1925.02.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 153

Παρασκευὴ 20 Φεβρουαρίου 1925.

Προεδρία Ι. Μανέττα

(Ὥρα 5.45′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν μὴ ἐχόντων ἀντιρρήσεις εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεγέρσεως στρατώνων» καὶ χορηγήσεως πρὸς τοῦτο ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου πιστώσεως δραχ. 250,000. Ὅπως εὐκρινῶς ὅμως ἐδηλώθη, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐψηφίσθη· ἐν τούτοις τὰ πρακτικὰ τὸ ἀναγράφουν ὡς ψηφισθέν.

§3Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐψηφίσθη· ἀλλ’ ἔχετε τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§4Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐψηφίσθη, ὡς ὅλοι τὸ ὁμολογοῦν. Ἄλλως τε, ἂν ἐψηφίζετο, θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖτε κάλλιστα νὰ λάβητε τὸν λόγον εἰς τὴν ἄλλην συζήτησιν. Δὲν χάνετε τὸ δικαίωμά σας.

§6Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐψηφίσθη, κ. Πρόεδρε. Πρόκειται περὶ χορηγήσεως πιστώσεως 250.000 δραχμῶν.

§7Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐψηφίσθη, διότι ἐγὼ ἄλλως τε τὸ ἐζήτησα. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι οὐσιαστικῶς δὲν ἔχετε νὰ βλαφθῆτε· διότι ὑπάρχει προθεσμία νὰ ἀσκήσητε τὸ δικαίωμά σας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Σύλλογος τῶν ἐργατῶν θαλάσσης Πατρῶν παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσι προστατευτικὰ μέτρα διὰ τὴν σταφίδα, ἐκ τῆς μὴ ἐξαγωγῆς τῆς ὁποίας ἐνεκρώθη ἡ κίνησις τοῦ λιμένος τῶν Πατρῶν. —Ἡ Ὀργανωτικὴ Ἐπιτροπὴ Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει ψήφισμα ἀποδοκιμάζουσα τὰς πράξεις τῶν κομμουνιστῶν. —Ὁ Κ. Οἰκονόμου κλπ. παρακαλοῦσιν ὅπως ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ ὑπ’ αὐτῶν μεμισθωμένα ἀστικὰ κτήματα. —Ὁ Σύλλογος τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Πατρῶν αἰτεῖται τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος. —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Π. Πετρίδης, Ν. Ξηρός, Ο. Κυπριανός, Σ. Γρηγορίου κλπ. προτείνουσιν ὅπως χορηγηθῇ εἰς τὴν χήραν τοῦ ἐθνικοῦ εὐεργέτου Γρ. Μαρασλῆ Μαρίαν μηνιαία σύνταξις. —Ὁ Φιλεκπαιδευτικὸς Σύλλογος Ἀδριανουπόλεως παρακαλεῖ ὅπως ἐνισχυθῇ ὁ ἀστικὸς προσφυγικὸς κόσμος Θεσσαλονίκης. Ἐπιτροπὴ ἐνοικιαστῶν γʹ τομέως Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως διὰ Ν. Διατάγματος ἀκυρωθῶσιν αἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι ἐξώσεις. —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως ἐφέδρων πολεμιστῶν ἐν Κρήτῃ». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ κ. Δουζίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Κυθήρων.

§9Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Κυθήρων. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Διαρκῶς ἀφ’ ὅτου ἔγινε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος χορηγεῖται μία ἐπιχορήγησις ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τελευταίως, τῷ 1922, εἶχε ψηφισθῆ πάλιν ἡ ἐπιχορήγησις αὐτή, ἡ δὲ συγκοινωνία ἐξακολουθεῖ ἀκόμη μέχρι σήμερον νὰ γίνεται κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον: Ἀποβιβαζόμενοι οἱ ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἁγίαν Πελαγίαν παραμένουν ἐπὶ μίαν ὥραν ἕως ὅτου κατορθώσουν νὰ εὕρουν κανένα ἡμίονον ἢ ὄνον διὰ νὰ ὁδηγηθοῦν εἰς τὸ κέντρον τῆς ἐπαρχίας καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰ χωρία των. Εἶναι ἀδύνατον μία ὁλόκληρος ἐπαρχία νὰ στερῆται τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας καὶ νὰ ἀφήνεται αὕτη εἰς τοὺς διαφόρους ἐκμεταλλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν στέλλουν κανένα ἀπὸ τὰ ἀτμόπλοια ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα κινδυνεύει κανεὶς νὰ ἐκτελέσῃ καὶ πλοῦν ἐντὸς τοῦ λιμένος. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ρίπτονται εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων. Εἶναι ἀπὸ τὰς ἀναφορὰς αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν ὁλόκληρον πληττόμενον λαόν, ὁ ὁποῖος προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος, ἐξαιρετικὰς δὲ κατὰ τὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν ἀγωνιζόμενος παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ προγράμματος αὐτῶν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφοσᾶς.

§11Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ Κράτος πλήρη ἀστοργίαν ἐπέδειξε καὶ ἐπιδεικνύει διὰ τὰ πανταχόθεν ἀποκεκλεισμένα ἀπὸ πάσης ἀπόψεως συγκοινωνίας Κύθηρα. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος φαίνεται ὡς ἀγνοοῦν αὐτά, διότι οὐδέποτε διέρχεται ἐκεῖθεν ἀτμόπλοιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ἀποστείλῃ κανὲν ἀτμόπλοιον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Α. Μπιράκης, Ι. Κούνδουρος κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς προσωρινῶν ὑποδιδασκάλων ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Κρήτης.

§13Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπάρχει μία τάξις δημοσίων προσωρινῶν ὑπαλλήλων, τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι ἐλησμόνησεν ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων παρελείφθησαν οἱ προσωρινοὶ ὑποδιδάσκαλοι καὶ τοιουτοτρόπως μισθοδοτοῦνται σήμερον μὲ 9 δραχμὰς ἡμερησίως. Ζητοῦν λοιπόν, κύριοι, τὴν καλυτέρευσιν τῆς θέσεώς των. Τὸ περιστατικὸν καὶ μόνον ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ὑπάρχουν ἄνθρωποι μισθοδοτούμενοι μὲ 9 δραχμὰς ἡμερησίως μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ καλύτερον ἐπιχείρημα ὑπὲρ αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ μέριμναν καὶ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν σχετικὸν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ αὐξάνωνται καὶ οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν.

§14Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι πραγματικῶς ἀδικία, κ. Ὑπουργέ, δι’ αὐτοὺς τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν τὰ παιδιὰ καὶ δὲν λαμβάνουν τίποτε. Κατὰ τὴν διαβάθμισιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων εἶχεν ὑποβληθῆ μάλιστα καὶ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὅμως παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία κατηρτίσθη δι’ ὅλας τὰς Ὑπηρεσίας. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ὑποβάλῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν Συνέλευσιν σχετικὸν νομοσχέδιον.

§15Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§16Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 34 ἀναφορᾶς τῆς ἀφορώσης τοὺς μαθητὰς τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, διότι εἶναι δικαιοτάτη. Τώρα συζητήσεις καὶ σχόλια δὲν χρειάζονται. Χρειάζεται μία ἀπόφασις ἐκ μέρους ὑμῶν, ὅπως λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τοὺς μαθητὰς τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον.

§17Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Γνωρίζω τὸ θέμα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λουπινᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς Δημ. Σοφοῦ κλπ.

§19Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Πανταχοῦ τοῦ κόσμου, κύριοι, οἱ σιδηρόδρομοι σκοπὸν ἔχουν τὴν ταχυτέραν διευκόλυνσιν τῆς μεταφορᾶς ἐκ διαφόρων σημείων. Ἐδῶ ἀτυχῶς, ὅπως εἰς ὅλα μας οὕτω καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, συμβαίνει τὸ ἀντίθετον. Τὸ διάστημα ἀπὸ Κυπαρισσίας μέχρι Ζευγολατιοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μεγαλύτερον τῶν 25 χιλιομέτρων, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἡ ἁμαξοστοιχία τὸ διανύει εἰς 3–4 ὥρας καὶ ἄλλοτε καὶ εἰς περισσοτέρας. Τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖ εἶναι τὸ οἰκτρότερον τοῦ ὑλικοῦ ὅλων τῶν γραμμῶν. Δὲν θὰ εὑρεθῇ τρόπος, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ κόσμος ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ ἐπικινδύνου αὐτοῦ σιδηροδρόμου; Διότι πολλάκις τὰ βαγόνια καὶ αἱ μηχαναὶ ἔχουν πολλὰς ἐλλείψεις καὶ προκαλοῦν πολλοὺς κινδύνους κατὰ τὴν κίνησιν, αὐτοὺς δὲ τοὺς κινδύνους ἐνίοτε τοὺς εὐνοεῖ καὶ ἡ ἀπροσεξία καὶ ἀδιαφορία τῶν ὑπαλλήλων· διότι καὶ αὐτοί, ὡς Ἕλληνες ὑπάλληλοι, δυστυχῶς οὐχὶ μετ’ εὐσυνειδησίας ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ προσοχὴν ἐπὶ τοῦ τμήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον τυραννεῖται ἀπὸ μίαν γραμμήν, ἡ ὁποία καλύτερον εἶναι, προκειμένου νὰ λειτουργῇ ὅπως λειτουργεῖ, νὰ παύσῃ λειτουργοῦσα. Συμβαίνει δὲ καὶ κάτι παράδοξον μὲ τὰ δρομολόγια· διότι, ἐνῷ ἡ πρωινὴ ἁμαξοστοιχία διὰ Καλάμας ἀναχωρεῖ εἰς τὰς 5 τὸ πρωί, οἱ ἐπιβάται παραμένουν εἰς Ζευγολατιὸ δύο ὥρας, ἀναμένοντες τὸ τραῖνον ἐκ Καλαμῶν. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἀντὶ νὰ ἀναχωρῇ τὸ τραῖνον δι’ Ἀθήνας τὴν 7ην νὰ ἀναχωρῇ τὴν 6ην πρωινήν, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ταλαιπωρῆται ὁ κόσμος ἀναμένων εἰς μέρος μὴ ἔχον τὰ μέσα τῆς ἀνέτου ἀναμονῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ λάβητε καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν σας καὶ νὰ συστήσητε, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, νὰ ἀλλάξῃ τὸ δρομολόγιον.

§20Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ σταλῇ, παρακαλῶ, ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν Κερκύρας.

§22Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι περιττὸν ὅλως διόλου νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὴν ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν Κερκύρας, οἱ ὁποῖοι παρακαλοῦν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὰς πρόκειται νὰ ψηφισθῇ. Ἑπομένως εἶναι περιττόν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς καπνεργατῶν Κέντρου Βόλου.

§24Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν τοῦ Προεδρείου ἐν γένει διὰ τὰς τοιούτου εἴδους ἀναφοράς, ὡς τοῦ καπνεργατικοῦ Κέντρου Βόλου, νὰ μὴ τὰς δέχηται ἢ νὰ μὴ τὰς ἀνακοινώνῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Α. Παπαχριστόπουλος, Γ. Σεχιώτης καὶ Δ. Δημητρακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Τριπόλεως.

§26Α. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ συμπολίταί μας Ἀρκάδες ἐξέδωκαν ψήφισμα δι’ οὗ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν περὶ μεταθέσεως τῆς ἕδρας τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. Ἡ παράκλησις τῶν συμπολιτῶν μας εἶναι δικαιοτάτη, διότι ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου ἐπεκτείνεται εἰς τέσσαρας νομούς, Ἀρκαδίας, Μεσσηνίας, Λακωνίας καὶ Ἀργολιδοκορινθίας, τὸ δὲ Ναύπλιον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἄκραν, ἐνῷ ἡ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας εὑρίσκεται εἰς τὸ κέντρον.

§27Τ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραμονὴ τῆς ἕδρας ἐν Ναυπλίῳ δὲν δικαιολογεῖται. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν αὐτήν.

§28Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῆς Ἀρκαδίας, τῆς Λακωνίας καὶ τῆς Μεσσηνίας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ψήφισμα τῶν κατοίκων τῆς Τριπόλεως καὶ νὰ μετατεθῇ τὸ Ἐφετεῖον ἀπὸ Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν.

§29Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὴν μελετωμένην μεταφορὰν τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. Ὡς γνωστόν, εἰς ὅλα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη διατηροῦνται δικαστήρια εἰς πόλεις μόνον δι’ ἱστορικοὺς λόγους. Τὸ Ναύπλιον δικαιοῦται καὶ ἕνεκα ἱστορικῶν λόγων καὶ λόγῳ τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας νὰ διατηρήσῃ τὸ Ἐφετεῖον. Ἐλπίζω ὅτι τοιοῦτον ἔγκλημα οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ τὸ κάμῃ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Λουπινᾶς, Σ. Ζερβός, Ι. Μαλαχίας, Ε. Ζυμπρακάκης, Ι. Κούνδουρος, Π. Καραπάνος, Γ. Ροδόπουλος κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς Σωματείου Ἀλληλεγγύης Ἐνοικιαστῶν.

§31Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὀκτὼ χιλιάδες ἐνοικιασταί, στερούμενοι ἰδίας στέγης, ἀπεφάσισαν, ὠργανωμένοι, νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἀπόκτησιν ἰδίας στέγης. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀνεζήτησαν τὸ κατάλληλον μέρος, ἐξηκρίβωσαν ὅτι ἐκεῖνο τὸ μέρος παρέχει τὰ στοιχεῖα τοῦ ὑγιεινοῦ συνοικισμοῦ καὶ ἀπετάθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοὺς εὐχεράνῃ τὰ μέσα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἐδάφους ἐκείνου, διότι τὸ αἴτημά των ἐξυπηρετεῖ τὴν γενικὴν ὠφέλειαν καὶ οὐχὶ τὴν πρόθεσιν ἀδικήσεώς τινος, διότι προεδήλωσαν ὅτι εἶναι διατεθειμένοι νὰ δώσουν ὡς τίμημα τὴν τιμὴν τοῦ ἐδάφους ἐκείνου κατὰ τὸ 1921 εἰς χρυσόν. Καὶ ἐρωτοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τί ἐπὶ πλέον θὰ εἶχον οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν ἂν τῷ 1922 δὲν ἐπήρχετο ἡ καταστροφὴ ἡ ὁποία προεκάλεσε συσσώρευσιν τοῦ ἀδελφοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Θὰ εἶχον πλέον ἐκείνου τὸ ὁποῖον νῦν τοῖς δίδουν; Ἡ Κυβέρνησις θεωρήσασα τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἅγιον καὶ ἐξυπηρετοῦντα τὸ ζήτημα τῆς στέγης μεγάλως, ἐξέδωκε τὸ Διάταγμα καὶ παρέσχε τὴν σχετικὴν εὐχέρειαν κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον. Αὐτοὶ προῆλθον εἰς συνεννοήσεις μὲ μίαν Γερμανικὴν Ἑταιρείαν καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἀνοικοδόμησις 2,500 οἰκιῶν. Ἕν ἔργον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ εἶχε πάντα λόγον νὰ προτιμήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐνδιαφερομένη εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ δυνατὴν μετ’ ὀλίγον τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ εἰς τὸ νὰ εὐχεράνῃ τὸ ζήτημα τῆς στέγης, δὲν γνωρίζω ἐπὶ τίνων σκέψεων, ἀλλὰ πάντως ἐπὶ γενικῶν σκέψεων στηριχθεῖσα ἡ νῦν Κυβέρνησις ἦλθε νὰ τὸ ματαιώσῃ καὶ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἕως τότε γενομένην προπαρασκευὴν δι’ ἀνακλήσεως τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος. Δὲν γνωρίζω, διότι ὁ δρόμος τὸν ὁποῖον ἔλαβεν ἡ ὑπόθεσις εἶναι ὁ δικαστικός, ἂν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ τέλος ἐν δικαίῳ ἡ Κυβέρνησις καὶ τυπικῶς χωρήσασα ἐκεῖ ὅπου ἐχώρησεν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω νὰ ἐρωτήσω: Ἂν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑποθάλπεται ἡ ἀπληστία τῶν νομιζόντων ὅλας τὰς καταστροφὰς καὶ ὅλας τὰς δυστυχίας εὐνοούσας τὸν σκοπόν των, τοῦ πλουτισμοῦ, κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ μετριάσωμεν τὴν ἐντεινομένην ὁλονὲν ὀξύτητα τῶν σχέσεων μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ ἰδιοκτητῶν; Παρέχοντες ἐλπίδας αἱ ὁποῖαι ἐκ τῶν ὑστέρων δείκνυνται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι διὰ γενικῶν ὑποσχέσεων περὶ σεβασμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας, ἐνῷ γνωρίζαμεν ὅτι τὸ ἱερώτερον δικαίωμα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τοῦ ἀκόμη ἱερωτέρου δικαιώματος τῆς ζωῆς, ἀντὶ νὰ ἐξυπηρετῶμεν τοὺς μὲν βλάπτομεν τοὺς δέ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἀστέγων νὰ μελετήσῃ μετὰ προσοχῆς, διότι παρὰ τὰ Διατάγματα τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ παρὰ τὰς καινοτόμους μεθόδους καὶ ἰδέας τὰς ὁποίας ἑκάστοτε προβάλλομεν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προκαλοῦν τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιτακτικὰς δὲν εἶναι δυνατὸν καμμία Κυβέρνησις νὰ τὰ παρίδῃ καὶ ὅτι θὰ εὑρισκώμεθα πάντοτε ὑπὸ τὴν κατάστασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη, ἐφόσον δὲν λαμβάνονται μέτρα αὐξήσεως καὶ πληθύνσεως τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἰδίως τῶν μικρῶν οἰκοδομῶν.

§32Δ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§33Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Παρεκλήθην ἐκ μέρους τοῦ Σωματείου Ἀλληλεγγύης Ἐνοικιαστῶν νὰ συστήσω τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Οἱ ἀποτελέσαντες τὸ Σωματεῖον εἶναι 2,500 ἀστοὶ μέσης τάξεως, ἐπιζητήσαντες νομιμοφρόνως καὶ ἀφιλοκερδῶς νὰ ἀποκτήσουν στέγην. Ἀπηλλοτριώθησαν διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ των ἀγροὶ εἰς θέσιν «Ἀνάλατος», ἄνευ ἄλλης ἀξίας εἰμὴ ἐκείνης ἣν ἔχουσιν ὡς ἀγροὶ μετριωτάτης ἀποδόσεως, ἀφοῦ σπείρονται σανά· καὶ ὅμως προσηνέχθη τὸ Σωματεῖον νὰ πληρώσῃ τοὺς ἀγροὺς τούτους, οἱ ὁποῖοι τῷ εἶχον παραχωρηθῆ, εἰς τὴν πραγματικήν των σημερινὴν ἀγοραίαν ἀξίαν. Δὲν ἐπεδίωξαν δηλαδὴ νὰ κερδοσκοπήσουν ἐπὶ τῆς ξένης ἰδιοκτησίας, ὡς συνέβη μὲ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἄλλων οἰκοπέδων, τὰ ὁποῖα ἀπεζημιώθησαν εἰς τιμὰς ἐξευτελιστικὰς ἐπὶ ζημίᾳ Μονῶν καὶ ἄλλων ἠθικῶν καὶ φυσικῶν προσώπων. Νομίζω ὅτι, ἐφόσον ἡ Ἕνωσις τῶν ἐνοικιαστῶν προσφέρεται νὰ πληρώσῃ τοὺς ἀγροὺς αὐτοὺς εἰς δικαιοτάτην τιμὴν καὶ προσφέρεται μάλιστα νὰ ἀφήσῃ ἀκόμη εἰς ἕκαστον τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τὸ ⅒ τοῦ ἀγροῦ του, ὅστις θὰ γίνῃ οἰκόπεδον καὶ θὰ ὠφεληθῇ καὶ οὗτος σημαντικῶς ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ συνοικισμοῦ, ἀποτελεσθησομένου ἀπὸ 2,500 οἰκίας, ἔδει νὰ παρασχεθῇ πᾶσα ἐνίσχυσις καὶ ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ κατὰ μέγα μέρος τὸ ζήτημα τῆς στέγης θὰ ἐλάμβανε σημαντικωτάτην ὤθησιν πρὸς ριζικὴν λύσιν. Δύο χιλιάδες πεντακόσιαι οἰκογένειαι, ἀποκτῶσαι στέγην ἰδίαν, θὰ ἐξεκένουν 2,500 κατοικίας, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν πλέον ἀνάγκην ρυθμίσεως ἑκάστοτε τῶν ἐνοικίων καὶ νὰ περιπλανώμεθα εἰς τοὺς ἀδιεξόδους λαβυρίνθους τοῦ ἐνοικιοστασίου. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ παράσχῃ πᾶσαν συνδρομὴν καὶ εὐκολίαν, ὥστε νὰ ἀχθῇ εἰς πέρας ἓν ἔργον ἀποβλέπον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν σοβαρᾶς κοινωνικῆς ἀνάγκης. Εἰς τὴν ἀνοικοδόμησιν εὐθηνῶν κατοικιῶν, ὡς ἐν προκειμένῳ, ὅπου μὲ 650 λίρας Ἀγγλίας ἕκαστος ἀστὸς μέσης βιοπαλαιστικῆς τάξεως θὰ ἀπέκτα μίαν διώροφον οἰκίαν ἓξ δωματίων (διότι τοιαύτη συμφωνία εἶχε καταρτισθῇ μὲ σοβαρὸν Γερμανικὸν Οἰκοδομικὸν Οἶκον), ἂν ἀποβλέψωμεν καὶ νῦν ἐπὶ τοιούτου θέματος ἀποτελεσματικῶς ἐργασθῶμεν, συντελοῦμεν εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς λύσεως τῆς κρίσεως τῆς στέγης.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Γερογιάννης, Ο. Χαβίνης καὶ Ν. Καλέλλης ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν κατοίκων Φιλιππιάδος.

§35Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ περὶ ἧς πρόκειται ἀναφορὰ εἶναι ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Φιλιππιάδος, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ ἐξαγοράσουν κτήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἀπὸ τεσσαρακονταετίας καὶ πλέον κατοικοῦν, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον πρὶν εἰς Τούρκους ἰδιοκτήτας καὶ τὰ ὁποῖα εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξαγοράσουν, διότι ὑπῆρχε νόμος τουρκικὸς ἀπαγορεύων τὴν μεταβίβασιν περιουσιῶν τουρκικῶν εἰς Χριστιανούς. Τεσσαράκοντα πέντε χιλιόμετρα πρὸς βορρᾶν τῆς Πρεβέζης κεῖται ἡ Φιλιππιὰς καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πρεβέζης–Φιλιππιάδος εἶναι κτῆμα τουρκικὸν τὸ ὁποῖον ἱδρύθη μὲ τὸ ὄνομα «Νέος Λοῦρος» μετὰ τὴν παραχώρησιν συνεπείᾳ τοῦ 13 Πρωτοκόλλου τῆς Βερολινίου Συνθήκης, ἐκτίσθη δὲ τότε διὰ νὰ συνοικήσουν οἱ Τοῦρκοι τῆς Ἄρτης, οἱ ὁποῖοι μετενάστευσαν ἐξ Ἄρτης εἰς τὴν νέαν αὐτὴν πόλιν. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐχορήγησε τὸ μέρος αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐχάραξεν ὡς πόλιν, ἐχορήγησεν ὡς ἰδιοκτησίαν αὐτῶν ὅλην τὴν γῆν ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐκτίσθη ἡ πόλις, ἐπίσης δὲ καὶ ὅλους τοὺς πέριξ ἀγροὺς καὶ ἔκτισαν κτίρια ἄλλοι μὲν ὡς κατοικίας, ἄλλοι δὲ ὡς καταστήματα. Ἐξεδόθη δὲ τότε συγχρόνως καὶ ἓν «σουλτανικὸν φιρμάνιον», διὰ τοῦ ὁποίου, διὰ νὰ διατηρηθῇ ὁ καθαρὸς τουρκικὸς χαρακτὴρ τῆς πόλεως αὐτῆς ἐν μέσῳ ὅλων τῶν χριστιανικῶν καὶ ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἠπείρου, ἀπηγορεύετο διὰ παντὸς εἰς τοὺς Τούρκους ἰδιοκτήτας τῆς ἀρτισυστάτου αὐτῆς πόλεως νὰ μεταβιβάσουν τὰ κτήματα αὐτὰ ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον εἰς τοὺς Χριστιανούς. Ἐν τούτοις οἱ Τοῦρκοι, ἄνθρωποι ἀνίκανοι πρὸς ἐμπορίαν καὶ ἄλλας τέχνας καὶ ἐργασίας, ἠναγκάσθησαν νὰ ζητήσωσι Χριστιανοὺς ἐκ τῶν πέριξ νὰ μεταβοῦν ἐκεῖ διὰ νὰ δημιουργήσουν ἀγορὰν καὶ νὰ γίνῃ κάποια κίνησις καὶ ζωή, διότι οἱ Τοῦρκοι κατ’ ἀνάγκην θὰ συνήνουν. Ἐπειδὴ δὲ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς αὐτοὺς δὲν ἤρκουν διὰ νὰ συμπληρώσουν τὰ κτίρια καὶ νὰ γίνουν καὶ τὰ σπίτια καὶ τὰ καταστήματα τέλεια, οἱ νέοι γενόμενοι ἐνοικιασταὶ τῶν Τούρκων ἀνέλαβον συγχρόνως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συμπληρώσωσι τὰ ἐλλείποντα. Διὰ τοῦτο τὰ πλεῖστα τῶν κτιρίων ἔχουν συμπληρωθῆ ἐκ βάθρων ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν. Οἱ Χριστιανοὶ ἦταν προθυμότατοι νὰ ἀγοράσωσι τὰ κτήματα καὶ νὰ γίνωσι πολίται τῆς Φιλιππιάδος, ἀλλὰ τὸ φιρμάνιον ἠμπόδιζε. Τοιαῦτα πράγματα συνέβησαν καὶ ἀλλαχοῦ, εἰς δὲ τὴν Πρέβεζαν ἔχει ἐκδοθῆ παρόμοιον «φιρμάνιον»· τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τοιαῦτα μέτρα ἐλάμβανον οἱ Τοῦρκοι διὰ νὰ νομίζηται ὅτι ἤθελον νὰ ὑποστηρίξουν τοὺς ὁμοεθνεῖς των. Σήμερον, μεταξὺ τῶν ἄλλων, παρουσιάζεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν κτημάτων αὐτῶν. Τὰ ἐν λόγῳ κτήματα, καθὸ ἀνήκοντα εἰς Τούρκους οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν συνεπείᾳ τῆς τελευταίας Συνθήκης νὰ ἐγκαταλείψουν αὐτά, ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἀνταλλαγήν, ἀλλὰ φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταλλαγῶσι, καθόσον οἱ ἐνοικιασταὶ εἶναι κάτοικοι πρὸ τεσσαρακονταετίας, ἂν δὲ δὲν εἶναι κύριοι τῶν κτημάτων δὲν πταίουν αὐτοί, ἀλλ’ ὁ ἀγροῖκος ἐκεῖνος νόμος. Ζητοῦν αὐτοὶ οἱ κάτοικοι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ζητοῦν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν πρὸ παντός, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν, νὰ θεσπίσῃ νόμον, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξαγορὰ τῶν κτημάτων αὐτῶν, διὰ νὰ λείψῃ τὸ σκάνδαλον, δεδομένου μάλιστα ὅτι προσφέρονται νὰ συμπτυχθοῦν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κατοικήσουν καὶ πρόσφυγες, ἀρκετοὶ τῶν ὁποίων κατοικοῦν ἤδη εἰς Φιλιππιάδα. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀγορὰ ἀντὶ λογικοῦ τιμήματος. Αὐτὸ εἶναι τὸ νόημα, αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς ἀναφορᾶς καὶ αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ ὡς πληρεξούσιος τοῦ Τόπου ἐκείνου ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, φειδομένη τῆς ὑπάρξεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πλέον τῶν 70, ἄνθρωποι ἐργατικοί, βιομήχανοι καὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συντελοῦν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον τοῦ Τόπου, θὰ κάμῃ δεκτὴν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ σχετικὸν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα αὐτό, ὅπως ἐλύθησαν καὶ ἄλλα σχετικά.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§37Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ κατάστασις τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Φιλιππιάδος ἀπὸ ἀπόψεως στέγης εἶναι ὅλως ἐξαιρετική, διότι τὰ περισσότερα σπίτια εἶναι τουρκικά, καθ’ ἃ ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος· ἐκτίσθησαν ὑπὸ τῆς τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ παρεδόθησαν εἰς τοὺς Τούρκους. Ἤδη, ἂν τὰ κτήματα ταῦτα ἐκποιηθῶσιν ὑπὸ τῆς Τραπέζης Προσφυγικῆς Πίστεως, καθόσον ἀνήκουν ὅλα εἰς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους, κινδυνεύουν νὰ περιέλθουν εἰς τὴν κατοχὴν παντὸς ἀγοραστοῦ καὶ οὐχὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς κατοίκους Φιλιππιάδος.

§38Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκτὸς ἂν ληφθῇ πρόνοια.

§39Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐκποίησις νὰ γίνῃ ὑπὲρ αὐτῶν ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Τράπεζα Προσφυγικῆς Πίστεως, ἀλλ’ ἀκόμη ἡ Τράπεζα ἡ Προσφυγικὴ δὲν ἔγινεν οὐδὲ ἠξεύρω ἂν θὰ γίνῃ. Ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει γίνῃ μετὰ 6 μῆνας, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον θὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ ἑπομένως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ βγοῦν εἰς τοὺς δρόμους. Συνιστῶν τὴν ἀναφορὰν παρακαλῶ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχῃ ὑπ’ ὄψει αὐτὴν καὶ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐκποιηθοῦν ὑπὲρ τῶν κατοίκων.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνεταιρισμῶν Ἄρτης.

§41Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγένετο συνέλευσις γενικὴ ἐν Ἄρτῃ τῶν ἀγροτικῶν Συνεταιρισμῶν, ἡ ὁποία ἠσχολήθη κυρίως περὶ τὰς φήμας αἵτινες ἐκυκλοφόρησαν περὶ τῆς ἐπικειμένης ἀνακλήσεως τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας ἔχει λάβει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας εἶχεν ἐκδώσει ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἦρε τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐπὶ ὡρισμένων λιβαδίων, τῶν ὁποίων ἡ κτῆσις εἶχε περιέλθει εἰς τοὺς Συνεταιρισμοὺς κολλήγων. Ἐπ’ ἐσχάτων ἐνέργειαί τινες τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ ἐθορύβησαν τοὺς ἀγρότας, οἵτινες συνῆλθον ἐν γενικῇ συνελεύσει καὶ ἀπεφάσισαν νὰ ὑποβάλωσι τόσον εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅσον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ εἰς τοὺς κυρίους ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ἄλλους πληρεξουσίους τὴν θερμὴν παράκλησιν ὅπως μὴ ἀρθῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη. Ἀλλὰ συγχρόνως οἱ γεωργικοὶ Συνεταιρισμοὶ ἐκφράζουν παράπονον πικρὸν κατὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, διότι οὗτος, κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν, μὴ ὄντων νομομαθῶν, ἦρε τὴν ἀπαγόρευσιν τμήματος ἀγροκτήματός τινος, ὅπερ αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς εἶχε κηρύξει ἀπαλλοτριωτέον.

§42Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ἐπερώτησις.

§43Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπερωτήσω. Καλύτερον νὰ ἔχητε ἀπὸ τώρα γνῶσιν τοῦ πράγματος διὰ νὰ παρασκευασθῆτε, ἂν ἔχητε ἀνάγκην παρασκευῆς. Ἦρε λοιπὸν τὴν ἀπαγόρευσιν ἐπὶ τμήματός τινος τοῦ κτήματος αὐτοῦ, καίτοι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν, δὲν εἶχε πλέον τὸ δικαίωμα ὁ κ. Ὑπουργὸς παρὰ μόνον ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κολλήγων νὰ κρίνῃ ἂν τοῦτο ἦτο ἢ δὲν ἦτο χρήσιμον πρὸς ἀποκατάστασιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὡς λέγουν οἱ συνελθόντες ἐκεῖ ἀγροτικοὶ Συνεταιρισμοί, φαίνεται ὅτι ὑπεχώρησεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος εἶναι Βέλγος συζευχθεὶς Ἑλληνίδα, εἰς τὸν πατέρα τῆς ὁποίας ἀνῆκε τὸ κτῆμα καὶ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν οὗτος ὡς προῖκα. Εἶναι ἀληθῶς ἄξιον πολλῆς περιεργείας τοῦτο, πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος διὰ νὰ ἀποφασίσῃ τι ἀφορῶν τὰ συμφέροντα τῶν κολλήγων ὑπῆρξε τόσον πρόθυμος, ἦρε τὴν ἀπαγόρευσιν συνεπείᾳ ἑνὸς ἁπλοῦ τηλεγραφήματος τοῦ ἐκεῖ ἐπιμελητοῦ τοῦ Ἐποικιστικοῦ Γραφείου.

§44Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠξεύρετε ὅτι εἶναι συνέπεια τοῦ τηλεγραφήματος;

§45Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι διὰ νὰ ἀπαλλαγῶ ἀπὸ τὴν ἐρώτησιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, δυνάμει τῶν ὁποίων διετάχθη ἡ ἄρσις τῆς ἀπαλλοτριώσεως· καὶ αὐτὸ τὸ ἠξεύρετε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας.

§46Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς διαμφισβητῶ τοῦτο, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἐγὼ ἐστηρίχθην εἰς τὸ τηλεγράφημα.

§47Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὸ ἠξεύρω ἀπὸ τὴν δικογραφίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν ὁποίαν κανὲν ἄλλο δὲν εἶναι συνημμένον παρὰ μόνον τὸ τηλεγράφημα τὸ προκληθὲν ἀπὸ ὑμᾶς τὸν ἴδιον, ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικιστικοῦ Γραφείου, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, ἐνῷ ὁ νόμος δὲν παρέχει εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ποῖον τμῆμα εἶναι ἀπαραίτητον καὶ ποῖον μὴ ἀπαραίτητον, ἀλλὰ μόνον ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως τῶν κολλήγων, ἡ ὁποία γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ πῶς εἶναι συντεθειμένη καὶ ἐνώπιον τῆς ὁποίας πῶς ἐμφανίζονται οἱ κολλῆγοι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται· καὶ δὲν κρίνονται οἱ κολλῆγοι ἐρήμην καὶ μάλιστα παρ’ ὑπαλλήλου οἷος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος σᾶς ἐτηλεγράφησε καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀπάντησις ἀπετέλει τὸ ἔρεισμα τῆς ἀποφάσεώς σας περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀπαγορεύσεως. Αὐτὰ τὰ παράπονα ὑπέβαλον οἱ ἀγροτικοὶ Συνεταιρισμοί, ἐγὼ δὲ ἑνώνων καὶ τὴν ἰδίαν φωνὴν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁμιλῶ εἰς ὦτα ἀκούοντος καὶ ὄχι μὴ ἀκούοντος. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἀναπτύξῃ τὸν Μπολσεβικισμὸν διὰ τῶν μέσων αὐτῶν. Ἄς εἶναι πλέον ἢ βέβαιος ὅτι, ἀφοῦ αἴρομεν τὴν ἀπαγόρευσιν ἐκποιήσεως τῶν τσιφλικίων καὶ παρέχομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ πωλοῦν τὰ ἀγροκτήματα τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα, πρὶν ἢ ἀποκατασταθῶσιν οἱ κολλῆγοι, νομίζω ὅτι δὲν θὰ μεταχειρισθῶ βαρεῖαν λέξιν λέγων ὅτι τοῦτο θὰ ἀπετέλει ὑπόθαλψιν τῶν μπολσεβικικῶν διαθέσεων τῶν κολλήγων.

§48Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πρῶτον παράπονον τῆς ἀναφορᾶς στηρίζεται εἰς φήμας. Λέγει ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι ἐγὼ ἤμην διατεθειμένος νὰ ἀνακαλέσω ἀπόφασίν μου ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν· δηλαδή, ἐνῷ εἶχον ἀπόφασιν ἐξαιρέσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν τῆς ἡμισείας ἐκτάσεως 20–30 λιβαδίων ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον ἐνόμισαν οἱ ἀγρόται ὅτι θὰ ἀνακαλέσω τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Ἐβεβαίωσα καὶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους οἱ ὁποῖοι μὲ ἠρώτησαν, ἐτηλεγράφησα καὶ εἰς τοὺς Συνεταιρισμοὺς ὅτι δὲν ἔχω ἐν νῷ νὰ ἀνακαλέσω τὴν ἀπόφασιν ταύτην. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τὸ στηριζόμενον ἐπὶ τῶν φημῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος, ὄντως εἰς τὸν Βέλγον ὑπήκοον....

§49Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Βαρῶνον.

§50Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι καὶ βαρῶνος ὁ ἰδιοκτήτης κτήματος τεσσάρων χιλιάδων στρεμμάτων—ἔδωσα ἄδειαν ἐκποιήσεως 160 στρεμμάτων ἐκ τῶν 4.000 στρεμμάτων ὑπὲρ ἑνὸς χωρικοῦ.

§51Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι χωρικοῦ, ἀλλὰ κτηνοτρόφου. Ἔχω ὑποβάλει ἐπερώτησιν ἐπ’ αὐτοῦ, κ. Ὑπουργέ, διότι εἶναι σοβαρὸν αὐτό, διότι πωλοῦνται κτήματα τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα.

§52Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι εἶναι 160 στρέμματα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε πρὸς ἐποικισμὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ. Ἄλλως τε ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεως τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου.

§53Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἐπερωτήσεως καὶ κακῶς τὸ ἔφερεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἀνεφέρατε ὅτι τὸ κτῆμα εἶναι 4000 στρέμματα, ἀλλὰ δὲν ἀνεφέρατε οὔτε μίαν φορὰν πόσοι εἶναι οἱ κολλῆγοι· διότι ἔχομεν ὡς γεγονὸς ὅτι εἶναι 100 κολλῆγοι οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἀποκατάστασιν.

§54Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἂς εἶναι· ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ αὐτό.

§55Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι θὰ ἐπαναληφθῇ εἰς ὅλας τὰς ὁμοίας περιπτώσεις.

§56Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. συνάδελφος εἶναι θέμα ἐπερωτήσεως, ἐπειδὴ ὅμως ἦλθεν εἰς συζήτησιν, ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν παράβασιν δύο νόμων, διὰ τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, δι’ ἧς παραχωρεῖται εἰς τὸν κτηνοτρόφον Μπέλλον ἔκτασις γῆς ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν 96 ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Κατὰ τὸν νόμον ἄλλως τε τὸν ὁποῖον ἐκάμετε, προκειμένου περὶ ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων τῶν Τούρκων, τὸ Κράτος θὰ ἀγοράσῃ τὰ κτήματα τῶν ξένων ὑπηκόων· συνεπῶς δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ πωλήσῃ. Δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ τὸ κάμητε, κ. Ὑπουργέ, καὶ μάλιστα εἰς ἀνθρώπους μὴ καταγομένους ἐκ τῆς αὐτῆς περιφερείας. Δὲν δύνασθε νὰ πάρητε ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα νὰ τοὺς ἀποκαταστήσητε εἰς τὴν Πρέβεζαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ ἐπερώτησις συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραπάνος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συνταγματάρχου Π. Γραβάνη.

§58Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης ὑπέβαλε κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ἀναφορὰν διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ ὅπως τῷ ἐπανορθωθῇ τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον τῷ ἐγένετο κατὰ τὸν σκληρότερον τρόπον. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, μετὰ πολυαρίθμων ἄλλων ἀναφορῶν τὰς ὁποίας εἶχεν ὑποβάλει εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐζήτει τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ προσγενομένου εἰς αὐτὸν ἀδικήματος, ἐτυπώθη δὲ καὶ διενεμήθη καὶ ἔλαβε γνῶσιν αὐτῆς ἡ Συνέλευσις. Ἤδη διὰ νέας του ἀναφορᾶς ἐζήτησεν....

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πότε ὑπεβλήθη;

§60Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν Ἰούνιον. Τὴν εἶχεν ὑποβάλει τὸν Ἰούνιον μαζὶ μὲ ἄλλας ἀναφοράς, τὸ δὲ Προεδρεῖον διέταξε τὴν ἐκτύπωσιν καὶ τὴν διανομὴν τῆς ἀναφορᾶς, ἐξετυπώθησαν δὲ καὶ ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ τὰς ὁποίας εἶχεν ὑποβάλει εἰς τοὺς προηγουμένους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἤδη ἐπανερχόμενος καὶ πάλιν διὰ τῆς ἀναφορᾶς του ζητεῖ παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ὅπως, ἐξετάζουσα τὴν ὑπόθεσίν του, τῆς ὁποίας εἶχε λάβει γνῶσιν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς αὐτοῦ, ἡ ὁποία διενεμήθη, εὐαρεστηθῆ νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν ἀδικίαν ἡ ὁποία τῷ ἐγένετο. Καὶ ἡ ἀδικία εἶναι ἡ ἑξῆς: Κατὰ τὸ 1916 ὑπηρετῶν ἐν Μακεδονίᾳ ἐγκατέλειψε τὰς τάξεις του καὶ μετέβη εἰς τὸν Γαλλικὸν Στρατόν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀνέλαβεν ὑπηρεσίαν καὶ ἐπολέμησεν ἐπί τινα χρόνον ἐναντίον τῶν Βουλγάρων καὶ Τούρκων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ δυσμενείας πρὸς αὐτὸν δι’ ἐνέργειάν του προηγουμένην, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὡς διοικητὴς συντάγματος καὶ ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν παρεμπόδισιν εἰσβολῆς Βουλγαρικοῦ καὶ Γερμανικοῦ ἀποσπάσματος εἰς τὸ ἔδαφος τὸ Ἑλληνικόν, ἐνεργῆσαν προβιβασμούς, τὸν ἀφῆκε στάσιμον, ἐνταυτῷ δὲ τὸν διέγραψε καὶ ἐκ τῶν στελεχῶν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ παρήγγειλε νὰ ἀπαγγελθῇ ἐναντίον αὐτοῦ κατηγορία ἐπὶ λιποταξίᾳ ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ καὶ αὐτομολίᾳ. Συγχρόνως καὶ ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις, ὅτε ἐγένετο τὸ κίνημα, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον—οἱ λόγοι ἀναφέρονται ἐν τῇ ἐκθέσει—διέταξε τὴν ἀπομάκρυνσίν του ἐκ Θεσσαλονίκης. Παρέλειψα νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ὅσα ὑπέστη ἐκ τῆς διώξεως ταύτης καὶ τὰς στερήσεις τὰς ὁποίας ὑπέστη εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν ὅπου ἐστάλη.

§61Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κάποια παρεξήγησις συνέβη τότε καὶ ἀπηλάθη.

§62Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπανελθὼν ἐνταῦθα εἰσήχθη εἰς δίκην καὶ κατὰ τὴν δίκην αὐτήν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἠθωώθη, διότι, φυσικά, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη ὡς λιποταξία. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον τῷ ἐγένετο τῷ 1916 καὶ διεγράφη ἐκ τῶν στελεχῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἔκτοτε μέχρι τοῦ 1921 ἐθεωρεῖτο διαγεγραμμένος ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὑπῆρξεν ἐναντίον του κατηγορία ἐπὶ λιποταξίᾳ, κατηγορία διὰ τὴν ὁποίαν μεταγενεστέρως ἀπηλλάγη δι’ ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου. Ἐν ταυτῷ δὲ ἐστερήθη ἀκόμη καὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον, ἠρνήθη νὰ καταβάλῃ τοὺς μισθούς του καὶ ἐπὶ μίαν τετραετίαν ἐστερήθη τοῦ τετραετοῦς αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπελογίζετο ὡς τοιοῦτον ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐστερήθη καὶ τοῦ μισθοῦ του. Ἐκτὸς τούτου τῷ ἐγένετο καὶ ἄλλη ἀδικία. Ἔρχεται ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922, ἡ ὁποία, ὅπως γνωρίζετε, κατήρτισε τότε Συμβούλιον ἐκκαθαριστικὸν καὶ τὸ Συμβούλιον αὐτό, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐκκαθαριστέων, ἔκρινε καὶ αὐτὸν ἐκκαθαριστέον χωρὶς ἐν τῇ ἀποφάσει νὰ ἀναφέρηται καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐκρίνετο ἐκκαθαριστέος, ὅπως συνέβαινε καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἀποφάσεις.

§63Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ;

§64Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν ἐπανέφερον καὶ τὸν εἰσήγαγον εἰς τὸ Συμβούλιον· διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, ὅτε ἦλθεν ἡ Ἐπανάστασις, ὑπέβαλε καὶ εἰς αὐτὴν μίαν ἀναφοράν, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἄλλους Ὑπουργούς, καὶ τότε διετάχθη νὰ ἐπανέλθῃ, καὶ συγχρόνως ἡ Ἐπανάστασις τὸν εἰσήγαγεν εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ τὸ Συμβούλιον τὸν ἔκρινεν ἐκκαθαριστέον. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἐξ ὑμῶν ὁ ὁποῖος νὰ ἀγνοῇ τὸν συνταγματάρχην Γραβάνην καὶ νὰ νομίζῃ ὅτι ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης εἶναι ἄξιος τοιαύτης τύχης εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν προσέφεραν οὐδὲ πολλοστημόριον τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσέφερεν αὐτὸς καὶ βαθμοὺς ἔλαβον καὶ εἰς τὸ Στράτευμα ὑπηρετοῦν.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔχει δίκαιον, ἔχει δίκαιον.

§66Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνεκα ὑπερβολικοῦ ζήλου.

§67Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δυστυχῶς αὐτὸς ὁ φιλότιμος καὶ γενναῖος ἀξιωματικὸς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν στολήν του, τὴν στολὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ, τὴν ὁποίαν ἐτίμησε περισσότερον παντὸς ἄλλου.

§68Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχει καὶ πόρους νὰ ζήσῃ.

§69Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὸν ἐνδιαφέρει αὐτὸ ὅσον τὸν ἐνδιαφέρει ἡ ἠθικὴ ἱκανοποίησις. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ θελήσῃ δι’ ἀποφάσεώς της νὰ τῷ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιόν του, τὸ ὁποῖον, ὑποθέτω, οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θὰ ἀρνῆται.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς καὶ ἐλπίζω ὅτι σύμπασα ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος. Καὶ οὐσιαστικῶς καὶ τυπικῶς ἔχει δίκαιον ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης ὄχι μόνον διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν, ἀλλὰ καὶ τυπικῶς ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλοι ἐκδιωχθέντες δι’ ἄλλα ἀδικήματα ἐπανῆλθον αὐτὸς διὰ «φύλλου πήδημα» εἶναι ἐκτὸς τοῦ Στρατοῦ. Πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος ὁμοθύμως νὰ ἐπανέλθῃ ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης.

§72ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§73Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἄν διὰ νόμου εἶναι δύσκολον νὰ ἐπανέλθῃ, νὰ γίνῃ διὰ ψηφίσματος.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ νῦν τὸ πρῶτον ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς· θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον τὸν φάκελον καὶ θὰ ἐξετάσω ἂν διὰ τῶν κειμένων νόμων δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἐπανόρθωσις ἢ διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας, Αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν....

§76Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θέλω νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§78Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχει σωρεία τηλεγραφημάτων ἐκ Θεσσαλονίκης τὰ ὁποῖα ὑπογράφουν ὅλα τὰ ἐπαγγελματικὰ Σωματεῖα, ὅλοι οἱ Σύλλογοι, ὅλοι οἱ πρόκριτοι, ὅλα τὰ προσφυγικὰ Σωματεῖα, σύσσωμος τέλος πάντων ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλονίκης, πρόκειται δὲ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν, εἶναι ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἑβδομάδος δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παρακαλῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει τῆς αἰθούσης αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἀρνεῖται ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι μὲ τὸ μέρος τῶν διαμαρτυρομένων διὰ τῶν τηλεγραφημάτων· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διαβεβαιοῖ ἀπὸ προχθὲς ὅτι θὰ ἑτοιμάσῃ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο χθὲς νὰ κυρωθῇ· ἀλλ’ ἀπὸ χθὲς ἕως σήμερον ἀγνοῶ πῶς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μετέβαλε γνώμην, ὡς συνήθως συμβαίνει ἀτυχῶς, καὶ διατείνεται σήμερον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἔδωσε νὰ τηρηθῇ. Ἔχομεν τηλεγραφήματα ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι τὸ ζήτημά των πρέπει νὰ λυθῇ· συνεπῶς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκούσωμεν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας νὰ πληροφορήσωμεν τὰ πρόσωπα καὶ τὰ Σωματεῖα τὰ ὁποῖα ἐτηλεγράφησαν· διότι χθὲς ἐτηλεγραφήσαμεν ὅτι ἐδόθη ὑπόσχεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, σήμερον ὅμως τί πρέπει νὰ τηλεγραφήσωμεν;

§79Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶχον ἐρώτησιν, κ. Πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἀπέσυρα κατόπιν τῆς ὑποσχέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§80Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖτε νὰ μεταβάλωμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν; Εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλληται ἑκάστοτε ἡ Ἡμερησία Διάταξις;

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§82Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἴμεθα πολὺ εὐλαβεῖς πρὸς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι νὰ κάμητε ἀγορεύσεις. Ὁ κ. Μπιράκης ἔχει τὸν λόγον.

§84Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λυθῇ, διότι δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν, καὶ ἄλλο ζήτημα ἀπασχολεῖ τὴν Θεσσαλονίκην, ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τηλεγράφημα καὶ τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε κρίσιν εἰς τὴν ἐμπορικὴν ζωὴν τῆς πόλεως. Ὁ τρίτος τομεύς, κύριοι συνάδελφοι, κατεδαφίζεται ἀθρόως.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ μὴ ἔχωμεν ἐπερωτήσεις σήμερον. Πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἂν ἔχῃ ἕκαστος συνάδελφος παράπονα, τότε τί θὰ γίνῃ;

§86Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θέλομεν μίαν ἀπάντησιν.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἕκαστος ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων λάβῃ τὸν λόγον διὰ ζήτημα ποὺ ἐνδιαφέρεται, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§88Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Κάμνω ἁπλῶς γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν....

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγορεύσητε.

§90Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά, κ. Πρόεδρε.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 6.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7 μ.μ.).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§94ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ψηφίζομεν ἐν τῷ μεταξὺ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν προκαλοῦν συζήτησιν;

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι καλύτερον.

§96Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρακρατήσεως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσοῦ τῶν δικαιούχων ἐκ ναυτικῶν ἐπιτάξεων καὶ κανονισμοῦ ἀποζημιώσεως τῶν μελῶν τοῦ Δικαστηρίου τῶν Ναυτικῶν Ἐπιτάξεων». (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Κούτρας ἔχει τὸν λόγον.

§98Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ εἰς ξένον συνάλλαγμα ἀποζημίωσις τῶν ὀφειλομένων ἐκ πραγματικῆς ἐπιτάξεως καὶ κατὰ τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης καὶ κατὰ τὴν νομολογίαν τῶν δικαστηρίων καὶ κατὰ τὴν νομολογίαν τὴν δικαστικὴν γίνεται εἰς ξένον συνάλλαγμα ἢ εἰς τὸ ἀντίτιμον τοῦ ξένου συναλλάγματος κατὰ τὸν χρόνον τῆς πληρωμῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Αὐτὸ ἀποφαίνονται πάντοτε καὶ τὰ δικαστήρια, αὐτὸ ἀποφαίνονται καὶ οἱ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀπό τινος χρόνου ὅμως πᾶσαι αἱ ξέναι νομολογίαι δὲν συμφωνοῦν περὶ αὐτοῦ. Ἀποφαίνονται δηλαδὴ εἴς τινας περιπτώσεις ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δὲν πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος κατὰ τὸν χρόνον τῆς πληρωμῆς, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐπιτάξεως. Αὐτὸ εἶναι ἀδικώτατον. Ἀντιτίθεται εἰς τὸ πνεῦμα τῶν περὶ ἐπιτάξεως νόμων, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐπίταξις πρέπει νὰ εἶναι δικαία καὶ εὔλογος. Ἀντιτίθεται τελείως πρὸς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναταί τις νὰ στερηθῇ τῆς ἰδιοκτησίας του ἄνευ τῆς προσηκούσης ἀποζημιώσεως, προσήκουσα δὲ ἀποζημίωσις εἶναι ἡ πλήρης καὶ ἀκεραία ἀποζημίωσις. Ἀλλ’ ὅταν μοὶ χρεωστῆτε εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα καὶ τὴν πληρωμὴν αὐτὴν τὴν κάμνητε ὄχι κατὰ τὴν σημερινὴν ἀξίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ χρόνου τῆς ἐπιτάξεως, τότε δὲν εἶναι πλήρης ἡ πληρωμή.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ σήμερον. Τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ἀναμφισβητήτως ἄξιον νὰ ἐπισύρῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν μας προκειμένου περὶ ἐπιτάξεων, δηλαδὴ πότε πρέπει νὰ κανονισθῇ ἡ ἀποζημίωσις καὶ ὁσάκις ἡ ἀποζημίωσις εἶναι εἰς ξένον συνάλλαγμα πότε πρέπει νὰ γίνῃ ὁ προσδιορισμὸς τῆς σχέσεως τοῦ νομίσματος τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ εἰς ξένον συνάλλαγμα πρὸς τὸ νόμισμα τὸ ἰδικόν μας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τοῦτο δὲν γίνεται διὰ τῆς μεθόδου τῆς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἶναι ἀντικείμενον νομοθετικῆς προνοίας. Ἀφήνω τὸ νομικὸν καθεστὼς οἷον ὑφίσταται σήμερον διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ναυτικῶν ἐπιτάξεων, σᾶς ὑπόσχομαι δὲ νὰ ἀσχοληθῶ ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι παρετήρησα καὶ ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἄλλοτε ἀποφαίνεται οὕτω καὶ ἄλλοτε ἄλλως, ὥστε πρέπει τὸ θέμα νὰ ρυθμισθῇ ὁμοιομόρφως. Ἐκτὸς αὐτοῦ γίνεται καὶ ἄλλο τι: Προσδιορίζεται μία ἐπίταξις καὶ ἀνάγεται τὸ νόμισμα εἰς τὸ Α ποσὸν διὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ δικαιοῦχος δικαιοῦται νὰ πάρῃ τὸ ποσόν, ἀλλ’ ἐνδεχομένως τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ ὑπέστη μεταβολὴν ἐπὶ τὰ χείρω. Τὸ ἴδιον δύναται νὰ συμβῇ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου.

§100ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται καί ἄρθρον καὶ σύνολον).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας δανείων εἰς Ἕλληνας ὑπηκόους μὴ ἀνταλλαξίμους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2905 καὶ τοῦ ἀπὸ 10 Σεπτεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς ἰσχυούσης πανεπιστημιακῆς νομοθεσίας».

§102Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται πρὶν ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἀπὸ 9 Μαρτίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐγγραφῆς φοιτητριῶν εἰς τὸ Ὀδοντιατρικὸν Σχολεῖον, ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ διὰ μεταγενεστέρων Ν. Δ. καὶ διὰ τὸ πανεπιστημιακὸν ἔτος 1924–1925». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς πιστώσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1924–25 δραχμ. 940,000 πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐν Κοϊλαρίοις ἡμιτελοῦς Διοικητηρίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ κτιρίου Γʹ Διευθύνσεως μηχανικοῦ εἰς δικαστικὸν μέγαρον». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ βιαίας διακοπῆς καὶ ἐπαναλήψεως τῆς δίκης σχετικῶν διατάξεων τῆς Πολ. Δικονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3183 περὶ σχεδίου πόλεως Θεσσαλονίκης».

§105Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν σήμερον καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτέθη ἡ ἀρχὴ ὅσα νομοσχέδια προκαλοῦν συζήτησιν νὰ ἀναβάλλωνται.

§108Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ἀναβολῆς. Εἶναι νομοσχέδιον ἐπεῖγον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀντιρρήσεις τινὰς νὰ τὰς διατυπώσουν εἰς τροπολογίαν, ὥστε νὰ τὰς μελετήσω ἐν πάσῃ ἀνέσει.

§109Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχομεν ριζικὰς ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. (Θόρυβος).

§110ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 390 τοῦ 1914, συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 3252 τοῦ 1924 καὶ τροποποιήσεως τοῦ 2 ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Ν. Δ. τῆς 15 Φεβρουαρίου Μαρτίου 1923 περὶ ἐλευθέρας ζώνης Θεσσαλονίκης».

§112Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§113Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Κατηρτίσθη μία ἐλευθέρα ζώνη ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ πρόκειται νὰ γίνωσιν ἀπαλλοτριώσεις καὶ ὁρίζεται ἡ διαδικασία.

§114Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχει καλῶς. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ ἀφορῶντος τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 493 τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν καὶ τῶν πρὸς αὐτὸ ἀντιστοίχων ἄρθρων τῶν λοιπῶν περὶ εἰρήνης συνθηκῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ἐπαγγελματικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπιμελητηρίων».

§116Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν θὰ ἔχωμεν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ.

§117Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ψηφισθῇ τώρα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑποβάλει ἡμεῖς καὶ βλέπομεν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ψηφίζεται εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος. Προηγεῖται ἡ ἀναβληθεῖσα ψήφισις τοῦ ἄρθρου 10, ὅπως ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Α. Παπαναστασίου. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ τὸ ἀναγνώσῃ.

§119ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 10ον: «Ἐν περιπτώσει διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων ἀναστέλλονται αἱ προθεσμίαι τοῦ ἄρθρου 8. Ἐν περιπτώσει ἀνανεώσεως τῆς Βουλῆς, ἡ ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ψήφισις προτάσεώς τινος θεωρεῖται ὡς μὴ γενομένη, ἐφόσον πρὸ τῆς διαλύσεως δὲν ἐψηφίσθη καὶ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ὁριστικῶς».

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10ον).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15ον (ἀναγινώσκεται)... Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§122Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15, ὅπως εἰσηγηθῶ τροπολογίας συνταγματικῆς καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἡ Γʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀπησχολήθη εἰς πολλὰς συνεδριάσεις μὲ τὸ ἄρθρον αὐτό, τότε ὑπ’ ἀριθμὸν 66. Ὅ,τι ὅμως ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν ταύτην δὲν ἦτο ἡ μεταρρύθμισις τὴν ὁποίαν ἐγὼ προτείνω, ἀλλ’ ἦτο ἡ πρότασις περὶ εἰδικῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἰς τὰς γυναῖκας. Ἡ πρότασις ἦτο ἐντελῶς περιττή. Καὶ ἦτο ἐντελῶς περιττή, διότι τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκλέγεται ὑπὸ τῶν ἐχόντων πρὸς τοῦτο δικαίωμα πολιτῶν διὰ καθολικῆς μυστικῆς καὶ ἴσης ψηφοφορίας. Εἰς τὴν λέξιν «πολιτῶν» δὲν περιλαμβάνονται πάντες ἀνεξαιρέτως ὡρισμένου φύλου, οἱ δὲ ὅροι «καθολικῆς καὶ ἴσης ψηφοφορίας» ἐτέθησαν ἐκ λόγων ἱστορικῶν καὶ ἔχουν τὴν ἔννοιαν ὅτι διὰ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διάκρισις τάξεων, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διάκρισις ἐπὶ τῇ βάσει οἰκονομικῆς καταστάσεως οὔτε ἀκόμη ἐπὶ τῇ βάσει μορφώσεως. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔχει δικαίωμα νὰ καθορίσῃ τὰς γενικωτέρας κατηγορίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ παραχωρῇ ἐκλογικὸν δικαίωμα. Κατὰ συνέπειαν, ὅπως ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δικαιοῦται νὰ ἐλαττώσῃ τὸ χρονικὸν ὅριον, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον παρέχει ἐκλογικὸν δικαίωμα, οὕτω δύναται καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τοὺς δικαιούχους τοὺς ἔχοντας δικαίωμα ἐκλογικὸν καὶ ἐκλεξιμότητος. Καὶ κατὰ συνέπειαν μόνον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δικαιοῦται νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα καὶ εἰς τὰς γυναῖκας. Εἰς τὴν Γʹ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν εἶχε προταθῆ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔγινε καὶ οὔτε ἀπὸ ἐμὲ προτείνεται. Καὶ δὲν προτείνεται ὄχι διότι νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας, ὡς ἀποτελούσας τάξεις ὑποδεεστέρας καὶ αἱ ὁποῖαι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Ὅσον καὶ ἂν ἡ ἰδιοσυστασία τῶν γυναικῶν εἶναι τοιαύτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν σήμερον ὅτι τὸ σύνολον τῶν γυναικῶν εἶναι ὑποδεέστερον τοῦ συνόλου τῶν ἀνδρῶν. Θὰ ἦτο δὲ ἐντελῶς ἄδικον ἀπὸ ἀπόψεως ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων νὰ διαμφισβητηθῇ ἀπολύτως τὸ δικαίωμα εἰς τὸ ½ τοῦ πληθυσμοῦ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ½ τοῦ πληθυσμοῦ προσφέρει καὶ αὐτὸ μεγάλας ὑπηρεσίας καὶ ὑφίσταται μεγάλα βάρη καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν καιρῷ πολέμου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι, λόγῳ τῆς ἰδιοσυστασίας τῶν γυναικῶν, ἡ ἀνάμιξις αὐτῶν ὄχι μόνον ἤθελε πολὺ συντελέσει εἰς τὴν διαφώτισιν, ὡς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς ζωῆς εἰς πολλὰ ζητήματα καὶ ὡς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα χρειάζονται ὡς πρὸς τὴν προαγωγὴν τῆς ζωῆς, ἰδίως εἰς μερικὰ μέτρα ἀφορῶντα τὴν οἰκογένειαν, τὴν μόρφωσιν καὶ περίθαλψιν τῶν παιδίων καὶ εἰς μερικὰ ἄλλα.

§123Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἅμα ταῖς δώσωμεν ψῆφον, πᾶνε, διελύθησαν ὅλα αὐτά.

§124Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ οἰκογένεια.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν προτείνω νὰ ψηφίσωμεν ἐκλογικὸν δικαίωμα τῶν γυναικῶν· ὥστε ἡσυχάσατε. Νομίζω προσέτι ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα λόγοι ἰδιαίτεροι συντρέχουσιν ὅπως μὲ ἰδιαιτέραν προσοχὴν ἐξετάσωμεν εἰς τὸ μέλλον τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ οἱ ἰδιαίτεροι εἶναι ἡ ἐκ τῆς μεταναστεύσεως καὶ τῆς μικρασιατικῆς καταστροφῆς ἰδιαιτέρα σύστασις τοῦ πληθυσμοῦ. Μὲ τοῦτο ἐννοῶ τὴν ἀπορφάνισιν πολλῶν οἰκογενειῶν προσφυγικῶν καὶ τὴν στέρησιν τῶν ἀνδρῶν πολλῶν οἰκογενειῶν μεταναστῶν. Τὰ γεγονότα ταῦτα συντελοῦν ὥστε πολλαὶ οἰκογένειαι, χιλιάδες οἰκογενειῶν νὰ μὴ προστατεύωνται ἐπαρκῶς, νὰ μὴ ἔχωσι δηλαδὴ τὴν εὐκολίαν τῆς ὑποστηρίξεως διὰ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων. Καὶ συντελεῖ ἀκόμη αὐτὴ ἡ ἀνισότης καὶ εἰς τοῦτο· ὅτι, ἐπειδὴ δυστυχῶς καὶ τὰ πλέον πολιτισμένα Κράτη καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα καθιστᾷ πλέον σεβαστὰ τὰ δίκαια τῶν ἀτόμων, νὰ εὑρίσκωνται ἀπὸ ἀπόψεως ὑποστηρίξεως τῶν δικαίων εἰς ὑποδεεστέραν μοῖραν ἐν σχέσει πρὸς τὰς οἰκογενείας ἐκείνων τῶν ὁποίων οἱ προστάται εἶναι ἐδῶ καὶ ἀσκοῦν τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα. Κατὰ μείζονα λόγον ἡ ἀνάμιξις τῶν γυναικῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ δρᾶσις τῶν γυναικῶν καὶ κατὰ τὸν πόλεμον καὶ εἰς τὰ κοινωφελῆ ἱδρύματα, εἰς τὰ τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἤθελεν ἀποβῆ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Ἀλλ’ ἂν δὲν προτείνω τὴν ἀναγκαστικὴν καθιέρωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν τὸ πράττω, διότι νομίζω ὅτι, παρ’ ὅσα ἐξετέθησαν, ἀπαιτεῖται μία ὡρίμασις τῆς δημοσίας γνώμης τόσον τοῦ γυναικείου κόσμου ὅσον καὶ τοῦ ἀνδρικοῦ κόσμου πρὸς παραδοχὴν τῆς ἐπεκτάσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀναγκαστικῶς, λόγῳ τῆς προοδευτικῆς ἐξελίξεως ὅλων τῶν Πολιτειῶν καὶ τῆς καθιδρύσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ ἀνθρωπιστικωτέρων βάσεων. Διότι λοιπὸν ἀπαιτεῖται ἡ ὡρίμασις αὐτὴ δὲν προτείνω τὴν ἀναγκαστικὴν καθιέρωσιν τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν εἶναι νὰ σαφηνίσῃ ὅ,τι ἀπησχόλησεν ἐπὶ μακρὸν τὴν Γʹ Συνέλευσιν, χωρὶς μακρὰς συζητήσεις, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι αὐτονόητον καὶ τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος καὶ εἰς τὰς γυναῖκας εἶναι ζήτημα ἐκλογικοῦ νόμου. Ὑπῆρχε καὶ μία ἄλλη ἀξίωσις, ἡ ἀξίωσις τῆς κατ’ ἐπαγγέλματα ἐκπροσωπήσεως κατ’ ἀντιδιαστολὴν τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καθολικότητος καὶ τῆς ἰσότητος, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν ἰσότητα τῶν ἀτόμων καὶ ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ὀργανώσεων τῶν ἐπαγγελματικῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας προήρχοντο αἱ παλαιαὶ Βουλαὶ αἱ πρὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως. Συμφωνῶ ὅτι ἔχει μίαν σκοπιμότητα καὶ ἡ ἐκπροσώπησις αὐτὴ κατ’ ἐπάγγελμα, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ θὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅταν ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι χρήσιμος πρὸς ἐκλογὴν καταλλήλων ἀντιπροσώπων διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ὁμαδικῶν συμφερόντων ἡ κατ’ ἐπάγγελμα ἐκλογή, πάντως ἡ Βουλὴ ἡ ἔχουσα τὴν ὑπεροχὴν πρέπει νὰ στηρίζηται εἰς τὴν γενικωτέραν ἀντίληψιν τῶν πολιτῶν, εἰς τὴν ἀντίληψιν τὴν ἔχουσαν πρὸ αὐτῆς ὁλόκληρον τὸ Κράτος, ὅλα τὰ γενικὰ συμφέροντα καὶ ὄχι ὁμαδικὰ συμφέροντα. Ἡ συμπλήρωσις θὰ γίνῃ διὰ τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ θὰ γίνῃ ἀρκετή. Ἑπομένως δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ μὴ συζητήσωμεν, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σπουδαιότερον εἰς τὰς σημερινὰς πολιτικὰς συνθήκας εἶναι τὸ ζήτημα τῆς καθιερώσεως ὡρισμένου ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀναπτύσσων εἰς ὑμᾶς γενικῶς καὶ θεωρητικῶς τὰ ἀγαθὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἤδη αἱ περισσότεραι πολιτικαὶ ὁμάδες αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ δὴ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις», τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα καὶ μέγα μέρος τῶν ἀποτελούντων τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, τουλάχιστον πρὸ τῆς συμπήξεως αὐτοῦ τοῦ Κόμματος, καὶ ἄλλοι ἀνεξάρτητοι πληρεξούσιοι ἔχουν ἤδη ταχθῆ ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ συνεπῶς ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ἐκ τῶν προτέρων ὅτι εἶναι δεδηλωμένη ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος.

§126ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν πιστεύομεν.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ, καὶ ἀναγκαίως θὰ συζητηθῇ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἄρθρου 15, εἶναι ἂν ἐπιβάλλεται ἡ συνταγματικὴ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἢ πρέπει νὰ ἀφεθῇ τὸ ζήτημα νὰ καθορισθῇ διὰ νόμου. Πάντως βαθμιαίως αἱ λεπτομέρειαι τοῦ ζητήματος θὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου. Ἀλλ’ ἡ ἀρχή, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, πρέπει συνταγματικῶς νὰ ἐπιβληθῇ. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ μᾶς εἶπε διὰ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα πηγάζουν ἀπὸ τὰς ἑκασταχοῦ καὶ ἑκάστοτε συνθήκας καὶ πρέπει ἀναλόγως τῶν συνθηκῶν αὐτῶν νὰ κανονίζωνται. Ἄν δι’ αὐτοῦ ἠνόει τὰς γενικωτέρας κοινωνικὰς καὶ βιωτικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ἐπηρεάζουν καὶ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν δίδει αὐτὴν τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν εἰς ὅσα λέγει. Ἐννοεῖ δηλαδὴ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν συνθῆκαι εὐνοϊκαὶ διὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ μὴ εἶναι εὐνοϊκαὶ διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ἀφήσῃ ἀνοικτὸν τὸν δρόμον εἰς τὰς Νομοθετικὰς Ἐξουσίας νὰ κανονίζουν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ὑπάρχουν βεβαίως λεπτομέρειαι τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὅπως εἶναι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, ὁ μηχανικὸς τρόπος τῆς ἐκλογῆς, πράγματα τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶνται ἐκ τῶν τοπικῶν συνθηκῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντικείμενον τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλὰ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπεστήριζον ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα χωρὶς ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν εὑρίσκονται εἰς πλάνην. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, κύριοι, πρέπει νὰ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς βάσεις τοῦ σχετικοῦ πολιτεύματος· διότι διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τίθεται εἰς κίνησιν ὁλόκληρος ὁ κόσμος, καὶ τὰ πολιτεύματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην, ὀφείλουν νὰ εἶναι αἱ βάσεις τοῦ ἰδικοῦ μας ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος. Αἱ βάσεις, κύριοι, εἶναι δύο: Ὅτι ἡ πλειονοψηφία γενικῶς κανονίζει, λαμβάνουσα τὴν τελικὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, καὶ ὅτι ὅλοι οἱ πολῖται εἶναι ἴσοι ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ὅταν καθιερώθη τὸ πολίτευμα τὸ ἀντιπροσωπευτικόν, τὸ στηριζόμενον εἰς τὴν ἰσοπολιτείαν, τὸ στηριζόμενον εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἐπικρατήσεως τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας, δὲν ἐφαντάζοντο οἱ ἄνθρωποι ἀκόμη ὅτι διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μειωθῇ αὐτὸς ὁ σκοπός. Καὶ δι’ αὐτό, ἐνῷ οἱ νόμοι τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως ὁμιλοῦν ἐπανειλημμένως ὅτι κανεὶς πολίτης δὲν δικαιοῦται νὰ ἀντιπροσωπευθῇ περισσότερον ἀπὸ τὸν ἄλλον πολίτην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὅλοι οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἐκπροσωπῶνται ἐξ ἴσου εἰς τὴν Βουλήν, ἐτονίζετο τοῦτο ὅμως χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας· διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντελαμβάνοντο ἦτο ὅτι ἡ τοιαύτη διαίρεσις τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν θὰ ἐγέννα ἀναστάτωσιν. Ὅταν βραδύτερον ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζηται τὸ ἐκλογικὸν πλειονοψηφικὸν σύστημα, κατεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι δὲν ἐξασφαλίζει τὴν ἐκπροσώπησιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς τῆς πλειονοψηφίας τῆς λαϊκῆς· δηλαδὴ δὲν ἐξησφάλιζε τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν τῆς πλειονοψηφίας. Εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη εἰς τὰ ὁποῖα τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἰσχύει ὑπάρχουν παραδείγματα ἀναμφισβήτητα, κατὰ τὰ ὁποῖα αἱ μειονοψηφίαι εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πλειονοψηφίαι. Καὶ εἰς τὸ Βέλγιον καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐσχάτως καὶ παρ’ ἡμῖν, τῷ 1920, ὅπως γνωρίζετε, ἡ μειονοψηφία ἡ λαϊκὴ εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πλειονοψηφία καὶ ἐφήρμοσε μίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία ἀπώλεσε τὴν Ἑλλάδα. Εἷς διακεκριμένος Ἄγγλος δημοσιολόγος ὑπολογίζει ὅτι ἀπὸ τοῦ 1881 ἕως τὸ 1914 καθ’ ὅλας τὰς ἐκλογὰς ἐξεπροσωπήθησαν κατὰ μέσον ὅρον τὰ 40% τῶν ἐκλογέων, ἐνῷ τὰ 60% δὲν ἀντεπροσωπεύθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καθ’ ὅλας τὰς ἐκλογάς, μία δὲ μόνον μερὶς τῆς μειονοψηφίας ἐκανόνιζε τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους καὶ μία μερὶς ἐψήφιζε τοὺς νόμους. Ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων, ἐκ τῆς ἀναστατώσεως ἡ ὁποία προεκαλεῖτο ἐκ τῆς καταρτίσεως μειονοψηφιῶν εἰς τὰ διάφορα Κράτη, μειονοψηφιῶν στηριζομένων εἰς ἓν κόμμα, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον λόγῳ τῆς ἀναστατώσεως ἡ ὁποία προεκαλεῖτο λόγῳ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι πλειονοψηφικὸν σύστημα σημαίνει ἀνατροπὴν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος, τοῦ στηριζομένου εἰς τὴν ἰσότητα τῶν πολιτῶν, καθιερώθη σχεδὸν εἰς ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦν ἡ Γαλλία, ἡ Ἀγγλία καὶ τελευταῖον ἡ Ἰταλία, ὅπου ὁ Φασισμὸς ἀνέτρεψε τὴν βασιλευομένην Δημοκρατίαν. Ἀντετάχθη εἰς αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἐφόσον ἡ λαϊκὴ πλειονοψηφία λαμβάνει ἀποφάσεις, εἶναι δίκαιον καὶ συμφέρον ἡ πλειονοψηφία ἡ βουλευτικὴ νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ γεγονότος ὅτι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν ἐκπροσωπεῖ ἡ πλειονοψηφία εἰς τὰς πλείστας περιστάσεις τὴν λαϊκὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ἡ δυσανάλογος ἐκπροσώπησις τῶν κομμάτων καὶ αὐτὴ ἀποτελεῖ κατάπτωσιν καὶ περιορισμὸν τῶν λαϊκῶν δικαιωμάτων· διότι, ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως κάθε πολίτης νὰ ἔχῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον, εἶναι ἐπιβεβλημένον κάθε ἰσοδύναμος ὁμὰς πολιτῶν νὰ ἔχῃ ὁμοίαν ἐκπροσώπησιν. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς στηρίζεται τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα. Ὁ φόβος, ὁ ὁποῖος πάλιν προτάσσεται, ὅτι ὑπὸ τὸ ἀνάλογον σύστημα ἐπέρχεται μία ἀκυβερνησία εἰς τὸν Τόπον, καὶ αὐτὸς ὁ φόβος εἶναι ἀβάσιμος· διότι ἀπεδείχθη ὅτι ὅσον ἀναπτύσσεται οἰκονομικῶς ἡ κοινωνία, τόσον αἱ συνθῆκαι εὐνοοῦν τὴν κατάτμησιν τῶν κομμάτων. Εἰς τὴν Γαλλίαν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὰ κόμματα ἦσαν 18, εἰς τὴν Γερμανίαν ἦσαν 13 καὶ οὕτω καθεξῆς, παρετηρήθη δὲ ὅτι δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία αὔξησις σοβαρὰ ἐκεῖ ὅπου καθιερώθη ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὐνοεῖ τὴν κατάτμησιν τῶν κομμάτων. Ἀλλ’ ἂν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν διὰ συνταγματικῆς διατάξεως καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, δὲν τὸ κάμνομεν διὰ λόγους γενικωτέρους θεωρητικούς, δὲν τὸ κάμνομεν μόνον ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς δικαιοσύνης, τὸ κάμνομεν καὶ διὰ λόγους πρακτικούς. Δύο εἶναι οἱ σπουδαιότεροι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν τὴν ἄμεσον καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας: Ὁ πρῶτος λόγας εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἐξέλιξιν πολιτικὴν μεταβάσεως ἀπὸ μιᾶς περιόδου ἐπικρατήσεως προσωπικῶν κομμάτων εἰς μίαν περίοδον κομμάτων γενικωτέρων συμφερόντων, γενικωτέρων πολιτικῶν ἀρχῶν, καὶ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα εὐνοεῖ αὐτὴν τὴν μετάβασιν, αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὀργάνωσιν τῶν κομμάτων ἀρχῶν, διευκολύνει τὴν διαπαιδαγώγησιν τὴν πολιτικὴν τῶν πολιτῶν, διότι ἐμποδίζει τοὺς μικροὺς καὶ τοὺς νόθους συνδυασμούς, διότι ὑποχρεοῖ τοὺς πολιτικοὺς νὰ ἐκθέτουν καθαρὰ τὰς ἀντιλήψεις των, διότι περιορίζει τὰς νοθείας καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐξυψώνει τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν εἰς ἀνώτερον ἠθικὸν ἐπίπεδον. Ἀλλ’ αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ σπουδαιότερος λόγος· ὁ σπουδαιότερος λόγος δι’ ἡμᾶς εἶναι ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία θὰ συντελέσῃ τὰ μέγιστα εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξομάλυνσιν τῆς Ἑλλάδος. Ἀκόμη λόγῳ τῆς ἀποχῆς ἑνὸς μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, παρ’ ὅλας τὰς κομματικὰς διαιρέσεις εἰς τὸν ἕνα καὶ εἰς τὸν ἄλλον πολιτικὸν κόσμον ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται αἱ δύο παρατάξεις, ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν αἱ δύο παρατάξεις, τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀντίληψιν ἑνὸς μεγάλου κόσμου πολιτευομένων καὶ μεγάλου ἀριθμοῦ πολιτῶν. Αἱ παρατάξεις, λέγω, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι διῄρεσαν τὴν Ἑλλάδα, αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν ἕνα ἐμφύλιον πόλεμον, εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως διὰ τὴν Ἑλλάδα. Αἱ δύο αὐταὶ παρατάξεις ἂν λείψουν—καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λείψουν παρὰ μόνον ἂν ἐξασφαλισθῇ ὁ θρυμματισμὸς τῶν δύο αὐτῶν παρατάξεων — εἰς τοῦτο θὰ συντελέσῃ ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Προκειμένου δὲ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸν τὸν σκοπόν μας, ἔχομεν ἀνάγκην μὲ κάθε εἰλικρίνειαν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας καὶ νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἂν ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, θὰ ἐλέγομεν ὅτι εἶχε σημασίαν ἡ πρᾶξις, διότι νομίζομεν ὅτι μᾶς συμφέρει εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα τὸ καθιερούμενον· ἂν αὔριον δὲν μᾶς συμφέρῃ, τὸ καταργοῦμεν. Δὲν παρέχομεν δι’ αὐτῆς τῆς πράξεως τὴν σταθερότητα, τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀποβλέπομεν εἰς κομματικὰ ὠφελήματα, εἰς κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἀποβλέπομεν εἰς τὴν παγίωσιν μιᾶς πραγματικῆς ἰσοπολιτείας εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀποβλέπομεν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς μονίμου καταστάσεως, καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι καθιερώσαμεν τὴν Δημοκρατίαν ἔχομεν καὶ συμφέρον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ δείξωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι δὲν ἔχομεν βλέψεις κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ ὅτι σύμφωνα μὲ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον καθιερώσαμεν, θέλομεν νὰ τὸ θεμελιώσωμεν ἐπὶ μιᾶς πραγματικῆς ἰσότητος ὅλων τῶν κομμάτων. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσῃ τόσον θεμελιῶδες μέτρον, ὅπως ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὄχι μόνον διότι εἶναι Συνέλευσις καὶ ψηφίζει τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχει ἐντολὴν ἀπὸ τὸν λαὸν δικαιοῦται καὶ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν. Δὲν εἰσάγεται διὰ πρώτην φορὰν τώρα ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 τὰ πλειονοψηφήσαντα κόμματα μὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτόν, τὸ Λαϊκὸν δηλαδὴ καὶ τὸ Μεταρρυθμιστικόν, ὑπεσχέθησαν εἰς τὸν λαὸν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ὅτε ἦλθον ὅμως εἰς τὴν Ἀρχήν, ἀντὶ νὰ πραγματοποιήσουν τὴν πανδήμως δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν, ἐσκέφθησαν μόνον περὶ ἄλλων πραγμάτων, ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογικῆς, ἐσκέφθησαν νὰ περιορίσουν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἐσκέφθησαν νὰ διατηρήσουν τὴν μικρὰν ἐκλογικὴν βάσιν τῶν 16,000 δημοτῶν, καὶ αὐτὰ ὅλα διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν, ὅπως αὐτοὶ ἐφαντάζοντο, τὴν παραμονήν των εἰς τὴν Ἀρχήν· καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ σπίτι ἐκαίετο αὐτοὶ ἐτραγουδοῦσαν, ἐτραγουδοῦσαν καὶ ἐμάχοντο δολίως νὰ ἐπιβάλουν συστήματα ἐκλογικὰ τὰ ὁποῖα θὰ ὑπέθαλπον τὸν προσωπικὸν κομματισμὸν καὶ τὸν ἐκφαυλισμὸν εἰς ὅλον τὸν Τόπον. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923 τὰ πλειονοψηφήσαντα κόμματα, δηλαδὴ ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις», οἱ Δημοκρατικοὶ Φιλελεύθεροι, οἱ ἀγροτικοὶ καὶ πολλοὶ ἀνεξάρτητοι προέβαλον τὴν ἀρχὴν τῆς καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ὑπῆρξε τότε μεγάλη ἀμφισβήτησις, ἂν ἦτο προτιμότερον νὰ καθιερωθῇ δι’ ἐπαναστατικῆς πράξεως ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ νὰ κατέλθωμεν κατόπιν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ συστήματος. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ὑπῆρξε μέγα ἀτύχημα ὅτι ἡ ἰδική μας γνώμη δὲν ἐπεκράτησε, διότι, ἂν εἶχεν ἐπικρατήσει ἡ ἰδική μας γνώμη....

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπῆγαν καλὰ τὰ πράγματα.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπῆγαν καλὰ τὰ πράγματα, ἀλλὰ διαρκῶς ὁμιλεῖτε περὶ ἐξομαλύνσεως τοῦ πολιτικοῦ βίου. Ἂν ἐπεκράτει ἡ ἰδική μας ἄποψις, δὲν θὰ ὑπῆρχον ἐσωκοινοβουλευτικοὶ καὶ ἐξωκοινοβουλευτικοί. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι κοινὸν τὸ ἐλάττωμα τῶν κομμάτων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προερχόμενον ἀπὸ ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν, τὸ ἐλάττωμα νὰ προσπαθοῦν καὶ νὰ τείνουν νὰ καθιερώσουν ἐκλογικὰ συστήματα τὰ ὁποῖα φαντάζονται ὅτι διευκολύνουν εἴτε τὴν ἄνοδόν των εἰς τὴν Ἀρχὴν εἴτε τὴν παραμονήν των εἰς τὴν Ἀρχήν. Δὲν εἶναι φαινόμενον Ἑλληνικόν· καὶ εἰς τὸ Βέλγιον ἔγινε τὸ ἴδιον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Ὁ λόγος ὅμως αὐτῶν τῶν ἀντιλήψεων δὲν εἶναι ὅτι πραγματοποιοῦνται αἱ προβλέψεις, ἀλλ’ εἶναι ὅτι δημιουργοῦνται....

§130Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε πρόεδρε, ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἂν ἀποδίδητε εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὴν ὑπάρχουσαν ἀνωμαλίαν, πρέπει νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι, ὅτε ἀνεκινήθη τότε τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς, ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος εἶχε δηλώσει ὅτι θὰ ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀποχήν. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶχεν ἀποστείλει ἀντιπροσώπους του, τὸν κ. Ζαβιτσιάνον καὶ τὸν κ. Λιδωρίκην, εἰς τὴν Ἐπανάστασιν. Ἐπαλαίσαμεν νὰ τοὺς πείσωμεν ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ἡ ἀναλογικὴ καὶ μᾶς ἐδήλωσαν ὅτι ὄχι μόνον οἱ ἄλλοι νῦν ἐξωκοινοβουλευτικοί, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ζαΐμης ἀκόμη ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἀπόσχῃ ἂν εἰσήγομεν τὴν ἀναλογικήν. Χάριν λοιπὸν τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ τὴν εἰσαγάγωμεν τότε.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐντελῶς ἐσφαλμένη ἀντίληψις, κ. συνάδελφε, διότι ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἂν εἶχε καθιερωθῇ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, παρ’ ὅλας τὰς δηλώσεις περὶ ἀποχῆς, διότι τὸ σύστημα ἐξασφαλίζει τὴν ἀντιπροσώπευσιν μιᾶς μερίδος μειονοψηφούσης, θὰ μετεῖχον τὰ 9/10 τῶν πολιτικῶν τῆς ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως παρατάξεως. Ἐγένοντο ἀπειλαί, ἀλλ’ αἱ ἀπειλαὶ αὐταὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθοῦν, διότι, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν εἷς πολιτικὸς κόσμος ἔχῃ ἐξησφαλισμένην τὴν ἐκλογὴν μεγάλου ἀριθμοῦ θέσεων, δὲν ἀπέχει εὐκόλως. Ὁ φόβος κατέλαβε τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον, ὅτε εἶδεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἰδικήν του ἀντίληψιν, τοῦ περιέγραφε τὰ ἐκλογικά του δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐμμένω εἰς τὸ ὅτι, ἂν ἠκολουθεῖτο ἡ ὁδὸς τὴν ὁποίαν ἐπεδιώξαμεν ἡμεῖς διὰ τὴν λύσιν τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος διὰ δημοψηφίσματος πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς καθιερώσεως ἀμέσως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ εἶχεν ἤδη ἐπέλθει πρὸ καιροῦ μία πολιτικὴ κατάστασις καὶ θὰ ἀντεμετωπίζοντο ὅλα τὰ ζητήματα, ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικά, ἐντελῶς διαφόρως.

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ προεκλογικὸν δημοψήφισμα, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἀλλὰ καθ’ ἡμᾶς—καὶ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ πιστοποιήσωμεν ὅλην τὴν ἀλήθειαν—ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος δὲν ἀπέσχε διότι ἐνόμιζεν ὅτι τὸ σύστημα τῆς στενῆς περιφερείας ἦτο ἀκατάλληλον, ἐπειδὴ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος θεωρεῖ τὸ σύστημα τοῦτο ὡς προτιμότερον, ἀλλ’ ἀπέσχεν ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος διότι ἤξευρεν ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς θὰ ἡττᾶτο ὡς σύνολον, καὶ διότι ἐπείσθη ὅτι θὰ ἡττᾶτο ἀπετόλμησε τὸ ἀντεπαναστατικὸν κίνημα.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα εἶναι ἐσφαλμένον. Ἂν καθιεροῦτο τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, δὲν θὰ ἀπεκλείοντο ἀπὸ ὅλας τὰς περιφερείας οἱ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτευόμενοι.

§134Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἡττῶντο ὡς παράταξις.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι· ἦτο μειονοψηφία καὶ δέχομαι ὅτι θὰ ἡττῶντο εἰς ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς περιφερείας.

§136Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς ἀποχῆς παρηκολούθουν ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι ἐξηκολούθουν νὰ περιοδεύουν, καὶ ὅπου ἔβλεπον τὸ ἔδαφος ὅτι θὰ ἔχανον, ἀπεσύροντο τῆς ὑποψηφιότητος.

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δέχομαι τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν, διότι εἶναι πράγματι ἀληθής, ὅτι καὶ μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἂν μετεῖχον, θὰ ἡττῶντο.

§138Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὄχι εἰς ὅλα τὰ σημεῖα.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι θὰ ἡττῶντο εἰς ὅλα τὰ σημεῖα. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐξηνάγκασε τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κόσμον νὰ ἀπόσχῃ, ἐνῷ ἀντιστρόφως, ἂν ἐγίνετο ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ παρεῖχεν εἰς τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κόσμον βεβαιότητα ὅτι ἓν μέρος, τὸ ⅕, τῶν θέσεων τῶν πληρεξουσίων, θὰ κατελαμβάνετο ἀκόπως ὑπ’ αὐτοῦ. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἡ κατάστασις τῶν πολιτικῶν πραγμάτων θὰ ἦτο ἐντελῶς διάφορος, πολὺ πλέον συμφερωτέρα, πολὺ πλέον καλυτέρα. Ἀλλὰ σήμερον δὲν κάμνομεν ἔλεγχον τῶν πράξεων τῆς Ἐπαναστάσεως.

§140Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ συζητήσεις περὶ καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς διὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἐγίνοντο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι—καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀπατῶμαι—πρὸ τῆς ἐκρήξεως τοῦ ἀντεπαναστατικοῦ κινήματος.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ συζητήσεις ἤρχισαν ἀφ’ ὅτου ἦλθεν ἡ Ἐπανάστασις.

§142Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ τότε ἐθεωρήθη ὅτι τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ κατὰ τῆς Ἐπαναστάσεως, θὰ ἀπεῖχον τῶν ἐκλογῶν ἐν ᾗ περιπτώσει καθιεροῦτο ἡ ἀναλογική. Ἂν θὰ ἀπεῖχον ἢ ὄχι, ἕκαστος ἔχει τὰς ἰδίας γνώμας· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ. Μετὰ τὴν ἔκρηξιν καὶ τὴν καταστολὴν τοῦ ἀντεπαναστατικοῦ κινήματος οἱ ὅροι μετεβλήθησαν ἐντελῶς. Ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα ἦτο τοιαύτη διὰ τὸν ἀντιπολιτευόμενον κόσμον, ὥστε ἐνόμισεν, ἀνεξαρτήτως πλέον τοῦ συστήματος ὅτι θὰ ἔπρεπε κατόπιν τῆς ἀποτυχίας τοῦ ἀντεπαναστατικοῦ κινήματος νὰ ἀπόσχῃ. Δὲν ὑποθέτω δηλαδὴ ὅτι θὰ ἐπηρέαζε τὸ σύστημα.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐπηρέαζε.

§144Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρὶν τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο συζητήσιμον· δὲν ὑποθέτω τώρα νὰ ἐπιδέχηται συζήτησιν.

§145Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖον; Τὸ ὅτι θὰ μετεῖχον;

§146Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σημειώσατε ὅτι τότε καὶ ἐγὼ ἤμην τῆς ἰδέας ὅτι παρὰ τὴν ἀντίδρασιν τοῦ ἀντιπολιτευτικοῦ κόσμου θὰ ἔπρεπεν ἡ Ἐπανάστασις νὰ καθιερώσῃ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ γνωρίζω.

§148Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀλλὰ λέγω ὅτι, κατόπιν τῆς ἀποτυχίας τοῦ ἀντεπαναστατικοῦ κινήματος, δὲν ὑποθέτω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τῆς συμμετοχῆς αὐτοῦ, ἂν καθιεροῦτο ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία.

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατί;

§150Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, οὐδένα ρόλον ἔπαιξεν εἰς τὴν μὴ συμμετοχὴν τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου τὸ κίνημα ἐκεῖνο. Ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος ἀπέσχε διὰ δύο λόγους: Πρῶτον διότι δὲν ἤθελε διὰ τῆς συμμετοχῆς του νὰ ἀναγνωρίσῃ νομιμοποίησιν τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐμφανιζομένης ὡς νομίμου καταστάσεως, καὶ δεύτερον διότι ἐφρόνει τὴν ἀποτυχίαν αὐτοῦ ἐν τῷ συνόλῳ, ὡς παρατάξεως, βεβαίαν, λόγῳ τῶν προσφύγων καὶ τῆς νοθεύσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν του. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν Ἐπανάστασιν πρὸ τῶν ἐκλογῶν διεδέχετο ἓν νόμιμον πολιτικὸν καθεστὼς καὶ ἐγίνετο μία οἱαδήποτε ἀναθεώρησις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὥστε νὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχουν πολλὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὴν ἐπικράτησιν, βεβαίως θὰ κατήρχοντο εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐγὼ παρὰ ταῦτα ἐνόμιζον ὅτι εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἐπιτρέπεται νὰ φυγομαχῇ εἷς ὁλόκληρος πολιτικὸς κόσμος, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀντιμετωπίζῃ καὶ τὰς δυσκόλους περιστάσεις, ὑποστηρίζων ἓν οἱονδήποτε πρόγραμμα καὶ συμβάλλων εἰς τὴν ἐξομάλυνσιν τῆς ἀνωμάλου πολιτικῆς καταστάσεως.

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ὁμολογία τοῦ κ. συναδέλφου ἀποδεικνύει ὅτι ὅπου θὰ εἶχον ἀνάλογον πλειονοψηφίαν θὰ ἐξελέγοντο.

§152Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν καθιεροῦτο τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, θὰ ἔφερεν ἓν μέγα καλὸν διότι, ἂν ἐνέμενον εἰς τὴν ἀποχὴν τὰ ἐξωκοινοβουλευτικὰ κόμματα, θὰ εἴχομεν τὸ μέγα καλὸν ὅτι θὰ ἔφερε τὴν ἀντικατάστασιν τῶν παλαιῶν ἐφθαρμένων στελεχῶν ὑπὸ νέων τῆς ἰδίας παρατάξεως ἀπείρως καλυτέρων.

§153Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εἴχομεν δύο θέσεις μὲ ἕνδεκα ὑποψηφίους. Οἱ τελευταῖοι, Παπαμιχαλόπουλος καὶ Γίδας, ἀπεχώρησαν τέσσαρας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅτε ἀντελήφθησαν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιτύχωσι.

§154Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐγένοντο δύο συνδυασμοὶ ἀγροτικοί, τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῶν Γρεβενῶν. Εἰς τοὺς συνδυασμοὺς αὐτοὺς οἱ ὑποψήφιοι ἦσαν ἐν μέρει ἀντιβενιζελικοί· ἂν ἐφηρμόζετο ἡ ἀναλογικὴ ψηφοφορία, θὰ εἴχομεν ἀντιβενιζελικοὺς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Γρεβενῶν καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Ἑπομένως θὰ ἐγίνετο αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. πρόεδρος.

§155Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἰς ἐμὲ θὰ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξακολουθήσω φρονῶν ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ὀρθότατα ἐσκέφθη καὶ ἀπεφάσισε νὰ μὴ ἀποδεχθῇ γενομένας ἀπὸ διαφόρους κατευθύνσεις εἰσηγήσεις εἴτε περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος εἴτε περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ διὰ τὸ πρῶτον νομίζω ὅτι καὶ ὁ ἀγορεύων ὡμολόγησεν ὅτι ἡ ἀκολουθηθεῖσα ὁδὸς ἦτο ἡ καλυτέρα.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀντιστρόφως εἶπον. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος δυσκολεύεται νὰ ἀνομολογήσῃ τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα διέπραξεν ἡ Ἐπανάστασις. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ ὅτι διέπραξε μέγιστα σφάλματα, τὰ ὁποῖα εἶχον μεγάλας συνεπείας. Καὶ τὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα ἀνέφερον οἱ κύριοι Σεχιώτης, Κυβέλος καὶ Μαργέτης ἀποδεικνύουσιν ὅτι, ἂν ὑπῆρχον καὶ οἱ ἀντίθετοι πολιτικοί, θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξασφαλίσωσι μέρος θέσεων καὶ ἀσφαλῶς θὰ μετεῖχον· καὶ ἂν δὲν μετεῖχον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, θὰ μετεῖχεν εἷς νέος πολιτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔφερε τὴν γεφύρωσιν καὶ θὰ εἶχεν ἀντικαταστήσει τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι μόνον ἡ ζωὴ τῶν πολιτικῶν, ἡ σταδιοδρομία αὐτῶν, ἠδύνατο νὰ παραταθῇ μὲ τὴν διαιώνισιν τοῦ πολιτικοῦ χάσματος. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ ταύτην τὴν στιγμὴν πρὸ 14 ἐτῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὑπεστήριξε διὰ λόγους γενικωτέρους τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλ’ ὁ κ. Βενιζέλος, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε, παρεκάλεσε νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα διὰ νὰ μελετηθῇ καλύτερον, ὑποσχεθεὶς ὅτι θέλει συντόμως φέρει αὐτὸ εἰς συζήτησιν. Δυστυχῶς ἡ ὑπόσχεσις δὲν ἐξεπληρώθη. Ἡ μὴ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποσχέσεως αὐτῆς συνετέλεσε νὰ ὀξυνθοῦν εἰς μεγάλον βαθμὸν τὰ πάθη. Ἡ μὴ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποσχέσεως αὐτῆς συνετέλεσεν εἰς τὸ 1920 νὰ συντριβῇ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον εἶχε κατορθώσει νὰ συγκεντρώσῃ μεγίστην πλειονοψηφίαν λαϊκήν. Καὶ συνετέλεσεν αὐτὸ ἀκριβῶς νὰ πέσῃ καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγός του. Καὶ ἂν ἀκόμη τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἤρχετο μειονοψηφοῦν τότε, καὶ οἱ ἐκ Παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ πλέον ἔντιμοι πολιτευόμενοι ἂν εἰσήρχοντο εἰς τὴν Συνέλευσιν, τότε δὲν ἐγνώριζον ποία θὰ ἦτο ἡ ἐξέλιξις. Ἔχομεν λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκτὸς ἀπείρων παραδειγμάτων, τὸ παρελθὸν τὸ ὁποῖον μᾶς ὑποχρεώνει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡμαρτήσαμεν ἀπέναντι τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἰδεῶν, ἡμαρτήσαμεν ἀπέναντι τῆς ὑποστάσεως τῆς Ἑλλάδος μὴ καθιερώσαντες τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν ἐγκαίρως. Ἡ ὀξύτης ἡ μεγάλη δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένον ὅτι διεσκεδάσθη. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ὥστε νὰ ἐμπεδώσωμεν καὶ τὸ πολίτευμα καὶ τὴν πλήρη γαλήνην νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὸν λαόν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν νὰ μὴ ἔχωσι τὴν χροιὰν ἀμέσου ὠφελείας, ἀλλ’ ἱκανοποιήσεως πεποιθήσεων γενικῶν, ἱκανοποιήσεως τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἰσχύουν καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ παντοιοτρόπως εἰς τὸ μέλλον. Ἡμεῖς δὲν ἀποβλέπομεν εἰς κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀποβλέπομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἰσοπολιτείαν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας. (Χειροκροτήματα).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§158Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ καθορισθῇ διὰ συνταγματικῆς ρήτρας. Αἱ λεπτομέρειαι τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν παρὰ ἀντικείμενον νόμου. Ὁ λόγος τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαναστασίου ἔφερεν ὡς ἐπιβάλλοντα τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν τὴν συνταγματικὴν ρήτραν ὑπὲρ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν σταθερὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ἐφόσον ἡ κατάστασις ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔλαβε τὸν ὁμαλὸν αὐτῆς δρόμον, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ σκοπὸν τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Δημοκρατίας. Ἄν τὰς παραμονὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου ἐλέγομεν ὅτι διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἠδυνάμεθα νὰ κερδίσωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ ἀποτρέψωμεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τὴν τρομερὰν καταστροφὴν ἡ ὁποία ἐπῆλθε, δὲν πιστεύω, κύριοι, ὅτι θὰ ὑπῆρχε φιλελεύθερος ὁ ὁποῖος θὰ ἐδίσταζε διὰ τὴν μετατροπὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἄν τὴν παραμονὴν τῆς 1ης Νοεμβρίου ἐτροποποιοῦμεν τὸν ἐκλογικὸν ἡμῶν νόμον, ὥστε οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Πειραιῶς, τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Πατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν φιλελεύθεροι, νὰ μὴ πνιγῶσιν ἀπὸ τὰς ψήφους τῶν χωρικῶν, δὲν πιστεύω ὅτι ἠθέλομεν διαπράξει κανὲν ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος τροποποιοῦντες τὸν νόμον· τοὐναντίον ἠθέλομεν τὴν σώσει ἀπὸ τὴν καταστροφήν. Ἑπομένως εἰς ἀνωμάλους περιστάσεις—καὶ νομίζω ὅτι ἀκόμη εὑρισκόμεθα εἰς ἀνωμάλους περιστάσεις—τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ καθιερωθῇ διὰ τρόπου ριζικοῦ καὶ ἀσαλεύτου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξελίσσηται συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν περιστάσεων. Καὶ ἂν εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ Μουσσολίνι ἔσωσε τὴν Ἰταλίαν ἀπὸ τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον, βεβαίως ἔχει δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα κατὰ τρόπον ὅστις νὰ καθιστᾷ ἀκόμη ἀσφαλῆ τὴν παραμονήν του ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ. Ἰδοὺ διατί διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴν καὶ ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως»· ἀμφισβητῶ τὴν βάσιν τῆς ἀρχῆς διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησε τὴν καθιέρωσιν διὰ συνταγματικῆς ρήτρας τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἑπομένως ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἀκόμη νομίζω ὅτι τὸ ἐκλογικὸν ἡμῶν σύστημα δέον νὰ κανονίζηται διὰ νόμου καὶ οὐχὶ διὰ συνταγματικῆς ρήτρας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, τὸ σύστημα τοῦτο, κύριοι, ἐξητάσθη ἐπιστημονικώτατα καὶ λεπτομερέστατα ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ὁ διαπρεπὴς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Σαρίπολος, υἱός, πρὸ μακροῦ χρόνου διὰ συγγράμματος περισπουδάστου, βραβευθέντος ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Ἀκαδημίας «Election» μᾶς ἐξέθηκε τὰ πλεονεκτήματα τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου μᾶς ἐφώτισε διὰ λαμπροῦ φυλλαδίου καὶ διὰ μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐπὶ τοῦ συστήματος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι κάτι τι καλὸν καὶ λογικόν, τὸ σύστημα τοῦ μέλλοντος ἴσως· ἀλλὰ δὲν νομίζω, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία δέον νὰ καθιερωθῇ διὰ συνταγματικῆς ρήτρας, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην πρὸ παντὸς κυβερνητικῆς σταθερότητος, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, ἂν ἐπέτυχέ ποτε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἐπέτυχε κατὰ τὰ μεγάλα κόμματα τοῦ Τρικούπη καὶ τοῦ Βενιζέλου. Ὅτε ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Βενιζέλος κατώρθωσαν νὰ συγκεντρώσωσι περὶ ἑαυτοὺς μεγάλα κόμματα, τότε τὰ ζητήματα τὰ ἐξωτερικὰ εὐωδώθησαν καὶ κατώρθωσαν νὰ ἐπιβάλωσι καὶ εἰς τὸ Κράτος μεγάλας μεταρρυθμίσεις. Πρὸ τοῦ Τρικούπη καὶ μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Βενιζέλου ἐπανήλθομεν εἰς τὰ πολλὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα δυσχεραίνουν τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Καὶ βεβαίως, ἐφόσον πρόκειται περὶ κομμάτων ἀρχῶν, τὰ κόμματα τῶν ἀρχῶν ἔχουν καὶ τὰ καλά των· ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ κόμματα τῶν ἀρχῶν ἐν Ἑλλάδι ἀκόμη δὲν ἐσυστηματοποιήθησαν, ὥστε νὰ σπεύσωμεν εἰς τὸν πειραματισμὸν συστήματος τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀσφαλῶς τὸ ἀκυβέρνητον τῆς Χώρας. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἐξ ἀλληλουχίας ἔθιξε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος.

§159Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὄχι ἐντὸς τοῦ Συντάγματος· διὰ νόμου.

§160Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ τροπολογία δὲν διενεμήθη· δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν τροπολογίαν.

§161Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου εἶπεν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι γενικὴ καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἀποκλείει τὰς γυναῖκας.

§162Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τοῦ ἂν εἶναι ὀρθὸν ἢ ὄχι. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Παπαναστασίου ἀνέφερε καὶ τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν, ἐγὼ δηλῶ ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διότι αἱ γυναῖκες δὲν τὸ ἔχουν ζητήσει ἀκόμη. Πρόκειται μόνον περὶ ὀλίγων φεμινιστριῶν, αἱ ὁποῖαι ζητοῦσι ψῆφον, καὶ ἐναντίον τῶν ὁποίων δὲν εἶναι μόνον οἱ ἄνδρες ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ὅλαι αἱ γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουν παρὰ μόνον τὸ νοικοκυριό των ἀκόμη. Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ παρακαλέσω μόνον μίαν τροπολογίαν νὰ δεχθῇ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀγραμμάτων. Δὲν δυνάμεθα ἐπ’ ἄπειρον νὰ παρέχωμεν ψῆφον εἰς τοὺς ἀγραμμάτους. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατεστήσαμεν ὑποχρεωτικὴν τὴν ἐκπαίδευσιν, διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν—δὲν προτείνω νὰ καταργηθῇ ἀμέσως τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ μετὰ πάροδον ὡρισμένου χρόνου, μετὰ μίαν δεκαετίαν—ὀφείλομεν νὰ προβλέψωμεν ὅτι οἱ Ἕλληνες πολῖται οἱ ἀγράμματοι, οἱ μὴ ἔχοντες ἀπολυτήριον δημοτικοῦ σχολείου, θὰ στεροῦνται τῆς ψήφου.

§163Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱ ἀγράμματοι ἔχουν καλυτέραν συνείδησιν τῆς ψήφου των.

§164Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Οἱ ἀγράμματοι, φίλε μου, ψηφίζουν πολὺ καλύτερα ἀπὸ ἡμᾶς, διότι οἱ ἀγράμματοι δὲν ζητοῦν τίποτε, καὶ ἔπρεπεν ἀπὸ τοὺς ἐγγραμμάτους νὰ πάρουν τὴν ψῆφον, διότι ἕως τώρα τὰ ἔκαμαν ρόϊδο.

§165Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ γνῶσις δὲν εἶναι τίποτε· ἀπεναντίας....

§166Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι οἱ ἀγράμματοι εἶναι χειρότεροι ἀπὸ τοὺς ἐγγραμμάτους. Τουναντίον, τὴν καταστροφὴν ἐν Ἑλλάδι ἔφεραν αἱ ἰθύνουσαι τάξεις. Τὸ παράδειγμα δὲ τοῦ πείσματος, τῆς ἐμπαθείας τῆς κομματικῆς, τῆς πολιτικῆς διαφθορᾶς ἔδωσαν αἱ ἀνεπτυγμέναι τάξεις καὶ ἰδίως ἡμεῖς οἱ δικηγόροι. Ἀλλ’ οἱ ἀγράμματοι γίνονται ὄργανα εἰς χεῖρας διεφθαρμένων ἐγγραμμάτων. Ἰδοὺ τὸ κακόν. Ἀφ’ ἑτέρου δέ, διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς, ἀφοῦ ἔχομεν καθολικὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὑποχρεωτικήν, ὀφείλομεν νὰ τὴν καταστήσωμεν πράγματι ὑποχρεωτικὴν καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐκλογεῖς: «Θέλετε νὰ ἐγγράψητε εἰς τοὺς καταλόγους τοὺς ἐκλογικούς, ὅσοι ἔχετε παιδιά, τὰ παιδιά σας; Μετὰ μίαν δεκαετίαν πρέπει νὰ ἠξεύρουν γράμματα διὰ νὰ ἐγγραφοῦν». Εἰς τοῦτο θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Συνταγματικῆς, ἡ ὁποία εἶπεν ὅτι θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας μας. Τὴν τροπολογίαν ὑπέβαλον πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἔντυπον εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ αὕτη δὲν κάμνει μνείαν τῆς τροπολογίας μου.

§167Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπερρίφθη. Θὰ ἦτο ἄδικον νὰ στερήσωμεν δικαιώματος ψήφου ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀγράμματοι.

§168Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προβλέπει ποινὰς εἰς τοὺς γονεῖς. Ὀφείλομεν λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς νόμους νὰ τοὺς καταστήσωμεν πραγματικούς, ἂν εἴμεθα συνεπεῖς. Βεβαίως μετὰ μίαν διετίαν, ὅταν θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προπολεμικὴν ἐκπαίδευσιν, θὰ εἴπωμεν ὅτι μετὰ μίαν δεκαετίαν δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐγγραφῶσιν ὡς ἐκλογεῖς οἱ ἀγράμματοι.

§169Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ νόμους οἱ ὁποῖοι τιμωροῦν τοὺς γονεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσπούδασαν τὰ τέκνα των. Ἂν ἐφαρμοσθῶσιν αὐτοὶ οἱ νόμοι, ἐλπίζει ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχουν ἀγράμματοι, διότι θὰ ἔχωσιν ἐλαττωθῆ οἱ ἀγράμματοι.

§170Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. 45% εἶναι ἀγράμματοι. Βεβαίως εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι οἱ παλαιοὶ ἐπρονόουν περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀγραμμάτων ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ οἱ ἀγράμματοι ἔμαθον γράμματα. Αὐτὸ λοιπὸν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ καὶ δι’ ἡμᾶς, νὰ καθιερωθῇ τὸ ὑποχρεωτικόν, τρόπον τινά, τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ συνταγματικῆς ρήτρας. Εἶναι καθῆκον πρὸς τὴν Δημοκρατίαν νὰ παράσχωμεν τὰ μέσα, ὅπως οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι προσέρχονται εἰς τὰς ἐκλογὰς γνωρίζουν τοὐλάχιστον τί ψηφίζουν. Εἶναι οἰκτρὸν τὸ θέαμα τῶν χωρικῶν καὶ τῶν ἀγραμμάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν νὰ διαβάσουν μίαν ἐφημερίδα καὶ προσέρχονται εἰς τὰς κάλπας ὡς ἀγέλη ὑπὸ τοὺς κομματάρχας. Δὲν εἶναι σύστημα ἐκλογικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀμαθείας, ὅπως τὸ ἡμέτερον. Πρέπει νὰ καταστήσωμεν τοὺς χωρικοὺς ἱκανοὺς νὰ διαβάζουν τὰ προγράμματα τὰ ἐκλογικὰ καὶ νὰ γνωρίζουν ποίους πρέπει νὰ ψηφίζουν. Δι’ αὐτὸ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου καὶ θὰ παρακαλέσω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περισσότερον κῦρος ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἁπλοῦς πληρεξουσίους νὰ μελετήσουν τὸ ζήτημα καὶ νὰ δώσουν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην των. Ἐγὼ μάλιστα θὰ ἤθελον νὰ ἀποκλείσωμεν διὰ τοῦ Συντάγματος καὶ πολλοὺς ἄλλους ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, ὡς τοὺς ἀστρατεύτους, τοὺς ἀδηλώτους, διότι δὲν ἐξετέλεσαν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν των. Αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ ὅμως δι’ ἐκλογικοῦ νόμου.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νόμου.

§172Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον διὰ συνταγματικῆς ρήτρας νὰ ἀποκλεισθοῦν οἱ ἀστράτευτοι καὶ οἱ ἀδήλωτοι. Κατὰ τὰ ἄλλα εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἂν καὶ κατὰ θεωρίαν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ ψηφίσω, νομίζω, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα, ἐναντίον.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κυβέλος ἔχει τὸν λόγον.

§174Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν προτίθεμαι νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ. Δὲν εἶμαι κατήγορος τοῦ κρατοῦντος καὶ παρ’ ἡμῖν συστήματος, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἂν ἤθελον ἀποβλέψει εἰς τὸ σύστημα αὐτό, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἐξ αὐτοῦ πολλὰ τὰ βλαβερὰ ἔχουσιν ἐπιδράσει ἐπὶ τῶν τυχῶν μας καὶ ἐπὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἰς ἣν εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἐν Ἑλλάδι ἡ πολιτικὴ ὀξύτης καὶ ἡ ἀντιγνωμία, ἡ ὁποία ὑπερέβη τὰ ὅρια πολλάκις τοῦ καλῶς ἐννοουμένου καθήκοντος, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι μεταχειρίζεται τὸ κρατοῦν σύστημα ὡς μέσον ἐπικρατήσεως. Ἡ μία μερὶς ἐμπαίζει τὴν ἄλλην, ὅπως κατορθώσῃ νὰ λάβῃ τὴν νίκην, ὄχι βεβαίως πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν κομματικῶν ὑποχρεώσεων καὶ καρπῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο πρὸς τὸ ὁποῖον θὰ προσαρμοσθῇ ἡ κοινωνία, ἐξελισσομένη, καλύτερον καὶ ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ψηφοφορία θὰ εἶναι ὁ ἄσπονδος ἐχθρὸς ἐκείνων τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα, εὑρισκόμενα εἰς τὴν Ἀρχήν, προσφέρουσι τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας των. Ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα πολλάκις παραπλανᾶται ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ τὰ ὁποῖα θέλει νὰ τὰ λύσῃ, ἀλλὰ δὲν δύναται, ἀμέσως ἡ ἐλλοχεύουσα Ἀντιπολίτευσις τὰ συλλαμβάνει καὶ προσπαθεῖ ἐπ’ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ λυθῶσι, προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ τὸν θόρυβον καὶ τὴν ἀντίδρασιν τῆς λαϊκῆς γνώμης ἐναντίον ἑνὸς κρατοῦντος κόμματος. Καὶ εἰς τὰ κόμματα τὰ μεγάλα, τῶν ὁποίων ἐγὼ εἶμαι ἐχθρός, ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα τῆς προσφορᾶς ὑπηρεσιῶν εἰς τὸν λαόν, ἀλλὰ πράγματι αὐτὰ τὰ ἐκτὸς τῆς Ἀρχῆς εὑρισκόμενα κόμματα προσπαθοῦσι νὰ διακεντῶσι τὴν Κοινὴν Γνώμην, ὅπως ἡ Κοινὴ Γνώμη τὰ βάλῃ μὲ τὸ κόμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν Ἀρχήν. Καὶ ἂν διὰ τῆς τακτικῆς αὐτῆς κατορθώσουν νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἰδεῶν των, ἡ ἐξασφάλισις αὐτὴ δὲν γίνεται διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον. Διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας αἱ ὁμάδες καὶ αἱ ἀντιπροσωπευτικαὶ τάξεις θὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ δὲν θὰ ὁδηγηθῶσιν ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος, ἀλλὰ θὰ ἐνστερνισθῶμεν ἀπὸ τὰς ἰδέας τὰς προοδευτικὰς καὶ αὐταὶ εἶναι νὰ παύσῃ ἡ ὕπαρξις δύο κομμάτων καὶ ἡ ἀντιζηλία. (Χειροκροτήματα).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§176Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πολὺ ἐξ ἀπροόπτου ἦλθον τὰ δύο ζητήματα τὰ μεγάλα. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶμαι ἕτοιμος διὰ νὰ συγκεντρώσω τὰς σκέψεις μου, ἐν τούτοις νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ νὰ δώσω καιρὸν εἰς ἄλλους νὰ συγκεντρώσουν τὰς σκέψεις των. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι τῆς γνώμης καὶ νομίζω ὅτι δὲν χωρεῖ δευτέρα γνώμη, ὅτι εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ πρέπει νὰ διατυπωθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οὔτε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν οὔτε νὰ τὴν ἀποκλείῃ.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔτσι εἶναι.

§178Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς εἶσθε ὑπὲρ τῆς ψήφου; Διότι εἶναι ζήτημα ἡλικίας.

§179Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροχήν, τὴν χορήγησιν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, δὲν εἶμαι βεβαίως τῆς ἰδέας νὰ χορηγηθῇ εἰς τὰς γυναῖκας ἀπεριόριστον δικαίωμα ἢ μᾶλλον μετὰ τόσης ἐλευθερίας μεθ’ ὅσης χορηγεῖται εἰς ἄλλους λαούς, εἰς τοὺς ὁποίους, ὡς γνωστόν, χορηγεῖται ὅταν ἐνηλικιωθοῦν εἰς πάντας ἀνεξαιρέτως, ὄχι δὲ ἕνεκα τῆς ἐλαττωματικότητος, τῆς φυσιολογικῆς μειονεκτικότητος τῶν γυναικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ ἴσον δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας δι’ ἄλλους τινὰς λόγους· διότι αἱ γυναῖκες, κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ ἐνήλικες, δὲν ἔχουσι τὴν μόρφωσιν τῶν ἀνδρῶν, διότι γνωρίζω ὅτι τώρα τελευταίως ἔγιναν σχολαὶ θηλέων εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὰ περισσότερα χωρία. Πρῶτον λοιπὸν διότι ἡ μόρφωσις τῶν γυναικῶν δὲν εἶναι οἵα τῶν ἀνδρῶν, καὶ δεύτερον διότι δὲν νομίζω —καὶ κατὰ τοῦτο εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Φραγκούδη τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἄλλοτε· σήμερον δὲν εἶμαι σύμφωνος—ὅτι ἡ μόρφωσις εἶναι τὸ κυριώτερον στοιχεῖον τοῦ πολίτου, ὅσον εἶναι ἡ τριβὴ περὶ τὰ κοινωνικὰ πράγματα. Αἱ γυναῖκες δὲν ἐπαγγέλλονται, δὲν ἐξασκοῦσι δυστυχῶς κανὲν ἐπάγγελμα ἐν Ἑλλάδι. Οἱ ἄνδρες, εἴτε ἔχουν εἴτε δὲν ἔχουν μόρφωσιν, διότι ἐξασκοῦσι σχεδὸν πάντες ἐπάγγελμα ἔχουσι καὶ τὴν ἐμπειρίαν καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξασκήσουν τὰ πολιτικὰ δικαιώματα. Ἀλλὰ, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ γυναῖκες ὑπάρχουν ἀρκεταὶ μορφωμέναι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, κύριοι, καὶ γυναῖκες ὑπάρχουσιν αἱ ὁποῖαι ἐξασκοῦν ἐπαγγέλματα. Καὶ αἱ γυναῖκες αὐταί, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, εἶναι ὑπὸ ἔποψιν πολιτικῆς καὶ φρονήσεως ἀνώτεραι ἀπὸ πολλοὺς ἄνδρας. Ἔχουν δὲ ἰδίως αἱ χωρικαὶ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ χάσουν τοὺς συζύγους των — ἔχω παρατηρήσει τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου — καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν περιουσιῶν των, ἔχουν σώσει τὰς περιουσίας των. Δὲν εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ ἀποκλείσωμεν ἐσαεὶ ἡμεῖς ἢ ἐπὶ μακρὸν χρόνον διὰ τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα....

§180Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰς ἀποκλείει. Λέγει «δι’ ἀμέσου καθολικῆς ψηφοφορίας».

§181Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ἑρμηνεία ἡ ὁποία ἐδόθη ἄλλοτε εἶναι ὅτι ἀποκλείονται, καὶ ἡ διατύπωσις εἶναι ἡ ἰδία. Δὲν θέλω βεβαίως νὰ ταῖς δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου σήμερον, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἀποκλείσωμεν τοῦτο διὰ τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ δύναται διὰ νόμου νὰ κανονισθῇ. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ὅταν θὰ ἔλθῃ τοιοῦτον ζήτημα, καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτον ζήτημα, πάντως θὰ εἶμαι ὑπὲρ τῆς περιωρισμένης ψήφου.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιστρέψωμεν διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§183Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν ἑξῆς ἰδέαν· ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατ’ οὐσίαν ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς, θὰ ἐργασθῇ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπή. Ζήτημα κομματικὸν καὶ ἐγὼ ἐδήλωσα ἐξ ἀρχῆς ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ, διότι εἰς κάθε σύστημα ὑπάρχουσι τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα, καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ ὁμιλήσω, θὰ εἴπω ποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα καὶ ποῖα τὰ μειονεκτήματα. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω, ἂν θέλητε, νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὸ νὰ γραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα αὐτό.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐργασθῶμεν ἀκόμη ἐπὶ μίαν ὥραν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 10,15′. (Ὥρα 8.50′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.40′ μ.μ.).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς βʹ κατ’ ἄρθρον συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν». Ὁ κ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§187Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐσκέφθη σοβαρῶς νὰ κάμῃ ὥστε νὰ προοδεύσῃ ἡ συγκοινωνία ἐν Ἑλλάδι. Τοὐναντίον ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον δὲν διαπνέεται παρὰ μόνον ἀπὸ ἓν πνεῦμα — δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω μὲ τοῦτο τὸν κ. Ὑπουργόν — ἰδιαιτέρας προστασίας τῆς Μακεδονίας, καὶ εἰς τοῦτο εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλὰ μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει δὲν νομίζω ὅτι πραγματικῶς πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς Μακεδονίας. Ἐν πρώτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ ὅπως τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ μετονομάσῃ ὡρισμένας ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι διὰ νόμου δὲν ἔχουν ὁρισθῆ ὡς ἐθνικαὶ νὰ ὀνομασθῶσιν ἐθνικαὶ καὶ ἐπὶ τούτου οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ἀλλ’ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ ὅπως ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν Τεχνικῶν Ἔργων κάμῃ καὶ νέαν χάραξιν ὁδῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ τοιοῦτο δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὄχι διότι δὲν ὑπάρχουν ὁδοὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ποὺ πρέπει νὰ γίνουν, ἀλλὰ διότι, ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ἡ Μακεδονία εἶναι τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸ ὁποῖον, ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ σύγκρουσις, ἐκεῖ εἶναι ὅπου θὰ συγκεντρωθοῦν τὰ στρατεύματά μας. Ἰδιαιτέρως λοιπὸν πρέπει νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν χάραξιν τῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ συνεργασία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τοῦ ὁποίου ὁπωσδήποτε ἐκτιμῶ τὴν ἱκανότητα, μὲ τὸ Συμβούλιον τῶν Τεχνικῶν Ἔργων θὰ συμβάλῃ εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς στρατιωτικὰς τῆς Χώρας ἡμῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ καὶ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων διὰ τὴν χάραξιν νέων δρόμων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ οὔτε κατὰ τῆς χαράξεως τῶν νέων ὁδῶν· ἀλλ’ ἐννοῶ χάραξιν ὁδῶν ἡ ὁποία νὰ εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον ὄχι μόνον τῆς Μακεδονίας ἀλλὰ καὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν νομόν Αἰτωλοακαρνανίας, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη γαράξεως νέων ὁδῶν. Ἀλλὰ κυρίως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀποβλέπει εἰς τὴν χάραξιν ὁδῶν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Λοιπὸν ἐγὼ θὰ ἤθελον καὶ θὰ προέτεινον τὴν τροπολογίαν ὅτι προκειμένου περὶ τῆς χαράξεως νέων ὁδῶν, δὲν νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὰ φῶτα τοῦ Συμβουλίου τῶν Τεχνικῶν Ἔργων καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη καὶ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τῶν εἰδικῶν.

§188Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ἴσως πῶς ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 12. Ἐγὼ ἠναγκάσθην, ἐπειδή τινες τῶν κυρίων συναδέλφων ἀνησύχησαν μήπως πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις ἔλθωμεν καὶ ἀναστατώσωμεν τὸ καθεστὼς τὸ ἰδικόν των ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ εὑρῆκα δίκαιον αὐτό, καὶ εἶπον ὅτι δὲν θὰ θίξωμεν τὸ καθεστὼς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι· ἐπειδὴ ὅμως καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας εἶναι δίκαιον νὰ ἐφαρμοσθῇ, δι’ αὐτὸ διετυπώθη τελικῶς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει).... Ἔχετε καμμίαν ἀντίρρησιν; Ἄλλως τε καὶ ἡ ἄμυνα τῆς Χώρας διετυπώθη ἀπὸ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἠκολούθησα, κύριοι, καὶ εἰς τὰς μελέτας αἱ ὁποῖαι γίνονται τώρα, ὥστε καμμία πλέον ἀνησυχία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ. Ἤδη μελετᾶται μία διατύπωσις, μία ταξινόμησις τῶν πραγμάτων, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς μεθοδικῆς ἐργασίας νὰ προχωρήσωμεν.

§189Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὁσονδήποτε, κ. Ὑπουργέ, καὶ ἂν θέλητε νὰ εἴπητε κάτι διάφορον, ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον σας πραγματικῶς στρέφεται πρὸς τὴν Μακεδονίαν, καὶ εἶναι ἀλήθεια ὅτι δέον ἐκεῖ νὰ στραφῇ.

§190ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὰ διατί, κ. συνάδελφε, τὸ λέγετε αὐτό;

§191Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διότι μὲ ἐνδιαφέρει. Λοιπόν, κύριοι, προκειμένου εἰς τὴν Μακεδονίαν νὰ γίνῃ νέα χάραξις ὁδῶν, καὶ ἰδιαιτέρως ὁδῶν αἵτινες θὰ ἄγουν εἰς τὰ σύνορα, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνωνται τῇ συνεργασίᾳ μόνον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τοῦ Συμβουλίου τῶν Τεχνικῶν Ἔργων, ἄνευ τῆς γνώμης καὶ τοῦ Ἐπιτελείου· διότι ἡ Μακεδονία εἶναι ὁ Τόπος ποὺ ἀναγκαστικῶς θὰ διεξαχθοῦν μίαν ἡμέραν ἐπιχειρήσεις.

§192Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε τὸ ἤκουσα πρὶν γίνῃ ὁ νόμος. Καὶ τώρα ἀκόμη μέχρι σήμερον, ὁτιδήποτε καὶ ἂν κάμω, συνεννοοῦμαι μὲ τὸ Ἐπιτελεῖον. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι δὲν διαφωνοῦμεν.

§193Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμνητε, ἀλλὰ καλὸν θὰ εἶναι νὰ συμπεριληφθῇ καὶ εἰς τὸν νόμον, διότι αὔριον θὰ ἔλθω ἐγὼ καὶ δὲν θὰ τὸ κάμω.

§194Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ λέγω καὶ εἰς τὸν νόμον.

§195Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ποῖα εἶναι τὰ κατεπείγοντα ἐκεῖνα ἔργα τὰ ὁποῖα τὸν κάμνουν νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἀλλὰ καὶ ὁσονδήποτε κατεπείγουσα, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀνάγκη, δὲν πρέπει νὰ σᾶς δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ δίδητε σεῖς πιστώσεις μὲ ὅλην τὴν ἐγγύησιν καὶ τὴν ἐντιμότητα τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω εἰς τὸ πρόσωπόν σας δὲν πρέπει νὰ σᾶς δοθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ δίδητε πιστώσεις πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε τὸ Συμβούλιον τῶν Τεχνικῶν Ἔργων, τὸ ὁποῖον νὰ εὑρίσκητε παρὰ τὸ πλευρόν σας, διότι σεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ὅλας τὰς γνώσεις τὰς τεχνικὰς τὰς ὁποίας κέκτηται τὸ Τεχνικὸν Συμβούλιον.

§196ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡμεῖς προσπαθοῦμεν ἐδῶ νὰ πολεμήσωμεν τὸ γραφειοκρατικὸν σύστημα. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶναι ἁπλούστατον καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ταχθῆτε ὑπὲρ αὐτοῦ. Δὲν πρέπει νὰ συνδέητε, κύριοι συνάδελφοι, τὰ νομοθετήματα τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὴν Συνέλευσιν μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ εἰσάγοντος.

§197Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἂν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔφερεν ἐδῶ ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ μετριάζῃ τὴν ἀπαιτουμένην διαδικασίαν, ἀσφαλῶς θὰ ἤμην καὶ ἐγὼ σύμφωνος, ἀλλὰ προκειμένου νὰ παράσχω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος, παρ’ ὅλην τὴν μόρφωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει, δὲν γνωρίζει διόλου μηχανικά, νὰ παράσχω τὸ δικαίωμα νὰ χορηγῇ πιστώσεις μόνος του, αὐτὸ δὲν θὰ τὸ κάμω.

§198Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ σχετικὸν ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει)... Ὥστε πρόκειται περὶ ἐπιδιορθώσεως τεχνικῶν ἔργων, δηλαδὴ γεφυρῶν, δημοσίων ὁδῶν κλπ. Ὅταν παρουσιάζηται κανὲν τοιοῦτον ἔργον νὰ μὴ ἀναγκάζωμαι νὰ λέγω· «κύριε νομομηχανικέ, σπεῦσε νὰ μοῦ κάμῃς προϋπολογισμόν», ἀλλὰ νὰ τῷ λέγω «πάρε τὸ ποσὸν αὐτό, ἐκτέλεσε ἀμέσως τὰ ἔργα καὶ κατόπιν μοῦ ἀναφέρεις τὰς δαπάνας».

§199Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὴν γνώμην μου. Ὁ κ. Βαλαλᾶς θὰ κάμῃ καλὴν χρῆσιν τοῦ πράγματος, πιθανὸν ὅμως νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τις ὁ ὁποῖος νὰ μὴ κάμῃ τὸ αὐτό.

§200Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος 467 δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§201Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Αὐτὸς τροποποιεῖται. Ὁρίστε, λέγετε τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προκειμένου περὶ ἐπισκευῆς.... κλπ.», ἐνῷ ὁ νόμος 467 ἔλεγεν ὄχι δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Τεχνικῶν Ἔργων. Διετύπωσα τὴν γνώμην μου καθαρῶς· ἐφόσον σεῖς θέλετε νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, δώσατέ το. Ἐγὼ ἀνέπτυξα ὅτι, ἂν εἶναι εἷς ἄλλος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὸν ἂν δὲν γίνῃ γρήγορα εἷς δρόμος, ἐκτὸς ἂν πρόκειται μία γέφυρα ἑτοιμόρροπος νὰ κρημνισθῇ.

§202Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ κινδυνεύσῃ ἡ γέφυρα τοῦ Ἁλιάκμονος;

§203Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ γέφυρα τοῦ Ἁλιάκμονος δὲν θὰ κινδυνεύσῃ ποτέ. Δὲν νομίζω, πλὴν τῆς περιπτώσεως τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος Ἐλασσόνος, ὥστε νὰ μὴ προφθάνῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐρωτήσῃ τὸ Συμβούλιον τῶν Τεχνικῶν Ἔργων, δὲν νομίζω, λέγω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος μέγας. Τὸ γεγονὸς εἶναι ἄλλο· ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θέλει νὰ ἀποφύγωμεν τὰ γραφειοκρατικὰ συστήματα· ἀλλὰ νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ νέας χαράξεως ὁδῶν ἐν Μακεδονίᾳ δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἀποφαίνηται διὰ τὴν χάραξιν οἱουδήποτε δρόμου ἐν Μακεδονίᾳ, δεδομένου ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ πρέπει νὰ χαραχθοῦν πολλοὶ δρόμοι καὶ ἐκεῖ ἠμπορεῖ νὰ κριθῇ ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, διότι συνέπεσε νὰ χάσωμεν τὸν δρόμον εἰς τὸ Σκρᾶ καὶ κατεγινόμεθα νὰ τὸν ἀνεύρωμεν τὴν ἡμέραν γινόμενοι ἀντιληπτοὶ ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ληφθῇ ἐξαιρετικὴ μέριμνα ἐν Μακεδονίᾳ, ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐξοδεύσωμεν χρήματα δὲν πρέπει νὰ ἐπαναπαυθῶμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§205Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Εἶναι μία περίπτωσις ἐντελῶς ἐξαιρετική, διὰ τὴν ὁποίαν φρονῶ ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Εἶναι ἡ ἑξῆς. Προκειμένου βεβαίως περὶ ἐπισκευῆς τεχνικῶν ἔργων ἢ ὁδῶν, τὸ νομοσχέδιον λαμβάνει πρόνοιαν καὶ εἶναι ἀρίστη ἡ διάταξις· ἀλλ’ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς ἑξῆς περιπτώσεως: Ἔχομεν ὁδοὺς χαρακτηρισθείσας ὡς ἀναγκαίας, διὰ τὴν κατασκευὴν ὅμως αὐτῶν δὲν γίνεται τίποτε, διότι, πλὴν τοῦ νόμου 1074, ἔχομεν καὶ τὸν νόμον 3045, ὁ ὁποῖος ἔχει χαρακτηρίσει ὡρισμένας ὁδοὺς ὡς ἀναγκαίας. Ἰδιαιτέρως εἰς τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μου καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου, ὅπου ἡ συγκοινωνία εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος, εἶναι ἀδιάβατον τὸ μέρος. Σημειώσατε ὅτι ἐγὼ οὔτε μὲ ἡμίονον δὲν ἠδυνάμην νὰ περιοδεύσω, ἀλλὰ μὲ τὰ πόδια.

§206ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὴ νομίζετε ὅτι μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας συμβαίνει αὐτό.

§207Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ παραδέχομαι, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ συμβαίνει τὸ ἑξῆς· ἔχομεν μίαν ὁδὸν ἡ ὁποία ἔχει χαρακτηρισθῆ ὡς ἀναγκαία.

§208Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Οἱ ὑπάρχοντες....

§209Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ὅμως τί συμβαίνει: Αἱ ὁδοὶ αἱ χαρακτηρισθεῖσαι ὡς ἀναγκαῖαι ὑπὸ τοῦ νόμου 3045, αἱ ὁδοὶ αὐταὶ σήμερον δὲν ἔχουν μελέτην. Κατὰ τὸν νόμον ἔχει χαραχθῆ ἓν σχέδιον ἀπὸ ποῦ θὰ περάσουν οἱ δρόμοι· διότι ἄλλη μελέτη δὲν ἔχει γίνει. Σήμερον δὲ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως μηχανικοῦ προσωπικοῦ, τῆς ὁποίας ὅλοι διατελοῦμεν ἐν γνώσει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν μελέται.

§210Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε συνάδελφε, ἴσως δὲν ἐπληροφορήθητε ὅτι εἰς τὴν Λακωνίαν ἔχει γίνει δημοπρασία διὰ τὰς μελέτας.

§211Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ γίνῃ μία δημοπρασία καὶ ὅταν ἔχωμεν χρήματα νὰ τὰς κατασκευάσωμεν· διότι, ἐφόσον τὰς διαιροῦμεν εἰς ἀναγκαίας καὶ δὲν ἔχομεν μελέτας, νὰ λάβωμεν πρόνοιαν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὥστε τάχιστα νὰ γίνουν μελέται.

§212Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πετροπουλάκη, νομίζω ὅτι ἤδη ἔγιναν δημοπρασίαι καὶ ἐζητήσαμεν προσφορὰς ὅπως διὰ συμβάσεων ἐκτελεσθῶσιν αἱ μελέται τῶν ὁδῶν Λακωνίας, ἐπειδὴ δὲ ὡς ἄνθρωπος εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω λησμονήσει, θὰ τὸ κάμω αὔριον ἀμέσως.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§214Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν νέων δρόμων, νομίζω δὲ ὅτι μεγαλυτέρα φροντίς ἔπρεπε νὰ ληφθῇ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὑπαρχόντων δρόμων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ Σύμμαχοι ἐγκαταλιπόντες τὴν Μακεδονίαν ἀφῆκαν ἓν πλῆρες δίκτυον ὁδῶν λαμπρότατον. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ ἀφῆκαν λαμπρὰν ὁδὸν ἀπὸ Θεσσαλονίκης εἰς Δοϊράνην, ἔπρεπε δὲ νὰ ἔλθῃ Ἑλληνικὴ διοίκησις διὰ νὰ ἀφήσῃ τὴν ὁδὸν ἐκείνην νὰ καταστραφῇ ἐξ ὁλοκλήρου. Ὑπάρχουν ὁδοὶ θαυμάσιαι, τὰς ὁποίας, ὡς εἶπον, εἶχον κατασκευάσει οἱ Σύμμαχοι ἐν Μακεδονίᾳ.

§215ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι οἱ Ἀγγλογάλλοι κατηδάφισαν γεφύρας ὁλοκλήρους, διότι τὸ Κράτος εἶχεν ἀνάγκην μερικῶν ἑκατομμυρίων.

§216Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλ’ οἱ χωρικοὶ ἀφήνουν εἰς τὰ χωριὰ καὶ καταστρέφονται οἱ δρόμοι διὰ νὰ πάρουν τοὺς λίθους νὰ κτίσουν σπίτια.

§217ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ συμβαίνει μὲ ὅλα τὰ δημόσια ἔργα.

§218Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Προτοῦ κάμωμεν νέα ἔργα πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἰδέα ὅτι πρέπει νὰ συντηρήσωμεν τοὺς ὑπάρχοντας, διότι ὅπως, ὅταν κάμνωμεν νέους νόμους, πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τοὺς ὑπάρχοντας, ἔτσι καὶ πρὶν κάμωμεν δημόσια ἔργα πρέπει νὰ συντηρήσωμεν τὰ ὑπάρχοντα. Βεβαίως ὑπάρχουν δρόμοι τοῦ Κράτους τελείως ἐγκαταλελειμμένοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέση τὸ Κράτος ἐπὶ στερεῶν βάσεων τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως τῶν διαφόρων ὁδῶν, διότι οὐδέποτε διετηρήσαμεν ἓν σύστημα ὡρισμένον συντηρήσεως τῶν δημοσίων ἔργων. Ἄλλοτε ὑπῆρχε τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἐφρόντιζε διὰ τοὺς δρόμους· οἱ δρόμοι ἐγίνοντο διὰ συνεργείων· τώρα γίνονται δι’ ἐργολάβων. Οὐδέποτε θὰ δυνηθῶμεν νὰ συντηρήσωμεν τὰ δημόσια ἔργα χωρὶς νὰ ἀκολουθήσωμεν ἓν ὡρισμένον σύστημα. Δὲν εἶναι κρῖμα τόσα ἑκατομμύρια νὰ πηγαίνουν ἄδικα! Νὰ προσπαθήσωμεν νὰ κάμωμεν ἓν σύστημα συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, ὥστε κάθε χρόνον καὶ αὐτομάτως νὰ ἐπέρχηται ἡ διόρθωσις. Οἱ Ἄγγλοι εἰς τὴν Κύπρον ἀρχίζουν τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν δρόμων ἀπὸ τὸ ἓν ἔτος εἰς τὸ ἄλλο μετὰ συνεχείας. Αἱ σκηναὶ τῶν ἐργατῶν προχωροῦν ἀπὸ τὸν ἕνα δρόμον εἰς τὸν ἄλλον. Ἔχουν τέλειον σύστημα συντηρήσεως τῶν δρόμων· ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ζήτημα δρόμων.

§219Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ὑποβάλω προσεχῶς σχέδιον νόμου περὶ δημιουργίας Σχολῆς ἐργοδηγῶν, διὰ τῆς ὁποίας Σχολῆς θὰ παρασκευάσωμεν ἄτομα μὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ὀργανώσωμεν, μὲ ἐπιμέλειαν ὅμως ὄχι τυχαίαν, συνεργεῖά τινα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐργάζωνται πρωτοτύπως, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν καλὸν ἀποτέλεσμα. Θὰ ἔχουν τὰ σχετικὰ μηχανήματα μὲ τὴν σχετικὴν ἐγκατάστασιν, ὥστε νὰ ἐκτελοῦν τὰ ἔργα. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς αὐτὸ τὸ σύστημα ἐκάμαμεν χρῆσιν ἐντατικὴν τῶν συμβάσεων μὲ Ἑταιρείας ἢ μὲ ἄτομα καλῶς ὠργανωμένα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει τὸ ἑξῆς προσόν, ὅτι οἱ συμβαλλόμενοι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὁδοποιίας, ὡς ἰδιῶται, ἐνδιαφερόμενοι νὰ ἐργασθῶσι καὶ αὐτοί, θὰ ἐργασθῶσι καὶ διὰ νὰ αὐξήσωσι τὸ προσωπικὸν τὸ ἀπασχολούμενον μὲ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν ὑπάρχει, διότι βλέπετε ὅτι εἰς τὰ πλεῖστα μέρη δὲν ὑπάρχει σήμερον προσωπικὸν διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων. Μὲ τὸν νέον παράγοντα, ὁ ὁποῖος εἰσάγεται, θὰ δημιουργῆται προσωπικόν, διότι αὐτὸς θὰ εἶναι περισσότερον ἐπιμελὴς ἀπὸ τὸ Κράτος. Θὰ φροντίσωμεν δέ, ὅπως ἐμείναμεν σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διευκολύνωμεν κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος τόσον πολὺ τὰς πληρωμὰς εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, ὥστε νὰ προσέρχωνται ἀφόβως ὅσοι θέλουν τιμίως νὰ ἐργασθῶσι καὶ νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν ἔργων δημοσίων. Ὡς γνωρίζετε, ἕνεκα τοῦ παρελθόντος, ὅπως ἔχει δημιουργήσει τὸ Κράτος τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν ἐργολάβων, πράγματι ἐτρομοκρατήθησαν οἱ ἄνθρωποι καὶ μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ ἀντεπεξέλθωσιν εἰς τοὺς ἀγῶνας πρὸς εἴσπραξιν τῶν ἀπαιτήσεών των τολμῶσι νὰ ἀναλάβωσι δημόσια ἔργα, θέτοντες καὶ μίαν ὑπερτίμησιν διὰ τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους μέλλουσι νὰ διατρέξωσι. Καὶ αὐτὸ τὸ ἄτομον θὰ φροντίσωμεν νὰ τὸ θεραπεύσωμεν. Αὐτὸ πιστεύω θὰ θέλετε καὶ σεῖς.

§220Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω διὰ τοὺς δρόμους τῆς Μακεδονίας.

§221ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτῶν τῶν δρόμων μετὰ πέντε ἔτη οὔτε ἴχνος θὰ ὑπάρχῃ.

§222Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ συστήσω· ὅπως μὴ ἀφεθῶσι νὰ καταστραφῶσιν αἱ ὑπάρχουσαι ὁδοί. Κάθε χρόνον πρέπει νὰ ἐπισκευάζωνται ὅλαι αἱ ὁδοί. Ἐπίσης ἔχω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν· θὰ ἤθελον ὅλαι αἱ ὁδοὶ αἱ ἐντὸς τῶν πόλεων νὰ θεωρῶνται δημοτικαί. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ὁδοὶ διερχόμεναι διὰ τῶν Ἀθηνῶν νὰ θεωρῶνται ἐθνικαὶ καὶ νὰ μὴ δύναται ὁ δῆμος νὰ φροντίζῃ διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν. Τὸ τμῆμα αἴφνης τῆς ὁδοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Θήβας, ἐφόσον διήκει ἐντὸς τῆς πόλεως, πρέπει νὰ θεωρῆται δημοτικὴ ὁδός. Οἱ δρόμοι ὅλοι, ἐφόσον διήκουσιν ἐντὸς τῶν μεγάλων πόλεων, πρέπει νὰ θεωρῶνται δρόμοι δημοτικοί.

§223Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, χωρὶς νὰ θέλω νὰ κατηγορήσω καμμίαν Κυβέρνησιν καὶ κανένα Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, θὰ ἠδυνάμην νὰ βεβαιώσω τοῦτο, ὅτι μέγα μέρος τῶν μικροτάτων πιστώσεων αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν διὰ τὰ δημόσια ἔργα ἐν τῷ νομῷ Ἠπείρου ἔμεινεν ἀδιάθετον λόγῳ τῆς ἀβελτηρίας τῆς Ὑπηρεσίας. Μοὶ παριστῶσιν ὅτι οἱ ἐκεῖ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπασχολοῦνται μὲ ἄλλα ἔργα ἰδιωτικῆς φύσεως, παραμελοῦντες τὰ δημόσια. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν βλέπομεν ὅτι ἡ ὁδὸς Ἰωαννίνων–Πρεβέζης εὑρίσκεται εἰς ἀθλιωτάτην κατάστασιν· ἡ ὁδὸς Γουμενίτσης ὄχι μόνον δὲν ἐπερατώθη, ἀλλὰ καὶ προχωρεῖ μόλις μὲ τὸ σταγονόμετρον καὶ οὔτε μετὰ 40 ἔτη δὲν θὰ περατωθῇ. Ἂν ληφθῇ δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ σύστημα τοῦ κ. Χαβίνη....

§224Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶπα ἐγὼ ὅτι εἶναι σύστημα.

§225Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. ... Αὐτὸ ποὺ εἴπετε, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μόνον πέντε χιλιόμετρα δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν, ἡ ὁδὸς Γουμενίτσης–Ἰωαννίνων–Καλαμπάκας, ἡ ὁποία θεωρεῖται μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ὁδῶν τοῦ Κράτους, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τελειώσῃ οὔτε μετὰ 50 ἔτη. Ἔχομεν ἑτέραν ὁδόν, τὴν ὁδὸν Ἰωαννίνων–Ζαγορίου, ἡ ὁποία προβλέπεται ὅτι ἴσως φθάσῃ μέχρι Γρεβενῶν διὰ νὰ ἑνώσῃ τὰ Ἰωάννινα μὲ τὴν Μακεδονίαν. Ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἶχεν ἀρχίσει ἐπὶ τουρκοκρατίας, δηλαδὴ πρὸ 15 ἐτῶν καὶ μόλις ὀλίγα χιλιόμετρα εἶχον τελειώσει, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν παραδοθῆ εἰς κοινὴν χρῆσιν.

§226Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προβλέπεται, κ. συνάδελφε.

§227Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Ἀλλὰ θὰ ἴδητε ποῦ θὰ καταλήξω. Θὰ καταλήξω, ὅπως ὑποστηρίξω τὸν νομοσχέδιόν σας, κ. Ὑπουργέ. Διάφοροι γέφυραι θὰ κατασκευασθοῦν. Οὐδεμία γέφυρα ἔχει κατασκευασθῆ μέχρι σήμερον ἐν Ἠπείρῳ. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν ἓν νομοσχέδιον οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον νὰ δίδῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἔρχηται εἰς συμβάσεις μὲ ἰδιώτας ἢ μὲ Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι νὰ δύνανται νὰ κατασκευάζωσιν ἢ νὰ συντηρῶσι τοὺς ὑπάρχοντας δρόμους. Κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν. Ὅλα τὰ συστήματα, ἰδίᾳ τὸ λογιστικὸν σύστημα, στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυσπιστίας τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς Ὑπουργούς, πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, πρὸς ὅλους τέλος πάντων, καὶ πρὸς πρόσωπα καὶ πρὸς πράγματα. Δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ τίποτε ἐν Ἑλλάδι. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἤμην Νομάρχης εἰς τὴν Ἄρταν, ἦτο ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ μία ἀποβάθρα, δηλαδὴ νὰ προεκταθῇ ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης, δύο ἢ τριῶν χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ἕνεκα τῶν ἐπανειλημμένων δαπανῶν ἐδαπανήθησαν 25,000 δραχ., καὶ τοῦτο διότι ὑπῆρχον διάφοροι νόμοι οἱ ὁποῖοι ἠμπόδιζον τοὺς διαφόρους Ὑπουργούς. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νταῆς ἔχει τὸν λόγον.

§229Κ. ΝΤΑΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ ἐπαρχίαι σας ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξεύρω εἶναι ὅτι εἰς τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μας δὲν ὑπάρχει κανεὶς δρόμος. Ἀπὸ τὸν καιρὸν ποὺ ἠλευθερώθη αὐτὸ τὸ διαμέρισμα, τὸ Κράτος, εἴτε διότι λόγῳ τῆς πολεμικῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο, δὲν τῷ ἔμενε καιρός, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, δὲν ἠξεύρω, δὲν ἔλαβε καμμίαν ἀπολύτως φροντίδα ὄχι μόνον διὰ τὴν κατασκευὴν νέων δρόμων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχόντων. Ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος δὲν κάμνω τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀναβαίνω καὶ νὰ καταβαίνω τὴν κλίμακα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας.

§230ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ οἱ ἄλλοι τὸ ἴδιον κάμνουν.

§231Κ. ΝΤΑΗΣ. Τώρα οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ εἶχον τὴν διάθεσιν τὴν καλήν, ὅπως μοὶ ἔλεγον, νὰ κατασκευάσουν δρόμους, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦν, διότι δὲν ὑπάρχει νόμος. Ἄλλοτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον μοὶ ἔλεγον· «οἱ Γενικοὶ Διοικηταί». Οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ μοὶ ἔλεγον· «τὸ Ὑπουργεῖον». Ἐπὶ τέλους κατωρθώθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ ἓν νομοσχέδιον· σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἂν δὲν ὑποθέσωμεν ὅτι ὡρισμένα συμφέροντα τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων θίγονται, διότι δὲν λαμβάνεται μέριμνα διὰ τὰς ἐπαρχίας των, ἂς ὑποβάλουν μίαν τροπολογίαν καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν δεχθῇ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν δρόμους.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§233Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μίαν τροποποίησιν μόνον εἰς τὸ 7 ἄρθρον. Νὰ βάλητε καὶ «ἁμαξιτὰς ὁδούς», διὰ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον· διότι εἶναι τὰ αὐτοκίνητα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§235Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Δύο παρατηρήσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, κύριοι συνάδελφοι. Ἐπὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ 1 ἄρθρου θὰ ἐπεθύμουν ἀντὶ τῆς λέξεως «ὑποδιοικήσεις» νὰ τεθῇ «ἐπαρχίαι», ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ὑποδιοικήσεις κατηργήθησαν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Καὶ εἰς τὸ 4 ἄρθρον ἔχω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: Τὸ ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν πιστώσεων....κλπ.». Ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ὑπάρχουν καὶ ἡμιτελεῖς ὁδοί, δηλαδὴ δρόμοι τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀρχίσει νὰ κάμνῃ ἡ Τουρκία καὶ οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἡμιτελεῖς, καθορίζονται ὅμως εἰς τὸν νόμον 1074. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ τεθῇ «μετὰ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τῶν ἡμιτελῶν τοιούτων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις».

§236Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ νὰ λύσω καὶ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν μερικῶν κυρίων συναδέλφων προσέθεσα εἰς τὸ τέλος ὅτι «οἱ ὑφιστάμενοι εἰδικοὶ νόμοι μένουν ἐν ἰσχύϊ».

§237Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ προτιμήσεως. Εἰς τὴν προτίμησιν νὰ ἔρχωνται ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ ἡμιτελεῖς δρόμοι.

§238Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ νόμου 1074 δύνανται νὰ κατασκευάζωνται αἱ ὡς ἐθνικαὶ χαρακτηριζόμεναι ὁδοί. Δηλαδὴ οἱ ὑφιστάμενοι εἰδικοὶ νόμοι μένουν ἐν ἰσχύϊ. Ὥστε ὅλαι σας αἱ ἀμφιβολίαι αἴρονται.

§239Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν διὰ τοὺς δρόμους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἡμιτελεῖς καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦν ἐλάχιστα μόνον τεχνικὰ ἔργα, νὰ ἔρχωνται διὰ τὴν προτίμησιν μετὰ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Κύριε Ὑπουργέ, αἱ ἀμφιβολίαι δὲν αἴρονται διὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς. Θὰ σᾶς παρεκάλουν ἀρτιώτερον νὰ σαφηνίσητε τὸ ἄρθρον, ὅτι ἔρχονται ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ κατὰ προτίμησιν αἱ ἡμιτελεῖς ὁδοί.

§240ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπηλείφθη τὸ 4 ἄρθρον.

§241Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ὄχι ἐτροποποιήθη. Δὲν ἀπηλείφθη.

§242Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λέγομεν ὅτι ἀπὸ τὰς πιστώσεις τοῦ νόμου 1074 εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ἐν τούτοις λέγομεν ὅτι μόνον δύνανται ἀπὸ τὰς πιστώσεις νὰ κατασκευάζωνται αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί· ὥστε αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἔρχονται εἰς δευτέραν μοίραν.

§243Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ εὑρεθῇ τρόπος διὰ τὰ ἡμιτελῆ ἔργα, προτιμωμένων τῶν ἡμιτελῶν τοιούτων.

§244ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτή.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκόμη συζητοῦμεν. Δὲν ἤλθομεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν τροπολογιῶν.

§246Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν. Χθὲς ἐλέχθη ὅτι θὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 4. Τὸ ἄρθρον 4 ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ ἐθεώρησα συναφὲς μὲ τὸ ἄρθρον 1.

§247Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶπεν ὅτι θὰ τὸ ἀπαλείψῃ.

§248Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τροπολογία αὐτὴ δὲν καλύπτει ὅλα τὰ κενὰ τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἀπεκομίσθησαν. Π.χ. εὐρύνετε τὸν κύκλον τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ λέγετε ὅτι οἱ δρόμοι, οἱ ὁποῖοι ἑνώνουν τὸν νομόν καὶ τὴν ὑποδιοίκησιν....

§249ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἡ ἐπαρχίαν.

§250Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν θέσητε τὴν προσθήκην «ἢ ἐπαρχίαν», τὸ ζήτημα λύεται. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. Ὑπουργέ, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν, θὰ ἔλεγον μόνον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Ὑπάρχουσι περιπτώσεις ἐξαιρετικαὶ λόγῳ γεωγραφικῆς θέσεως. Ἐνδεχόμενον νὰ παρίσταται εἰς ἓν μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχουσι τὰ προσόντα τοῦ συνδυασμοῦ τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν διοικήσεων, νὰ ὑπάρχῃ μία ἀνάγκη· εἰς μίαν νῆσον π.χ. μικροτέραν τῆς Σύρου ἢ τῆς Μυτιλήνης· τί θὰ γίνῃ.

§251Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Περὶ τῆς Σύρου δὲν γίνεται λόγος· μόνον περὶ τῶν Νέων Χωρῶν γίνεται λόγος.

§252Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν εἰς πολλὰ μέρη.

§253Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ Καλάβρυτα.

§254Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Εἰς περιπτώσεις ἐξαιρετικὰς... κλπ.». Δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ κανείς, κ. Ὑπουργέ. Κάμνομεν εὐρύτερον τὸ περιθώριον τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν· ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐφαρμόζῃ ἑκάστοτε τὰς ἀποφάσεις, θὰ φθάσῃ εἰς τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, καὶ ἂν ἐξαντληθῇ τὸ περιθώριον, θὰ ἔχῃ τὸ Συμβούλιον τὸ δικαίωμα, εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, νὰ χαρακτηρίσῃ καὶ ἄλλας ὁδοὺς ὡς ἐθνικάς. Ὑποθέτω ὅτι οὐδεμία θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§255ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐν γένει εἰς ὅλον τὸ Κράτος.

§256Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἂν ὑπάρχωσιν ἐξαιρετικοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι πείθουσιν ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις νὰ κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ εἰς ἓν τμῆμα τοῦ Κράτους, σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου.

§257Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται δι’ εἰδικὴν περιφέρειαν. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀποφασίζομεν γνωρίζω πότε θὰ γίνωσιν· οὔτε τὰ παιδιά μας οὔτε τὰ ἐγγόνια μας δὲν θὰ ἀξιωθῶσι νὰ μᾶς ἴδωσιν. Ἐγὼ θὰ ἤθελον χάριν ἐντυπώσεως γενικωτέρας νὰ ὑπάρξῃ ἐλπὶς εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας ὅτι θὰ γίνουν καὶ εἰς αὐτὰς μίαν ἡμέραν δημόσια ἔργα. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ στερήσωμεν τῆς ἐλπίδος τὰς διαφόρους περιφερείας. Ἐγὼ δὲν πιστεύω ὅτι αὐτοὶ οἱ δρόμοι διὰ τοὺς ὁποίους ἀποφασίζομεν σήμερον θὰ κατασκευασθῶσι ποτέ. Οἱ ἐκλογεῖς μας αὔριον θὰ μᾶς εἴπωσιν ὅτι εἰς τὴν ἰδικήν μας περιφέρειαν δὲν θὰ γίνῃ τίποτε. Ἂς δώσωμεν μίαν ἐλπίδα τοὐλάχιστον ὅτι θὰ γίνωσι μετὰ μίαν δεκαετίαν.

§258Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἔλθητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἡ χειροτέρα ὅλων.

§259Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τεθῇ ἡ φράσις «οἱ ἀνεγνωρισμένοι διὰ νόμου παραμένουν».

§260Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει λόγιον τὸ ὁποῖον λέγει «εὐκολώτερον εἶναι νὰ κατασκευάσῃ τις παρὰ νὰ ἐπισκευάσῃ», ἡμεῖς δὲ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κατασκευάσωμεν παρὰ νὰ ἐπισκευάσωμεν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔκαμα μίαν περιοδείαν εἰς τὸ Κορωπὶ καὶ εἰς τὸ Μενίδι καὶ παρετήρησα ὅτι οἱ δρόμοι εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν, οἱ δὲ ἀντιδραστικοὶ λέγουν ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶναι φιλελεύθεροι, δι’ αὐτὸ εἶναι οἱ δρόμοι των εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Μετὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου. Ἡ ἀνατολικὴ ἐπαρχία τοῦ νομοῦ Λακωνίας ἔχει μίαν ὁδὸν ἀπὸ Μονεμβασίας μέχρι Σπάρτης· ἡ ἀπόστασις εἶναι ὀκτὼ ὡρῶν. Ἡ ἐπισκευὴ ἔχει δοθῆ εἰς ἐργολάβον ὁ ὁποῖος δὲν κάμνει τίποτε, διότι δὲν ἔχει μηχανικούς. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου παρατηρῶ ὅτι ἔχομεν μίαν διακλάδωσιν τριῶν χιλιομέτρων, ἑτέραν διακλάδωσιν 5 χιλιομέτρων καὶ ἑτέραν 7 χιλιομέτρων, 15 τὸ ὅλον, καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ φέρωσι τὸν πολιτισμόν. Σᾶς βεβαιῶ ἐπισήμως ὅτι δὲν ἔχει νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ Δημόσιον παρὰ ἐλάχιστα πράγματα· θέλομεν νὰ κάμῃ τὸ Δημόσιον τὸ τεχνικὸν μέρος τῶν ἔργων καὶ τὰ ἄλλα θὰ γίνουν ἢ διὰ προσωπικῆς ἐργασίας τῶν κατοίκων ἢ διὰ τῶν δολλαρίων τὰ ὁποῖα θὰ στείλουν ἐξ Ἀμερικῆς οἱ συμπολῖταί μας. Ὡς πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Λεονάρδος, εἶμαι σύμφωνος, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου παρελθοῦσαν ἐποχήν, ὅτε κάποιος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέθεσεν εἰς κάποιον πολιτικόν του φίλον νὰ ἐπιδιορθώσῃ μίαν καταβόθραν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνῷ ἐξωδεύθησαν μόνον 1000 δραχμαὶ διετέθησαν ἐν τούτοις ἐκ τοῦ ταμείου 5 χιλ. δραχμῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἐγκρίσεως ἔργων μέχρις 60 χιλιάδων δραχμῶν, ἄνω δὲ τῶν 60 χιλιάδων δραχ. βεβαίως πρέπει νὰ ἐρωτᾷ τὸ Συμβούλιον.

§261Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Εἶναι δικαιολογημένη ἡ νευρικότης ἡ ὁποία μᾶς κατέχει, λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου σοβαροῦ ζητήματος, ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ὁλοκλήρους ἡμέρας, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς τῇ ἐντολῇ τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἔδωκε καὶ τὴν ἐντολὴν νὰ τῷ δώσωμεν συγκοινωνίαν ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας εἰς κατάστασιν πρωτογενῆ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι εἰς τὴν περιφέρειάν μου ἀπὸ δωδεκαετίας, ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως, δὲν ἔχει γίνει ἀπολύτως τίποτε· ὄχι μόνον δὲν ἔχει γίνει ἀπολύτως τίποτε, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον, αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον σχεδὸν κατεστράφησαν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἰδίως τὴν συγκοινωνίαν τῆς Μακεδονίας. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει, ὅπως εἶπον ὅλοι, οὐδεμία ἀντίρρησις· νὰ καταβληθῇ οἱαδήποτε προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τὰ δημόσια ἔργα τῆς Μακεδονίας, ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅπως ἡ Κυβέρνησις καταβάλῃ ἴσην ἐπιμέλειαν καὶ διὰ τὰς ἄλλας περιφερείας. Τὸ νομοσχέδιον δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ, ἐμὲ τοὐλάχιστον, καὶ ἤθελον ὅπως, διὰ τοῦ 1 ἄρθρου, καθορίζηται ἄνευ διακρίσεως ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα πᾶσαι ὅσαι συνδέουν πρωτευούσας νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν καὶ τοιουτοτρόπως γενικῶς ἀναγνωρίζεται ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ὁδοὶ θὰ καθορίζωνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§262Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔγινε δεκτόν.

§263Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἐπαφίεται δὲ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ καθορίσῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ ποῖαι δὲν εἶναι. Αὐτὸ ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι δὲν θέλω νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διότι φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνῃ πολιτικὴ ἐκμετάλλευσις ὄχι ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπὸ οἱασδήποτε. Θέλω ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ νὰ καθορίζηται ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί. Ἐπίσης τὸ 4 ἄρθρον ὄχι νὰ ἀπαλειφθῇ, ὅπως ἤκουσα προηγουμένως. Ἡ διάκρισις βεβαίως νὰ λείψῃ μεταξὺ προτιμήσεως καὶ μὴ προτιμήσεως, ἀλλὰ νὰ τεθῇ ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου 1074 αὐξάνεται κατὰ ἓν ποσοστὸν οἱονδήποτε. Καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ διατιθέμενον διὰ τὰς ὁδοὺς αὐτάς, τὰς χαρακτηριζομένας ὡς ἐθνικὰς—διότι φοβοῦμαι ὅτι θὰ παραμείνῃ γράμμα νεκρόν, ὅπως ἔχει καθορίσει τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα θὰ καταλήξωμεν, οὔτε ὁδοὶ θὰ κατασκευασθοῦν οὔτε τίποτε—πρέπει νὰ μὴ εἶναι ζήτημα Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ νὰ εἶναι ζήτημα ἀπὸ τοῦδε καθωρισμένον, δηλαδὴ ὅτι τὸ προβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου 1074 ποσόν, αὐξανόμενον κατὰ ἓν ποσοστόν, θὰ διατίθεται διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν χαρακτηριζομένων ὡς ἐθνικῶν ὁδῶν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς κρίνω ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν, διότι δὲν ἔχω τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἢ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἂν καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι καλύτερον θὰ εἶναι ὁ Ὑπουργὸς νὰ διαθέτῃ ὡρισμένας πιστώσεις αἱ ὁποῖαι χρειάζονται διὰ τὴν κατασκευὴν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἂν θελήσητε νὰ ἀποδεχθῆτε αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, τὸ νομοσχέδιον θὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀπόψεις ὅλων ἡμῶν καὶ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸ 4 ἄρθρον νὰ τεθῇ ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου 1074 ὁριζόμενον ποσὸν αὐξάνεται κατὰ τὸ πενταπλάσιον ἢ ἑξαπλάσιον· ἀπὸ τοῦδε ὅμως νὰ ὁρίζηται.

§264Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἠμπορεῖ νὰ μεταρρυθμισθῇ μεταγενεστέρως, διότι τὰ χρήματα δὲν μᾶς λείπουν, ἀφοῦ καὶ αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθοῦν.

§265Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Εἶναι ζήτημα Ὑπηρεσίας.

§266Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν μὲ συγκινεῖ καμμία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου παρὰ μόνον ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ διὰ δημοπρασίας ἀνάληψις τῶν ἔργων, διότι ἐπὶ 22 ἔτη εὑρίσκομαι ἐδῶ μέσα καὶ κάθε χρόνον βλέπομεν καὶ ἀπὸ ἕνα σχετικὸν νόμον. Εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν ἀποδίδω σπουδαιοτάτην σημασίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μελέτη δίδεται εἰς ἐργολάβον, ὅπως καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν, διότι διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ὑπάρχουν μηχανικοί. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, ἐφόσον οἱ δρόμοι θὰ δίδωνται διὰ συμβάσεως εἰς Ἑταιρείας, ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν δρόμους. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἐπαρχίαι αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν κανένα δεσμὸν μὲ τὴν ξηράν, διότι ἔχουν θάλασσαν, ὅπως εἶναι ἡ ἐπαρχία ἡ ἰδική μου. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν ὑπάρχει εἷς δρόμος 101 χιλιομέτρων, ἐκ τούτων δὲ ἐλλείπουν πρὸς κατασκευὴν 9 χιλιόμετρα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν θὰ παρακωλυθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν 9 αὐτῶν χιλιομέτρων;

§267Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πότε κατεσκευάσθη ὁ δρόμος αὐτός;

§268Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ὁ μισὸς κατεσκευάσθη ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ ὕστερα ὀλίγον κατεσκεύαζεν ὁ ἕνας καὶ ὀλίγον ὁ ἄλλος, καὶ ἐλλείπουσιν ἤδη 9 χιλιόμετρα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ μᾶς τὸ ἐμποδίσητε;

§269Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι. Ὅ,τι ἦτο μένει.

§270Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ἐγκεκριμένη ἡ ὁδὸς αὐτὴ καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ νόμον.

§271Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἵνα μὴ γινώμεθα «μαστροχαλαστῆδες», καὶ διὰ νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν ἰδίαν γλῶσσαν, νὰ μὴ εἴμεθα «πολυτεχνῖτες καὶ ἐρημοσπίτες», εἶναι δρόμοι ὑπὸ κατασκευήν, καὶ τοιούτους ἐννοῶ ἐκείνους διὰ τοὺς ὁποίους διετάχθη δημοπρασία, ἀδιάφορον ἂν ἤδη ἤρξατο ἢ ὄχι· ὁπωσδήποτε εἶναι σήμερον ὑπὸ κατασκευήν. Οἱ δρόμοι αὐτοὶ θὰ σταματήσουν; Λοιπόν, ἂν αὐτοὺς τοὺς σταματήσωμεν, ἀσφαλῶς θὰ ὀνομασθῶμεν «μαστροχαλαστῆδες». Ὁ κόσμος θὰ κοροϊδεύῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν, διότι διέταξε δημοπρασίαν καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταματήσῃ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ὑποθέτω. Λοιπὸν ἐλήφθη πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ψηφιζομένῳ ὅτι οἱ ὑπὸ κατασκευὴν δρόμοι θὰ ἐκτελεσθῶσιν οὕτως ἢ ἄλλως ὑπὸ τοῦ Κράτους;

§272Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§273Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τότε μένουν οἱ ἡμιτελεῖς. Ἄλλοι ὑπὸ κατασκευὴν καὶ ἄλλοι εἶναι ἡμιτελεῖς.

§274Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προτιμωμένων τῶν ἡμιτελῶν.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεναξᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§276Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιίας εἶναι μεγίστης σημασίας διὰ τὴν Ἑλλάδα· διότι ἐδῶ δὲν ἔχομεν δυστυχῶς οὔτε σιδηροδρομικὰ δίκτυα οὔτε διώρυγας οὔτε πλωτοὺς ποταμούς. Συνεπῶς κάθε Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ φροντίζῃ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὁδοποιίας. Αἱ τελευταῖαι στατιστικαὶ αἱ ὁποῖαι ἦλθον ἀπ’ ἔξω μᾶς ὑπενθυμίζουν ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶχον ἄλλοτε πραγματευθῆ, τῆς βιομηχανίας τῶν ξένων. Ἀκριβῶς δὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν θὰ ἐπουλώσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς παρουσιάσουν εἰς τοὺς ξένους, τοὺς ἐπισκεπτομένους τὴν Ἑλλάδα, πλέον πολιτισμένους. Αἱ στατιστικαὶ αὐταὶ βεβαίως θὰ σᾶς εἶναι γνωσταί· ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις. Εἰς τὰ δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα εἰσπράττει ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία, ἡ Ἑλβετία, ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ περὶ τὰ 15–20 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Αὐτὸ ὀφείλεται κατὰ πρώτιστον λόγον εἰς τὴν ἔλλειψιν συγκοινωνίας· διότι εἶναι ἀδύνατον οἱ ξένοι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ θέλουν νὰ ἐπισκεφθοῦν τὴν Ὀλυμπίαν καὶ τοὺς Δελφοὺς νὰ περάσουν ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας δρόμους καὶ νὰ μὴ διαδώσουν εἰς τὰ μέρη των, ὅταν θὰ ἐπιστρέψουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἐμποδίσουν τοὺς ἄλλους νὰ ἔλθουν. Ἀλλ’ ἂν μέχρι σήμερον δὲν κατεσκευάσθησαν δρόμοι καὶ δὲν ἔχομεν δίκτυον ἐν τάξει, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις δὲν ἐψήφισαν τοὺς σχετικοὺς νόμους καὶ δὲν ἐπεβάρυναν τὸν Προϋπολογισμὸν μὲ τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας· ἀπεναντίας πολλὰ χρήματα διετέθησαν, ἀλλὰ διετέθησαν κακῶς, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἐφαρμόζωμεν τὰ πρόχειρα ὁδοστρώματα τὰ κοινά, ἐνῷ παντοῦ, καὶ εἰς τὴν Ἀφρικὴν ἀκόμη καὶ εἰς τὰ πλέον ἀπολίτιστα μέρη, ἔχουσιν ἐφαρμόσει τὰ μόνιμα ὁδοστρώματα.

§277ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί εἶναι τὰ μόνιμα ὁδοστρώματα;

§278Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἀσφαλτόστρωσις, μπετὸν ἀρμὲ κλπ.

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ εἰσαγωγὴ βαρέων αὐτοκινήτων ἠνάγκασε τὰ Κράτη νὰ τὸ κάμωσιν.

§280Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἐδῶ μεταχειριζόμεθα διαρκῶς τὰ κοινὰ ὁδοστρώματα, τὰ ὁποῖα στοιχίζουν τὸ πέμπτον τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων καὶ χρήζουν κατ’ ἔτος ἀνανεώσεως. Ἡ λεωφόρος Συγγροῦ ἐστρώθη πρὸ διμήνου καὶ ἕνα μῆνα μετὰ τὴν στρῶσιν ἦτο κατεστραμμένη.

§281Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι εἰς κατάστασιν τὸ Κράτος νὰ κάμῃ τοιαύτας δαπάνας;

§282Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἐδῶ εἶναι ποὺ διαφωνοῦμεν· ὅτι θέλομεν διαρκῶς νὰ κάμνωμεν πρόχειρα πράγματα καὶ νὰ ἐξοδεύωμεν περισσότερα. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ μέθοδος ἡ ἀκολουθουμένη μέχρι σήμερον δὲν εἶναι ἡ οἰκονομικωτέρα, διότι ἐδαπανήθησαν πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ δρόμους δὲν εἴχομεν ποτέ.

§283Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐφανταζόμην, κύριοι, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ πρὸ τοιαύτης ἐκπλήξεως, διότι ἄλλα χθὲς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἄλλα ὑπεσχέθη καὶ ἄλλα ἔφερε σήμερον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπε, κατόπιν τῶν ἐγερθεισῶν ἀντιρρήσεων, ὅτι ἀπήλειψε τὸ ἄρθρον 4, καὶ σήμερον ἔρχεται καὶ μᾶς φέρει τοῦτο τροπολογημένον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον αὐτό, διότι δι’ αὐτοῦ καταδικάζονται ὅλαι αἱ ὑπάρχουσαι ὁδοὶ νὰ καταστραφῶσιν, ἐφόσον αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, θὰ διατίθενται ὅλαι διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ θὰ μείνωσιν εἰς τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ ὑπάρχουσαι ὁδοί. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τηλεγραφήματα προερχόμενα ἀπὸ διαφόρους Συλλόγους, διὰ τῶν ὁποίων διαμαρτύρονται διὰ τὸ μέτρον τοῦτο. Ἐκτὸς δὲ τῆς διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ καὶ τῆς ἀδυναμίας νὰ μεταφέρωνται τὰ προϊόντα, θὰ καταστραφῇ καὶ ἡ περιουσία τοῦ Κράτους, διότι αἱ ὁδοὶ εἶναι καὶ αὐταὶ περιουσία, ἐκτὸς ἂν ἔχωμεν σκοπὸν νὰ τὰ καταστρέψωμεν ὅλα· διότι καὶ εἰς τὸ Πολεμικὸν Ναυτικὸν τὰ πλοῖα ἠχρηστεύθησαν καὶ τὰ καζάνια τὰ ὁποῖα ἐφρόντισεν ὁ κ. Χατζηκυριάκος καὶ ἔφερε δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν παραλίαν εὑρίσκονται· τώρα θὰ καταστρέψωμεν καὶ τοὺς δρόμους. Νὰ εἴπωμεν ὅτι ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις τῶν καταστροφῶν καὶ νὰ φύγωμεν ὅλοι μας ἀπ’ ἐδῶ. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμείνῃ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ εἴπωμεν ὅλην τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος.

§284Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἡμιτελεῖς ὁδοί;

§285Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Βεβαίως.

§286Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας).... ὅτι κατὰ προτίμησιν θὰ ἐκτελῶνται αἱ ἡμιτελεῖς ὁδοί.

§287Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Αἱ συντηρήσεις;

§288Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος 1074 προβλέπει περὶ κατασκευῆς, ὥστε δὲν πιστεύω περὶ συντηρήσεως....

§289Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ αἱ πιστώσεις τῶν συντηρήσεων;

§290Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι.

§291Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Σεῖς δὲν εἴπετε ὅτι ἀφαιρεῖτε τὸ ἄρθρον αὐτό;

§292Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ εἶπον, ἀλλὰ κατόπιν ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων διετύπωσαν τὴν ἀντίρρησιν αὐτὴν συνεφωνήσαμεν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφαιρεθῇ.

§293Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέχεσθε τὴν τροπολογίαν, ὥστε ἐθνικαὶ ὁδοὶ νὰ χαρακτηρίζωνται κατὰ πρῶτον ὅλαι αἱ συνδέουσαι εἰς μὲν τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, εἰς δὲ τὴν Νέαν Ἑλλάδα τῶν νομῶν καὶ ὑποδιοικήσεων. Ἐδῶ λέγετε ὅτι αὐτοὶ οἱ δρόμοι θὰ καθορισθοῦν διὰ Διατάγματος ἐφάπαξ ἐκδιδομένου. Τί «ἐφάπαξ ἐκδιδομένου»; Νὰ διαγραφῇ, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· αὔριον κάμνομεν ἕνα νέον νόμον καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τὸν ἐξαιρέσωμεν.

§294Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπαλείφω τὸ «ἐφάπαξ».

§295Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 νὰ τεθῇ «ὡς ὁ νόμος ὁρίζει».

§296Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀρθῶς λέγει ὁ κ. Χαβίνης, διότι αὐτὸς ὁ νόμος ὁρίζει νὰ μὴ διατίθενται αἱ πιστώσεις τοῦ ἑνὸς νομοῦ δι’ ἄλλον νομόν. Καὶ πάλιν συνιστῶ, ὅπως καὶ χθές, νὰ αὐξηθοῦν αἱ πιστώσεις τῶν νομῶν, διότι δὲν κάμνομεν τίποτε μὲ τὰς πιστώσεις τοῦ 1917. Ἂν αἱ πιστώσεις αὐταὶ πενταπλασιασθοῦν, θὰ ἔχωμεν δαπάνην 30,000,000, δὲν εἶναι δὲ καὶ κολοσσιαῖον ποσόν. Ἂν δὲν αὐξήσωμεν τὰς πιστώσεις, ἀστειευόμεθα ἁπλῶς.

§297Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θέλετε νὰ πάρητε τὸ δικαίωμα νὰ κάμητε συμβάσεις μὲ ἐκ τῶν προτέρων ἐξουσιοδότησιν;

§298Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ μόνος τρόπος διὰ νὰ γίνῃ εἷς σιδηρόδρομος εἶναι αὐτός. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ ζητῶ αὐτό, τοὐλάχιστον ἡ ἰδική μου γνώμη αὐτὴ εἶναι.

§299Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἡ γνώμη σας αὐτή, ἀλλὰ δὲν εἶναι γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ αὐτό.

§300Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Διὰ νὰ προοδεύσῃ ὁ Τόπος μας πρέπει νὰ ἐξυπηρετῶνται τὰ συμφέροντα ὅλου τοῦ Τόπου καὶ ὄχι μερικὰ μέρη νὰ καταδικάζωνται νὰ μένουν ἄνευ οὐδεμιᾶς συγκοινωνίας.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωθεῖσα ἡ συζήτησις. Ἄρθρον 1ον, ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει)...

§302Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ εἴπομεν ὅτι θὰ ἰσχύῃ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§303Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα; Τὸ δέχομαι.

§304Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ νομίζω ὅτι ὅπως τὸ διετυπώσατε εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δεκτόν. Εἰς τὴν πρώτην παράγραφον λέγετε (ἀναγινώσκει): «Αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας.... κλπ.». Τὸ τροποποιεῖτε ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «... ἄγουσαι πρὸς λιμένας πολεμικῆς σημασίας». Τὸ «αἱ συνδέουσαι ἀρχαιολογικοὺς τόπους» ἂς μείνῃ. Ἑπομένως κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐθνικὴ ὁδὸς εἴτε προβλέπεται ὑπὸ τῶν νόμων εἴτε μὴ καθορίζεται διὰ Διατάγματος.

§305Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ προσθήκη ὅτι ἀναγνωρίζεται διὰ νόμου εἶναι πολὺ ὀρθή.

§306Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἅμα κάμωμεν αὐτά, τότε κάμνομεν τὰ χειρότερα. Διὰ τὰς Νέας Χώρας συμφωνῶ· διὰ τὰς ἄλλας διαμαρτύρομαι καὶ ἂς ὄψωνται οἱ πληρεξούσιοι τῆς Κερκύρας οἱ ὁποῖοι τὰ δέχονται.

§307Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο ποὺ θέλετε σεῖς εἶναι κάτι ὀλιγώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον δίδομεν ἡμεῖς. Κάθε ἀρχηγὸς κόμματος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβάλῃ τὰς γνώμας του.

§308Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἀλλ’ ὅταν βλέπετε ὅτι διαμαρτύρονται οἱ πληρεξούσιοι;

§309Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μόνον ὁ κ. Δενδρινὸς παραπονεῖται.

§310Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ 1 ἄρθρον, ὅπως ὑπάρχει διατυπωμένον εἰς τὸ πρῶτον νομοσχέδιον μὲ τὴν προσθήκην ὅτι θὰ θέσωμεν «ὑποδιοικήσεις ἢ ἐπαρχίας».

§311ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§312Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ «ἐφάπαξ» ἐπίσης διαγράφεται.

§313Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐκεῖ ποὺ λέγετε «διὰ τὰς νήσους», νὰ βάλετε «ἐπαρχίας».

§314Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προστίθεται «ἐπαρχίας ἢ ὑποδιοικήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὰς νήσους, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἕδραι νομῶν ἢ ἐπαρχίας ἢ ὑποδιοικήσεως».

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν.

§316Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅπως ἐγένετο ἀντιληπτόν, ὅτι θὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει εἰς τὸ νομοσχέδιον, προστίθεται μόνον τὸ δεύτερον μέρος.

§317Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει δεχθῆ τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ὑπάρχοντες εἰδικοὶ νόμοι διατηροῦνται· συνεπῶς εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Κούνδουρος, νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ 1 ἄρθρον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς τοὺς ἰδικούς μας νομοὺς ἀναγνωρίζονται οἱ ἤδη ὑπάρχοντες νόμοι. Ἐφόσον ὑπάρχουν τοιοῦτοι νόμοι, ἀναγνωρίζονται.

§318Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη ὅτι, ἐφόσον διατηροῦνται οἱ ὅροι τοῦ νόμου, ἡ πίστωσις ἡ διατιθεμένη ἑξαπλασιάζεται, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν διαθέτομεν τίποτε διὰ τὴν συντήρησιν τῶν δρόμων. Τί ὠφελεῖ νὰ χαρακτηρίζωμεν τοὺς δρόμους, ὅταν δὲν τοὺς συντηρῶμεν; Πρέπει νὰ τεθῇ ὑποχρέωσις ὅτι αἱ πιστώσεις πολλαπλασιάζονται τώρα ποὺ ἡ δραχμὴ ἔχει κατωτέραν ἀξίαν, διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ κάτι. Τὰ ὑπόλοιπα τὰ ἠξεύρομεν· αὐτὴ εἶναι ἡ περίστασις. Νὰ τὰ βάλωμεν εἰς τὸν νόμον, νὰ ἔχῃ ὁ νόμος μίαν βάσιν, διότι θὰ ἐρχώμεθα νὰ σᾶς παραπονούμεθα, θὰ γίνωμεν δυσάρεστοι καὶ ὅλοι μας θὰ θεωρούμεθα ἀπὸ τὸν λαὸν ὅτι τὸν ἐμπαίζομεν. Νὰ κάμωμεν κάτι σωστόν.

§319ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ.

§320Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ προσθέσωμεν «αἱ πιστώσεις τοῦ νόμου 1074 δύνανται διὰ Διατάγματος νὰ πενταπλασιασθῶσι».

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις διὰ τὸ 1 ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§322ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3). Εἰς τὸ ἄρθρον 3 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Λεονάρδου.

§324Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔγινε δεκτή, ἀλλὰ μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ὁ κ. συνάδελφος μὲ τὴν τροπολογίαν του αὐτὴν θὰ δυσχεράνῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου. Νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διὰ δαπάνας ἀνωτέρας τῶν 50,000 δραχμῶν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ λαμβάνεται μετὰ ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου».

§325Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προηγηθῇ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν θὰ εἶναι γνωστὴ ἡ δαπάνη.

§326Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι, ἂν παρεισφρήσουν λέξεις ἢ φράσεις τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ ἀποδέχηται, αὔριον κατὰ τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα θὰ ἀπορριφθῇ τὸ ὅλον. (Ψηφίζεται εἶτα καὶ τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 νόμου δύνανται νὰ κατασκευάζωνται αἱ ὡς ἐθνικαὶ χαρακτηριζόμεναι ὁδοὶ... κλπ.».

§328Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προστεθῇ ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ ἀνεγνωρισμέναι διὰ νόμου.

§329Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε, ὅταν διὰ νόμου ὁρισθῇ ἡ κατασκευὴ ἑνὸς δρόμου ἑνοῦντος δύο χωρία, ὁ δρόμος αὐτὸς νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐθνικός.

§330Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν θέλετε ἕνας δρόμος δευτερεύων, ἐπειδὴ εἶναι ἡμιτελής, νὰ προτιμηθῇ ἀπὸ κάθε ἄλλον;

§331Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ὥστε νὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἡμιτελεῖς καὶ νὰ ἀρχίσωμεν νέους; Δὲν τελειώνομεν ποτέ.

§332Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ «κατὰ τὸ δυνατὸν» σᾶς ἱκανοποιεῖ τελείως.

§333Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἡ ἔννοια ὑμῶν εἶναι ὅτι αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται διὰ τοῦ νόμου 1074 λαμβάνονται ἀπὸ τοὺς δρόμους τοῦ νόμου 1074 καὶ δίδονται εἰς νέους δρόμους χαρακτηριζομένους ὡς ἐθνικούς, ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν τὸ ἑξῆς· αἱ πιστώσεις αὐταὶ νὰ διατίθενται ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει, καὶ δεχόμεθα κατὰ προτίμησιν νὰ διατίθενται διὰ τὴν κατασκευὴν ἐκείνων τῶν ὁδῶν ἐξ αὐτῶν τὰς ὁποίας χαρακτηρίζετε ὡς ἐθνικάς, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ ἀφαιρεθοῦν αἱ πιστώσεις ἀπὸ τοὺς δρόμους τοῦ νόμου 1074 διὰ νὰ διατεθοῦν δι’ ἄλλους δρόμους.

§334Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δυνητικῶς δηλαδὴ νὰ δυνάμεθα ἀπὸ τὰς πιστώσεις τοῦ νόμου 1074 νὰ κάμνωμεν καὶ ἐθνικὰς ὁδούς, ἐκτὸς ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὸν νόμον 1074. Ἂν ὑπάρχῃ καμμία ὁδὸς ἐθνικὴ ἡ ὁποία χρῄζει κατασκευῆς ἀμέσου, νὰ ἠμποροῦμεν νὰ τὴν κάμνωμεν.

§335Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ πνεῦμα τὸ ἰδικόν μας εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὁ νόμος 1074 περιλαμβάνει δρόμους οἱ ὁποῖοι σήμερον χαρακτηρίζονται ἀπὸ σᾶς ἐθνικοί, περιλαμβάνει ὅμως καὶ ἄλλους δρόμους. Λοιπὸν ἡμεῖς λέγομεν τὸ ἑξῆς, ὅτι διατηρεῖται ὁ νόμος 1074, ὅτι αἱ πιστώσεις αὐταὶ διατίθενται διὰ τοὺς δρόμους τοὺς περιλαμβανομένους εἰς αὐτὸν τὸν νόμον, κατὰ προτίμησιν ὅμως αἱ πιστώσεις διατίθενται εἰς ἐκείνους ἐξ αὐτῶν οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἐθνικοί.

§336Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὴν προτίμησιν διὰ τοὺς ἐθνικοὺς δρόμους τὴν μεταβάλλομεν ἁπλῶς εἰς δυνατότητα.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διατυπώσατε, κ. Παπαναστασίου.

§338Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (ἀναγινώσκει). «Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1074 νόμου, δυναμένων νὰ πενταπλασιασθῶσι διὰ Διατάγματος, διατίθενται, ὡς ὁ νόμος ὁρίζει, κατὰ προτίμησιν αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὡς ἐθνικῶν χαρακτηριζομένων ὁδῶν».

§339Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολὺ καλά. Λοιπόν, ὅπως ἀνεγνώσθη, τὸ δέχομαι.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαναστασίου, σᾶς παρακαλῶ, ὑποβάλετε τὴν διατύπωσιν αὐτὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§341Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκει): «Διπλασιάζεται... κλπ.».

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκεται)...

§343Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὸ ἄρθρον 7ον, κύριε Πρόεδρε, κατ’ ὀρθὴν παρατήρησιν μερικῶν ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπεξετάθη τὸ δικαίωμα τῆς συνάψεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι δίδονται καὶ πρὸς ἐκμετάλλευσιν.

§344ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρὸς κατασκευὴν καὶ συντήρησιν.

§345Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μίαν διασάφησιν θέλω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4. Αἱ ὑπὸ κατασκευὴν ὁδοὶ αἱ χαρακτηρισθεῖσαι ὡς ἐθνικαὶ δυνάμει τῶν ἰσχυόντων νόμων θὰ ἐξακολουθήσουν κατασκευαζόμεναι δυνάμει τῶν γνωστῶν πιστώσεων;

§346Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαίως.

§347Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ διετυπώσαμεν ὡς ἑξῆς τὸ ἄρθρον 4: «Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1074 νόμου πενταπλασιαζομένων... κλπ.».

§348Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δυναμένων διὰ Διατάγματος νὰ πενταπλασιασθοῦν.

§349Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἴδιον εἶναι, κύριε Ὑπουργέ· δὲν ὑπάρχει διαφορά. Διατίθενται κατὰ προτίμησιν αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν κατασκευὴν ἐξ αὐτῶν τῶν ὡς ἐθνικῶν χαρακτηριζομένων καὶ δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου. Οἱ ὑπάρχοντες νόμοι περὶ κατασκευῆς ὁδῶν διατηροῦνται ἐν ἰσχύϊ.

§350Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον πρᾶγμα.

§351Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἶναι δίκαιον πρᾶγμα, κύριε Ὑπουργέ.

§352Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ζητεῖτε δηλαδὴ νὰ πενταπλασιασθοῦν αἱ πιστώσεις καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ δαπάνη τῶν πιστώσεων αὐτῶν μόνον διὰ τοὺς δρόμους τοῦ νόμου 1074. Ὡραῖα, κύριοι.

§353Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅπως τὸ ἔχει ὁ κ. Ὑπουργός.

§354Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, κύριε Ὑπουργέ· δὲν συνεννοούμεθα. Ὁ νόμος αὐτὸς λέγει 6 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν σήμερον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐδεκαπλασιάσθη καὶ πρέπει νὰ αὐξήσητε τὰς πιστώσεις.

§355Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε δηλαδὴ τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ὁδῶν νὰ μὴ βασίσωμεν, ὅπως ἐν νομοσχεδίῳ, εἰς γενικὰς ἰδιότητας καὶ νὰ πάρωμεν ἀτομικῶς τοὺς νομοὺς καὶ νὰ τοὺς φορολογήσωμεν.

§356Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ μακρῶν σᾶς ἀνέπτυξα προχθὲς ποῖοι λόγοι ἀντικειμενικοὶ ἐπιβάλλουσι νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ νόμος. Σεῖς θέλετε αὐτὰ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια νὰ διατεθῶσι δι’ οἱονδήποτε ἄλλον νόμον. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ σᾶς λέγομεν ὅτι δὲν θὰ κάμητε τίποτε οὔτε μὲ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν χρημάτων.

§357Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δέχομαι τὴν τελευταίαν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν δέχομαι ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐδιαβάσατε ἀπ’ ἐκεῖ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον.

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Ὑπουργός (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 νόμου δύνανται νὰ κατασκευάζωνται καὶ αἱ ἐθνικαὶ χαρακτηριζόμεναι ὁδοί».

§359Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡς ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει.

§360Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βάλετε «ὡς ὁ νόμος ὁρίζει».

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει.

§362Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὡς ὁ νόμος οὗτος ὁ 1074 ὁρίζει, δηλαδὴ νὰ κατανέμωνται κατὰ νομούς.

§363Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα.

§364Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι νὰ ἀποκλεισθῶσιν αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἀναφέρονται εἰς τὸν νόμον 1074.

§365Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπεκτείνατε τὸν νόμον 1074· δὲν προεβλέφθησαν διὰ τοῦ νόμου 6 ἑκατομμύρια. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτε ἐκάμαμεν συμπλήρωσιν τοῦ νόμου, δὲν ηὐξήσαμεν τὸ ποσόν· ἦτο 6 ἑκατομμύρια ὅτε ἐκάμαμεν τοὺς δρόμους.

§366Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ηὐξήσαμεν τὸ ποσὸν εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια. Ἄν θέλητε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον 1074 καὶ οἱ ἄλλοι δρόμοι, πρέπει ν’ αὐξήσητε τὸ ποσὸν ἀναλόγως.

§367Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ποσὸν προέρχεται ἀπὸ εἰδικοὺς πόρους, προέρχεται ἀπὸ τὸν κορβανᾶν τοῦ Κράτους· διατί νὰ ὑπάρχουν προνομιοῦχοι;

§368ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διότι ἡ συγκοινωνία τῶν Νέων Χωρῶν εὑρίσκεται εἰς πρωτόγονον κατάστασιν, ἐνῷ ὁ ἰδικός σας νομὸς ἔχει σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν.

§369Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν μία ὁδὸς χαρακτηρισθῇ ὡς ἐθνική, θὰ δυνηθῇ νὰ πάρῃ τὰς πιστώσεις καὶ νὰ τὰς διαθέσῃ.

§370Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Φαίνεται ὅτι δὲν θέλετε νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος.

§371ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῇ.

§372Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἄρθρον ἔχει ψηφισθῆ.

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ψηφισθῆ, ἀλλὰ θὰ γίνῃ ἐξήγησις ἀπόψε.

§374Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον θὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς πιστώσεις μέχρι τοῦ πενταπλασίου καὶ ἐφόσον εἶναι γνωστὸς ὁ νόμος 1074, τὸ περιθώριον τὸ ὁποῖον ἀφίεται διὰ νὰ δύναται νὰ δαπανηθῇ ἐκ τοῦ πολλαπλασιασθέντος ποσοῦ καὶ διὰ μίαν νέαν ὁδὸν εἶναι τόσον ὀλίγον, ὥστε δὲν ἀξίζει τὸν κόπον. Πόσαι ἐθνικαὶ ὁδοὶ φαντάζεσθε ὅτι θὰ χαρακτηρισθῶσι;

§375Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄς ἀναγραφῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 ὅτι εἶναι ἐθνικαὶ ὁδοί.

§376Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄς περάσῃ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θέλει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη. Δεκτόν.

§378Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅπως εἶχε προψηφισθῆ. Δὲν ἐπανερχόμεθα.

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ τὸ διαβάσω καὶ πάλιν; Ἀκούσατέ το (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ νόμου ὑπ’ ἀριθμὸν 1074 δύνανται νὰ κατασκευάζωνται... κλπ.».

§380Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). «Δυναμένων ν’ αὐξηθῶσι μέχρι τοῦ πενταπλασίου διὰ Διατάγματος».

§381Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ μένῃ ὅπως προτείνει ὁ κ. Παπαναστασίου· δηλαδὴ αἱ πιστώσεις ἐκ τοῦ νόμου 1074 νὰ αὐξηθῶσι μέχρι τοῦ πενταπλασίου διὰ Διατάγματος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὡς ἐθνικῶν χαρακτηριζομένων ὁδῶν.

§382Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ δαπανῶνται καὶ δι’ ὁδοὺς ἐθνικὰς μὴ συμπεριλαμβανομένας ἐν τῷ Διατάγματι.

§383Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν πάρετε τοὺς νομούς, θὰ ἴδητε ὅτι τὰ 8/10 εἶναι τεχνικαὶ ὁδοί.

§384ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§385ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τῇ 5ῃ μ.μ. (Ὥρα 1 π.μ.).