεται τὸ ἐρώτημα: Ἐκεῖ ποὺ βγαίνουν τὰ μεταλλεύματα, φυσικὰ ἔχετε ἐγκατεστημένα τὰ πράγματα· εἶναι ἐγκατεστημένη ἡ πολιτεία, τὰ σχολεῖα κλπ. Τί θὰ συμβῇ; Ἡ ἐργασία αὐτὴ τῆς φορτώσεως, τῆς ἐκφορτώσεως θὰ μεταβιβάσῃ ἕνα ἀριθμὸν ἀνθρώπων, νὰ τοὺς ὑπάγῃ ἐκεῖ. Λοιπὸν ἐδῶ ποὺ πηγαίνουν ἔχετε τὴν σμύριδά σας, τὴν κλειδώνετε εἰς μίαν μάνδραν, ἐκεῖ θὰ ὑπάγητε νὰ κάμητε μίαν ἄλλην μάνδραν, διότι ὅ,τι διατρέχει ἡ σμύρις εἰς τὴν περίοδον ποὺ ἐκλείσθη, διατρέχει ἐκεῖ. Ἑπομένως θὰ μεταβιβάσητε καὶ τὰς Ἀρχὰς καὶ θὰ εἴπητε· κατηργήθη αὐτή, ἀλλ’ ἀνεπτύχθη μία δαπάνη. Ἔχετε μίαν ὑποχρέωσιν ἔπειτα νὰ κάμητε, διότι ὁ λιμὴν δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τοὺς Ναξίους, διότι δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ κάμουν ἕνα λιμένα ἐκεῖ ποὺ δὲν τοῖς χρησιμεύει. Θὰ τὸν κάμητε σεῖς. Ἑπομένως κινδυνεύετε νὰ καταναλώσητε τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰσπράττετε εἰς τὴν κατασκευὴν λιμένος εἰς ἓν μέρος τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κατάλληλον. Ἔρχεται λοιπὸν εἰς ἐπικουρίαν—καὶ εἰς αὐτὸ ἔρχομαι καὶ ἐγώ—τοῦ κ. Προμπονᾶ καὶ λέγει· δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ, ὥστε ὁ μὲν ἐναέριος σιδηρόδρομος νὰ λάβῃ ἄλλην κατεύθυνσιν, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὑπάρχοντα πράγματα καὶ νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὴν μεταφορὰν διὰ τοῦ ἐναερίου σιδηροδρόμου; Ἔχετε ὅμως μίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν. Τὸ ντεκοβίλ, τὸ ὁποῖον δύναται καταλλήλως κατασκευαζόμενον νὰ ἔχῃ πολὺ καλύτερα ἀποτελέσματα ἀπὸ τὸν ἐναέριον σιδηρόδρομον καὶ νὰ ἐξυπηρετήσῃ καλύτερον τὸν τόπον, τὴν Νάξον. Ἡ Κυβέρνησις τί ἠδύνατο νὰ πράξῃ, ὅπως τέλος πάντων κανονισθῇ μία ἀπαίτησις ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ τόπου καὶ ἐπειδὴ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ, διότι καὶ ἡμεῖς ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὑπαχθῶμεν εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν θὰ εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἰδίου τόπου; Ἀλλὰ καὶ χωρὶς αὐτὸ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ὡς Κυκλαδῖται νὰ σπεύσωμεν νὰ τὸν βοηθήσωμεν, ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων ἔλαβον ἀφορμὴν καὶ ἐγὼ νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ νὰ εἴπω μάλιστα καὶ μίαν φράσιν «διατάσσω». Δὲν ἠννόησα ὅμως μὲ αὐτὴν τὴν φράσιν ὅτι διατάσσω ἐγώ, διατάσσει τὸ γῆρας. Καὶ σᾶς διατάσσω ὄχι ὡς στρατηγός, ἀλλ’ ὡς πρόσωπον τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην σας καὶ τὸ δικαίωμα λόγῳ τοῦ γήρατος νὰ σᾶς συμβουλεύσῃ. Ταῦτα λέγω διὰ νὰ ἀρθῇ πᾶσα παρεξήγησις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Πραντούνα. Τώρα παρακαλῶ, ὑμᾶς, κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργέ, νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὴν γνώμην σας διὰ νὰ γνωρίσωμεν τὴν ὑπόθεσιν πλήρως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐξέρχωνται οἱ κ. κ. ρήτορες ἐκ τοῦ θέματος.

§61Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου κ. Προμπονᾶ περὶ σοβαρῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα προηγουμένως ὁ κ. Γονατᾶς ἀνῄρεσε, καὶ λόγῳ τῆς σοβαρότητος, τὴν ὁποίαν ἐμπεριέχουσι τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι ἐκτενῶς ἐξετέθησαν πόσα ἑκατομμύρια ἐστοίχισαν τὰ ἔργα ταῦτα, δὲν πρέπει νὰ ἐμποιοῦν ἀνησυχίαν διὰ τὴν κατάστασιν, διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ διορισθῇ μία νέα ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, διὰ νὰ ἔλθουν εἰς φῶς τὰ τελεσθέντα ὑπὸ διαφόρων προσώπων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§63Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἀναμιχθῶ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος, ὁ τότε συνεργάτης μου κ. Προμπονᾶς καὶ νῦν συνάδελφος ἐκ Νάξου μοὶ εἶχεν εἴπει ὅλα αὐτά, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ μὲ πείσῃ μὲ ὅλα αὐτά. Δι’ αὐτὸ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐζήτησα τὸν σχετικὸν φάκελον, διὰ νὰ δυνηθῶ καὶ κατ’ ἰδίαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ διαπρεπῶν νομομαθῶν ὑπαλλήλων καὶ μηχανικῶν, νὰ ἐξεύρω ποῦ ἔγκειται τὸ ἔγκλημα καὶ τὸ λάθος. Ἡ ἰδία ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι δὲν κατωρθώθη τίποτε· διότι, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ συνυπεύθυνος Πρωθυπουργὸς τῆς τότε ἐποχῆς....

§64Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ἐπελήφθη ὁ εἰσαγγελεύς; Ἐγένετο μήνυσις;

§65Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Δὲν ἐπελήφθη κανείς. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν ἀνέλαβε τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι εἶναι φυσικὸν ὁ ἐργοδότης ἀναλαμβάνων οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν νὰ ἀποβλέπῃ μᾶλλον καὶ εἰς τὸ συμφέρον του.

§66Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διὰ μὲν τὴν τεχνικὴν ἐγκατάστασιν, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διωρίσθη τεχνικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν κ. Γκίνην καὶ ἄλλους μηχανικοὺς διὰ νὰ διαπιστώσῃ ἂν εἶναι αὕτη σκόπιμος. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ σκάνδαλα, νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἐκκρεμὴς δίκη ἐπὶ συκοφαντίᾳ.

§67Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὰς ἀνταλλαγείσας ὕβρεις. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν—καὶ τὸ τονίζω αὐτό—αὐτὸς δὲν εἶναι τὰ διάφορα ἄτομα ἢ οἱ ἐργοδόται, ἀλλ’ ἡ τότε Κυβέρνησις, διότι, ὅταν εἴχομεν τὴν Ἀρχὴν εἰς χεῖράς μας, κατὰ τὸν νόμον «περὶ καταστάσεως Ὑπουργῶν», ὡς οὗτος τελευταίως ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων διὰ ψηφίσματος περὶ ἐξετάσεως τῆς εὐθύνης τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν ἀπὸ τὴν δεῖνα ἐποχὴν μέχρι τῆς Ἐπαναστάσεως, οὐδὲν ἐπράξαμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἑπομένως ὑπάρχει τρόπος νὰ ληφθῶσι μέτρα περὶ τῶν πεπραγμένων ὑπ’ αὐτῶν, ἀπολογουμένων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀμφιβολία, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπῆρχε τὸ βρωμερὸν Κωνσταντινικὸν καθεστώς, εἶναι ἀναντίρρητον καὶ φυσικὸν ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἀναλαμβάνων μίαν ἐπιχείρησιν δὲν τὴν ἀναλαμβάνει διὰ τὴν ψυχὴν τοῦ πατρός του, ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχῃ καὶ ἓν κέρδος. Πολλάκις ὅμως ἀντὶ νὰ ἔχωσι κέρδος, ἔχουσι ζημίαν. Καὶ αὐτὸ φαίνεται συνέβη καὶ ἐδῶ. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἄλλως ὑπελόγισαν τὰ πράγματα καὶ ἄλλως ἀπέβησαν. Αὐτοὶ λοιπὸν ἀντιθέτως ζημιοῦνται καὶ ὑπέβαλον αἴτησιν ἀποζημιώσεως ἐπανορθώσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύουν ὅτι ὄντως ἐζημιώθησαν, διότι τὰ ἡμερομίσθια ηὐξήθησαν, τὰ δὲ ὑλικὰ τὰ ὁποῖα ἔφερον ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν εἶναι ἀναμφισβήτητα. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ὕψωσιν τῶν ἡμερομισθίων ἐγὼ εἶχον ὑπάγει ἐσχάτως εἰς τὴν Νάξον καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων ἔσπευσα νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ τὰς ὀρεινὰς περιφερείας καὶ ἐκεῖ ἔμαθα σχετικῶς ἀπὸ διαφόρους χωρικοὺς τοὺς ὁποίους ἠρώτησα. Μοὶ εἶπον δὲ ἐν πάσῃ φυσικότητι ὅτι τὰ ἡμερομίσθια ὑψώθησαν μέχρις 80, 100 καὶ 120 δραχμῶν. Ἀναφέρω μάλιστα τὸ ὄνομα τοῦ Βεροβίνη, τὸν ὁποῖον γνωρίζει ὁ συμπολίτης μου. Ὥστε τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐξελεγκτέοι. Ἂν εἶναι ἐξελεγκτέοι ὡς ὑπεύθυνοι ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς πράξεως, ὑπάρχουσι δικαστήρια. Τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἔγινεν ἓν θαυμάσιον ἔργον, τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος· θαῦμα ἰδέσθαι. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος εἶχε μεταβῆ ἄλλοτε εἰς τὴν Νάξον, δὲν ἠξεύρω ἂν μετέβη μέχρι Μουτσούνης. Θὰ ἦτο δὲ εὐχάριστον ἂν ἔχῃ ἴδει καὶ αὐτὸ τὸ θαυμάσιον ἔργον. Λοιπὸν τὸ ἔργον ἔγινε. Τὴν 10ην Ἰουνίου ἀρχίζει ἡ ἐργασία καὶ ἡ Νάξος ἀνυπομονεῖ νὰ ἴδῃ τὴν ἔναρξιν. Ὁ κατασκευαστὴς τοῦ ἔργου εἶναι μοναδικός. Εἶναι ὁ κ. Βαλήνδας, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, ἀριστοῦχος τοῦ Πολυτεχνείου μας καὶ τοῦ Πολυτεχνείου τῆς Δρέσδης. Ἀνέλαβε καὶ ἄλλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐξετέλεσε μὲ βαρυτέρας τιμάς. Τοὺς Ναξίους ἐνδιαφέρει πότε θὰ ἀρχίσῃ ὁ ἐναέριος σιδηρόδρομος, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ τιμαὶ τὰς ὁποίας λαμβάνουν οἱ σμυριδορύκται ἀπὸ τὸ Κράτος αὐξάνουν. Καταργεῖται πλέον ἡ ἡμίονος ἐντελῶς καὶ τὰ βάσανα. Φεύγει ὁ σιδηρόδρομος καὶ τὰ ἁμάξια. Ἡμᾶς λοιπὸν ἐνδιαφέρει πρῶτον πότε θὰ ἀρχίσῃ ὁ ἐναέριος σιδηρόδρομος καὶ δεύτερον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κ. κ. Ὑπουργοί, μᾶς ἐνδιαφέρει σπουδαίως νὰ ἀποφύγωμεν τὴν δουλείαν τῆς Σύρου, τὴν ὁποίαν ἔχομεν μέχρι σήμερον. Σᾶς ἔχω ὑποβάλει μακροσκελεστάτην ἀναφορὰν ἀπὸ 4 σελίδας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσω τὰ ζητήματα αὐτά. Θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν δουλείαν τῆς Σύρου. Τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον παράγεται εἰς τὴν Νάξον, νὰ ἔρχηται τὸ ἀτμόπλοιον νὰ τὸ παραλαμβάνῃ ἀπὸ τὴν Νάξον. Τὸ Δημόσιον δαπανᾷ 1½–2 ἑκατομμύρια καὶ εἶναι ἄδικον νὰ ρίπτωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὴν θάλασσαν. Νὰ παραλαμβάνῃ τὸ ἀτμόπλοιον τὸ προϊὸν ἀπὸ τὸν ὅρμον τῆς Μουτσούνης καὶ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸν λιμένα τῆς Σύρου, ἐνῷ ἔχομεν ἕνα θαυμάσιον λιμένα εἰς τὴν Νάξον, τοῦ ὁποίου τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ἔχει ἐτήσιον εἰσόδημα 300,000 δραχμὰς καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου αὐξάνει τὸ εἰσόδημα αὐτὸ καὶ ἂν ὑπάρχουν ἐλλείψεις τινὲς ὡς μερικαὶ ὕφαλοι ἐν τῷ πυθμένι, δυνάμεθα μὲ ἓν χρεολυτικὸν δάνειον νὰ διορθώσωμεν αὐτὰς τὰς ἐλλείψεις καὶ νὰ βερνικώσωμεν ἐντελῶς τὸν λιμένα. Καὶ τὸ βερνίκωμα αὐτὸ δὲν θὰ στοιχίσῃ παρὰ ἑκατὸν ἕως ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδας δραχμὰς τὸ πολύ. Νὰ παραλαμβάνῃ τὸ προϊὸν ἀπὸ τὸν λιμένα τῆς Νάξου καὶ ὄχι μέσον Σύρου. Ἡ Ἐπανάστασις διέπραξε καὶ ἓν ἄλλο θαυμάσιον εὐεργέτημα διὰ τοὺς Ναξίους, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ λησμονήσουν ποτὲ καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον ἂν τὸ ποσὸν ἦτο ὀλίγον περισσότερον, κατὰ 10 χιλιάδας ἀκόμη λίρας· ἔκαμε δηλαδὴ Ν. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπί τινα ἔτη, ἕως ὅτου συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, θὰ εἰσπράττῃ τὸ Κράτος, δηλαδὴ ὁ Διεθνὴς Ἔλεγχος ὑπὲρ τῆς Νάξου, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται κατά τινας εἰς 50,000 λίρας. Εἶναι ἀρκετόν, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ μᾶς λείψουν ὀλίγα χρήματα. Δι’ αὐτῶν τῶν 50,000 λιρῶν—λέγει τὸ σχετικὸν Διάταγμα—θὰ γίνῃ ὁ ἐναέριος σιδηρόδρομος. Ὁ ἐναέριος σιδηρόδρομος ἐστοίχισε 5½ ἑκατομμύρια δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ἐξωδεύθησαν ὅλαι καὶ ἔχουν ἀκόμη λαμβάνειν οἱ ἄνθρωποι ὡς ἀποζημίωσιν, ὡς βεβαιοῦν μεθ’ ὅρκου καὶ ὡς ἐπείσθην. Δεύτερον θὰ γίνῃ διακλάδωσις—καὶ τοῦτο σᾶς τονίζω, κ. Ὑπουργέ—πρὸς τὸν ὅρμον τοῦ Ληῶνος. Εἶναι ἄλλως τε συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, διότι ὁ ὅρμος τῆς Μουτσούνης θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς βορείους νομούς, ἐνῷ σήμερον ὁ ὅρμος τοῦ Ληῶνος θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς νοτίους. Λοιπὸν θὰ ἦτο πολὺ φυσικὸν καὶ συμφέρον νὰ μεταβαίνῃ τὸ ἀτμόπλοιον εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Ληῶνος διὰ νὰ παραλαμβάνῃ ἀπὸ ἐκεῖ τὸ προϊόν, ὅταν ὁ ὅρμος τῆς Μουτσούνης προσβάλληται ἀπὸ βόρειον ἄνεμον. Εἶναι λοιπὸν φυσικωτάτη ἡ διακλάδωσις αὐτή· ὁμιλεῖ μόνη της. Τώρα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ἂν πρέπει νὰ μεταβληθοῦν οἱ ὅρμοι τοῦ Ληῶνος καὶ τῆς Μουτσούνης εἰς λιμένας, κατ’ ἐμὲ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, εἶναι ἀσύμφορον καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τοὺς ἑξῆς σοβαρωτάτους λόγους. Πρῶτον διότι θὰ δαπανηθῶσι πλέον τῶν 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Δεύτερον διότι θὰ χρειασθοῦν πλέον τῶν 10 ἐτῶν. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων καὶ μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς τόσον ποσόν, ἀπέτυγον. Τὰ λοιπὰ δὲ θὰ ἦτο μία κρατικὴ δαπάνη, ἐνῷ ὑπάρχει σήμερον ὁ λιμὴν τῆς Νάξου, ὁ ὁποῖος ἔχει δύο προβλῆτας πρώτης τάξεως. Ἔχει βεβαίως πυθμένα καλὸν διὰ μεγάλα ἀτμόπλοια. Μὲ δύο στήλους μόνον ἠμπορεῖ νὰ μεταβιβάζηται ἀμέσως τὸ προϊόν μας ἀπὸ τὸ ἀτμόπλοιον εἰς τὰ ἀμπάρια τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἀτμοπλοίων κτλ. Ἐπὶ πλέον τὸ ταμεῖον αὐτὸ εἶναι προωρισμένον νὰ συνδέσῃ δι’ ἡμιονικῶν ὁδῶν τὰ σμυριδορυχεῖα ὅλα πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὰ χωρία, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτῶνται· διότι, ὡς ἠξεύρετε, εἶναι τρεῖς κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἔχουν σμυριδωρυχεῖα, καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ προστεθῇ καὶ τετάρτη κοινότης. Λοιπὸν τὸ Ν. Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως λέγει πολὺ ὀρθῶς νὰ συνδεθῶσι πρὸς ἄλληλα τὰ σμυριδορυχεῖα καὶ πρὸς τὰ χωρία δι’ ἡμιονικῶν ὁδῶν. Ἀδύνατον δὲ νὰ ἐξοδευθοῦν περισσότερα ἀπὸ 500,000 δραχμῶν, διότι αἱ ὁδοὶ ὑπάρχουν καὶ δὲν θέλουν παρὰ μίαν μικρὰν διευθέτησιν. Θὰ γίνῃ ἐπίσης περίβολον εἰς τὸν ὅρμον Ληῶνος καὶ εἰς τὸν ὅρμον τῆς Μουτσούνης, ὁπόθεν θὰ παραλαμβάνῃ τὸ ἀτμόπλοιον τὸ προϊόν. Καὶ τελευταῖον λέγει τὸ Ν. Διάταγμα νὰ γίνῃ καὶ πᾶν ἔργον ἀφορῶν τὸν ἐκπολιτισμόν, ὡς λέγει, καὶ τὴν εὐκολίαν τοῦ βίου τῶν σμυριδορρυκτῶν. Ποῖον εἶναι τὸ ἔργον αὐτό; Πρὸ 52 ἐτῶν, κύριοι, εἶχεν ἀρχίσει ἡ μεγάλη ἀρτηρία τῆς Νάξου, ἡ ὁποία ἁμαξιτὴ ὁδὸς ἀρχομένη ἀπὸ τῆς πρωτευούσης φθάνει μέχρι τοῦ χωρίου Χαλκί, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ὀμφαλὸς τῆς Νάξου. Ἀλλ’ ἕως ἐκεῖ ἔχει σταματήσει τὸ σχέδιον. Παρήλθον διάφοροι Κυβερνήσεις καὶ πολλοὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Νάξου μεγάλοι καὶ τρανοί, καὶ τὸ ἔργον μένει ἡμιτελές. Εὐτυχῶς ἡ Δημοκρατία ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τὸ ὡραῖον αὐτὸ εὐεργέτημα, διότι ἔκαμε τὴν δημοπρασίαν διὰ νὰ περατωθῇ ἡ ὁδός. Διότι ἦσαν 10 ἢ 11 τεχνικὰ ἔργα διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἔργον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι τεσσάρων χιλιομέτρων. Ἔφθασε μέχρι τοῦ χωρίου Χαλκὶ ἡ ὁδὸς αὐτή, συμποσοῦται δὲ εἰς 10,000 ὅλον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν γενικὴν ἐκλογὴν τῶν ὀρεινῶν σμυριδορρυκτῶν. Θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐπεκταθῇ αὐτὴ ἡ ὁδὸς τοῦ χωρίου Χαλκί, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, μέχρι τοῦ αὐχένος Σταυροῦ, ὁπότε θὰ ἐξοικονομήσῃ ὁλόκληρον ἀρτηρίαν καὶ ξένους θὰ προσελκύσῃ. Τότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ Κράτος δὲν θὰ δαπανήσῃ οὔτε μίαν πεντάραν.

§68Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί σχέσιν ἔχουσιν αὐτά;

§69Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἔχουσι μεγάλην σχέσιν. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἔργον δύνασθε νὰ τὸ κάμητε, ἂν ἐπεκτείνητε τὴν ὁδὸν τοῦ χωρίου Χαλκὶ μέχρι Σταυροῦ. Ἡμεῖς δὲ σᾶς εὑρίσκομεν οἱανδήποτε Ἑταιρείαν διὰ νὰ γίνῃ ἡ συγκοινωνία τακτικωτέρα πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν ἐπισκεπτῶν, διότι ἐκεῖ ἦτο ἡ κατοικία τῶν θεῶν. Λοιπὸν αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ἔχω νὰ ὁμιλήσω μετὰ πάσης τιμῆς διὰ τὸν ὑπάλληλον Σ. Παπαδημητρίου, ὁ ὁποῖος ἀπέστειλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν, διὰ τῆς ὁποίας λέγει ὅτι οἱ ὑπάλληλοι πλεονάζουν καὶ πρῶτον ἂς ἀρχίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ αὐτόν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§71Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πηγάζει ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως καὶ κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων, εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς ἔργου τετελεσμένου σχεδόν, οὗτινος δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν τὴν καταστροφήν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς τεχνικοῦ ἔργου ἀξίου μεγίστης προσοχῆς, οὗτινος τὴν κατάργησιν, ἀνεξαρτήτως τῶν λεπτομερειῶν τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νάξου πληρεξούσιος κ. Προμπονᾶς, θὰ ἦτο παραφροσύνη νὰ σκεφθῶμεν. Ὑπηρεσιακῶς δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι οὐδεμία παρατυπία ἐγένετο. Τὰ πράγματα διεξήχθησαν πολὺ κανονικῶς κατόπιν ἑνὸς Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Γονατᾶς. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν παρεισέφρυσε δόλος. Ὁ κ. Προμπονᾶς ὁμολογουμένως διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του συνεισέφερε πολὺ εἰς τὴν διαφώτισίν μας ὅσον ἀφορᾷ τὴν δυνατῶς τελειοτέραν κατασκευὴν τοῦ ἔργου. Εὑρισκόμεθα ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ ἑνὸς τεχνικοῦ ἔργου τετελεσμένου πλέον. Πιθανὸν ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐξετελέσθη νὰ μὴ ἐξυπηρετῇ τελείως ὅλας τὰς ἀνάγκας τῶν περιφερειῶν. Παρ’ ὅλα ταῦτα ὅμως τὸ ἔργον εἶναι τετελεσμένον καὶ ὑπολείπεται μόνον νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ μελετήσωμεν κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ καρπωθῶμεν ἐξ αὐτοῦ πλειότερα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις 40 πληρεξουσίων ὅπως προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Φραγκούδη ἡ ἀφορῶσα τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ ἐγγραφῇ πρώτη τὴν προσεχῆ Τετάρτην.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὅπως τὴν προσεχῆ Δευτέραν γίνῃ ψηφοφορία διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Προεδρείου, ἐπειδὴ σήμερον δὲν εἶναι εὔθετος ἡ ὥρα.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχηται νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§77ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 9 μ. μ.)