1925.04.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 172

Σάββατον 4 Ἀπριλίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ γίνωσιν αἱ διορθώσεις, περὶ τῶν ὁποίων κατέθηκα σημείωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν βλέπω εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγραφόμενον ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη ὅπως ἡ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως συντάγματος κυνηγῶν» ψηφοφορία ἀναβληθῇ διὰ σήμερον καὶ ὅτι ὥρα πρὸς ἔναρξιν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ὡρίσθη ἡ 6η μ. μ. Οἱ κλητῆρες ὅμως, οἱ ὁποῖοι διένειμαν τὰ πρακτικὰ σήμερον, μᾶς εἰδοποίησαν ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ συνεδρίασις εἰς τὰς 4 καὶ νὰ γίνῃ καὶ ἡ ψηφοφορία. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ τοιαύτη εἰδοποίησις δὲν ἔγινεν ἐκ πρωτοβουλίας τῶν κλητήρων καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ἂν δὲν ἦτο πρωτοβουλία τῶν κλητήρων, πάντως πολὺ ἀτόπως ἐφέρθη ὁ δοὺς τοιαύτην διαταγήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔδωσα τοιαύτην διαταγήν.

§6Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Χθὲς ἐγένετο λόγος περὶ προαγωγῆς τῶν κ. κ. Πλαστήρα καὶ Γονατᾶ. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν εἶπον ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ προήγετο καὶ ὁ κ. Κονδύλης, ὁ κ. Πάγκαλος καὶ ὁ ναύαρχος κ. Χατζηκυριάκος. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ἀναγράφεται τίποτε εἰς τὰ πρακτικά. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ.

§7Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἀπογευματινῆς συνεδριάσεως ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Κυκλάδων καὶ ἀντιπρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἀπαντῶν εἰς αἰτιάσεις τῶν συναδέλφων διὰ τὰ παρατηρηθέντα σφάλματα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν περὶ καθιερώσεως τῆς τριετίας διὰ τὴν βουλευτικὴν περίοδον μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνέφερεν ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὴν διάπραξιν τῶν σφαλμάτων αὐτὸς ὁ γραμματεύων. Δὲν νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀπαιτεῖται πεῖρά τις διὰ νὰ διαβάσω τὸν κατάλογον καὶ νὰ σημειώσω «ναὶ» ἢ «ὄχι». Ὁμολογῶ ὅτι πταίω εἰς τοῦτο ὅτι ἔκαμα τὸ σφάλμα νὰ ἀναπληρώσω τοὺς γραμματεῖς καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν θὰ τὸ ξανακάμω. Τὸ σφάλμα ὅμως ἔγκειται εἰς τοῦτο· ὅτι δὲν καταβάλλεται ἡ κοινὴ προσπάθεια ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως νὰ τηρῆται ἡ τάξις, ἀλλὰ τοὐναντίον γίνεται θόρυβος καὶ ὀχλοβοὴ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ γίνηται τίποτε. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ δίδω μίαν συμβουλήν· νὰ προσέχῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ὄχι τὸ Προεδρεῖον.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἤκουσα τὴν πρωίαν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λέγοντα ὅτι θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις τὴν 4½ σήμερον, ὅτι ἔμαθα ὅτι πληρεξούσιοί τινες εἰδοποιήθησαν νὰ ἔλθωσιν τὴν 4ην ὥραν καὶ τέλος ὅταν ἦλθον ἐδῶ εἶδον τὰ πρακτικὰ ὁρίζοντα τὴν 6ην ὥραν πρὸς συνεδρίασιν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καθόλου καλὸν ἡ τριπλῆ ἀλλαγὴ τῆς ὥρας τῆς συνεδριάσεως. Ἐκτὸς τούτου τὸ ἄτοπον εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερον, διότι διεμαρτυρήθησαν ἐντονώτατα σήμερον τὴν πρωίαν ὅτι, καὶ ἂν δεχώμεθα τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας, δὲν θέλομεν ὅμως καὶ νὰ χαθῇ ἡ ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων. Ἀλλὰ διὰ τοῦ καθορισμοῦ τῆς 6ης ὥρας διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας βεβαίως κατὰ τὸ πλεῖστον ματαιοῦται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν τὴν διαμαρτυρίαν διὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἡμέραν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ ὄχι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§9Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐνθυμοῦνται οἱ κ. κ. συνάδελφοι ὅσοι ἦσαν χθὲς ἢ μᾶλλον σήμερον τὴν πρωίαν περὶ ὥραν 4ην, ὅτι εἶπον νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συνεδρίασιν ὥραν 5ην μ. μ. Ἀλλὰ πολλοὶ ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐζήτησαν τὴν 6ην ὥραν, λέγοντες ὅτι ἀπησχολήθησαν ἐπὶ δύο νύκτας μέχρι τῆς 4ης καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ προσέλευσις κατὰ τὴν 5ην ὥραν. Καὶ τότε εἶπον ὅτι στέργομεν νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις τὴν 6ην ὥραν. Εἰς δὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι εἶναι ἡ σήμερον ἡμέρα ἐπερωτήσεων, ἀπήντησα ὅτι τὸ πρᾶγμα διορθοῦται, ἂν ἡμίσειαν ὥραν, ἡ ὁποία θὰ κατηναλίσκετο εἰς τὴν ψηφοφορίαν, δοθῇ ὡς παράτασις τῆς συνεδριάσεως, ὥστε νὰ μὴν ἐμποδισθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις. Τώρα ἔμαθα μετ’ ἐκπλήξεως ὅτι ἐστάλησαν προσκλήσεις εἰς τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους νὰ προσέλθωσι τὴν 4ην ὥραν. Εἶναι κατάδηλον ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς σφάλματος τῆς ὑπηρεσίας, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποδίδηται κακὴ πρόθεσις, διότι πρόκειται περὶ γεγονότος, λόγῳ τοῦ ὁποίου θὰ ἐφαινόμεθα ἀντιφάσκοντες πρὸς ὅσα εἴπομεν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Θὰ γίνουν ἀνακοινώσεις καὶ κατόπιν ἡ ψηφοφορία. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσις τὰ ἑξῆς: — Τὸ Σωματεῖον σιγαροποιῶν Λαρίσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ εἰσέτι λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν σιγαροποιῶν. — Οἱ καπνεργάται Ἀγρινίου αἰτοῦνται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Λουτρακίου αἰτεῖται τὴν ἀποζημίωσίν των διὰ τὴν ὑπὸ τῆς ἀντεπαναστάσεως ἐπίταξιν τῶν ζώων των. — Ἡ Γεωργικὴ Ἕνωσις Δοξάτου παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ Μεσσήνης ζητοῦσι τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. — Ὁ Βασίλειος Σκαλίθρας κάτοικος Δολῶν (Οἰτύλου) διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῷ ὑπερόγκου φορολογίας ἐκ γεωργικῆς παραγωγῆς, συνεπείᾳ γραφικοῦ λάθους τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. — Ὁ Μουσταφᾶ Ναμίτι, ἀντισυνταγματάρχης, ὑπηρετήσας μετὰ 2,000 ἱππέων Κιρκασίων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ μέτρα προστατευτικὰ ὑπὲρ αὐτῶν. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων ἐξασκούντων διάφορα ἐπαγγέλματα παραπονοῦνται διὰ τὴν μὴ χορήγησιν αὐτοῖς δανείων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. — Οἱ ἀρβυλοποιητικοὶ συνεταιρισμοὶ τῆς Ἑλλάδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἄρθρων 86 καὶ 89 τοῦ νόμου 602 ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Κρατικῶν Προμηθειῶν. — Ὁ ἀπόστρατος ἀνθυπολοχαγὸς Χ. Κλεφτοδῆμος αἰτεῖται τὴν παροχὴν συντάξεως λοχαγοῦ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ νόμου 2769. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 3 καὶ 19 τοῦ νόμου 1831 περὶ ὀργανώσεως τῆς ραδιοτηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους». — Ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κανονισμοῦ ζητημάτων τινῶν ἰθαγενείας». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3138 περὶ ἁρμοδίας ὑπηρεσίας πρὸς ἐπίλυσιν ζητημάτων ἀμφισβητουμένης ξένης ἰθαγενείας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1023 περὶ ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων ἀσφαλείας» καὶ 2190 «περὶ Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης καὶ δευτέρου ἄρθρου εἰς τὸ κατατεθὲν σχέδιον νόμου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἀνέγερσιν κλπ. νέων οἰκοδομῶν τῆς καθορισθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῆς ἀναλυτικῆς φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων κλπ. τῶν ἀνεγερθησομένων οἰκοδομῶν». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 550»· 2) περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν ἔργων ἐξυγιάνσεως τῶν λιμνῶν Μαρόβου καὶ Λάντζας»· 3) «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης κατασκευῆς καὶ συμπληρώσεως προστατευτικῶν ἔργων κοινοτήτων Κουλακιᾶς καὶ Βαλμάδος ἀπὸ τῶν πλημμυρῶν τοῦ ποταμοῦ Ἀξιοῦ». καὶ 4) «περὶ προμηθείας καὶ ἐγκαταστάσεως ἑνὸς τηλεφωνικοῦ μεταλλάκτου διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς, τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ι. Μανέττας ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Δημητσάνης–Στρεμνίτσης εἰς Μονὴν Φιλοσόφου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ἐπισκευῶν εἰς τὸ οἴκημα τοῦ Ταχυδρομείου καὶ Τηλεγραφείου Θεσσαλονίκης». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Κ. Βούλγαρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βαθμολογίας κατατάξεως κλπ. ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ τοῦ Π. Ναυτικοῦ». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Χ. Κατριβάνος, Γ. Κατσιμπίρης, Ν. Καραμάνος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατολογίας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Δαγκλῆς, Α. Κωνσταντιλιέρης, Ο. Πανταζίδης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 2363». — Ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει διαφόρους τροποποιήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος 17, 19, 24 καὶ 27. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Α. Μισιρλόγλου ὑποβάλλει πρότασιν ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου 3123 περὶ ἀπονομῆς πολεμικῶν συντάξεων τασσομένης προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων».

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Σώματος κυνηγῶν».

§12Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Δύο λέξεις, κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ τῆς ψηφοφορίας. (Ὁ κ. πληρεξούσιος ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα).

§13ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§14ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα, μάλιστα. (Θόρυβος).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον εὐθὺς μετὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν ψηφοφορίαν δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνετε δὲν εἶναι κανονικόν. (Δημιουργεῖται θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀργότερον.

§18Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀρχίσατε, κ. Ὀρφανίδη.

§19Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός)....... (Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν του καὶ προχωρεῖ διὰ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα. Θόρυβος ἐκ μέρους τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§20Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα εἰς πρώτην Ὑπουργὸς νὰ ὁμιλήσῃ. (Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τοῦ θορύβου ὁ ὁποῖος ἐγείρεται ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐπανέρχεται εἰς τὴν θέσιν του).

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω ἁπλῶς νὰ σημειώσω ὅτι ἠθέλησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα καὶ ἠμποδίσθη. Τίποτε ἄλλο.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεπειράθη νὰ καταβιβάσῃ ἕνα πληρεξούσιον ἀπὸ τὸ βῆμα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη. (Οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι τῆς δεξιᾶς καὶ τοῦ κέντρου διαμαρτύρονται διὰ τὰς φράσεις τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Μαντινείας, οἱ δὲ πληρεξούσιοι τῆς ἀριστερᾶς χειροκροτοῦσι).

§24Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος παρακαλῶ νὰ βεβαιώσῃ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν λέγομεν διὰ τῆς βίας. Ἐννοοῦμεν ὅτι ἀνελθόντες εἰς τὸ βῆμα ὅταν εὑρίσκετο ἤδη ὁ κ. Ὀρφανίδης προσεπαθήσατε νὰ ὁμιλήσητε σεῖς.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι, ὡς Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, νὰ δηλώσω πρὸς ἡμᾶς τὰ ἑξῆς: Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐζήτησεν ἀληθῶς νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρὸ τῆς «Ἡμερησίας Διατάξεως. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν λάβει, ἀνεκοίνωσα τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Θόρυβος). Ἀφήσατέ με ἐμένα νὰ λύσω τὸ ζήτημα, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκω εἰς καμμίαν πτέρυγα. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν λάβει, ἀνεκοίνωσα τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εὑρέθη συμφωνοτάτη. Ἐγὼ διεμήνυσα πρὸς τὸν κ. πληρεξούσιον ὅτι θὰ λάβῃ τὸν λόγον μετὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων, ὡς εἶναι κανονικόν. Ἀλλὰ κατόπιν τῆς ἐπιθυμίας τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ δίδω ἀμέσως τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Α. Ὀρφανίδην.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε ἓν ζήτημα ἐκκρεμές. Ὀφείλετε νὰ βεβαιώσητε ἂν ἐγὼ ἠθέλησα νὰ καταβιβάσω τὸν κ. πληρεξούσιον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγω.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ δίδητε πιστοποιητικά, κ. Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσῃ.

§30Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ πρὸ παντός (Θόρυβος).

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ὄχι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδήλωσα καὶ πρὸ τῆς προσκλήσεως ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ διέψευσα ἀμέσως ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη.

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλετε νὰ μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν ἂν ἠθέλησα νὰ καταβιβάσω ἀπὸ τὸ βῆμα ἕνα πληρεξούσιον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζητήσατε νὰ κάμητε τοιοῦτόν τι.

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλετε νὰ βεβαιώσητε ἂν ἠθέλησα νὰ καταβιβάσω ἀπὸ τὸ βῆμα τὸν κ. πληρεξούσιον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐβεβαίωσα τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἤδη διὰ τετάρτην φορὰν ὅτι δὲν ἠθελήσατε νὰ κάμητε τοιοῦτόν τι.

§37Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διακόψατε σᾶς παρακαλῶ τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ πέντε λεπτά, ἀφοῦ γίνεται θόρυβος καὶ δὲν ἀκούω.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος διακοπῆς. Ἂν θέλητε νὰ ἀρχίσωμεν, καθήσατε ὅλοι εἰς τὰς θέσεις σας.

§39Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δώσατε τὸν λόγον εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε τὸν κ. Ὀρφανίδην.

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλετε νὰ βεβαιώσητε, κ. Πρόεδρε, ἂν ἠθέλησα νὰ παραβῶ τὸν Κανονισμόν, διότι ἕνεκα τοῦ θορύβου δὲν ἠκούσθητε.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐβεβαίωσα ἤδη τετράκις ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον ἔλαβε χώραν.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶχεν ἀνέλθει ὁ κ. Ὀρφανίδης εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, χρώμενος τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα πιστοποιητικὸν ἀπὸ τὸν κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτήν. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἂν τηρῶ τὸν Κανονισμόν. Τὰ πιστοποιητικά του ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιος δύναται νὰ τὰ κρατήσῃ δι’ ἑαυτόν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶχα δώσει τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Ὀρφανίδην. Τὸ ἂν ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα δὲν εἶχε καμμίαν σημασίαν ἐνόσῳ δὲν εἶχε κληθῆ ὑπὸ τοῦ Προέδρου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὸν λόγον καθὸ ἔχει δικαίωμα καὶ πάλιν δὲν ἔλαβε τὸν λόγον, διότι ἐπείσθη εἰς τὰς ἰδικάς μου εἰσηγήσεις νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦδε ὁ κ. Ὀρφανίδης. Ἑπομένως δὲν ἔλαβε χώραν τι τὸ ἔκτροπον καὶ παρακαλῶ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις, νὰ θεωρηθῇ τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν καὶ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὀρφανίδης.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐτερματίσθη σήμερον τὴν πρωίαν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάγματος κυνηγῶν». Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναντίρρητον. Σήμερον ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἀθηνῶν κ. Ὀρφανίδης ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐγεννᾶτο ἡ ἀπορία ἂν ἐλάμβανε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάγματος κυνηγῶν». Κατὰ τὸν κανονισμὸν οὐδεὶς ὁμιλεῖ παρὰ μόνον διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθὸ ἔχει τὸ δικαίωμα ἐζήτησε νὰ ὑπομνήσῃ τὸ σημεῖον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ τίθεται τὸ ζήτημα· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἷς πρώην Ὑπουργὸς καὶ κλειομένης τῆς συζητήσεως ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον; Τοῦτο οὐδαμόθεν δικαιολογεῖται.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντελῶς ἄλλο θέμα ἔχει ὁ κ. πληρεξούσιος. Ὁ κ. Ὀρφανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§50Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λυποῦμαι διότι ἔγινα ἀφορμὴ τῆς προηγηθείσης συζητήσεως. Μετὰ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπουσίαν ἐκ τῆς Συνελεύσεως διὰ λόγους ὑγείας σήμερον μόλις εὑρίσκομαι εἰς θέσιν ὅπως ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὰς ἀορίστους κατηγορίας καὶ φήμας αἱ ὁποῖαι εἰς βάρος τῆς πολιτείας μου ὡς τέως Ὑπουργοῦ ἀνακοινοῦνται, δηλοῦνται καὶ διαδίδονται, καὶ τίθεμαι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Συνελεύσεως διὰ τὸν Κοινοβουλευτικὸν Ἔλεγχον εἴτε ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εἴτε ἐνώπιον εἰδικῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ ἐλέγξῃ τὴν πολιτείαν μου καθ’ ὅλον τὸ ἑπτάμηνον διάστημα τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ Προνοίας λευκῆς ὑπηρεσίας μου. Κάθε πολίτης, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐκεῖνος ὅστις ἀναλαμβάνει ἀξίωμα Ὑπουργοῦ, εἶναι δίκαιον νὰ ὑφίσταται τὰς συνεπείας τῶν πράξεών του, ἂν τυχὸν ὑπάρχουν τοιαῦται· ἀφ’ ἑτέρου εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἐκτίθηταί τις ἀδίκως δι’ ὑπηρεσίαν ἣν ἐξεπλήρωσεν εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως. Διισχυρίζομαι δὲ ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν δευτέραν ταύτην περίπτωσιν. Ὅστις δὲ φρονεῖ τὰ ἐναντία, ὀφείλει νὰ τὸ δηλώσῃ, νὰ τὸ ὁρίσῃ καὶ νὰ τὸ ἀποδείξῃ. Ἀνέλαβον, κύριοι, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας εἰς τὴν δυσχερεστέραν περίοδον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Αἱ κατευθύνσεις αὐτοῦ ἐδόθησαν διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα καὶ ἡ γενομένη μέχρι τοῦδε ἐργασία θέλει τάχιστα ἀποδώσει τοὺς καρποὺς τῆς ἐργώδους προσπαθείας ἣν κατέβαλον διὰ τὴν κατεύθυνσιν καὶ λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι, καθ’ ἣν διεχειρίσθημεν τὰ τοῦ Δημοσίου. Δωδεκαετεῖς ἀγῶνες ἐθνικοὶ μὲ συνέδεσαν διὰ τῶν ἐκλεκτῶν ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων καὶ ἀνωτάτων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων. Τίτλοι καὶ τιμαὶ δι’ ἐμέ, ἐκφρασθέντες καὶ ἐκφραζόμενοι πάντοτε ἀπετέλεσαν ἔπαινον διὰ τὰς πράξεις μου. Οὐδεὶς δὲ ἐξ αὐτῶν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ ἵνα μὴ ὁμολογήσῃ ὅτι πάντοτε εἶχον καὶ ἔχω ὡς ἀρχὴν τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν αὐταπάρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι «ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι».

§52Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοεῖται μετὰ τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο παρουσιάζεται κατὰ τὴν ἐμφάνισιν αὐτοῦ.

§55Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος κ. Γονατᾶς προέτεινε τροπολογίας τινάς, τὰς ὁποίας ἐδέχθην καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς τὰ πρακτικά. Συνεπῶς τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν μετὰ τὴν παραδοχὴν παρ’ ἐμοῦ τῶν τροπολογιῶν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ν. Ξηρὸς καὶ Γ. Μπούμπουλης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Ν. Ξηροῦ καὶ Γ. Μπούμπουλη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας. (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν). Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 268· εἶπον «ναὶ» 160, εἶπον «ὄχι» 99 καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 9. (Χειροκροτήματα). Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 7. 20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.30′ μ. μ.)

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως ὅπως συζητηθῇ σήμερον τὸ προσφυγικὸν ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§59Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἐφόσον αἱ δύο ὁμάδες συζητοῦν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ λήξουν αἱ συζητήσεις αὐταί.

§60Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ δύο ὁμάδες συζητοῦν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι ὑπάρχουν ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι ἁπλῶς προσφυγικόν. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἀκούσω καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀξιοτίμων προσφύγων πληρεξουσίων διὰ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν σχετικῶς θὰ λάβῃ κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας συνεννοήσεις. Τὰ προσφυγικὰ ζητήματα δὲν εἶναι ζητήματα κομματικά, ἀλλ’ εἶναι ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει πάντες νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των οὕτως ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ ἑκάστοτε τὰ ἀντιστοιχοῦντα μέτρα. Ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν, νὰ ψηφίσωμεν σύνολα νομοσχεδίων τινῶν.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις διὰ τὰ σύνολα. Ἐπειδὴ ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τερματισθῇ σήμερον, θὰ ἤθελον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ζερβοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν παρὰ μόνον δι’ ὀλίγα λεπτὰ διὰ νὰ ζητήσῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ τὴν ἐπερώτησιν, δὲν θὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ μακρόν. Ἐκτὸς αὐτοῦ ὅμως ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἐπερώτησις, ἡ ὁποία ἐπίσης δὲν θὰ ἀπασχολήσῃ πλέον τῶν 10 λεπτῶν τὴν Συνέλευσιν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις προτάξεως μάλιστα.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω αὐταὶ αἱ δύο ἐπερωτήσεις νὰ προταχθῶσι.

§64Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν κατ’ ὁμαλωτέραν τάξιν, ὡς ἑξῆς: Ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθοῦν τὰ σύνολα. Εὐθὺς μετὰ τοῦτο θὰ ὑποστηρίξῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὴν αἴτησίν του περὶ προτάξεως καὶ κατόπιν θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς προτάξεως αὐτῆς ὄχι ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως.

§65Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν προτάσσονται ἐπερωτήσεις ἀφορῶσαι κατάθεσιν ἐγγράφων. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως ἦτο σειρὰ νὰ συζητηθῇ μία ἐπερώτησις ἀφορῶσα τὴν μὴ κατάθεσιν ἐγγράφων, διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλονίκης καὶ τὴν ἀνακοίνωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν σκέψεών του καὶ τῶν ἀποφάσεών του προκειμένου περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας. Ἡ ἐπερώτησις αὕτη ἀνεβλήθη προχθές, διότι ἀπουσίαζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἤδη, ἐφόσον οὗτοι εὑρίσκονται ἐδῶ, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις αὐτή.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὰ σύνολα καὶ κατόπιν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ τῶν προαστείων αὐτῶν καὶ ἔκδοσιν Ἑλληνικοῦ δανείου δι’ ὁμολογιῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ἄλλα σύνολα δὲν ὑπάρχουν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Τώρα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ δεχθῶμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Λ. Καταφυγιώτη «περὶ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας». Ὁ κ. Λ. Καταφυγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§67Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Πρὸ διμήνου, κ. Πρόεδρε, εἴχομεν καταθέσει ἐπερώτησιν παρακαλοῦντες τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ καταθέσῃ τὸν σχετικὸν φάκελον μὲ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς σκέψεις του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ ἀναμένουν ἀνυπομόνως τὰς δηλώσεις αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ προβῇ εἰς τὰς δηλώσεις αὐτὰς καὶ νὰ προσαγάγῃ ἐγκαίρως τὸν φάκελον τὸν σχετικόν, ἵνα καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας μελετήσωμεν αὐτὸν καὶ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ διαπραγματευθῶμεν τὸ ζήτημα ἐν καιρῷ.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§69Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω πλήρη πεποίθησιν ἐγὼ καὶ ὑποθέτω δὲ καὶ ὅλα τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως ὅτι μεγαλύτερον ζήτημα ἀπὸ τὸ ζήτημα τῶν ἑλῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει μεγαλύτερον ζήτημα ἀπὸ τὸ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, διότι ἐνῷ ἔχομεν γαίας πλουσιωτάτας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ μᾶς δώσουν παραγωγὴν τόσην ὥστε καὶ τὰς ἀνάγκας ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὴν ὑγείαν τῶν πολιτῶν νὰ προστατεύσῃ, ἐν τούτοις βλέπετε τὸ ζήτημα εὑρισκόμενον εἰς τελείαν στασιμότητα. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο· ὅτι ξένοι ἐλθόντες ἐνταῦθα, καὶ ἰδίως ὁ Ρῶσσελς, παρέβαλον τὸν Τόπον μας πρὸς τὰς Ἰνδίας καὶ εὗρεν ὅτι ὁ κίνδυνος ἐκ τῶν ἑλῶν ἐκεῖ εἶναι πολὺ μικρότερος παρὰ ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ζήτημα, ὡς εἶπον, καὶ παραγωγῆς. Σημειώσατε ὅτι εἰς πέντε ἑκατομμύρια στρέμματα ἀνέρχονται αἱ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι καλύπτονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων ἢ εἶναι εἰς κατάστασιν ἑλώδη. Πέντε ἑκατομμύρια στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποξηραινόμενα θὰ ἦσαν αἱ πλουσιώτεραι γαῖαι ἐν Ἑλλάδι. Ἂν ὑπολογίσητε τὴν φθορὰν τὴν ὁποίαν πάσχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τῆς ἑλονοσίας εἴτε εἰς ρώμην σωματικὴν εἴτε εἰς στερήσεις ἐργασίας ἕνεκα τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ὀργανισμοί, θὰ φθάσητε εἰς ποσὰ καταπληκτικά. Ἐκ μόνον τῶν ἡμεραργιῶν ἀνέρχονται αἱ ζημίαι εἰς δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ, ἂν ἀποξηρανθῶσι καὶ καταβληθῇ αὐτὴ ἡ ἐργασία ἡ γεωργικὴ ἡ σήμερον καταβαλλομένη θὰ φθάσωμεν εἰς τοιαύτην παραγωγὴν ὥστε ὄχι μόνον ὁ σῖτος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα γεωργικὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς θὰ καλυφθῶσιν ἀπὸ τὴν παραγωγὴν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἐξαγωγὴν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἐκ δημητριακῶν καὶ ἄλλων γεωργικῶν προϊόντων. Σημειωτέον ὅτι, διὰ τὰ 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ἑλώδη, ἐβασίσθην εἰς τὴν στατιστικὴν καὶ σᾶς λέγω ὅτι αἱ στατιστικαὶ δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διότι π. χ. ἐν ὅλῳ τὰ ἕλη τῆς Θράκης ἐσημειοῦτο ὅτι ἀνέρχονται εἰς ἑπτὰ χιλιάδας στρέμματα, ἐνῷ κατὰ τὴν τελευταίαν εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο μετάβασίν μου ἐβεβαιώθην ὅτι εἶναι πολὺ περισσότερα.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἀπάντησις εἰς κατάθεσιν ἐγγράφων;

§71Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω δικαίωμα νὰ κανονίσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησίν μου, νομίζω.

§72Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. πληρεξούσιος ὑπέβαλε μίαν ἐπερώτησιν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας λέγει ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς μὲ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Χώρας.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προηγοῦνται αἱ ἐπερωτήσεις διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν ἐγγράφων, δι’ αὐτὸ ἐρωτῶ ἂν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως καταθέσεως ἐγγράφων.

§74Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ὅτι, ὅταν ἐπερωτᾶται Ὑπουργός τις, ἔχει δικαίωμα νὰ κανονίσῃ αὐτὸς τὴν ἀπάντησίν του καὶ οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὅτι ὁμιλεῖ διὰ μακρῶν ἢ δι’ ὀλίγων.

§75Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας εἶναι σοβαρόν. Ὁ λαὸς ἀδημονεῖ ἐκεῖ διότι 450 χιλιάδες στρέμματα κατέχονται ὑπὸ ὑδάτων, ὁ δὲ Θεσσαλικὸς λαὸς μαστίζεται ὑπὸ ἑλωδῶν πυρετῶν. Ἀλλὰ καὶ αἱ πλήμμυραι αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑκάστην γίνονται καταλαμβάνουν ὅλας τὰς γαίας καὶ καταστρέφεται τελείως ἡ παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας. Εἶναι ἑπομένως ὄχι μόνον ζήτημα Θεσσαλικόν, ἀλλ’ ἐθνικόν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐκθέσητε τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ γνωρίζωμεν κατὰ πόσον θὰ κατασκευασθοῦν αὐτὰ τὰ ἔργα.

§76Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πρὸ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις κατεπλάγησαν καὶ κατεπλάγησαν διότι ἀντιμετώπισαν τὰ μεγάλα ἀποξηραντικὰ ζητήματα Θεσσαλίας, Μακεδονίας, Ἠπείρου καὶ τῶν μεγάλων νήσων. Καὶ κατεπλάγησαν πρὸ τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ ἐπεζήτησαν τὴν λύσιν εἰς τὴν εὕρεσιν Ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι κατέχουσαι κεφάλαια καὶ μέσα καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ βεβαίως ἔχει κάτι τὸ ὀρθόν, διότι πραγματικῶς τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ὑδραυλικὰ ἀπαιτοῦν καὶ χρήματα πολλὰ καὶ τεχνικὰ μέσα πολλά, ἡμεῖς δὲ δὲν ἔχομεν οὔτε τὰ χρήματα, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὰ τεχνικὰ μέσα. Καὶ ἡμεῖς ἐπεδιώξαμεν ὅπως εὕρωμεν Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι μὲ κεφάλαια καὶ τεχνικὰ μέσα θὰ ἔλθουν νὰ μᾶς βοηθήσουν διὰ νὰ ἐκτελέσωσι τὰ μεγάλα μας ὑδραυλικὰ ἔργα. Καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν θὰ χάσωμεν καμμίαν εὐκαιρίαν ὅπως συνάψωμεν τοιαύτας συμβάσεις καὶ δηλοῦμεν ἐπὶ πλέον ὅτι συντομώτατα θὰ φέρωμεν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ πρὶν βασισθῶμεν εἰς τὰς ξένας αὐτὰς Ἑταιρείας, εἰς τοὺς μεγάλους αὐτοὺς ὁμίλους, ἔχομεν καταστρώσει καὶ σχέδιον ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων μικροτέρας σημασίας, διότι διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ εὑρίσκοντο μεγάλαι Ἑταιρεῖαι, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι βραδύτερον μέν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ θὰ ἠδυνάμεθα βαθμιαίως νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ ἔργα αὐτά. Καὶ διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τοιαῦτα ἔργα ἔπρεπε νὰ ἐξοικονομήσωμεν μερικὰ οἰκονομικὰ μέσα καὶ ἔπρεπε νὰ παρασκευασθῶμεν τεχνικῶς, διότι σήμερον, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ζήτημα νὰ εὑρεθῇ ἓν ποσὸν ὡρισμένον καὶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει μία μεγάλη δυσχέρεια, ἡ ἔλλειψις τῶν εἰδικῶν καὶ τῶν τεχνικῶν μέσων. Ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ χρήματα καὶ ἔχομεν τὰ χρήματα, ἀλλὰ θὰ εὑρίσκομεν δυσχερείας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, θὰ εὑρισκόμεθα εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσωμεν, διότι μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν θὰ ἐκάμνομεν τὸ ⅕ τῆς ἐργασίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκάμνομεν ἂν εἴμεθα τεχνικῶς ὠργανωμένοι. Καὶ θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Κατὰ τὸ τελευταῖόν μου ταξείδιον εἰς Καλάμας ἠσχολήθην καὶ μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ὑδραυλικοῦ ταμείου Παμίσσου καὶ ἔμαθα ὅτι εἰς τὸν Πάμισσον γίνεται ἐκσκαφὴ μὲ κουτάλες καὶ στοιχίζει 65 δραχμὰς ἡ ἐκσκαφὴ ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου.

§77Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑξήκοντα ἕξ’ διὰ τὴν ἀκρίβειαν.

§78Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶχον τὴν ἰδέαν ὅτι μόνον 6 δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐκσκαφὴν ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου. Ἀλλ’ εὑρέθην καὶ ἐγώ, κύριοι, ἠπατημένος, διότι πρὸ δύο ἡμερῶν ζητήσας πληροφορίας περὶ τῆς πορείας τοῦ διαγωνισμοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῶν ὑπονόμων τῆς Θεσσαλονίκης ἐπληροφορήθην ὅτι Ἑταιρεῖαι τινὲς καλῶς ὠργανωμέναι τεχνικῶς ὑπολογίζουν τὴν ἐκσκαφὴν ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου ἀντὶ μικροτέρου ποσοῦ. Ἀπλούστατα διότι εἶναι ὠργανωμέναι τεχνικῶς.

§79Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Εἶναι καὶ τὰ ἔργα κατάλληλα.

§80Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει μία ἀνακρίβεια, διότι εἴπετε ὅτι τὰ χρήματα τὰ ἔχετε, ὅταν λέγετε ὅτι τὰ χρήματα δύνασθε νὰ τὰ προμηθευθῆτε διὰ νὰ μὴ γίνεται ἡ ἐκσκαφὴ μὲ τὶς κουτάλες. Ἑπομένως τὸ πᾶν εἶναι ζήτημα χρημάτων.

§81Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγώ, κ. συνάδελφε, λέγω τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον. Θὰ σᾶς εἴπω πῶς φροντίζω νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους νὰ μὴ διακόπτουν. Τόσῳ μᾶλλον καθόσον ὁ κανονισμὸς δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει ὅτι ἡ συζήτησις περιορίζεται μεταξὺ τοῦ ἐπερωτῶντος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§83Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι εἶναι ζήτημα τεχνικόν, ἐνῷ εἶναι ζήτημα ἁπλῶς οἰκονομικόν.

§84Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν χωρὶς νὰ παραλείπωμεν τίποτε ὅπως εὕρωμεν Ἑταιρείας καὶ συνεννοηθῶμεν μετ’ αὐτῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων ἔργων, ἐπιχειροῦμεν ὅπως ὀργανώσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς εἴτε δι’ ἰδίων μέσων εἴτε καὶ διὰ ξένων, τοὺς ὁποίους προσπαθοῦμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν, καὶ νὰ καταστῶμεν ἱκανοὶ διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν ὑδραυλικὰ ἔργα εἰς τὴν ἀρχήν, οὕτως ὥστε νὰ φέρουν μεγάλην ἀνακούφισιν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου μας. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐκτελέσωμεν, κύριοι, ὑδραυλικὰ ἔργα, εἶναι ἀνάγκη πρώτιστον πάντων νὰ ἐρευνηθῶσι μερικὰ ζητήματα τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, ζητήματα τῆς νομοθεσίας τὰ ὁποῖα παρεμποδίζουν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Διότι τὸ κεφάλαιον δὲν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ τι εἰς ἔδαφος μὴ καθωρισμένον. Δηλαδή, ἂν πρόκειται ἐπιχειρηματίας τις εἴτε τὸ Κράτος αὐτὸ νὰ ἐκτελέσῃ εἰς περιφέρειάν τινα ὑδραυλικὰ ἔργα, πρέπει ὅλαι αἱ ἰδιωτικαὶ ἀπαιτήσεις νὰ ἔχωσι καθορισθῆ εἰς τρόπον ὥστε τὸ κεφάλαιον νὰ γνωρίζῃ ὅτι χρησιμοποιεῖται ἀσφαλῶς καὶ ὅτι δὲν θὰ προκύψουν δυσχέρειαι τοιαῦται ὥστε νὰ θέσουν ἐν ἀμφιβόλῳ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ κεφάλαιον. Τὸ κεφάλαιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῇ ἂν δὲν εἶναι ἀσφαλὲς ὅτι τὰ χρήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ φέρῃ εἶναι ἐξησφαλισμένα. Καὶ ἡ νομοθεσία ἡμῶν σήμερον δὲν εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον σημεῖον δυνάμενον νὰ ἐμπνεύσῃ τοιαύτην ἐμπιστοσύνην εἴτε εἰς ἰδιώτας οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβουν τοιαῦτα ἔργα εἴτε καὶ εἰς τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτό. Ἔχομεν ἕτοιμον σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον, ἂν ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις, θὰ καταθέσω εὐθὺς ἀμέσως, καὶ τὸ ὁποῖον ρυθμίζει τὰ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§85Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἀπόψε νὰ κατατεθῇ.

§86Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη νὰ καταστῇ εὐχερὲς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως συνάπτῃ ταχέως καὶ εὐκόλως συμβάσεις περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἔχω ἐπίσης μίαν σύμβασιν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν θὰ καταθέσω σήμερον καὶ θὰ τὴν καταθέσω διὰ νὰ καταστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν γνωστὸν τίνι τρόπῳ ἐννοοῦμεν νὰ ἐργασθῶμεν εἰς τὰ ὑδραυλικὰ ἐκεῖνα ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιχειρήσωμεν ἡμεῖς νὰ ἐκτελέσωμεν. Συνήφθη μία σύμβασις μὲ ξένην Ἑταιρείαν ὑπὸ ἀρίστους ὅρους, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἀναλαμβάνει ταυτοχρόνως νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μελέτην τῆς συμβάσεως τῶν βρωμολιμνῶν τῆς Μακεδονίας καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα αὐτά.

§87ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλα τὰ ἔργα ἢ μέρος αὐτῶν;

§88Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅλα μαζὶ βεβαίως ὄχι· ἀπὸ κάπου θὰ ἀρχίσωμεν. Τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας ἠδυνάμην νὰ ὑπογράψω ὅσον ἀφορᾷ τὴν μελέτην καὶ τὴν ὑπέγραψα, δὲν ἠδυνάμην ὅμως νὰ τὴν ὑπογράψω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ δι’ αὐτὸ θὰ τὴν καταθέσω σήμερον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἵνα κρίνῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ἀποφασίσῃ ἂν ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα εἶναι καλὸν νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων, ὑδραυλικῶν ἔργων τὰ ὁποῖα εἶναι παραγωγικώτατα καὶ ἀποφέρουν ἀποτελέσματα τόσα, ὥστε νὰ καλύπτωνται δεκάκις καὶ εἰκοσάκις τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα γίνονται. Αἱ βρωμολίμναι αὐταί, περὶ τῶν ὁποίων συνετάχθη ἡ σύμβασις αὐτή, θὰ ἐξυγιάνουν 200,000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δώσουν ἐγκατάστασιν ἀρίστην εἰς 2,000 οἰκογενείας προσφυγικάς. Εἶναι δὲ ἡ περιφέρεια αὕτη τοιαύτη, ὥστε ἐντὸς μιᾶς πενταετίας νὰ εἶναι δυνατὸν τὰ ἐκεῖ εὑρισκόμενα ἐλαιόδενδρα νὰ μεταβάλουν τὸν τόπον αὐτὸν εἰς ἀληθῆ παράδεισον.

§89ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πέντε χιλιάδες οἰκογένειαι προσφύγων δύνανται νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς 200,000 στρέμματα.

§90Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ εἶπον τὸ ὀλιγώτερον. Εἰς τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον καταθέτω, περιέχεται διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κατόπιν ὁμοφώνου γνώμης τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ προβῇ εἰς σύναψιν συμβάσεως ἀφορώσης τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων. Εἶναι παθολογικὸν νὰ τρέμωμεν μήπως ἀπὸ μίαν κακὴν διαχείρισιν ἑνὸς ζητήματος ἐπέλθῃ ζημία τις, διότι ἡ ζημία ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῆς μὴ ἐκτελέσεως ἔργων εἶναι ἀπείρως μεγαλυτέρα ἀπὸ τὴν ζημίαν ἡ ὁποία δύναται νὰ προέλθῃ ἀπὸ μίαν κακὴν διαχείρισιν ἢ σύναψιν συμβάσεως. Ἐπὶ πλέον ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐνεργήσει κακῶς εἰς ὑποθέσεις τοιαύτας. Σημειωτέον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ὁ ἔλεγχος εἶναι εὐκολώτατος.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις. Πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως· ἡ μὴ κατάθεσις ἐγγράφων εἶναι ἐπερώτησις.

§92Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἤκουσα κατὰ σύμπτωσιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον καταθέτει περιέχει ὅρους.

§93Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι.

§94Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἐπὶ τόσην ὥραν ἀγορεύει καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ.

§95Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι τὸ ζήτημα σοβαρόν, ὥστε ὄχι ἐπὶ ἡμέρας, ἀλλ’ ἐπὶ 3 μῆνας νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Συνέλευσις.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει χρονικὸν ὅριον ἡ ἐπερώτησις καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸν λόγον. Μεταβάλλατε τὸν Κανονισμὸν καὶ τότε νὰ ἐφαρμόσητε τὸ ὅριον.

§97Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Προκειμένου περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ὑπάρχουσι καὶ μελέται καὶ προϋπολογισμοί.

§98Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν γένει ἔχομεν ἑτοίμην ἐργασίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἔναρξιν ἔργων συντομώτατα. Θὰ γίνουν προκηρύξεις διαγωνισμοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μελετῶν, τὰς ὁποίας δυνάμεθα σήμερον νὰ συνάψωμεν, ἂν μᾶς δώσητε τὸ δικαίωμα νὰ συνάψωμεν, καὶ συμβάσεις ἐκτελέσεως. Νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ὄχι μόνον ἔναρξις ἔργων θὰ γίνῃ, ἀλλὰ καὶ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν θὰ πληθυνθῇ, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ γενικευθῇ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ περάσῃ πολὺς καιρός, ὥστε νὰ δυνάμεθα τὸν Τόπον μας νὰ τὸν μεταβάλλωμεν εἰς παράδεισον πραγματικόν. Ἄν, κύριοι δαπανήσωμεν 15,000,000 λιρῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ὅλα τὰ ἔργα τὰ ὑδραυλικὰ ἐν Ἑλλάδι καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ παρουσιάσωμεν τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, ἡ ὁποία εἰς ὁμοίαν θέσιν πρὸς ἡμᾶς εὑρισκομένη διὰ μεθόδου καὶ συντόνου ἐργασίας κατώρθωσε νὰ δώσῃ τὴν ὑγείαν εἰς τὸν πληθυσμόν της καὶ γαίας πολυτίμους εἰς τὴν καλλιέργειάν της.

§99Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κάμει εἰσήγησιν εἰς μελέτην νομοσχεδίου του;

§100Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι, κ. συνάδελφε· ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. ἐκ Καρδίτσης συνάδελφον, ὁ ὁποῖος θεωρεῖ δικαιότατα τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτάτων καὶ ἐξ ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδελεχῶς καὶ διὰ μακρῶν πρέπει νὰ ἐξετάζῃ ἡ Συνέλευσις. Λέγω ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας, αὐτὰ εὑρίσκονται εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῆς ἐκτελέσεως, ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν ἀρχῇ εὕρεσιν ξένων κεφαλαίων καὶ ξένου τεχνικοῦ προσωπικοῦ, διότι αὐτὰ τὰ ἔργα ἀνήκουσιν εἰς τὴν σειρὰν τῶν μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν καὶ μόνοι, ὅταν δὲν εὑρεθῶσιν Ἑταιρεῖαι προσφερόμεναι νὰ ἐκτελέσωσι τὸ ταχύτερον τὰ ἔργα αὐτά. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, εὑρίσκονται ὅλα τὰ ἀρχεῖα εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν καὶ δύναμαι ὄχι μόνον νὰ ἀνακοινώσω ταῦτα εἰς αὐτούς, ἀλλὰ νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσίν των τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξηγήσῃ τὰ σημεῖα τὰ χρήζοντα ἐξηγήσεως. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τόσον τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Καρδίτσης ὅσον καὶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐπ’ οὐδεμίαν στιγμὴν παύομεν τὰς φροντίδας ὅπως τὸ ταχύτερον ἐκτελεσθῶσιν ἔργα τοιαῦτα ἐν Ἑλλάδι. (Χειροκροτήματα). Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ καταθέτω καὶ τρία συναφῆ νομοσχέδια.

§101Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τὴν τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς τηρεῖται. Ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ καταθέτουν νομοσχέδια.

§103Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δικαιοῦμαι, κ. συνάδελφε, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ καταθέτω νομοσχέδια καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ νὰ μὴ καταθέσω νομοσχέδια.

§104Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς τὴν ἑσπέραν ταύτην, κ. Πρόεδρε, ὁ ὁποῖος θὰ δύναται νὰ ὑποτιμήσῃ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα ἐν Ἑλλάδι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας γνωρίζει τὸ ἐνδιαφέρον μας διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του νὰ ψηφισθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα νομοσχέδια. Ἀλλὰ διαμαρτύρομαι διότι ἐπῆλθε συμφωνία Συμπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως διὰ τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, τὴν ὁποίαν δὲν ἐτηρήσαμεν.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνία δὲν ὑπάρχει ἐφόσον ὑπάρχει ὁ Κανονισμός.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Καρδίτσης δὲν ἔχει τὴν εὐχαρίστησιν νὰ δίδῃ τὴν ὑποστήριξίν του εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, ἀνήκει εἰς τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὑπέβαλε μίαν ἐπερώτησιν. Ἡ ἐπερώτησις συνίστατο εἰς τοῦτο· διατί δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα καὶ ποῖαι αἱ σκέψεις καὶ ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας. Ἠδύνατο νὰ παρατηρήσῃ τις ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ τῆς Συμπολιτεύσεως ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως ἦτο προτακτέον. Τὸ δεύτερον μέρος ἦτο νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἐκ μὲν τῆς Συμπολιτεύσεως, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν, οὐδεὶς ἔφερεν ἀντίρρησιν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπειδὴ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν ἦτο εὐάρεστον....

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι ὁ λόγος εἶναι αὐτός.

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἴπητε ὅτι δὲν εἶμαι καλῆς πίστεως. Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἄξιον τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχετε, νὰ λέγητε αὐτά.

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅ,τι ἄλλοτε ἐκάματε ὅταν διαμαρτύρεσθε, διότι αἱ λέξεις ἦσαν ζωηραί. Εἶναι ἡ δευτέρα φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν σήμερον ἀναγκάζομαι μετὰ ψυχραιμίας νὰ σᾶς παρατηρήσω—ὄχι ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔννοιαν—ὅτι δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ ἀκριβείᾳ καὶ τῷ Κανονισμῷ.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ ἀκριβείᾳ καὶ ἄνευ καλῆς πίστεως.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Καὶ ὁσάκις μεταχειρίζεσθε τοιαύτην γλῶσσαν, σᾶς ὑπόσχομαι νὰ μὴ σᾶς ἀπαντήσω. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀνῆλθε τὸ βῆμα καὶ εἶπε: Θέλετε νὰ μάθητε τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως; Ἰδοὺ αἱ ἀποφάσεις κατηρτισμέναι εἰς νομοσχέδιον. Δὲν ἐπεζητήσαμεν ἡμεῖς τὴν ἐπερώτησιν, δὲν τὴν ἐπεζήτησε φίλος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐπερώτησιν ταύτην. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθόν, διότι κατόπιν ἡ Κυβέρνησις ἀνεκοίνωσε τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις νὰ καταγγέλληται ἡ Κυβέρνησις ὡσὰν αὐτὴ εἶχε ζητήσει τὴν πρόταξιν ἢ ὡσὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐζήτει νὰ καταναλώσῃ τὴν συνεδρίασιν εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§113Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διεκόπη ἡ ἐπερώτησις ἢ ἐτελείωσε;

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσε.

§115Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀποσυρθῶ ὅταν παρεμβάλλονται προσκόμματα εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως τῆς ἀφορώσης τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὴν ὑπόστασιν τῆς Φυλῆς, οὐχὶ μὲ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Κράτους.

§116Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἶδε μεγάλην δυσφορίαν, ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ εἰσήγησιν ἀπόψε.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀκούσωμεν εὐρυτέραν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ὑδραυλικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰς ἡμέρας τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας κατὰ τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα. Δὲν θὰ εἴχομεν καὶ σήμερον ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ, ἂν ὑπῆρχε συμφωνία. Ἀλλὰ βεβαίως ἠγέρθη διαμαρτυρία ὅταν πρὸ ὀλίγου εἴχομεν τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ παραχωρηθῇ διὰ τὸν ἔλεγχον δίωρος παράτασις.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον δίωρον ἀκριβῶς· εἶπα ὅσον ἐχάθη διὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συνεδρίασις ἤρχισεν τὴν 7ην ὥραν ἀντὶ νὰ ἀρχίσῃ τὴν 4ην καὶ ἡμίσειαν.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε ἠρχίσαμεν τὴν συνεδρίασιν τὴν 4ην καὶ ἡμίσειαν.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν 5ην ὥραν, ἂν θέλητε. Βεβαίως δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ συμπεφωνημένα ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἠθέλαμεν νὰ ἀκούσωμεν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίδρασις διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντικείμενον ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ εἰς κανένα νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐπειδὴ ἡμεῖς δυσφοροῦμεν διὰ τὴν παράβασιν τῶν συμπεφωνημένων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνουν ὑδραυλικὰ ἔργα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Θὰ ἦτο ἀστεῖον.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν πλανῶμαι, ἐπῆλθε συμφωνία μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ζερβός.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ζερβός. Καὶ ἐγὼ δὲν ἀντιλέγω καὶ οὐδεὶς ἄλλος.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ζερβός ἔχει τὸν λόγον.

§125Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω μίαν ἐπερώτησιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἡ αἰτία τῆς τοιαύτης ἐμφανίσεως ἐνώπιον ὑμῶν τῆς ἐπερωτήσεώς μου ταύτης ἦτο καὶ εἶναι ἡ ἑξῆς. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐγένοντο εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν δύο συνεδριάσεις, ἡ τῆς 26ης καὶ ἡ τῆς 27ης Μαρτίου, τῶν ὁποίων ἰδιαίτερον ἀντικείμενον ὑπῆρξεν ἓν κυρίως ζήτημα· τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἰταλίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς τύχης τῆς Δωδεκανήσου. Κύριοι, ἡ θέσις μου εἶναι ἐξαιρέτως λεπτή, εἶναι αὐτόχρημα μαρτυρική. Τὸ γνωρίζετε. Δι’ αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω θερμῶς ὅπως μὲ πιστώσητε μὲ ὀλίγα μόνον λεπτὰ χρόνου διὰ νὰ δυνηθῶ οὕτως ἐνώπιόν σας, χωρὶς διακοπὰς ὅμως, νὰ παρουσιάσω ὑμῖν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀντικειμενικῶς καὶ ἀπὸ περιωπῆς τὸ τόσον φλέγον τοῦτο καὶ τόσον εὔθικτον καὶ εὔφλεκτον ζήτημα, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ τὸ ἀκούσητε πλήρως καὶ ἐν ταῖς γενικαῖς του γραμμαῖς καὶ οὕτω τὸ ἀντιληφθῆτε πλήρως καὶ ἐπακριβῶς. Ἡ συζήτησις τῆς 26ης Μαρτίου ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ εἰς τὸ περίπυστον Μοντετσιτόριον ἔχει ὡς ἑξῆς περίπου. Ἐπέστρεψεν εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν μετὰ μηνιαίαν ἀδιαθεσίαν καὶ ἀπουσίαν ἡ Αὐτοῦ Ἐξοχότης ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας κ. Μουσολίνι. Καὶ μετὰ μίαν αὐτόχρημα ἐνθουσιώδη ὑποδοχὴν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας καὶ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς μεγάλης μας ταύτης ὁμόρου Δυνάμεως. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἔλαβον τὸν λόγον δύο–τρεῖς ἀντιπρόσωποι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ πρῶτος καὶ σπουδαιότερος φαίνεται νὰ εἶναι ὁ φασίστας βουλευτὴς κ. Πεντράτσι, ὅστις ἐπισκεφθείς πρό τινος χρόνου τὴν Δωδεκάνησον ἐφάνη γνωρίζων καλῶς τὴν Ἰταλικὴν ἀνατολικὴν πολιτικὴν καὶ ἰδίως τὰς Δωδεκανήσους. Ὁ κ. Πεντράτσι ὁμιλῶν διὰ μακρῶν περὶ τῆς θέσεως καὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἰταλίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἶπε περίπου τὰ ἑπόμενα: «Προκαλεῖ κατ’ ἀρχὰς τὴν προσοχὴν τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς καὶ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ἀνατολῆς, ὅπως αὕτη ἐδημιουργήθη μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης». Ἔπειτα ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης μετέβαλε τὴν νίκην τῶν Τούρκων κατὰ τῆς «Ἑλληνικῆς μεγαλομανίας» εἰς μίαν νίκην κατὰ τῆς Εὐρώπης γενικῶς καὶ ὅτι ἡ Ἰταλία κατόπιν ταύτης ἐπέτυχε τὴν ἀπόλυτον καὶ διηνεκῆ κυριότητα ἐπὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, αἵτινες ἀπὸ δώδεκα χρόνων κατελήφθησαν ὑπὸ τῆς Ἰταλίας μὲ τίτλους προσωρινοὺς καὶ ἀρκετὰς ἀντιδράσεις. Ἔπειτα, ἐτόνισεν, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ σᾶς δώσωμεν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς ὅλης ἀγορεύσεως καὶ ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πεντράτσι ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντιληφθῶμεν τὸ πνεῦμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐγένοντο καὶ τὴν σοβαρότητα τῶν δηλώσεων τῆς Αὐτοῦ Ἐξοχότητος τοῦ κ. Μουσολίνι. Ὁ κ. Πεντράτσι λοιπὸν ἐτόνισεν ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν διὰ τὴν Μεσόγειον καὶ τὴν ἐξωτερικὴν Ἰταλικὴν πολιτικὴν καὶ ἠρώτησεν ἔπειτα: «Διατί ἡ Ἰταλία δὲν προέβη εἰσέτι εἰς τὴν ἐπίσημον προσάρτησιν τῆς Δωδεκανήσου, ἥτις θὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὴν Ἰταλικὴν κυριαρχίαν καὶ θὰ θέσῃ διὰ παντὸς τέρμα εἰς τὰ δημοσιεύματα τοῦ Ἀθηναϊκοῦ Τύπου, προφανῶς κακοπίστως ἐπιμένοντος νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν προσωρινότητα τῆς κατοχῆς, ἥτις εἶναι ὁριστικὴ καὶ ἀνεγνωρισμένη ὑπὸ πάντων»!!;; Ἡ πρᾶξις τῆς προσαρτήσεως, προσθέτει, ζητεῖται πρὸ παντὸς ὑπὸ τῶν Ἰταλικῶν Ἀρχῶν τῶν Δωδεκανήσων, ὡς ἓν τέρμα τῶν ἀβεβαιοτήτων καὶ τῶν συναφῶν ἀλυτρωτικῶν διαθέσεων. Ἀνακαλεῖ εἶτα ὁ Ἰταλὸς συνάδελφος εἰς τὴν μνήμην τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς τὰς ταπεινώσεις τοῦ Ἰταλικοῦ Κράτους ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ κατὰ τὸ παρελθόν. Ὑπενθυμίζει «τὰς μελαγχολικὰς περιόδους τῶν προγενεστέρων Κυβερνήσεων, ὅταν αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου ἀπετέλουν ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν ἐμπόρευμα ξένων ἀπληστιῶν...». «Παρῆλθε—λέγει ὁ Ἰταλὸς βουλευτής—ἡ ἐποχὴ τοῦ κόμητος Σφόρτσα, ὁπότε ὁ κυβερνήτης τῶν Δωδεκανήσων ἐβεβαίου τοὺς Ἕλληνας αὐτῆς περὶ ἐπιστροφῆς των». Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπὶ τῆς ὁμολογίας ταύτης τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πεντράτσι, βεβαιώσαντος ἐπισήμως τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματός της, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κόμης Σφόρτσα διεβεβαίου τοὺς Δωδεκανησίους περὶ τῆς προσεχοῦς ἀπελευθερώσεώς των καὶ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. Εἶναι χαρακτηριστικὸν γεγονὸς καὶ ἄξιον ἰδιαιτέρας σημασίας, ἀξιότιμοι κύριοι, τοῦτο. «Καὶ τώρα, ὁπότε ἐπὶ τέλους εὑρισκόμεθα ἐκεῖ—ἀναφωνεῖ ὁ Ἰταλὸς ῥήτωρ—πῶς θὰ συστηματοποιήσωμεν τὸ Ἀρχιπέλαγος;» Καὶ ἀπορρίπτων ὁ ἀξιότιμος κ. Πεντράτσι τὸ σχέδιον ὅπως ἡ Δωδεκάνησος περιέλθῃ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς μία κοινὴ Ἰταλικὴ ἐπαρχία ἢ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἀποικιῶν ὡς ἀποικία τῆς Ἰταλίας, προτιμᾷ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καθόσον τὸ σύμπλεγμα τῶν Δωδεκανήσων συνδέεται τόσον βαθέως μὲ ὁλόκληρον τὴν ἐν Ἀνατολῇ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἰταλίας. Περιγράφει κατόπιν τὰ Ἰταλικὰ οἰκοδομήματα τῆς Ρόδου, τὰ μέγαρα, τοὺς στρατῶνας, τὰ σχολεῖα καὶ τὰ νοσοκομεῖα αὐτῆς, ὁμιλεῖ διὰ τὸν λιμένα καὶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ἀνατολῆς καὶ τονίζει ὅτι: «Τὸ πρόγραμμα τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν Ρόδον δὲν εἶναι ἓν πρόγραμμα προωρισμένον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Δωδεκανήσου ἁπλῶς, ἀλλ’ ὑπηρετεῖ ὁλόκληρον τὴν ἐν Ἀνατολῇ πολιτικήν της, ἐφόσον ἡ Ἰταλία θὰ κριθῇ εἰς τὴν Ἀνατολήν, ἐξ ὅσων θὰ δημιουργήσῃ εἰς τὴν Ρόδον». Μετὰ ταῦτα τονίζει τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἰταλίας μετὰ τῆς Δωδεκανήσου, καθὼς ἐπίσης καὶ τῆς πυκνωτέρας μεταναστεύσεως τῶν Ἰταλῶν εἰς τὴν Δωδεκάνησον καὶ τελευτᾷ τὸν μακρόν του λόγον, τονίζων ὅτι: «Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ πυκνώσωμεν τὴν νῆσον Ρόδον καὶ τὴν νῆσον Κῶν διὰ μιᾶς ἰσχυρᾶς καὶ ἐργώδους Ἰταλικῆς μεταναστεύσεως, ἥτις θὰ ἀποτελέσῃ τὸ πρῶτον βῆμα διὰ μίαν εὐρυτέραν δημογραφικὴν ἐξάπλωσιν τῆς Ἰταλίας ἐν Ἀνατολῇ... Εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἀνίσταται, ἀναφωνεῖ, ἡ Ἰταλία, ἂς ἐργασθῶμεν, ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὴν ἀνάστασίν της, ὅπως τὴν καταστήσωμεν περισσότερον στερεάν, διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ πλέον ἡ δύσις αὐτῆς, οὐδέποτε». Μετὰ τὸν λόγον τοῦτον, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸν ὁποῖον ἤκουσεν ἡ Ἰταλικὴ Βουλὴ μετ’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς, διεκόπη ἡ συνεδρίασις. Καὶ τὴν ἑπομένην συνεχιζομένης τῆς συζητήσεως ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κομμουνιστὴς βουλευτὴς κ. Τζενάρι, ἐπιτεθεὶς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁμιλῶν ἐπίσης ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἰταλίας εἶπεν ὅτι: «Ἐνῷ ἐδαπανήθησαν τόσα ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς Κερκύρας, ἡ νῆσος ὅμως ἀπεδόθη εἰς τὴν Ἑλλάδα». Καὶ τότε ἡ Αὐτοῦ Ἐξοχότης ὁ Ἰταλὸς Πρωθυπουργὸς κ. Μουσολίνι εἶπε τὰ ἑξῆς, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Τζενάρι, ὅτι: «Ἂν ἡ Ἑλλὰς παρέλειπε νὰ μᾶς ἱκανοποιήσῃ πλήρως; θὰ εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὴν Κέρκυραν». Καὶ ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Πεντράτσι εἶπεν: «Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν τύχην τῆς Δωδεκανήσου, αὕτη ἔχει διακανονισθῆ ὁριστικῶς ἀπὸ διεθνοῦς ἀπόψεως. Εἰς τὴν κατάλληλον στιγμὴν θὰ ἀσκηθοῦν πλήρως εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς Δωδεκανήσου τὰ εἰρηνικὰ δικαιώματά μας, ἅτινα ἔχουσιν ἤδη ἀναγνωρισθῆ διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ὑπὸ τῆς Τουρκίας καὶ ὅλων τῶν ὑπογραψασῶν τὴν συνθήκην ταύτην Δυνάμεων». Αὐταὶ εἶναι, κύριοι πληρεξούσιοι, αἱ ἐπίσημοι δηλώσεις τῆς Α. Ἐξοχότητος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐπ’ αὐτῶν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπί τινα λεπτά. Ἡ Α. Ε. ὁ κ. Μουσολίνι διατυπώσας ὡς διετύπωσε τὰς Ἰταλικὰς γνώμας καὶ σκέψεις περὶ Δωδεκανήσου εὑρίσκετο ἆρά γε ἐν βασιμότητι; Ἦτο καὶ εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς Δωδεκανήσου λελυμένον διεθνῶς; Ἦτο καὶ εἶναι διπλωματικῶς λελυμένον τὸ Δωδεκανησιακόν; Ἦτο καὶ εἶναι ἐθνολογικῶς λελυμένον; Εὑρίσκεται ὡς νῦν εὑρίσκεται ὁριστικῶς καὶ τελειωτικῶς τὸ ζήτημά μας τοῦτο λελυμένον, ἡ δὲ τύχη τῶν Δωδεκανήσων μας καθωρίσθη λοιπὸν ὁριστικῶς πλέον καὶ τελεσιδίκως; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ παρουσιάσω ὑμῖν δι’ ὀλίγα μόνον λεπτὰ μερικὰ ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέροντα γεγονότα. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω βέβαια μὲ τὴν ἱστορίαν τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε ἄριστα. Γνωρίζετε ἐπίσης ἄριστα τὴν περίφημον συμφωνίαν Τουρκίας—Tommazo Tittoni—Ἐλευθερίου Βενιζέλου διὰ τοῦ 5ου ἄρθρου τῆς ὁποίας ἐξεχωρήθη ὁριστικῶς ἡ Δωδεκάνησος εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἥτις φέρουσα τὴν ὑψηλὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἰταλίας ἐγένετο τὴν 16ην Ἰουνίου τοῦ 1919. Γνωρίζετε ἄριστα ἐπίσης ὅτι ἡ συμφωνία αὕτη δὲν εἶναι μία ἁπλῆ συμφωνία μεταξὺ τῶν δύο συμβληθέντων ὑψηλῶν μερῶν, ἀλλ’ ἔλαβε διεθνὲς κῦρος καὶ διεθνῆ χαρακτῆρα ἰδιαίτερον καὶ ἐξαιρετικῆς σημασίας, διότι κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1920 ἀνεγνώσθη αὕτη καὶ ἐνεγράφη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ Διεθνοῦς Ἀνωτάτου Συμβουλίου τῆς Συνδιασκέψεως τῆς Εἰρήνης, τὸ ὁποῖον συνεδρίαζε τότε εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τότε ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας ὑπέγραψε ταύτην καὶ ἀνεγνώρισεν αὐτὴν ὡς ὑψηλὸς αὐτῆς ἀντιπρόσωπος ἡ κ. Νίττι, τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας, ἐνῷ διὰ τὴν Γαλλίαν ὑπέγραψεν ὁ κ. Ἀλέξανδρος Μιλλερὰν καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ. Ἠκολούθησε μετὰ ταῦτα ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν τῆς 10ης Αὐγούστου 1920, διὰ τοῦ 121ου ἄρθρου τῆς ὁποίας ἐκανονίσθησαν αἱ Ἰταλικαὶ ἀπόψεις ἐν Λιβύῃ, διὰ δὲ τοῦ 122ου ἄρθρου: «Ἡ Τουρκία παρῃτήθη ὑπὲρ τῆς Ἰταλίας παντὸς δικαιώματος καὶ παντὸς τίτλου ἐπὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν ἐξηρτημένων νησίδων, ὡς καὶ τῆς νήσου Μεγίστης (Καστελλορίζου)». Τὴν αὐτὴν ὅμως ἡμέραν, ὡς γνωστόν, ὑπεγράφη καὶ ἡ περίφημος συνθήκη μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος διὰ τὴν τύχην τῶν Δωδεκανήσων, ἡ ὁποία, ἀποτελουμένη ἐκ 10 ἄρθρων, ἐκχωρεῖ τὰ δικαιώματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα παρέλαβεν ἡ Ἰταλία παρὰ τῆς Τουρκίας, ἐκχωρεῖ, λέγω, ταῦτα ἀκέραια καὶ πλήρη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τὸ 1ον ἄρθρον τῆς συνθήκης ταύτης συμπληροῦν οὕτω τὸ 122ον τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν λέγει ἐπὶ λέξει ὅτι: «Ἡ Ἰταλία παραιτεῖται ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος πάντων τῶν δικαιωμάτων καὶ τίτλων αὐτῆς ἐπὶ τῶν παρ’ αὐτῆς κατεχομένων νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, ἤτοι: τῆς Ἀστυπαλαίας. Χάλκης μετὰ τῆς νησίδος Ἀλιμνιᾶς, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψοῦς, Σύμης καὶ Κῶ, ὡς καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν νησίδων». Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς Ρόδου καὶ τοῦ Καστελλορίζου κανονίζονται ἰδιαιτέρως καὶ προσωρινῶς διὰ τῶν λοιπῶν ἄρθρων τῆς συνθήκης. Οὕτως εἶχον, κύριοι, τὰ πράγματα μέχρι τῆς πτώσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων τὴν 1ην Νοεμβρίου 1920, ὁπότε καὶ καθ’ ὅλον τὸν μετέπειτα χρόνον ἡ Ἰταλία οὐδέποτε οὐδαμῶς ἠρνήθη ἢ ἠρνεῖτο τὴν ὑψηλήν της ὑπόσχεσιν καὶ τὴν ὑψηλὴν ὑπογραφήν της. Ἡ Μεγάλη αὐτὴ Δύναμις, Δύναμις πολιτισμοῦ καὶ προόδου ἐπὶ κεφαλῆς τῆς μέσης Εὐρώπης εὑρισκομένη, μὲ ἓν παρελθὸν τοιοῦτον περίλαμπρον καὶ μὲ ἓν εὐρύτατον μέλλον, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι θὰ παρέμεινεν ἀσάλευτος εἰς τὴν ὑψηλήν της θέσιν, εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀπολύτου σεβασμοῦ τῆς ὑπογραφῆς της καὶ τῆς εὐλαβείας τῶν διεθνῶν της ὑποχρεώσεων. Οὕτως εἶχον, λέγω, τὰ πράγματα περίπου τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1922, ὁπότε μετὰ τὴν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καταστροφήν μας ἡ Ἰταλία διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν της ἀξιοτίμου κ. Σάντζερ «κατήγγειλε τὰς συμφωνίας τῆς Δωδεκανήσου, τὰς ὁποίας ἐδήλωσεν ὅτι θεωρεῖ ἐκπτώτους, κατόπιν τῆς ἄρδην ἀλλαγῆς τῆς καταστάσεως». Καὶ ὀλίγας ἡμέρας βραδύτερον μία τῶν Προστατίδων τῶν Δωδεκανήσων Μεγάλων Δυνάμεων, νομίζω ἡ Ἀγγλία, ὑπενθύμισεν εἰς τὴν Ἰταλίαν ὅτι: «Τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων ἔχει διεθνῆ χαρακτῆρα καὶ συνεπῶς τοῦτο δὲν δύναται νὰ λυθῇ διὰ μεμονωμένης πράξεως τῆς Ἰταλίας». Τὴν 18ην μάλιστα Ὀκτωβρίου 1922 ὁ ἐν Ρώμῃ τότε Πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας λόρδος Γκράχαμ ἐπέδωκεν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Σάντζερ διακοίνωσιν σχετικὴν ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπήντησε μετ’ ὀλίγον ἀνελθὼν εἰς τὴν Ἀρχὴν ἡ Αὐτοῦ Ἐξοχότης ὁ κ. Μουσολίνι δηλώσας ὅτι: «Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τῶν Δωδεκανήσων». Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, κύριοι, ὅτε ὑπεγράφη ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης τὴν 24ην Ἰουλίου 1923. Τὸ 15ον ἄρθρον τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὡς γνωστόν, ἐκχωρεῖ μὲν τὴν Δωδεκάνησον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλὰ πρὶν ἢ ὑπογράψῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν συνθήκην ταύτην, ἡ ὁποία ἀντικατέστησε τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὡς πρῶτος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐν Λωζάννῃ διεκήρυξε τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος καὶ διεφύλαξε πλήρως καὶ ἀκέραια τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς Ἰταλίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν διατήρησιν ἐν πλήρει ἰσχύϊ τὴν Ἑλληνοϊταλικὴν περὶ Δωδεκανήσων συνθήκην. Πρὸς διαπίστωσιν τῶν λεγομένων μου σᾶς ἀναφέρω ὅτι τὴν 29ην Ἰανουαρίου 1923— γνωστὸν δὲ εἶναι ὅτι ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ὑπεγράφη τὴν 24ην Ἰουλίου 1923—τουτέστιν 6 περίπου καὶ πλέον μῆνας βραδύτερον ἀφότου ὁ κ. Βενιζέλος διετύπωσε καὶ διεφύλαξε τὰ Ἑλληνικὰ δικαιώματα ἐπὶ τῶν Δωδεκανήσων, διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνδιασκέψεως τῆς Λωζάννης καὶ ἥτις ἔχει ἐπακριβῶς οὕτως: «Κύριε Πρόεδρε. Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία παρὰ τῇ Συνδιασκέψει τῆς Λωζάννης ἔχει τὴν τιμήν..... Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν θέλει νὰ προβάλῃ ἀντίρρησιν ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ σχεδίου τῆς συνθήκης, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ Τουρκία ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραιτηθῇ χάριν τῆς Ἰταλίας πάντων τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν τίτλων αὐτῆς ἐπὶ τῶν Δωδεκανήσων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον. Θεωρεῖ ὀρθὴν τὴν τηρηθεῖσαν διαδικασίαν. Ὑπενθυμίζει ὅμως ὅτι ὑπάρχει συνθήκη, μὴ ἐπικυρωθεῖσα, μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, περὶ τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῆς τύχης τῶν νήσων τούτων καὶ ἐπιφυλάσσει τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅπως, τῆς Τουρκίας παραιτηθείσης τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ νήσων, προέλθῃ ἐν πνεύματι φιλικῷ εἰς τὰς δεούσας συνομιλίας πρὸς καθορισμὸν τῆς τύχης αὐτῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προβαίνουσα εἰς τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην, ἐπαφίεται εἰς τὸ αἴσθημα δικαιοσύνης ἁπάντων καὶ ἰδίᾳ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα δοθῇ εἰς τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα λύσις σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχὴν τῶν Ἐθνικοτήτων καὶ τὰς ἤδη ἐπελθούσας συμφωνίας...» Ἡ ἐπιστολὴ αὐτή, ἡ ἐπιφύλαξις αὐτὴ ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὡς ἀρχηγοῦ καὶ πρώτου ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Διάσκεψιν τῆς Λωζάννης, διετήρησε πλήρη καὶ ἀκέραια ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν Δωδεκανήσων. Διατί; Διότι ἐγένετο ἡ διατήρησις αὕτη τῶν δικαιωμάτων ἐξ ὁλοκλήρους μῆνας πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης ταύτης, κατὰ δὲ τὸ διαρρεῦσαν αὐτὸ διάστημα οὐδεμία ἀπολύτως ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς ὁμόρου Μεγάλης Δυνάμεως ἐγένετο, οὐδεμία διαμαρτυρία, οὐδεμία ἐπιφύλαξις. Καὶ ἑπομένως ὑπῆρξε μὲν ἡ ἐκχώρησις εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὅπως ὁρίζεται καὶ εἰς τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν διὰ τοῦ ἄρθρου 122 αὐτῆς, ἀλλὰ πολλῷ πολλῷ προγενεστέρως τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἐγένετο καὶ ἡ ἀνανέωσις αὕτη πλήρης, ἀναμφίλεκτος, σαφὴς καὶ ἀναμφισβήτητος τῆς συνθήκης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας περὶ Δωδεκανήσων καὶ οὕτω διετηρήθη πλήρως ἡ ὑποχρέωσις ἀμφοτέρων τῶν ὑψηλῶν συμβληθεισῶν Δυνάμεων περὶ Δωδεκανήσων. Οὕτως ἔχουσι, κύριοι, τὰ ζητήματα ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου. Ἐγένοντο ἀλλεπάλληλοι συνθῆκαι καὶ συμφωνίαι μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας περὶ Δωδεκανήσων καὶ δὲν ὑπελείπετο πλέον σήμερον εἰμὴ μόνον ἡ ἐκτέλεσις τῆς συνθήκης ταύτης ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας καὶ ὁ σεβασμὸς τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς τῆς διεθνοῦς. Ἤδη διὰ τῶν νέων δηλώσεων τῆς Α. Ε. τοῦ κ. Μουσολίνι τίθεται καὶ πάλιν τὸ ζήτημα ἐπὶ τάπητος. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα τὸ Δωδεκανησιακὸν ὁριστικῶς λελυμένον ὑπὲρ τῆς Ἰταλίας; Νομίζω ἢ μᾶλλον πιστεύω ἀκραδάντως ὄχι. Πιστεύω ἀδιστάκτως καὶ ἀναμφιλέκτως ὄχι. Ἄν μάλιστα μελετήσητε προσεκτικῶς καὶ ἐπιμελῶς τὰς ἐπισήμους Ἰταλικὰς δηλώσεις, θὰ ἴδητε ὅτι παρ’ ὅλην τὴν λεπτότητα καὶ τὴν ρευστότητα τῆς διακοινώσεως, ἔχω δι’ ἐλπίδος καὶ πεποιθήσεως ὅτι εἰς τὸ βάθος αὐτῶν κάτω ἐκεῖ αἱ δηλώσεις αὗται λέγουσιν ὅτι δὲν εἶναι λελυμένον τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα. Ποῦ στηριζόμενος ἐπιφέρω τὴν γνώμην ταύτην; Ἄν παρακολουθήσητε τὴν Ἰταλικὴν Κοινὴν γνώμην, τὴν Ἰταλικὴν διπλωματίαν καὶ τὸν Ἰταλικὸν Τύπον ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως ὑπὸ τῶν τριῶν Μεγάλων Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων καὶ ἐντεῦθεν, ὁπότε πλέον ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ, θὰ ἴδητε σαφῶς καὶ ἀναμφισβητήτως ὅτι ἓν μέγα μέρος ὅλων αὐτῶν ἐξακολουθεῖ νὰ πιστεύῃ ἀκραδάντως ὅτι τὸ ζήτημα τὸ Δωδεκανησιακὸν παραμένει φλέγον καὶ ἐκκρεμὲς καὶ ἄλυτον, προκαλοῦν διεθνεῖς προστριβὰς καὶ παροτρύνει ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἰταλικὴ προέλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἄν, κύριοι, προσέξητε τὰς ἐπισήμους καὶ ἀνεπισήμους πληροφορίας καὶ ἐνεργείας, ἄν παρακολουθήσητε τὰ παρασκήνια, εἰς τὰ ὁποῖα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γίνονται αἱ σοβαραὶ πολιτικαὶ καὶ διπλωματικαὶ ζυμώσεις, θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἓν πνεῦμα ἀπό τινος ἀναφαίνεται ἐν Ἰταλίᾳ—πιθανὸν οἱ ὀφθαλμοί μου νὰ μυωπάζωσι καὶ νὰ μὴ βλέπωσιν ἐπακριβῶς—ἓν πνεῦμα ἀναφαίνεται καὶ ἐξελίσσεται καὶ τείνει νὰ κυριαρχήσῃ, πνεῦμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν ἀκριβῶς σχέσιν καὶ οὐδεμίαν ἀπολύτως ἁρμονίαν πρὸς τὰς ἐπισήμους δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ. Εἶπεν ἡ Α. Ε. ὁ κ. Μουσολίνι ὅτι: «Τὰ Ἰταλικὰ δικαιώματα ἐν καιρῷ τῷ δέοντι θὰ ἀσκηθῶσιν εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς Δωδεκανήσου». Ἡ φράσις αὐτή, ἂν μελετηθῇ δεόντως καὶ προσεκτικῶς—καὶ μελετᾶται νομίζω ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους καὶ τοὺς ἀμέσως ἐνδιαφερομένους —δύναται νὰ μᾶς δώσῃ ἔν τινι βαθμῷ τὸν μίτον τῆς λύσεως τοῦ τόσον φλέγοντος καὶ τόσον εὐθίκτου καὶ μαρτυρικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πεντράτσι εἰς τὸν μακρόν του λόγον στρέφεται κυρίως περὶ τὰ 3 ζητήματα: Πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως συγκοινωνίας τῆς Ἰταλίας μὲ τὴν Δωδεκάνησον καὶ τὴν Ἀνατολήν· δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς ἐνισχύσεως τῆς παιδείας εἰς τὴν Ρόδον καὶ τρίτον τὸ ζήτημα τῆς μετοικήσεως Ἰταλῶν εἰς τὴν νῆσον Ρόδον καὶ τὴν νῆσον Κῶ. Μὴ λησμονῆτε, κύριοι, ὅτι αἱ δύο αὐταὶ νῆσοι εἶναι αἱ σπουδαιότεραι τοῦ ὅλου Δωδεκανησιακοῦ συμπλέγματος. Ἂν ἀφαιρέσητε τὰς δύο ταύτας νήσους, πᾶσαι αἱ λοιπαὶ εἶναι λίθοι καὶ πλίνθοι, ὄχι βεβαίως καὶ κέραμοι, διότι δὲν ἔχουσι ποσῶς χῶμα πρὸς κατασκευὴν κεράμων. Εἶναι ξηραὶ καὶ ἄγονοι νῆσοι. Βεβαίως ἐκεῖ εἰς τὰς νήσους μας ταύτας ἀνεπτύχθησαν πάλαι ποτὲ πολλὰ καὶ μεγάλα πνεύματα, ἴσως ἕνεκα τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους αὐτῶν τούτου, ἴσως ἕνεκα τῆς ἀπομονώσεώς των, ἴσως καὶ ἐξ ἀμφοτέρων. Διότι, ἂν ρίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν τῶν τεσσάρων συναπτῶν χιλιάδων ἐτῶν, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα δὲν ἀνεπτύχθη μόνον εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ τὰς Ἀθήνας, φιλοσοφοῦν καὶ διαλεγόμενον καὶ συζητοῦν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ξηρὰς αὐτὰς νήσους μας, πλεῖστα τῶν τέκνων τῶν ὁποίων ὑπῆρξαν καὶ παραμένουσιν διὰ τῶν χιλιετηρίδων καὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα τηλαυγεῖς φάροι τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὅλου ἀνθρωπίνου πνεύματος. Καὶ ἤδη ἔρχεται εἰς τὰ χείλη πάντων ἡ ἐρώτησις: Τί δέον λοιπὸν γενέσθαι διὰ νὰ λύσωμεν τὸ τόσον εὐαίσθητον ζήτημα τοῦτο; Βεβαίως, κύριοι, ἡ Ἰταλία εἶναι ἓν μέγα Κράτος, ἡ δὲ Δωδεκάνησος εἶναι μία μικρὰ καὶ ἀσήμαντος καὶ ἀναξία λόγου Ἑλληνικὴ ἐπαρχία. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνθυμηθῶμεν τοὺς μύθους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι βεβαίως ἄλλο τι εἰμὴ ἡ φιλοσοφία τῶν λαῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐνίοτε καὶ αὐτὸς ὁ ἀήττητος λέων ἔχει ἀνάγκην καὶ ἀπὸ τὸ μικρότερον τῶν ζώων. Ἡ Δωδεκάνησος μὴ λησμονεῖτε ὅτι δὲν εἶναι βεβαίως ἔκφυλος, γνωρίζει ἄριστα τὴν πολυχιλιετῆ ἱστορίαν της, γνωρίζει ἄριστα τὸ παρελθόν της, γνωρίζει τί προσήνεγκεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα καὶ ἔχει πλήρη, ἀπολύτως πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς θέσεώς της καὶ τῶν παραδόσεών της. Δι’ αὐτὸ ἐλπίζει ἡ Δωδεκάνησος ὅτι ἡ Ἰταλία, μέγα αὐτὴ Κράτος, μέγα αὐτὴ Ἔθνος, εὑρισκομένη ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Μεσευρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ, ἡ Ἰταλία ἡ ὁποία προσήνεγκε καὶ προσφέρει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν, τόσας ὑπηρεσίας, ἐλπίζει ἡ Δωδεκάνησος καὶ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐκτελέσῃ παρακεκινδυνευμένον τι διάβημα, ἔχουσα πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ παράδειγμα τῆς Αὐστροουγγαρίας, ἡ ὁποία λησμονήσασα τὰς παραδόσεις της καὶ ζητήσασα νὰ στραγγαλίσῃ ἕνα μικρὸν γενναῖον λαόν, τὴν ὅμορον τέως καὶ μέλλουσαν σύμμαχον ἡμῶν ἡρωϊκὴν Σερβίαν, συνετρίβη καὶ κατεστράφη. Ἀλλὰ καὶ ἡ μικρὰ Κρήτη ὅταν περιεφρονήθη καὶ ἡ ἐλευθερία αὐτῆς ἐπρόκειτο νὰ στραγγαλισθῇ, ἡ μικρὰ Κρήτη τότε ἐγένετο ἡ αἰτία δύο Βαλκανικῶν πολέμων, οἵτινες τόσον βιαίως ὤθησαν τὴν ἀνθρωπότητα εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον. Καὶ ἡ Δωδεκάνησος, ἀξιότιμοι κύριοι, σᾶς βεβαιῶ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὅτι, ἂν ἔλθῃ ποτὲ στιγμὴ τοιαύτη ἀπαισία τῆς συντριβῆς τῆς ἐθνικῆς τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς ἐλευθερίας της, δὲν θὰ ἔχω μὲν βεβαίως ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι μεταξὺ τοῦ σοβαροῦ αὐτοῦ συμβουλίου καὶ μεταξὺ ὑμῶν, ἀξιότιμοι κύριοι, θὰ ἀφήσω ὅμως ἐγκαίρως καὶ εὐχαρίστως τὴν τήβεννον τὴν βουλευτικὴν καὶ τοῦ πληρεξουσίου καὶ ἐπὶ ἄλλου πεδίου καὶ δι’ ἄλλων μέσων. Ἁπλοῖ Δωδεκανήσιοι πλέον ἡμεῖς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς πτωχῆς μας Πατρίδος, θὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἄλλο ἐκεῖνο ὑψηλὸν μας καθῆκον. Διότι νομίζω ὅτι μὲ τὰς ἀσθενεῖς μας δυνάμεις δυνάμεθα ἑνούμενοι μετὰ τῶν λοιπῶν συμπολιτῶν μας νὰ βοηθήσωμεν τὴν τύχην τῆς πτωχῆς καὶ δυστυχοῦς ἡμῶν Πατρίδος, ἀποδεικνύοντες δι’ ἔργων ὅτι γνωρίζομεν νὰ ζῶμεν Ἕλληνες, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποθνήσκωμεν Ἕλληνες οἱ πτωχοὶ Δωδεκανήσιοι. Καὶ τὸ ἐλάχιστον τῶν ζώων, κύριοι, καὶ τὸ μικρότερον ἐκεῖνο γατάκι ὅταν ζητήσητε νὰ τὸ στραγγαλίσητε καὶ τῷ ἀφαιρέσητε τὴν πνοήν. Θὰ τὸ ἴδητε νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας του τὰς δυνάμεις διὰ νὰ ὑπερασπιστῇ τὴν ζωήν του καὶ τὴν ἐλευθερίαν του καὶ νὰ σᾶς καταξεσχίσῃ. Διότι ἡ ἐλευθερία ἑνὸς λαοῦ εἶναι τὸ μᾶλλον πολύτιμον δῶρον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐχάρισεν ὁ Θεὸς εἰς τὸν ἄνθρωπον. Ἡ ἐλευθερία τῆς Δωδεκανήσου εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος αὐτῆς, εἶναι αὐτὴ ἡ ζωὴ καὶ ἡ ὕπαρξις καὶ ἡ πρόοδος καὶ ἡ μέλλουσα ἀναγέννησίς της. Ἀλλὰ προεχώρησα πολύ, κύριοι, διότι δὲν θὰ συμβῇ ἓν τοιοῦτον. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι εἰς μίαν προσωπικότητα τοιαύτης περιωπῆς, ὅπως εἶναι ὁ νῦν τόσον εὐτυχῶς διευθύνων τὰς τύχας τῆς μεγάλης ὁμόρου ἐπικρατείας, τῆς Ἰταλίας, εἶμαι βέβαιος ὅτι τοιαύτη σκέψις εἶναι μακρὰν αὐτοῦ. Τὸ παρελθὸν τῆς Ἰταλίας, ἡ ὁποία μέχρι τῆς χθὲς ἔτι ἦτο ὑπὸ ξενικὸν ζυγόν, καὶ τὰ τέκνα της τὰ εὐγενῆ, τὰ ὁποῖα γνωρίζουσι τί ἐστὶ ζυγὸς καὶ τί ἐλευθερία, μᾶς ἐγγυῶνται περὶ τούτου. Ἡ Ἰταλία εἶναι ἓν Κράτος τὸ ὁποῖον γνωρίζει ἄριστα τί ἐστὶν ἐλευθερία πεπολιτισμένων λαῶν καὶ τί ζυγὸς ξενικοῦ Κράτους, διότι μέχρι τῆς χθὲς ἀκόμη, μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τῶν τελευταίων συνθηκῶν τῶν Παρισίων, ἐστέναζον τὰ εὐγενῆ τέκνα της. Εἶχε μέγιστα καὶ σπουδαιότατα αὐτῆς τμήματα ὑπόδουλα, εἶχε μεγίστας ἐκτάσεις καὶ ἱερὸν ἔδαφος ὑπό ζυγὸν πεπολιτισμένον ὅπως ἡ Αὐστροουγγαρία. Κράτος τοιοῦτον, μὲ τοιαύτας παραδόσεις καὶ μὲ τοιοῦτον παρελθὸν καὶ ἱστορίαν τοιαύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στραγγαλίσῃ τὴν μικρὰν Δωδεκάνησον, νὰ ἐξανδραποδίσῃ ἕνα πεπολιτισμένον καὶ ἱστορικὸν λαόν. Βεβαίως ὄχι. Τὸ πιστεύω ἀκραδάντως. Ἡ Italia Irridenta ἠχεῖ ἀκόμη εἰς τὰ ὦτα ὅλων τῶν πεπολιτισμένων λαῶν καὶ τὰ ἰδικά μας. Τὰ εὐγενῆ τέκνα τῆς Ἰταλίας ἐπὶ μακρὸν χρόνον περιείρχοντο ὅλην τὴν γῆν ἐκλιπαροῦντα μὲ τὰ δάκρυα εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοὺς μεγάλους καὶ ἰσχυροὺς τῆς γῆς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἱερᾶς των Πατρίδος. Οἱ διάδοχοι, πιστεύω, τοιούτων μεγάλων ἀνδρῶν καὶ τόσων σεπτῶν Ἰταλῶν πατριωτῶν, οἱ σημερινοὶ τῆς Ἰταλίας κυβερνῆται καὶ πολιτικοί, εἶμαι βέβαιος, δὲν θὰ ρίψουν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐναντίον ἡμῶν τῶν Δωδεκανησίων, οἱ ὁποῖοι παραδειγματιζόμεθα ἀπὸ αὐτὰ τὰ μεγάλα καὶ ἔνδοξα παραδείγματα αὐτῶν τῶν Ἰταλῶν πατριωτῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἐκεῖνοι ἠκολούθησαν διὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Πρὶν ἢ τελειώσω, κύριοι, θὰ παρακαλέσω θερμῶς ὅπως ἐπιστήσητε σύντονον τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς Δωδεκανήσου. Καὶ δὲν ἐννοῶ μὲν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ, διότι καὶ ὁ χρόνος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι πολύτιμος, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ἐξαιρετικῶς δύσκολον καὶ ἐξαιρέτως εὐαίσθητον καὶ καῖον. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως ὅπως μετὰ προσοχῆς μελετήσητε καὶ πάλιν τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα καὶ ἀσχοληθῆτε σοβαρῶς διὰ τὴν λύσιν αὐτοῦ ὅπως πιστεύσητε — καὶ ἐγὼ ὅπως μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς πιστεύω ἐπίσης—ὅτι καὶ ἡ Α. Ε. ὁ κ. Μουσολίνι, ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ ἀγαπᾷ τὴν ἐλευθερίαν ἀλλὰ καὶ τὴν ἀλήθειαν γυμνὴν καὶ μέχρι σκληρότητος, ὅτι θὰ στρέψῃ καὶ οὗτος σύντονον τὴν προσοχήν του εἰς τὸ ζήτημα τῆς Δωδεκανήσου καὶ θὰ τὸ λύσῃ συμφώνως μὲ τὸ διεθνὲς δίκαιον, τὸ δίκαιον τῶν ἐθνῶν, τὴν ἐλευθερίαν τῶν λαῶν καὶ τὴν δικαιοσύνην τοῦ κόσμου. Οἱ Δωδεκανήσιοι ἐζήσαμεν ἐπὶ τεσσαράκοντα αἰῶνας, ἐπὶ τέσσαρας συναπτὰς χιλιετηρίδας Ἕλληνες καὶ μόνον Ἕλληνες. Οἱ Δωδεκανήσιοι ἔχομεν στερρὰν καὶ ἑδραίαν καὶ ἀμετάπειστον τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ ζῶμεν Ἕλληνες καὶ μόνον Ἕλληνες. Ἔχομεν στερρὰν καὶ ἀδιάσειστον τὴν ἀπόφασιν οἱ Δωδεκανήσιοι νὰ ζήσωμεν εἰς τὸ προσεχὲς καὶ τὸ ἀπώτερον μέλλον Ἕλληνες καὶ μόνον Ἕλληνες. Εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ ἐπιστήσῃ σύντονον τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ τόσον φλέγοντος ζητήματος τῆς Δωδεκανήσου. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἵτινες δυνάμεθα οὔτε κατὰ φαντασίαν κἂν νὰ σταθῶμεν ἀπαθεῖς καὶ ἀδιάφοροι διὰ τὴν τύχην μας καὶ τὴν ἐθνικήν μας ἀποκατάστασιν ὅπως τὰ 14 ἐκεῖνα χωρία, τὰ ὁποῖα ἄφωνα καὶ ἄλαλα καὶ δυστυχῆ ἐξηνδραποδίσθησαν καὶ ἐξεχωρήθησαν δυστυχῶς εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Καὶ δεχόμεθα μὲν μετὰ σεβασμοῦ καὶ ἄνευ ἀντιρρήσεων τὰς κυβερνητικὰς τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος ἀποφάσεις. Ἀπέναντι αὐτῶν ἱστάμεθα πάντοτε εἰς προσοχήν, ἕτοιμοι νὰ ἀντικρύσωμεν μὲ τὸ μειδίαμα εἰς τὰ χείλη τὸν τρομερώτερον τῶν θανάτων. Ἀλλά, κύριοι, σᾶς λέγομεν, πρὶν ἢ συμπυκνωθῶσιν ἰσχυροὶ ἀτμοὶ εἰς τὸ Αἰγαῖον καὶ προκληθῶσιν ἀνεπιθύμητα γεγονότα καὶ παύσητε νὰ εἶσθε σεβαστοί, νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπιστήσητε σύντονον τὴν προσοχὴν τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς καὶ ἰδιαιτέρως τῆς ὁμόρου Μεγάλης Δυνάμεως ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς μας τύχης καὶ λύσητε τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα ἐπειγόντως. Διότι ὄχι μόνον διὰ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἐπικράτειαν, τῆς ὁποίας εἶμαι εἷς εἰλικρινὴς φίλος καὶ εἰλικρινὴς θαυμαστής, θὰ ἔχωμεν τὰ ἄριστα ἀποτελέσματα δι’ ἀμφότερα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος αὐτοῦ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ παρακαλέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν εὐγενῆ Ἰταλικὸν λαόν, νὰ ἱκετεύσω τὴν Α. Ε. τὸν κ. Μουσολίνι, νὰ κάμω μίαν θερμοτάτην καὶ ὁλόψυχον ἔκκλησιν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Ἰταλούς, τοὺς εὐγενεῖς ἐκείνους ἱππότας, οἱ ὁποῖοι ἐλευθερωθέντες χθὲς ἔτι γνωρίζουν τί ἐστὶ ζυγός, καὶ νὰ τοῖς εἴπω: Κύριοι, ἀποδώσατέ μας τὰς ἐλευθερίας μας. Ἐπιτρέψατε τὴν ἕνωσίν μας μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος καὶ ἐλευθερώσατέ μας, καὶ νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι θὰ σᾶς εἴμεθα εὐγνώμονες καὶ εὐγνώμονες ἐφ’ ὅρου ζωῆς. Διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ Δωδεκάνησος ἐλευθέρα θὰ γεννήσῃ προσεχῶς τὸν νέον Ἱπποκράτην της καὶ τὸν νέον Ἀπελλῆν της καὶ τὸν Κλεόβουλόν της καὶ ὅλα τὰ μεγάλα ἐκεῖνα πνεύματα, τὰ ὁποῖα μὲ τὸ σπινθηροβόλον καὶ ἀθάνατον πνεῦμά των ἐνεγράφησαν εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς ἀνθρωπότητος μὲ χρυσᾶ καὶ ἀνεξίτηλα γράμματα, ἀθάνατα ὀνόματα, πρὸ τῶν ὁποίων ἡ ἀνθρωπότης παρερχομένη ἀποκαλύπτεται μετὰ σεβασμοῦ, κλίνει τὸ γόνυ καὶ χαιρετᾷ εὐλαβῶς. (Χειροκροτήματα). Τὴν πρὸς τὴν Ἰταλίαν δὲ εὐγνωμοσύνην μας δὲν θὰ τὴν περιορίσωμεν εἰς λόγους μόνον ἐνθουσιώδεις καὶ φράσεις τετορνευμένας καὶ ἔπεα, ἀλλὰ μετατρέψωμεν εἰς αἰωνόβια ἀθάνατα ἔργα, πρὸ τῶν ὁποίων ἡμεῖς, τὰ τέκνα μας, τὰ τέκνα τῶν τέκνων μας καὶ ὅλαι αἱ μέλλουσαι γενεαὶ τῶν Δωδεκανήσων παρερχόμεναι θὰ διατρανῶσι τὴν αἰωνίαν εὐγνωμοσύνην μας πρὸς τοὺς ἐλευθερωτάς μας καὶ τὴν ἐλευθερίαν μας. (Χειροκροτήματα).

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐννοῶ πλήρως τὴν πατριωτικὴν συγκίνησιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου, τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος, ἥτις προήγαγεν αὐτόν, μετὰ τὴν τελευταίως γενομένην ἐν τῇ Ἰταλικῇ Γερουσίᾳ συζήτησιν, νὰ ζητήσῃ τὴν πρόταξιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεως. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀντιτάσσεται εἰς τὴν πρόταξιν ταύτην ἐκ λόγων συμφέροντος γενικωτέρου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1914 ἡ τύχη τῶν Δωδεκανήσων ὑπέστη, ἀπὸ ἀπόψεως τοὐλάχιστον διεθνοῦς δικαίου, διαφόρους ἐναλλαγάς. Ἡ τελευταία μορφὴ εἶναι ἡ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἐνώπιον ὑμῶν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πολιτευτής. Ἔκτοτε εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἐπῆλθε μεταβολὴ εἰς τὴν κατάστασιν, οἵα διεμορφώθη μετὰ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι ἤδη ἀπὸ τοῦ 1912 ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἀνεξαιρέτως, ὅσαι διαδοχικῶς διηύθυναν τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος, ἐξεδήλωσαν τὴν πρόθεσιν τὴν εἰλικρινῆ, ἵνα αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῆς μεγάλης γείτονος Ἐπικρατείας ἀποβῶσι στενώτεραι, ὄχι μόνον ἀπὸ ἐμπορικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ χαρακτῆρος καθαρῶς φιλικοῦ. Τῶν διαθέσεων τούτων ἐγένετο πολλάκις ἐκδήλωσις καὶ θὰ ἦτο περιττὸν νὰ σημειωθῇ ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἄγεται ἐκ τῶν αὐτῶν διαθέσεων καὶ ἐμφορεῖται ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς πόθους. Δὲν ἔχει οὐδένα λόγον νὰ πιστεύῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὅτι καὶ εἰς τὴν γείτονα Χώραν δὲν ἀπολείπουν, τό γε νῦν ἔχον, ὅμοιαι διαθέσεις. Πότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις διπλωματικὴ καὶ πότε, μετὰ ταύτην, νὰ ἐπακολουθήσῃ συζήτησις δημοσία ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πότε, λέγω, θὰ γίνῃ τοῦτο, εἶναι, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ ὁμοίας λέξεις, αὐτὸ ζήτημα καιροῦ τοῦ δέοντος.

§127Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐφόσον ἡ ἠχὼ τῶν δηλώσεων τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἰταλίας, τῶν γενομένων ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ περὶ τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, ἔφθασε μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξουσίου κ. Ζερβοῦ, δὲν φρονῶ ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἀκουσθοῦν ἐντεῦθεν διαμαρτυρίαι ἐπὶ τῶν γνωσθεισῶν δηλώσεων τούτων τοῦ κ. Μουσολίνι, καθ’ ἃς ἐθεώρησεν ὅτι τὸ Δωδεκανησιακὸν εἶναι λελυμένον διεθνῶς, καθόσον τοῦτο θὰ παρεῖχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ φωνὴ καὶ ὁ πόνος τοῦ κ. Ζερβοῦ, τοῦ ἀξίου τούτου τέκνου τῆς Δωδεκανήσου, δὲν εὑρίσκουν ἀπήχησιν εἰς τὰς καρδίας τῶν λοιπῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Πρέπει νὰ γνωσθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θεωρεῖ τὸ ζήτημα τῆς Δωδεκανήσου διευθετημένον διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ διότι δὲν θεωρεῖ ὅτι αἱ προϋπάρξασαι ἄμεσοι συμφωνίαι μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, καθὼς καὶ αἱ ὑπογραφεῖσαι διεθνεῖς συνθῆκαι, ἔστω καὶ μὴ κυρωθεῖσαι, ὅτι ἐξητμίσθησαν, καθὼς ἐπίσης καὶ διότι κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, τὴν ὁποίαν ὁ Ἰταλὸς Πρωθυπουργὸς ἐπικαλεῖται, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἔκαμε ρητὴν ἐπιφύλαξιν ἐν τῷ διεθνεῖ ἐκείνῳ Συνεδρίῳ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θεωρεῖ τὸ ζήτημα τὸ Δωδεκανησιακὸν λυθὲν ὁριστικῶς ὑπὲρ τῆς Ἰταλίας καὶ ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο ἀντικείμενον ἰδιαιτέρων διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῶν τέως συμμάχων τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τελικὸν διακανονισμόν του. Ἔχω ἐνδείξεις νὰ πιστεύω ὅτι ἡ τοιαύτη ἀντίληψις κρατεῖ καὶ εἰς εὐρύτερον διεθνῆ κύκλον, ὡς καὶ μεταξὺ τῶν μετριοπαθεστέρων πολιτευτῶν τῆς Ἰταλίας. Ἔδαφος πρὸς συνεννόησιν θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε, ἀρκεῖ οἱ ἰθύνοντες ἑκατέρωθεν νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ αἰσθήματα τῶν λαῶν τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύουν. Τὰ αἰσθήματα δὲ τοῦ Ἰταλικοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι τοιαῦτα καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν τοιαῦτα ὥστε νὰ ἐπιζητήσωμεν ἕνα φιλικὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο θὰ ἀντιλαμβάνηται τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο θὰ συνίστων νὰ τὸ διαχειρισθῇ. (Χειροκροτήματα).

§128Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, βεβαίως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἡ Συνέλευσις νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα διαπνέουν τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιον, εἶναι καὶ αἰσθήματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αἰσθάνεται ὅτι ἀποτελεῖ τὸ ζήτημα τὸ Δωδεκανησιακὸν ἓν ἐθνικὸν ἀδίκημα, εἶναι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ αὐτὴ ἀντίληψις ἐπικρατεῖ εἰς τὴν μεγαλυτέραν μερίδα τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγνώρισε τὸν ξένον ζυγόν, γνωρίζει τί θὰ εἴπῃ παραβίασις ἐθνικῶν δικαίων. Ὅπως πολὺ ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν ὅλοι διακαῆ πόθον ὅπως ἐπανασυνδέσωμεν τοὺς παλαιοὺς δεσμοὺς φιλίας μετὰ τοῦ γείτονος καὶ συγγενοῦς Ἰταλικοῦ λαοῦ. Θὰ ἦτο εὐτυχὴς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἂν παρείχετο εἰς τὴν Κυβέρνησίν του ἡ εὐκαιρία νὰ καλλιεργήσῃ μίαν λύσιν ἱκανοποιητικὴν ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς ἐλευθερίας καὶ τὰς πλέον συνετὰς φιλικὰς σχέσεις μὲ τὴν μεγάλην γείτονα Ἐπικράτειαν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα ἀποτελεῖ ἐθνικὸν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ παρίδῃ. Ὑπὲρ πάντα δὲ ἄλλον ὁ ἀμεσώτερον ἐνδιαφερόμενος Δωδεκανησιακὸς λαὸς δὲν θὰ συγκατατεθῇ ποτὲ νὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ ζήτημά του, παρὰ ὅπως οἱ ἐθνικοὶ πόθοι του καὶ τὰ δίκαια ἐπιβάλλουσι. (Χειροκροτήματα).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πάζης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§130Δ. ΠΑΖΗΣ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς συζητήσεως τοῦ Δωδεκανησιακοῦ, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τὴν ληφθεῖσαν τὸ παρελθὸν Σάββατον.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν διαφωνίαι.

§132Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ συζητηθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐκτὸς ἂν ἡ Συνέλευσις κατέχηται ὑπὸ τοιούτου καμάτου ὥστε νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ συζητήσῃ τὸ προσφυγικόν. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Δράμας νὰ ἐπιτρέψῃ ὅπως διὰ δέκα λεπτὰ τῆς ὥρας προηγηθῇ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐκ Λασηθίου πληρεξουσίου διὰ ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπεῖγον.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι ἅπαξ προσδιωρίσθη ὅτι θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, πρέπει νὰ εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὴν ἀπόφασιν ταύτην.

§134Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Βεβαίως ἐλήφθη ἀπόφασις διὰ σήμερον, ὄχι ὅμως νὰ ἀρχίσωμεν εἰς τὰς 9.

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐπανέλθωμεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι ἐν τάξει. Ὡρίσθη σήμερον νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Πρὸ ὀλίγου ὅτε ἐγένετο ἡ ψηφοφορία ἐξετοξεύθη ἐκ τῶν προτέρων μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ ἀπορροφήσῃ τὴν ὥραν τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν ἐπερώτησιν. Ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι δυνάμεθα νὰ παρατείνωμεν τὴν συνεδρίασιν ἢ νὰ ἐπιστρέψωμεν καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον διὰ νὰ ἀναπληρώσωμεν τὴν ὥραν αὐτήν. Εἶναι πρόθυμος ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἐξακολουθήσωμεν μέχρι τῆς 10ης ὥρας ἢ νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν τὴν δεκάτην καὶ ἡμίσειαν.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἠμποροῦμεν.

§137Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις κάμνει τὴν εἰσήγησιν διὰ νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς ὅσα ὑπεσχέθη. Ἂν ἡ Συνέλευσις εἶναι κουρασμένη ἀπὸ τὰς δύο ὁλονυκτίας καὶ δὲν θέλει νὰ συζητήσῃ, δὲν εἶναι βεβαίως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμποδίσῃ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ νὰ συνεχισθῆ ἡ συζήτησις διὰ νὰ δώσῃ ἱκανοποίησιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία δὲν ἠθέλησε νὰ χαθῇ μία ὥρα.

§138Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ λεχθῇ ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀποψινῆς συνεδριάσεως ἐτέθη τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Παρ’ ὅλα ταῦτα δὲν κατωρθώσαμεν παρὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν 9ην ὥραν καὶ νὰ ἐπιζητῶμεν τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος τούτου. Φρονῶ ὅτι τεχνικῶς εἶναι ἀδύνατον νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐκτὸς ἂν ἐπιδιώκωμεν τὴν μείωσιν τῆς ἐντυπώσεως καὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς 10ης ὥρας καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10ην καὶ ἡμίσειαν, δεδομένου ὅτι ἔχομεν δύο ὁλονυκτίας, ἐκτὸς ἂν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν διὰ νὰ σταματήσωμεν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀρχίσωμεν.

§139Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἀναγεγραμμέναι εἶναι ἐπερωτήσεις κατατεθειμέναι πρὸ διμήνου καὶ πλέον. Ἑπομένως δὲν ἀνάγονται εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, περιλαμβάνουν δὲ ὁλόκληρον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἂν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν, ὑποθέτω τοὐλάχιστον ἐγὼ ὅτι μία καὶ δύο συνεδριάσεις δὲν θὰ ἀρκέσουν πρὸς τοῦτο, διότι ὅπως ἠξεύρετε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὸν κρατικὸν ὀργανισμόν. Ἢ, ἂν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν, θὰ εἰσέλθωμεν ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠρχίσαμεν πρὸ τῶν διακοπῶν τῆς Συνελεύσεως.

§140Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἐν πλήρει τάξει ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐπερωτήσεως, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι ἐκ τῶν τάξεων τῶν προσφύγων εὑρίσκονται ἐν τάξει, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐπερώτησις ἐν τοιαύτη ὥρα οὔτε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις μετὰ τὸ γεῦμα. Ἐπίσης φρονῶ ὅτι ὡς ἐτέθη τὸ ζήτημα, δὲν ἀποτελεῖ πρότασιν ἐλέγχου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον δὲν καταλήγομεν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, εἶναι ἁπλῶς ἔλεγχος. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς ἄλλην ἡμέραν πλὴν τῆς Τετάρτης ἢ τοῦ Σαββάτου.

§142Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρὸ καιροῦ ἐτέθη ἐπερώτησις ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων τοῦ Ταμείου Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καὶ ὁ κ. συνάδελφος κατηνάλωσεν ὁμιλῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ὅλην τὴν ὥραν μέχρι τοῦ γεύματος καὶ κατόπιν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου. Ἀνῆλθε καὶ ἕτερος συνάδελφος νὰ ὁμιλήσῃ, ὁπόταν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος κ. Παπαναστασίου εἶπεν ὅτι, ἐφόσον δὲν κατατεθῆ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ηὐχόμην καὶ ἐγὼ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ γίνῃ ὅταν κατατεθῆ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Τοῦτο ἐδέχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις ἐβράδυνε νὰ κατατεθῇ διὰ λόγους οὓς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μαζαράκης. Πρό τινων ἡμερῶν ἡ ἔκθεσις κατετέθη καὶ ἐξετυπώθη καὶ ὡρίσθη ἡ σημερινὴ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν. Δυστυχῶς ὅμως διότι κατεπονήθη ἡ Συνέλευσις καὶ διότι προηγήθη ψηφοφορία καὶ διότι μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ προταχθῶσιν ἄλλα ζητήματα σοβαρώτερα τοῦ προσφυγικοῦ καὶ διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἀφορμὴν λαβὼν προσεκόμισε δέματα ὁλόκληρα νομοσχεδίων....

§143Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προσφυγικὸν εἶναι καὶ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο.

§144Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν, προέρχονται ἀπὸ τὸν μέγαν φιλοπροσφυγισμόν σας. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἐγώ, ἐφόσον ἡ σημερινὴ συνεδρίασις κατηναλώθη εἰς ἄλλα ἔργα, νὰ ὁρισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ἡ προσεχὴς Δευτέρα.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἔχομεν προηγούμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι καλὸν νὰ μὴ λησμονῶμεν. Τὰ προηγούμενα ἀπέδειξαν ὅτι καὶ ἄλλη Κυβέρνησις συνεζήτησε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα μόνον κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς προωρισμένας διὰ τὸν ἔλεγχον. Κατὰ συνέπειαν καὶ τόσῳ μᾶλλον καθόσον ὁ κ. πληρεξούσιος εἶπεν ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις καὶ εἰς ἔλεγχον, δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν ὅπως ἡ συζήτησις ὁρισθῇ διὰ τὴν Τετάρτην ἢ τὸ Σάββατον.

§146Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πάντως ἐπειγόμεθα νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἀντιλήψεις καὶ τῶν ἀποχρώσεων τῶν διαφόρων ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ. Ἀλλὰ δυστυχῶς πλησιάζομεν πρὸς τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν, δὲν μᾶς ὑπολείπονται ἢ δύο ἡμέραι. Κατὰ τίνα λόγον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, προκειμένου ἀκριβῶς περὶ ἐλέγχου, θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν ἑτέραν ἡμέραν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐλέγχου τούτου παρὰ τοὺς κανόνας οἱ ὁποῖοι ὁρίζονται ἀπὸ τὸν Κανονισμόν. Προκειμένου περὶ ζητήματος ἀφορῶντος ἔλεγχον καὶ μόνον θὰ διαθέσωμεν τὰς ἡμέρας ταύτας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πολὺ ἀκριβές. Ἄλλοτε ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα....

§147Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ ἑνάμισυ καὶ πλέον.

§148Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ πλέον, ἡμεῖς εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν συγκατετιθέμεθα πάντοτε νὰ παρελκυσθῇ πᾶς ἄλλος ἔλεγχος καὶ ἐν ἡμέραις ἐλέγχου καὶ νὰ ἀσχοληθῶμεν διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ὑποθέτω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ σήμερον τὸ παράδειγμα αὐτὸ τοσούτῳ μᾶλλον ὅσον δὲν μᾶς ὑπολείπεται πλέον παρὰ μία ἑβδομὰς κοινοβουλευτικῆς ἐργασίας.

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἐλησμόνησε μερικὰ πράγματα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἀπησχολήθη κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ἡ Συνέλευσις διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀντιθέτου εἶναι ἀναμφισβήτητον, εἶναι ὅτι ἐπὶ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ἡμέραι νομοθετικῆς ἐργασίας διετέθησαν πρὸς ἔλεγχον.

§150Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδὲ ἅπαξ. Οὐδέποτε ἡ ἡμετέρα Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἢ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τότε νὰ θυσιάσῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἡμέραν δι’ ἔλεγχον. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ τότε Κυβέρνησις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἠθέλησε νὰ διαθέσῃ ἡμέρας νομοθετικῆς ἐργασίας πρὸς ἔλεγχον.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι ἰδίᾳ πρωτοβουλίᾳ, ἀλλ’ ὁσάκις ἠγέρθη ζήτημα σοβαροῦ ἐλέγχου.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδέποτε.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι σεῖς προσωπικῶς.

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδέποτε ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τότε νὰ θυσιασθῇ οἱαδήποτε ἡμέρα νομοθετικῆς ἐργασίας διὰ τὸν ἔλεγχον.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Εὐρυτανίας πιθανὸν προσωπικῶς ὁ ἴδιος νὰ μὴ ἐζήτησε νὰ ἐνασκήσῃ ἔλεγχον κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἐζήτησαν ὅμως τοῦτο πληρεξούσιοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὁσάκις τὸ ἐζήτησαν ἐπὶ σοβαροῦ ζητήματος οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὸν ἔλεγχον. Καὶ ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, ὅτε ἀνετράπη, καὶ προηγουμένως ἐπὶ τῶν παραιτήσεων διαφόρων Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀπαίτησις ἡ σημερινὴ τόσον τῶν προσφύγων ὅσον καὶ ἄλλων πληρεξουσίων, ὡς καὶ ἐμοῦ, τοῦ νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ Δευτέρα διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, εἶναι πολὺ δικαιολογημένη, ἀφοῦ ἡ σημερινὴ ἡμέρα κατὰ τὸ πλεῖστον κατηναλώθη εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ δεύτερον διότι εἶναι ἀδύνατον, ἂν δὲν διατεθῇ καὶ ἡ Δευτέρα, νὰ τερματισθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ πρὸ τῶν διακοπῶν. Εἶναι δὲ ζήτημα οὐσιωδέστατον, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ἡ συζήτησις ἀσφαλῶς θὰ διαφωτίσῃ, θὰ ὁδηγήσῃ, θὰ κατευθύνῃ τέλος πάντων τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη δι’ ὡρισμένα προσφυγικὰ ζητήματα νὰ ληφθῶσι μερικαὶ ἀποφάσεις καὶ νὰ καθορισθῇ μία πολιτική. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος ἐστήριξε τὴν ἀπόκρουσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς εἰς τὸ ὅτι δύο μόνον ἡμέραι μᾶς ἀπομένουν συντακτικῆς ἐργασίας μέχρι τῶν διακοπῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν δὲν παρουσιάζεται καμμία δυσφορία διὰ τὴν παρακολούθησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ τελειώσωμεν ἔστω καὶ ἓν τμῆμα σοβαρὸν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου, δὲν βλέπω τί σημασίαν θὰ εἶχεν ἡ ἀπώλεια μιᾶς συνεδριάσεως. Ἐν τούτοις ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν τὴν Τρίτην π. χ., ὅπως ἔγινε καὶ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, νὰ διαθέσωμεν πρὸ μεσημβρίας διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ μετὰ μεσημβρίαν διὰ συντακτικὴν ἐργασίαν ἢ καὶ ἀντιστρόφως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ χαθῇ καμμία ἡμέρα συντακτικῆς ἐργασίας. Ἂν ἐπιμένωμεν νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν Δευτέραν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος· ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοιαύτη συζήτησις διὰ τόσον μέγα ζήτημα νὰ ἀρχίσῃ τὴν 9ην καὶ ἡμίσειαν, διότι ὅπως σήμερον εἶναι τὰ πράγματα βεβαίως ἐλαχίστη ὑπάρχει ἡ διάθεσις παρατάσεως ἐργασίας. Ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι πρόθυμος νὰ ἔλθω καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον, ἀλλ’ ἤκουσα ὅτι δὲν εἶναι πρόθυμοι οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι νὰ ἔλθουν καὶ μετὰ τὸ φαγητόν, ἑπομένως ἡ προθυμία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας νὰ ἔλθωμεν καὶ μετὰ τὸ φαγητὸν εἶναι ὀλίγον δῶρον ἄδωρον. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω νὰ κάμωμεν ἕνα συμβιβασμόν· νὰ ὁρισθῇ ἡ Δευτέρα διὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ἡ Τρίτη νὰ διατεθῇ πρὸ μεσημβρίας διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ μετὰ μεσημβρίαν διὰ συντακτικὴν ἐργασίαν. Ἐδείξαμεν δὲ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ὅτι καὶ δι’ ὁλονυκτίας δυνάμεθα νὰ διεκπεραιώσωμεν ἀρκετὴν ἐργασίαν. Ὑπάρχει ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πᾶσα προθυμία ὅπως καθήσωμεν καὶ μέχρι τῆς 4ης πρωινῆς. Ἔτσι θὰ καθησυχάσωμεν καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς ἄλλους κ. κ. πληρεξουσίους.

§156Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἷς συμβιβασμός, ἀφοῦ ἠρχίσαμεν τοὺς συμβιβασμούς· δηλ. νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ διὰ τὴν Τετάρτην καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει κριθῇ ἐκ τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως ὅτι θὰ ἀπαιτηθοῦν ἡμέραι πολλαί, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνωμεν δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ τὴν Πέμπτην ἀντὶ τῆς Δευτέρας· διότι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρηθῇ ἐκ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως ἀναγκαία ἡ παράτασις αὐτῆς.

§157Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δεκτόν.

§158Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί ἀπεφασίσθη, κ. Πρόεδρε;

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐλάβομεν καμμίαν ἀπόφασιν.

§160Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξακολουθήσωμεν μέχρι τῆς 10ης ὥρας ἢ θὰ διακόψωμεν διὰ νὰ γευματίσωμεν;

§161ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Μία ἀπόφασις πρέπει νὰ ληφθῇ.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ συμβιβασμὸς ἐτελέσθη ἀπ’ ἐδῶ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸν ἀποδεχθῇ. Εἶναι δὲ ὁ ἑξῆς· ὁ κ. Καφαντάρης εἶπε νὰ τακτοποιήσωμεν οὕτω πως τὰ πράγματα ὥστε, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαντληθῇ εἰς μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, νὰ μὴ χαθῇ ἄλλη ἡμέρα εἰς ἐπερωτήσεις. Εἴμεθα εἰς τοῦτο σύμφωνοι. Ἐπειδὴ ὅμως λόγοι οὐσιαστικοὶ ἐπιβάλλουν νὰ ἀρχίσῃ προτήτερα τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, λέγω νὰ ἀρχίσωμεν τὴν Δευτέραν· καί, ἂν τὴν Τετάρτην ἐξαντληθῇ τὸ ζήτημα, νὰ διατεθῇ τὸ Σάββατον πάλιν διὰ συντακτικὴν ἐργασίαν.

§164Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώνωμεν. Δύο χρόνια τώρα περιμένομεν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καφαντάρη εἰς τὴν Συνέλευσιν. Δέχεται ἡ Συνέλευσις, ναὶ ἢ ὄχι;

§166ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτή, δεκτή.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Καφαντάρη ἔγινε δεκτή.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ἔγινε δεκτή. Δὲν ἔγινε δεκτή. Ποῖος τὴν ἔκαμε δεκτήν;

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν προσεχῆ Δευτέραν ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)