1925.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 167

Δευτέρα 30 Μαρτίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 5.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Παγκληρικὸς Προσφυγικὸς Σύνδεσμος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προστασίας τῶν κληρικῶν προσφύγων τῶν καταφυγόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα». — Ἡ Πανεργατικὴ Ἕνωσις Ἐδέσσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν παράνομον διαταγὴν τῆς Διευθύνσεως Σιδηροδρόμων περὶ ἀπολύσεως πολλῶν ἐργατῶν. — Ὁ Ἰσραηλιτικὸς Σύλλογος Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος περὶ χωριστοῦ ἐκλογικοῦ Συλλόγου τῶν Ἰσραηλιτῶν. — Ἐπιτροπὴ ἐνοικιαστῶν καταστημάτων καὶ οἰκιῶν ὑποβάλλει τὰς γνώμας της ἐπὶ τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ Συνεταιρισμὸς Νιγρίτης παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ ταχέως τὸ νομοσχέδιον περὶ καπνῶν. — Οἱ ἐργάται καπνεργοστασίων Καβάλλας παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ πορίσματος τῆς συσταθείσης πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος Ἐπιτροπῆς. — Ἡ Ἰσραηλιτικὴ κοινότης Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην καθιέρωσιν τῆς κυριακῆς ἀργίας ἐν Θεσσαλονίκῃ. — Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Βέλλου–Σπηλιᾶς παρακαλεῖ ὅπως τὸ Κράτος προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν σταφιδοκάρπου. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν σιδηροδρομικῶν Μακεδονίας παρακαλεῖ ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς θέσεις των οἱ ἀπολυθέντες ἀπεργοί. — Οἱ ἰδιοκτῆται οἰκιῶν καὶ οἰκοπέδων τῆς συνοικίας Μὲτς παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ σχεδίου πόλεως κ. Καλλιγᾶ χαραχθεῖσα πλατεῖα. — Οἱ ἐνορῖται τοῦ ναοῦ τῶν Ταξιαρχῶν Αἰγίνης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Μητροπολίτου, ἀπαγορεύσαντος εἰς τὸν πρόσφυγα Μαυρόπουλον νὰ ψάλλῃ. — Ὁ ἐν Βόλῳ Θρακικὸς Σύλλογος παρακαλεῖ ὅπως τὰ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως ὑποδεικνυόμενα μέτρα νὰ πραγματοποιῶνται. — Οἱ κάτοικοι Βεροίας παρακαλοῦσιν ὅπως ἀρθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου περὶ ἀγροφυλακῆς. — Οἱ ἐν Δράμᾳ πρόσφυγες διαμαρτύρονται κατὰ τῆς μελετωμένης μετακινήσεώς των ἐκ τῆς τοποθεσίας Σανάκι. — Αἱ Ἰσραηλιτικαὶ Λέσχαι Θεσσαλονίκης παρακαλοῦσιν ὅπως ἐξαιρεθῶσιν οἱ Ἰσραηλῖται τῆς κυριακῆς ἀργίας. — Ἡ Ἐπιτροπὴ συλλογῆς ἐράνων ὑπὲρ ἱδρύσεως σανατορίων παρακαλεῖ ὅπως ἀποπερατωθῇ τὸ ὑπολειπόμενον τμῆμα ἐκ 4–5 χιλιομέτρων τῆς ὁδοῦ Μενιδίου–Πάρνηθος. — Ἡ εἰδικὴ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Χριστοδουλιάς, Ι. Τσιγκόλης, Γ. Τσακανίκας, Ν. Χρυσόγελος, Β. Βλαχόπουλος, Β. Καραπάνος καὶ Π. Πετρίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3125 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Σαμουηλίδης, Δ. Χατζόπουλος, Ι. Βαρβαγιάννης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς τῆς Θεσσαλονίκης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Μαλαχίας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3125 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ζημιωθέντων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Μαρσέλος, Β. Ἀρτεμιάδης, Χ. Πανταζίδης, Φ. Μανουηλίδης, Ε. Γονατᾶς, Κ. Φίλανδρος κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἀπὸ 9 Μαρτίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐγγραφῆς φοιτητριῶν εἰς τὸ Ὀδοντιατρικὸν σχολεῖον κλπ.». — Οἱ Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ ἐκτελέσεως ναυτικῶν ἔργων ἐν Π. Ναυστάθμῳ Πόρου καὶ τοῖς ἀεροδρομίοις». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς συντακτικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Σ. Πεζᾶς ἔχει τὸν λόγον. Οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐγγεγραμμένοι κ. κ. πληρεξούσιοι ἀπουσιάζουν.

§2Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἂν δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις νὰ ψηφισθῶσι κατ’ ἀρχὴν τὰ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 14–20.

§3Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῆς ἀεροπλοΐας θὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχήν;

§4Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ἀπὸ τοῦ 15ου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ διὰ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 2125 ἐπιβληθέντος τῷ δήμῳ Ρεθύμνης φόρου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἐν ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευομένων ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμφωνίας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς αὐτονόμου ὑπηρεσίας ἀποκαταστάσεως προσφύγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ λεμβούχων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§6Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κ. Πρόεδρε, νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι, ἐνῷ προχθὲς ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης διὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ δάνεια, δὲν βλέπομεν ταύτην ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§7Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἐγένετο λάθος καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ αὔριον νὰ ἀναγραφῇ πρῶτον ὑπὲρ πάντα.

§8Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ περὶ κοινωφελῶν ἔργων;

§9Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν καὶ δι’ αὐτό. Κύριε Τσαρλαμπᾶ, ἔχετε καμμίαν ἀντίρρησιν διὰ τὸ τρίτον νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως;

§10Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος ἄλλοτε σᾶς παρεκάλεσα νὰ δεχθῆτε τροπολογίας τινάς.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ἐδέχθην.

§12Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κατόπιν ἀνῃρέσατε. Ἂν ἐγένοντο δεκταί, τότε ὑπερθεματίζω.

§13Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μείνῃ δι’ αὔριον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως μερισμάτων καὶ προικίσεων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ καὶ τροποποιήσεως ἐπειγουσῶν διατάξεων αὐτοῦ».

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλεται.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Σ. Πεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§17Σ. ΠΕΖΑΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀρυόμενος αὐτὴν οὐχὶ ἀπὸ γνώμας συνταγματολόγων, ἀλλ’ ἐκ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως ὡς εὑρίσκεται αὐτὴ παρ’ ἡμῖν. Θὰ ἐπεθύμουν εὐθὺς μετὰ τὴν λέξιν «ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ» νὰ προστεθῇ ὁ σύνδεσμος «καὶ στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, διότι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ γίνεται διάκρισις δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν ἐν διαθεσιμότητι. Οἱ ἀξιωματικοὶ διὰ νὰ ἐκθέσωσιν ὑποψηφιότητα εἰς τὰς ἐκλογὰς πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐν διαθεσιμότητι, νὰ μὴ εἶναι τουτέστιν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἑπομένως πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἀναλόγως καὶ ἡ φράσις αὐτή. Παρετηρήθη μέχρι τοῦδε ὅτι ἐνίοτε τίθενται εἰς διαθεσιμότητα ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἄνευ ὑπηρεσιακοῦ τινος λόγου. Ἐγὼ π. χ. ἐτέθην τὸ παρελθὸν ἔτος εἰς διαθεσιμότητα ὄχι δι’ ὑπηρεσιακόν τι παράπτωμα. Ἔχω ἐπιστολὴν τοῦ κ. Ἀλεξανδρῆ ἐξ ἧς καταφαίνεται τὸ ἐναντίον. Ἀλλὰ διότι τοῦτο ἦτο εὐχάριστον εἰς τὸν Ἄλφα πολιτευτὴν ἢ τὸν Βῆτα, διὰ λόγους προσωπικούς. Δὲν θέλω νὰ ὀνομάζω πρόσωπα, καθόσον μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορα αὐτά. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι διὰ νὰ εὐχαριστηθῇ ὁ Ἄλφα ἢ ὁ Βῆτα ὁ δυσηρεστημένος κατ’ ἐμοῦ, διότι ἁπλούστατα ἐξεπλήρωσα μετ’ εὐσυνειδησίας καὶ αὐστηρότητος τὸ καθῆκόν μου, ἐδέησε μετὰ 38 ἐτῶν ἄμεμπτον ὑπηρεσίαν νὰ τεθῶ εἰς διαθεσιμότητα. Αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ νόμου δὲν ἀναφέρουν διὰ ποῖον λόγον τίθεται ὁ ὑπάλληλος εἰς διαθεσιμότητα καὶ πρέπει ἑπομένως ἢ νὰ μεταβληθῇ ἡ διάταξις ἐκείνη ἢ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἀδικουμένους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τοὺς τιθεμένους εἰς διαθεσιμότητα, νὰ δύνανται νὰ θέτωσιν ὑποψηφιότητα ὅταν καταδικάζωνται εἰς τὴν ἀδράνειαν ἢ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο. Αὐτὸ ὅμως δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τόσον ὅσον ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς ἐνδιαφέρῃ καὶ τὸ ὁποῖον ἀρύομαι ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι τότε καὶ τὸ Σύνταγμά μας θὰ εἶναι τελειότερον, ἐφόσον τείνει εἰς τὴν θεραπείαν μιᾶς πραγματικῆς ἀνάγκης παρουσιασθείσης ἐν Κρήτῃ. Οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὰ νομικὰ γνωρίζουσιν ὅτι τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον ἐτελειοποιεῖτο ὑπὸ τοῦ πραίτωρος ἀναλόγως τῶν προκυπτουσῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαρουσιάζοντο ἐν τῷ πρακτικῷ βίῳ. Διὰ νὰ ἔχωμεν Σύνταγμα καὶ Δημοκρατίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν. Τὸ δικαίωμα δὲ τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι ἀπολύτως ἠγγυημένον εἰς τοὺς ὑποψηφίους. Δι’ οὓς προσωπικοὺς λόγους ἐτέθην εἰς διαθεσιμότητα διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους δύναμαι νὰ εἴπω διωργανώθη καὶ ἓν εἶδος διωγμοῦ ὅταν ἔθεσα ὑποψηφιότητα ἐκ μέρους ὡρισμένων ἐν Κρήτῃ παραγόντων τῇ ὑποκινήσει ξένου πολιτευτοῦ ποιουμένου κατάχρησιν τῆς φιλίας τοῦ κ. Βενιζέλου. Ἐγγιζουσῶν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐνῷ ἠγόρευον μοὶ ἐδόθη διαταγὴ νὰ διακόψω τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ νὰ ἀπέλθω, διαβληθεὶς ὑπό τινων ὡς Γερμανόφιλος καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἀνυποστάτους. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει καὶ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ πάντα ὑποψήφιον εἶναι νὰ μὴ τολμᾷ κανεὶς νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς κινήσεως καὶ τοῦ λόγου τῶν ὑποψηφίων, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐλευθερία καὶ Δημοκρατία ἄνευ ἀπολύτου ἐλευθερίας κινήσεως καὶ λόγου. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρεκάλουν, ἂν ἦτο δυνατόν, εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἐδάφιον (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀνακηρυχθέντες ὑποψήφιοι βουλευταὶ ἀπολαύουν ἀπολύτου ἐλευθερίας κινήσεως καὶ λόγου ἐν ταῖς ἐκλογικαῖς αὐτῶν περιφερείαις. Οἱ πειρώμενοι νὰ ἐμποδίσωσιν αὐτοὺς τιμωροῦνται μὲ διετῆ φυλάκισιν καὶ πενταετῆ στέρησιν τῶν πολιτικῶν αὑτῶν δικαιωμάτων, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιτυχίας ἢ μὴ τοῦ σκοποῦ των». Νομίζω ὅτι τοιαύτη τις διάταξις δέον νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι, καίτοι ἐφρόντισα νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν τὸ συμβάν μοι ἐπεισόδιον, οὐδὲν ἐνήργησεν αὕτη. Ἂν ἡ πρότασίς μου αὕτη δὲν γίνῃ δεκτὴ μὲ ὅλην τὴν εὐγνωμοσύνην καὶ τὴν λατρείαν αὐτόχρημα τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὸν Κρητικὸν λαὸν προτιμῶ νὰ ἀπόσχω ἄλλων ἐκλογῶν παρὰ νὰ γίνω ἀφορμὴ οἱωνδήποτε σκηνῶν δυσαρέστων, τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ αὕτη πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ προσωπικοῦ πάθους ὡρισμένου ἀτόμου, ξένου πρὸς τὸν Τόπον. Εἶναι αἰσχροὶ παράγοντες τοῦ Τόπου ἰσχυροὶ νὰ ὑπηρετοῦν ξένα πάθη καὶ νὰ προκαλοῦν πάλιν ἀσχημίας καὶ αἱματηρὰς ἴσως ταραχάς, οἷαι ὀλίγον δεῖν θὰ ἐπροκαλοῦντο ἐν Ἁγίῳ Μύρωνι.

§18ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νομίζετε ὅτι τοιαῦται σκηναὶ θὰ ἐπαναληφθοῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον;

§19Σ. ΠΕΖΑΣ. Διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ σᾶς ἐκθέσω ταύτην τὴν στιγμὴν ἐνταῦθα, φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐπαναληφθοῦν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ σᾶς καταδείξω μίαν σπουδαίαν ἔλλειψιν τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ἢ τῆς νομοθεσίας μας, τὴν ὁποίαν, ἂν θέλητε, ἠμπορεῖτε νὰ τὴν θεραπεύσητε.

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τὸ θιγὲν καὶ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ διὰ τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους, ἂν οἱ ἐν διαθεσιμότητι διατελοῦντες δύνανται νὰ εἶναι ὑποψήφιοι βουλευταὶ ἢ ὄχι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα Συντάγματος, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα καθαρῶς νόμου. Ἂν ὁ νόμος καθορίσῃ τὴν διαθεσιμότητα ὡς κατάστασιν ἐνεργείας, τότε δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ εἶναι ὑποψήφιοι. Ἂν ὁ νόμος καθορίσῃ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακληθοῦν εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸ στράτευμα, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ εἶναι ὑποψήφιοι. Ἂν δὲ ὑποτεθῇ πάλιν ὅτι ὁ νόμος λέγει ὅτι ἡ κατάστασις διαθεσιμότητος εἶναι ἰδιαιτέρα κατάστασις ὅλως ἐξαιρετικὴ ἐκείνης τῆς ἐνεργείας, τότε δὲν θὰ παρέχῃ κανὲν κώλυμα τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι οὕτω πως πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα.

§21Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει τὸ κείμενον...

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἂν εἴπῃ ὁ νόμος ὅτι διαθεσιμότης εἶναι κατάστασις ἰδιαιτέρα μὴ ἔχουσα καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐνέργειαν, τότε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θὰ παρέχῃ κανὲν κώλυμα.

§23Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ περίπτωσις τῆς διαθεσιμότητος τῶν ἀξιωματικῶν πρέπει νὰ ἀποτελῇ κώλυμα.

§24Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἀσπάζηται ἡ Συνέλευσις τὴν γνώμην ταύτην, πρέπει νὰ γίνῃ δήλωσις ἑρμηνευτική, ὅτι εἰς τὴν λέξιν «ἐνέργειαν» περιλαμβάνεται καὶ ἡ διαθεσιμότης. Μᾶλλον ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ζήτημα νόμου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§26Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου ἄρθρου, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς καὶ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὑπέβαλε τὴν πρότασιν ὅπως εἰς τὰ πρακτικὰ δηλωθῇ σαφῶς ὅτι οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι τελοῦντες ἀξιωματικοί, οἵτινες εἰς εἰδικὴν εὑρίσκονται κατάστασιν, δέον νὰ μὴ θεωρηθῶσιν ὡς περιλαμβανόμενοι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ὅρου «ἐνεργείᾳ» καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ κατάστασις αὕτη νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Εἰς τὴν γνώμην ταύτην ἀντέλεξεν εὐθὺς ἀμέσως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ συμπαθὴς ἐξ Ἠλείας συνάδελφος κ. Γέντικας, εἰπὼν ὅτι καὶ οἱ λόγῳ τραυμάτων ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ἐνεργείας καὶ κατὰ συνέπειαν δέον καὶ ἡ θέσις αὐτῶν νὰ θεωρηθῇ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Κύριοι πληρεξούσιοι, εὑρίσκομαι ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκτιμήσω ἰδιαιτέρως καὶ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν συντηρητικότητα, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τὴν ὁποίαν καταβάλλει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας πληρεξούσιος, προκειμένου νὰ ἐκφέρῃ τὴν κρίσιν του ἐπὶ ζητημάτων σοβαρῶν, τοιούτων μάλιστα, οἷον τὸ προκείμενον. Καὶ διὰ τοῦτο, ὁμολογῶ, ὅταν ἤκουσα τὴν δήλωσίν του ταύτην, μοὶ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν βαθυτάτην. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου, τὴν πρότασιν ὅπως ἡ θέσις τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν θεωρηθῇ ὡς θέσις μὴ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, τὴν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ δημοκρατικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἐπίσης καὶ τὴν ἐξαιρετικὴν μόρφωσιν ἐκτιμῶ καὶ τὴν σύνεσιν ἐπίσης ὁσάκις πρόκειται νὰ κριθοῦν ζητήματα τοιαῦτα. Ἡ ἀντίθεσις ἀκριβῶς τῶν γνωμῶν τῶν δύο σεβαστῶν συναδέλφων μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἀκόμη διότι συμβαίνει νὰ εἶμαι ὁ μόνος ἐκπρόσωπος τῆς τάξεως τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀκούονται εἰς τὴν προσωνυμίαν τῶν ἀναπήρων πολέμου, ἤτοι τῆς καταστάσεως τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν. Ἀξίζει τὸν κόπον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι καὶ ἄλλοτε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία κατὰ τὸ 1915, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἠσχολήθη ἐπὶ μακρὰς ὥρας διὰ νὰ δημιουργήσῃ προνομιοῦχον θέσιν εἰς τὴν τάξιν αὐτήν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι πρώτη ἡ διπλῆ ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ συμπεριέλαβεν ἐν τῷ ἀσυμβιβάστῳ καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Καὶ συμπεριέλαβεν αὐτοὺς κατόπιν ἐπιθυμίας αὐτῶν τούτων τῶν ἀξιωματικῶν κατ’ ἀρχὴν καὶ τοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑτέρου, διότι ἐσκέφθησαν ἀμφότεραι αἱ τάξεις αὗται ὅτι ἔπρεπεν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐπιδίδωνται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Διότι ἐσκέφθησαν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἐπιδίδωνται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ στρατιωτικά των καθήκοντα, ἀποφεύγοντες τὴν ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικήν, ἵνα μεγαλύτερον ἐξασκῶσιν ἐπιβάλλον καὶ πειθαρχίαν διατηρῶσιν εἰς τὸ στράτευμα αὐστηροτέραν, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ ὄντως μέγα ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον καλοῦνται. Ἀλλ’ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος εἰσηγήθη καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἠννόει τὸν ὅρον «ἐν ἐνεργείᾳ». Λέγει ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου μορφωθεῖσαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ γνώμην..... κλπ.». Αὐτὰ λέγει ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ κατὰ Μάρτιον τοῦ 1911, εἰσηγουμένη εἰς τὴν διπλῆν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ὅπως περιληφθῶσιν οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξηγήσωμεν ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τοῦ ὅρου «ἐν ἐνεργείᾳ», ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν νομοθεσίαν, τουτέστιν εἰς τὸν περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμον, διὰ νὰ ἴδωμεν ποίους συμπεριλαμβάνει εἰς τὸν ὅρον «ἐν ἐνεργείᾳ». Ἂν ρίψωμεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἰσχύοντος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμου, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐν τῷ ὅρῳ «ἐν ἐνεργείᾳ» διαλαμβάνονται αἱ ἑξῆς τάξεις ἀξιωματικῶν: Ἡ κατάστασις τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοῦ, δηλαδὴ ἡ κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ, καθ’ ἣν εὑρίσκεται οὗτος εἰς ὡρισμένον σῶμα ἢ κατάστημα, ἢ εἰς ὡρισμένην ὑπηρεσίαν. Δεύτερον οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι τίθενται εἰς διαθεσιμότητα ἐνεργείας. Εἶναι δὲ ἡ διαθεσιμότης αὕτη ἡ συνήθης, καθ’ ἣν ὑποστράτηγοι ἢ συνταγματάρχαι, ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ φέρ’ εἰπεῖν, τίθενται λόγῳ ἐλλείψεως θέσεων ἢ κατόπιν αἰτήσεώς των καὶ ἐφόσον αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας ἐπιτρέπουσι. Τρίτη κατάστασις, συμπεριλαμβανομένη ἐν τῇ εἰδικῇ ἐννοίᾳ τοῦ ὅρου «ἐν ἐνεργείᾳ», εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ τιθεμένου εἰς πρόσκαιρον ἀργίαν ἀξιωματικοῦ, ἢ μᾶλλον εἰς πρόσκαιρον παῦσιν, εἰς μίαν κατάστασιν ἀργίας προσωρινῆς, λόγῳ νοσήματος. Ἡ κατάστασις αὕτη δέον, κατὰ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, νὰ μὴ ἐπεκταθῇ πέρα τῶν ἓξ μηνῶν. Τετάρτη κατάστασις, ἡ ὁποία συμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν ἰδίαν ἔννοιαν, εἶναι ἐκείνη εἰς ἣν τίθενται οἱ ἀξιωματικοὶ διὰ προσκαίρου παύσεως, δι’ ἀργίας ἢ δι’ ἀπολύσεως. Οὐδαμοῦ ἐν τῷ περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμῳ, καὶ εἰς τὰς περιπτώσεις αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ὅρου «ἐν ἐνεργείᾳ», ὑπάρχει διάταξις ἢ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν διαλαμβάνονται καὶ οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι τραυματίαι ἀξιωματικοί, καὶ δικαίως. Διότι ἡ νέα αὕτη κατάστασις ἐνομοθετήθη πολὺ βραδύτερον, τουτέστι κατὰ τὸ 1915. Πρώτη, ὡς εἶπον, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τοῦ 1915 ἐσκέφθη καὶ ἔκρινε δίκαιον νὰ δημιουργήσῃ μίαν προνομιακὴν θέσιν δι’ ὡρισμένας τάξεις ἀξιωματικῶν καὶ ἐψήφισε καὶ ἐδημοσίευσε τὸν νόμον 680. Ἴδωμεν, κύριοι πληρεξούσιοι, τί ἔλεγεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ζητῶν ὅπως τύχῃ ψηφίσεως τὸ νομοσχέδιόν του ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀξίζει τὸν κόπον νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν, διότι ἔχει κάποιαν διαφορὰν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ὅσον ἀφορᾷ τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἐτρέφοντο πρὸς τὸ στράτευμα μὲ τὴν σήμερον Ἔλεγεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην παρίσταντο τότε καὶ μερικοὶ τῶν σημερινῶν κυρίων συναδέλφων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Γόντικας. Ἔλεγε δὲ μάλιστα τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παρεδέχετο ὅτι δημιουργεῖται μία νέα τάξις ἢ κατάστασις διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, διάφορος τῆς ἐνεργείας. Ἔλεγεν ὁ κ. Γόντικας εἰς κάποιαν διακοπήν του (ἀναγινώσκει): «ὑποθέτω ὅτι ἔχει σχετισθῇ.... κλπ.». Εἴδομεν δὲ κατὰ τίνα τρόπον ἡ θέλησις τῆς Ἀντιπροσωπείας διετυπώθη ἐν τῷ νόμῳ 680. Καὶ μόλις τις ἀναγνώσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι οἱ εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην περιερχόμενοι ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐνέργειαν, καὶ τὸ 4ον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι δὲν κατέχουσι θέσιν ὀργανικὴν ἐν τῷ στρατεύματι, ἀντιλαμβάνεται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὁ νόμος οὗτος ὑπέστη διαφόρους ἐξελίξεις· καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος, διὰ νὰ σχηματίσητε ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν γνώμην, νὰ παρακολουθήσω τοῦτον ἐν τῇ ἐξελίξει του. Ὅταν ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις Θεσσαλονίκης ἐγκατεστάθη εἰς Ἀθήνας, ἀνέθεσε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴν καὶ σήμερον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Μιχαλακόπουλον. Ἔσπευσε τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸν νόμον ἐπὶ τὸ καλύτερον καὶ σταθερώτερον διὰ τὸ Κράτος, καὶ ἐτροποποιήθη τότε διὰ τοῦ νόμου 911 ὁ νόμος 680 ὑπὸ τῆς τότε Βουλῆς, εἰσηγουμένου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὰ ἑξῆς σημεῖα: Ἀφῆκεν ὡς ἔχει τὸ πρῶτον ἄρθρον περὶ τῆς καταστάσεως καὶ ἐτροποποίησε τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ 680 νόμου.... κλπ.». Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου 680, ἐγὼ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων μου, κατὰ μῆνα Νοέμβριον, Ὑπουργοῦ ὄντος τοῦ Γούναρη, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ καθεστῶτος ἐκείνου, ἐτέθημεν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς μονίμου διαθεσιμότητος. Ἀλλά, κύριοι, ὅλα τροποποιοῦνται διαρκῶς ἀναλόγως τῆς δυνάμεως τῶν θετόντων τὰς τροποποιήσεις· καὶ ὁ νόμος οὗτος ὑπέστη καὶ νέαν τροποποίησιν διὰ τοῦ νόμου 2770, ἐπὶ τῆς Γʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἑλλήνων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω νὰ κάμω τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν· ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον. Οὐδεὶς θὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ ἐκπληρώσω καὶ τὸ ἄλλο, τὸ πολιτικὸν καθῆκον, οὔτε ἡ σύνταξις οὔτε οἱ μισθοί· ἔτυχε καὶ μὲ ἐβοήθησεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἔχω ἀνάγκην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ἐγὼ νὰ ἀμυνθῶ μιᾶς καταστάσεως ὁλοκλήρου ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους κάποτε, ὅταν ἐψηφίζετε τὴν ἰδιαιτέραν αὐτὴν κατάστασιν, κύριε Ὑπουργέ, ἐχειροκροτήσατε καὶ σεῖς.

§27Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ γραμμένον.

§28Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ εἴπετε ὅτι ἐπρόκειτο περὶ νέας καταστάσεως.

§29Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν μετέβαλον γνώμην.

§30Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι εὐχαριστημένος, διότι ἐσεβάσθην καὶ τὸ κῦρος τῆς γνώμης σας καὶ τὴν κρίσιν σας, καὶ θὰ ἦτο εὐχάριστον εἰς ἐμὲ νὰ συμπέσωσιν αἱ γνῶμαί μας. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου 680, ὡς ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ νόμου 911, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Κατ’ ἀρχὴν γεννᾶται τὸ ἐρώτημα πάλιν ποία εἶναι ἆρά γε αὐτὴ ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος παθόντων ἐν ὑπηρεσίᾳ. Διὰ νὰ λύσωμεν τὴν ἀπορίαν μας ταύτην, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἢ νὰ καταφύγωμεν εἰς τοὺς προηγουμένους κατὰ σειρὰν νόμους διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὸ μὴ μεταβληθὲν ἄρθρον, τὸ καθορίζον τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἢ εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα τοῦ ἰδίου νόμου, ἐν τῷ ὁποίῳ δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν καὶ νὰ συναγάγωμεν τὸν ὁρισμὸν τῆς καταστάσεως ταύτης. Τώρα θὰ ἴδητε πῶς ἐπῆλθεν ἡ παρανόησις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄρθρων ὅλων τῶν ἄλλων νόμων, καταδεικνύεται σαφῶς ὅτι ἡ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι κάτι τι διάφορον τῆς ἐνεργείας, εἶναι κατάστασις ὅλως ἄντικρυς τῆς ἐνεργείας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι αὔριον δύναται νὰ νομοθετήσωμεν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐνέργειαν, δύναται νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ μὴ ἔχωμεν Βουλήν.

§31Δ. ΔΑΓΚΛΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα Συντάγματος.

§32Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Οὔτε καὶ θέλω νὰ ἀσχοληθῇ τὸ Σύνταγμα μὲ τὰς τάξεις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἀσχολεῖται μὲ τόσα ἄλλα ζητήματα. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον γεννᾷ εὐλόγως τὴν ἀπορίαν παντὸς καὶ συνεπῶς δύναται καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ γεννήσῃ ἀμφισβήτησιν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «ὁ ἐν καταστάσει διαθεσιμότητος.... κλπ.».

§33Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προσέξατε τὸ «ἐν ἀνάγκῃ».

§34Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, θὰ σᾶς τὸ εἴπω. Δηλαδὴ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστον μὲ τὸ πολιτεύεσθαι· δύναται ὅμως νὰ διορισθῇ οὗτος νομάρχης, δύναται νὰ διορισθῇ γενικὸς διοικητὴς καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ παραθύρου καὶ νὰ παρακαθίσῃ εἰς τὰ ἐδώλια τῶν Ὑπουργῶν.

§35Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρέπει νὰ εἶναι βουλευτὴς ὁ γενικὸς διοικητὴς διὰ νὰ παρακαθήσῃ ἐνταῦθα.

§36Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὁ νομάρχης δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὴν πολιτικήν; Ἀλλ’ ὁ ὑποστράτηγος κ. Μανέττας, ὁ κ. Κουρουσόπουλος δικαιοῦνται νὰ διορισθοῦν νομάρχαι;

§37Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι.

§38Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς δικαιούμεθα. Δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορά.

§39Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἓν προνόμιον διὰ σᾶς.

§40Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἔρχομαι τέλος εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐνισχύει τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς αὐτοὺς ἀξιωματικούς.... κλπ.». Ἴδωμεν, κύριοι, εἶναι ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, δύναται ὁ Ὑπουργός, ἂν θέλῃ, νὰ ἀνακαλέσῃ τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτοὺς ὑπηρεσίαν; Αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ ἐγὼ τὸ ἀμφισβητῶ, ἀλλὰ καὶ ὁ νόμος τὸ ἀμφισβητεῖ.

§41Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γνωρίζετε ἂν ἔχω σήμερον ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀξιωματικοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι; Ἂν ὑπάρχουν, πρῶτον δὲν τοὺς ἔφερα ἐγὼ καὶ δεύτερον ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν λίαν εὐδοκίμως καὶ ἀξιεπαίνως.

§42Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Θὰ ἴδητε ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκτελέσουν ὑπηρεσίαν. Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ κ. Ὑπουργός, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, ἀλλὰ τί γίνεται; Δὲν σημαίνει, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσκαλέσῃ ἕνα ἀνθυπολοχαγὸν καὶ τῷ εἴπῃ νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν, αὐτὸς δὲ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὰς συζητήσεις πηγαίνει καὶ γράφει δι’ ὀλίγον καιρόν, διότι ὁ πάσχων ἀξιωματικός, ἂν εὑρίσκεται εἰς φυσικὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, θὰ ἀρνηθῇ νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν πρόσκλησίν του. Ὁ Ὑπουργὸς διὰ νὰ λύσῃ τὴν διαφοράν του μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπήν. Ἴδωμεν ἂν ἡ ἀνωτάτη Ἐπιτροπὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἢ δεσμεύεται καὶ αὕτη ἀπὸ κάποιον νόμον. Ὑπάρχει διάταγμα περὶ ἐξετάσεως τῆς σωματικῆς ἱκανότητος τῶν στρατευσίμων ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον δεσμεύει τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς· διαλαμβάνει δηλαδὴ τὸ διάταγμα τοῦτο ὡρισμένας παθήσεις τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀποφανθῇ ὅτι εἶναι ἀνίκανοι διὰ πᾶσαν ἐργασίαν καὶ βοηθητικὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ λέγει τὸ διάταγμα αὐτό, ἀρχίζει ἀπὸ τὸν φάρυγγα κλπ., καὶ λέγει ὅτι ἀξιωματικὸς ὅστις ἔχει βράχυνσιν πέντε ἑκατοστῶν ἢ ἀγκύλωσιν εἶναι ἀνίκανος διὰ κάθε ὑπηρεσίαν. Καὶ ἐρωτῶ· συνέπεσε νὰ ἔχω βράχυνσιν δέκα ἑκατοστῶν τοῦ ποδὸς καὶ ἀγκύλωσιν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς μὲ ἀνακαλεῖ νὰ ἀναλάβω ὑπηρεσίαν. Ἀλλά, κατὰ τὸ Διάταγμα αὐτό, ὁ Ὑπουργὸς δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του.

§43Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ δι’ ἕνα ὑγιῆ ἀξιωματικόν, ὅταν μοὶ εἴπῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι εἶναι ἀνίκανος, δὲν θὰ τῷ ἀναθέσω ὑπηρεσίαν.

§44Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἀνακαλεῖται εἰς τὴν ἐνέργειαν, ὅτι ἐπανερχόμενος εἷς ἀξιωματικὸς εἰς τὸν στρατὸν λαμβάνει ὀργανικὴν θέσιν· ἁπλούστατα τὸν καλεῖ ὁ Ὑπουργὸς διὰ νὰ τὸν βοηθήσῃ εἰς κάποιαν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ ἴδωμεν μήπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει δικαίωμα ἐξ ἄλλου τινὸς νόμου νὰ ἀνακαλῇ ὁπόταν θέλῃ. Ἔχομεν τὸν νόμον 430, περὶ στρατολογίας, ὁ ὁποῖος λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ στέλεχος.... κλπ.». Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκτελεῖ καὶ αὐτὸς ὑπηρεσίαν, ἔφθασε δὲ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου λοχαγοῦ. Ἂν συμπέσῃ αὔριον νὰ μὴ εἶναι βουλευτής, θὰ ἠδύνατο εἷς Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπῃ νὰ ἀναλάβῃ μίαν ὑπηρεσίαν;

§45Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μοὶ τὸ ἔκαμαν αὐτό, μὴ ὄντα βουλευτήν· μὲ ἐκάλεσαν καὶ μὲ ἔστειλαν εἰς τὸ μέτωπον.

§46Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν σκέψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δεχθῶμεν τὴν εἰδικὴν αὐτὴν περίπτωσιν τοῦ τρόπου τῆς ἀνακλήσεως ἑνὸς ἀξιωματικοῦ καὶ τῆς ἀναθέσεως αὐτῷ ὑπηρεσίας ὡς σοβαρὸν γεγονός, ἀσφαλῶς, κύριοι πληρεξούσιοι, δέον νὰ δεχθῶμεν ὡς σοβαρώτερον γεγονὸς τὸ ὅτι εἰς κάθε Ἕλληνα ἀξιωματικὸν δύναται νὰ ἀναθέσῃ κάποιαν ὑπηρεσίαν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ θεωρήσωμεν ὅτι συμβιβάζεται πρὸς τὸ πολιτεύεσθαι κάθε εἷς ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ μὴ πολεμήσῃ καὶ νὰ μὴ κερδίσῃ ποτὲ τὰ γαλόνια του. Δὲν νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν κανεὶς οὐσιαστικῶς θελήσῃ νὰ ἴδῃ τὰ πράγματα, ἢ μᾶλλον νὰ τὰ ἑρμηνεύσῃ νομικῶς, ὅτι θὰ ἠδύνατο ἀκινδύνως νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι λόγῳ τραυμάτων εἶναι ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα, κύριοι πληρεξούσιοι, σῶμα ἐξ ἀρεοπαγιτῶν οὔτε σῶμα δικαστῶν, τὸ ὁποῖον ἦλθε νὰ ἑρμηνεύσῃ ὅλας τὰς παραλλαγάς, τὰς παρατυπίας, τὰς ἀνακολουθίας τοῦ Α ἢ Β νόμου, εἴμεθα σῶμα πολιτικόν, καὶ προκειμένου νὰ ἀποφασίσωμεν, ὅτε καταρτίζομεν τὸ Σύνταγμα τῆς Χώρας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πραγματικὸν δίκαιον, τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον. Διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν ἔχομεν δύο καταστάσεις ἀξιωματικῶν· τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι. Ἀλλ’ οἱ μὲν προάγονται ἀπολύτως, οἱ δὲ οὐχί· λαμβάνουν ὡρισμένον βαθμὸν ὡς τιμητικὴν σύνταξιν κατὰ τὸν νόμον. Οἱ μὲν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ κατέχουν ὀργανικὰς θέσεις, οἱ δὲ δὲν κατέχουν καμμίαν θέσιν. Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τοῦ 1915, εἰσηγουμένου τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ ἐπικροτούσης καὶ χειροκροτούσης τῆς Βουλῆς, ἔλαβε μέτρα ἐξαιρετικὰ διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν, ἀναγνωρίζων εἰς αὐτοὺς τὴν τιμὴν ταύτην κατ’ ἀρχὴν διὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ εἶπεν ὅτι θὰ δώσῃ ἕνα βαθμὸν ὡς τιμὴν καὶ ὡρισμένην σύνταξιν, τὸν μισθὸν τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ, καὶ μάλιστα ὅτι, ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς πεθαίνῃ, ἡ σύζυγός του νὰ λαμβάνῃ τὴν ἰδίαν σύνταξιν. Λοιπὸν οἱ μὲν δὲν κατέχουν ὀργανικὰς θέσεις, οἱ δὲ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ κατέχουν τοιαύτας. Οἱ μὲν ἐν ἐνεργείᾳ προάγονται ἀπολύτως καὶ ἀναλόγως τῆς ἐπιδόσεως αὐτῶν, εἰς δὲ τοὺς ἄλλους παρέχεται ἓν ὡρισμένον ὅριον λόγῳ τιμῆς. Οἱ μὲν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ δὲν σχετίζονται οὔτε μὲ νομάρχας οὔτε μὲ ταμίας οὔτε μὲ διευθυντὰς πολιτικῶν γραφείων οὔτε μὲ τίποτε ἄλλο, ἀλλ’ εἶναι ἀποκλειστικῶς ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ ἀπομακρύνωνται τοῦ στρατεύματος, οἱ δὲ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι δὲν κωλύονται νὰ ἀναλάβουν οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν. Οἱ μὲν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ δικαιοῦνται νὰ ἐπιβάλλουν ποινάς, οἱ δὲ ἐν διαθεσιμότητι τίποτε. Ἂν π.χ. εἷς συνταγματάρχης ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, συμβαδίζων μέ τινα, δὲν χαιρετισθῇ παρὰ κατωτέρου, δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα παρὰ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν φρούραρχον διὰ νὰ τιμωρηθῇ ὁ μὴ χαιρετίσας· οὐδεὶς κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα ἐπιβολῆς ποινῆς εἰς τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικούς. Οἱ μάχιμοι ἀξιωματικοὶ τιμωροῦνται μεταξύ των, ἐνῷ οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι δὲν τιμωροῦνται ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου. Δηλαδή, ἂν ἐγὼ συναντήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δὲν τὸν χαιρετίσω, εἰς μίαν μόνον περίπτωσιν θὰ μὲ ἀπειλήσῃ· νὰ μὲ θέσῃ εἰς ἀποστρατείαν καὶ νὰ μοὶ στερήσῃ τὴν σύνταξιν. Τὸ μόνον δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἐπεφύλαξεν εἰς τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς ἡ Πολιτεία εἶναι ὅτι δύνανται νὰ λέγωνται ἀξιωματικοί. Οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν στρατόν, τὸν διοικοῦν, ἐνῷ οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ μεταδοῦν εἰς τὸν στρατόν. Ἐπὶ παραδείγματι, ὅσοι ἐγνώρισαν τὸν συνταγματάρχην Μαυρομιχάλην ἐστερημένον χειρὸς καὶ ποδός, γνωρίζουν ὅτι οὗτος δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβῇ εἰς τὸν στρατόν, ἐνῷ ὁ κ. Γόντικας δύναται νὰ ὑπάγῃ. Ἀλλ’ οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ὑπάγουν εἰς τὸν στρατόν. Εἶναι συνεπῶς δυνατὸν νὰ κάμουν καμμίαν ἀνάμιξιν; Αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι ἡ οὐσία διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ πολιτεύεσθαι· κατ’ ἄλλον τρόπον νομίζω ὅτι δὲν θὰ σκεφθῶμεν ἐλεύθερα, καθ’ ὃν τρόπον φθάνει νὰ σκέπτεται ἓν σῶμα συντακτικόν. Ἀλλ’ ἠρωτήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν: Κύριε Ὑπουργέ, τί θὰ γίνῃ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θελήσω νὰ πολιτευθῶ; Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν: Ἁπλούστατα, θὰ ὑποβάλητε αἴτησιν ἀποστρατείας. Ἀλλὰ νὰ ὑποβάλω αἴτησιν ἀποστρατείας δύναμαι νὰ τὸ πράξω ἐγώ, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἄλλος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ ἔτη συντάξεως τὰ ὁποῖα ἔχω ἐγώ, δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι πρέπει νὰ μὴ λάβῃ σύνταξιν· δηλαδὴ τὸ Κράτος τοῦ στερεῖ τὴν σύνταξιν, διότι θέλει νὰ ἐξετάσῃ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ὁ τελευταῖος πολίτης, τοῦ πολιτεύεσθαι. Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, — διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον, διότι, ἂν ἕως ἐδῶ δὲν κατώρθωσα νὰ μεταδώσω τὰς ἀντιλήψεις μου, καὶ ἂν περισσότερον σᾶς ἀπῃσχόλουν θὰ ἦτο περιττόν, — ὅταν κατὰ τὴν μάχην τοῦ Σκρᾶ ὁ τότε ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους ἔλεγε πρὸ τῆς μάχης αὐτῆς, συγκαλέσας ἐν τετραγώνῳ ὄπισθεν τοῦ Σκρᾶ τὰ συντάγματα τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον τοῦ συγκροτήματος τῶν Γερμανοβουλγάρων, ἐνθυμοῦμαι περίπου ὅτι, ἀφοῦ προηγουμένως ἔσφιγξε τὴν χεῖρα τῶν παρόντων ἀξιωματικῶν, ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων, ἀπετάθη πρὸς τὸ σύνολον — ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας — καὶ εἶπεν: «Αὔριον, γενναῖοι ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, κρίνεται ἡ τύχη τῆς πατρίδος, κρίνεται ἡ ζωὴ τῆς Ἑλλάδος· σᾶς γνωρίζω καὶ ἐξ ἄλλων μαχῶν ὅτι ὑπήρξατε γενναῖοι καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι αὔριον, ὅτε θὰ ἀντικρύσητε τοὺς Βουλγάρους, εἰς τὴν πρώτην ὁρμὴν θὰ τοὺς νικήσητε καὶ θὰ διασώσητε καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ θὰ δοξάσητε καὶ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, ἀγαπητοί μου φίλοι». Καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπήντησαν διὰ μιᾶς μόνης κραυγῆς: «Ζήτω ἡ πατρίς». Τὴν ἑπομένην ἡμέραν τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἔμεινεν ἐπὶ τόπου. Ὅσοι ἐπανῆλθον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐστεροῦντο ἢ τοῦ ἑνὸς ποδὸς ἢ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἢ τῆς χειρός. Δὲν εἶπον εἰς τὸν τότε ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους, δὲν προέβαλον καμμίαν ἀντίρρησιν, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, δὲν εἶπον εἰς αὐτόν: Σᾶς ἐρωτῶμεν, κύριε ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, κύριε Πρωθυπουργέ· πολὺ καλά, γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχει νόμος τις προνοῶν διὰ τὴν περίπτωσιν θανάτου μας καὶ λαμβάνων πρόνοιαν διὰ τὰς οἰκογενείας μας καὶ διὰ τὰς συζύγους μας. Ἐπίσης γνωρίζομεν ὅτι, ἂν ἡμεῖς ἀπολέσωμεν τὸν ἕνα πόδα ἢ τὴν μίαν χεῖρα, θὰ εὕρωμεν κάποιαν ἀνακούφισιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ἐλησμόνησαν οἱ ἀξιωματικοὶ τότε νὰ θέσουν τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν Πρωθυπουργόν: Ἂν τυχὸν ἀπολέσωμεν τοὺς πόδας μας ἢ τοὺς ὀφθαλμούς μας, θὰ μᾶς δώσητε βεβαίως σύνταξιν, ἀλλὰ μήπως θὰ ὑποστῶμεν τὴν ἠθικὴν μείωσιν νὰ μᾶς στερήσητε τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτεύεσθαι; Δὲν τὸ ἐσκέφθησαν τοῦτο, μιμούμενοι τὸ παράδειγμα τῶν ἀπεργῶν, διότι δὲν ἐπερίμεναν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, δὲν ἐπερίμενον ποτὲ νὰ τῷ εἴπῃ: Φύγε ἀπὸ τὸν στρατόν, ἄφησε τὴν σύνταξιν τὴν ὁποίαν δικαιοῦσαι νὰ λάβῃς διότι ἀπώλεσες τὸ χέρι ἢ τὸ μάτι σου καὶ τότε πήγαινε, ἂν θέλῃς, νὰ πολιτευθῇς. (Χειροκροτήματα).

§47Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προφανῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἐμφιλοχωρεῖ κάποια παρεξήγησις μὲ τὸν πρὸ ὀλίγου κατελθόντα τοῦ βήματος κ. συνάδελφον. Καὶ ἀτομικῶς βεβαίως δὲν θὰ ὑστερήσω καθόλου οὔτε εἰς τὴν τιμὴν τὴν ὀφειλομένην, οὔτε εἰς τοὺς ἐπαίνους οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν τίτλον τοῦτον λόγῳ τῶν τραυμάτων, λόγῳ τῆς παθήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν εἰς τὸ πεδίον τῆς Τιμῆς. Ἀλλ’ ἂν ἔχω τὴν γνώμην αὐτὴν ὡς ἄτομον, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ λόγῳ τῆς ἰδιότητος τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ διατρανώσω καὶ νὰ ἐξάρω ἐξ ὀνόματος καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὴν γνώμην αὐτήν, ὅτι τιμᾷ καὶ ἰδιαιτέρως καὶ ὅλως ἀπολύτως τὴν τάξιν αὐτὴν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν. Οὐδείς ποτε ἀπηγόρευσεν, οὐδεὶς εἶπε τὸ ἐναντίον καὶ τὰ ἄτομα καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡ Πολιτεία καὶ οἱ πάντες, σεβασμὸν καὶ πᾶσαν τιμὴν κατὰ πάντα τρόπον ἐξεδήλωσαν πρὸς τὴν τάξιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν καὶ ἐξακολουθοῦν καὶ θὰ ἐξακολουθοῦν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀπονέμωσι τὰς αὐτὰς τιμάς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔκαμε μίαν παρεξήγησιν, φρονῶν ὅτι ἡ ἀναγραφομένη εἰς τὸ Σύνταγμα, εἰς τὸ ἄρθρον 19, διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτεύεσθαι εἰς ὡρισμένην κατηγορίαν, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ μείωσιν τῆς κατηγορίας αὐτῆς, ὅτι τὸ ἐμπόδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει τὸ πολιτεύεσθαι εἰς ὡρισμένην κατηγορίαν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν ἐν ἐνεργείᾳ, ἀποτελεῖ μείωσίν τινα διὰ τοὺς ἀξιωματικούς. Δὲν γνωρίζω, εἶμαι βέβαιος μᾶλλον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν διερμηνεύει τὴν γνώμην τῶν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοῦ συναδέλφων του. Διότι ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν ἤθελόν ποτε, ἐλπίζω, οὔτε καὶ σήμερον θέλουν νὰ χωρίσουν τὸν ἑαυτόν των καὶ νὰ δεχθῶσιν ὅτι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ στρατόν. Οὐδεὶς μόνιμος ἀξιωματικὸς ἐσκέφθη ποτὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς στερήσῃ ἄλλου προσόντος, ἄλλου δικαιώματος, πολὺ μεγαλυτέρου ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει νὰ δοθῇ σήμερον. Τὸ δικαίωμα καὶ τὸ προσὸν τοῦτο εἶναι ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν στρατιωτικὴν οἰκογένειαν καὶ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, ἀνήκει δὲ καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, ὄχι λόγῳ ὑπηρεσίας, ἀλλὰ λόγῳ τιμῆς, τὴν ὁποίαν τοῖς ἀπένειμον ἡ Πατρίς, ἡ Πολιτεία, καὶ τὸ Σῶμα ὁλόκληρον ἀναγνωρίζει εἰς αὐτούς. (Χειροκροτήματα).

§48Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπιτρέπετε;

§49Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ.

§50Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἴπετε ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν.

§51Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κάθε ἄλλο.

§52Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν· εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἡ Πολιτεία σκέπτεται νὰ στερήσῃ τοῦ δικαιώματος τούτου τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς τί ἄλλο εἶναι, ὅταν λέγῃ εἰς αὐτούς, ὄχι διότι θὰ σᾶς χρησιμοποιήσω εἰς τὸ στράτευμα, ὄχι διότι θὰ σᾶς τοποθετήσω εἰς ὀργανικὰς θέσεις τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ μόνον διότι θέλω νὰ σᾶς κόψω τὸν μισθόν; Τοῦτο ἀποτελεῖ μείωσιν· καὶ ἂν θέλητε νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸ ἂν ἑρμηνεύω τὴν γνώμην τῶν ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς δηλώσω, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι διερμηνεύω ταύτην ἐν προκειμένῳ.

§53Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὸ γνωρίζω. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν.

§54Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς σας. Ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόεδρος τοῦ Συλλόγου.

§55Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐδῶ ἀμφισβητεῖται ἀκόμη καὶ οἱ πρόεδροι ἂν ἀντιπροσωπεύουν τὴν γνώμην τῶν μελῶν των. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κανονικὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας μας, ἡ Πολιτεία δὲν ἐσκέφθη ποτέ, οὔτε, ὑποθέτω, τώρα θὰ σκεφθῇ, νὰ ἀπασχοληθῇ ἵνα ἀφαιρέσῃ μισθούς, ὅπως ἐννοεῖτε, οὔτε ἐζήτησέ ποτέ, οὔτε ὁ προηγούμενος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ σήμερον, εἰς τὴν διακοπὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ἠθέλησε νὰ δώσῃ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε σήμερον. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη τροποποιήσεως τῆς διατάξεως τῆς συνταγματικῆς τῆς ὑφισταμένης ὅπως ὑφίσταται. Ἡ συνταγματικὴ διάταξις λέγει ὅτι· «ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι δὲν δύνανται νὰ ἀνακηρυχθῶσιν ὑποψήφιοι βουλευταί, ἂν δὲν παραιτηθῶσι... κλπ.». Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγοῦν βουλευταί, εἶναι μειωμένοι; Ἠννόησεν ἡ Πολιτεία ὅτι τούτους τοὺς ἐμείωσεν ὅλους; Τοὐναντίον, μήπως θεωρεῖ προσβολὴν τὸ ἀντίθετον· ὅτι ἀκριβῶς ἐξαίρεσις ἐγένετο δι’ αὐτούς; Ἀλλὰ τοὐναντίον ἀναγνώρισιν τῶν χρησιμοτήτων τὰς ὁποίας ἔχουν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εὑρισκόμενοι. Ὅπως δὲ πολὺ καλὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ εἰς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1910 καὶ 1909, ὅρος ἐτέθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ἴδιος δηλαδὴ ὁ στρατός, ὁ ἐν ἐπαναστάσει τότε εὑρισκόμενος, ἐζήτησε νὰ τεθῇ διάταξις συνταγματικὴ διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀπαγορεύηται νὰ ἀνακηρύσσωνται βουλευταὶ στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ. Οἱ λόγοι εἶναι γνωστοὶ καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τοὺς ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν.

§56Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐνθυμοῦμαι τότε, προκειμένου περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἤμην γραμματεὺς τοῦ πρώτου Συνδέσμου. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι προεβλήθη ὡς ἀξίωσις παρὰ τοῦ στρατοῦ νὰ ἀπαγορευθῇ καὶ τὸ ἐκλέγειν.

§57Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ κάμωμεν τώρα.

§58Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἀντέκρουσε δὲ ταύτην τότε ὁ τότε πολιτικὸς σύμβουλος τοῦ Συνδέσμου κ. Βενιζέλος. Ὁ Σύνδεσμος ἐζήτησε νὰ ἀπαγορευθῇ καὶ τὸ ἐκλέγειν.

§59Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλά· καὶ ἐγένετο καὶ συζήτησις καὶ εἰς τὸν Σύνδεσμον καὶ εἰς ὅλην τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν. Ὑπεστηρίχθη δηλαδὴ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ δὲν πρέπει οὔτε νὰ ἐκλέγουν. Δὲν ἀπετέλει δὲ τοῦτο μείωσιν οὔτε περιορισμὸν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων. Τοὐναντίον τὸ ἔργον τοῦ ἀξιωματικοῦ θεωρεῖται σοβαρὸν καὶ σπουδαῖον καὶ πρέπει ὁ ἀξιωματικὸς νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς κομματικὰς μερίδας, ἀλλὰ νὰ εἶναι ἀπησχολημένος εἰς τὸ κύριον αὐτοῦ ἔργον, τὸ στρατιωτικόν, ἀδιαφορῶν ποία Κυβέρνησις κυβερνᾷ τὴν Ἑλλάδα καὶ περὶ ἑνὸς μόνον ἐνδιαφερόμενος· περὶ τοῦ ὅτι ἡ πατρὶς διοικεῖ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος κυβερνᾶται ἡ Χώρα.

§60Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤθελον νὰ λύσω μίαν ἀπορίαν μου. Καλῶς μὲν λέγονται ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγονται· ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἀφορᾷ μόνον μίαν κατάστασιν ὡρισμένων ἀξιωματικῶν. Ἄν οἱ λόγοι οἱ πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν, καὶ δικαίως, τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀπαγορεύσεως ὅπως μὴ ἀνακηρύσσωνται ὑποψήφιοι οἱ μετέχοντες ἐνεργῶς τοῦ στρατοῦ, ἂν οἱ αὐτοὶ λόγοι σκοπιμότητος συντρέχουν προκειμένου καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν. Τοῦτο καὶ μόνον εἶναι τὸ ζήτημα.

§61Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅτε ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος ἀποτελεῖ μείωσιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς ἀντιλήψεως αὐτῆς, διότι, ἂν μείωσις εἶναι διὰ τὴν μίαν τάξιν, θὰ εἶναι τοιαύτη καὶ διὰ τὴν ἄλλην, τὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς· καὶ λέγω ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν. Μόνον εἰς τοῦτο ἀσχολοῦμαι, λέγων τὰς ὀλίγας αὐτὰς λέξεις.

§62Δ. ΔΑΓΚΛΗΣ. Εἶναι μία ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν.

§63Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλω νὰ ἀποκρούσω τὴν ἐσφαλμένην, κατ’ ἐμέ, ἀντίληψιν, ὅτι ὁ περιορισμὸς ὁ συνταγματικὸς τοῦ νὰ μὴ ἐκθέτῃ ὑποψηφιότητα ὁ ἀξιωματικὸς εἶναι μείωσις. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι μείωσις, ἂν ἡ Πολιτεία ὁρίζει διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον αὐτὴν τὴν ἀπαγόρευσιν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτήν.

§64Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα· δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν, κακῶς μετεχειρίσθη τὴν φράσιν αὐτὴν ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής· εἶναι μία κατάστασις ἰδιαιτέρα.

§65Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἄλλο τὸ ζήτημα αὐτό.

§66Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἡ κατάστασις αὕτη ἀφορᾷ τοὺς ἐν γένει ἀξιωματικούς· καὶ ἂν μὲν εἶναι συνταξιοῦχοι πρέπει νὰ πολιτεύωνται, ἂν δὲ ἐν ἐνεργείᾳ δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται.

§67Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Μεσολογγίου δὲν νομίζει ὅτι οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ μειοῦνται ἠθικῶς μὲ τὸ νὰ μὴ δύνανται νὰ πολιτεύωνται, ἀλλὰ νομίζει ὅτι ἡ μειονεκτικότης τοῦ νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν πολιτικὴν δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸν ὑψηλὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ εἶναι ἀφωσιωμένοι εἰς τὰ κύρια αὑτῶν ἔργα καὶ νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν πολιτικὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῶν σκοπῶν. Ἐφόσον οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι δὲν ἀναμιγνύονται εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ στρατόν, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτεύεσθαι.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀντίκρουσιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§69Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θέτει εἰς τὸ στόμα τοῦ κ. πληρεξουσίου Μεσολογγίου πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶπε.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρὼν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Μεσολογγίου.

§71Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Χαίρω πολύ, κύριοι, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Μαντινείας, διερμηνεύων τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου κ. συναδέλφου, ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν μου· τοῦ νὰ ἀναιρέσῃ τὸ λεχθὲν ὅτι ἡ συνταγματικὴ αὕτη διάταξις ἀποτελεῖ μείωσιν· αὐτὸ προσπαθῶ, κύριε συνάδελφε, νὰ ἀποδείξω καὶ ἐγὼ καὶ εὐχαριστῶ διὰ τὴν συμφωνίαν. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν δεχόμεθα ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μείωσιν ὁ συνταγματικὸς αὐτὸς περιορισμός, ἐρχόμεθα πλέον εἰς τὴν σκοπιμότητα. Καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ εἶναι ὀρθὸν νὰ περιλάβητε ἡμεῖς σήμερον μίαν συνταγματικὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀναγνωρίζηται μία κατάστασις πραγμάτων, ὅτι ἀπαγορεύεται νὰ ἐκθέτουν ὑποψηφιότητα οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί, πλὴν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, καὶ δύνασθε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύσῃ τὸ Σύνταγμα τοῦτο, ὀλίγων ἢ πολλῶν ἐτῶν, ὅτι δὲν θὰ δημιουργηθῇ ὁμοία ἢ καὶ ἀνωτέρα κατάστασις ἀξιωματικῶν, ἢ καὶ κατωτέρα, ἀλλὰ πάντως μία κατάστασις παρεμφερὴς πρὸς τὴν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, καὶ θὰ τὴν ἔχητε συνταγματοποιήσει, διότι τὴν εὕρετε σήμερον ὑπάρχουσαν, καὶ θὰ ἀφήσητε τὴν ἄλλην, ἥτις θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὸ μέλλον; Καὶ λησμονεῖτε ὅτι μόνιμον διαθεσιμότητα δυνάμει τῶν νόμων τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου πληρεξούσιος δὲν ἔχομεν μόνην τὴν ἐκ τραυμάτων ἢ κακουχιῶν τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ μόνιμον διαθεσιμότητα, δυνάμει νόμων κατὰ διαδοχὴν ψηφισθέντων, καὶ ἀξιωματικῶν παθόντων ἐν διατεταγμένῃ οἱᾳδήποτε ὑπηρεσίᾳ; Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἡ ἐξομοίωσις γίνεται πλήρης καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ κατάστασις νὰ τίθενται εἰς μόνιμον διαθεσιμότητα ἀξιωματικοὶ τούτων ἢ ἄλλων ἀποσπασμάτων ἢ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἐλαφρᾷ ἢ μεγάλῃ, τέλος αὐτοὶ ἢ ἐκεῖνοι. Λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα θὰ ὁρισθῶσι συνταγματικῶς σήμερον καὶ αὔριον θὰ εἶναι ἄλλα. Τί εἶπον ἐγώ; Ἐγὼ εἶπον ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγράψωμέν τι ἐν τῷ Συντάγματι· αἱ λέξεις τοῦ Συντάγματος ἔχουσι καλῶς, ὅτι ἀπαγορεύεται νὰ ἀνακηρυχθῶσιν ὑποψήφιοι στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ. Εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ἢ ὄχι οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοί;

§72ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι.

§73Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ τὸ λύσῃ τοῦτο, λέγω, τὸ Σύνταγμα, ἂν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ἢ ὄχι; Ὄχι βεβαίως. Κατὰ τὸν ὑφιστάμενον σήμερον νόμον, πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ· κατ’ ἄλλον, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ αὔριον, πιθανὸν νὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ. Δὲν ἀγνοεῖ δὲ ὁ κ. συνάδελφος καὶ τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, ὄχι ἀπὸ τὴν σημερινὴν μόνον, περὶ τακτοποιήσεως καὶ διαρρυθμίσεως τῆς θέσεως τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι εὑρισκομένων ἀξιωματικῶν. Δὲν ἀγνοεῖ ὅτι γίνεται ἐργασία ἡ ὁποία σκοπεῖ ὄχι μόνον νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοὺς εἰς μόνιμον διαθεσιμότητα εὑρισκομένους ἀξιωματικούς, ἀλλὰ καὶ νὰ κατατάξῃ εἰς κατηγορίας αὐτούς, δηλαδὴ νὰ τοὺς ὁρίσῃ ἂν δύνανται νὰ ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν καὶ ποίαν ὑπηρεσίαν, καὶ τότε θὰ λαμβάνουν μὲν τὸν μισθὸν αὑτῶν, ἀλλὰ θὰ ἐκτελοῦν καὶ ὑπηρεσίαν. Καὶ πολλάκις ἐλέχθη καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ βεβαιώσω, ὅτι πλεῖστοι τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν ἐζήτησαν, καὶ σήμερον ζητοῦν, ἵνα χρησιμοποιηθοῦν εἰς ὑπηρεσίας εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν. Καὶ τοῦτο λέγω πρὸς τιμήν των. Εἶναι δυνατὸν αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ τὰ συνταγματοποιήσωμεν; Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τοὺς νόμους, διότι οἱ νόμοι δημιουργοῦνται ἀπὸ τὰς διαφόρους Βουλὰς κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον ἐνταῦθα, δυνάμει τῶν ἀντιλήψεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἀλλὰ καὶ μὲ τοὺς κειμένους ἀκόμη νόμους, τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσεν ὁ κ. συνάδελφος, πάλιν οἱ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοί, καίτοι ἀποτελοῦν κατάστασιν μεταξὺ ἐνεργείας καὶ ἐφεδρείας, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν ἐγένοντο οὔτε ἔφεδροι οὔτε ἀπόστρατοι, ὥστε νὰ γίνουν πλήρως πολῖται, διότι τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκθέτειν ὑποψηφιότητα μόνον εἰς τοὺς πολίτας, ἀπαγορεύει δὲ τοῦτο εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τοὺς δημάρχους. Περὶ τούτων προβλέπει καὶ τώρα. Χάριν τῆς τιμῆς τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τὸ τονίζω τοῦτο, πρὸς τιμήν των ἐγένετο τοῦτο· καίτοι δὲν δύνανται νὰ παράσχωσιν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, δὲν ἀπεχωρίσθησαν τῆς οἰκογενείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἀνήκουσιν εἰς αὐτήν. Ἡ Πολιτεία, ἀπὸ τὰ γλίσχρα μέσα τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ διαθέσῃ — ὅ,τι εἶχε τὸ διέθεσε — τοῖς παρεχώρησε πλήρη μισθὸν ἀξιωματικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ.

§74Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν συζητοῦμεν περὶ μισθοῦ.

§75Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ τίτλων· τοῖς ἔδωσε τὸ δικαίωμα τοῦ προάγεσθαι ἐν ἐφεδρείᾳ καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρουν τῶν ἀποστράτων καὶ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, οἵτινες λαμβάνουν τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ εἰς ὃν προάγονται καὶ ὄχι τὸν μισθόν. Ἀλλὰ σεῖς εἴπετε ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοί, ὅτι ἀποτελοῦν οἱονεὶ κάτι τὸ διαφέρον ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι δὲν θὰ τὸ δεχθῶσι τοῦτο οἱ κύριοι συνάδελφοι, διότι τοῦτο θὰ ἀπετέλει κάτι τὸ ἰδιαίτερον, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, ἐνῷ ἡμεῖς τοὺς θέλομεν χάριν τιμῆς νὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ. Ὑπάρχει καὶ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐπικαλοῦμαι. Οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοὺς καλέσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς παθήσεώς των δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι, τῶν στρατιωτικῶν ἔργων. Καὶ ἐρωτῶ· ἀξιωματικοὶ ἐν διαθεσιμότητι, ἐκτελοῦντες στρατολογικὰ ἔργα, ἢ ἔργα διαχειρίσεως, ἀναλόγως τῆς παθήσεως διὰ τὴν ὁποίαν ἐτέθησαν εἰς τὴν διαθεσιμότητα, δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὰ τὰ ἔργα, ἢ θὰ ἀρνηθῶσι νὰ τὰ ἐκτελέσωσιν; Ὁ κ. συνάδελφος, ὅστις τιμητικώτατα φέρει τὸν τίτλον τὸν ὁποῖον φέρει, καὶ μεθ’ ὑπερηφανείας καὶ δικαίως ἀπολαύει πλήρους ἐκτιμήσεως ὑφ’ ὅλων ἡμῶν, θὰ ἀρνηθῇ νὰ παράσχῃ ὑπηρεσίαν, ἂν κληθῇ πρὸς τοῦτο; Εἶμαι βέβαιος ὅτι μετὰ μεγάλης προθυμίας θὰ παράσχῃ τὴν ὑπηρεσίαν.

§76Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ὅτε διεξήγετο ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ὁ πόλεμος, καίτοι εὑρισκόμην εἰς χειροτέραν κατάστασιν, ἐν τούτοις εἶχον τὴν ὄρεξιν νὰ ἐργασθῶ καὶ νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὸν πόλεμον. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν θὰ ἠθέλετε νὰ βεβαιωθῆτε ἀκριβῶς ἂν ἠμπορῶ ἢ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκτελέσω ὑπηρεσίαν, δὲν εἶσθε ὑμεῖς ὁ ἁρμόδιος· θὰ ἐφέρατε μίαν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Δυνατὸν νὰ ἔχω φιλοδοξίαν.

§77Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Καίτοι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, ἁπλῶς τὸ ἀναφέρω διότι ἐλέχθη. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ὁ εἰς διαθεσιμότητα εὑρισκόμενος ἀξιωματικὸς ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὅτι δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς νὰ τῷ ἀναθέσῃ ὑπηρεσίαν ἀναλόγως τῆς παθήσεως. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς ἔχει καὶ δύο λέξεις· «ἐν ἀνάγκῃ» ἀποφαίνεται ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία. Ποῦ ἀποδίδετε τὸ «ἐν ἀνάγκῃ»; Δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς περίπτωσιν διαμαρτυρίας τοῦ ἀξιωματικοῦ ὅτι δὲν δύναται νὰ παράσχῃ ὑπηρεσίαν, νὰ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν; Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀνάγκη παραπομπῆς εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ἐπιτροπήν. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται καὶ διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς. Διατάσσεται ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικὸς νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν καὶ ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει ἀσθένειαν· παραπέμπεται εἰς ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπήν. Οὐδεμία διάκρισις μεταξὺ ἀξιωματικῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀξιωματικῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ἀφεθῇ ἥσυχος, ἑνιαῖος καὶ ἀδιαίρετος. Ἄν θέλῃ ὅμως, ἂς ἔλθῃ ἡ Βουλὴ κατόπιν καὶ ἂς εἴπῃ εἰς τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικούς: διπλασιάζω ἢ τριπλασιάζω τὸν μισθόν σας καὶ τὸν κάμνω σύνταξιν· οὐχ’ ἧττον ὅμως περιλαμβάνεσθε εἰς τὴν τάξιν τῶν πολιτῶν καὶ δὲν ἔχετε σχέσιν μὲ τοὺς ἀξιωματικούς. Δὲν συζητῶ περὶ πολιτῶν· ἀκριβῶς χάριν τοῦ στρατοῦ συζητοῦμεν καὶ τῆς τάξεως τῶν μονίμων ἀξιωματικῶν. Ὑποστηρίζω καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ δεχθῇ καμμίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, χάριν αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, διότι εἶναι τιμητικώτατον νὰ εἶναι οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀβραὰμ ἔχει τὸν λόγον.

§79Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὅταν ἀκόμη ἴσχυεν ὁ νόμος 680, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε διὰ πρώτην φορὰν παρ’ ἡμῖν τὸν θεσμὸν τῆς διαθεσιμότητος παθόντος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, κατὰ τὸν ὅρον τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἀπεκλήθη ἀπὸ τοὺς ἑρμηνευτὰς «τιμητικὴ διαθεσιμότης» ἢ καὶ «μόνιμος διαθεσιμότης», ἐγεννήθησαν ἀμφισβητήσεις καὶ διχογνωμίαι περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐν ταύτῃ τελούντων ἀξιωματικῶν, καίτοι ὁ νόμος οὗτος, ὡς ἀνέπτυξε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Λεονάρδος εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον αὐτοῦ, ὁρίζει σαφῶς καὶ κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεκτικὸν παρερμηνείας ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἐνέργειαν ἀνάκλησις τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπαχθέντων εἰς τὴν κατάστασιν παθόντων ἐν ὑπηρεσίᾳ. Ἐγεννήθη δηλαδὴ ζήτημα ἂν ἦτο ἡ κατάστασις αὕτη ὁμοία πρὸς τὴν γνωστὴν μέχρι τοῦδε δυνάμει τοῦ παλαιοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν διαθεσιμότητα, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὡς κατάστασις περιλαμβανομένη εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας ἢ ἰδιώνυμος κατάστασις ἐντελῶς sui generis. Ἐπεκράτησε δὲ πράγματι ἡ γνώμη αὕτη καὶ λόγῳ τῶν ἰδιαιτέρων προνομίων ὧν ἀπολαύουσι καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι ὑπήγοντο εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ὡς ἐγένετο δεκτὸν κατὰ τὴν διδασκαλίαν καὶ ἐφαρμογὴν τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, ἀμφισβητηθέντος μόνον ἂν καὶ διὰ τὰ κοινὰ ἀδικήματα ὑπήγοντο εἰς ταύτην ἢ εἰς τὴν κοινὴν ποινικὴν δικαιοσύνην. Καὶ ἐπηκολούθησαν οἱ νεώτεροι νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων ἐτροποποιήθη ὁ νόμος 680 καὶ μετεβλήθη ἡ ἔννοια τῶν ὅρων τῆς δι’ αὐτοῦ ἀρχικῶς θεσπισθείσης διαθεσιμότητος. Εἶναι οἱ νόμοι 738, 807 καὶ 1772. Διὰ τοῦ τελευταίου ἰδίᾳ ἐκ τούτων ἐπῆλθεν οὐσιώδης τοῦ θεσμοῦ ἀλλοίωσις, διότι οὗτος τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς διαθεσιμότητος τὴν προσήγγισε πρὸς τὴν κατάστασιν τὴν ἐνεργὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, διὰ τῆς διατάξεως καθ’ ἣν δύναται ἐν πάσῃ στιγμῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀνακαλῇ εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ νὰ ἀναθέτῃ ὑπηρεσίαν μὴ μάχιμον εἰς τὸν ἐν τοιαύτῃ διαθεσιμότητι διατελοῦντα ἀξιωματικόν. Ἡ ἔννοια ἡ ὁποία εἶχε δοθῆ ἀπὸ τὸν νόμον 680 μετεβλήθη οὕτως ἄρδην καὶ κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ τοὺς ἑρμηνευτὰς καὶ τοὺς ἀσχολουμένους εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας προσήγγισεν οὕτως ἡ μόνιμος διαθεσιμότης τῶν ἀξιωματικῶν περισσότερον πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας. Καθόσον, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ συνάδελφος κ. Λεονάρδος ἀνέφερεν ὡς δῆθεν συνηγοροῦντας ὑπὲρ τῆς ἀπόψεώς του, καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει δικαίωμα τιμωρίας τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν ἔχει διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς διατελοῦντας εἰς κατάστασιν ἐφεδρείας, τὴν ὁποίαν κατάστασιν προσεπάθησεν ὁ κ. συνάδελφος νὰ παρομοιάσῃ πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν εὐστροφίαν, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς βασιμότητος τῆς ἐκδοχῆς ταύτης.

§80Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐξήσκησα τὴν δικηγορικήν.

§81Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς ὅτι δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον ὑμεῖς δὲν δύνασθε νὰ χρησιμοποιηθῆτε εἰς τὸ στράτευμα εὐδοκίμως εἰς μίαν ὑπηρεσίαν μὴ μάχιμον.

§82Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ κουβέντα. Δηλῶ ὅτι μοὶ εἶναι ἀπολύτως ἀδιάφορον προσωπικῶς καὶ παρακαλῶ εἰς τὴν συνέχειαν τοῦ λόγου σας νὰ μὴ κάμητε χρῆσιν τοῦ ὀνόματός μου.

§83Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μόνος σεῖς ἐφέρατε ὡς παράδειγμα τὸ ἄτομόν σας εἰς τὴν ἀγόρευσίν σας. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ὡμιλήσατε ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ συνόλου τῶν ἀξιωματικῶν τῆς κατηγορίας σας.

§84Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διὰ τὸ σύνολον ὡμιλήσατε· διὰ τὸ ἄτομόν μου δὲν σᾶς τὸ ἐπιτρέπω.

§85Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἡ περίπτωσίς σας μὲ ἀπασχολεῖ, οὐχὶ βεβαίως τὸ ἄτομόν σας. Ἐφόσον, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ διατελοῦντες εἰς κατάστασιν μονίμου διαθεσιμότητος δύνανται νὰ φέρωσι τὴν στολήν των, διατηροῦσιν ὅλα τὰ προνόμια καὶ τοὺς τίτλους τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπάγονται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν δικαιοσύνην διὰ τὰ ἀδικήματα τὰ στρατιωτικά, διατηροῦσι μίαν θέσιν ἐντελῶς προνομιακήν, εἶναι φανερὸν ὅτι προσεγγίζουσι μᾶλλον πρὸς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, οὐχὶ πρὸς τὴν ἐφεδρικὴν οὔτε πρὸς κατάστασιν ἀποστρατείας, διότι ὁ ἴδιος νόμος, ἄλλως, λέγει ὅτι δύνανται νὰ ἀποστρατευθῶσιν ἢ δύνανται νὰ περιέλθωσιν εἰς κατάστασιν ἐφεδρείας, ὅπερ τεκμηριοῖ ὅτι εἶναι ξένοι πρὸς τὰς τοιαύτας καταστάσεις. Τούτου δοθέντος ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εὑρίσκονται οὗτοι ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸ στράτευμα καὶ ὁ ἴδιος λόγος ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν συνταγματικὴν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας ἀπεκλείσθησαν ἀπὸ πολλοῦ οἱ στρατιωτικοὶ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς χάριν τῶν ἰδίων ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ στρατεύματος, ἀνταποκρινόμενος εἰς ἔκδηλον ἀξίωσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης οὐ μόνον τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ στρατεύματος, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὑφίσταται καὶ σήμερον, συντρέχει καὶ διὰ τὴν κατηγορίαν ταύτην τῶν ἀξιωματικῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀλλαχοῦ ἀλλοῖαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπικρατοῦσιν ἀντιλήψεις καὶ παρετήρησα ὅτι τὰ νεώτερα Συντάγματα ἐπιτρέπουσι καὶ εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὺς νὰ πολιτεύωνται. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι παρ’ ἡμῖν συντρέχουσιν ἀκόμη μετὰ τῆς αὐτῆς ἐπιβολῆς οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι τότε ὑπηγόρευσαν τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἀσυμβιβάστου τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν στρατιωτικῶν ἐν ἐνεργείᾳ πρὸς τὸ πολιτεύεσθαι, καὶ σήμερον συντρέχουσι κατὰ τρόπον ἐνδεικνύοντα τὴν ἀνάγκην ὅπως διατηρήσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην ὡς ὑφίσταται ἐν τῷ Συντάγματι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐν τῷ ὅρῳ τῆς ἐνεργείας περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ διατελοῦντες ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι, ἐξαιρουμένων δηλαδὴ μόνον τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διατελούντων ἐν ἐφεδρείᾳ καὶ ἀποστρατείᾳ. Ἂν δὲ ἤθελεν ὑποτεθῆ ὅτι ὑφίσταται ἔτι περὶ τούτου ἀμφισβήτησις, θὰ ἐνόμιζον ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω, πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας, τροπολογίαν διασαφηνίζουσαν τὴν διάταξιν ταύτην, διὰ τῆς διατυπώσεως «πάντες οἱ στρατιωτικοὶ πλὴν τῶν ἀποστράτων καὶ τῶν ἐφέδρων».

§86Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἴμεθα μαζὶ μὲ τὸν κ. Ἀβραὰμ καὶ παρίστατο τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης ὁ κ. Σακελλαριάδης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐνταλθῆ κάποτε νὰ κάμῃ μίαν εἰδικὴν ἐξέτασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν μονίμων ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν. Ὁ κ. Σακελλαριάδης ἔλεγεν εἰς ἐπήκοον πάντων ἡμῶν ὅτι μελετήσας τὸ ζήτημα ἐπὶ μακρότατον χρόνον ὑπέβαλε σχετικὸν ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου χαρακτηρίζει τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς ὡς ἰδιαιτέραν κατάστασιν, μάλιστα δὲ λέγει ὅτι, ἂν εἷς ἀξιωματικὸς κατηγορηθῇ ἐπὶ κλοπῇ, νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα καὶ ὄχι εἰς τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην.

§87Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη καὶ ἤχθη ἐνώπιον ἡμῶν. Ἅπαξ ὅμως δημιουργηθέντος τοῦ ζητήματος τούτου θεωρῶ ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον, μετὰ τὰς λίαν ἄλλως τε σαφεῖς ἐξηγήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ μόλις κατελθόντος τοῦ βήματος κ. συναδέλφου, νὰ δώσω καὶ ἐγὼ ἐξηγήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς ἐγερθείσης ἀμφιβολίας, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ πρώτου δημιουργηθέντος καὶ δημιουργήσαντος τὴν κατάστασιν ταύτην, τοῦ 680, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι τὸν νόμον τοῦτον ἔγραψα μὲ τὰς χεῖράς μου, μόνος μου. Εἶχον σκεφθῆ τότε καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω λέξεις τινάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἀναγνωσθείσῃ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, νὰ σᾶς εἴπω δηλονότι ποῖοι ἦσαν οἱ πραγματικοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὸν νόμον τοῦτον. Κατὰ τὸ 1914 Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐτύγχανεν ὁ μακαρίτης ὑποστράτηγος Γιαννακίτσας, εὑρισκόμην δὲ τότε ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶχον σκεφθῆ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912–1913 δὲν ὑπῆρξαν ἀμειφθέντες ἀξιωματικοὶ εἰμὴ μόνον τρεῖς, τῇ ἐπιμονῇ τοῦ τότε μοναρχικοῦ καθεστῶτος, καὶ προέβλεπον ὅτι θὰ ἐξηρχόμεθα καὶ πάλιν εἰς νέον πόλεμον, ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν εὐχέρεια νομοθετικὴ διὰ τῆς ὁποίας οἱ καταστάντες ἀνίκανοι ἀνάπηροι ἢ πεσόντες ἐν πολέμῳ θὰ ἠδύναντο οἱ μὲν πρῶτοι νὰ ζήσουν, νὰ ἀνακουφισθοῦν δὲ αἱ οἰκογένειαι τῶν δευτέρων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀδιαφορήσουν πρὸς τὸν θάνατον διὰ τὰς στιγμὰς τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει τοῦτο ἡ κατάστασις τοῦ πολέμου. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ κύριος λόγος. Ἦτο λόγος, ὁ ὁποῖος ἀπεσκόπει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀμοιβὴν ἐκείνην καὶ τὴν πρόνοιαν περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατέστησαν ἀνίκανοι καὶ ἀνάπηροι κατὰ τοὺς λαβόντας χώραν πολέμους καὶ κυρίως πρόνοια ἐλαμβάνετο δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸν νέον πόλεμον. Καὶ ἐδημιουργήθη ὁ νόμος αὐτός, ὁ 680, ὁ προνομιακός, ὁ ὁποῖος ἐφρόντισεν ὥστε νὰ δημιουργηθῇ μία κατάστασις καὶ δικαίως προνομιακὴ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀπολαυὰς καὶ τὰ πλεονεκτήματα ἀπέναντι τῶν συναδέλφων καὶ νὰ προνοήσῃ περὶ τοῦ τί θὰ ἐγίνοντο οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἀφοῦ ἡ κατάστασίς των δὲν θὰ ἐπέτρεπε νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Ἡ δὲ ἔννοια τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νόμου εἶναι ὅτι ἀξιωματικοὶ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι δὲν δύνανται νὰ ἀνακληθῶσιν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, διότι ἀνακαλούμενός τις ἔδει καὶ πάλιν νὰ παραπεμφθῇ πρὸς ἐξέτασιν, ἵνα κριθῇ ἀνίκανος δι’ ὑπηρεσίαν. Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι καὶ μετὰ τὸν Μέγαν Εὐρωπαϊκὸν Πόλεμον ὁ νόμος οὗτος διετηρήθη παρ’ ἡμῖν, δὲν γνωρίζω δὲ ποῖα ἀνάλογα μέτρα ἐλήφθησαν εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, ἅτινα εἶναι μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα στρατιωτικῶς. Ἐζητήσαμεν ὑπηρεσιακῶς πληροφορίας, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν τὰς ἐλάβομεν. Ὁ ψηφισθεὶς κατόπιν νόμος 738 ἐτροποποίησε τὸν νόμον 680, ἀλλὰ διετήρησεν οὗτος τὴν μορφὴν ἣν εἶχε τῆς μονίμου διαθεσιμότητος. Ἡ διαθεσιμότης αὕτη ἐνέχει ἰδίαν ἔννοιαν ἐν τῇ γενικῇ ἐννοίᾳ τῆς διαθεσιμότητος, ἤτοι δὲν ἀνακαλεῖται ὁ ἐν αὐτῇ ἀξιωματικὸς εἰς ἐνέργειαν, ἀλλ’ ἐφαρμόζεται ἐπ’ αὐτοῦ ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος καὶ τυγχάνει ὅλων τῶν πλεονεκτημάτων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν.

§88Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ σπουδαιότερον ὅτι δικάζονται ἀπὸ τὰ Στρατοδικεῖα.

§89Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Βεβαίως, διότι ὑφίστανται ὅλας τὰς κατηγορίας τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν «περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν», ὡς ἀνέφερα ἤδη.

§90Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀπόστρατος, καθὼς καὶ ὁ ἔφεδρος ἀξιωματικός, δύναται νὰ κληθῇ εἰς τὸ στράτευμα καὶ νὰ ἀναλάβῃ μάχιμον ὑπηρεσίαν;

§91Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐν ἐπιστρατεύσει μόνον.

§92Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐν καταστάσει μονίμου διαθεσιμότητος ἀξιωματικὸς δύναται νὰ διαταχθῇ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναλάβῃ μάχιμον ὑπηρεσίαν;

§93Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἰς πᾶσαν στιγμήν.

§94Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὁ ἀξιωματικός;

§95Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δύναται.

§96Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται σόλοικον αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται;

§97Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ τὰ ἀναπτύξω τὰ θέματα’ μὴ μὲ διακόπτετε.

§98Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔλαβον μέρος εἰς διαφόρους Ἐπιτροπὰς καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι οὐδέποτε, ὅταν δὲν θέλῃ ὁ ἀνάπηρος ἀξιωματικός, δὲν δύναται νὰ προσέλθῃ.

§99Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ὁ ἀξιωματικὸς ἀρνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ταύτην, ὁ νόμος προνοεῖ ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸν παραπέμψῃ εἰς Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν ἂν ὄντως δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιδέχεται καμμίαν ἀμφισβήτησιν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σκέψιν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τὴν εἰδικὴν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ σκέψις αὕτη ὑπέστη τόσον πολλὰς καὶ τοιαύτας παρεκτροπὰς ὥστε ἐπιφορτίσθην ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν συναδέλφων τῶν πραγματικῶς εὑρεθέντων εἰς θέσιν ὥστε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν παράκλησιν καὶ τὴν σύστασιν ὅπως ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ λήψεως νομοθετικοῦ μέτρου ἐπείγοντος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εὑρεθοῦν καὶ πάλιν ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀποτελῶσι τὴν τιμητικωτάτην κατηγορίαν τῶν συναδέλφων οἱ ὁποῖοι κατέστησαν ἀνάπηροι καὶ ἀνίκανοι νὰ πολεμήσουν καὶ ποῖοι εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι διὰ νοσήματα τὰ ὁποῖα οὐδὲ κἂν ἔλαβον κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν διετέλεσαν ἐν τῷ στρατεύματι ἢ ὑπέστησαν τοιαῦτα εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔφερον μικρότερον βαθμὸν καὶ ἐτέθησαν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι μὲ βαθμοὺς ἀνωτέρους. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη χάριν αὐτῶν τῶν συναδέλφων τῆς μονίμου διαθεσιμότητος, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἠγανακτησμένοι, καὶ χάριν τοῦ στρατεύματος, διότι ἐδημιουργήθη μία τάξις προσώπων, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν πρέπει νὰ εἶναι εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν, νὰ μὴ ἐγκαταλείψῃ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ τὴν αἴθουσαν πρὶν λύσῃ καὶ τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως τῶν ἀξιωματικῶν τῆς μονίμου διαθεσιμότητος ἐκ τοῦ Συντάγματος δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ σοβαρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§100Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω· ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος εἰς τὰ ξένα Κράτη;

§101Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἐγὼ ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπηύθυνα ἔγγραφον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ ἐζήτουν πληροφορίας τί συμβαίνει εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τί εἰς τὴν Σερβίαν. Ἀκριβῶς δὲν γνωρίζω νὰ σᾶς εἴπω.

§102Η. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπηρετοῦν ἀξιωματικοὶ μὲ ἕνα χέρι καὶ διοικοῦν καὶ λόχους μάλιστα.

§103Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§105Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐν τῇ συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ, κύριοι πληρεξούσιοι, οὐδὲ κἂν ἐθίγη τὸ ζήτημα τῆς καταστάσεως τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος ἔκρινεν ὅτι ὅλα τὰ ἔμμισθα ὄργανα τῆς Πολιτείας τὰ ὁπωσδήποτε ἐκ τῆς δράσεως αὐτῶν δυνάμενα νὰ ἔχωσι πλεονεκτικὴν θέσιν ἢ νὰ ἐπηρεάσωσιν εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐκλογῶν δὲν δύνανται νὰ πολιτεύωνται ἐφόσον ἐξακολουθοῦσι λογιζόμενοι ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι. Μεταξὺ τῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας τὸ μᾶλλον ἐπικίνδυνον εἶναι ἡ ἔνοπλος δύναμις τῆς Χώρας. Ἐκτὸς τοῦ λόγου ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ εἶναι ἀμέτοχος τῆς πολιτικῆς, ἵνα ἐκτελῇ τὸν ὑψηλὸν αὑτοῦ προορισμόν, δὲν δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν ἔνοπλον δύναμιν μὲ τὰ δικαιώματα καὶ τὰς προνομίας τὰς ὁποίας ἔχει νὰ πολιτεύηται ἐν ἰσότητι πρὸς τοὺς πολίτας. Εἰς τὴν συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπρυτάνευσεν ἡ γνώμη ὅτι ἐκεῖνοι πολιτεύονται οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα χορηγεῖ τὸ δημόσιον ἀξίωμα, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁπλοῖ πολῖται. Ἂν οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ οἱ διατελοῦντες εἰς τὴν τιμητικὴν αὐτὴν κατάστασιν τῆς μονίμου διαθεσιμότητος εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ἢ μή, τοῦτο δὲν ἀπησχόλησε τὴν Ἐπιτροπήν, οὐδὲ νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀπασχολήσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην τὴν Συνέλευσιν, διότι τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν τὴν ὁρίζουσιν οἱ νόμοι. Ἐφόσον ὁ νόμος θέλει οἱ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ νὰ ἔχωσι τὰς προνομίας τῶν ἐν ἐνεργείᾳ, ἀναντιρρήτως θὰ πλήττωνται καὶ ὑπὸ τῶν περιορισμῶν οἱ ὁποῖοι τίθενται εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς. Ἂν ὅμως ὁ νόμος ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι διατελοῦντες τὰ διπλώματα τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἐπηρεασμὸν εἴτε τοῦ στρατεύματος εἴτε τῶν ἐκλογέων κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐκλογῶν, τότε ἀναντιρρήτως θὰ ἐξισωθοῦν πρὸς τοὺς πολίτας. Δὲν ἐνδιαφέρει δὲ ἂν λόγῳ τιμῆς ἐξαιρετικῆς οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι λαμβάνουσιν ὁλόκληρον τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ των ἢ φέρουσι τὴν στολήν των, ἀρκεῖ νὰ μὴ θεωρῶνται ἐκ τοῦ νόμου ὡς ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, ἀπολαύοντες τῶν διπλωμάτων καὶ προνομίων τούτων. Ἐγὼ προσωπικῶς νομίζω ὅτι εὐκόλως δύναται νὰ ρυθμίσῃ ὁ νόμος τὰ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τούτων κατὰ τρόπον αἴροντα πᾶσαν ἀμφιβολίαν.

§106Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν μετατροπὴν τοῦ Συντάγματος.

§107Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν κακίζω ὑμᾶς.

§108Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Λέγομεν μόνον νὰ γραφῇ ἡ ἀκόλουθος ἑρμηνευτικὴ δήλωσις (ἀναγινώσκει): «Ὅτι οἱ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ δὲν θεωροῦνται κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ».

§109Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὸν καθορισμὸν τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι καὶ ὅτι, ὡς ἀκούω λεγόμενον, παρεισέδυσαν εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι διατελούντων, ἀξιωματικαὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπαθον ἐν πολέμῳ. Ἂν ἐπέλθῃ ἡ ἐκκαθάρισις, θὰ διευκολυνθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ καθορίσῃ καὶ εὐνοϊκωτέρας διατάξεις διὰ τοὺς ποθοῦντας νὰ πολιτεύωνται ἐκ τῶν ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ διατελούντων ἀξιωματικῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν πάντες μένομεν σύμφωνοι ὅτι εἶναι ζήτημα νόμου ὁ καθορισμὸς τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀφοῦ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ πολιτεύωνται, δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον, νὰ ἀφήσωμεν δὲ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν μέριμναν ταύτην. Ἐν τέλει θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν φράσιν ἐν τῷ προτελευταίῳ ἐδαφίῳ «ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ» διὰ τῆς φράσεως «ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ», διότι προφανῶς πρόκειται περὶ τυπογραφικοῦ σφάλματος.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀντωνιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§111Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπέβαλον τὴν στιγμὴν ταύτην μίαν τροπολογίαν, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀξιωματικοὶ ἐκλεγέντες πληρεξούσιοι ἢ βουλευταὶ καὶ διατελέσαντες τοιοῦτοι πλέον τοῦ ἔτους δὲν ἀνακαλοῦνται εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος». Ἐκ τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ἠγετό τις νὰ πιστεύσῃ ὅτι κατακρίνω τὸ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως δυνάμει τοῦ ὁποίου καὶ ὁ ὑποφαινόμενος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ἐνώπιον ὑμῶν. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τοιοῦτόν τι. Βεβαίως τὸ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως ἦτο καὶ σκόπιμον καὶ δίκαιον, διότι ἐπέτρεψεν εἰς μίαν μερίδα πολιτῶν, ἐμφορουμένων ὑπὸ ἐπαναστατικῶν ἰδεῶν, νὰ πολιτευθῇ, λόγῳ τοῦ ὅτι ἐνήργησαν μίαν ἐπανάστασιν, ἐπανάστασιν ἡ ὁποία ἐπεξέτεινε τὴν δρᾶσίν της οὐχὶ μόνον ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ πεδίου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ τοιούτου. Ἡ Ἐπανάστασις, λέγω, καλῶς ἔπραξε θεσπίσασα τὰς διατάξεις αὐτάς, διὰ τῶν ὁποίων ὁπωσδήποτε εἰσῆλθε νέον πνεῦμα εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην. Ἀλλ’ ἡ Ἐπανάστασις δὲν ἐμερίμνησε διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐπανόδου τῶν ἀξιωματικῶν τῶν πληρεξουσίων εἰς τὸ στράτευμα. Ἡ Ἐπανάστασις διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου ἠθέλησε τρόπον τινὰ νὰ συνεχίσῃ τὸ πνεῦμα τὸ ἐπαναστατικόν, διότι ἐπεβάλλετο νὰ ὑπάρχουν πολῖται οἱ ὁποῖοι ἔζησαν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὴν καταστροφὴν καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς θέσιν καλύτερον παντὸς ἄλλου νὰ ἀντιληφθοῦν τὸν πόνον τοῦ λαοῦ καὶ μετὰ μείζονος αὐστηρότητος νὰ θεσπίσουν διατάξεις περισσότερον λαϊκάς. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, δὲν ἐμερίμνησε διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἐπανόδου εἰς τὸ στράτευμα. Τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκράτησε συνήθεια νὰ θεωρῆται δυστυχῶς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, εἰς τὸν 20ὸν αἰῶνα ὡς τίτλος τιμῆς, ὡς τίτλος εὐγενείας, δηλονότι ὡς λείψανον φεουδαρχικῶν ἀντιλήψεων. Ἀπόδειξις ὅτι καὶ αἱ ἐπωμίδες αἱ ὁποῖαι λάμπουν δὲν εἶναί τι ἄλλο παρὰ ἓν θέλγητρον, τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν οἱ φεουδάρχαι τῆς τελευταίας ἐποχῆς ὡς δόλωμα νὰ δώσουν εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐτάχθη πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀτομικῶν αὐτῶν συμφερόντων, ἡ ὁποία ἀντίληψις αὕτη συνεχιζομένη σήμερον διατηρεῖ τὴν προκατάληψιν αὐτὴν τοῦ ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι τίτλος τιμῆς καὶ ὄχι ἐπάγγελμα, ὡς οἱονδήποτε ἕτερον ἐπάγγελμα βιοποριστικόν. Ἀλλὰ σήμερον λόγῳ τῆς κοινωνικῆς ἐξελίξεως καὶ λόγῳ τῆς εἰσόδου εἰς τὸ στράτευμα στοιχείων λαϊκῶν, στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐκλαμβάνουν ὡς ἐπάγγελμα αὐτό, ὡς ἐπάγγελμα καθαρῶς βιοποριστικόν, μετεβλήθη ἄρδην ἡ παλαιὰ αὐτὴ ἀντίληψις. Ἦτο φυσικὸν συνεπῶς τὰ πρόσωπα ταῦτα, ἀδιαφοροῦντα διὰ τοὺς τίτλους εἰς τοὺς ὁποίους οὐδεμίαν σημασίαν δίδουν, νὰ θελήσουν νὰ διεκδικήσουν οὐσιαστικώτερον τὰ πραγματικὰ αὑτῶν δικαιώματα. Καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῶν εἶναι τὰ σπουδαιότερα· εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι. Ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο δημιουργεῖ ὡρισμένας ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ Πολιτεία ἀνέκαθεν ἐθέσπισε διὰ τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο εἰδικὰ προνόμια ἦτο κίνδυνος νὰ κάμουν κατάχρησιν τῶν προνομίων τούτων, ἐκμεταλλευόμενοι τὴν θέσιν των καὶ νὰ ἐπιπλέουν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἰδικῶς ἐθεσπίσθη ἡ ἀπαγόρευσις νὰ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοί. Ἀλλ’ ἡ σκέψις αὕτη δέον συμπληρουμένη νὰ περιλάβῃ καὶ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους δι’ ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ ἐκτάκτους λόγους νὰ ἐπιτραπῇ νὰ πολιτεύωνται. Καὶ ἐφόσον ἐγένετο ἓν κακὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν μέτρα ὅπως αὐτὸ τὸ κακὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν μὴ ἐπαναληφθῇ καὶ ἀφ’ ἑτέρου περιορισθῇ εἰς τὸ μέλλον. Διότι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀντιμέτωποι καὶ ἐκαυτηρίασαν πράξεις καὶ ἀξιωματικῶν καὶ πολιτικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ στράτευμα, κατόπιν τῆς τριβῆς τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν καὶ θὰ ὑποστοῦν ἐν τῇ πολιτικῇ. Εἶναι ἐπάναγκες συνεπῶς καὶ διὰ τὸ γόητρον τοῦ στρατεύματος καὶ τὴν πειθαρχίαν, οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἅπαξ πολιτευθέντες νὰ μὴ ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα. Διότι ἅπαξ πολιτευθέντες θὰ θεωρηθῇ ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπολιτεύθησαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιδιώξωσι καὶ ἐξυπηρετήσωσι καλύτερον τὰ ἀτομικά των συμφέροντα, ἵνα ἐξασφαλίσουν καλυτέραν θέσιν εἰς τὸ στράτευμα ὅταν θὰ ἐπανήρχοντο. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶναι ἀνάγκη ὅπως καὶ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ἀρθῇ ἡ ὑπόνοια αὐτή, ὅτι ἐπολιτεύθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ μόνον καὶ μόνον ἵνα κατορθώσουν διὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐξασφαλίσουν μείζονα δικαιώματα ὅταν ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα.

§112Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τῷ 1912, εἰς τὸ τέλος πού ἐπρόκειτο νὰ διαλυθῇ ἡ διπλῆ Βουλή, ἐψηφίσθη διάταξις καὶ ἀπεκλείσθησαν οἱ ἀξιωματικοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Κοντογούρης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑβρίσει τὸν τότε Διάδοχον τοῦ Θρόνου καὶ ἐπανῆλθε καὶ ἐπολέμησε καὶ ἐφονεύθη. Συμφέρει ἄλλως τε νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα οἱ χρήσιμοι.

§113Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν ταύτην θεσπίζομεν διατάξεις καὶ δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐξαιρετικῆς περιπτώσεως τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε. Διὰ τὰς διατάξεις αὐτὰς εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὄχι τὸ τί συνέβη, ἀλλὰ τὸ τί εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἂν δέον νὰ πολιτεύωνται οἱ εἰς μόνιμον διαθεσιμότητα διατελοῦντες, νομίζω ὅτι εἰς Σῶμα βουλευόμενον, συντακτικόν, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ δίκαιον, κακῶς κατὰ τὴν γνώμην μου ἑρμηνεύονται νόμοι καὶ δίδονται ἑρμηνευτικαὶ διατάξεις ἵνα ἐξάγωνται ὡρισμέναι διατάξεις. Ὅταν συζητῶμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δημιουργοῦμεν δίκαιον καὶ συνεπῶς εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καλύτερον παρὰ ἂν συντρέχει ἡ περίπτωσις τῆς ἀπαγορεύσεως εἰς αὐτοὺς νὰ πολιτεύωνται. Διότι κατ’ ἐμὲ ἡ μόνιμος διαθεσιμότης δὲν ἐθεσπίσθη μόνον διὰ τὸν τίτλον τῆς τιμῆς, διότι, ὡς σᾶς ἐξήγησα καὶ προηγουμένως, τίτλος τιμῆς εἰς τὸν 20ὸν αἰῶνα παίζει ἐλάχιστον ρόλον. Ὁ σπουδαιότερος ρόλος σήμερον εἶναι ὁ οἰκονομικός. Ἂν ἐρωτήσητε ἕνα οἱονδήποτε ἀξιωματικὸν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι καὶ τῷ εἴπητε· «σᾶς ἀφαιρῶ τὸν μισθὸν καὶ σᾶς δίδω δικολαβικοὺς τίτλους», νομίζετε ὅτι θὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτήν; Ἐγὼ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ τὴν δεχθῇ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τίτλους μόνον εὐγενείας νὰ ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἀξιωματικοί. Πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα καὶ οἱ ὁποῖοι ὡς ἀμοιβὴν τῶν μεγίστων ὑπηρεσιῶν των ἐθυσίασαν καὶ τὴν ζωήν των ἢ μέρος αὐτῆς. Πρόκειται εἰς ἀντάλλαγμα νὰ δοθῇ ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δύνανται νὰ ζήσουν ἀνετώτερον ἐν τῇ Κοινωνίᾳ. Καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν δίδοντες αὐτοῖς τὸ ἀντάλλαγμα διὰ τὰς ὑπηρεσίας των, νὰ στερήσωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τὰ λοιπὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡς πολῖται Ἕλληνες. Ἂν ἡ φράσις «μόνιμος διαθεσιμότης» καὶ ἂν ἡ στολὴ εἶναι ἐμπόδια εἰς τὸ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς νὰ πολιτεύωνται, ὑπάρχει μία λύσις· νὰ ἀποστρατευθοῦν, κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ νὰ λάβουν ὡς σύνταξιν τὰς ἀποδοχὰς τὰς ὁποίας λαμβάνουν σήμερον. Συνεπῶς νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μεγάλη συζήτησις διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Διότι δύναται νὰ λυθῇ κατὰ τὸν δικαιότερον δι’ αὐτοὺς καὶ καταλληλότερον διὰ τὴν Πολιτείαν τρόπον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§115Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος κατὰ τὸ 1911 μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὁποίων τὸ ἀξίωμα ἐκρίθη ὅτι δὲν συνᾴδει πρὸς ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ, ἦσαν καὶ οἱ συμβολαιογράφοι. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἀπεφάσισε νὰ διαγράψῃ τοὺς συμβολαιογράφους. Ὅπως γνωρίζετε, καὶ οἱ συμβολαιογράφοι ὅπως καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι ὑπάγονται εἰς ἔλεγχον τῆς προϊσταμένης των ἀρχῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἡ Εἰσαγγελία· δὲν δύνανται ἑπομένως νὰ εἶναι συγχρόνως καὶ ἐλέγχοντες. Νομίζω λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει εἰς τὸ ἰσχῦον πολίτευμα.

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσχυεν ὡς νόμος ἡ διάταξις· εὐθὺς μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909– 1910 καθ’ ἣν ὥραν ἐψηφίζοντο βροχηδὸν τὰ νομοσχέδια ἐτέθη ἡ διάταξις· τότε δὲ μετεφέρθη εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἐγὼ συμφωνῶ τελείως μὲ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως καὶ οἱ δικηγόροι θεωρῶνται ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι.

§117Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀνεξαρτήτως ἂν πρέπει νὰ θεωρῶνται ἔμμισθοι ὑπάλληλοι, σᾶς λέγω ὅτι ὑπόκεινται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν εἰσαγγελέων, οἱ ὁποῖοι ἐνασκοῦσιν ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν ἅπαξ τοῦ μηνός. Πῶς φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐλέγχοντες καὶ ἐλεγχόμενοι καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκῶσι τὰ καθήκοντά των ἐλευθέρως κατὰ τῶν συμβολαιογράφων βουλευτῶν;

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τῶν δικηγόρων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀσκήσῃ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν· παλαιότερον ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία ἐξησκεῖτο καλύτερον.

§119Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, διὰ τὸ ζήτημα τῶν εἰς μόνιμον διαθεσιμότητα εὑρισκομένων ἀξιωματικῶν νομίζω ὅτι παρεῖλκε πλήρως ἡ γενομένη συζήτησις. Τὴν κατάστασιν τῆς μονίμου διαθεσιμότητος τὴν κανονίζουν οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται σήμερον νὰ θεωρήσωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ὡς ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντας. Δύνανται ὅμως αὔριον νὰ τοὺς θεωρήσωσιν ὡς μὴ ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντας. Νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκτραπῇ ἡ συζήτησις εἰς ὃ σημεῖον ἐξετράπη· δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι οὗτοι πρέπει νὰ θεωρηθῶσι τιμῆς ἕνεκεν ὅτι διατελοῦσιν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος, διότι καὶ οἱ ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὶ δὲν παύουν νὰ μειονεκτῶσιν ἠθικῶς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ συναδέλφων των, διότι διατελοῦν ἐν ἀποστρατείᾳ. Ὑπηρέτησαν καὶ αὐτοί, ὑπῆρξαν γενναῖοι καὶ ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀποκλειστικῶς ζήτημα νόμου. Οὔτε νομίζω ὅτι δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ τοὺς ἐξαιρέσῃ ρητῶς. Οὔτε ἐπίσης ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ κάμῃ δηλώσεις ἑρμηνευτικὰς τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, οὔτε δηλώσεις ἑρμηνευτικὰς τοῦ κειμένου νόμου, διότι δύναται μεταγενεστέρως νὰ ἐκφρασθῇ πληρέστερον. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἕνεκα τραυμάτων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν θὰ ζημιώσωσιν εὑρισκόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ὑπομιμνήσκωσι τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, θὰ εἶναι τιμητικὸν νὰ παρακάθηνται οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τὰ μέλη των εἰς τὸν πόλεμον. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος θὰ καθορίσῃ ὅτι οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι διατελοῦντες ἀξιωματικοί, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν μέλος τοῦ σώματός των ἢ περιῆλθον εἰς κατάστασιν ὑγείας τοιαύτην ἐν πολέμῳ διὰ νὰ μεταφερθῶσιν εἰς κατάστασιν μονίμου διαθεσιμότητος, νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος τῆς ἀπαγορευτικῆς.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§121Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἀπετέλει, κύριοι πληρεξούσιοι, παράλειψιν ἐκ μέρους ἐμοῦ, τοῦ σχόντος τὴν εὐτυχίαν νὰ ἐξέλθω ἀρτιμελὴς ἀπὸ τοὺς πολέμους, ἂν δὲν ἠκούετο μία φωνὴ συνηγορίας ὑπὲρ τῶν συμμαχητῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρέσχον τὴν ὑψίστην ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν πατρίδα. Οὐχὶ τόσον αἱ θυσίαι μελῶν τοῦ σώματός των καὶ τὸ ὅτι κατεδικάσθη ὁλόκληρος ὁ βίος των εἰς ἀναπηρίαν μὲ ἠνάγκασαν νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅσον διότι παρετήρησα ὅτι ἐκ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως, μολονότι κατεβλήθη προσπάθεια πρὸς ἐξονύχισιν τῶν διαφόρων νομικῶν διατάξεων, δὲν κατωρθώθη νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ θέσιν καὶ νὰ ἐξετασθῇ ἡ οὐσιαστικὴ τοῦ ζητήματος μορφή. Ὅπως γνωρίζετε πάντες, ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀπεκλείσθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτεύεσθαι εἶναι διττός· ἀφ’ ἑνὸς ὅπως ἐξαναγκασθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἀπασχολῶνται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ στρατιωτικά των ἔργα καὶ νὰ καταρτισθοῦν διὰ νὰ ἐπιτελέσουν ἐν καιρῷ πολέμου τὸ καθῆκόν των πρὸς τὴν πατρίδα ὡς ἡγέται μεγάλων μονάδων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ κατώρθουν, ἄν ταυτοχρόνως ἀπησχολοῦνται καὶ μὲ τὴν πολιτικήν, καὶ δεύτερον διὰ νὰ μὴ γίνεται ἐκ μέρους αὐτῶν κατάχρησις τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας καθ’ ὃν χρόνον ἐξασκοῦσι καθήκοντα διοικητῶν μονάδων, διὰ τὴν δημιουργίαν πολιτικοῦ κόμματος. Βεβαίως καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἄποψις εἶναι ὀρθή, διότι ὄντως ἡ ἀνάμιξις τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἡ ἀμέλεια πρὸς τὰ κύρια αὑτῶν καθήκοντα παραλύει τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος, διότι, ὡς ἐνθυμοῦμαι, οἱ πλεῖστοι τῶν πολιτευομένων ἀξιωματικῶν κατώρθωσαν νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ διὰ τῶν διημέρων ἀδειῶν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὁ μακαρίτης Γιαννακίτσας, ὡς διοικητὴς συντάγματος ἐν Λαρίσῃ, διὰ τῶν διημέρων ἀδειῶν ἐδημιούργησε τὸ κατόπιν πολύκροτον πολιτικόν του στάδιον. Διὰ τοῦτο καὶ δὲν ἠκούσθη οὐδεμία ἀντίθετος γνώμη ἐν τῇ Συνελεύσῃ ταύτῃ προκειμένου περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι, προκειμένου περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὐσιαστικῶς ἐξῆλθον τοῦ στρατεύματος, περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων δὲν δύναται, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἰσχύσῃ διάταξις ἀπαγορευτική, ὁ λόγος δὲ εἶναι ἁπλούστατος. Ἂν διὰ τὸν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικόν, τὸν ἀξιωματικὸν τὸν ἀσκοῦντα καθήκοντα διοικητοῦ ἢ φρουράρχου, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ κάμῃ κατάχρησιν ἐξουσίας, διὰ τὸν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικὸν δὲν ὑφίσταται τοιοῦτος φόβος, διότι οὗτος δὲν ἀσκεῖ καμμίαν διοίκησιν, διότι καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐκείνη διὰ τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ἡ Πολιτεία ἱκανὸν τὸν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικὸν εἶναι ὑπηρεσία μηδαμινή, ὑπηρεσία δι’ ἄνδρα ἀπολέσαντα τὸν πόδα ἢ τὴν χεῖρα εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἄλλη ἄποψις, ἡ ἄποψις τῆς μὴ ἀπασχολήσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς ἔργα ἀλλότρια καὶ τῆς ἀποκλειστικῆς αὐτοῦ ἀπασχολήσεως εἰς τὸ ἔργον τοῦ στρατιωτικοῦ διὰ τὴν προπαρασκευήν του διὰ τὰ μεγάλα καθήκοντα ἅτινα θὰ ἐκτελέσῃ ἐν πολέμῳ, καὶ ἡ περίπτωσις, λέγω, αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται διὰ τὸν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικόν. Ὁ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικὸς δὲν δύναται, κύριοι νὰ σταδιοδρομήσῃ πλέον, δὲν δύναται νὰ κάμῃ καρριέραν. Διότι, δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, ὁ ἀξιωματικὸς σταδιοδρομεῖ ὅταν ἔχῃ ἀρτιμέλειαν καὶ ἀπόλυτον εὐρωστίαν σωματικήν· τότε μόνον προοδεύει κανονικῶς. Ἐλέχθη ὅτι ἐξομοιοῦται μὲ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς. Δὲν εἶναι, κύριοι, ἀπολύτως ἀληθὲς τοῦτο. Διότι, ἂν ἐξομοιοῦται κατὰ μισθὸν καὶ ἂν ἔχῃ τὸν μισθὸν τῶν δύο βαθμῶν, δὲν δύναται, ὅπως προεῖπον, νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν διάκρισιν· δὲν δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνωτέρα βαθμίδα, δὲν δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν δόξαν καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὔκλειαν, καὶ τὸ γέρας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον φρονῶ ὅτι δὲν ἀποκλείονται, δὲν δύναται νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικοί. Διότι δὲν ὑφίστανται δι’ αὐτοὺς οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἀποκλείονται οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Ὁ λόγος δηλαδὴ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ μὴ περισπῶνται ἀπὸ τὸ κύριον ἔργον καὶ ὁ λόγος ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμνουν κατάχρησιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἀσκοῦσιν ὡς διοικηταὶ ἢ ὡς φρούραρχοι, ἢ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὑπηρετοῦντες. Ἐφόσον λοιπὸν οὗτοι δὲν ἔχουν ἱκανότητα νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ράβδον τὴν στραταρχικήν, ἂς ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πολιτευθοῦν, ἂς ἔχουν ἓν ἄλλο δικαίωμα τιμητικόν. Διότι, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίζωμεν τὰς θυσίας. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καθημερινῶς ἀκούω ὅτι προσέφερον θυσίας εἰς τὴν πατρίδα, εἰς τὴν Ἐπανάστασιν. Καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν θυσίαι λέγωνται αἱ θυσίαι αἱ χρηματικαί, ἂν θυσίαι λέγονται αἱ θυσίαι τῶν κόπων, αἱ θυσίαι τῶν τραυματισμῶν, τῆς ἀναπηρίας, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀνώτεραι θυσίαι. Αἱ θυσίαι τῆς ἀναπηρίας εἶναι ἐκεῖναι αἵτινες καταβιβάζουσι τὸν ἄνθρωπον ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς καὶ τὸν φέρουσιν εἰς ὑποδεεστέραν κατάστασιν καὶ δὲν δύναται οὗτος νὰ ἀνταγωνισθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ βίου. Διὰ νὰ σταδιοδρομήσῃ τις κανονικῶς εἰς στράτευμα, πρέπει νὰ ἔχῃ πόδια καὶ χέρια γερὰ καὶ κορμὶ γερό. Καὶ οἱ μεγάλοι στρατιωτικοί, ὅταν ἦσαν ἀσθενεῖς τὸ σῶμα, πάντοτε ἔχασαν τὰ πράγματα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, καὶ διότι ὑποθέτω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἀρχίσῃ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα μία ἐργασία ἀναζωπυρώσεως τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος — καὶ ἡ ἐργασία αὐτὴ δὲν δύναται νὰ βασισθῇ, δὲν δύναται νὰ σταδιοδρομήσῃ παρὰ εἰς τὰς πράξεις τῆς εὐγνωμοσύνης, εἰς τὰς πράξεις τῆς τιμῆς πρὸς τοὺς παρασχόντας τὰς πλέον μεγάλας, τὰς πλέον ὀδυνηρὰς δι’ αὐτοὺς ὑπηρεσίας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα, — ὑποθέτω, λέγω, ὅτι εἰς μίαν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν παρασκευάζονται τόσαι τάσεις καὶ τόσαι ροπαὶ ἀντίθετοι πρὸς τὴν πατριωτικὴν ἰδεολογίαν, εἶναι καθῆκον τῆς Συνελεύσεως νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν της ὑπὲρ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν θυσίας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ, λέγω, μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς συνταγματικὴν διάταξιν καὶ δὲν πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον. Προτείνω λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅπως τὸ ζήτημα λυθῇ διὰ νόμου. Προτείνω δὲ ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω. (Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμα).

§122Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συζητεῖται ἡ τροπολογία αὕτη, κύριοι· ἁπλῶς ὑποβάλλεται. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας δὲν χωρεῖ συζήτησις.

§124Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄπως γνωρίζετε, τὰ ψηφίσματα εἶναι ἀνεξάρτητα καὶ ψηφίζονται ὡς παραρτήματα.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ προτείνω μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Φραγκούδη νὰ ψηφίσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπὸ ἀναβολήν.

§127Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν δὲν θὰ ἔχωμεν νόμιμον ἀπαρτίαν διὰ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ἐνῷ τώρα τὴν ἔχομεν· ὥστε νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§128Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν εἰδικὸν Κανονισμὸν τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Συνέλευσις, μετὰ πάροδον ὡρισμένης ὥρας, δὲν ἐπιτρέπεται πλέον συζήτησις παρὰ ἑνὸς τετάρτου.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρῆλθε τὸ δεκάωρον. Πῶς θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν; Μετὰ τὸν κ. Φραγκούδην θὰ γίνῃ ψηφοφορία. Ὁρίστε, κύριε Φραγκούδη.

§130Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχω νὰ ὑποστηρίξω τροπολογίας τινάς. Νομίζω ὅτι ὁ νόμος περὶ μονίμων ἀξιωματικῶν τραυματιῶν ὑπῆρξε κακὴ ἐφεύρεσις. Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει εἰς τὰ λοιπὰ κράτη· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡμεῖς ἀντιγράφομεν τὴν Γαλλίαν....

§131Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τώρα ἔχομεν τὸ ψήφισμα.

§132Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ ἀποσύρετε; Δὲν ὑπάρχει ζήτημα;

§133Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὄχι.

§134Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ζήτημα, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τοῦ κ. Κονδύλη. Ἐγὼ θὰ ὑποστηρίξω μίαν ἰδικήν μου τροπολογίαν, ἀφορῶσαν τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῆς Διοικήσεως, γενικοὺς διοικητὰς καὶ νομάρχας. Τὴν τροπολογίαν, ἢ μᾶλλον προσθήκην εἰς τὸ Σύνταγμα, ὑπέβαλον εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπήν, ἀνταποκρίνεται δὲ αὕτη εἰς γενικὸν αἴσθημα καὶ εἰς ὑπερτάτην ἀνάγκην, εἰς τὸ νὰ ἀποκλείσωμεν δηλαδὴ τοὺς γενικοὺς διοικητὰς καὶ νομάρχας ἀπὸ τοῦ νὰ πολιτεύωνται εἰς τὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐξήσκησαν τὰ καθήκοντά των κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν τοὐλάχιστον (εὖγε! εὖγε!). Γνωρίζω ὅτι εἶναι γενικὴ ἡ ἐπιθυμία αὐτή, ἀπορῶ δὲ πῶς ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὴν τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Οὐδεὶς ἐκλέγεται βουλευτὴς ἢ γερουσιαστὴς εἰς ἃς περιφερείας διετέλεσε δημόσιος ἢ πρὸς τοιοῦτον ἐξομοιούμενος ὑπάλληλος κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν». Δὲν ἀναφέρω μόνον τοὺς ἀνωτέρους, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι γενικὴ ἡ ἀπαγόρευσις. Γνωρίζω, κύριοι, ὁποία κατάχρησις γίνεται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Μικροὶ ἄνθρωποι ἰδίως ἐπιζητοῦν νὰ διορισθοῦν νομάρχαι διὰ νὰ καλλιεργήσουν πολιτικὴν ἐπιρροήν. Τελευταῖον ἦλθεν εἰς ἐμὲ εἷς νεανίας καὶ μοὶ ἐζήτησε νὰ ἐνεργήσω ὅπως διορισθῇ νομάρχης, ἀλλὰ νὰ διορισθῇ εἰς τὸ μέρος ὅπου θὰ πολιτευθῇ. Εἶναι αὐτὴ ἡ διανοητικότης. Οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς κατώρθωσε νὰ ἔχῃ σταθερὰν διοίκησιν καὶ μόνιμον. Οἱ νομάρχαι διορίζονται ἢ διὰ νὰ ἐξυπηρετοῦν τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον τοὺς διορίζει, ἢ διὰ νὰ καλλιεργήσουν πολιτικὴν ἐπιρροήν.

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τὰ δύο.

§136Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ διέπραξε σφάλμα παραλείψασα νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου αὐτῆς, τὴν ὁποίαν γνωρίζω ὅτι θὰ ὑποστηρίξουν καὶ πολλοὶ πληρεξούσιοι.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Βεβαίως.

§138Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον γίνει μεγάλαι περιφέρειαι, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον τρεῖς νομάρχας, τί θὰ ἐγίνετο; Εἰς οὐδένα ἐξ αὐτῶν θὰ ἐπετρέπετο;

§139Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τότε δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν γίνῃ ἡ περιφέρεια, τότε θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§141Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπέστησα ἐπίσης τὴν προσοχὴν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ μιᾶς διατάξεως τοῦ Πολωνικοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἀναφέρω ἐδῶ καὶ ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἀναγραφῇ καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Σύνταγμα. Τὸ Πολωνικὸν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς διένειμεν ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ μᾶς φωτίσῃ, λέγει εἰς τὸ ἄρθρον 21 τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Βουλευτὴς ἢ γερουσιαστὴς δὲν δύναται νὰ ἀγοράσῃ ἢ ἐνοικιάσῃ ἐπ’ ὀνόματί του ἢ ἐπ’ ὀνόματι ἄλλου κτήματα τοῦ Κράτους, νὰ ἀναλάβῃ ἀπὸ τὸ Κράτος προμηθείας, οἱαδήποτε ἔργα, κυβερνητικὰς παραχωρήσεις ἢ προσωπικὰ ὠφελήματα». «Ἐπίσης δὲν δύναται νὰ διατελῇ ὑπεύθυνος συντάκτης ἐφημερίδος». Αὐτὸ εἶναι τὸ ἄρθρον τοῦ Πολωνικοῦ Συντάγματος. Ἀφήνω εἰς τὴν κρίσιν σας, ἂν πρόκειται νὰ Πολωνίσωμεν ὀλίγον, ἂν θέλητε νὰ θέσωμεν ἕνα φραγμὸν εἰς τὰς διαφόρους πράξεις διὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς καὶ ἡγέτης τῶν προοδευτικῶν ὑπέβαλε ψήφισμα ἢ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν βλέπω νὰ προχωρῇ καὶ ἀπεσιωπήθη, τὸ «περὶ εὐθύνης ὑπαρξάντων Ὑπουργῶν».

§142Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§143Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Βεβαίως ὁ μόνος φραγμός, ὁ ἀληθὴς φραγμὸς θὰ ἦσαν τὰ ἤθη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν δυστυχῶς. Οὐδεὶς φραγμὸς συνταγματικὸς δύναται νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ καταστρατηγήσωμεν καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους. Ἐν τούτοις καὶ οἱ καλοὶ θεσμοί, καὶ οἱ αὐστηροὶ νόμοι συντελοῦν εἰς τὴν δημιουργίαν νεωτέρων ἠθῶν καὶ τὴν καλυτέρευσιν τῶν σημερινῶν μας τοιούτων. Διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐπιμένω πολὺ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ζήτημα.

§144Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον.

§145Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπίσης δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀπαγόρευσιν εἰς μόνους τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς ὅλους τοὺς δημοτικοὺς ἢ κοινοτικοὺς ὑπαλλήλους τὸ νὰ πολιτεύωνται. Τὸ Σύνταγμα παραλείπει τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ μνημονεύει μόνον τοὺς δημοτικοὺς ἢ κοινοτικοὺς συμβούλους. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις πρέπει νὰ περιλάβῃ καὶ τοὺς δημοτικοὺς ἢ κοινοτικοὺς ὑπαλλήλους. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω: «Δημοτικοὶ ἢ κοινοτικοὶ ὑπάλληλοι, σύμβουλοι, πάρεδροι καὶ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι.... κλπ.». Νὰ ἐξομοιωθοῦν καὶ αὐτοὶ πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ νὰ τοῖς ἀπαγορευθῇ τὸ πολιτεύεσθαι.

§146Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Διατί, κύριε Φραγκούδη;

§147Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Διότι ἀπαγορεύεται καὶ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους.

§148Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος· αὐτοὶ ἐλευθέρως ἐκλέγονται.

§149Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Διατί νὰ πολιτεύωνται καὶ οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι;

§150Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι νὰ πολιτεύωνται. Τότε θὰ ἀποκλείσωμεν ὅλον τὸν κόσμον.

§151Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν δημοτικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλὰ καὶ αἱρετοὶ δημοτικοὶ ἄρχοντες νὰ εἶναι καὶ βουλευταί.

§152Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐννοεῖτε τοὺς ὑπαλλήλους· ὄχι τοὺς αἱρετούς.

§153Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αὐταὶ αἱ τροπολογίαι, ἰδίως ἡ πρώτη, ἥτις θεωρεῖται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ὡς δυναμένη νὰ γίνῃ ἀποδεκτή, παρακαλῶ νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐκφέρῃ αὕτη τὴν γνώμην της.

§154Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἄρθρον εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Ἂν ὑπάρχωσι τροπολογίαι, εἶναι δυνατὸν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ γίνωσιν ἄρθρα ἀνεξάρτητα.

§155Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶναι μία προσθήκη εἰς τὸ Σύνταγμα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου συζήτησις καὶ συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 17ου ἄρθρου.

§157Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἀπόψε ἐπὶ τῶν δύο ἄρθρων.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πρῶτον ἐψηφίσθη. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§159Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προχθὲς ὑπῆρχεν ἀντίρρησις.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Μόνον τὸ 17ον ἄρθρον μένει· τὸ 18ον ἐψηφίσθη.

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ 15ον δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ;

§162Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπαμεν ὅτι σήμερον θὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 17ου.

§164Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ ψηφισθῇ τὸ 17ον.

§165Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ 18ον δὲν ἐψηφίσθη.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 18ον ἐψηφίσθη καὶ φαίνεται εἰς τὰ πρακτικὰ ψηφισθέν.

§167Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ 18ον ἐψηφίσθη.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 17ον δὲν ἐψηφίσθη· τὸ 18ον ἐψηφίσθη.

§169Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι ἐπὶ τῶν ἑξῆς; Τὸ 15ον ἐψηφίσθη, τὸ 16ον ἐψηφίσθη, τὸ 18ον ἐψηφίσθη. Ἐπὶ τοῦ 17ου δὲν εἴμεθα σύμφωνοι, ἂν θὰ εἶναι τριετὴς ἢ τετραετὴς ἡ περίοδος.

§170ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ζήτημα ψηφοφορίας.

§172Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει τροπολογία, ἂς εἴπωμεν, ἵνα ἡ τετραετία γίνῃ τριετία. Ὑπεστηρίχθη ἐπίσης ἀπὸ τὸν ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας καὶ ἀπὸ τὸν ὑποφαινόμενον, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογικῶν Συλλόγων τῶν Μουσουλμάνων καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἶναι ζήτημα νόμου καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι ὑπεστηρίχθη ἐπίσης τὸ κρατῆσαν διὰ τῆς πράξεως καὶ ἀλλαχοῦ καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπως ἐν περιπτώσει γενικῆς ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου δύναται ἡ Βουλή, συναινέσει καὶ τῆς Γερουσίας, νὰ παρατείνῃ τὴν βουλευτικὴν περίοδον μέχρι λήξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως ἢ τοῦ πολέμου. Ἂν ὑπῆρχε συμφωνία ἐπὶ τῆς τριετίας.....

§173ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§174Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ τὸ λύσωμεν δι’ ἀναστάσεως.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ψηφοφορία κατ’ ἀνάγκην, διότι ὑπάρχει πρότασις διὰ ψηφοφορίαν.

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον: Ἂν ὑπῆρχε συμφωνία.

§178Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶπον προχθὲς εἰς τὴν φράσιν «διατάσσεται ἡ ἐνέργεια βουλευτικῶν ἐκλογῶν» νὰ προστεθῇ «ἐντὸς 15 ἡμερῶν».

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπαιτεῖται πάντοτε διάταγμα περὶ διαλύσεως. Εἶναι ἐπίσημος ἑρμηνεία ὅτι πάντως καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς βουλευτικῆς περιόδου θὰ ἐπακολουθήσῃ διάταγμα διαλύσεως καὶ κατὰ συνέπειαν αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁριζομένης διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος διαλύσεως. Ἀπομένει ἤδη τὸ ζήτημα τῆς τριετίας ἢ διετίας.

§180Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐφόσον ὑπάρχει ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀπαλείψεως τῶν δύο ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου 17, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀπάλειψιν τούτων. Ταῦτα ὑποστηρίζω ὡς ἄτομον.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία ἀπόφασις τῆς Ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία ἔχει περιεχόμενον ἀκριβῶς ὅμοιον πρὸς τὰ δύο ταῦτα ἐδάφια.

§182Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μόνον διὰ τοὺς Μουσουλμάνους ὁμιλεῖ.

§183Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πάντως εἶναι ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀπαλείψεως τῶν δύο αὐτῶν διατάξεων. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις.

§185Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ἀπαλείφοντες τὰ δύο ταῦτα ἐδάφια τοῦ Συντάγματος, δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ χάους ἢ κενοῦ νομοθετικοῦ. Ἔχομεν πάντοτε ἐν ἰσχυΐ τὴν διάταξιν τῆς Ἐπαναστάσεως. Συνεπῶς δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν δι’ ἑνὸς ψηφίσματος ἂν ἡ διάταξις ἐκείνη εἶναι περιεχομένου συντακτικοῦ, ἢ ἂν θὰ τὴν χαρακτηρίσωμεν ὡς νομοθέτημα ἁπλοῦν. Δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ ὅ,τι θέλομεν. Δὲν θὰ βλάψῃ εἰς τίποτε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύουν αἱ διατάξεις αὐταί, ἂν ψηφισθῇ τὸ κείμενον σήμερον ἄνευ τῶν δύο τελευταίων ἐδαφίων. Ἐπίσης δὲν ἔχουν νὰ χάσουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἰσχύωσιν αἱ διατάξεις αὐταί, διότι δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν δι’ ἑνὸς ψηφίσματος. Ἡ Συνέλευσις, ὡς κυρίαρχον Σῶμα, δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τῆς Ἐπαναστάσεως εἶναι συντακτικοῦ ἢ νομοθετικοῦ περιεχομένου. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη νὰ γίνῃ σήμερον ψηφοφορία ἐπ’ αὐτοῦ.

§186Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ προτείνω, ὡς ἄτομον, νὰ ἀπαλειφθοῦν αἱ δύο διατάξεις περὶ Μουσουλμάνων καὶ Ἰσραηλιτῶν, νὰ γίνῃ δὲ δήλωσις εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἡ ἀπάλειψις δὲν σημαίνει ἀπόρριψιν, ἀλλ’ ἰσχύει ὡς συνταγματικὴ διάταξις ἡ ὑπάρχουσα ἀπόφασις τῆς Ἐπαναστάσεως.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπαναστάσεως εἶναι συντακτικοῦ περιεχομένου, ἀλλ’ ὅτι εἶναι νομοθετικοῦ τοιούτου. Καὶ τώρα κρίνομεν σκόπιμον νὰ διατηρηθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Οἱ Μουσουλμάνοι καὶ οἱ Ἰσραηλῖται νὰ ἔχωσιν ἰδιαιτέρας περιφερείας. Διότι, ἂν ἦτο νομοθετικοῦ περιεχομένου, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ νόμος καταργῶν αὐτήν. Ὡς ἐκ τούτου νομίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὅτι εἶναι συντακτικοῦ περιεχομένου.

§188Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ διασαφηνίσωμεν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐθίγη ἐν τῇ Συνελεύσει. Αἱ ἀποφάσεις μιᾶς Ἐπαναστάσεως δύνανται νὰ εἶναι ἀποφάσεις συντακτικαὶ ἢ ἀποφάσεις νομοθετικαί, ἢ καὶ ἁπλᾶ διατάγματα; Ποῖον εἶναι τὸ περιεχόμενον τῆς προκειμένης ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως; Ἔπρεπε νὰ ἔχῃ κανεὶς ἐνώπιόν του τὸ κείμενον, ἵνα κρίνῃ, καὶ δὲν τὸ ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἦτο ἡ θέλησις αὐτῆς, ὡς κυριάρχου, νὰ δημιουργήσῃ ἐπιτακτικὸν δίκαιον; Ἦτο ἡ θέλησις αὐτῆς νὰ δημιουργήσῃ διάταξιν νόμου; Τίς θὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν αὐτῆς; Ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἶναι ἁρμόδιον τὸ παρὸν κυρίαρχον Σῶμα νὰ ἑρμηνεύσῃ ἀποφάσεις ἐν ἰσχύϊ ἑνὸς προηγουμένου κυριάρχου παράγοντος, τῆς Ἐπαναστάσεως δηλαδή.

§189Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἡμεῖς τότε, ὅλα τὰ νομοθετικοῦ περιεχομένου τὰ ἐξεδίδομεν διὰ νομοθετικῶν διαταγμάτων, τὰ δὲ συντακτικοῦ τὰ ἐξεδίδομεν δι’ ἀποφάσεων τῆς Ἐπαναστάσεως. Αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν ἐτηρήθη.

§190Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κατ’ ἔθος γινόμενον ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως εἶναι μόνον ἓν στοιχεῖον διὰ τὴν ἀκριβῆ λύσιν τοῦ προκειμένου θέματος. Ἀλλὰ δὲν λύει τελειωτικῶς τὸ ζήτημα. Ἡ Συνέλευσις δικαιοῦται, ἑρμηνεύουσα, νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ περιεχόμενον τῆς ἀποφάσεως ἦτο συντακτικὸν ἢ νομοθετικόν. Ἐν σιγῇ ἡμῶν, φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο μελλοντικῶς θὰ ἦτο ἴσως ὅτι εἶναι συντακτικὸν τὸ περιεχόμενον τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ διακόψας με συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁπωσδήποτε πάντως μένει ἐν ἰσχύϊ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη καὶ ἂν δὲν ἀναγραφοῦν εἰς τὸ νέον Σύνταγμα τὰ δύο τελευταῖα ἐδάφια, ἅτινα προτείνει ἡ Ἐπιτροπή. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἀπολέσωμεν χρόνον πολύτιμον προβαίνοντες εἰς ψηφοφορίας. Ἀλλ’ ἂν ἐπιμένετε νὰ γίνῃ τοιαύτη, θὰ γίνῃ. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα οὐσιαστικῶς· δηλαδὴ διὰ τῆς ἀπορρίψεως τῶν ἐδαφίων τούτων, οὐσιαστικῶς θὰ θεωρηθῇ καταργουμένη καὶ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τῆς Ἐπαναστάσεως.

§191Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Φρονῶ ὅτι ἀποφάσεις τῆς Ἐπαναστάσεως, ἔχουσαι συντακτικὴν ἰσχύν, δὲν δύνανται νὰ ἰσχύσουν κατόπιν μιᾶς Συνελεύσεως συντακτικῆς.

§192Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον δὲν ἀντιβαίνουν εἰς τὸ νέον Σύνταγμα, δύνανται νὰ ἰσχύουν.

§193Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δύο Συντάγματα· ἓν τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἓν τῆς Συνελεύσεως.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον τυχὸν συμβιβάζονται παλαιότεραι καὶ νεώτεραι διατάξεις καὶ δὲν καταργοῦνται αἱ πρῶται διὰ τῶν δευτέρων σαφῶς, ἰσχύουν. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου οἱ νόμοι τοῦ Συντάγματος τοῦ 1875 δὲν θεωροῦνται καταργοῦντες προηγουμένας συντακτικὰς διατάξεις.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω, ἂν δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, νὰ λύσωμεν πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς βουλευτικῆς περιόδου καὶ κατόπιν συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλως τε ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ἐκηρύχθη ἡ συζήτησις περαιωμένη καὶ δὲν θὰ ἐπιτραπῇ ἄλλη συζήτησις, πλὴν τῆς δικαιολογίας ψήφου.

§197Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγεννήθη ζήτημα ψηφοφορίας ἢ ὄχι;

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέγνωσε μίαν διατύπωσιν. Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εὐχερέστερον, ἂν τεθῇ οὐσιαστικῶς ὑπὸ ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα καὶ κατόπιν προχωρήσωμεν εἰς τὴν διατύπωσιν. Δηλαδὴ προτείνω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἂν προτιμᾷ τριετίαν ἢ τετραετίαν· νὰ ἐρωτηθῇ πρῶτον δι’ ἀναστάσεως, ἂν δὲ δὲν καταστῇ σαφὲς τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον ὑπάρχει πρότασις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, εἶναι τοῦτο ἀδύνατον.

§200Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει πρότασις ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ φθάσωμεν εἰς ψηφοφορίαν περὶ τῆς τριετίας ἢ τετραετίας.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 17. Ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις παρὰ μόνον διὰ δικαιολογίαν ψήφου. Ὑπάρχουν δύο προτάσεις, ἡ μία τοῦ κ. Τσιριμώκου καὶ λοιπῶν συναδέλφων, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τετραετία, καὶ μία ἄλλη, τοῦ κ. Σεχιώτη καὶ λοιπῶν συναδέλφων, ὅπως γίνῃ διὰ τριετίαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐπικρατεστέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Σεχιώτη, ὡς δημιουργοῦσα νέον θεσμόν, θὰ τεθῇ αὐτὴ εἰς ψηφοφορίαν. Θὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς: οἱ δεχόμενοι τὴν τριετίαν, δηλαδὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σεχιώτη, λέγουν «ναί»· οἱ μὴ δεχόμενοι λέγουν «ὄχι». Ἄν ὑπερισχύσουν τὰ «ὄχι», θὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§202Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι, καὶ διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τάξει πρὸς τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν δι’ ἀναστάσεως καὶ ἂν προκύψῃ ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ἀποτελέσματος, τότε νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, διότι ὑπάρχει πρότασις.

§204Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη μία πρότασις· οἱασδήποτε σπουδαιότητος καὶ ἂν εἶναι ἡ πρότασις, πρόκειται νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν καὶ θὰ καταναλώσῃ ἕνα χρόνον ὁλόκληρον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπειγόμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα. Τί δικαιότερον ὑπάρχει παρὰ νὰ γίνῃ μία δοκιμαστικὴ δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορία καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ ἀποτέλεσμα ταύτης ἤθελεν ἀμφισβητηθῆ νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως; Ἀλλ’ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ζητῆται νὰ καταναλωθῇ τόσος χρόνος διὰ μίαν ψηφοφορίαν, εἶναι ἀπολύτως ἀδικαιολόγητον. Εἴμεθα συνυπεύθυνοι, ἀπὸ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ τελευταίου, ἂν ἐπιβραδύνωμεν τὸ ἔργον τὸ συντακτικόν. Ὀφείλω νὰ βροντοφωνήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνηται ἓν Σύνταγμα ἐκκρεμὲς καὶ νὰ ἀναμένῃ ὁ κόσμος τὴν ψήφισίν του. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ γίνῃ μία δοκιμαστικὴ ψηφοφορία καὶ ἂν τὸ ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι σαφὲς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις.

§206Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἓν πνεῦμα συμβιβαστικὸν προκειμένου περὶ συντακτικῶν διατάξεων. Χάριν αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐγὼ παρῃτήθην τῆς προτάσεως ἣν εἶχον ὑποβάλει, ὅπως εἶναι διετία, καὶ ἐτάχθην μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο λύσωμεν συμβιβαστικῶς. Νὰ γίνῃ δι’ ἀναστάσεως δοκιμαστικὴ ψηφοφορία.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ἀποσύρεται ἡ πρότασις, ἐγὼ θὰ κάμω ψηφοφορίαν.

§208Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν· νὰ προηγηθῇ ψηφοφορία δοκιμαστικὴ δι’ ἀναστάσεως, καὶ ἂν δὲν εἶναι κατάδηλος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως, νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§209Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὅλοι οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν εἴμεθα σύμφωνοι.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως πρῶτον. Τὸ ζήτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τριετίαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοὶ τῶν κυρίων πληρεξουσίων). Ἀντιθέτως τώρα· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τριετίαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ γνώμη τοῦ Προεδρείου εἶναι ὅτι δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ γνώμη κατάδηλος. Προβαίνομεν εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σεχιώτη, περὶ τοῦ τριετοῦς τῆς βουλευτικῆς περιόδου, λέγουσι «Ναί»· οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Λ. Κουτσοπέταλος καὶ Δ. Λεονάρδος. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Λ. Κουτσοπετάλου καὶ Δ. Λεονάρδου, τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις ὁ μὴ ψηφοφορήσας; Οὐδεὶς ἀπαντᾶ. (Ἄρχεται ἡ διαλογή. Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 237· εἶπον «Ναὶ» 122, «Ὄχι» 113 καὶ δύο ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ τριετία. (Χειροκροτήματα).

§212Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν ἐπιμένουν νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῶν δύο ἄλλων προτάσεων.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν δύο προτάσεις.

§214Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἐπεραιώθη ἀκόμη ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν.

§215ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐπεραιώθη.

§216Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἐπεραιώθη· καὶ ἐπεθύμουν νὰ προσθέσω ὅτι ὁμοία διάταξις ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν προκειμένου περὶ τοῦ καθεστῶτος τῆς Σμύρνης καὶ ἀπορῶ πῶς ἐξηγέρθη ἡ συνείδησις μερικῶν διὰ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον ὥριμον.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσετε κάτω, κύριοι· δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συνεδρίασις ἔτσι. (Θόρυβος καὶ διάλογοι). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχετε νὰ ἀναβάλωμεν τὰς ψηφοφορίας διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν καὶ νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§218ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται αἱ ψηφοφορίαι. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ.μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)