1925.03.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 160

Παρασκευὴ 20 Μαρτίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἦλθε πρὸς συζήτησιν ἓν νομοσχέδιον περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου καὶ ἐζήτησα τὴν ἀναβολήν του· καὶ πράγματι ἀνεβλήθη, παραδόξως ὅμως βλέπω σήμερον εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχήν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ εἶναι καὶ συνταξιοῦχοι.

§4Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συνταξιοῦχοι τὸ ἔχουν κάμει.

§5Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔχουσιν κάμει ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπέκρυψαν τοὺς πόρους τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου.

§6Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ εἴδατε τὸ νομοσχέδιον;

§7Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§8Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ἰδῆτε καὶ ἀφοῦ τὸ ἰδῆτε, ἂν ἔχητε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχετε τώρα, τότε θὰ δεχθῶ νὰ ὑπάγῃ εἰς Ἐπιτροπήν.

§9Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§10Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς θὰ γίνῃ αὐτό, ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη;

§11Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν προήδρευον κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία μὲ πληροφορεῖ ὅτι τὰ πρακτικὰ καλῶς ἔχουσιν. Ἄλλος τις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§13Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λυποῦμαι πολὺ ποὺ δὲν ἤμην χθὲς παρὼν εἰς τὴν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλέχθησαν πολλά, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὅτι ἐγὼ σκανδαλωδῶς ἐφέρθην κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἐν τῷ καταλόγῳ φέρεται ψηφίσας «Ναὶ» ὁ κ. Ροδοκανάκης», τὸν ὁποῖον ἠρώτησα ἂν ἐψήφισε καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἦτο παρών. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ οἱαδήποτε πρόθεσις εἰς ἐμέ, διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ὑπῆρχον καὶ ψηφολέκται τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τὸν κατάλογον εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ τέλος, καθόσον εἶναι πληρεξούσιος Χίου, ὡς δὲ εἴθισται, μέχρις ὅτου φθάσωμεν ἐκεῖ μετροῦμεν τὰς προηγουμένας στήλας, αἱ ὁποῖαι ἔφερον περὶ τοὺς περὶ τοὺς 150 εἰς τὸ «Ναί». Ἑπομένως ἡ ἐκ προθέσεως προσθήκη αὐτοῦ οὐδένα σκοπὸν θὰ ἐξυπηρέτει, καθόσον καὶ ἀπαρτία ἦτο καὶ πλειονοψηφία μεγίστη, ὥστε μία ψῆφος νὰ μὴ ἔχῃ σημασίαν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα.

§14Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἄλλως τε καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Λεονάρδος ἔχομεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἠκούσαμεν ἓν «Ναί».

§15Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἐλέχθη «Ναί», ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι ὅτι ὀφείλει καὶ ὁ γραμματεὺς καὶ οἱ δύο ψηφολέκται νὰ τὸ ἐξελέγξουν καὶ ὅτι συνεπῶς εἴμεθα συνυπεύθυνοι καὶ οἱ τρεῖς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κύρου, τὸν ὁποῖον ἔχουσι τὰ πρακτικά, ἦλθε καὶ ἐψήφισεν ἐδῶ καὶ εἶπε «Ναί».

§16Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠκούσθη ἓν «Ναί». Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κύρου, τὸν ὁποῖον ἔχουν τὰ πρακτικά, αὐτὸς ἐψήφισεν, ἦλθεν ἀπὸ ὀπίσω μας μὲ ἕνα ἄλλον πληρεξούσιον.

§17Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἑτέρους κ. κ. Π. Καραπάνον καὶ Α. Θεολογίτην, φέρονται ψηφίσαντες «Ὄχι». Ὁ κ. Καραπάνος λέγει ὅτι δὲν ἐψήφισεν ὅπως καὶ ὁ κ. Θεολογίτης, ἀλλὰ καὶ οἱ δύο ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας.

§18Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν ἤμην παρών.

§19Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ναί, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι μέχρι τοῦ τέλους τοῦ καταλόγου ἐνεφανίσθητε ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Ἐγὼ ἔχω 25 ἔτη ἐδῶ μέσα καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω ὅτι σωματικῶς δύναταί τις νὰ παρίσταται καὶ πνευματικῶς ν’ ἀπουσιάζῃ. Τὸ ἂν τὸν ἔχω εἰς τὸ «Ὄχι» δὲν ἔχει ἐπίδρασιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, διότι ἐψήφισαν 180 σχεδόν. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸν κ. Παπαναστασίου, τὸν ὁποῖον ἐκάλεσα καὶ μοὶ εἶπεν ὁ ἴδιος κ. πρόεδρος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως «Ὄχι», ἐφώναξα πάλιν Στέφανος Παπαναστασίου, ὁπότε μοὶ ἐδήλωσεν ὁ ἴδιος κ. πρόεδρος ὅτι ὁ Στέφανος εἶναι ἀπὼν καὶ ἐγὼ ἔσβυσα τὸ «Ὄχι» καὶ εἶναι σβυσμένον καὶ εἰς τὸν ἐπίσημον κατάλογον. Τώρα ἂν ἀνεγράφη ὡς ψηφίσας εἰς τὰ πρακτικά, δὲν πιστεύω ὅτι ὁ κ. Παπαναστασίου φαντάζεται ὅτι φέρω τὴν εὐθύνην διὰ τὰ λάθη τῶν τυπογράφων, οἱ ὁποῖοι τὸν φέροντα ψηφίσαντα. Παρὰ ταῦτα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἐδῶ μέσα εἶμαι πληρεξούσιος καὶ ἔχω καὶ ἐγὼ ἴσα δικαιώματα καὶ μάλιστα πληρεξούσιος ὁ ὁποῖος δὲν ἐξελέγη σκιασθεὶς οὔτε ὑπὸ τὴν ἄγκυραν οὔτε ὑφ’ οἱονδήποτε ἄλλο ἐκλογικὸν σῆμα, καὶ ὄχι μόνον εἶμαι τώρα πληρεξούσιος, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐκλεγῶ καὶ πάλιν, οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἂν ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἤκουσα τὰς ἐξηγήσεις τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Λευκάδος. Τὰ παράπονα ἦσαν διὰ τέσσαρας πληρεξουσίους· διὰ τὸν κ. Καραπάνον, τὸν κ. Θεολογίτην, τὸν κ. Ροδοκανάκην καὶ τὸν κ. Στέφ. Παπαναστασίου. Οἱ κ. κ. Καραπαναγιώτης καὶ Θεολογίτης δὲν ἦσαν παρόντες. Παρέστην εἰς ὅλην τὴν συνεδρίασιν καὶ δὲν εἶδον οὔτε τὸν κ. Θεολογίτην οὔτε τὸν κ. Καραπάνον. Ὁ κ. Ροδοκανάκης παρουσιάζεται ψηφίσας «Ναὶ» ἐνῷ δὲν ἦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ· ὁ κ. Στέφ. Παπαναστασίου δὲν ἦτο παρὼν καὶ τώρα ἐξηγεῖ ὁ κ. Σολδᾶτος καὶ δέχομαι τὰς ἐξηγήσεις. Τὰ παράπονα ἔγιναν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τυπωμένων πρακτικῶν· δὲν γνωρίζομεν τί περιέχει ὁ κατάλογος τὸν ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν ὁ γραμματεύς. Τώρα θέλω νὰ εἴπω ἐν σχέσει μὲ τὴν τελευταίαν δήλωσιν τοῦ πληρεξουσίου Λευκάδος. Τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἄλλοτε κατ’ εἰσήγησιν ἰδικήν μου, ὅπως ἐπιτρέπεται πληρεξούσιοι νὰ καταλαμβάνουν δημοσίας θέσεις, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἀπέβλεπεν εἰς θέσεις ἰσοτίμους μὲ ὑπουργικὰς θέσεις, δηλ. θέσεις εἴτε Πρέσβεων εἴτε Γενικῶν Διοικητῶν· ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει ρητὴ διάκρισις καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορήσῃ τυπικῶς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶναι ἐν ἀδίκῳ ἐγκρίνουσα ὅπως ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου εἷς τῶν πληρεξουσίων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ διορισμὸς αὐτὸς δημιουργεῖ ἓν ζήτημα, ἂν πληρεξούσιος κατέχων μίαν θέσιν κυβερνητικὴν εἶναι δυνατὸν συγχρόνως νὰ κατέχῃ καὶ θέσιν παρὰ τῷ Προεδρείῳ. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν δὲν δύναται νὰ μετέχῃ τοῦ Προεδρείου. Δὲν ὑπάρχει βεβαίως κανὲν Σύνταγμα οὔτε νόμος, ὀφείλομεν ὅμως νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα σύμφωνα μὲ τὰς γενικωτέρας ἀρχὰς αἱ ὁποῖαι διέπουν τὴν Χώραν. Ὅπως αἴφνης δὲν ἠμπορεῖ ὁ Ὑπουργὸς κ. Μανέτας, δὲν ἠμπορεῖ, δὲν δύναται νὰ εἶναι Ἀντιπρόεδρος καὶ νὰ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις, καθ’ ὅμοιον τρόπον νομίζω ὅτι ὁ ἔχων θέσιν διευθυντοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου δὲν δύναται νὰ ἐκτελῇ χρέη γραμματέως.

§21Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι εὐθὺς ὡς ἀνέλαβα τὴν θέσιν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ ἐδήλωσα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ὅτι ἤθελα νὰ ἀποφύγω νὰ λαμβάνω μέρος εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ τόσον ὁ κ. Πρόεδρος ὅσον καὶ οἱ κ. κ. Ἀντιπρόεδροι ἐπανειλημμένως μὲ παρεκάλεσαν, κατόπιν τῆς τόσον συχνῆς θέσεως ζητημάτων ἐμπιστοσύνης, νὰ ἀναγινώσκω ἐγὼ τὸν κατάλογον, διότι, βλέπετε, κατήντησα καὶ εἰδικός.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν πρακτικῶν νομίζω ὅτι μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις δὲν δύναται νὰ ἀπομείνῃ οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τῆς καλῆς πίστεως τοῦ γραμματέως. Περὶ τοῦ ἑτέρου ζητήματος πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἁρμοδίως ἡ Συνέλευσις καὶ ἐκφέρῃ γνώμην κατὰ μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων. Εἰδικῶς ὅμως τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Παπαναστασίου δὲν εἶναι ἐντελῶς τὸ αὐτό, διότι περὶ τῶν Ὑπουργῶν προνοεῖ ρητῶς ὁ Κανονισμὸς ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ Προέδρου εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ μάλιστα θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἐκλέξῃ ἕνα Ἀντιπρόεδρον εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ κ. Μανέτα. Τοῦτο μόνον θέλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ κ. Σολδάτου δὲν δύναμαι νὰ τὸ λύσω οἴκοθεν, πρέπει νὰ τὸ λύσῃ ἡ Συνέλευσις.

§23Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Σολδάτος βεβαίως ἦσαν ἐπιβεβλημέναι διὰ νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη. Οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Σολδάτου, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ὁ κ. Σολδάτος ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὤφειλε νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ἀποτελεῖ μέρος τοῦ κυβερνητικοῦ συγκροτήματος καὶ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παρακολουθῇ τὴν διεξαγομένην ψηφοφορίαν, ὅπως καὶ οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ψηφίζουν εἰς ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Εἶναι ζήτημα τάκτ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τάκτ ὤφειλε νὰ συμμορφωθῇ ὁ κ. Σολδάτος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς προβλέψεις του διὰ τὴν ἐπιτυχίαν του εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ οἱονδήποτε σύστημα, ἂν θέλῃ νὰ εἶναι μετὰ Χριστὸν προφήτης, δικαίωμά του εἶναι.

§24Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδρίας ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς φέρεται ἀποδίδων τὸ φοβερὸν ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐν Ἠπείρῳ, φέρεται, λέγω, ἀποδίδων τοῦτο εἰς λῃστάς. Δὲν γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ἂν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἦσαν πληροφορίαι στηριζόμεναι εἰς τοιαύτας τῶν ἐπιληφθεισῶν τῆς ἀνακρίσεως καὶ τῆς καταδιώξεως τῶν δραστῶν Ἀρχῶν τῆς Ἄρτης. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνέβη. Ἐλθὼν μόλις χθὲς ἐξ Ἄρτης καὶ δύναμαι νὰ εἴπω τελῶν ἐν πληρεστάτῃ γνώσει ὅλων τῶν μέχρι τῆς χθὲς συλλεγέντων ὑπὸ τῶν ἐκεῖ Ἀρχῶν στοιχείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατό τις νὰ στηριχθῇ διὰ νὰ μορφώσῃ γνώμην περὶ τῶν αἰτίων τοῦ φοβεροῦ τούτου ἀδικήματος, οὗτινος θῦμα ὑπῆρξεν ὁ εὐγενὴς Ἀμερικανὸς ὁ κηδευόμενος αὔριον ἐνταῦθα, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὅτι εἶναι ἀδύνατον λῃστρικαὶ χεῖρες νὰ ἦσαν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν τὸν θάνατον τοῦ εὐγενοῦς Ἀμερικανοῦ καὶ ἔθηκαν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν ζωὴν ἑνὸς ἑτέρου Ἄγγλου καὶ τριῶν ἄλλων Ἀμερικανῶν. Διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις, ὅσον καὶ ἂν δὲν ἐνέκυψε καὶ ἐμελέτησε περὶ τῆς λῃστρικῆς νοοτροπίας, ἀρκεῖ νὰ μὴ διεζεύχθη τὴν λογικήν, εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις ὅτι οἱ λῃσταὶ θὰ ἐφόνευον τὰ θύματα, μάλιστα ἐκ τῶν ὄπισθεν, διὰ σφαιρῶν Μάνλινχερ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν εὑρεθέντων ἐκεῖ φυσιγγίων, χωρὶς νὰ ἀποπειραθοῦν κἂν νὰ ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μετ’ αὐτῶν· οὔτε εἶναι εὐχερὲς τοῦτο, νὰ ἀποπειραθοῦν νὰ ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μετ’ αὐτῶν, τοὺς ὁποίους φαίνεται ὅτι ἐπὶ δύο τοὐλάχιστον ἡμέρας ἀνέμενον νὰ διαβῶσιν ἐκεῖθεν, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν κλάδων καὶ τῶν θάμνων, οἵτινες ἦσαν κομμένοι εἰς τὰ μέρη ὅπου ἐνήδρευον οἱ κακοποιοὶ καὶ ἐκ τόσων ἄλλων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύει. Δὲν λέγω ταῦτα, κύριοι, διὰ νὰ ἀμυνθῶ τῶν συκοφαντηθέντων λῃστῶν. Λέγω μόνον ταῦτα διὰ νὰ προκαλέσω καὶ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως λάβῃ μέτρα συντονώτατα πρὸς ἀνακάλυψιν ἐκείνων οἵτινες, κατὰ τὴν γενικήν, ὄχι μόνον εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἀλλ’ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἤπειρον, πεποίθησιν τῶν κατοίκων δὲν ἦσαν λῃσταί, ἀλλὰ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω, μὴ ἑδραζόμενος ἐπὶ ἀποδείξεων, νὰ κατονομάσω ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐφόσον ἔχω ἐπίγνωσιν τῆς σοβαρότητος τοῦ βήματος τούτου. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὴν Κυβέρνησιν ἵνα, εἰ δυνατόν, ἀποστείλῃ ἀνώτερον ἀνακριτικὸν ὑπάλληλον καὶ ἐν γένει ἐντείνῃ τὴν προσοχήν της καὶ τὰς προσπαθείας της πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ τιμωρίαν τῶν δραστῶν, ἵνα παύσῃ ἐπὶ τέλους ὁ ξένος Τύπος νὰ καταφέρηται ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ταῦτα νομίζω ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω καὶ λυποῦμαι διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶναι παρών, ἵνα ἐπανορθώσῃ τὰ πράγματα καὶ χορηγήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς πληροφορίας ἐκείνας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίξῃ πλέον τὴν πεποίθησίν της ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῶν διαβεβαιώσεων ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ νὰ πέσῃ θῦμα κακοποιῶν εἷς ὑπήκοος ξένου Κράτους εἰς ξένην Χώραν εὑρισκόμενος δὲν εἶναι πρᾶγμα ἀσύνηθες. Ἀλλ’ ἰδιαιτέρως δι’ ἡμᾶς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν λυπηρόν, ὄχι μόνον διότι ὁ ἐκλιπὼν ἦτο τέκνον τῆς Μεγάλης Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἀπέλιπον αἰσθήματα ἄκρως φιλελληνικά, ἀλλὰ καὶ διότι ἐλθὼν ἐνταῦθα ἵνα μαθητεύσῃ ἐν τῇ Ἀρχαιολογικῇ Σχολῇ, ἵνα διδαχθῇ δηλαδὴ ἐκ τῶν λειψάνων τοῦ πολιτισμοῦ τῶν προγόνων ἡμῶν τὸ καλὸν καὶ τὸ ὡραῖον, ἐπέπρωτο τοιοῦτον νὰ εὕρῃ τραγικὸν θάνατον. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἔσπευσε νὰ ἐκφράσῃ τὴν θλῖψιν αὑτῆς, νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα διευκολύνσεως ὅπως ἀποσταλῶσιν ὅσα πρόσωπα ἐπεθύμουν νὰ μεταβῶσι παρὰ τῷ ἀσθενεῖ, ἔλαβε δὲ ἐπὶ τούτῳ ἐκφράσεις συμπαθείας ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Διστάζω καὶ ἐγὼ νὰ παραδεχθῶ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένη ἡ πρώτη πληροφορία τὴν ὁποίαν αἱ Ἀρχαὶ συνήθως δίδουν. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔσπευσε νὰ μεταδώσῃ, ὡς εἴθισται, τὰς πρώτας πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβεν. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ κρύπτωμαι ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μου, οὐδὲ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι δυστυχῶς ἐν τῇ ἀνωμαλίᾳ ἢ μᾶλλον ἐν ταῖς ἀνωμαλίαις, τὰς ὁποίας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη διῆλθε ἡ Χώρα ἡμῶν δὲν εἶναι πολὺ σπάνια παρόμοια ἐγκληματικὰ κρούσματα. Ὁπωσδήποτε τὸ πρᾶγμα ἀπομένει ἄκρως ὀδυνηρόν, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι, μολονότι δὲν κατεῖχεν ἐπίσημόν τινα θέσιν ὁ ἐκλιπών, ἐν τούτοις ἐκφράζω τὰ αἰσθήματα ὅλων ὑμῶν, λέγων ὅτι βαθυτάτη ὑπῆρξεν ἡ ὀδύνη διὰ τὴν σκληρὰν αὐτοῦ ἀπώλειαν.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ χθὲς ἔλαβον τὴν ἀφορμὴν νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν ἰδικήν μας γενικωτέραν θλῖψιν διὰ τὸ ἀτύχημα τοῦ Ἀμερικανοῦ ἀρχαιολόγου, ἡ ὁποία καθίσταται ἀκόμη μεγαλυτέρα λόγῳ τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι συνδέουν τὸ πρόσωπον καὶ τὸ ἀτύχημα τοῦ Ἀμερικανοῦ ἀρχαιολόγου. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς αὐτά, παρακαλῶ μόνον τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκφράσῃ τὰ συλλυπητήρια αὐτῆς εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν. Θὰ παρεκάλουν δὲ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὴ σπεύσῃ αὔριον νὰ ἀρχίσῃ τὴν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἔχουν καιρὸν οἱ βουλόμενοι νὰ παρακολουθήσουν τὴν κηδείαν τοῦ ἀποθανόντος.

§27Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ λεχθέντα, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τὸ συμβούλιον τῆς ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας συνελθὸν ἐκτάκτως ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου ἀπεφάσισε νὰ ἀποστείλῃ συλλυπητήρια γράμματα πρὸς τὴν οἰκογένειαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ μεταστάντος, καθὼς ἐπίσης καὶ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀρχαιολογικὴν Σχολήν. Ἐγὼ δὲ αὔριον, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ παραστῶ εἰς τὴν κηδείαν τοῦ ἀποθανόντος.

§28Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Καλλέλης, ὁ ὁποῖος ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν, δὲν ἀπεσκόπει νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔκφρασιν λύπης καὶ συμπαθειῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων πρὸς τὴν Μεγάλην Δημοκρατίαν. Τοῦτο ἐγένετο ἤδη κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Ὁ κ. Καλλέλης ἤθελε νὰ ψέξῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ τοὺς ἐγκληματίας.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐκφεύγει ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν.

§30Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Θὰ ἦτο ἱκανοποιητικὸν ἂν ἡ Κυβέρνησις μετὰ παρέλευσιν τόσων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ τελεσθέντος μεγάλου κακουργήματος μᾶς ἔλεγε σήμερον ὅτι εὑρίσκεται ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν δολοφόνων. Οὕτω μόνον θὰ ἱκανοποίει καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἂν διεβεβαίου ὅτι ἀνεκαλύφθησαν οὗτοι.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως.

§32Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει σχηματίσει ἀκόμη γνώμην ποῖοι ἐτέλεσαν τὸ ἔγκλημα. Δὲν νομίζω λοιπὸν ἱκανοποιητικὴν τὴν ἔκφρασιν λύπης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων οὔτε διὰ τὴν Συνέλευσιν οὔτε διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα, τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ Δικαστικοὶ Σύλλογοι Δράμας καὶ Λαμίας παρακαλοῦσιν ὅπως αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καθορισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ ὃν ἐλάμβανον τῷ 1914. — Οἱ ὑποδηματεργάται Βόλου διαμαρτύρονται διὰ τὴν καταδίωξιν τῆς ἐργατικῆς ἐφημερίδος «Ριζοσπάστης». — Οἱ καπνεργάται Καβάλλας αἰτοῦνται τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῶν σιδηροδρομικῶν. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Κολλινῶν ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ μεταφορᾶς τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. — Οἱ πρόσφυγες συνοικισμοῦ παρεμεθορίων Ζυρνόβου, Μπελοτίντσης κλπ. διαμαρτύρονται διὰ τὴν μετάθεσιν τοῦ προϊσταμένου Ἐποικισμοῦ Δράμας κ. Σπυροπούλου. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πύργου ἀποδοκιμάζων τὴν ἀπεργίαν παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσιν ἀποφάσεις ἱκαναὶ ἵνα ἐξουδετερώσωσι τὰς ἐνεργείας τῶν ἐχθρῶν τῆς κοινωνικῆς τάξεως. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Βεργοβίτσης παρακαλεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν μεταφορὰν τοῦ σχολείου Βεργοβίτσης. — Οἱ ἐν Μπονίλᾳ πρόσφυγες παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς χορηγηθῶσιν αἱ ἀναγκαιοῦσαι πρὸς συντήρησίν των γαῖαι. — Οἱ κάτοικοι Ἡρακλείου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν μουσουλμανικῶν ἀστικῶν κτημάτων στεγαζόντων 20,000 Ἡρακλειώτας. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συνοικισμοῦ Κουρτάλας παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ μετάθεσις τοῦ προϊσταμένου Γραφείου Ἐποικισμοῦ Δράμας κ. Σπυροπούλου. — Ἐπιτροπὴ δικαστικῶν ὑπαλλήλων Καρπενισίου αἰτεῖται τὸν καθορισμὸν τῆς μισθοδοσίας των, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ μισθοῦ τοῦ 1914. — Τὸ Σωματεῖον «Ἀδελφότης» Πύργου συνεπείᾳ τῶν ἀπεργιῶν ἐπικροτεῖ τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητεῖ ὅπως ἐφαρμόσῃ αὕτη ἀμειλίκτως ἐπὶ τῶν ἀπεργούντων τὸ κράτος τοῦ Νόμου. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Προσωτσάνης αἰτεῖται τὴν ἐπέκτασιν τοῦ νόμου 3166 καὶ εἰς τὴν κωμόπολίν των. — Ἡ Κοινότης Καϊλαρίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τῆς ὑποδιοικήσεως Καϊλαρίων. — Ὁ Σύλλογος Φαρμακοϋπαλλήλων Πειραιῶς παρακαλεῖ ὅπως τηρηθῶσιν αὐστηρῶς οἱ διέποντες τὴν φαρμακευτικὴν καὶ φαρμακεμπορικὴν κίνησιν νόμοι. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ Κορώνης ἐκφράζουσιν εὐχὴν ὅπως τὸ Κράτος προβῇ εἰς ἀγορὰν σταφιδοκάρπου. — Ὁ προσφυγικὸς συνοικισμὸς Δράμας παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ μελετωμένη μετάθεσις τοῦ προϊσταμένου τοῦ Γραφείου Ἐποικισμοῦ κ. Σπυροπούλου. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Κοσμᾶ Κυνουρίας παρακαλεῖ ὅπως ἐπιψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ πληρεξουσίου κ. Παπαχρηστοπούλου περὶ μεταφορᾶς τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Στρίγγου, Βερζόβης καὶ Λεονταρίου παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Παπαχριστοπούλου περὶ μεταθέσεως τοῦ Ἐφετείου ἐκ Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. — Οἱ Συνεταιρισμοὶ Οἰχαλίας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς προτάσεως τῶν Πατρινῶν ἐμπόρων περὶ ἀγορᾶς δελτίων σταφίδος. — Οἱ ἐκ Πατρῶν Γαβριηλίδης, Τσαούσης κλπ. διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ληφθείσης ἀποφάσεως περὶ ἀγορᾶς 15 ἑκατομμυρίων δελτίων σταφίδος. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν κομιστῶν Τελωνείου Πειραιῶς παρακαλεῖ ὅπως ἅπαντα τὰ ἐμπορεύματα περιορίζωνται εἰς τὰς τελωνειακὰς ἀποθήκας. — Οἱ μαθηταὶ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ Ἱερατικῆς Σχολῆς παρακαλοῦσιν ὅπως τύχωσιν ἀναστολῆς προσελεύσεως μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν των. — Οἱ καπνεργάται Βόλου παρακαλοῦσιν ὅπως γίνῃ ὁλοκληρωτικῶς ἀποδεκτὸν τὸ ὑπόμνημά των περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. — Ἡ Ἕνωσις Ποτοποιῶν Ἰωαννίνων παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσι προστατευτικὰ ὑπὲρ αὐτῆς μέτρα. — Οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Ἀρχιγενείου Διδασκαλείου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας δι’ ἧς ὑποβιβάζονται. — Οἱ τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι Λακεδαίμονος αἰτοῦνται τὴν διαβάθμισιν πάντων τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ τὸ πανυπαλληλικὸν μὲ τὸν βαθμὸν γραμματέως βʹ τάξεως. — Οἱ προσφυγικοὶ Σύλλογοι Καβάλλας διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ πρόσφυγος Κ. Παπαντίδου, προέδρου τοῦ συνοικισμοῦ Κάτω Κισελέρ. — Ἐπιτροπὴ καπνεργοστασίων Θεσσαλονίκης ζητοῦσι τὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῆς Καπνεργατικῆς Ὁμοσπονδίας. — Διάφορα ἐργατικὰ Σωματεῖα Λαρίσης, τασσόμενα παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἀπεργῶν, διαμαρτύρονται διὰ τὴν στάσιν τοῦ Κράτους. — Ὁ Σύλλογος Βυρσοδεψῶν Χανίων παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μὴ προμηθευθῇ ἀρβύλας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Μικρασιατικοῦ Συλλόγου Ἀλεξανδρείας παρακαλεῖ ὅπως ἐξ ἴσου ἀποζημιωθῶσιν οἱ πρόσφυγες. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Κερασίτσας ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ μεταθέσεως τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. — Αἱ προσφυγικαὶ Ὀργανώσεις Δράμας παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀνέγερσις τοῦ συνοικισμοῦ Νέας Πάφρας. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Χ. Σαμαρᾶς παρακαλεῖ ὅπως τὸ ταχύτερον υἱοθετηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κανναβοῦ περὶ ἀπαλλοτριώσεως τμήματος ἀνήκοντος εἰς τὴν πόλιν Νιαούσης τοῦ κτήματος Σέλι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφίσματος τῆς 25ης Μαρτίου 1924. — Οἱ κ. κ. Λ. Ἰασονίδης, Δ. Ἀνδρεάδης, Π. Μπέμπης, Ν. Ἀβραὰμ καὶ ἄλλοι πληρεξούσιοι ὑποβάλλουσι πρότασιν περὶ προτάξεως μερικῶν νομοσχεδίων. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος Σέλι τῆς περιφερείας Βεροίας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν ἐμπορικῶν πλοίων» καὶ 2) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΤΙΕʹ 3315 περὶ καταμετρήσεως τῆς χωρητικότητος τῶν ἐμπορικῶν πλοίων». — Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν».

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§35Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. πληρεξούσιος Λοκρίδος δὲν ἐζήτησεν, ἀλλ’ ἔλαβε τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον συνεζητεῖτο ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἑρμηνείας τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀφήσῃ μομφὴν ἐναντίον παλαιοῦ συνεργάτου του, ἐναντίον σημερινοῦ συναδέλφου, συνισταμένην εἰς τὸ ὅτι ἐν μὲν τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπεστήριξεν ὅτι θὰ ἀποχωρήσουν οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἂν εἶναι συμβουλευτικὴ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς, σήμερον δὲ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὑπεστήριξε τὰ ἀντίθετα Εἶναι ἀληθές, κύριοι, καὶ θέλω νὰ εἶμαι ἀπολύτως εἰλικρινής, εἶναι ἀληθὲς ὅμως ὅτι ἄνθρωπος εἰθισμένος νὰ ἀκούῃ τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας δικαίως ἢ ἀδίκως ἔχει ἀκούσει, δὲν ὤφειλε νὰ διαμαρτυρηθῇ διότι τῷ ἀπεδόθη ἡ κατηγορία μιᾶς ἀνακολουθίας ἐπὶ ἑνὸς λεπτομερειακοῦ ζητήματος. Ἐλέχθη ἄλλως τε — καὶ ἐλέχθη ἀπὸ ἀρχηγὸν κόμματος σοβαρῶς ὑποστηρίζοντος τὴν Κυβέρνησιν—ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει μικρά τινα ἐλαττώματα, ὅτι ὅλοι ἔχομεν ἐλαττώματα καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀναμάρτητος. Καὶ πράγματι ὀλίγον θὰ ἵστατο εἰς τὴν περιωπὴν τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος πληρεξουσίου, ἐκλαμβάνοντος τὸν ἑαυτόν του ὡς ἀναμάρτητον καὶ διαρρηγνύοντα τὰ ἱμάτιά του, διότι ἐνεφανίσθη μία ἀνακολουθία ἐπὶ ἑνὸς λεπτομερειακοῦ ζητήματος. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπρόκειτο νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦ Ἐνοικιοστασίου, ἀλλὰ νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ ἀνακολουθίας, θὰ ἠδυνάμην προχείρως νὰ ἀναφέρω τὰς ἑξῆς ἀνακολουθίας: Ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅτι, ἂν τὸ Ἐνοικιοστάσιον δὲν ψηφισθῇ ὅπως ἔχει, θὰ παραιτηθῇ καὶ δὲν παρῃτήθη. Ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δέχεται νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν καὶ παρεπέμφθη, ἐδήλωσε περαιτέρω ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ τροποποιήσεις παρὰ μόνον ἐπὶ τριῶν σημείων, καὶ ἐδέχθη τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι παρεμόρφωσαν τὸ νομοθέτημα. Ἰδού, κύριοι, προχείρως πράξεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνατο νὰ δοθῇ ὁ τίτλος τῆς ἀνακολουθίας καὶ ὅμως δὲν ἐδόθη, καὶ οὐδεὶς ψέγει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διότι ἐν τῇ ἐξελίξει ἑνὸς ζητήματος διετύπωσεν ἄλλας γνώμας σήμερον καὶ ἄλλας αὔριον, διότι ἠναγκάσθη νὰ τροποποιήσῃ τὰς σκέψεις του. Ἠδύνατο, κύριοι, νὰ λεχθῇ ὁτιδήποτε ἐναντίον μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν δρᾶσίν μου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐνοικιοστασίου καὶ θὰ ἦτο ἴσως ἀληθές, ἀλλὰ μόνον ἡ κατηγορία τῆς ἀνακολουθίας δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ· τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ ἀντίληψις τῶν συναδέλφων—οἱ ὁποῖοι μὲ παρηκολούθησαν—ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀσχέτως πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἡ ὁποία δὲν ἤθελε νὰ ἀσκήσῃ πολιτικὴν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ διὰ τῶν μελῶν της. Ἐγώ, κύριοι, ἐξέφρασα προσωπικὴν γνώμην, συνισταμένην εἰς τὸ ὅτι διὰ λόγον σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔβλεπον, ἀδιάφορον ἂν τὴν ἔβλεπον δικαίως ἢ ἀδίκως καὶ ἀδιάφορον ἂν τὴν ἔβλεπον ἄλλοι καλύτερον, διὰ λόγον σκοπιμότητος δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Ἐνοικιοστάσιον τοῦ κ. Τσιτσεκλῆ, οἱασδήποτε τροπολογίας καὶ ἂν ὑφίστατο, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τροποποιηθοῦν παλαιὰ Ἐνοικιοστάσια, εἰς τὰ ὁποῖα βλέπομεν τὴν ἀρετὴν τῆς ἐξοικειώσεως τοῦ κόσμου πρὸς αὐτά. Αὐτὴν τὴν γνώμην διετύπωσα, κύριοι, ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ προσέθεσα ὅτι παρεκάλεσα νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, διότι καὶ εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἂν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἢ δὲν γίνῃ ἡ πρότασίς μου, καὶ ἂν ἀπορριφθῇ ἀκόμη, ἐγὼ δέχομαι τὰς γνώμας τῶν κυρίων συναδέλφων. Ταῦτα εἶναι τόσον ἀκριβῆ, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ τὰ ἀμφισβητήσῃ. Θὰ παρεκάλουν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν εἶπον ἀνακρίβειάν τινα, νὰ μὲ διακόψουν· Θὰ παρακαλέσω δὲ ἰδιαιτέρως τὸν κ. συνάδελφον Λοκρίδος, ἂν εἶπον ἀντίθετον πρὸς τὴν ἀλήθειαν γνώμην, νὰ μὲ διακόψῃ καὶ νὰ μὲ συμπληρώσῃ. Τοιαύτην γνώμην διετύπωσα ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὰ μέλη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὅτι δὲν θὰ ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα νὰ ἀπόσχω καὶ τυπικῶς καὶ ὅταν ἠρωτήθην κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ἐνόμισα ὅτι θὰ ἦτο πρᾶξις ἐστερημένη ἁβρότητος πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἂν θὰ ἀπεχώρουν διὰ νὰ δημοκοπήσω. Εἶπεν ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος ὅτι διὰ δευτέραν φορὰν ἐπεσκέφθην τὴν Ἐπιτροπήν· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἦτο ἡ τρίτη φορὰ ὅτε τὴν ἐπεσκέφθην καὶ ἰδιαιτέρως ὅταν συνεδρίαζεν εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§36Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὡς ἐπισκέπτης.

§37Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἄλλην μεταγενεστέρως, ὅταν διὰ τὴν τελευταίαν φορὰν ἐξεδηλώθη ποιά τις ἀνησυχία ἀπὸ μέλη τινὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. «Τί ζητεῖτε ἐδῶ;» μοὶ εἶπον. «Ἔρχομαι διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ ψυχικὴ συνοχή». Σᾶς εἶπον ὅτι λόγοι ἁβρότητος μοὶ ἐπέβαλον νὰ μὴ δείξω ὅτι διέκοψα πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τὰς σχέσεις μου, ὅτι τάχα ἐγὼ εἶμαι ὁ σοφός· ὁμοίαν ἄλλως τε συμπεριφορὰν ἐπέδειξα καὶ εἰς ἄλλην Ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας προΐσταται ὁ κ. Τσιριμῶκος, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος. Τῷ εἶπον· δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος, δὲν εἶμαι ἀπὸ χαρακτῆρος ἄνθρωπος ἀρεσκόμενος εἰς τὰς ἐξεζητημένας λεπτομερείας, ἀλλ’ εἶμαι σύμφωνος εἰς ὅ,τι κάμετε. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. συναδέλφου, περὶ τοῦ ἂν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην μὲ τὴν αὐτὴν γλῶσσαν ὡμίλησα. Ἂν ἐπεσκέφθην κατὰ τὴν τελευταίαν φορὰν τὴν Ἐπιτροπὴν ἦτο καθωρισμένη ἡ πολιτικὴ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἡ ἰδική μου, δύναμαι νὰ εἴπω ἀτομικὴ ἀντίληψις· ἐγὼ μόνος προσωπικῶς ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ νέον Ἐνοικιοστάσιον μὲ οἱασδήποτε τροποποιήσεις, ἀλλὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ παλαιὰ Ἐνοικιοστάσια, μὲ τὰ ὁποῖα ἔχει ἐξοικειωθῆ ἡ κοινὴ γνώμη.

§38Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Εἰς αὐτὸ καὶ ἐγὼ συνεφώνησα.

§39Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ Ἐνοικιοστασίου τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, προσέθεσα δὲ ὅτι τὸ Ἐνοικιοστάσιον ἀπὸ νομοθετικῆς ἀπόψεως εἶναι σοφόν, ὅτι ἀποτελεῖ ἀπόφασιν λύσεως τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, δὲν εἶπον ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν κρίνω εὔθετον τὴν περίστασιν νὰ λύσωμεν σήμερον τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ κόσμου τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τοῦ κόσμου τῶν ἰδιοκτητῶν. Καὶ ἔφερα τὸ παράδειγμα· δικαιοῦνται αἱ οἰκογένειαι τῶν στρατευθέντων ἀποζημιώσεως καὶ ἔχουν δίκαιον νὰ ἀξιώσουν τὴν πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως ταύτης, ἀποτείνονται δὲ πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν τοῖς λέγει ὅτι δὲν ἔχουν δίκαιον, ἀλλὰ τοῖς λέγει· ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς πληρώσω. Σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ὅτι, ἂν ἀδικῆσθε, εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστῆτε τὴν ζημίαν αὐτήν. Ἀναγκαῖον διὰ τὴν διαλεύκανσιν τοῦ ζητήματος περιστατικόν, κύριοι, θεωρῶ τὸ ἑξῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως· ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» ὡς κόμμα, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἐμέ, ἐχάραξεν ὡρισμένην πολιτικὴν ἐν τῇ πολιτικῇ τοῦ Ἐνοικιοστασίου, ἐχάραξε πολιτικὴν ἀναγραφομένην εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος σχετικῶς μὲ τὸ ποσὸν τῶν διδομένων αὐξήσεων καὶ μετὰ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν διὰ τὰς αὐξήσεις αὐτάς. Ἐν ἄλλοις λόγοις ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις δὲν συνεφώνησε μὲ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἀλλὰ καθώρισε μίαν πολιτικὴν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δὲν ἐκωλυσιέργουν, δὲν ἀπέσχον τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ εἰργάσθησαν νὰ ἐπιβάλουν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον ἐξεπροσώπουν. Ἑπομένως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὑπῆρχον οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν γνώμην τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἐκ λόγων προσωπικῆς ἀντιλήψεως ἀπέσχον προσωπικῶς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς καὶ δὲν ἔλαβον μέρος. Καὶ ὅταν ἐπεσκέφθην τὴν Ἐπιτροπήν, κύριοι, συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν ἡ γνώμη της πρέπει νὰ εἶναι συμβουλευτικὴ ἢ ὄχι καὶ διεξήγετο συζήτησις μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γεωργίτση καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραπάνου περὶ τοῦ ἂν ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος ἢ ὄχι. Παριστάμην κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην καὶ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον. Δι’ ἐμὲ ἦτο ζήτημα ἀδιάφορον καθολοκληρίαν, ἀπολύτως ἀδιάφορον τὸ ζήτημα τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἰσχύος τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς. Προπάντων ἦτο εἰς ἐμὲ ἄσχετον τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀποχῆς, διότι ἐγὼ εἶχον ἀπόσχει οὐσιαστικῶς, διότι εἶχον χαράξει μίαν προσωπικὴν στάσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Συνεζητεῖτο ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς μεταξὺ ἄλλων κυρίων συναδέλφων καὶ ὁ μὲν κ. Γεωργίτσης ὑπεστήριζε νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, ὁ δὲ κ. Καραπάνος νὰ μὴ συζητηθῇ ἀκόμη. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἀνεμίχθην, καίτοι παριστάμην. Εἶναι ἀληθὲς ἢ οὔ; Ἤμην ἁπλοῦς ἀκροατής. Ἐνόμιζον ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω, διότι εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν εἶπον ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἄλλην γνώμην. Δὲν νομίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ τηρήσω μίαν στάσιν ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἁβρὰ ἀπέναντι τῶν συναδέλφων. Τοὺς ἐπισκεπτόμην, τοὺς ἐχαιρέτων καὶ ἀπηρχόμην. Ἀκούω τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης λέγοντα: Ἦλθον τὰ Σωματεῖα τὰ ἐπαγγελματικὰ καὶ μοὶ εἶπον ὅτι, ἂν δὲν γίνῃ αὐτὸ καὶ αὐτό, θὰ κλείσουν τὰ καταστήματά των καὶ θὰ ἀπεργήσουν καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἀντικρύσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀπεργίαν. Ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὑποδείξω τότε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ πολιτική, ἡ ὁποία θὰ ἐξαναγκάσῃ καὶ ἄλλα στοιχεῖα νὰ ἐμφανισθοῦν ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς κοινωνικῆς ἀναρχίας. Καὶ δὲν διετύπωσα παρ’ ὅλα ταῦτα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, δὲν ἐπενέβην ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, διότι δὲν ἠθέλησα νὰ ταράξω τὴν ἠρεμίαν καὶ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπωφελήθην μιᾶς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠγέρθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τῷ εἶπον ἰδιαιτέρως: Κύριε Ὑπουργέ, θὰ προκαλέσητε μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν νέαν ἐξέγερσιν· ἀφήσατε τὴν διάταξιν αὐτήν, ἀργότερον, διότι θὰ δημιουργηθοῦν πράγματα τὰ ὁποῖα πρωτίστως ἡ κυβερνητικὴ προνοητικότης εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ἔτσι, κ. Ὑπουργέ;

§40Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§41Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξέφρασε τὴν δυσφορίαν του καὶ εἶπε: Τί νὰ κάμωμεν; φέρετέ το εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἑπομένως ἐπωφελήθην διακοπῆς τινος, ὅταν ἐτελείωσε τὸ ἔργον τῆς λεπτομερειακῆς συζητήσεως τῶν ἄρθρων, καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι δὲν συμφωνῶ μὲ τὰς ἀντιλήψεις κατὰ τὰς ὁποίας per mare per terra πρέπει νὰ θέσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν εἰς τὸ Ἐνοικιοστάσιον ἂν πρόκειται νὰ προκληθῶσι νέαι ἐξεγέρσεις τῶν ἐπαγγελματιῶν.

§42Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὴν διάταξιν τῶν αὐξήσεων.

§43Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, δὲν ἠξεύρω καὶ ποία διάταξις εἶναι. Διετύπωσα μάλιστα τὴν γνώμην ὅτι φρόνιμον καὶ σκόπιμον ἤθελον εἶσθαι προπάντων ἀπὸ κυβερνητικῆς ἀπόψεως νὰ μὴ ἴδωμεν νέας ἀφορμὰς καὶ νὰ μὴ προκαλῶμεν. Εἶπον δὲ τότε ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν ποίας εὐθύνας φέρομεν, τεθέντος ὅτι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὡς εἶπον, τὴν πολιτικὴν τῆς διαλλακτικότητος ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, ὑπῆρξε μάλιστα μία στιγμή, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπω, στιγμὴ νηφαλιότητος, καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν· ἂς τὸ ἀναβάλωμεν ἐπὶ τέλους.

§44Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι τὸ ζήτημα τῶν αὐξήσεων· ἐπρόκειτο διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὑποχρεωτικότητος τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς.

§45Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ὑπῆρχε ζήτημα ἑρμηνείας τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς ὑποχρεωτικότητος ἢ μὴ τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ δὲν ὑπῆρχε ζήτημα δι’ ἐμέ, οὕτως ἢ ἄλλως, διότι ἐγὼ εἶχον ἀπόσχει τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀνήγγειλα τοῦτο καὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃ.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα· καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον νὰ σᾶς ἀντικαταστήσῃ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐβεβαίωσα καὶ ἐγώ.

§48Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρεκάλεσα περὶ τούτου καὶ τὸν κ. Παυλίδην, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἔκρινεν ὅτι δὲν εἶχεν ἁρμοδιότητα ἀντικαταστάσεως. Δὲν εἶχον ἑπομένως ἐγὼ λόγον τινὰ νὰ ζητήσω νὰ καθορισθῇ ἡ φύσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ τί συνέβη καὶ τί ἐγέννησε τὰς παρεξηγήσεις; Ὅταν ἐτελείωσε τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιέφερεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀπεργίας, χωρὶς νὰ σκέπτωμαι τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος, τὸ ὁποῖον πρὸ 5 λεπτῶν εἶχε συζητηθῆ καὶ δὲν ὡμίλησα, ὁ κ. Καραπάνος κατὰ τὸ τέλος τῆς ἰδικῆς μου ὁμιλίας ἐζήτησε νὰ συζητηθῇ ἀμέσως τὸ τῆς ἁρμοδιότητος· ἐγεννήθη τότε μία συζήτησις μεταξὺ τοῦ κ. Κρεμεζῆ καὶ τοῦ κ. Καραπάνου, ὄχι περὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ ἁρμοδιότης τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ διὰ τὸ ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Κρεμεζῆ εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ συζήτησις περὶ ἁρμοδιότητος καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ, ἐνῷ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Καραπάνου εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ ὡρισμένη στιγμὴ καὶ ἑπομένως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ καθ’ οἱανδήποτε στιγμήν.

§49Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραπάνου περὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι πολὺ προγενεστέρα, ὅπως φαίνεται καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν.

§50Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει αὐτό· ἐγὼ ἀπολογοῦμαι διὰ τὴν προσωπικήν μου ἄποψιν. Ἐγὼ ἠξεύρω ὅτι ἔθιξα ζήτημα ἀπεργιακὸν καὶ εἶπον νὰ μὴ προκαλῶμεν· κατόπιν μὲ διεδέχθη ὁ κ. Καραπάνος καὶ ἔθεσε ζήτημα ἁρμοδιότητος.

§51Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἔχω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τοῦτο: Ὅτι ὑμεῖς τελειώνοντες τὴν διατύπωσίν σας περὶ τῶν ἀπεργιακῶν ζητημάτων καὶ τῆς ἀντιδράσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν ἐθίξατε τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος καὶ ἐλάβετε τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§52Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τὴν παρεμβολὴν ζητήματος τελείως ἀσχέτου ἐκ μέρους τοῦ κ. Καραπάνου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπε: Τόσον τὸ καλύτερον ἀφοῦ φοβεῖσθε τὰς εὐθύνας, ἀφοῦ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ εἶναι συμβουλευτική. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀρθῶς ἔθεσε τὰ ζητήματα εἰς τὴν θέσιν των, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς ἀπεργίας, δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν εὐθυνῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§53Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἴπετε ὅτι «ἂν ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι συμβουλευτική, δὲν ἐννοῶ νὰ παραμείνω».

§54Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἔλθω ἐπ’ αὐτοῦ, κ. Ὑπουργέ. Παρακαλῶ, περιμείνατε. Ἡ παρεξήγησις καὶ ἡ σύγχυσις ἐγεννήθη ἐκ τοῦ ἑξῆς περιστατικοῦ: Ἐνῷ ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ζητήματος εὐθύνης διὰ τὴν νέαν ἀπειλὴν καὶ τὴν πρόκλησιν τὴν ἐπίμονον διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς διατάξεως καὶ ἐνῷ δὲν ἀνέφερά τι περὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ μεταγενεστέρως ἐπενέβαινεν ὁ ἀξιότιμος κ. Καραπάνος διὰ νὰ λύσῃ μετὰ ζωηροῦ τόνου ἓν ζήτημα μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κρεμεζῆ, ἐπενέβην καὶ εἶπον: Δὲν νομίζω ἀκατάλληλον τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος, ἀφοῦ ἄλλως τε βλέπετε ὅτι γεννᾶται καὶ ζήτημα εὐθυνῶν διὰ νὰ διευκολυνθῶσιν οἱ μὴ θέλοντες νὰ ταυτίσωσι τὴν τύχην των μεθ’ ἡμῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰς εὐθύνας διὰ τὴν πρόκλησιν νέας ἀπεργίας. Διότι, ἂν ἀποφανθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἡ γνώμη της εἶναι συμβουλευτική, τότε ἀμβλύνονται αἱ εὐθῦναι—ἐννοῶ πάντοτε τὰς εὐθύνας τῆς ἀπεργίας. Ἄν ἐξ ἀντιθέτου ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ ὅτι εἶναι δεσμευτικαὶ αἱ γνῶμαί της, τότε θὰ τηρήσουν ἄλλην στάσιν καὶ θὰ διαμαρτυρηθοῦν—πάντοτε διὰ τὰς εὐθύνας τῆς ἀπεργίας. Πιστεύσατέ μοι, δὲν ὑπάρχει ἄλλως τε λόγος, ἀφοῦ ὡμολόγησα τὴν κατηγορίαν, ὅτι θὰ δοξάζω τὸν Ὕψιστον ἂν καθ’ ὅλον τὸν πολιτικόν μου βίον, τὸν ταραχώδη ἄλλως τε, δὲν ἔχουν ἄλλο σφάλμα νὰ μὲ κατηγορήσουν παρὰ ὅτι ἔδειξα ἀνακολουθίαν εἰς ἓν ζήτημα τόσον λεπτομερειακόν. Ὁμολογῶ τὸ σφάλμα.

§55Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διατί λοιπὸν λέγετε τόσα πολλά;

§56Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἀλλοῦ κτυπῶ καὶ ἀλλοῦ θὰ καταλήξω· «ἀλλοῦ μὲ τρίβεις, ἡγούμενε, καὶ ἀλλοῦ γροικῶ τὸν πόνο».

§57Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε; Ἐξ ὅσων εἴπετε ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἰσχυρίζεσθε ὅτι τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐκάματε ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν τὰς ἐκάματε ἐκ μέρους τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§58Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως ὄχι. Θὰ ἐπιτρέψητε νὰ εἶμαι πολὺ ἐπιεικέστερος εἰς τὰς ἀτομικὰς κρίσεις.

§59Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἄν πράγματι τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐκάματε ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τὰς ἐκάματε ὡς ἄτομον καὶ δὲν τὰς ἐκάματε ὡς μέλος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ ἅπαντα τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνόμισαν καὶ ἀνεκοίνωσαν δι’ ἀνακοινωθέντος τὴν ἐντύπωσιν αὐτῶν ταύτην, τότε δὲν ὑπάρχει βάσις δημιουργίας προσωπικοῦ ζητήματος. Διότι, ἂν ἐγὼ παρενέβην εἰς τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, παρενέβην διότι διέγνωσα μίαν ἀνακολουθίαν πολιτικῆς ἐνεργείας, οὐχὶ προσωπικὴν ἀνακολουθίαν, ἀλλ’ ἀνακολουθίαν πολιτικῆς ἀντιλήψεως καὶ ἐνεργείας τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἡ ὁποία ἐνώπιον μὲν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνεφανίσθη μὲ τὴν αἰτιολογίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνεπτύξατε σεῖς καὶ πρὸ ὀλίγου ὑπεμνήσατε, ὅτι δηλαδὴ τὰ μέλη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» δὲν ἐνομίζετε ὅτι ἠδύνασθε νὰ συμμερισθῆτε τὰς εὐθύνας τὰς κυβερνητικὰς διὰ τὴν ἀντίκρουσιν τῆς ἀπειλῆς τῆς ἀπεργίας.

§60Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, κ. συνάδελφε, δὲν εὐθύνομαι ἂν ὡμίλησα ὡς ὡμίλησα ὡς μέλος καὶ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», διότι ἐγὼ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν εἶχον ἀντίθετον πολιτικὴν γνώμην πρὸς αὐτήν.

§61Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μετὰ τὴν δήλωσίν σας ἐγένετο ἡ ἀποχώρησις τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως»;

§62Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§63Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ἀβραὰμ λέγει ὅτι ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Κουνδούρου ἀπεχωρήσαμεν ἡμεῖς.

§64Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Αὐτὴν τὴν ἀνακολουθίαν ἤλεγξα ἐγώ.

§65Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, καὶ τότε καὶ εἰς τοὺς διαδρόμους μοὶ εἴπετε ὅτι ἐγὼ εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος εἶμαι ἐν τάξει. Μοὶ τὸ εἴπετε ἢ δὲν τὸ εἴπετε;

§66Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἰς ποῖον ζήτημα;

§67Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνακολουθίας.

§68Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἀνακολουθίαν ἐγὼ εὑρίσκω ταύτην: Ὅτι σεῖς μὲν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὡς διερμηνεὺς τῶν ἀντιλήψεων τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐδηλώσατε ὅτι, ἂν αἱ γνῶμαι τῆς Ἐπιτροπῆς ἤθελον εἶσθαι δεσμευτικαί, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποχωρήσητε τῆς Ἐπιτροπῆς. Τουναντίον δὲ ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἐκ μέρους ὑμῶν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐδηλώθη ἐπὶ λέξει ὅτι: «ἂν ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι δεσμευτική, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ μένωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ συμμετέχωμεν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς». Εἶναι ἔκδηλος ἡ ἀνακολουθία. Καὶ ταύτην τὴν ἀνακολουθίαν ἐγὼ ἐξῆρα χθές. Δὲν νομίζω ὅτι ἐγὼ ἐδημιούργησα βάσιν προσωπικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ ἐντελῶς ἀδικαιολογήτως σεῖς ἠθελήσατε νὰ δημιουργήσητε. Διότι προσωπικῶς ἐναντίον ὑμῶν ἐγὼ δὲν ἐπετέθην, ἐφόσον οὐδεὶς συνέτρεχε πρὸς τοῦτο λόγος. Ἐγὼ ἤλεγξα μόνον μίαν ἀνακολουθίαν τῆς πολιτικῆς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ἀβραάμ, τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶχεν ἀνακινηθῆ πολὺ πρίν;

§70Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μάλιστα, κύριε πρόεδρε· ἀλλ’ ἐγένετο ἡ δήλωσις ὅτι θὰ συζητηθῇ ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ καὶ μάλιστα εἰς τὸ τέλος τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς.

§71Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§72Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Καὶ ἐπικειμένης τῆς ψηφοφορίας διὰ τὸ πολιτικὸν ζήτημα καὶ γενομένης τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἀνακοινωθέντος τῶν ἐπαγγελματιῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκάλουν τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ν’ ἀπόσχουν τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν, ἐπηκολούθησε δυστυχῶς ἡ ἀποχώρησις τῶν μελῶν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἡ ψῆφος τῶν ὁποίων — εἰρήσθω ἐν παρόδῳ — συνέβαλεν εἰς τὰς κατὰ πλειονοψηφίαν ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν αὐξήσεων.

§73Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, κύριε Ἀβραάμ, εἶναι τοῦτο· ὅτι ἐγὼ εἰς ζήτημα ἁρμοδιότητος τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἀνεμίχθην εἰμὴ παρεμπιπτόντως διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Καραπάνου, ὅτι, καὶ ἂν εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ συζήτησις ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ, ἐπέστη ὁ εὔθετος χρόνος, δημιουργηθέντος ἤδη ἄλλου γενικωτέρου ζητήματος. Εἶναι ἀληθές, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπῆλθε σύγχυσίς τις μεταξὺ τῶν δύο ζητημάτων καὶ ἐνομίσθη ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Καραπάνου δὲν ἦτο παρὰ συνέχεια τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως. Εἶναι ἐπίσης εὔλογος ἡ παρεξήγησις, ὅταν ἐγὼ ὡμίλησα περὶ εὐθυνῶν, νὰ μορφωθῇ ἡ τοιαύτη γνώμη, διότι θὰ συνέφερε τὴν ἄποψίν μου τοῦ νὰ εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι τῶν εὐθυνῶν περισσότερον ἢ ἄποψις νὰ εἶναι συμβουλευτικὴ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε πόσον ριζικῶς παρεξηγήθη ἡ γνώμη μου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Καλμούχου, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς μοὶ εἶπεν ὅτι ἐγὼ θὰ ἀπόσχω τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀντίθετος, δηλαδὴ ἂν αἱ γνῶμαι αὐτῆς εἶναι συμβουλευτικαί.

§74Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἄλλων μελῶν.

§75Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Καλμοῦχε, τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν μοὶ εἴπετε ὅτι ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον θὰ κάμω ἐγώ;

§76Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Κατόπιν τῆς δηλώσεώς σας, ὅτι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἐξεφέρατε δὲν ἦτο γνώμη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἀλλ’ ἰδική σας, εὑρίσκεσθε ἐν τάξει.

§77Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅ,τι θέλω νὰ βεβαιώσητε εἶναι τοῦτο· μοὶ εἴπετε ὅτι «ἐγὼ θὰ ἀπόσχω, ἂν ἀποφασισθῇ τὸ ἀντίθετον»;

§78Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλετε μάρτυρας;

§79Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ μονομαχία ἠμπορεῖ νὰ λείψῃ. Ἂς μᾶς ἐξηγήσῃ ὁ κ. Ἀβραάμ.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλμοῦχε, ἐπὶ ἐκείνου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐρωτᾶσθε νὰ ἀπαντήσητε μόνον. Μὴ δώσητε ἄλλας ἐξηγήσεις.

§81Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπεκταθῶ, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§82Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴν τὰς δώσητε. Εἶναι ὡμολογημένον τὸ ἀδίκημα, κύριε Καλμοῦχε. Ἐκ δύο περικοπῶν τῶν πρακτικῶν, χωρὶς νὰ κάμω, ὡς ἔχω δικαίωμα, διόρθωσιν εἰς αὐτά, ἀλλ’ ὅπως εἶναι τὰ πρακτικά, διαπιστοῦται τὸ γεγονὸς ὅτι ἐν τῇ ἐμῇ συνειδήσει ἦσαν χωρισμένα τὸ ζήτημα τῆς ἀπεργίας καὶ τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο (ἀναγινώσκει): «Ἂν ἡ γνώμη μας εἶναι συμβουλευτική, τὴν εὐθύνην ἔχει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀπειλουμένην ἀπεργίαν». Ἐξάγεται ἐντεῦθεν βεβαίως ἡ ἔννοια ὅτι ἐγὼ φοβούμενος τὰς εὐθύνας θὰ ηὐχόμην νὰ εἶναι συμβουλευτικὴ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Μένει τὸ ἕτερον ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος. Ἀφοῦ δὲ μόνον συμβουλευτικὴν γνώμην ἔχομεν εἶναι περιττὸν νὰ ἀπόσχωμεν. Δηλαδὴ καὶ τὴν ἀποχὴν τὴν ἐθεώρησα περιττὴν ἀκολουθῶν τὴν ἰδίαν γνώμην. Ἐγὼ ἀκολουθῶ τὴν ἰδίαν μου γνώμην καὶ ἂν αὕτη μὲ ἔφερεν εἰς διάστασιν πρὸς τὴν γνώμην τῆς «Δημ. Ἑνώσεως». Εἶπον ὅτι θεωρῶ περιττὸν καὶ τὸ νὰ παρακολουθήσωμεν καὶ τὸ νὰ ἀποσυρθῶμεν. Ὁ μόνος δικαιολογημένος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ζητήσῃ διακοπὴν εἶναι ὁ ἀξιότιμος κ. Κρεμεζῆς, διότι εἶναι καὶ γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ νὰ νὰ ἴδητε δὲ πῶς διαπλάσσονται αἱ ἰδέαι καὶ πῶς μορφοῦνται αἱ ἀντιλήψεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, σᾶς λέγω ὅτι ἐπληροφορήθη ὁ ἀξιότιμος κ. Κρεμεζῆς ὅτι ἐγὼ δῆθεν εἶπον ὅτι ἐπλαστογράφησε τὰ πρακτικά. Σᾶς παρακαλῶ, ἠκούσατε τοιαύτην γνώμην ἐκ μέρους μου;

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§84Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι οὐδεὶς λόγος τοιοῦτος ἠδύνατο νὰ γίνῃ. Οἱαδήποτε δὲ καὶ ἂν εἶναι τὰ πρακτικά, ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ ἀντλήσω ἐκεῖθεν ἐπιχειρήματα. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Λοκρίδος ὅτι ἂς δεχθῶμεν ὡς ἀκριβὲς τὸ πρῶτον σκέλος τῆς ἀνακολουθίας. Ὅτι δηλαδὴ ἐδήλωσα ὅτι, ἂν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡμεῖς θὰ ἀπόσχωμεν. Τὸ δεύτερον σκέλος: διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀνακολουθία, ἔπρεπε νὰ γίνῃ δήλωσις κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ρητῶς ἐδήλωσα ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ συζήτησις διὰ νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποφάσεως. Τὸ ζήτημα ἐξηκολούθει καὶ χθὲς νὰ μοὶ εἶναι ἀδιάφορον. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως ὁ κ. πρόεδρος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐγερθεὶς εἶπεν ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην, ἀφοῦ ἔτσι ἑρμηνεύετε τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, τὰ μέλη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» θὰ ἀπόσχουν. Τὴν δήλωσιν αὐτὴν ἔκαμε χθὲς ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἐπειδὴ δὲ λόγῳ τοῦ θορύβου δὲν ἠκούσθη, ἐπεμβαίνω ἐγὼ καὶ λέγω ὅτι: Κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, ὅ,τι ἀποκομίζομεν εἶναι ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην μου, αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἔχουσι συμβουλευτικὴν γνώμην καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἀπέχουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Δὲν θὰ εἶχον, κύριοι, δικαίωμα ἐγὼ χθές, παρισταμένου τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὸ κόμμα καὶ νὰ δηλώσω τὴν ἐξ ὀνόματος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἀποχήν. Ἡ πρᾶξίς μου θὰ ἦτο πρᾶξις ἀναιδείας καὶ θίγουσα τὸν ἀρχηγόν. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ δεύτερον σκέλος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠθέλετε νὰ στηρίξητε τὴν ἀνακολουθίαν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐδῶ ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἔχει ἄλλην κατηγορίαν παρὰ τὰς ἀνακολουθίας. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὴν ὁποίαν ἀπασχολῶ ἐπὶ ματαίῳ, παρὰ δύο λέξεις: Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προσέξωμεν εἰς ὡρισμένας τάσεις παρατηρουμένας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τοὺς τελευταίους καιρούς. Ὑπάρχει μία τάσις ἐκ μέρους τῆς κυβερνητικῆς φάλαγγος· νὰ ἀποδίδῃ τὰς εὐθύνας πάσης ἀποτυχίας καὶ παντὸς σφάλματος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κυβερνοῦν ἀλλ’ ἀντιπολιτεύονται. Ἡ τοιαύτη ἀρχὴ ἔρριψε θῦμα αὑτοὺς καὶ τὸν συνάδελφον ἐκ Λοκρίδος καὶ εἴδετε ὅτι ὡμολόγησε σήμερον ὅτι ἐξέλαβεν ἐμὲ τὸν διαφωνήσαντα πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν ὡς ἀντιπροσωπεύοντα τὰς γνώμας τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἠθέλησε νὰ ἀσκήσῃ πολιτικήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τοὺς μελετητὰς τῶν πολυκεφάλων καὶ πολυπροσώπων Ὀργανισμῶν, Σωματείων, διαπλάσσονται ὡρισμένοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ χωρίσωσι τοὺς ἀγῶνας τῶν ἰδεῶν ἀπὸ τοὺς ἀγῶνας τῶν προσώπων, τύποι οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἑρμηνεύσωσι τὰς πράξεις οὔτε αὐτῶν τῶν συναδέλφων των, παρὰ ὑπὸ τὸ πρίσμα τὸ κομματικόν, παρὰ μόνον ὑπὸ μίαν κενότητα ψυχικήν, τύποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν νὰ ἀναγνωρίσωσιν εἰς τὸν συνεργάτην αὑτῶν τὸν σφάλλοντα ἔστω οὔτε κόκκον καλῆς πίστεως, ἀλλὰ τὰ πάντα παρεξηγοῦσι καὶ διερμηνεύουσι κατὰ τὰς ἀντιλήψεις αὑτῶν. Καὶ εἶμαι λυπημένος διότι ἐξειλίχθη πολὺ ἐνωρὶς ὁ κ. συνάδελφος εἰς τοιούτους τύπους.

§85Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ τελευταῖον.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων.

§87Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἔχομεν τὸ Ταμεῖον Λευκάδος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμές,

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται αἱ ἀναφοραὶ παρελθούσης τῆς ὥρας καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κλπ.» Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§89Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ σύνολα ἐψηφίσθησαν;

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ ταῦτα.

§91Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμήν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ποιήσωμαι ἐνώπιον ὑμῶν τεχνικὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως τῆς ἀφορώσης τὸ περιμάχητον ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ περιχώρων. Ἡ εἰσήγησις αὕτη ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως θίγει θέματα ἐξαρτώμενα πρῶτον ἐκ τῆς ἐπαρκείας τῶν συγκεντρωθησομένων ὑδάτων καὶ δεύτερον κυρίως ἐκ τῆς ἀσφαλείας τοῦ ἱδρυθησομένου φράγματος καὶ τῶν συναφῶν ἔργων. Ἵνα τηρήσω συνέχειαν πρὸς τὴν σειρὰν ἣν ἠκολούθησε χθὲς ὁ τόσον λεπτομερῶς ἀναλύσας τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ προβλήματος ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, θέλω ἐπιληφθῆ ἀπ’ εὐθείας τῆς ἐξετάσεως τῶν τροποποιήσεων ἐκείνων τὰς ὁποίας προτείνει ἡ Ἐπιτροπή, ἵνα ἐπενεχθῶσιν ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως εἰς τὴν ὑπὸ κύρωσιν σύμβασιν. Τὸ πρόγραμμα τῆς ὑδρεύσεως εἶναι τοσοῦτον ἐπεῖγον καὶ τοιαύτης σπουδαιότητος, ὥστε ἀντὶ ἄλλου προλόγου θεωρῶ καταλληλοτάτην τὴν ἄμεσον εἴσοδον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος. Ὁ προλαλήσας ἐμοῦ εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους ἀνέφερεν εἰς ὑμᾶς ποῖαι αἱ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως τροποποιητέαι διατάξεις κυρίως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ κεφάλαια διὰ τῶν ὁποίων ἀναληφθήσεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει ὅριον σαφὲς χωρισμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἀπὸ τῆς τεχνικῆς ἀπόψεως, ὀφείλω νὰ ἐπεξηγήσω ὅτι καὶ τὴν τεχνικὴν κυριώτατα ἄποψιν ἐνδιαφέρει ὁ τεθεὶς περιορισμός, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ χορήγησις τῶν ἐνδεχομένως μελλόντων νὰ χρειασθῶσι νέων κεφαλαίων ὀφείλει νὰ πραγματοποιηθῇ ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων ζητήσῃ τοῦτο. Καὶ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διότι προνοεῖ μὲν ἡ σύμβασις ὅτι τὰ ἔργα θέλουσι περατωθῆ ἐντὸς 5ετίας, ἔχομεν ὅμως ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ ἐργολήπτης Οἶκος βεβαιοῖ, ὅτι εἶναι πιθανὸν τὰ ἔργα αὐτὰ νὰ καταστῶσι δυνατὸν νὰ περατωθῶσι τεχνικῶς ταχύτερον. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀρθῇ ἀπὸ τοῦ μέσου πᾶν οἰκονομικῆς φύσεως κώλυμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὠθήσει μοιραίως, ὥστε τὰ ἔργα βαίνοντα ταχέως κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, νὰ ἴδωσι βραδύτερον τὴν χαλάρωσιν εἰς τὴν προσπάθειαν, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ προσοχὴ τοῦ ἀναδόχου θέλει μοιραίως στραφῆ εἰς τὴν ἀναζήτησιν νέων κεφαλαίων. Θὰ ἦτο συνεπῶς δυνατὸν τὰ ἔργα τὰ δυνάμενα νὰ περατωθῶσιν ἐντὸς 3 ἢ 4 ἐτῶν νὰ βραδύνουν ἢ καὶ νὰ ὑποστοῦν ἀπότομον χαλάρωσιν, οἱονεὶ νὰ ἐκλείψουν. Δεύτερον σημεῖον, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐγγυήσεων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθῆ ὅσα ἀνέφερεν ἡ ἔκθεσις, ὅτι τὴν πραγματικὴν ἀξίαν πάσης ἐγγυήσεως χρωματίζει κυρίως ἡ πίστις τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ὁ ἀναλαμβάνων ἔργον τι. Τοῦτο εἶναι νόμος θετικὸς διέπων πᾶσαν ἐκδήλωσιν τῆς ζωῆς. Ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου ἀληθὲς ὅτι ἐφόσον ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ ὁρισθῇ ἐγγύησίς τις, μέλλουσα ταυτοχρόνως νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ συμπληρωματικοῦ δανείου καὶ τὰ ἐνδεχόμενα κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, τὰ ἐνδεχόμενα ἀπρόοπτα, ἦτο, λέγω, φυσικὸν νὰ ὠθηθῇ ἡ ἐγγύησις αὕτη, αὐξανομένη μέχρι περιθωρίου τοιούτου, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ πρακτικήν τινα ἱκανότητα. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ τὸ τεχνικὸν τμῆμα τῆς Ἐπιτροπῆς συνεισηγήθη μετὰ τοῦ οἰκονομικοῦ τὴν αὔξησιν. Καὶ ἰδοὺ τὸ ἐπίμαχον ζήτημα ἦλθεν εἰς τὸν Τύπον, εἰς τὰς ἀνεπισήμους συζητήσεις, περὶ τῆς ἐγγυήσεως τὴν ὁποίαν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις καταθέτει ὁ εἷς ἐκ τῶν Οἴκων, ἐκ τῶν ὑστέρων προτείνας σχέδια συμβάσεως. Καὶ ἐλέχθη πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ παντὸς τρόπου· πῶς λοιπὸν ἐφόσον ὁ εἷς τῶν Οἴκων, ἐκτὸς τῶν ἄλλων εὐνοϊκωτέρων, ὡς διατείνεται, ὅρων, διαβεβαιοῖ ἡμᾶς ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιτυχίας τῶν ἔργων, πῶς ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν ἀπολαύει μείζονος προσοχῆς εἰς τὰς διεξαγομένας διαπραγματεύσεις; Ἀσχέτως, κύριοι, πρὸς τὸ ἀναπτυχθὲν χθὲς μέρος, τὸ μαρτυροῦν τὴν οἰκονομικὴν μειονεκτικότητα, τὴν οὐχὶ στερεὰν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐθραύσθη ὁ Οἶκος οὗτος, ὀφείλω ἀπὸ καθαρῶς ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως νὰ διαπιστώσω τὴν ἐμὴν γνώμην τοὐλάχιστον, ὅτι τοιαύτη τις δεδομένη ἐγγύησις δὲν παριστᾷ τεχνικῶς ἀπολύτως τίποτε. Ἔχει λοιπὸν τὴν ἀξίαν πίστεως τοῦ ἀναδόχου ἐπὶ τὰς μελέτας του, ἔχει τὴν ἀξίαν ἁπλῶς στοιχήματος, ἀλλ’ ὄχι διὰ τὸν μέλλοντα νὰ παραδώσῃ εἰς ἐκτέλεσιν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἑνὸς σχεδὸν αἰῶνος ἐφιλοδόξει νὰ ἴδῃ ἐκπληρούμενα ἡ πρωτεύουσα. Ἡ ἀπώλεια ἢ τὸ κέρδος ἑνὸς στοιχήματος οὐδεμίαν πρακτικὴν σημασίαν ἔχει διὰ τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος. Ἂν πρόκειται τὸ ὕδωρ νὰ μὴ φθάσῃ μετὰ ἢ ἄνευ στοιχήματος, τὸ ζήτημα δὲν θὰ λυθῇ ἁπλῶς, θὰ ὑπάρχῃ πενιχρὸν τὸ οἰκονομικὸν ἀντάλλαγμα. Περὶ τούτου ὅμως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος νὰ κρίνω. Οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζομαι, εἶναι καθαρῶς ἐπιστημονικοί. Καὶ πρῶτον ὅτι ἔργα δυσχερῆ καὶ λεπτῆς ἐπιστημονικῆς μορφῆς, οἷον τὸ μετὰ ὑψηλοῦ φράγματος τεχνητῆς λίμνης, δὲν δύνανται νὰ τύχωσι τεχνικῆς κρίσεως προτοῦ παρέλθωσιν ἔτη τινὰ ζωῆς καὶ τοὐλάχιστον 15 ἢ 16 ἔτη. Ὅσαι καταστροφαὶ συνέβησαν δὲν συνέβησαν, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν χρόνον τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων. Κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον δὲν ἔχει ὑποστῆ τὸ σύνολον τῶν ἐπιδράσεων τὸ φράγμα. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν κατασκευῶν ὁ χρόνος ἀποτελεῖ τὸ πραγματικὸν κριτήριον, οὐδεὶς δὲ θὰ ἐδέχετο κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ χρονικὸν διάστημα νὰ ἐναποθέσῃ ὁ μὲν τὸ χρῆμά του, ὁ δὲ τὰς ἐλπίδας του· οὐδεὶς θὰ ἐδέχετο τοῦτο. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ οἱ τεχνικοὶ καθαρῶς παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ἀνεξάρτητοι ὄντες τῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἀναδόχου, οἱοσδήποτε καὶ ἂν οὗτος ᾖ, ἐξαρτῶνται καθαρῶς ἐκ τῶν τοπικῶν συνθηκῶν· εἶναι δὲ πρῶτον ἡ λεκάνη ἡ τροφοδοτοῦσα τὴν τεχνητὴν λίμνην, δεύτερον τὸ μέσον ὕψος τῆς βροχῆς, τρίτον ὁ συντελεστὴς τῆς ἀπορροῆς καὶ ὁ τῆς διηθήσεως. Παράγοντες δηλαδὴ οἱ ρυθμίζοντες οὐχὶ πόσον ὕδωρ πρόκειται νὰ καταπέσῃ ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πόσον πρόκειται νὰ περισυλλεγῇ διὰ τὴν ὕδρευσιν· ἐπίσης ἡ ἐκτίμησις τῶν πηγαίων ὑδάτων καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις ὁ παράγων τῆς ἐξατμίσεως. Διὰ τοῦτο, παρὰ τὴν οἰκονομικὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε τυχὸν ἀνάληψις ὑποχρεώσεως τοιαύτης, πρακτικὴν ἀξίαν διὰ τοὺς διψῶντας Ἀθηναίους οὐδεμίαν περιέχει. Ὁμοιάζει τουτέστι μὲ τὴν περίπτωσιν τοῦ συγγενοῦς, ὅστις δικαιοῦται μὲν ἀσφαλείας τινὸς χρηματικῆς ἐκ Τραπέζης κατόπιν τοῦ θανάτου συγγενοῦς του, στερεῖται ὅμως τοῦ συγγενοῦς του. Καὶ ἐννοεῖτε καλῶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι ζητοῦσι τὸ ὕδωρ καὶ οὐχὶ τὴν μικρὰν αὐτὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ καὶ οἱ ὅροι, κύριοι συνάδελφοι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους προσφέρεται ἡ ἐγγύησις αὕτη, δὲν ἐγγυῶνται πραγματικῶς τὴν αὔξησιν τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦ συγκεντρωθησομένου ἐκεῖ ὕδατος· γνωρίζετε δὲ καλῶς ὅτι πολλὰ πέλει μεταξὺ κύλικος καὶ χειλέων. Τρίτον σημεῖον, κύριοι συνάδελφοι, ἐνδιαφέρον τὴν τεχνικὴν ἐξέτασιν, εἶναι ὁ καθορισμὸς τῆς σειρᾶς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Βεβαίως τὸ δάνειον συνάπτεται ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς πλήρους περατώσεως τῶν ἔργων. Εἶναι ὅμως ἐνδεχόμενον—καὶ καλὸν εἶναι νὰ ἐξασφαλισθῇ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἡ πρωτοβουλία αὕτη—εἶναι, λέγω, ἐνδεχόμενον τὰ ἔργα νὰ ἀποβῶσιν αὐτάρκη ἱκανῶς ἅμα ἐκτελεσθῶσι τὰ κύρια μεταξὺ τούτων. Ἐπὶ παραδείγματι ἔργα τινὰ συμπληρωματικὰ δύνανται νὰ μὴ εἶναι τῆς πρώτης ἐπειγούσης ἀνάγκης. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν νὰ δικαιοῦται τὸ Δημόσιον νὰ ρυθμίζῃ καὶ τὴν σειρὰν τῶν ἔργων εὐθὺς ἅμα τῇ ὑποβολῇ καὶ ἐγκρίσει τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν ὁριστικῶν μελετῶν ἐκ μέρους τοῦ ἀναδόχου. Ὑπάρχει τοιουτοτρόπως ἡ πιθανότης ὅτι ἐντὸς ἔτι τοῦ περιθωρίου τῶν 10,000,000 δολλαρίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ποσὸν ἔργων αὐτοτελῶν ἐκμεταλλευσίμων, εἰς τρόπον ὥστε τὸ μέλλον νὰ συναφθῇ συμπληρωματικὸν δάνειον, ἂν τοῦτο ἀναγκαιοῖ, ν’ ἀφορᾷ τὰ ἀπώτερα τὴν ἀξίαν ἔργα. Τέταρτον σημεῖον, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τὰ γενικὰ ἔξοδα. Ἡ τεχνικὴ ὑποεπιτροπὴ συνεφώνησε μετὰ τῆς οἰκονομικῆς τοιαύτης εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἀπολύτως ὁ καθορισμὸς τοῦ ἀνωτέρου ὁρίου τούτων 17%. Ὁ ἕτερος προτείνας Οἶκος ὑπολογίζει ταῦτα ἐν τῷ συνόλῳ κατὰ τι ἔλασσον τῶν 14%. Κατὰ τὴν ἐντύπωσίν μου καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὑπερβολικόν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ὑποχρεωμένος τις νὰ ἐπιζητῇ τὸ ἄριστον, νὰ παραδέχηται ὅμως τὸ μέτριον, ἐδέχθην ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ μέχρι τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 14 νὰ ἐξικνηθῇ καὶ διὰ τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν τὸ ὁλικὸν ποσοστὸν ἐπὶ τῶν καθαρῶν δαπανῶν, καίτοι θὰ ἠδυνάμην κατ’ ἐκτίμησιν νὰ εἴπω ὅτι βίᾳ 7% ἦτο τὸ πραγματικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ὁρισθῇ. Ὅθεν τὸ γενόμενον παραδεκτὸν τῶν 14% ἀποτελεῖ μίαν εὐρεῖαν παραχώρησιν πρὸς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν. Γνωρίζετε δὲ ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν γενικῶν ἐξόδων εἶναι ἐν τινι μέτρῳ ἐπὶ τῶν ἐμμέσων κερδῶν, δεδικαιολογημένων κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ προσωπικόν. Προστεθήτω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀνωτέρου ὁρίου τῶν γενικῶν ἐξόδων θέλει μοιραίως ἐπιφέρει καὶ τὴν ἔντασιν τῆς ἀπασχολήσεως Ἑλλήνων ἐπιστημόνων εἰς τὰ ὑπ’ ὄψει ἔργα. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ὁ μέλλων νὰ μετακληθῇ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐπιστήμων θέλει προσφέρει τὰς ὑπηρεσίας του ὑπὸ ἀσυγκρίτως μεγαλυτέραν ἀμοιβὴν τοῦ Ἕλληνος συναδέλφου του. Ἐφόσον τὸ ἀνωτέρω ποσὸν θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξαρτήσῃ ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ ἀνωτέρου οἰκονομικοῦ ὁρίου διὰ τὰ γενικὰ ἔξοδα, ἐπίσης θέλει ὁδηγηθῆ εἰς τὴν προτίμησιν, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, ἄλλως τοιούτων. Τοιουτοτρόπως θέλομεν εὐκολύνει τὴν ἐπίτευξιν ταπεινοτέρας τιμῆς καταναλώσεως τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ προσέτι τὴν δημιουργίαν παρὰ τοῖς Ἕλλησι καὶ σχολῆς πρακτικῆς διὰ τοὺς Ἕλληνας ἐπιστήμονας, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποβῶμεν αὐτάρκεις δι’ ἐργασίας τοιαύτας. Πέμπτον σημεῖον, κύριοι, εἶναι ὅτι ἐθεωρήθη προσῆκον νὰ καθορισθῇ ὅτι εἶναι δυνητικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τῶν τυχὸν περισσευμάτων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,000,000 δολλαρίων διὰ τὴν κατασκευὴν τμήματος ἢ συνόλου δικτύου ὑπονόμων, ὡς καὶ τὸ νὰ τηρηθῇ ὑπὲρ τοῦ Κράτους πᾶσα ἐκείνη ἡ ἐλευθερία ἡ ἀσφαλίζουσα ἐνδεχομένους εὐνοϊκωτέρους ὅρους κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην τὴν ἀπωτέραν. Ἕκτον σημεῖον καὶ ἓν τῶν σπουδαιοτέρων εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Τὰ μεταπολεμικὰ συστήματα ἀπεδείχθησαν ἅπαντα μειονεκτικά. Ὁ εἷς τῶν Οἴκων ὑπεστήριξε τοῦτο καὶ ὁ ἕτερος ὑπεστήριξε τὸ ἕτερον. Ἀμφότεροι ἀνεγνώρισαν τὰ μειονεκτήματα τῶν γενικῶν συστημάτων. Ἐγὼ δὲ εἰσηγούμενος ἐνώπιον ὑμῶν δὲν δύναμαι νὰ εἰσηγηθῶ οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο. Μετὰ πάροδον χρόνου τινός, ὅταν ἀποκαταστῇ κοινὴ πεῖρα τῶν συνθηκῶν ὑφ’ ἃς ἐκτελεσθήσεται ἡ ἐργασία καὶ διὰ τὸν ἀνάδοχον καὶ διὰ τὸν ἐργοδότην, θὰ ἦτο εὐκταῖον ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ αὕτη ὄχι ἐπὶ τῶν στοιχειωδῶν μέσων μεταφορᾶς καὶ ἐργασίας, ἀλλὰ νὰ δοθῇ καὶ ἐπὶ τῶν μᾶλλον τελειοποιημένων τοιούτων τῶν τελευταίων προόδων τῆς ἐπιστήμης. Τὸ ἀσφαλίζον μᾶλλον τὸν ἐργοδότην σύστημα εἶναι τὸ τῶν ὑπεργολαβιῶν. Τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ φθάνῃ κατὰ προαίρεσιν τοῦ ἐργοδότου μέχρι ποσοῦ καὶ κάτω τῶν 5,000 δολ., περὶ οὗ προνοεῖ ἡ σύμβασις, ἀλλ’ ἀνώτερον τῶν 1,000 δολλαρίων ἢ τοὐλάχιστον τῶν 2,000, οὐδέποτε ὅμως νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἤδη γενόμενον δεκτὸν ποσὸν τῶν 5,000 δολ. Τοιουτοτρόπως θὰ δοθῇ καὶ ἄφθονον ποσὸν ἐργασίας εἰς τοὺς μικροὺς ἐργολήπτας καὶ σχολὴ πρακτικὴ θὰ ἱδρυθῇ μοιραίως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ πρὸ παντὸς θὰ ὑπάρχῃ σαφὴς ὁ καθορισμὸς καὶ τοῦ ἐργοδότου καὶ τοῦ ἐργολήπτου τῶν συνθηκῶν ὑφ’ ἃς ἐκτελεσθήσεται ἡ ἐργασία. Ἐννοεῖται ὅτι ληφθήσεται μέριμνα ἵνα τὴν τεχνικὴν εὐθύνην διὰ τὴν εὔρυθμον καὶ καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐργασιῶν θέλει ὑπέχει πάντως ὁ γενικὸς ἀνάδοχος. Θὰ ἦτο εὐκταῖον ἐπίσης νὰ διατυπώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ συμβάσει ὅτι, προκειμένου προμηθειῶν διὰ ποσὰ ἄνω τῶν 5,000,000 δολλαρίων, περὶ ὧν προνοεῖ ἡ σύμβασις, θὰ δικαιοῦται καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐλεγκτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ὑποδεικνύῃ προμηθευτάς, τοῦτο δὲ ἵνα εἰς τὴν κοινὴν γνώμην περιχαρακωθῇ ἔτι μᾶλλον ἡ ἀμέριστος ἐκτίμησις, ἡ ὁποία περιβάλλει τὸν Οἶκον Ulen, ἵνα ἀποδειχθῇ ὅτι ὄχι μόνον ἐν τῷ κύκλῳ τῶν διαγωνιζομένων προμηθευτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἀποταθῆ ὁ Οἶκος οὗτος, θέλει περιορισθῆ τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὸ Κράτος νὰ προτείνῃ μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ὅσους νομίζει συμφέροντας προμηθευτάς. Ἐπίσης εἰσηγοῦμαι, ἵνα τὸ τεσσαρακοστὸν ἕβδομον ἄρθρον τροποποιηθῇ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ συμπληρωματικὰ ἔργα ὑδρεύσεως, ἐπιβαλλομένων τῶν ὑπεργολαβιῶν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους· ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ προσωρινὰ ἔργα, τῶν ὁποίων τὸ ἐπεῖγον οὐδεμίαν ἐπιτρέπει ἀναβολὴν ἐκτελέσεως, τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ τηρήσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθέσεως καὶ εἰς ἑτέραν συγχρόνως ἀνάδοχον ἢ τῆς ἑαυτοῦ ἀπ’ εὐθείας ἐκτελέσεως τμήματος τῶν ἔργων τούτων. Λέγω τοῦτο, διότι δὲν ὑπάρχει εἰσέτι, δυστυχῶς, καθωρισμένον πρόγραμμα ἐκτελέσεως τῶν προσωρινῶν ἔργων. Ὑπάρχουν ποικίλαι προτάσεις. Οἱ μὲν εἰσηγοῦνται ἐπέκτασιν τῶν ἔργων δι’ ὑδρομαστεύσεως ἐνδοτέρας τοῦ Πεντελικοῦ καὶ τῆς Πάρνηθος, οἱ δὲ εἰσηγοῦνται ἑτέρας ἐπιστημονικὰς μεθόδους, τὰς ὁποίας παρακατιὼν θέλω ἀναφέρει ὑμῖν. Ἐκείνη ἡ τῆς ὑδρομαστεύσεως τοῦ Ὑμηττοῦ, ἀσχέτως πρὸς τὰ ὑπὲρ ἢ τὰ κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ πρέπῃ τὸ Δημόσιον νὰ τηρήσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ δικαίωμα νὰ προωθήσῃ εἰς τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν πάντας τοὺς δυναμένους νὰ συνεισφέρωσι καὶ πρὸ παντὸς νὰ μὴ ἀποφανθῇ πρὸ τῆς ὥρας ἢ σχετλιαστικῶς ἀποκαλοῦν οὐτοπίας ὅσας προτάσεις εἶναι δυνατὸν ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία νὰ διατυπώσῃ. Καὶ εἰς τὸ ἐπιστημονικὸν τοῦτο ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, ὡς καὶ εἰς πᾶσαν πνευματικὴν ἐκδήλωσιν ἐν Ἑλλάδι ἀχαλίνωτος ἀπεκαλύφθη καὶ ὁ προσωπικὸς ἐθνικὸς ἡμῶν χαρακτήρ, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖ τὴν κατεύθυνσιν πρὸς τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἐκινήθη, τείνει δὲ εἰς τὸ νὰ ἀποκλείσῃ προληπτικῶς πᾶσαν ἄλλην εἰσήγησιν. Ἕβδομον σημεῖον, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν συντήρησιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῶν ἔργων καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὡς μονιμωτέρου κεφαλαίου ἐφιστῶ ἀμέριστον τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Ὑπάρχει βαθὺ μειονέκτημα εἰς τὴν συναφθεῖσαν καὶ μέλλουσαν νὰ κυρωθῇ σύμβασιν, εἶναι δὲ τοῦτο ὅτι οὐδόλως ἀσφαλίζεται τὸ Κράτος ὡς πρὸς τοὺς ὅρους καθ’ οὓς ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία θὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ ἔργον. Τρία εἶναι τὰ στοιχεῖα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐξέτασιν ταύτην: τὸ ἐτήσιον ποσὸν τοῦ τοκοχρεολυσίου, τὰ ἔξοδα συντηρήσεως καὶ τὰ ἔξοδα ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ Ἑταιρεία θὰ ἐμφανισθῇ ὑπὸ ἀλλοτροπικὴν ὄψιν μετὰ τὴν περάτωσιν τῶν ἔργων ὡς Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία ἐκμεταλλεύσεως, μέλλουσα νὰ ἔχῃ κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ τρόπου τῆς ρυθμίσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως, εἶναι φυσικὸν ὅτι δικαιοῦταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι δὲν ἀσφαλίζονται πάντες οἱ ἀναμενόμενοι ὅροι οἰκονομικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἐφόσον ὁ μὲν Ἕλλην πολίτης εἶναι δυνατὸν νὰ σύρεται εἰς τὰς φυλακὰς ἐν περιπτώσει ὀφειλῆς αὐτοῦ διὰ τὴν δωσοληψίαν, ἐφόσον τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ ὁρίζῃ, συμμορφούμενον πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἑταιρείας, τὴν τιμὴν τοῦ ὕδατος, δέον νὰ τεθῇ κλοιὸς ἀσφαλὴς καὶ περὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ναὶ μὲν εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ ἐμπειρία τοῦ Ulen καὶ ἡ προσωπική μου ἐκτίμησις περιβάλλει τοῦτον, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς, ὑπευθύνως διαχειριζόμενος τὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἦλθον εἰς τὰς πρώτας μετ’ αὐτοῦ συνεννοήσεις, ἤκουσα τὰς ἀπόψεις καὶ εἶδον ἔκτοτε ὅτι ὄντως, ἐφόσον δύναταί τις ἐκ λόγων νὰ κρίνῃ τὸν ἄνθρωπον, πάντοτε ἐτηρήθη ἐν τῇ ἑκάστοτε χαρασσομένῃ γραμμῇ, ὀφείλομεν ἐν τούτοις νὰ καθορίσωμεν ὅτι τὸν κυρίαρχον λόγον ἐπὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς συντηρήσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος. Δύο εἶναι αἱ ὁδοί: ἢ θὰ ἐξευρίσκετο συνδυασμός τις, τὸν ὁποῖον ἐν ὑπομνήματι ὑπέδειξε καὶ ἡ Γενικὴ Ἑταιρεία Ἑλλήνων ἐπιστημόνων μηχανικῶν, συνδυασμός τις παραλληλίζων τὸ συμφέρον τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους εἰς τρόπον ὥστε νὰ αἰσθάνηται ἐνδιαφέρον ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία νὰ ἐλαττώνῃ τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ συντηρήσεως ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τὸ κέρδος τοῦτο θὰ κατανέμηται μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ τοιοῦτον τρόπον ἐγὼ δὲν βλέπω· ἢ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὸν ἐπαχθῆ ὅρον τοῦ ἐπιτηρητοῦ. Προτείνω λοιπὸν ὅπως ἐτησίως ἡ Ἑταιρεία αὕτη ὑποβάλλῃ προϋπολογισμὸν ἐκμεταλλεύσεως, ἀναλύουσα λεπτομερῶς τάς τε δαπάνας συντηρήσεως καὶ τὰς τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ποσόν τι, τὸ ὁποῖον συμβατικῶς ὁρίζομεν εἰς ἑκατὸν ἢ διακοσίας χιλιάδας, δύναται νὰ καθορίζηται ἑκάστοτε διὰ τὰ γενικὰ ἔξοδα ὡς κονδύλιον ἀπροβλέπτων ἐξόδων συντηρήσεως, καὶ τοῦτο ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, ἀλλ’ ἐφ’ ὅλων τῶν λοιπῶν τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος. Τοῦτο θὰ ὁρίζῃ τὴν φύσιν τοῦ μέλλοντος νὰ διευθύνῃ προσωπικοῦ—θὰ ἐπικυρώνῃ τοὐλάχιστον, ἡ δ’ Ἑταιρεία θὰ ὑποβάλλῃ τὰς ὑποδείξεις αὐτῆς—καὶ λαμβάνομεν τὴν μέριμναν ταύτην, ἵνα καὶ πάλιν εὐνοηθῇ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἡ προτίμησις Ἑλλήνων ἐπιστημόνων, οὐχὶ τόσον πρὸς ἐξοικονόμησιν Ἑλλήνων ἐπιστημόνων εἰς τὰ ἔργα, ἀλλὰ πρὸς μόρφωσιν ἐπιστημονικὴν καὶ πρακτικήν. Γνωρίζομεν ὅτι οὐδένα ἤδη, ὡς διατυποῦται ἡ σύμβασις, ἡ Ἑταιρεία ὑφίσταται περιορισμόν, καθόσον τὸ μὲν κέρδος 7½% ἐπὶ τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων εἶναι σταθερόν, αὕτη δὲ αὐτοβούλως ρυθμίζει τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ὄγδοον σημεῖον, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τελευταῖον εἶναι τὸ ἀφορῶν τὰς ποινικὰς ρήτρας καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐπανορθώνῃ ἰδίαις δαπάναις πᾶν ὅ,τι ἐκ κακῆς τέχνης εἴτε ἐξ ἀτελοῦς συμμορφώσεως πρὸς τὰ σχέδια ἤθελε προκύψει ἄτοπον. Τοιοῦτον ὅρον δὲν διαλαμβάνει ἡ σύμβασις. Καὶ ἵνα ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκμεταλλεύσεως διὰ τελευταίας φράσεως θὰ ἐπεθυμοῦμεν ἵνα τὸ Κράτος, ὁποτανδήποτε ἀποκτήσῃ πεῖραν ἐπὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἔργων τούτων, ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν νὰ προβῇ τότε εἰς σύμβασιν ἐπὶ τῇ βάσει ποσοστῶν ὁρισθησομένων μετὰ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ὀφείλει δὲ τὸ Κράτος κατὰ τὴν ἐντύπωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι τὰ ἔργα τάχιον ἢ βράδιον θὰ περιέλθωσιν εἰς τοὺς Δήμους καὶ ὁ τρόπος τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν ἐκμεταλλεύσεως θὰ εἶναι συμφέρον νὰ εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ἠρέμα νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὸν τρόπον ἐκμεταλλεύσεως καὶ ὁ μέλλων κυρίαρχος Δῆμος. Ταῦτα, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω ὑμῖν ὅσον ἀφορᾷ τὰς μελλούσας νὰ ἐπενεχθῶσι τεχνικὰς τροποποιήσεις. Καὶ ἤδη προτοῦ ἐξετάσωμεν τὴν τεχνικὴν ἀξίαν τοῦ ὅλου συγκροτήματος τῶν ἔργων εἶναι ἀπαραίτητον νὰ θιγῇ ἐνταῦθα —διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἔργα τοιαύτης σπουδαιότητος παραδίδονται εἰς ἐκτέλεσιν χωρὶς ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ ἔχῃ μορφωθῆ μόνιμος ἡ πίστις ἐπὶ τὴν πρακτικὴν ἀξίαν τῶν ἔργων τούτων—ὀφείλω νὰ ἐπανέλθω λόγῳ τῶν χθὲς γενομένων δηλώσεων ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ φράσεων τοῦ προκατόχου μου συνηγόρου ἐπὶ λεπτομερειῶν τινῶν τῆς περιόδου τοῦ διαγωνισμοῦ τοῦ ἀποτυχόντος καὶ τῆς περιόδου τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Ἑταιρείας Ulen καὶ τῆς ὑποβολῆς προτάσεων ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας Μὰκ–Ἄρθουρ. Εἶμαι δὲ τοσοῦτο μᾶλλον ὑποχρεωμένος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ πράξω τοῦτο, καθόσον ἡ ὑποβαλοῦσα τὰς προτάσεις μεταγενεστέρως Ἑταιρεία Μὰκ– Ἄρθουρ ἐκοινοποίησε πανταχοῦ, καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων, τηλεγράφημά τι μεταξὺ ἄλλων, εἰς τὸ ὁποῖον, παριστῶσα ἑαυτὴν ὡς ἐκ προμελέτης καὶ συστήματος ἢ ἐκ κακῆς συμπτώσεως ἀδικουμένην ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἀνέφερεν ἀπὸ τῆς 24ης, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, Ὀκτωβρίου παρελθόντος ἔτους, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἡμέτερος ὅμιλος κλπ.» Κύριοι συνάδελφοι, τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλει νὰ ἀποσαφηνισθῇ. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας οὐδέποτε προέβη εἰς δηλώσεις κλονιζούσας τὴν πίστιν ἐπὶ τὴν ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, οὐχὶ δὲ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἠρνήθη ἀπολύτως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν ἐπισήμων διαπραγματεύσεων μετὰ τοῦ κ. Κέϊζ, ἀντιπροσώπου τοῦ Οἴκου Ulen. Ὅταν τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἐπεσκέφθη διὰ πρώτην φορὰν ὁ κ. Κέϊζ, ἐδηλώθη εἰς αὐτὸν σαφῶς ὅτι τὸ Κράτος ὡς ἔντιμος συμβαλλόμενος ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὀφείλει νὰ ἀναμείνῃ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ὑπὸ ἐξέλιξιν διαγωνισμοῦ, ἐν περιπτώσει δ’ ἀποτυχίας τούτου εἶναι διατεθειμένος προφανῶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἐπισήμους διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ κ. Κέϊζ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας....

§92ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος ἦτο ὁ Ὑπουργός;

§93Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ ποιῆται τὴν εἰσήγησιν. Ἐγνώριζε, λέγω, ὁ τότε Ὑπουργὸς ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ ἐπετύγχανεν ὁ διαγωνισμός, καθότι μεταξὺ ἄλλων ἐλλείψεων δὲν εἶχεν ἐκπληρωθῆ κυρίως ὁ ὅρος τῆς καταθέσεως ἐγγυοδοσίας καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐγνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων ἂν οὗτος εἶχεν ἔγκυρον τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ πλευράν. Ἐδηλώθη ἐντούτοις εἰς τὸν κ. Κέϊζ ὅτι εὐχαρίστως τὸ Ὑπουργεῖον τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ ὅπως ἀναπτύξῃ τοὺς ὅρους αὐτοῦ, ὅπως συζητηθῶσιν αἵ τε τεχνικαὶ βάσεις καὶ ἡ οἰκονομικὴ γενικὴ ἀρχή, ἀλλ’ ὅτι αἱ πληροφορίαι αὐταὶ καὶ συζητήσεις ἔχουν χαρακτῆρα καθαρῶς προσωπικόν, μὴ δυνάμεναι οὔτε εἰς τὴν δημοσιότητα νὰ φανοῦν οὐδὲ νὰ δεσμεύουν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, ἔστω καὶ ἔμμεσον, τὸ Δημόσιον ἀπέναντι τοῦ Οἴκου τούτου. Οὕτω δὲ ἔλαβε χώραν τὸ γεγονός. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς προτάσεις περὶ ὧν ὁμιλεῖ ὁ Οἶκος Μὰκ–Ἅρθουρ, λέγω ὅτι ἐφημερίς τις εἶχε δημοσιεύσει δὲν γνωρίζω ποίας τινάς, ἀποδιδομένας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ κινησάσας, φαίνεται, τὴν ἀπορίαν τοῦ ἐνταῦθα τεχνικοῦ ἀντιπροσώπου κ. Γενηδουνιᾶ. Ἐκλήθη οὗτος ὡς κατέστη ἐξωδίκως τοῦτο γνωστὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκλήθη οὗτος παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐδηλώθη δὲ εἰς τὸν κ. Γενηδουνιᾶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀμετατρέπτως πορεύεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς φρονεῖ μὲν τεχνικῶς ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ ἀποτελοῦσι τὸν κυριώτατον συντελεστὴν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ δυσχεροῦς προβλήματος, ἀλλ’ ἐνδεχομένως δὲν θὰ ἀπετέλει τὸν μόνον συντελεστὴν καὶ ἁπλῶς εἶχεν εἰπεῖ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι ἐνόμιζεν ὅτι κατὰ τὴν ἐπανασύγκλησιν τῆς Συνελεύσεως θὰ ὤφειλε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας νὰ διατυπώσῃ τὰ σχέδια τῶν συμβάσεων τούτων καὶ πάσας ἐκείνας τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τὴν ἐξασφάλισιν τὴν ἐλευθέραν τῆς ἀναλήψεως νῦν μὲν ἐπισταμένων μελετῶν, βραδύτερον δὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, εἰς ἣν περίπτωσιν τὸ ἔργον τοῦτο δὲν ἤθελεν ἀποδώσει τὰς στηριχθείσας ἐπ’ αὐτοῦ ἐλπίδας. Ρητῶς δὲ διεβεβαίωσεν ὁ Οἶκος Μὰκ–Ἅρθουρ ὅτι πείθεται εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην καὶ θεωρεῖ τὸν διαγωνισμὸν ἔγκυρον. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, χθὲς ὁ προκάτοχός μου ὡμίλησε καὶ περὶ παρεξηγήσεώς τινος ἀφορώσης τὸν Οἶκον Σπάγερ. Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος τεχνικῶς νὰ ἀναφέρω ὑμῖν ὅτι πρόκειται προφανῶς περὶ ἑτέρας παρεξηγήσεως. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀποτυχόντος διαγωνισμοῦ ἐπανειλημμένως διεβεβαιώθη παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι κατετέθη ἐγγυοδοσία ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ἔθεσε δὲ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑταιρείας πάντα τὰ τηλεγραφικὰ μέσα, τὸν ἀσύρματον καὶ τὸν κοινὸν τηλέγραφον, διὰ νὰ καταστῇ ταχεῖα ἡ ἐπικοινωνία μετὰ τοῦ Προξενείου τῆς Νέας Ὑόρκης καὶ τῶν ἐκεῖ Τραπεζῶν· μὴ ἐπιθυμῶν δὲ ὁ τότε Ὑπουργός, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ ἀπουσιάσῃ ἡμέρας τινὰς τῆς πρωτευούσης, μὴ ἐπιθυμῶν ἵνα τὰ ἔργα ἐπιβραδυνθῶσιν ἔστω καὶ κατὰ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λαβὼν καὶ διαβεβαίωσιν ἑτέρου Οἴκου Ἰταλικοῦ, τοῦ Οἴκου Ford, ὅτι καὶ οὗτος μέλλει νὰ συμμετάσχῃ τοῦ διαγωνισμοῦ, ἂν δοθῇ μικρά τις παράτασις, ἐδέχθη μετὰ πολλῆς δυσκολίας παράτασιν ἀπὸ 22–27 Σεπτεμβρίου ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην καλυφθησομένην ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Αἱ ἐν τῷ μεταξὺ διαβεβαιώσεις ὑπῆρξαν ἀπολύτως διαψευστικαὶ τῶν ἐλπίδων διὰ τὴν καταβολὴν τῆς ἐγγυοδοσίας. Οὐδὲ λεπτὸν εἶχεν οὐδαμοῦ κατατεθῆ. Οὕτως ὥστε τεχνικῶς εἰσηγούμενος ὀφείλω νὰ ἐπανορθώσω σαφῶς τὸ περιστατικὸν ἵνα μὴ μείνῃ ὑπόνοια ὅτι τὸ Κράτος ὡς κακόπιστος συμβαλλόμενος τοὺς μὲν ὤθει πρὸς διαγωνισμόν, πρὸς ἑτέρους δὲ ἔλεγεν ὅτι ὁ διαγωνισμὸς οὗτος θεωρητικὴν μόνον κέκτηται ἀξίαν.

§94Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ Οἶκος Ulen εὑρίσκεται ἐν μεγαλυτέρᾳ τάξει ἀπὸ τὸν Οἶκον Μὰκ–Ἄρθουρ, διότι ὁ Οἶκος Ulen ἐδήλωσεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι δὲν συμμετέχει εἰς τὸν διαγωνισμὸν ὡς διαγωνιζόμενος, παρὰ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐδήλωσεν ὅτι ὑποβάλλει προτάσεις μὲ σκοπὸν νὰ γίνουν δεκταὶ αὐταὶ καθ’ ἑαυτάς. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ὁ Οἶκος Ulen εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ τάξει, ἐνῷ ὁ Οἶκος Μὰκ–Ἄρθουρ δὲν εὑρίσκεται ἐν τάξει κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν μᾶς εἶπεν ὅτι «δώσατέ μου τὴν σύμβασιν καὶ ἐγὼ εὑρίσκω τὰ κεφάλαια».

§95Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα σαφῶς λέγει ὅτι: «Ἡμέτερος ὅμιλος ἔχει τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν καὶ ἱκανότητα νὰ ἐκτελέσῃ ἐπιτυχῶς ἔργα Ἀθηνῶν καὶ Βαρδάρ, τὰ δὲ ἔργα Βαρδὰρ εἶναι μείζονα τούτων, διπλασίας ἀξίας. Ἑπομένως μὴ γενηθήτω σύγχυσις». Ὁ διαγωνισμὸς διὰ τὰ ἔργα Βαρδὰρ ἀπέτυχε καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ προτάσεις τοῦ Οἴκου Ulen, καθότι ἦσαν προσφοραὶ δανείου καὶ ἐκτέλεσις τεχνικῶν ἔργων ἐπὶ ἀμέσῳ καταβολῇ τοῦ ἀντιτίμου. Τούτου διασαφηνισθέντος, κ. συνάδελφοι, παρακαλῶ ἵνα ἔχω ἐπί τι βραχὺ διάστημα τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἵνα διεξέλθωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν συντόμως ἀπὸ κοινοῦ τὴν ἐξέτασιν τῆς τεχνικῆς ἀξίας τοῦ συνόλου τῶν ἔργων. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ μακρὰν ἱστορικὴν ἀναδρομήν. Γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ τοῦ 1840 μέχρι τοῦ 1890 πᾶσαι αἱ ἐργασίαι ἔτεινον εἰς ὑδρομαστεύσεις εὐρυτέρας τοῦ ἐδάφους τῆς Ἀττικῆς. Ἀπὸ τῆς χρονολογίας ταύτης ἄρχονται αἱ πραγματικῶς εὐρυτέρου τεχνικοῦ πνεύματος προτάσεις. Ἔχομεν τοιουτοτρόπως συμβάσεις πολλάς, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἦλθον εἰς πρακτικὴν ἐφαρμογὴν εἴτε μὴ προσκομισθεῖσαι εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸς κύρωσιν εἴτε μὴ κυρωθεῖσαι. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν τὴν κατόπιν τῶν μελετῶν τοῦ διακεκριμένου Γάλλου ὑδραυλικοῦ Κελλενὲκ κατὰ τὸ 1890 σύμβασιν περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας, μὴ ψηφισθεῖσαν. Τὴν κατὰ τὸ ἔτος 1899 μετ’ ἄλλης τινὸς Ἑταιρείας, ἀφορῶσαν δὲ καὶ πάλιν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Κατόπιν δὲ τῶν μελετῶν τοῦ διακεκριμένου ὑδραυλικοῦ Κίντσεν προήλθομεν εἰς τὸν νόμον 283 τῆς 26ης Ἰουνίου 1914 προνοοῦντα περὶ προκηρύξεως διαγωνισμοῦ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διαγωνισμοῦ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων ἐκ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ἀποτυχόντων ὅμως λόγῳ τῆς εὐθὺς κατόπιν ἐκρήξεως τοῦ Πανευρωπαϊκοῦ πολέμου. Ἐμεριμνῶμεν τότε διὰ μεταφορὰν 20 χιλιάδων κυβικῶν μέτρων ἡμερησίως, ἤτοι 230,000 λίτρων κατὰ λεπτόν, προκειμένου νὰ ἐξυπηρετηθῶσι 550,000 κάτοικοι, κατὰ μεγαλυτέραν δὲ πρόβλεψιν 280,000 λίτρα διὰ 500,000 κατοίκων. Αἱ μελέται αὐταὶ σήμερον ἀπὸ ἀπόψεως ποσοῦ παριστῶσιν ἀξίαν πεῖραν, διότι ὁ πληθυσμὸς τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν περιχώρων πλησιάζει τὸ 1.000,009 ἤδη καὶ θὰ ἔχῃ αὐξηθῆ ἀσφαλῶς μέχρι περατώσεως τοῦ ἔργου. Ἤδη προνοοῦμεν διὰ 1,000,000 κατοίκων ἐπιζητοῦντες 100,000 κυβικὰ μέτρα, ὑπολογίζοντες τουτέστι κατ’ ἄτομον 100 λίτρα. Τὸ ποσὸν τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι ἀπολύτως ἀνεπαρκές. Ὀφείλομεν νὰ ἀτενίσωμεν τὸ πρόβλημα ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ σκληρότητι καὶ νὰ δεχθῶμεν ὅτι τὸ μέλλον νὰ ἔλθῃ ποσὸν τοῦ ὕδατος δὲν ἀποτελεῖ μίαν σοβαρὰν ἀνακούφισιν διὰ τὰς μελλοντικὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς μόνοι μεταξὺ τῶν μεγάλων πόλεων νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 100 λίτρων.

§96Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλαχοῦ πόσα λίτρα εἶναι, κύριε συνάδελφε;

§97Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. 150–200. Ὁ κ. Κελλενὲκ ἐπρονόει διὰ 300 λίτρα διὰ μεταφορᾶς ἐκ τῆς Στυμφαλίας καθ’ ὃν χρόνον οὔτε αἱ βιομηχανίαι εἶχον ἀναπτυχθῆ τόσον, οὔτε καὶ αἱ ἀνάγκαι, οὔτε σύστημα ὁδῶν εἶχεν ἀναπτυχθῆ οὔτε καὶ τοῦ πολιτισμοῦ αἱ λεπτυνόμεναι ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἀνάγκαι εἶχον φέρει τὸν ἄνθρωπον εἰς τόσον στενὴν ἐπαφὴν μετὰ τοῦ ὑγροῦ στοιχείου. Εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ περιλαμβάνει καὶ τὰς δημοσίας κρήνας καὶ τὴν ἄρδευσιν, εἶναι δὲ περιττὸν νὰ εἴπω ὅτι τὸ μέχρι τοῦδε ὑπάρχον ὕδωρ ἀντιπροσωπεύει τὰ 15% τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ 17% τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὸν Πειραιᾶ. Κύριοι συνάδελφοι, πέντε ἦσαν αἱ λύσεις αἱ ὁποῖαι προέκειντο πρὸ ἡμῶν: Ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἡ τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ἡ τῶν ὑδάτων τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισοῦ, ἡ τῆς ὑδρεύσεως τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν πέριξ περιοχῶν διὰ κατασκευῆς τεχνητῶν λιμνῶν μεθ’ ὑψηλοῦ φράγματος. Ἐφόσον καὶ ὁ χρόνος λείπει θὰ ἀναπτύξωμεν αὐτὰ στοιχειωδῶς διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἰδέα καὶ εἰς τοὺς μὴ μεμυημένους τῶν σχετικῶν μελετῶν κυρίους συναδέλφους. Ἡ Στυμφαλία ἀπέχει κατ’ εὐθεῖαν ἀπόστασιν 110 χιλιόμετρα ἀπὸ τῶν κυριωτέρων πηγῶν· αἱ πηγαὶ εἶναι πολλαί, ἀλλ’ αἱ κυριώτεραι εἶναι δύο. Εἶχε συλλέξει τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν τούτων ὁ μέγας κατασκευαστὴς ὑδραυλικῶν ἔργων Ἁδριανὸς καὶ μεταφέρει αὐτὰ εἰς Κόρινθον, ἤρδευε τὴν πόλιν, τμῆμα δὲ ἀνακαινισθὲν τοῦ ὑδραγωγείου ἐκείνου χρησιμοποιεῖται σήμερον δι’ ἀρδευτικοὺς σκοπούς. Αἱ πηγαὶ εἶναι ὄντως ὑψηλαὶ μεταξὺ 610 καὶ 620 μέτρων. Ἡ σκληρότης τοῦ ὕδατος εἶναι καλή. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ σκληρότητος τοῦ ὕδατος, ἐκφράζομεν ταύτην διὰ γερμανικῶν ἢ γαλλικῶν βαθμῶν· κατὰ τὸ γερμανικὸν σύστημα ἕκαστος βαθμὸς σκληρότητος ἀπαιτεῖ 120 γραμμάρια σάπωνος κατὰ κυβικὸν μέτρον, ἵνα ἐξουδετερώσῃ τὰ ἐν τῷ ὕδατι ὑπάρχοντα ἅλατα. Ἑπομένως ὕδωρ σκληρὸν ἐκτὸς τοῦ ὅτι φθείρει τὸν στόμαχον, φθείρει καὶ τὸν σάπωνα. Δὲν ἔχομεν χρόνον ἵνα ἀναπτύξωμεν τὰς πολλαπλᾶς ἀφορμὰς δαπανῶν, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ἡ ἔλλειψις ὕδατος καὶ ἡ ὕπαρξις κακοῦ καὶ ἀνθυγιεινοῦ ὕδατος, περιοριζόμενοι μόνον νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως νόσων ἐξαποστέλλει εἰς Ἅδην πολλούς.

§98Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δι’ αὐτὸ λέγεται καὶ σκληρόν.

§99Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως λοιπὸν σκληρότητος ἡ ποσότης τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἶναι καλή. Ἡ θερμοκρασία εἰς τὰς πηγὰς κυμαίνεται ἀπὸ 9–12 βαθμῶν μέχρις ὅτου φθάσῃ εἰς Ἀθήνας. Θεωρητικὸς ὑπολογισμὸς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ ταύτην εἰς 15–16 διὰ τὰς δεξαμενὰς καὶ 17–18 διὰ τὰς οἰκίας. Ἡ ἀπόδοσίς των τὸ θέρος μειοῦται καὶ μειοῦται καταπληκτικῶς, εἰς τρόπον ὥστε διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς ὑδρεύσεως ἡ Στυμφαλία δὲν ἀποτελεῖ λύσιν βασικὴν καὶ ἐπειδὴ κεῖται πρὸς κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν δὲν ἐξυπηρετεῖ ἄλλη τις πηγὴ μακρότερον κειμένη, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δυσπιστῶμεν σήμερον πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς Στυμφαλίας. Βεβαίως ὑπάρχει καὶ ἡ δουλεία τῶν ὑδάτων, βεβαίως θὰ χρειασθῶσι μέγιστα ποσὰ διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν ὑδάτων, ἀλλ’ αἱ δυσχέρειαι αὑταί, κ. συνάδελφοι, παρατηροῦνται εἰς οἱανδήποτε φυσικὴν πηγὴν ἂν θελήσωμεν νὰ ἀναζητήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως. Ἡ Στυμφαλία ὑπῆρξεν ἡ εὐνοουμένη κοιτὶς τῶν μελετῶν μεγάλων ἐπιστημόνων. Δεύτερον σύστημα σᾶς εἶπον, κύριοι. Θὰ ἦτο τὸ νὰ στραφῶμεν πρὸς τὸν Μέλανα ποταμόν. Αἱ κύριαι πηγαὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ βάθος τῆς Κωπαΐδος παρὰ τὴν σημερινὴν Σκριποῦν, τοὐτέστι τὴν ἀρχαίαν ἀκρόπολιν τῶν Μινυῶν. Ἀλλ’ ἂν ἡ ἀπ’ εὐθείας ἀπόστασις εἶναι 87 χιλιομ., ἡ σκληρότης τῶν ὑδάτων εἶναι ἱκανοποιητικὴ καὶ ἡ θερμοκρασία των εἶναι 14 βαθμῶν, εἰς τὴν δεξαμενὴν δὲ μεταφερόμενα θὰ ἔχωσι 16–17 βαθμοὺς θερμοκρασίας καὶ εἰς τὰς οἰκίας 17–19. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εἶναι κατακριτέα, διότι ἄνω τῶν 12–13 βαθμῶν τὸ ὕδωρ δὲν εἶναι εὐχαρίστως πόσιμον. Τὰ ὕδατα αὐτὰ ἀρδεύουσι τὴν Κωπαΐδα. Εἶναι δυσχερὲς νὰ ὑπολογίσωμεν ὁποία δαπάνη θὰ ἀπητεῖτο ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐξαγορὰ τῶν 240,000 στρεμμάτων ξηρῶν, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Κωπαΐδος. Ἐκτὸς τῶν ἀντιδράσεων τὰς ὁποίας θὰ εὕρωμεν παρὰ τῆς ξένης Ἑταιρείας, θὰ πρέπῃ νὰ λύσωμεν ἐκ τῶν προτέρων καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν ἀγρῶν ἐκεῖ, ὀφείλομεν δὲ νὰ ἀτενίσωμεν καὶ εἰς τὴν λύσιν ταύτην ἐφόσον θὰ ἀπητεῖτο νὰ στραφῶμεν πρὸς τὰς Βοιωτικὰς πηγάς. Ὑπάρχει μὲν ἴσως ἀνάγκη εἴτε κατασκευῆς φραγμῶν εἴτε συγκεντρώσεως τῶν περισσοτέρων χειμερίων ὑδάτων εἰς τὰς ἐκεῖ δύο λίμνας καὶ μεταφορᾶς δι’ ἀντιστρόφου ἀντλήσεως πλέον διὰ μέσου τῆς σήραγγος τῆς Καρδίτσης τῆς Βοιωτικῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἀπορρέουσι τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ἡ παροχὴ τῶν ὑδάτων τούτων εἶναι εὐρυτάτη, τοὐλάχιστον 2,000 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, συχνὰ ἀνωτέρα τῶν 2,500, ἀρκεῖ συνεπῶς ἵνα ἀτενίσῃ τις εἰς τὴν ὕδρευσιν 2,000,000 κατοίκων. Τρίτος, κύριοι, εἶναι ὁ Βοιωτικὸς Κηφισός, αἱ πηγαὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται παρὰ τὸν Παρνασσόν, εἰς τὰς ὑπωρείας του, εἰς ὕψος 300 ἢ 400 μέτρων, ἱκανοποιητικώτατον τουτέστι· ἡ εὐθεῖα ἀπόστασις εἶναι 130 χιλιομ., ἡ δὲ ποιότης εἶναι ἀρίστη, δυναμένη κατὰ πάντα νὰ συγκριθῇ πρὸς τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Αἱ δουλεῖαι εἶναι ἐπίσης βαρεῖαι, ἡ θερμοκρασία 6–12° εἰς τὰς ὀρεινὰς πηγάς, θὰ φθάσῃ λόγῳ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως τοὺς 17–18° κατὰ τὴν διανομήν, ἑπομένως κακὴ θερμοκρασία. Κατὰ τὴν θαυμασίαν μελέτην, ἥτις ἐγένετο μερίμνῃ τῆς Τραπέζης Πειραιῶς ὑπὸ μιᾶς τῶν διακεκριμένων ὑδραυλικῶν φυσιογνωμιῶν τῆς Νέας Ὑόρκης, τοῦ ταγματάρχου Merriman μετὰ 7 ἄλλων μηχανικῶν καὶ βοηθῶν, ἐμελετήθη καλῶς τὸ πρόβλημα τῆς μεταφορᾶς τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισοῦ. Ἐπρόκειτο περὶ ἔργου πολὺ μεγαλυτέρας ἀξίας τοῦ ἤδη προτεινομένου· ὁ δὲ κ. Γενηδουνιᾶς ἔχει ὁλοκληρώσει εἰς μελέτην, τῇ ὑποδείξει τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, πάντα τὰ ἀφορῶντα τὸ περίπλοκον πρόβλημα τῆς ὑδρεύσεως. Ἄς συγκρίνωμεν συνοπτικῶς τὰ τρία προηγούμενα συστήματα: Ἡ ποιότης ὅλων τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἶναι ἀρίστη, ἡ θερμοκρασία των μεταξὺ 15–18°, ἑπομένως μᾶλλον ἀποκαρδιωτική· ἡ Στυμφαλία θὰ δύναται ἐπὶ προϋπολογισθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας πληθυσμοῦ 586,000 διὰ τὸ ἔτος 1930 νὰ καλύψῃ τὰ 40%–64% τῆς κανονικῆς ὑδρεύσεως ἢ τὰ 55%–88% ὑδρεύσεως τοῦ τύπου τῆς προβλεπομένης τῆς κατ’ ἐμὲ σαφῶς ἀνεπαρκοῦς, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγουμένου καθαρῶς ἀνεπαρκοῦς, ἂν ἐπιτρέπηται ἡ λέξις προκειμένου περὶ ἀνεπαρκοῦς ποσότητος ὕδατος, κατὰ δὲ τὰ ἔτη ξηρασίας ἡ Στυμφαλία θὰ δύναται νὰ καλύψῃ κανονικῶς τὰ 33% τῶν ὑδρευτικῶν ἀναγκῶν καὶ τὰ 44% τῶν περιωρισμένων, ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιστοιχεῖ δι’ ἓν ἑκατομμύριον κατοίκων εἰς τὰ 18% περίπου· διὰ ταῦτα ἡ Στυμφαλία μειονεκτεῖ. Ἡ ἀξία τῶν ἔργων προϋπελογίσθη χονδρικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, χωρὶς τοῦτο νὰ δεσμευθῇ: Ἡ Στυμφαλία θὰ στοιχίσῃ 170,000,000 διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ ὕδατος, διὰ τὴν δουλείαν τουτέστι, καὶ θὰ στοιχίζῃ 220,000,000 διὰ τὴν ἐκτέλεσιν. Ὁ Βοιωτικὸς Κηφισὸς θὰ ἀπῄτει 220 ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν ὑδάτων καὶ 500 ἑκατομμύρια διὰ τὴν μεταφορὰν μέχρις Ἀθηνῶν, διότι μέγα μέρος τῶν δαπανῶν, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὸ κύριον, εἶναι τὸ σύστημα ἐγκαταστάσεως δεξαμενῶν καὶ σωλήνων ἐν ταῖς πόλεσι. Καὶ ἡ μὲν Στυμφαλία ὑπολογίζεται δι’ 600 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ὁ δὲ Κηφισὸς δι’ 800 λίτρα. Ὁ Μέλας, ἂν παρελάμβανεν ὕδατά τινα τῶν πηγῶν αὐτῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν 700,000,000 ἐκεῖ καὶ 450,000,000 δι’ ἔργα ἵνα ἔχωμεν 700 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον. Ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ τονίσω ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαγορᾶς τῆς Κωπαΐδος· πρόκειται ὄχι περὶ τελμάτων, ἀλλὰ περὶ ἐδαφῶν τὰ ὁποῖα ἄρτι ἀποκατεστάθησαν εἰς ἐντατικὴν καλλιέργειαν, ἂν δὲ ἐτολμῶμεν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν 2,950,000,000 διὰ τὴν μεταφορὰν μέχρι τῶν προθύρων τῶν Ἀθηνῶν ὕδατος ἀποδόσεως 2,500 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον. Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸν Βοιωτικὸν Κηφισὸν καὶ τὸν Μέλανα ποταμόν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν φαίνωνται εἰς ὑμᾶς τερατώδεις οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι, θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μέλλοντες κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν θὰ γευθῶσι τὸ πικρὸν τοῦτο ποτήριον. Τέταρτος τρόπος, κύριοι, εἶναι ἡ ὑδρομάστευσις, ἡ ὁποία τοσοῦτον ἀπησχόλησε τὴν κοινὴν προσοχὴν διὰ δημοσιεύματος ἀφορῶντος τὴν στάθμισιν τοῦ Ὑμηττοῦ. Θεωρητικῶς εἶναι μία ὁδὸς ἐπιστημονικῶς ὀρθή, ἀλλ’ εἰς τὸ πρακτικὸν πεδίον ἐνίοτε προσκόπτει. Καὶ τὸ μὲν ἔδαφος τῆς Ἀττικῆς πενιχρὸν εἰς ὕδατα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, εὐνοοῦν λόγῳ τῆς μὴ ὑπάρξεως κλειστῶν πεδιάδων τὴν εὐχερῆ διαρροὴν πρὸς τὴν θάλασσαν, ὑψηλῶν τὴν σύστασιν, ἐπενδεδυμένων σχεδὸν πανταχόθεν δι’ ἀργιλωδῶν στρωμάτων, παρουσιάζει ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δυσμενεῖς ὅρους, δὲν παρέχει δὲ τὸ ἔδαφος τοῦτο εὐνοϊκὰς ὑποθέσεις διὰ τὴν λύσιν τὴν ὑπ’ ὄψιν· καὶ ὑπάρχει μὲν ἔλλειψις συστηματικῶν παρατηρήσεων συνεχῶν ἐπὶ τοῦ συντελεστοῦ τῆς ροῆς, δὲν ἐγένετο ὅμως ποτὲ ἐπιστημονικὸς καθορισμὸς τῶν ὑδροφόρων ἐκτάσεων οὔτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὁριζοντίας προβολῆς αὐτῆς οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως πάχους. Εἶναι βέβαιον ὅτι ὑπὸ τοιαῦτα ἀρχικὰ δεδομένα οὐδεμία ἐπιστήμη δύναται ἀσφαλῶς ν’ ἀποφανθῇ περὶ ποσοῦ τῶν δυναμένων νὰ κρύπτωνται ὑδάτων. Κατὰ τῶν ὑδρομαστεύσεων ἐκηρύχθησαν πολλοὶ ἐπιστήμονες, ἐκ τῶν ὁποίων ἐσχάτως ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Κτενᾶς, ἔχουσι δὲ ἀπόλυτον δίκαιον, διότι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ὑδρομάστευσις ἐπιπίπτει δίκην ἀκρίδος ἐπὶ τῆς φυτείας. Ἡ ὑδρομάστευσις, ἡ ἀφορῶσα τουτέστι τὸ ἐσωτερικόν, τὰ σπλάχνα ὄγκου ὕδατος, ἐπιφέρει μοιραίως τὴν στείρευσιν τῶν φρεάτων καὶ πηγῶν. Εἴδομεν ὅτι ἡ ἐπιδιωχθεῖσα εἰς Κηφισιὰν ἐπέφερε θανάσιμον πλῆγμα ἐναντίον τοῦ ὕδατος καὶ ναὶ μὲν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπομακρύνωμεν τὴν ἔρευναν καὶ τοῦ συστήματος αὐτοῦ κατὰ τὸ μακρὸν διάστημα τῶν ἔργων, ἀλλ’ ὀφείλομεν μετὰ πάσης περισκέψεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ ἐκτεταμένην ἔρευναν τοῦ πράγματος. Ὁ Ὑμηττὸς δὲν δύναται νὰ κρύπτῃ μέγα ποσὸν ὕδατος· εἶναι γνωσταὶ αἱ μελέται αἱ ὑποβληθεῖσαι ἀπὸ ἐπιστήμονας. Ἡ ἀρχὴ δὲν εἶναι ἐσφαλμένη, δὲν στηρίζεται ὅμως ἐπὶ τῶν ἀναγκαιουσῶν παρατηρήσεων, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις ὅτι ἄνευ κατασκευῆς ἰσχυρῶν ἔργων ἀποφράξεως εἰς τὰ μεσόγεια τῆς Ἀττικῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν εὐνοϊκὸν ἔκρουν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς Βουλιαγμένης ἢ τοῦ Π. Φαλήρου. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε, κύριοι, νὰ μὴ ἀπορρίπτωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην ἄνευ πραγματικῆς ἐρεύνης ἂν ἀσφαλισθῇ ὅτι δὲν θὰ εἶναι μεγάλαι αἱ μέλλουσαι νὰ προκύψωσι ζημίαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν δι’ ἄλλων μέσων νὰ ἀναπληρώσωμεν τὰς μελλούσας νὰ προκύψωσιν ἐλλείψεις· δὲν θὰ εἶχον παρὰ νὰ συστήσω νὰ μελετηθῇ ἡ οἰκονομικὴ δυνατότης τῶν ἔργων τούτων. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν Σῶμα πολυμελὲς καὶ ἀπαρτιζόμενον ὑπὸ στοιχείων κατηρτισμένων τόσον ἑτερογενῶς νὰ καταναλώσῃ εἰς μίαν συνεδρίασιν θέμα τοσοῦτον ἐπιστημονικῶς ἐκτεταμένον.

§100ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κύριε συνάδελφε........

§101Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Μὴ ἐξεγείρεσθε, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἀναγνώσητε τὰς τεχνικὰς παρατηρήσεις, αἵτινες συνοδεύουσι τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἴδητε ἀναγραφόμενον ὑπὸ τοῦ ποιουμένου ὑμῖν τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν εἰσήγησιν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκφράζει τὴν εὐχήν.... κλπ.»

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Σαπουνᾶς, παρακωλύει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως.

§103Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὄχι μόνον δὲν παρακωλύει τὸ ἓν ἔργον τὸ ἄλλο, ἀλλ’ ἔρχομαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅτι συνιστῶμεν τὴν παράτολμον ἐκτέλεσιν.

§104Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν καὶ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ βελτιώσωμεν.

§105Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Προκειμένου περὶ τεχνικοῦ ζητήματος ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μᾶς δώσητε τὰ φῶτά σας.

§106Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὑπάρχει ἀσφαλὴς ὁδὸς νὰ ἐπιτρέψητε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμά μου καὶ κατόπιν νὰ ὑποβάλητε τὰς ἐρωτήσεις σας. Ὅταν θέλητε, κύριοι συνάδελφοι, εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀνατρέπωμεν τὴν σειρὰν τῆς ἀναπτύξεως, γεννᾶται ἀνακολουθία. Ἑπομένως, ἂν μείνωσι κενά τινα, νομίζω ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ ἱκανοποιήσω τὰς ἀπορίας ὑμῶν, διότι ἄλλως ἐκτεινόμεθα εἰς πλατειασμούς. Τοῦτο δὲ διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς λύσεως ταύτης· ὑπάρχουσι τέσσαρες ἢ πέντε τρόποι ἀναπληρώσεως ἢ ἐπαυξήσεως τοῦ ὕδατος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐθίξατε τόσα ζητήματα τῆς ὑδραμαστεύσεως τοῦ Ὑμηττοῦ, δέον νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ δυσχέρεια δὲν εἶναι τόσον ἡ ὑδροληπτικὴ ὅσον ἡ δυναμοηλεκτρική, ἡ χρησιμεύουσα διὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ὕδατος. Προτείνεται δὲ ἡ μύζησις τοῦ ὕδατος τούτου εἰς ὕψος 10–20 μέτρων ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ἀλλ’ ὅσον ὑψηλότερα ἐκμυζῶμεν τόσον ὀλιγώτερον συλλέγομεν καὶ εἶναι στιγμιαῖον τὸ κέρδος, διότι θὰ ἀνέλθῃ τὸ ἀπ’ αἰώνων ἀποταμιευόμενον ὑπὸ τὸ ἔδαφος τοῦ Ὑμηττοῦ ὕδωρ, ἀλλὰ κατόπιν θὰ κατέλθῃ εἰς τὴν φυσικὴν στάθμην αὐτοῦ, δύναται δὲ νὰ ὑψωθῇ διὰ μικρᾶς πιέσεως, ὥστε νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀνάγκας τῆς λειψυδρίας. Τόσον ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου, κύριοι, ὅσον καὶ ὁ τρόπος τῆς ὑδρεύσεως δι’ ὑδραμαστεύσεως ἀσυγκρίτως πλουσιωτέρας τοῦ Θριασίου πεδίου, εἶναι ζήτημα ἐξευρέσεως ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Δὲν θὰ ἔλθῃ λοιπὸν ὡς ζήτημα ὑδρεύσεως ἄνευ συνδυασμοῦ τούτου μετὰ τοῦ ζητήματος τοῦ ἠλεκτρικοῦ. Μόνον ὅταν ἀποκτήσωμεν εὔωνον ἠλεκτρικὸν ρεῦμα· θὰ δυνάμεθα νὰ διαθέτωμεν τοῦτο προσφόρως κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐλάσσονος ζητήσεως αὐτοῦ.

§107Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διὰ νὰ ἀποξηρανθῇ ὅλη ἡ Ἀττική.

§108Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ Θριάσιον πεδίον δὲν ἀποξηραίνεται. Εἴδετε πόσην μέριμναν ἐλάβομεν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὁ καθηγητὴς λοιπὸν κ. Κτενᾶς ἐπαναλαμβάνει παλαιοτέρας τινὰς πρὸ 32 ἐτῶν γενομένας διαλέξεις καὶ συνοψίζει τοὺς λόγους τούτους εἰς τὸ ὅτι ἡ ὑδρομάστευσις ἀποτελεῖ πηγὴν κακήν, ἡ ὁποία ὀφείλει αὐστηρῶς νὰ ἀπαγορευθῇ· δέον λοιπὸν νὰ ἀτενίσωμεν εἰς τὸ δυνατὸν τῆς βραδυτέρας ἀπαγορεύσεως· σήμερον ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, ἀλλὰ θὰ ἀτενίσωμεν εἰς τὸν περιορισμὸν καὶ εἰς τὴν ἴασιν τῶν τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ λύσις αὐτὴ θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὴν τοπικὴν ἀγροτικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν. Ἀπεναντίας αὐξήσεως ἔχει ἀνάγκην καὶ ἐμπλουτισμοῦ τὸ ὑπέδαφος τῆς Ἀττικῆς, οὐχὶ δὲ ὑδρομαστεύσεως. Ἤδη τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον πείθει ἡμᾶς διὰ τῆς ἑκάστοτε ταπεινώσεως τῆς ἀπορροίας αὐτοῦ, ὅτι ἀπομυζῶμεν ὡς ὁ ἄσωτος υἱὸς πλείονα τῶν ὅσα εἰσπράττομεν. Θὰ ἦτο δὲ δυνατὴ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἐμπλουτισμοῦ διὰ κατασκευῆς φραγμάτων συλλεκτηρίων τοῦ ὕδατος, τὰ ὁποῖα εἴτε θὰ συλλέξωσι μέγα ποσὸν ὕδατος εἴτε θὰ ἐπιτρέψωσιν ὑπὸ εὐνοϊκοὺς ὅρους τὴν διήθησιν αὐτοῦ εἰς τὸ ὑπέδαφος. Ἐπίσης διὰ τῆς κατασκευῆς καταλλήλων χανδάκων καὶ λοιπῶν μέσων. Ἐνῷ λοιπὸν ἡ περίπτωσις τῆς Ἀττικῆς εἶναι δυσμενὴς διὰ τὰς ἐλπίδας τῆς ὑδρομαστεύσεως, δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ διὰ τὸ Θριάσιον πεδίον. Ἐκεῖ παρίστανται ἐλπίδες ἀσυγκρίτως πολὺ περισσότεραι. Θὰ εἴπωσιν οἱ ἀπαισιόδοξοι ὅτι αἱ γενόμεναι εἰς τὸ παρελθὸν ἔρευναι δὲν ὑπῆρξαν λυσιτελεῖς, ἀλλ’ ἑνοῦμεν τὴν ἐξήγησιν ἡμῶν μετὰ τῶν ἐξετασάντων εἰδικῶν ἐπιστημόνων, Μπέμεν, Σούτσου κλπ., ἁπάντων ἀποφαινομένων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γεωτεκτονικοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Θριασίου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ εἰς τὰ ἔγκατά του νὰ ὑπάρχῃ μέγας ὄγκος ὕδατος. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο ἀποτελεῖ λύσιν τὰ μάλα εὐνοϊκήν, ἐνεργήθησαν παρὰ τοῦ διακεκριμένου ὑδραυλικοῦ Μπέμεν. Αἱ γενόμεναι ἔρευναι ἀπέδειξαν ὅτι παρὰ μὲν τὴν θάλασσαν συνέλεξαν ὕδωρ ὑφάλμυρον, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν συνέλεξαν ὕδωρ γλυκύ, ἀλλ’ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, δηλαδὴ εἰς τοὺς πρόποδας τῆς Πάρνηθος, συνέλεξαν ὕδωρ ἁλμυρότερον ἢ τὸ παρὰ τὴν θάλασσαν συλλεγέν. Τὸ τοιοῦτον ὀφείλεται προφανῶς, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἀνακαλυφθὲν ἄλλως τε ἔκτοτε ῥῆγμα, τὸ ὁποῖον κατὰ μῆκος τῶν ὑπωρειῶν τῶν Γερανίων ὁδηγεῖ διὰ τῆς θαλάσσης πρὸς τοὺς πρόποδας τῆς Πάρνηθος. Ἀλλ’ αἱ ἔρευναι δὲν ὑπερέβησαν τὸ κροκαλοπαγὲς στρῶμα, ἦσαν τοὐτέστιν ἀνεπαρκοῦς βάθους καὶ εἰς τὸ στόμα ἐκεῖνο διηυθύνετο εὐχερῶς τὸ ὑφάλμυρον ὕδωρ. Τὸν κίνδυνον δὲ τοῦτον ἤδη ἐλησμονήσαμεν ὅτι διατρέχομεν ἂν δὲν λάβωμεν ὡρισμένα ῥιζικὰ μέτρα καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ὑδρομαστεύσεως τοῦ Ὑμηττοῦ. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν καὶ ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐντατικῶς νὰ ἀπασχοληθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρομαστεύσεως τοῦ Θριασίου γεννᾶται καὶ ἐκεῖ τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς· καθότι καὶ τὸ Θριάσιον παρεμποδίζει τὴν κατεύθυνσιν τῶν ὑδροληπτικῶν ἐρευνῶν καὶ διότι θὰ ἀπαιτηθῇ ἀνύψωσις εἰς 200–250 μέτρα ὅπως προσφόρως ἔλθῃ τὸ ὕδωρ εἰς Ἀθήνας. Ἑπομένως ὑπὸ ἰσχυρότερον τύπον ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως προγενεστέρως τοῦ προβλήματος τοῦ ἠλεκτρικοῦ. Κύριοι, ἤδη αἱ τεχνηταὶ λίμναι ἀποτελοῦν τὸ τελευταῖον στοιχεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν ὑμετέραν προσοχήν. Εἶπον προηγουμένως ὅτι τὴν κατασκευὴν φραγμῶν ἐπὶ τοῦ χάρτου προτείνει ὁ Ρῶσελ· διὰ πρώτην φορὰν ζητεῖ τὴν κατασκευὴν εὐχερῶν φραγμῶν 26 μέτρων ὕψους· ὁ ὄγκος τοῦ συλλεχθησομένου ὕδατος θὰ ἀνέρχηται εἰς 10,000 κυβικὰ μέτρα, ἐνῷ εἶχε βεβαιωθῇ ὅτι θὰ ἀνήρχετο εἰς 20 μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον ἀντὶ τῶν 1000–1500 τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν σήμερον. Ἐπίσης ὁ διάσημος ὑδραυλικὸς Merriman, ὁ Ἀμερικανὸς ταγματάρχης, εἰσηγεῖται τὴν κατασκευὴν φραγμῶν. Ἔκτοτε ἡ μανία τῆς ἀνακαλύψεως φραγμάτων κατέλαβε σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν καὶ ἐπροτάθησαν φράγματα ποικίλα εἰς Χελιδονοῦ καὶ ἀλλαχοῦ. Γενικῶς, κύριοι, εὑρίσκομεν ὅτι αἱ τρεῖς πρῶται λύσεις ἀποτελοῦν ζητήματα μέλλοντος, διότι ἀπαιτοῦσι τριπλασίαν δαπάνην τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τῆς προτεινομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως λύσεως. Ἡ τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισοῦ ἔχει ἑξαπλασίαν ἀπόστασιν μικροτέραν. Τούτων οὕτως ἐχόντων, κύριοι, ἐφθάσαμεν εἰς τὴν λύσιν τὴν διὰ τεχνητῆς λίμνης. Ἂν σᾶς ἐνδιαφέρῃ νὰ μορφώσητε τὴν γνώμην ὑμῶν ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν γνώμην τῶν μεγάλων σοφῶν, τῶν μεγάλων εἰδικῶν, ἀναφέρω ὑμῖν ὅτι ὁ Κελλενέκ, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μέγας θαυμαστὴς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἀπατηθεὶς δυστυχῶς λόγῳ τοῦ περιωρισμένου τοῦ χρόνου τῶν παρατηρήσεών του ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλπιζομένην ἀπόδοσιν τῆς Στυμφαλίας, τὴν ὁποίαν ὑπερετίμα εἰς 2 χιλ. κ. μέτρ., καὶ σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι μόνον τὸ τέταρτον τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, περιώρισε κατόπιν τὰς ἐκ τῆς Στυμφαλίας ἐλπίδας του, παραδεχόμενος ὡς λύσιν ἀνεκτὴν τὴν τῶν φραγμῶν. Ἄλλος Βιενναῖος ὑδραυλικός, ἐν ἔτει 1912, λέγει (ἀναγινώσκει): «Μολονότι ἐν τούτοις θεωρῶ κλπ.» Μὴ νομίσητε ὅτι ὁμιλῶ πρὸς ὑμᾶς κινούμενος ἐκ πνεύματος ἀπαισιοδοξίας, ἀλλ’ ὅτε μέλλει νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτο σπουδαῖον μέτρον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά. Ὁ Γάλλος Bier φοβεῖται τὴν σῆψιν ἐκ τῆς ἀκινησίας τοῦ ὕδατος. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ ἐπιστήμων αὐτὸς δὲν εἶχεν ἕως τότε πειραματισθῆ ἐπὶ τῶν βαθέων λιμνῶν. Ἡ σῆψις καὶ ὅλα τὰ ἄλλα φαινόμενα παρατηροῦνται ἐπὶ τῶν ἀβαθῶν λιμνῶν. Ἡ ἀποστροφὴ πρὸς τὸ λιμναῖον ὕδωρ ἀποτελεῖ μίαν παλαιὰν πρόληψιν τῶν παλαιῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἤδη καταργηθεῖσαν. Ὁμιλεῖ συγχρόνως ὁ ἴδιος Γάλλος Bier περὶ τῆς ἀπαιτουμένης ἐπιμελοῦς μελέτης καὶ διατηρήσεως τοῦ συστήματος τούτου. Ὁ Χέζβλερ ἐκηρύχθη ἐχθρὸς κατὰ τῶν φραγμάτων τοῦ Κηφισοῦ οὐχὶ κατ’ ἀρχήν, οὐδαμῶς δὲ ἀποφαίνεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν λύσιν διὰ τεχνητῶν λιμνῶν. Ὁ ἡμέτερος κ. Σάββας ἐξήτασε τὸ πρόβλημα ἀπὸ ἀπόψεως ὑγειονομικῆς, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἕτερος εἰδικώτερος ἐμοῦ συνάδελφος ἐλπίζει νὰ ἀναπτύξῃ ὑμῖν. Ἐν ἔτει 1922 κατὰ Μάρτιον εἰς διάλεξιν ἐτόνισε τοὺς κινδύνους ἐκ τῶν μολύνσεων λόγῳ πιθανῆς ἐλλείψεως ἐπιβλέψεως καὶ πρέπει νὰ τονισθῇ τὸ σύστημα τοῦτο τῶν λιμνῶν ὅτι θέλει λεπτομερειακὴν πρόβλεψιν. Ἐπίσης πάντες οἱ παλαιοὶ ἦσαν κατὰ τῶν φραγμάτων, ἀλλὰ τώρα, ὅτε πρὸς τὴν λύσιν ταύτην κατευθύνονται αἱ πλεῖσται τῶν πόλεων, ἐμελετήθησαν εἰδικώτερον αἱ εἰδικότητες. Καὶ ἡ καταστροφὴ τῶν μικροβίων γίνεται διὰ μηχανικῶν ἢ χημικῶν μέσων, διὰ βρωμιούχου χαλκοῦ κυρίως· προσθέτουσι μίαν ἀραιὰν διάλυσιν ἀντιστοιχοῦσαν πρὸς 1,000,000 διὰ τὸ ὕδωρ τῶν λιμνῶν, ἀβλαβῆ διὰ τὸν ζωικὸν ὀργανισμὸν καὶ ἱκανὴν νὰ καταστρέφῃ τὰ φυτικὰ παράσιτα τοῦ πυθμένος. Τὰ μικρόβια καταστρέφονται διὰ λόγους κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀσφαλῶς λόγῳ τῆς ἀπομυζήσεως, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ταῦτα παρὰ τῶν φυτικῶν οὐσιῶν καὶ παρὰ τῶν ριζῶν. Ἀναλαμβάνονται μέτρα ἐπιστημονικῆς ἐκκαθαρίσεως διὰ χλωρίου ἢ μᾶλλον ἀποστειρώσεως. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον οἱ Ἕλληνες ἐπιστήμονες διὰ καλῆς καὶ ἐμπεριστατωμένης μελέτης συνιστῶσιν ἐκθύμως τὴν παραδοχὴν τῆς λύσεως ταύτης. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ἵνα ἀναγνώσω τὴν χρήσιμον ἔκθεσιν· ὀφείλω ἐν τούτοις νὰ τονίσω ἀμφισβήτησίν τινα ἐλαφρὰν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ὑδατοσταγοῦς τοῦ πυθμένος, τὸν ὁποῖον μετά τινος αἰσιοδοξίας ζωηρᾶς ἀπεδέχοντο οἱ ἐπιστήμονες ἀπὸ τοῦδε· τουτέστιν αἱ γενόμεναι διατρήσεις ὑπῆρξαν ἀνεπαρκεῖς εἰς τρόπον ὥστε δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ συμπεράνωμεν τὸν βαθμὸν τοῦ ὑδατοσταγοῦς. Καὶ ἐγγὺς τοῦ χώρου πρέπει νὰ γίνῃ τὸ φράγμα, νὰ γίνωσι τὰ τέσσαρα τεχνικὰ ρήγματα, εἰς χώρους δηλ. κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ σκληρὸν στρῶμα ὑπέστη μίαν βιαίαν μετατόπισιν καὶ τὸν χῶρον τοῦτον ἐγέμισαν ἀργιλώδη ὑπολείμματα ἱκανὰ νὰ ἐμβάλλωσι πράγματα κατὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τοῦ φράγματος, ἀλλ’ αἱ σημεριναὶ πρόοδοι τῆς ἐπιστήμης δύνανται νὰ τὰ ὑπερνικήσωσι. Μόνον μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ πυθμένος θὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἀπολύτου ὑδατοσταγοῦς· πάντως τονίζει ἡ ἔκθεσις τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τῶν κ. Κτενᾶ καὶ Σωτηρίου ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τοῦτο ὡς ὑδατοσταγές, διότι, ἂν γίνωσιν ἀπορροφήσεις, θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νεογενὲς στρῶμα τῆς διατρήσεως, γενομένης εἰς βάθος ἄνω τῶν 30 μ., δὲν ἀποδεικνύει δὲ τὴν ὕπαρξιν στρώματος μαρμάρου, τὸ ὁποῖον εὐνοεῖ τὰς διολισθήσεις καὶ διαφυγὰς τοῦ ὕδατος. Ἰδού, κύριοι, ὅτι ἐρχόμεθα εἰς τὴν ὑπόμνησιν ὅτι δέον ζωηρότατα νὰ ἐξετασθῶσι πάντες ἐκεῖνοι οἱ παράγοντες οἱ δίδοντες εἰς ἡμᾶς ἐλπίδα περὶ αὐξήσεως τῶν ὑδάτων. Ἡ συμπλήρωσις τῆς δοθείσης λύσεως εἶναι αὕτη· ὄχι μόνον ἡ ὑδρομάστευσις τοῦ Ὑμηττοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀναζήτησις τῆς ἐπαφῆς τοῦ λευκοῦ μαρμάρου τῆς ἀνατολικῆς Πεντέλης καὶ ἡ συρροὴ τῶν ὑδάτων εἰς τὰς ὑπωρείας τοῦ Σουνίου τοῦ Ἀττικοῦ καὶ ἡ ὑδρομάστευσις τοῦ Θριασίου πεδίου. Ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ ὁλικὴ λεκάνη τῆς περιοχῆς, εἰς ἣν θὰ συλλέγωνται τὰ ὕδατα, ἀνέρχεται εἰς 24,000 τετραγ. χιλιόμετρα. Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συλλεγῶσιν ἐντὸς τοῦ ὑδραγωγείου πρόσθετα ὕδατα, ἂν τὰ μέλλοντα νὰ συγκεντρωθῶσι θεωρηθῶσιν ἀνεπαρκῆ διὰ τῆς συγκεντρώσεως μικροῦ φράγματος παρὰ τὸν Βρανᾶν καὶ συγκεντρώσεως τῶν ὑδάτων ἐκ τοῦ φράγματος τούτου εἰς τὸ μέλλον νὰ κατασκευασθῇ ὑδραγωγεῖον. Ἠκούσατε εἰς τὰς ἐφημερίδας γινομένου πολλοῦ λόγου περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν μέχρι τοῦδε βροχομετρικῶν παρατηρήσεων. Ὄντως ἐπὶ τόπου δὲν ἔλαβον χώραν αἱ παρατηρήσεις αἱ ἀναγκαιοῦσαι, ἀλλ’ ἐπείγει ὁ χρόνος καὶ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναμείνωμεν νέας μελέτας. Κατ’ ἀναλογίαν παρετηρήθη εἰς Δεκέλειαν κατὰ μέσον ὅρον εἰς 721½ χιλ., τουτέστι διὰ τὴν περιοχὴν τοῦ φράγματος ἢ τὴν περιοχὴν τῆς λεκάνης εἰς 95,000,000 κυβικὰ μέτρα ἐτησίως σὺν τῇ ὑδρεύσει τῇ παγίᾳ.

§109Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πόσων ἐτῶν παρατήρησις εἶναι;

§110Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἴκοσιν ἐτῶν. Καὶ ὁ μέσος ὅρος ὁ βροχομετρικὸς κατὰ τοὺς εἰδικοὺς εἶναι εὐνοϊκώτερος λόγῳ τῆς καταλλήλου στροφῆς· ἀλλ’ ἂν δεχθῶμεν, ἐπειδὴ ἡ γλῶσσα τῆς συνέσεως ἐπιβάλλει νὰ δεχώμεθα ἐκτιμήσεις ταπεινοτέρας τῶν παρατηρήσεων, ἂν δεχθῶμεν συντελεστὴν 700–725 –750, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι θὰ συγκεντρωθῶσι περίπου 90, ἂς εἴπωμεν εἰς στρογγυλὸν ἀριθμόν, ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα ἐτησίως ὕδατος. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ μέλλον νὰ πέσῃ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὕδωρ, δὲν εἶναι τὸ μέλλον καὶ νὰ συγκεντρωθῇ καὶ μετακομισθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνάπτυξις τῶν συνθέτων ἐκείνων ἐπιστημονικῶν ὑπολογισμῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ρυθμίζονται οἱ σχετικοὶ συντελεσταί. Οἱ ἡμέτεροι ἐπιστήμονες ὄντως ἔλαβον μέριμναν ἵνα περιορίσουν ὅσον τὸ δυνατὸν συνετώτερον τοὺς συντελεστὰς τούτους καὶ διὰ τὸν συντελεστὴν τῆς ἀπορροῆς, ἐνῶ ἄλλοι δέχονται ἄνω τῶν 60%, δεχόμεθα 43 ἢ 40%. Διὰ νὰ ἔχωμεν ἓν κυβικὸν μέτρον, κύριοι, κατὰ δευτερόλεπτον ἀπαιτεῖται 43% μόνον συντελεστὴς ἀπορροῆς, ἑπομένως ἡμεῖς οἱ δεχόμενοι τὸ 43 εἴμεθα βέβαιοι ὅσον ἔνεστιν, ὅσον ἐπιτρέπεται εἰς ἀνθρωπίνην πρόβλεψιν, εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ συγκεντρωθῇ ὕδωρ πολὺ περισσότερον τοῦ ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου κατὰ δευτερόλεπτον. Ἡ ὁλικὴ ποσότης τοῦ ἐξατμισθησομένου ὕδατος ὑπελογίσθη διὰ συνθέτων ἐπίσης μεθόδων εἰς 2,200,000 κυβικὰ μέτρα ἐτησίως. Ἑπομένως τὸ ὕδωρ τὸ ἀπομένον κατὰ τοὺς μᾶλλον ἀπαισιοδόξους, ἂς εἴπωμεν, κατὰ τοὺς μᾶλλον συντηρητικοὺς ἐκ τῶν ὑπολογισάντων, ἀνέρχεται εἰς 20 ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα, κατὰ δὲ τοὺς μᾶλλον αἰσιοδόξους εἰς 50 ἑκατομ. Τὰ μὲν 20 ἑκατομ. κατ’ ἔτος ἀντιστοιχοῦσιν εἰς 55,000 ἡμερησίως, τ. ἔ. εἰς 640 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον. Σᾶς ἐτόνισα κάτω τῶν 100 λιτρῶν τὸ θεωρῶ ἀνεπαρκές, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τῶν μᾶλλον ἀπαισιοδόξων ὑπολογισμοί.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σήμερον πόσα ὑπάρχουσι;

§112Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Μεταξὺ τῶν 15 καὶ 20, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν, διότι εἶναι τόση ἡ διαρροὴ καὶ ἡ διαφυγὴ ἐκ τῶν σωλήνων, ὥστε περιορίζεται μέχρι τοῦ ἡμίσεος. Ἂν δεχθῶμεν τὸν μᾶλλον αἰσιόδοξον ὑπολογισμὸν κατὰ 50,000,000, ἔχομεν ἡμερησίως ἀπόδοσιν 137,500, τουτέστι 1600 λίτραι κατὰ δευτερόλεπτον, ἤτοι 160 κατ’ ἄτομον· ἑπομένως ὅ,τι ἀκριβῶς ἐπαρκεῖ διὰ τὴν πρωτεύουσαν ἀφθόνως. Ὁλοκληροῦμεν, κύριοι, τὰ γεωλογικὰ πορίσματα ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τούτων.

§113Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ αὐξηθῇ ἡ ποσότης αὐτή;

§114Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω συνοπτικῶς ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τὰ μέλλοντα νὰ κατασκευασθῶσιν ἔργα. Δὲν εἶναι δυνατὴ ἔστω καὶ συνοπτικὴ ἀνάπτυξις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐλλείψει τῶν σχεδίων καὶ χαρτῶν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν ὑδάτων δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὰ μέλλοντα νὰ συλλεχθῶσιν ὕδατα ἐντὸς τῶν 124 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων μέ τινας λύσεις ἐπιβοηθητικὰς τὰς ὁποίας προτείνουν διὰ τὴν κατασκευὴν φραγμάτων ἢ χανδάκων, ἀναλόγως τουτέστι πρὸς τὴν προταθεῖσαν λύσιν κατασκευῆς χάνδακος περὶ τὰς Ἀθήνας, περὶ τοὺς λόφους τῶν Ἀθηνῶν, ἵνα μειωθῇ ὁ ὄγκος τῆς βροχῆς τῆς καταπιπτούσης καὶ παρασυρούσης τὸ πᾶν εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν, συγχρόνως δὲ παροχετευθῇ τὸ ὕδωρ τοῦτο εἴς τινα τῶν χειμάρρων περὶ τὰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ ἡ λύσις αὕτη ἂν ἐφαρμοσθῇ περὶ τὴν περιοχὴν τῆς Μαλακάσας, περὶ τῆς ὁποίας ἤδη ἔχει γίνει πρότασις, θὰ ἔχῃ ἕτερον μειονέκτημα, ὅτι τὸ ὕδωρ θὰ συγκεντροῦται εἰς τὴν λίμνην. Θὰ παύσῃ ὅμως νὰ πλουτίζηται τὸ ὑπέδαφος, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον γίνεται ἡ συγκέντρωσις ὕδατος εἰς τὸ Ἀδριάνειον, δηλαδὴ θὰ κάμωμεν τὴν τοῦ ἀπόρου κίνησιν, ὁ ὁποῖος μεταφέρει τὰ χρήματά του ἀπὸ τοῦ ἑνὸς βαλαντίου εἰς τὸ ἕτερον. Ὁλόκληρα, κύριοι, τὰ γεωλογικὰ πορίσματα καὶ τὰ μορφολογικὰ εἶναι ὅτι τὸ φράγμα θὰ συγκρατῇ τὰ ὕδατα μιᾶς λίμνης ἡ ὁποία ἔχει δύο διακεκριμένους βραχίονας· τὸν μὲν ἕνα ἐπὶ τοῦ Χαράδρου μήκους 3,400 μέτρων, τὸν ἕτερον ἐπὶ τοῦ Βρανᾶ μήκους 2,400 καὶ ὁλικῆς ἐπιφανείας τῆς λίμνης 24 τετραγωνικῶν μέτρων, τουτέστι 2,400 στρεμμάτων. Ἡ νοτία ὄχθη τοῦ Χαράδρου εἶναι μικρᾶς κλίσεως καὶ ἑπομένως θὰ παράσχῃ πράγματα. Ἐπίσης λόφος τις ὕψους 223 μέτρων, ὅστις ὑψοῦται ἐκτὸς τῆς λίμνης, μειοῖ τὸν ὄγκον τοῦ συλλεχθησομένου ὕδατος. Ἐπίσης ἡ ὅλη μορφολογία εἶναι δυσμενής· ὥστε δύναταί τις εἰπεῖν ὅτι κατὰ τὴν πορείαν τῆς ταπεινώσεως τῆς στάθμης τῶν ὑδάτων θὰ ἔχωμεν λίμνην ἀβαθῆ καὶ μόνον περὶ τὸ σημεῖον τῆς ὑδροληψίας θὰ ἔχωμεν τὸ ἐπιθυμητὸν βάθος εἰς ἀπόστασιν 100 μέτρων καὶ πέρα τὸ βάθος κατὰ τὴν ταπείνωσιν τῆς στάθμης θὰ εἶναι μόλις 13 μέτρα. Βεβαίως ἔχομεν ὑποχρέωσιν μεγίστης ἐπιτηρήσεως. Εἰς φράγματα κατασκευαζόμενα εἰς Γερμανίαν ἢ Ἀμερικὴν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ὕπαρξις οἱασδήποτε ὀργανικῆς ζωῆς ἐντὸς τῆς περιοχῆς τῆς ὁποίας θὰ συλλέξωσι τὰ ὕδατα. Ἡμεῖς προνοοῦμεν νὰ μὴ ὑπάρχῃ τι τὸ ζῆν εἰς ἀπόστασιν χιλίων μέτρων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Θὰ χρειασθῇ λοιπὸν νὰ γίνῃ ἐπιμελὴς ἐπένδυσις τῶν τοιχωμάτων τῶν πλησιοχώρων χαραδρῶν, αἵτινες δέον νὰ καλυφθοῦν. Περὶ τοῦ ὑδατοσταγοῦς τῆς λίμνης καὶ τῶν πιθανοτήτων προανέφερα ὑμῖν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ φράγματος, αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως κανονική, ἡ μορφή του δὲ ἀπολύτως ἐπιστημονική. Τὰ ρήγματα παρηκολουθήθησαν εἰς ἐπαρκὲς βάθος, θὰ πρέπῃ λοιπὸν ἡ θεμελίωσις νὰ κατέλθῃ κάτω τῶν 14 μέτρων. Εἶναι μία δαπάνη σοβαρά, δύναταί τις δὲ νὰ προείπῃ ποῖον ποσοστὸν τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν ἔργων θέλει παραστήσει. Πᾶσα ἄλλη πρόγνωσις νομίζω ὅτι ἐξέρχεται τῶν ἐπιβεβλημένων ὁρίων τῆς ἐπιστημονικῆς διστακτικότητος. Κύριοι συνάδελφοι, τελευτῶν, ἵνα μὴ καταχρῶμαι τὴν ἐκ μέρους ὑμῶν ἐπιδειχθεῖσαν μικρὰν εὐμένειαν, λέγω ὅτι παρὰ πᾶσαν τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν μελετῶν ἡμῶν οἱ καιροὶ οὐ μενετοί. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ ἐκθύμως τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως μετὰ τὴν ἐπίτευξιν τῶν πλείστων τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ὑποδειχθεισῶν τροποποιήσεων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει ὅμως νὰ νομίζωμεν ὅτι λύεται τὸ δυσχερὲς τοῦτο πρόβλημα ἀπολύτως καὶ ἀσφαλῶς. Εἶναι ἅπασαι αἱ προβλέψεις αἰσιόδοξοι. Ὕδωρ θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῶς. Κατὰ τὸ διάστημα ὅμως τῆς κατασκευῆς ὀφείλομεν νὰ ἀποταθῶμεν καὶ πρὸς πάσας τὰς ἄλλας, τῶν ὁποίων προεμνημόνευσα, διότι οὐδεὶς γνωρίζει ἂν ἔχομεν ἀνεπάρκειαν τῶν ὑδάτων εἴτε ποιοτικὰ μειονεκτήματα περιοδικά, περιόδους ἐπιδημιῶν, ἐξαιρετικῶν ἀνομβριῶν. Εἶναι παρατηρημένον, κύριοι, ὅτι ἀνὰ πᾶν 7ον ἢ 8ον ἔτος αἱ Ἀθῆναι ἔχουσιν ἀνομβρίαν· ἔχετε παράδειγμα τὴν ἐφετεινὴν περίοδον. Τὸ ὅτι βρέχει ἐπί τινας ἡμέρας, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ στοιχεῖον αὐξήσεως τῶν ὑδάτων, διότι ἀπορρέουσιν ὁμαδικῶς τὰ ὕδατα. Ἀλλὰ βεβαίως προκαλοῦσιν ἕνα φραγμόν. Εἶναι χρήσιμος ἡ βροχή, οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν ἔχῃ. Δὲν θέλω νὰ μὴ τονίσω ὑμῖν ὅτι ἐδοκιμάσθησάν ποτε ἀπογοητεύσεις τινὲς ἐξ ἐφαρμογῆς ἔργου τοιούτου. Αἱ ἀπογοητεύσεις αὗται ὀφείλονται εἰς τὰ ἀνεπαρκῆ ἐπιστημονικὰ μέσα τὰ ὁποῖα διέθετεν ὁ κόσμος καὶ εἰς τὸ ὅτι δὲν ἐλήφθη μέριμνα περὶ ἀσφαλοῦς ἑδραιώσεως τῶν ἔργων ἐπὶ ἀσφαλοῦς ἐδάφους. Τὸ ἔδαφος ἡμῶν δὲν εἶναι βεβαίως ὅ,τι ὀφείλει νὰ εἶναι· οὔτε γρανίτης εἶναι οὔτε στερεὸν πέτρωμα. Τὸ περισσότερον τμῆμα τοῦ φράγματος καὶ διὰ τὴν φύσιν τοῦ ἐδάφους καὶ τὴν ἰσχνότητα τοῦ κλάδου παρουσιάζει βεβαίως πιθανότητας διαφυγῆς ὑδάτων, πιθανότητας συχνοτέρας συντηρήσεως τῶν ἔργων, ἀλλὰ θὰ ληφθοῦν πάντα τὰ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ἐνδεικνυόμενα μέτρα, τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν τὰς δαπάνας· τοὐλάχιστον εἰς πλαίσιον ἀσφαλές. Καίτοι δὲν ὑπάρχει σύγκρισις μεταξὺ ἐκείνου καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας ἔργου, θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: Ἐν Ἱσπανίᾳ κατεσκευάσθη φράγμα κατὰ τὸ ἔτος 1785–1791, 53,000,000 κυβ. μέτρων χωρητικότητος, ἀλλὰ κατεστράφη μετὰ 11 ἔτη. Ἀλλ’ ἐπανεθεμελιώθη, κ. κ. συνάδελφοι, μὲ τὰς νεωτέρας προβλέψεις καὶ τὸ φράγμα αὐτὸ ἐκτελεῖ πλήρως τὸν προορισμόν του σήμερον. Κατεσκευάσθη μικρότερον, ἐπὶ βράχου ὅμως. Δεύτερον ἀπαίσιον παράδειγμα εἶναι ἕτερον φράγμα κατασκευασθὲν κατὰ τὸ 1875–1880 παρὰ τὸ Ἐπινάλ, μικρότερον πολὺ τοῦ ἰδικοῦ μας, ὕψους 23 μέτρων καὶ χωρητικότητος 70 ἑκατομμυρίων κυβικῶν μέτρων. Ἐλειτούργησε καλῶς ἀπὸ τοῦ 1880–1884, ὅτε ὑπεχώρησε κατὰ 37 ἑκατοστά. Αἱ διαφυγαὶ ἦσαν 232 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον Μετὰ 2 μῆνας ἐπληρώθη καὶ κατὰ τὴν πλήρωσιν ὑπεχώρησε κατὰ 18 χιλιοστὰ μόνον. Καὶ ἐσκέφθησαν νὰ περιορίσωσι τὸ ὕδωρ ἀπὸ 7 ἑκατομμύρια εἰς 4 ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα, οὕτως ὥστε ἡ πίεσις νὰ εἶναι μικροτέρα. Ἀλλὰ παρὰ τὸ μέτρον τοῦτο τῇ 27 Ἀπριλίου τοῦ 1895 ἐπῆλθεν ἡ διάρρηξις ἐπὶ ὕψους 10 μέτρων, μήκους 170 μέτρων καὶ ἐθρήνησαν τὴν καταστροφὴν 86 ὑπάρξεων ἐκτὸς τῶν ὑλικῶν ζημιῶν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ κατασκευὴ φράγματος ἀπὸ τοῦ ὀγκώδους κατασκευάσματος, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἁπλοῦν, εἶναι ἔργον ὑψίστης λεπτότητος μηχανικῆς. Ἐλάχισται ἐπιστημονικαὶ κορυφαὶ δύνανται νὰ ἔχουν τὸ ἐκτιμητικὸν ὄμμα, τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ τὸν ἄψυχον ἐπὶ τοῦ χάρτου ὑπολογισμόν. Δι’ αὐτὸ ὀρθῶς λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὴν κυρίαν ἐλπίδα αὐτῆς ἀνατίθησιν εἰς τὴν ἐμπειρίαν τὴν τεχνικὴν τοῦ Οἴκου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπειρίας καὶ οἱ μηχανικοὶ τοῦ Οἴκου Ulen καὶ προσωπικῶς ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, κατὰ τὰς ὑπαρχούσας πληροφορίας, παρέχουσι πάσας ἐκείνας τὰς ἐγγυήσεις. Ἐπετέθησαν ἐναντίον τοῦ συστήματος τούτου, ἀγνοῶ διὰ τίνας λόγους, καὶ τὸ κύριον ἐπιχείρημα αὐτῶν ἦτο πῶς ἐφόσον κατὰ τὸν γενόμενον διαγωνισμὸν ἀπερρίφθη ἡ μελέτη ἡ συνταχθεῖσα ὑπὸ τοῦ τεχνικοῦ μηχανικοῦ κ. Γενηδουνιᾶ, πῶς ἦτο δυνατὸν αὐτὴν τὴν βάσιν νὰ δεχθῶμεν ὡς λύσιν, ἐφόσον αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Γενηδουνιᾶς ἦτο ὁ εἰσηγηθεὶς ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου τότε τὴν τοιαύτην ἐπιδίωξιν. Κύριοι, ἡ ἀπάντησις ἦτο ἁπλῆ. Δὲν ἀπερρίφθησαν αἱ ἀρχαὶ τοῦ κ. Γενηδουνιᾶ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιστήμων ἐγκρατέστατος εἰς τὸ εἶδός του. Ἂν δὲν ἐβραβεύθη ἡ μελέτη του, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι αἱ ἄλλαι προσενεχθεῖσαι μελέται τοῦ Οἴκου Aqua Sana καὶ τοῦ Οἴκου «κατ’ εὐθεῖαν» ἦσαν πραγματικῶς ἐκτάκτως ἐπιτυχεῖς καὶ πλήρεις, διότι κατεσκευάσθησαν ὑπὸ ἐπιστημόνων ἐπὶ μακρὸν ἀσχοληθέντων ἐνταῦθα. Ὁ κ. Γενηδουνιᾶς, γνώστης τῶν λεπτομερειῶν, ἔσπευσεν, ἵνα συμμετάσχῃ ὁ Οἶκος ὁ ὑπ’ αὐτοῦ ἀντιπροσωπευόμενος εἰς τὸν διαγωνισμόν, νὰ δώσῃ πρόχειρόν τινα μελέτην. Δὲν τίθεται ἡ ἱκανότης τοῦ ἀτόμου ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ἄλλως τε ἦτο δυνατὸν ἄλλη μελέτη νὰ βραβευθῇ καὶ ἄλλη νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἀντιστρόφως ὁ μέλλων νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μελέτην τὴν βραβευθεῖσαν νὰ μὴ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν μελέτην. Αἱ δύο βραβευθεῖσαι μελέται εἶναι τεχνικῶς ἰσοδύναμοι, ἀλλὰ διαφέρουν οὐσιαστικῶς, καθόσον ἡ μὲν πρώτη προνοεῖ περὶ ὑδρογωγείου περιφερικοῦ, διερχομένου τουτέστι διὰ τοῦ αὐχένος τοῦ μεταξὺ τοῦ Ὑμηττοῦ καὶ τοῦ Πεντελικοῦ, ἐνῷ ἡ λαβοῦσα τὸ δεύτερον βραβεῖον «κατ’ εὐθεῖαν», ὡς καὶ τὸ ὄνομά της δηλοῖ, ἡ μελέτη αὕτη ἀποβλέπει εἰς κατασκευὴν μετὰ τὸ φράγμα πελωρίας σήραγγος ὑπὸ τὸ Πεντελικόν, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον. Ἡ σῆραγξ αὕτη ἔχει πλεῖστα πλεονεκτήματα, ὀρθῶς ὅμως ἀπεκρούσθη ὑπὸ τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, καθόσον ἐν περιπτώσει καθιζήσεώς τινος τοῦ ἐδάφους θὰ ἦτο ἡ ἐπισκευὴ σχεδὸν ἀδύνατος, θὰ ἦτο μακροτάτη λόγῳ τοῦ μήκους τῆς σήραγγος. Κύριοι, ἡ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν προσοχὴν ὑμῶν τὴν ἀνάγκην ὅπως τὸ ὑδραγωγεῖον κατασκευασθῇ μεγαλυτέρας ἱκανότητος ἐκείνης ἣν ἀπαιτεῖ τὸ μέλλον νὰ προσκομισθῇ σήμερον ὕδωρ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ὕδωρ τοῦτο διὰ τὸ μέλλον, οὔτε εἶναι εὐχερὲς νὰ εἴπωμεν ὅτι ἑνώνομεν διὰ κατασκευῆς παραπλεύρως ἄλλου ἢ διὰ κατασκευῆς νέου ὑδραγωγείου τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν ἀπόδοσιν. Ἑπομένως εἶναι εὐκταῖον νὰ ἀνέλθῃ τοὐλάχιστον εἰς τρία κυβικὰ μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον ἡ ἱκανότης τοῦ μέλλοντος νὰ κατασκευασθῇ ὑδραγωγείου. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγουμένου, θὰ ἦτο μελετητέα ἡ κατασκευὴ ἰδίου ὑδραγωγείου, δευτέρου τουτέστι κλάδου, εἰς τρόπον ὥστε τὸ πρῶτον νὰ λειτουργῇ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἄλλου, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν τὰ ὕδατα τὰ πηγαῖα νὰ ἔρχωνται ἀπ’ εὐθείας εἴτε ἐν περιπτώσει γεγονότος, βλάβης, ἀπευκταίου, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ὁ εἷς μέχρι τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἄλλου. Ἄλλως, κατὰ τὴν μελέτην τὴν Ἀμερικανικήν, ἧς ἐμνημόνευσα, προκειμένου περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, τὸ φράγμα τὸ μέλλον νὰ γένηται μεγαλύτερον κατ’ ἐκείνην τὴν λύσιν θὰ ἐχρησίμευεν ὥστε ἡ λίμνη νὰ εἶναι συλλεκτήριος τῶν περισσευόντων χειμερίων ὑδάτων, ἵνα ἐκεῖθεν πάλιν μεταφερθῶσιν ἐγκαίρως εἰς τὰς Ἀθήνας ἐφόσον ἡ διεθνὴς γνώμη ἔχει πίστιν ἐπὶ τὴν ἀξίαν τῶν φραγμάτων, ἐφόσον ἔχομεν ἐν συνόλῳ 62 φράγματα ἀρτίως λειτουργοῦντα, ἐκ τῶν ὁποίων 10 εἰς Ἰταλίαν καὶ εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ 17 εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἐκ τῶν ὁποίων 16 πρὸς ἄρδευσιν, τὰ δὲ ὑπόλοιπα πρὸς ὕδρευσιν, ἔχω τὴν γνώμην, κ. κ. συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἤρκει ὑπὸ προϋποθέσεις καλῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων νὰ βασισθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον δίδουσιν οἱ ἄλλοι, ἀφοῦ ἅπασαι αἱ πιθανότητες εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τῆς τεχνικῆς καὶ ὑπὲρ τῆς ἐπαρκείας τῆς ποσοτικῆς ἐπί τινα τοὐλάχιστον χρόνον. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀτενίσωμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς διατομῆς εἰς ἀπωτέρας λύσεις, ἀλλὰ θὰ ἐδημιουργοῦντο προβλήματα οἰκονομικά. Ἐκούρασα τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι. Περιεκτικωτέρα ἔστω καὶ στοιχειώδης περιγραφὴ τῶν ἔργων καὶ τῆς τεχνικῆς αὐτῶν ἀξίας δὲν νομίζω ὅτι ἦτο δυνατή. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἄν, προϊούσης τῆς συζητήσεως, δύναμαι νὰ ἀποκρίνωμαι πρὸς τὰ δυνάμενα νὰ τεθῶσι παρὰ τῶν κ. κ. συναδέλφων τεχνικὰ ἐρωτήματα. Ἡ ὕδρευσις τῶν δύο πόλεων διὰ τῆς λύσεως ταύτης παρέχει πάντα ἐκεῖνα τὰ ἐπιστημονικὰ δεδομένα ἀπὸ ἀπόψεως ἀσφαλείας τῶν ἔργων λόγῳ κατασκευῆς, ὑγιεινῶν συνθηκῶν, πάντα ἐκεῖνα τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα καὶ δυνάμεθα νὰ εὐχηθῶμεν. Ἄν ὑπάρχωσιν ἀμφιβολίαι τινές, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς πάντα τὰ ἀνθρώπινα ἔργα εἶναι ἀδύνατον ὁ συνετὸς κυβερνήτης νὰ μὴ προβλέπῃ ἀπρόοπτα καὶ ἀμφιβολίας, ἀλλ’ εἶναι ἴδιον τῶν μὴ ἐχόντων ζωτικότητα τὸ νὰ μὴ ἐπιδίδωνται, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ προϋποθέσεις, εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ ἀνένδοτον προσπάθειαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ τοσάκις ἀναβληθὲν σπουδαιότατον τοῦτο ἔργον, τὸ εὑρὸν τώρα πλέον ὁμοφωνίαν σχεδὸν τοῦ ἐπιστημονικοῦ ἡμῶν κόσμου, νὰ ἔχῃ πλέον δευτέραν περίοδον ἀναβολῆς. Λόγοι πολιτισμοῦ, λόγοι ὑγείας, λόγοι ἀξιοπρεπείας ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν παροῦσαν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἐπιληφθῇ τῆς παρουσιαζομένης εὐτυχοῦς δι’ αὐτὴν συμπτώσεως καὶ κυρώσῃ δι’ ὁμοφώνου τῆς ψήφου αὐτῆς τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία μέλλει νὰ δώσῃ τὴν ἀρίστην τῶν δυνατῶν λύσεων ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱκανότητος εἰς τὸ περιμάχητον ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὰς 10.15′ μ. μ.

(Ὥρα 8.45′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§117Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζετε ὅτι εἶναι τακτικόν, ἀφοῦ ἀρχίζει ἡ συνεδρίασις μίαν ὥραν ἀργότερον ἀπὸ ὅ,τι ὡρίσθη, ὥστε οἱ ἑπτὰ καὶ ἥμισυς πληρεξούσιοι νὰ ὑφίστανται τὸ μαρτύριον τῆς ἀναμονῆς ἐπὶ μίαν ὥραν; Ἄν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχῃ ὄρεξιν νὰ ἐργάζηται, νὰ μὴ ἐργάζηται. Νομίζετε ὅτι δύναται νὰ γίνῃ συνεδρίασις παρόντων τόσων πληρεξουσίων; Ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία;

§118Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει ἀνάγκην χρόνου πρὸς συζήτησιν, ὄχι διότι δὲν ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις εἰς ὅλας τὰς παρατάξεις ὅτι καλῶς ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὴν σύμβασιν αὐτήν....

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε κατ’ ἀρχήν.

§120Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Θὰ ἤθελον, καίτοι δυστυχῶς ἀπουσιάζουν πληρεξούσιοι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἡ Κυβέρνησίς σας νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ παρεμβάλλωμεν ἄλλα ζητήματα· νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως.

§123Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηλίας παρῃτήθη διὰ νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν· ἂν καὶ οἱ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι ἐπιθυμοῦν τὸ αὐτό, ἵνα ὁμιλήσουν ἐνώπιον πληρεστέρου ἀκροατηρίου, τότε λύεται τὸ ζήτημα. Ὁ κ. Κουτούπης;

§125Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ νομίζετε ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ περάσῃ ὁλόκληρον τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἂς ἐξακολουθήσῃ· ἐγὼ φεύγω.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιωτόπουλος;

§127Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν δυνηθῶμεν νὰ ἀναπτύξωμεν μερικὰς ἀπόψεις, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παραιτοῦμαι.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ζερβός;

§129Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Παραιτοῦμαι διὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι θὰ μεταφερθοῦν εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν;

§131Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἡ συζήτησις αὐτὴν τὴν ὥραν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς συμβάσεως, εἶναι μία σπουδαιοτάτη ἅμα καὶ ἀναγκαιοτάτη, διότι δυστυχῶς ἐπάθαμεν ὅ,τι ἔπαθαν οἱ κακοὶ νοικοκυραῖοι. Ὁ καλὸς ὁ νοικοκύρης πρὶν πεινάσῃ μαγειρεύει. Δεδομένου ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εὕρῃ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συμβάλουν εἰς τὴν καλυτέραν ἐκπλήρωσιν τῶν πραγμάτων. Καὶ τώρα ἐρχόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ἐμπραγμάτως, ὅπως λέγετε σεῖς οἱ δικηγόροι. Ἂς ἐξετάσωμεν τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως. Εἶπον ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑδρεύσωμεν τὴν πόλιν, διότι οἱ κάτοικοι κινδυνεύουν, καθόσον ἡ πόλις θὰ μείνῃ μετ’ ὀλίγον ἄνευ ὕδατος. Μὲ ποίους ἔπρεπε νὰ συνεργασθῇ πρὸς τοῦτο; Πρῶτον καλεῖ τοὺς ἐργολάβους, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐργολάβων τούτων οἱ καλοὶ δὲν πλησιάζουν τὸ Κράτος, διότι δὲν ἔχει δείξει καλὴν πίστιν καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ποτὲ ἐργολάβους ἀνταξίους τῶν ἔργων του. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν στιγμὴν ποὺ ἐσκέφθη ὅτι πρέπει νὰ ὑδρεύσῃ τὴν πόλιν εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ εὕρῃ ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος νὰ παρέχῃ τὰ ἐχέγγυα τῆς ἐκτελέσεως καὶ ὡς τοιοῦτον ἔφερε κάποιον μὲ τὸν ὁποῖον συνεβλήθη καὶ ἔχομεν ἐνώπιόν μας τὴν σύμβασιν. Περὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς κατηγγέλθη ὅτι κάποιοι ἄλλοι ἐργολάβοι οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀπεκλείσθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι μὴ καταθέτοντες τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἔθεσαν τὸν ὅρον ὅτι αὐτοὶ κάμνουν τὸ ἔργον μὲ 300 ἑκατομ. ὀλιγώτερον. Αὐτὴν τὴν ρουκέτταν τὴν ἐπέταξαν ἐκεῖ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅλα τὰ τεκμήρια τὰ πείθοντα, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἐξετάζοντες λοιπὸν τὸ ζήτημα ἀπὸ ὅλας τὰς ἀπόψεις, καὶ ἀπὸ ἐπιστημονικῆς, βλέπομεν ὅτι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀφῆκε πολλὰ κενά. Ὁ μὲν ἐστηρίχθη εἰς τὸ ὅτι ἡ δεξαμενὴ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμωμεν εἶναι πιθανὸν μετὰ πάροδον ἑνὸς χρονικοῦ διαστήματος νὰ παρουσιάζῃ καθιζήσεις ἕνεκα τῆς ἐδαφικῆς καταστάσεως, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Διότι τὰ ἐδάφη ἤλλαξαν τὴν ὄψιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ μελετητής. Τώρα ποῦ θὰ φθάσωμεν, ποῖα συμπεράσματα θὰ βγάλωμεν καὶ τί ἀνῆλθα ἐγὼ εἰς τὸ βῆμα νὰ κάμω; Ἀνῆλθον πρῶτον μὲν διὰ νὰ καθορίσω τὰ ζητήματα καὶ νὰ ἀπαλλάξω τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι τὸ ἔργον ἐκεῖνο ἔχει ἀνάγκην ξένων ἀνθρώπων· ἦλθον νὰ ὑποστηρίξω ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ δὲν εἶναι διὰ τὴν Ἑλλάδα τόσον μεγάλον. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπιφυλαχθῇ ἡ Κυβέρνησις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ ἀπεκδυθῇ πάσης εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ τρίτου, ὁ ὁποῖος σήμερον γίνεται μεσεγγυοῦχος, διὰ νὰ μὴ ἔρχηται ἡ Κυβέρνησις μετ’ αὐτοῦ εἰς προστριβάς. Λοιπὸν ἡ σύμβασις αὐτὴ πρέπει νὰ ἐπιφυλάξῃ τὰ δικαιώματα τοῦ ἐργαζομένου κόσμου ἐδῶ. Ἡ σύμβασις αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ, διότι θὰ δώσῃ ἐργασίαν εἰς τοὺς ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀμείβωνται ἐπαρκῶς διὰ ταύτην. Τώρα ὑπάρχει μία ἄλλη περίπτωσις, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνέφερεν, ὅτι τὰ νερά, τὰ ὁποῖα μέλλει νὰ συγκεντρώσῃ ἡ δεξαμενή, αὐτὰ εἶναι ὑποκείμενα εἰς μεταβολάς, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ δεξαμενὴ μένει ἐλευθέρα. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα καὶ νὰ προφυλαχθῶμεν ἀπὸ τὴν ἀνυδρίαν, διότι ἄλλως εἰς πέντε ἔτη ἠμποροῦμεν νὰ κοκκαλιάσωμεν ὅλοι. Ἡ σύμβασις εἶναι ἄλλο πρᾶγμα καὶ ἡ ἀνάγκη ἄλλο πρᾶγμα. Αὐτὴν τὴν ἀνάγκην δὲν τὴν βλέπω νὰ καθορίζηται καλὰ καὶ ἀφήνει μερικὰ σκοτεινὰ σημεῖα εἰς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος λέγει «διατί δὲν παίρνετε τὸν Α. εἰς μίαν σύμβασιν καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ζητεῖ τίποτε». Ἡ Ἐπιτροπὴ προσδιώρισε καὶ εἶπεν: Ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχετε δώσει 10 ἑκατομμύρια δολ. σεῖς, ἐγὼ θὰ σᾶς ὑποχρεώσω διὰ τῆς συμβάσεως νὰ δώσητε ἄλλο ἓν ἑκατομμύριον δολ. διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἡ ὁποία μέλλει νὰ γίνῃ. Αὐτὸ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δολ. γίνεται δύο, δηλ. 120–130 ἑκατομ. δραχμῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δαπανηθοῦν. Αὐτὸ λοιπὸν δὲν καθορίζεται καὶ πρέπει νὰ καθορισθῇ καὶ νὰ συνενωθῇ ἡ σκέψις τῆς ποσότητος τῶν 10 ἑκατομμυρίων δολλαρίων καὶ τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Ποίαν ἄποψιν θὰ παρουσιάσητε; πρέπει νὰ μάθῃ ὁ λαὸς ὅτι ἐξηντλήσαμεν ὅλα τὰ μέσα καὶ τὸ εἴπετε καὶ σεῖς ἐν τῇ ἐξελίξει τῆς συζητήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔδωσεν ὅλας τὰς ἀπαντήσεις καὶ δὲν περιττεύει νὰ συζητήσωμεν. Ἐγὼ θὰ μείνω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον· ἐγὼ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶδον τὸ ἐξήτασα καὶ ὡς ἔργον εἶναι καλόν, πρέπει νὰ γίνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐργάται καὶ οἱ Ἕλληνες ἐργολῆπται εἶναι εἰς καλὴν μοῖραν ἀπέναντι ἄλλων καὶ τὰ ἔργα νὰ μὴ ἀφεθοῦν νὰ διατίθενται εἰς ξένας χεῖρας.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ὑπεργολαβίαι θὰ γίνωνται τῇ ἐγκρίσει τοῦ Κράτους, δηλαδὴ δὲν θὰ φέρῃ ἓν ἄλλο Κράτος νὰ κάμῃ τὰ ἔργα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐργάτας, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δείξω φωτογραφίας περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ τελοῦν οἱ ἐργάται. Καὶ δι’ ἀσφάλειαν αὐτῶν λαμβάνεται πρόνοια καὶ διὰ πολλὰ ἄλλα.

§133Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἔμαθον εἶναι καὶ αὐτὸς ποὺ ἔφυγε καὶ ἐπέρασεν ἀπὸ τὸ Πολυτεχνεῖον· αὐτὸ τὸ Πολυτεχνεῖον μᾶς ἐδίδαξε καὶ τὴν χημείαν καὶ τὴν ὀρυκτολογίαν καὶ τὴν μηχανικὴν καὶ τὴν σιδηροδρομικὴν καὶ τὴν ἀντίστασιν τῆς ὕλης καὶ πᾶν ἄλλο πρᾶγμα καὶ δὲν εἶπον ποτὲ ὅτι εἶμαι μηχανικός. Ἀλλοῦ ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε τὴν τιμὴν νὰ εἴπῃ «ἂς ἐρωτήσω καὶ τὸν Μαμάμην» καὶ ὅμως ἔγινε μία Ἐπιτροπὴ καὶ δὲν συμπεριελήφθην. Δὲν παραπονοῦμαι, ἀλλὰ τὸ λέγω διὰ νὰ δείξω ποίαν ἰδέαν ἔχετε δι’ ἡμᾶς τοὺς ἐργαζομένους οἱ δικηγόροι. Λοιπὸν διὰ νὰ μὴ φθάνωμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν πρῶτον τὴν προκαταρκτικὴν ὕδρευσιν, διότι αὐτὸ δὲν βλάπτει τὴν σύμβασιν. Νὰ μὴ τοὺς ἀφήσητε, νὰ τοὺς εἴπητε· ἐλᾶτε ἐδῶ νὰ μᾶς εἴπητε πῶς θὰ φέρητε τὰ νερά. Ἀλλὰ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ Ἔκθεσις λέγει ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ εἶναι ὄχι μετὰ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ μετὰ τοῦ Κράτους. Αὐτὸ δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθόν, διότι εἶναι μόνον δι’ αὐτὴν καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν ἐργοληψίαν· καὶ ναὶ μὲν ἡ Τράπεζα ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ ἀρωγὸν τὸ Κράτος, ἀλλὰ διατί νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν ὅρον; Οἱ κεφαλαιοῦχοι θέλουν νὰ ἔχουν εἰς τὸ χέρι τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς συμβάσεως, νὰ κατέλθωσι κάτω καὶ νὰ ζητῶσι συνεταίρους. Ἐν συνόλῳ λέγω πρῶτον μὲν νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ διὰ νέας μελέτης, προκειμένου περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ μεγάλου αὐτοῦ τοίχου, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ γίνῃ μὲ ὅρια εὐσταθείας κατὰ τὸ τετραπλάσιον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει ἡ Ἐπιτροπή. Ἡ Γαλλία ἔχει ὅριον εὐσταθείας 1.70, ἡ Ἀγγλία 2.10, ἡ Ἀμερικὴ 2.30. Αὐτὰ τὰ ὅρια νὰ τὰ προσέξητε, διότι εἰς αὐτὰ τὰ ὅρια τῆς ὑποστηρίξεως βασίζεται ὁ Κολόμπ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν θεωρίαν ὅλων τῶν τοίχων, καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς πάντα μηχανικὸν ὡρισμένως τί πρέπει νὰ κάμῃ, ὥστε νὰ μὴ γίνωσι λάθη, καὶ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ προσέξητε. Πρέπει δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λέγητε πάντοτε ὅ,τι αἰσθάνεσθε· μὴ νομίσετε ὅτι ἐξυπηρετεῖτε μίαν Κυβέρνησιν ὅταν συμφωνῆτε πάντοτε εἰς πᾶν ζήτημα μὲ αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ Κράτος καὶ πάντες εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ βοηθήσωμεν εἰς πᾶν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῆς κοινῆς ὠφελείας ἐπιχειρεῖ. Σᾶς ἀναφέρω δὲ τὸ ἑξῆς: Ὅτε μίαν ἡμέραν ἦλθεν ὁ ἀείμνηστος Γεώργ. Θεοτόκης μὲ ἕνα ξένον εἰς τὸ Στάδιον, μὲ εἶδε καὶ μοῦ εἶπε· καλημέρα, κ. Μαμάη. Δὲν μοῦ λέγετε ποῖος ἔκαμε τὸ σχέδιον τῆς ἐγκαταστάσεως, διότι μὲ ἐρωτᾷ ὁ κύριος. Ἔχω ἕνα φίλον, τῷ ἀπήντησα, ὁ ὁποῖος τὸ ἔκαμε. Ποῖον φίλον; μοῦ εἶπε. Τὸν Μαμάην, τῷ ἀπήντησα, αὐτὸς τὸ ἔκαμε. Μετεβίβασεν αὐτὰ τὰ λόγια μου εἰς τὸν ξένον, ὁ ὁποῖος ἔμπηξε τὰ γέλια καὶ εἶπεν: Ἡμεῖς θὰ ἠθέλαμεν 10 μηχανικοὺς διὰ τοιοῦτον ἔργον καὶ ἐδῶ βλέπω μόνον ἕνα. Πρέπει λοιπὸν νὰ βάλετε γνῶσιν, νὰ πληρώσετε τώρα ἁδρά, διότι τὸ κόκκαλο τὸ τρώγουν τὰ σκυλλιὰ τὰ ἀγαρηνὰ καὶ ὁ ἐργάτης κάθεται καὶ τραβᾷ τὰ μαλλιά του, διότι ἡ ἐργοληψία ἔχει δύο σκοπούς, τοὺς ὁποίους ὅλοι τοὺς γνωρίζετε, διότι πρὶν γίνετε Ὑπουργοὶ ἐπεράσατε ἀπὸ τοιαύτας ὑποθέσεις. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ ἀναμιχθῶ εἰς δημόσια ἔργα, διότι ἐγνώριζον τί γίνεται μὲ αὐτά. Καὶ αὐτὸ θὰ τὸ ἀποφύγετε μὲ αὐτοὺς τοὺς ξένους, ἀλλὰ προσέξατε μὴ τοὺς βάλετε εἰς τὸν τράχηλον τοῦ ἐργάτου. Ἔχει τὸ καλὸν ὅτι ἀντὶ νὰ ὀφείλωμεν 10 ἑκατομ. ἢ 600 ἑκατομ. εἶναι δυνατὸν νὰ ὀφείλωμεν μόνον 50 ἑκατομ. καὶ ἑπομένως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θέλομεν ζητήσει σήμερον διὰ τὴν ὕδρευσιν, ἀντὶ νὰ εἶναι 1800, νὰ εἶναι ὀλιγώτερον. Λοιπόν, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶμεν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε ἐκεῖ τὴν προσοχὴν καὶ ὅσον ἠμπορεῖτε ἀφήσατε τὴν συζήτησιν, ὥστε ὁ λαὸς νὰ μὴ ἔχῃ τίποτε ὑπ’ ὄψει του, νὰ μὴ λέγῃ ὁ ὑδρολήπτης αὔριον «ὤχ ἀδελφὲ» καὶ λάβῃ αὐτὸς τὴν ἐργασίαν. Νὰ φύγουν αὐτά, νὰ προστατευθῇ καὶ ὁ ἐργάτης. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ρεκλαμάρω εἰς τὸν ἐργάτην, διότι ἐγὼ τοῦ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν κατέρχομαι τὸ βῆμα μὲ τὴν εὐχὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις τὰ ὀλίγα αὐτὰ λόγια καὶ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ ζήτημα τὸ τεχνικόν. Ἔχομεν πρώτης τάξεως ὑλικόν. Οἱ ἐργάται μας, σᾶς βεβαιῶ, δὲν ὑπάρχουν πουθενά. Εἰργάσθην μὲ τὸν ἐργάτην καὶ ἐργάζομαι. Τιμιώτερος ἐργάτης τοῦ Ἕλληνος δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ τοῦ ἔβαλαν εἰς τὸ μυαλὸ μέσα αὐτὰς τὰς παλαβομάρας· καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω καὶ τὴν ἀπεργίαν νὰ μὴ τὴν λάβητε ὡς κομμουνιστικήν. Ὑπάρχουν 10–20 ἄνθρωποι ποὺ ἠμπορεῖ νὰ σκέπτωνται ἔτσι· οἱ ἄλλοι τί πταίουν; Λοιπὸν κατέρχομαι μὲ τὴν εὐχὴν αὐτήν. Φεύγω καὶ ὁπόταν νομίσητε ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ἐπανέρχομαι.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι μερικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ ψηφισθοῦν ἄνευ ἀντιρρήσεων.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§137Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρησις.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ὁμιλήσῃ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου δὲν χωρεῖ καμμία συζήτησις, παρὰ μόνον ἂν ὑπάρχῃ κανὲν λάθος εἰς τὴν διατύπωσιν.

§141Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μάλιστα, εἶναι εἰς δύο σημεῖα.

§142Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν».

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 2806 περὶ ὑδραγωγείου Κερκύρας». Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§144Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὑδραυλικῶν τῆς Κερκύρας εἶχον ἔλθει εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ εἴχομεν καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα διὰ μιᾶς τροπολογίας, ὅπως ἡ αὔξησις ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ὕδατος ἐφαρμοσθῇ μόνον ὅταν πρόκειται νὰ ἀρχίσουν τὰ ἔργα. Διότι κατὰ τὸ 1922 εἶχε καὶ πάλιν τότε διαρρυθμισθῆ τὸ ζήτημα καὶ εἶχεν αὐξήσει ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος. Ἐν τούτοις ὅμως τὰ ἔργα δὲν ἔγιναν, μολονότι ἡ αὔξησις ἐτέθη. Ρητὴ λοιπὸν ἀπαίτησις ἐκ Κερκύρας ἦτο ὅπως τεθῇ ὁ ὅρος ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τοῦ ὕδατος ὅταν ἀρχίσουν καὶ τὰ ἔργα. Δεύτερον εἶχον ζητήσει διάφορα ἄλλα καὶ πρωτίστως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀπαρτισθῇ ἐξ ὅσων λέγει τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ συμπληροῦται ἀπὸ ἕνα ἀντιπρόσωπον Κερκύρας, διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Νομάρχου καὶ ἀπὸ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῆς Ὁμοσπονδίας τῶν ἐργατικῶν Σωματείων. Καὶ τοῦτο εἶναι πολὺ δεδικαιολογημένον, διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ 20 δραχμὰς τὸ κατώτατον καὶ 40 δραχμὰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς τιμῆς, διὰ τοῦ νομοσχεδίου σήμερον ἔχομεν τιμὰς 30 καὶ 150, τὸ 40 δηλαδὴ τὸ ἐκάμαμεν 150, δηλαδὴ τριπλασιάζομεν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ὀφείλουν νὰ πληρώσουν οἱ καταναλωταί. Νομίζω δικαιοῦνται αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώσουν τὸ τριπλάσιον ποσὸν νὰ ἔχουν ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν γνώμην πῶς θὰ διατεθοῦν τὰ χρήματα, τί μισθοὶ δίδονται καὶ τί θὰ γίνηται. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τὴν εἶχον, ὅπως ἐπίσης εἶχον τὴν τροπολογίαν ἀντὶ 150 δραχμῶν νὰ γίνῃ 100 τὸ ἀνώτατον ὅριον. Ὅταν συνεζητήσαμεν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶχεν ἀντίρρησιν καὶ δὲν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Κατόπιν ἐν ἰδιαιτέρᾳ συζητήσει ἐπῆλθε συμφωνία μεταξὺ μας καὶ ἔγιναν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι αὐταί. Προχθὲς ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς ψηφίσεως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ ἐγὼ ἔσπευδον νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψιν αὐτήν, δηλαδὴ τὰς τροπολογίας διὰ τὰς ὁποίας εἴχομεν συμφωνήσει μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ, ὅτε μοὶ λέγουν ὅτι ἔγιναν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι καὶ εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις. Εἶπον· πολὺ καλά. Ἀλλὰ σήμερον δὲν τὰς βλέπω εἰς τὸ σύνολον τὸ ὁποῖον ἔρχεται ὑπὸ ψήφισιν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ προστεθοῦν, ὄχι νὰ ἐγκριθοῦν σήμερον, διότι ἐγένοντο δεκταὶ τότε. Ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι εἶναι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι, δὲν ἔχω ἄλλο νὰ προσθέσω. Ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον χωρὶς αὐτὰς τὰς δύο τροποποιήσεις. Σᾶς λέγω ὅτι ἐγένοντο δεκταί, δεδομένου δὲ ὅτι ἐγένοντο δεκταί, ἐκ κακῆς συνεννοήσεως δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ ἔντυπον αὐτό, καὶ πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐφόσον πρόκειται περὶ παραλείψεως σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐδῶ. Θέτω διαιτητὴν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸ σύνολον. Νὰ κάμωμεν ἄλλον νόμον;

§146Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὄχι.

§147Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν τὸ θέλητε, θὰ τὸ ἀφήσωμεν· εἶναι σύνολον.

§148Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸ θέλομεν. Ἐγὼ ἐπῆγα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ συνειργάσθην ἐκεῖ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ τὸ ὑπεστήριξα.

§149Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν ἀπορριφθῇ τὸ σύνολον, ἀπορρίπτεται ἐντελῶς τὸ νομοσχέδιον.

§150Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸ γνωρίζω πολὺ καλά, ἀλλὰ δὲν λέγω αὐτό, ἀλλὰ λέγω ὅτι, ἐφόσον, ὡς λέγουν τὰ ἄρθρα 69 καὶ 70 τοῦ Κανονισμοῦ, παρελείφθησαν αἱ τροπολογίαι ἐκ τυπογραφικοῦ λάθους, πρέπει νὰ γίνουν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι. Ἐγὼ ἔφθασα μέχρι τοῦ βήματος καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἔγιναν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι· τοῦτο τὸ ἐνθυμεῖται καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίληψίς μου καὶ ὑποθέτω ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐκλείψῃ μεταξὺ ἡμῶν ἡ καλὴ πίστις.

§151Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς ἀπορριφθῇ τώρα καὶ αὔριον εἰσάγεται ἄλλο.

§152Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὄχι. Πρόκειται νὰ διορθωθῇ ἓν πρᾶγμα· νὰ περιληφθῶσιν αἱ τροπολογίαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Αὐτὸ τὸ ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμός.

§153Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔπρεπε εἰς τὰ πρακτικὰ νὰ τὸ εἴπητε.

§154Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν λέγουν τὰ πρακτικὰ τίποτε. Ἐπῆρα τὰ πρακτικὰ καὶ ἦλθον λίαν ἐνωρίς, ἀλλὰ τὰ πρακτικὰ δὲν ἔχουν τίποτε οὔτε ὅτι ἐψηφίσθη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἦλθον ἐνωρὶς διὰ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναφέρουν ὅτι ἐψηφίσθη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον. Ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν, ἐζήτησαν τινὲς τῶν συναδέλφων νὰ περιληφθῶσι τροποποιήσεις παραλειφθεῖσαι, τὰς ὁποίας ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας· ἑπομένως, ἐφόσον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι φίλοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας κατορθώνουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι γραμμένα εἰς τὰ πρακτικὰ νὰ τὰ θεωροῦν ὡς νόμον, δικαιούμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν αὐτήν.

§155Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅταν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, ἐδήλωσα ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι δέχομαι τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ κατεθέσαμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ ἤθελεν ἡ Ἐπιτροπὴ. Εἶναι δυνατὸν τινὲς τῶν συναδέλφων νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ προτείνωσι τροπολογίας, τὰς ὁποίας συζητοῦμεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν κάθε τροπολογία νὰ γίνεται δεκτή. Ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον—εὐτυχῶς δὲ ὑπάρχει ἐδῶ καὶ ὁ εἰσηγητής—ἐδήλωσα ὅτι δέχομαι τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ ἐτροποποίησεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ οὕτως ἐψηφίσθη.

§156Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Γνωρίζω πολὺ καλὰ ὅτι ἔρχεται στιγμὴ καθ’ ἣν ὑμεῖς σκέπτεσθε πότε ἔτσι καὶ πότε ἀλλέως. Εἴπετε ὅτι ἐγένοντο δεκταὶ καὶ τοῦτο τὸ ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§157Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος αὐτὸς θὰ τροποποιηθῇ διὰ νέου νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ ὁρίζῃ τὸ σημεῖον αὐτό.

§158Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Αὐτὰ τὰ ἀστεῖα νὰ τὰ ἀφήσητε.

§159Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§160Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην, κύριε συνάδελφε, νὰ ἴδητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὡς καὶ τὰ πρακτικὰ καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§161Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρέπει νὰ μὲ πείσητε ὅτι ἔχετε δίκαιον.

§162Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ πρακτικὰ λέγουσιν «ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς».

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τοῦ τρόπου εἰσπράξεως καὶ διαχειρίσεως τῶν ὑπεγγύων εἰς τὸ προσφυγικὸν δάνειον προσόδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ἀφορώσης τὰ Ταμεῖα Ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς νομοθεσίας». Ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§164Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν ζητῶ νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δηλώσῃ ἄλλοτε ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ ὀλιγόλεπτος συζήτησις, θὰ παρακαλέσω ὅπως συμπληρούμενον εἰς δύο σημεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, γίνῃ δεκτόν. Διὰ τοῦ νόμου ͵ΓΦΛΓʹ τοῦ 1910, ὁ ὁποῖος ἐθέσπισε τὴν λειτουργίαν τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν, ἐχορηγήθη ὑπὸ τοῦ Κράτους ἓν βοήθημα ἐκ 200,000 δραχμῶν ἐτησίως ὑπὲρ τῶν ταμείων αὐτῶν τῆς οἰνοπαραγωγῆς καὶ διανέμεται ἀναλόγως μεταξύ των. Τὸ ποσὸν αὐτὸ βεβαίως τότε ἐπήρκει διὰ νὰ συντηρῆται ὁπωσδήποτε τὸ ἵδρυμα αὐτό. Νομίζω λοιπὸν ὅτι σήμερον, ὁπότε ἡ δραχμὴ ὑπέστη τὴν μείωσιν αὐτήν, δὲν εἶναι παράλογον νὰ ζητῇ ὅπως ὅ,τι ἔκαμεν ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ἄλλης Κυβερνήσεως, εἰσαγαγὼν νόμον καὶ αὐξήσας τὴν χορηγίαν τοῦ Κράτους εἰς τὰ διάφορα αὐτὰ νομικὰ πρόσωπα, τὸ κάμῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Νομίζω ὅτι ἂν ζητῇ μίαν αὔξησιν τοῦ χορηγήματος δὲν εἶναι τόσον σοβαρόν. Ὥστε μὴ ἀρνηθῆτε, δεδομένου ὅτι ἡ Λευκὰς ἀπὸ οἰνολογικῆς ἀπόψεως διέρχεται μίαν κρίσιν ἐξαιρετικήν. Ποιοῦμαι ἔκκλησιν καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ βοήθημα αὐτὸ νὰ αὐξήσῃ κατά τι.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζω ὅτι ὁ οἶνος διατρέχει κρίσιν καὶ δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὴν ἑξῆς διαβεβαίωσιν· ὅτι καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας αὐτὰς κατὰ τὰς διεξαγομένας συζητήσεις διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων ἡ μόνη μας προσπάθεια εἶναι πῶς ν’ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας εἰς τοὺς οἴνους καὶ ἐλπίζω προσεχῶς ὅτι θὰ ἰδῆτε τὰ ἀποτελέσματα.

§166Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Εἶμαι βέβαιος περὶ τῆς μερίμνης αὐτῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἑνὸς ὀργανισμοῦ ὁ ὁποῖος προσφέρει πολλά. Καὶ μία ἄλλη ἀξίωσις, ἡ ὁποία προβάλλεται ὑπὸ τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος, εἶναι ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου. Ἐπὶ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὁ κ. Σολδάτος ἔχει ὑποβάλει καὶ τροπολογίαν. Νομίζω ὅτι τὸ Κράτος τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν φόρος τις φέρει εἰς μίαν δυσφορίαν μίαν ἐπαρχίαν....

§167Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω.

§168Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Τὸ ἴδιον ἐκάματε καὶ διὰ τὴν Κρήτην διὰ τοὺς ἄμβυκας. Μονομερῶς παρέχετε εὐεργετήματά τινα· ἢ θὰ θέσητε μίαν ἀρχὴν κατευθύνσεως νὰ μὴ χαρίσητε εἰς κανένα ἢ πρέπει νὰ ἀκούσητε καὶ ἡμᾶς.

§169Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ τὸ καταργήσω αὐτὸ τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον ἔδωκα εἰς τὴν Κρήτην· αὔριον θὰ τὸ καταργήσω.

§170Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Τουλάχιστον μειώσατέ τον. Ζητοῦμεν ἓν ἐκ τῶν δύο. Κάμετε μίαν θυσίαν μικράν. Δώσατε ἓν μικρὸν ποσὸν αὐξάνοντες τὸ βοήθημα εἰς τὸν ὀργανισμόν. Δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον ἐπιμένετε εἰς τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἐθέσατε τὴν στιγμὴν αὐτήν· πληρώνομεν περισσότερον φόρον εἰς τὸ ἔλαιον, δηλαδὴ πληρώνομεν 11%, ἐνῷ ἀλλαχοῦ πληρώνουν μόνον 8%.

§171Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε νὰ ἀφομοιωθῆτε μὲ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα;

§172Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο ποὺ τρώγετε δὲν τὸ πληρώνετε.

§173Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Καὶ τὸν ἐξαγωγικὸν ἂν θέλετε, εὐχαρίστως.

§174Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὴν δέχομαι.

§175Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἔχω μερικὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν θίγουν τὸν δημόσιον θησαυρόν. Ἐν πρώτοις ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα καταπολεμήσεως τῆς νοθείας τοῦ οἴνου ἔχω μίαν τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας διὰ Διατάγματος νὰ ὁρισθοῦν τὰ μέσα.

§176Γ. ΜΑΡΗΣ. Εἰς αὐτὸ ἔχω ἀντίρρησιν.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται καμμίαν τροπολογίαν.

§178Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Πρόκειται περὶ τοπικῆς διατάξεως διὰ τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος. Δὲν ἀφορᾷ καμμίαν ἄλλην ἐπαρχίαν, δεδομένου ὅτι ὁ οἶνος τῆς Λευκάδος ὑφίσταται τὴν νοθείαν αὐτήν· δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον νὰ μὴ τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη. Ἐπίσης ἐπειδὴ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος ὑπάρχει μία διάταξις δι’ ἧς ἐξασφαλίζεται ἡ οἰνοπαραγωγὴ κατὰ τῆς χαλάζης, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συστήσῃ Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία εὐρύτερον θὰ συζητήσῃ τὸ οἰνολογικόν, θὰ δυνηθῶμεν τότε νὰ συζητήσωμεν. Ἐπίσης ἔχων ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐδέχετο τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1910 ἡ Βουλὴ ἐχορήγησεν, ἐζήτησε καὶ μίαν μικρὰν ἀνακούφισιν τῶν γονέων τῶν ἐφέδρων καὶ τῶν συγγενῶν αὐτῶν ὅσον ἀφορᾶ τὰς ὀφειλομένας ὑποχρεώσεις τοῦ παρελθόντος· δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀντίρρησις, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἄλλη δυνητικὴ διάταξις καὶ λύεται δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ καταστατικοῦ, θὰ ἤθελα νὰ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς κατὰ τόπους συνεταιρισμοὺς νὰ ἀποκλείσουν ὡρισμένα πρόσωπα, τῶν ὁποίων αἱ ἰδιότητες εἶναι ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν οἰνοπαραγωγῶν. Ἐθέσαμεν μίαν διάταξιν δι’ ἧς ζητοῦμεν ὅπως ἐπιτραπῇ ὁ ἀποκλεισμὸς ἐκ τῆς διοικήσεως τῶν ταμείων ἀπὸ πρόσωπα, ὡς εἶναι οἱ οἰνέμποροι, οἱ οἰνομεσῖται καὶ ἄλλοι. Διότι ὁμολογουμένως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου τὸ ἐμπόριον εὑρίσκεται ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν οἰνοπαραγωγῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτή, δι’ ἧς νὰ ἀποκλείωνται ἐκ τῆς διοικήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἡ κοινὴ συνείδησις καλῶς ἢ κακῶς θεωρεῖ ὡς ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν οἰνοπαραγωγῶν. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, ἐπειδὴ δὲν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Συνέλευσιν, ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν ἐπαρχίαν μου, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως συνηγορήσητε διὰ τὴν χορήγησιν τοῦ βοηθήματος, διότι ἡ παραγωγὴ πρέπει νὰ εἶναι ἀλληλέγγυος καὶ ἂν ἄλλοτε ἐξέφρασα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ παράπονα μὴ νομίσητε ὅτι κατ’ ἀρχὴν διαφωνῶ ὅσον ἀφορᾶ τὰ μέτρα προστασίας καὶ τῶν ἄλλων κλάδων· παρεπονέθην διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν οἶνον δὲν ἤθελε νὰ ἀκούσῃ καὶ τὰς ἀπόψεις μας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι καθῆκον ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων, εἴτε εἶναι οἰνοπαραγωγοὶ εἴτε δὲν εἶναι, νὰ συνδράμουν τὰς ἀπόψεις μας. Λέγετε λοιπὸν κ. Ὑπουργέ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν δύνασθε νὰ χορηγήσητε τὴν αὔξησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοῦτο πλήσσει μονομερῶς μίαν μόνον ἐπαρχίαν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, τὰς οἰνολογικάς, τοὐναντίον ὄχι μόνον κρίσις δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ εὐημεροῦν. Ἂν λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν Σάμον, εὐημερεῖ, τὴν Κεφαλληνίαν, εὐημερεῖ καὶ τὴν Κρήτην ἀκόμη, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λευκάδος ὑφίσταται μία τρομακτικὴ κρίσις τοῦ οἴνου. Καθ’ ὃν τρόπον ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς ἐξ οἱουδήποτε τρόπου πάσχοντας, δὲν βλέπω τὸν λόγον δι’ ὃν ἡ Κυβέρνησις μένει ἄκαμπτος εἰς τὴν μονομερῆ αὐτὴν ἄποψιν ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς νήσου Λευκάδος. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐκπατρίζονται· ἀνεχώρησαν διὰ διάφορα μέρη ἐκ τῆς Λευκάδος. Εἶναι πρωτοφανὴς ἡ κρίσις αὐτή· ἐνισχύσατε τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, διότι εἶναι δῶρον ἄδωρον τὸ νὰ συνιστᾶτε ἕνα ὀργανισμὸν χωρὶς νὰ τὸν ἐνισχύητε. Τὸ πρώτιστον καθῆκον εἶναι ἡ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν. Συνεπῶς εἶναι ζήτημα τιμῆς, ζήτημα ὑπάρξεως δι’ ἡμᾶς τὸ νὰ ὀργανώσωμεν αὐτὸ τὸ ἵδρυμα καὶ τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἐμφανισθῶμεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων μας καὶ νὰ τοῖς εἴπωμεν ὅτι κάτι τοῖς ἐδώσαμεν. Ἡ Συνέλευσις τὸ ἔκαμε δεκτόν, κ. Ὑπουργέ. Ἂς λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας μου καὶ ἂς μοῦ κάμητε δεκτὴν μίαν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέβαλα μὲ ὅλην μου τὴν ψυχήν. Ἂς γίνῃ δεκτὸν καὶ αὔριον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§179Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αἱ τροπολογίαι τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐκ Λευκάδος συνάδελφος πρέπει νὰ ληφθῶσι σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, διότι ὄντως ἐν Λευκάδι ὑπάρχει κρίσις ὄχι μόνον κατὰ τὸ ἔτος αὐτό, ὅπου πανταχοῦ σχεδὸν ὑπάρχει κρίσις, ἀλλὰ συνήθως εἰς τὴν Λευκάδα ὁ οἶνος δὲν ἔχει εὔκολον τὴν κατανάλωσιν. Τοῦτο δὲ ἐπηρεάζει καὶ τὴν Κέρκυραν. Καὶ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ Λευκάς, ὡς γνωστόν, εἶναι μέρος τοῦ νομοῦ Κερκύρας καὶ ὀφείλομεν ἅπαντες οἱ τοῦ νομοῦ Κερκύρας νὰ ἐνδιαφερθῶμεν καὶ διὰ τὴν Λευκάδα, ἀλλ’ ἐπηρεάζει καὶ ἡμᾶς· διότι ἐξηυτελίσθησαν ἐπὶ τοσοῦτον οἱ οἶνοι εἰς τὴν Λευκάδα, ὥστε ἔρχονται εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ καταπολεμοῦν τὸν οἶνον τῆς Κερκύρας καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν κρίσιν. Ἡ ἀπαίτησις τοῦ νὰ δίδηται τὸ δικαίωμα νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ Διατάγματος πρὸς πρόληψιν, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τῆς νοθεύσεως τῶν οἴνων ἐν Λευκάδι καὶ πανταχοῦ ἔχει φέρει καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα εἰς τὴν οἰνοπαραγωγήν, νομίζω ὅτι εἶναι λίαν δεδικαιολογημένη ἡ ἀπαίτησις τοῦ ἐκ Λευκάδος συναδέλφου νὰ ληφθῶσι μέτρα κατὰ τῆς νοθείας τοῦ οἴνου. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ ἓν τοιοῦτο δικαίωμα εἰς τοὺς ἰδιώτας, διότι ἄλλως θὰ φαίνεται ὅτι μεταξὺ ἄλλων μεροληψιῶν, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουσι χώραν, εἶναι καὶ ἡ μεροληψία ὑπὲρ τῶν νοθευτῶν. Ἂν εἶναι ἡ ἐποχὴ τοῦ νὰ νοθεύωνται τὰ πάντα καὶ ὅλοι νὰ φοροῦν προσωπεῖον, τότε ἂς τὸ υἱοθετήσῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς ὑποστηρίξῃ ὅτι οὐδεὶς πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ προσωπείου. Διότι συμβάσεις ἔρχονται, ὄπισθεν τῶν ὁποίων ἀγνοοῦμεν τί κρύπτεται· νόμοι ὁδοποιίας ψηφίζονται καὶ ἀγνοοῦμεν τί ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας σκέπτεται. Ὅ,τι καὶ ἂν ἔρχεται ἐδῶ, ἔρχεται μὲ προσωπεῖον. Θέλετε νὰ ἐπισημοποιήσητε καὶ τὴν νοθείαν οἴνων; Τότε ἐπισημοποιήσατέ την καὶ εἰπέτε τότε ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπὲρ τοῦ τὰ πάντα νὰ νοθεύωνται.

§180Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ ἔληξε, διότι ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§181Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν πόσον ὑπεστηρίξαμεν τὸ ζήτημα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς σταφίδος εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ δείξουν ἴσον ἐνδιαφέρον καὶ διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν οἴνων. Διότι ὅλοι εἰργάσθημεν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, μὲ ὅλον τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς σταφίδος. Εἴχομεν ρητὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐξ ἴσου θὰ ἐνδιαφερθῶσι καὶ θὰ λάβωσι μέτρα διὰ τὴν οἰνοπαραγωγήν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀκόμη ἀναμένομεν τὴν συγκρότησιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς μεγάλης, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ συζητήσῃ ἐν συνδυασμῷ τὰ δύο ζητήματα....

§182Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ γίνῃ καὶ αὐτό.

§183Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. .... καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴχομεν συμφωνήσει, τοῦ νὰ ὑποστηριχθῶμεν ἀπὸ κοινοῦ μὲ ἕνα ὀργανισμὸν μεγάλον καὶ μὲ εὐρὺν προορισμόν. Ἔρχεται τώρα ἓν μικρόν, ἓν ἐλάχιστον νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον ζητοῦνται ἐλάχισται θυσίαι, καὶ ὅμως καὶ δι’ αὐτὰς γίνονται τόσαι συζητήσεις. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τί ἀπεφάσισεν ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων.

§184Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατόπιν τῆς εὐμενοῦς ὑποδοχῆς ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως ἐδήλωσεν ὅτι θὰ κάμῃ δεκτὰς τινὰς τῶν τροπολογιῶν. Ἡμεῖς ἱκανοποιούμεθα ἀπὸ αὐτὴν τὴν δήλωσιν, πεποιθότες ἐπὶ τὴν εὐθυκρισίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ παρελκύηται ἡ συζήτησις.

§185Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Προσετέθη καὶ τὸ νὰ δύναται νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας;

§186Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ δώσητε μίαν ἐξήγησιν; Διατί ἐβάλατε ὅτι ἀποκλείονται ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ὡρισμένα πρόσωπα;

§187Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἰδοὺ διατί· ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς καὶ ἐγὼ ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι ὡρισμένα πολιτικὰ πρόσωπα διεχειρίσθησαν τὸ ταμεῖον καθ’ ὃν τρόπον τὸ διεχειρίσθησαν καὶ μᾶς ἔφεραν εἰς τὸ σημεῖον νὰ φωνάζωμεν, ἐνῷ τὸ ταμεῖον καλῶς διοικούμενον θὰ εἶχεν 25,000,000.

§188Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε λοιπὸν νὰ σᾶς δώσω ἐγὼ χρήματα, διὰ νὰ τὰ κλέπτητε σεῖς;

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ περαιτέρω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως παροχῆς δανείου πρὸς τὴν νέαν Ἑταιρείαν τῆς διώρυγος Κορίνθου πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀναγκαίων ἔργων ἐπισκευῆς».

§190Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω καὶ μίαν τροπολογίαν.

§191Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ γνωσθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἐχορηγήθη καὶ ποῖον ποσὸν ἐκ τοῦ δανείου αὐτοῦ, διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι, ἐνῷ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τῆς διώρυγος φθάνουν περίπου εἰς 4,000,000, ἡ σύμβασις ὁλόκληρος προβλέπει διὰ 12,000,000.

§192Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Ἐγὼ μόνον ἔχω νὰ εἴπω ὅτι θεωροῦμαι εὐτυχής, διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐδέχθη τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει πλήρως τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. (Ψηφίζεται εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου 1ης σταφίδος».

§194Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἡ πρότασις αὕτη νόμου ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ πλειονοψηφίαν καὶ ἀντ’ αὐτῆς ἐνεκρίθη ἄλλη, ἡ ὁποία ἤθελα νὰ μάθω ἂν εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§195Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ πρότασις αὕτη δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τροπολογία.

§196Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεγῶ ὡς εἰσηγητής, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ τοιούτου ζητήματος ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλῶμεν ἐνώπιον αἰθούσης κενῆς. Ἐγὼ προέτεινα νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τῆς προτάσεως συζήτησις καὶ νὰ ἀναγραφῇ πρώτη εἰς τὴν αὐριανὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§197Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναδέλφου.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων».

§199Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ὑπόθεσις λαμβάνει χαρακτῆρα ὄχι σοβαρόν. Ὑπεβλήθη μία ἀξίωσις ἐκ μέρους τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου πρὸ ὀκτὼ μηνῶν καὶ ἐρχόμεθα μετὰ ὀκτὼ μῆνας νὰ εἰσαγάγωμεν ἓν σχέδιον περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι παροῦσα ἡ Συνέλευσις.

§200Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ περάσουν μερικοὶ μῆνες ἀκόμη.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3366 περὶ προσωρινῶν μέτρων στεγάσεως καὶ ἐλέγχου ἀστικῶν κτημάτων ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων πόλεως Θεσσαλονίκης καὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν».

§202Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ, εἶναι ἐπεῖγον τὸ νομοσχέδιον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν τώρα.

§203Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων διὰ τὰς ἐξώσεις, θὰ προκαλέσῃ ἀσφαλῶς μίαν ἀναστάτωσιν. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ τὸ ψηφίσῃ ἂς τὸ ψηφίσῃ κατ’ ἀρχήν, νὰ τὸ παραπέμψῃ ὅμως εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν κοινοτήτων Μπέλεσι, Νεοχωρίου κλπ. εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐκτάκτων ὑλοτομιῶν ὑπὸ τῶν προσφύγων εἰς τὰ παραμεθόρια δάση». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐκτάκτων διοικητικῶν ὑπαλλήλων καὶ μετατάξεως ἀρχειοφυλάκων εἰς τὸν καθαρῶς διοικητικὸν κλάδον κλπ.», ὡς ἐτροποποιήθη μετὰ τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν καὶ μεταφορᾶς των εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ἐπαγγελματικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπιμελητηρίων».

§205Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν.

§206Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα.

§207Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εὐχαριστῶ. (Ψηφίζεται εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβληθείσης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις εἰς τὰς 6 μ. μ. λόγῳ τῆς κηδείας τοῦ Ἀμερικανοῦ φοιτητοῦ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 1 μ. μ.)