1925.02.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 152

Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προκειμένου νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ὁ κ. ἡγέτης τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐζήτησε τὴν Παρασκευὴν ὅπως συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἐγὼ δὲ ἀπήντησα νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις καὶ ἡ συνέχεια τῆς ἐπερωτήσεως νὰ κανονισθῇ αὔριον παρόντος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἔχει διατυπωθῆ ἀκριβῶς, διότι λέγει: «Ὁ κ. Μαρῆς λέγει ὅτι αὔριον παρισταμένου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ κανονισθῇ ἡ περαιτέρω σειρὰ τῆς συζητήσεως. Δεκτῆς γενομένης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως κλπ.». Δὲν ἔχει οὕτω, «Δεκτῆς γενομένης»...

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἀναβολήν.

§4Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλά: Δεκτῶν γενομένων τῶν ἀνωτέρω, θὰ ἀναβληθῇ μέν, ἀλλὰ θὰ κανονισθῇ σήμερον.

§5Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Φέρομαι εἰς τὰ πρακτικὰ λέγων ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις δὲν πρέπει νὰ ἀναβάλλωνται, ἀλλὰ νὰ συζητῶνται καίπερ ἀπόντων τῶν ἐρωτώντων. Διαμαρτύρομαι, διότι δὲν εἶπον τοιοῦτό τι· ἐγὼ εἶπον νὰ συζητῶνται κατὰ σειρὰν καὶ ὄχι ἀπόντων τῶν πληρεξουσίων.

§6Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κακῶς ἀπεδόθησαν τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ σχετικῶς μὲ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα γνώμην ὅτι ἐνέχεται ἢ ὄχι εἴς τι ὁ κ. Σπυρίδωνος· εἶπον ἁπλῶς ὅτι ὁ κ. Σπυρίδωνος μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἡ συνεννόησις μὲ τὸν κ. Χαρίλαον δὲν ἀφορᾷ ἐπιχείρησιν ἀφορῶσαν τὸν Ἐποικισμόν, ἀλλ’ ἰδιωτικὴν ἐργασίαν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§8Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν εἶχεν ἀποφασισθῆ σχεδὸν νὰ προταχθῇ χθὲς ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸ προσφυγικόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις.

§10Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ προτιμηθῇ τὸ προσφυγικὸν καὶ νὰ ἐπαναγραφῶσιν αἱ διαγραφεῖσαι ἐπερωτήσεις.

§11Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὅταν ὁρίζηται ἡ 5 μ.μ. ὥρα διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, εἶναι προτιμότερον νὰ ἀρχίζωμεν εἰς τὰς 5 μ.μ. ἀκριβῶς καὶ ὄχι εἰς τὰς 6 παρὰ τέταρτον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνῶ. Διαβιβάζω τὴν γνώμην σας καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὅπως διωρθώθησαν). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Διάφοροι Σύλλογοι ὑποβάλλουσι τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νέου ἐνοικιοστασίου. —Ἐπιτροπὴ προσφύγων Λαγκαδᾶ διαμαρτύρεται ἐναντίον τοῦ ἐκεῖ Ἐπιθεωρητοῦ καὶ ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν του. —Τὸ Σωματεῖον ἁμαξηλατῶν Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐξεύρῃ τρόπον συμβιβασμοῦ μὲ τὰς Ἑταιρείας τῶν ταξιμέτρων, ἐκ τῶν ὁποίων θέλει ἐπέλθει ἡ τελεία των καταστροφή. —Ὁ Γεώργιος Τριανταφύλλου, ἰδιοκτήτης οἰκοπέδου ἐν Πειραιεῖ αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως. —Ὁ ἀλληλοβοηθητικὸς Σύλλογος «Ἡ Ἀλληλεγγύη τῶν περιπτερούχων καπνοπωλῶν» αἰτεῖται ὅπως ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύι ὁ νόμος 2942. —Ὁ 198ος Οἰκοδομικὸς Συνεταιρισμὸς δημοσίων ὑπαλλήλων Λαρίσης παρακαλεῖ ὅπως τῷ παραχωρηθῇ δημόσιον γήπεδον κείμενον ἐν τῇ πόλει Λαρίσης. —Ὁ Φιλοπροοδευτικὸς Σύλλογος Δημητσάνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ λειτουργίαν τοῦ ἐκεῖ διταξίου δημοτικοῦ σχολείου θηλέων. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων Θεσσαλονίκης αἰτεῖται τὴν καθιέρωσιν τῆς ὁλοκληρωτικῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. —Τὸ Σωματεῖον ἀλληλεγγύης ἐνοικιαστῶν ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ ἀκυρώσεως παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ δημοσιευθέντος νέου ἐνοικιοστασίου. —Ὁ μόνιμος ἀνθυπολοχαγὸς τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης Χαραλάμπης Νεωνάκης παραπονεῖται διὰ τὴν μὴ προαγωγήν του. —Ὁ Δημοκρατικὸς Σύλλογος Κερκύρας ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως. —Οἱ ἐνοικιασταὶ καταστημάτων Ἁγίου Δημητρίου Ἄρτης αἰτοῦνται τὴν τροποποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν καπνοπωλῶν Πειραιῶς παρακαλεῖ ὅπως ἐξαιρεθῇ τοῦ νέου ἐνοικιοστασίου. —Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Πιτσᾶ Κορινθίας ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος ὅπως τὸ Εἰρηνοδικεῖον Δερβενίου προσέρχηται ἐν Πιτσᾷ ἅπαξ τοῦ μηνός. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Μίνας ἐπαρχίας Οἰτύλου παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς χορηγηθῶσι τὰ κατάλληλα μέσα πρὸς καταπολέμησιν τοῦ ἐμφανισθέντος δάκου. —Ὁ Σύνδεσμος ἀναπήρων Καρδίτσης παρακαλεῖ ὅπως προτιμηθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου ἡ ἰδιοκατοίκησις οἰκιῶν καὶ καταστημάτων εἰς αὐτούς. —Ἐπιτροπὴ προσφύγων Μελενικίων διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Γʹ Σώματος Στρατοῦ ἀρνουμένου νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 39246 διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. —Ὁ Βασίλειος Κούσης καὶ Πέτρος Ἐμμανουηλίδης κάτοικοι Barfrouche τῆς Περσίας παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ πρόνοιαν διὰ τοὺς ἐκεῖ εὑρισκομένους Ἕλληνας ἐμπόρους. —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιτρεπτοῦ τῆς διαιτησίας ἐπὶ διαφορῶν τοῦ Δημοσίου». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 390 τοῦ 1914, συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 3252 τοῦ 1924 καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου 2ου τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Δεκεμβρίου / 1 Μαρτίου 1923 περὶ ἐλευθέρας ζώνης Θεσσαλονίκης». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§13ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 785 καὶ 1244 περὶ διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τῆς ἐκ διαθηκῶν καὶ χαριστικῶν πράξεων περιουσίας τῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς ἐπαρχίας Σφακίων». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Μέλφος, Β. Χατζηλίας κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3125 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ζημιωθέντων». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Μανέττας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ Ταμείου πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων κοινῆς ὠφελείας εἰς Τρίπολιν τῆς Ἀρκαδίας». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Γοῦσκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσαυξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως τοῦ ἀρχειοφυλακείου Παξῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ ὑπηρεσίας Τ.Τ.Τ. —Ἡ Εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου τοῦ κυράσιντος τὸ ἀπὸ 22 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Λουπινᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀγορᾶς εἰς τὸ τέλος τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους 1924–1925 ὑπὸ τοῦ Κράτους παντὸς ποσοῦ σταφίδος τῆς παραγωγῆς ταύτης προσφερθησομένου εἰς πώλησιν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Α. Ὀρφανίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίων εἰς τὰ ἄρθρα 64 καὶ 67 τοῦ Καταστατικοῦ τοῦ Χατζηκυριακείου Ὀρφανοτροφείου Πειραιῶς». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις «περὶ τοῦ Συντάγματος».

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνηται εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται μὲ τὰ ψηφισθέντα νομοσχέδια, θὰ παρακαλέσω νὰ διατεθῇ ἐλαχίστη ὥρα διὰ νὰ ψηφισθῶσι τὰ μὴ προκαλοῦντα συζήτησιν νομοσχέδια.

§15Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Κατὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα ὑπέβαλον πρότασιν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ».

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ρυθμισθῇ κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§17Α. ΜΑΡΚΟΥ. Σχετικῶς μὲ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἤθελον σᾶς παρακαλέσει, ἐπειδὴ ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ συσταθεῖσα διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ σταφιδικοῦ ἐπεράτωσε τὸ ἔργον της, νὰ ἀναγραφῇ ἡ πρότασις αὐτὴ νόμου μετὰ τῆς συνταχθείσης ἐκθέσεως εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὔριον, διότι πρόκειται περὶ μέτρου τὸ ὁποῖον πρέπει οὕτως ἢ ἄλλως νὰ λυθῇ ἐπειγόντως διὰ νὰ προληφθῶσι σοβαραὶ καταστροφαί.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ οἱ δύο κύριοι συνάδελφοι ὑπέβαλον προτάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξετασθῶσιν ὅταν θὰ κανονισθῇ ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς αὔριον κατὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι οὔτε πρότασιν νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν.

§19Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Νὰ ἀναγράφηται τοὐλάχιστον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Μάλιστα ὁ ἐκ Μακεδονίας κ. Ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ δεικνύῃ περισσότερον ἐνδιαφέρον.

§20Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶσθε βέβαιος περὶ τοῦ ἀντιθέτου, κ. συνάδελφε;

§21Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Τὰ πράγματα αὐτὸ ἀποδεικνύουν. Τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης εἶναι ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Ἔχει τὸ ζήτημα καὶ σπουδαιότητα ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως.

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ψηφίσωμεν μερικὰ νομοσχέδια χωρὶς νὰ θέλω νὰ καθιερώσω προηγούμενον. Ἂς συζητήσωμεν σήμερον νομοσχέδιά τινα καὶ κατόπιν ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὸ σύνταγμα.

§23Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις υἱοθετεῖ τὴν πρότασιν περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γονατᾶς.

§25Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν προχθεσινὴν δηλαδὴ συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἐλήφθησαν δύο ἀποφάσεις παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἀντιφατικαὶ καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ ὅτι τὸ Προεδρεῖον κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἔθεσεν ἀρκετὰ σαφῶς τὰ ζητήματα πρὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Συνέλευσις ἠρωτήθη ἂν ἀποδέχεται κατ’ ἀρχὴν τὸ σχέδιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ τὴν παρ’ αὐτῆς προτεινομένην κατ’ ἀρχὴν διαδικασίαν περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐλύοντο αἱ τυχὸν ἀναφυόμεναι διαφοραὶ ἀντιλήψεων μεταξὺ Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Ἐγένετο δὲ καὶ ἡ δήλωσις προκαταβολικῶς ὅτι κατόπιν, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως κατ’ ἀρχήν, θὰ συζητήσωμεν ἂν τὸ παρεμπῖπτον διάστημα θὰ ἦτο τετράμηνον ἢ ὀλιγώτερον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀπορρίψεις ἢ τροπολογίαι θὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν μικτὴν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἥσσονος ἢ ἐλάσσονος ἀριθμοῦ μελῶν. Μερικοὶ τῶν πληρεξουσίων πρὸς διευκρίνησιν τῆς λύσεως τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς προσέθεσαν ὅτι τὰ δύο Σώματα θὰ συνέρχωνται μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς, διὰ τὴν περίπτωσιν ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου. Κατόπιν τούτου ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη δι’ ἀναστάσεως ὁμοθύμως ὅτι συντάσσεται μὲ τὸ σχέδιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑπῆρξε δὲ τόσον ὁμόφωνος ἡ ἔκφρασις τῆς γνώμης, ὥστε δὲν συνεζητήθη παρ’ οὐδενός. Κατόπιν ἐτέθη ὑπὸ ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ κ. Καφαντάρη, πρότασις ἡ ὁποία περιλαμβάνει περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ δύο Σώματα θὰ συνέρχωνται ἔστω καὶ εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις δι’ ἐπίλυσιν νομοθετικῶν διαφόρων ἀντιλήψεων. Καὶ οὕτω πως ἔχομεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου δύο ἀποφάσεις ἀντιφατικὰς τῆς Συνελεύσεως. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἡ ὁποία θὰ δηλοῖ σαφῶς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καφαντάρη ἔλαβεν 110 ψήφους κατὰ 91 καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον, εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ δηλώσω ὅτι πολλοὶ προσερχόμενοι κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ψηφίσουν ἠγνόουν περὶ τίνος ἐπρόκειτο καὶ ἐνόμιζον ὅτι ἡ ψηφοφορία εἶχε πολιτικὴν σημασίαν καὶ οὕτω δὲν εἶναι σαφὴς ἡ ἔκφρασις τῆς ἐπιθυμίας τῆς Συνελεύσεως. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἐκ νέου σαφῶς ἡ κατ’ ἀρχὴν ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Συνέλευσις ἀποδέχεται κατ’ ἀρχὴν ὅτι τὰ δύο Σώματα δὲν θὰ συνέρχωνται παρὰ εἰς τὰς δύο καὶ μόνον περιπτώσεις, τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἢ ὁσάκις ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι περιστάσεις ἔστω ἐξαιρετικαί. Νομίζω ὅτι, ἂν δὲν ληφθῇ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, δὲν θὰ πρέπῃ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ἄλλην διάταξιν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκόμη δὲν ἀπεφασίσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ σημεῖον αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει διὰ προχθὲς δύναμαι νὰ σᾶς δώσω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν· ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπιφυλαχθείσης τῆς ἐρεύνης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Καφαντάρη ὡς τροπολογίας εἰς τὴν πρότασιν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν εἰργάσθη κατόπιν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐξεπόνησε νέον σχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ σήμερον εἰς ψηφοφορίαν, ἀλλὰ προηγεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐργασία.

§27Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι διὰ τοῦ τελευταίου Κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, τὸν ὁποῖον εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις, ἐτακτοποιήθη ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων κατὰ τρόπον σοβαρώτατον ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθόν, διότι βεβαίως ἐνθυμούμεθα μίαν ἐκτενῆ Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐκκρεμῆ καθημερινῶς, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνάμεθα ἄλλοτε νὰ παρακολουθήσωμεν. Ἀλλὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὅπως συμπληρωθῇ ἡ τακτοποίησις, διότι καὶ τώρα τί γίνεται; Ἐκ τῆς ἐκκρεμοῦς μακρᾶς αὐτῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀνασύρονται καθημερινῶς ἐκ τοῦ βάθους δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ διάφορα νομοσχέδια καὶ γίνεται ἡ διανομὴ περὶ τὴν 2αν ἢ 3ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν, δηλαδὴ καθ’ ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν πολλάκις καὶ οἱ πληρεξούσιοι δὲν μεταβαίνουν κατ’ οἶκον διὰ νὰ λάβουν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἢ καὶ ἂν μεταβαίνουν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὴν μελετήσουν καὶ νὰ παρασκευασθῶσι. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως ἀνάγκη ψηφίσεως διατάξεως· εἶναι ἓν μέτρον τὸ ὁποῖον τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ λάβῃ, ὅπως ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς εἰκοσάδος τῶν νομοσχεδίων διανέμηται τὴν προτεραίαν, τὴν ἑπομένην δὲ μόνον νὰ ἐπιτρέπηται συζήτησις. Αὐτὸ τὸ λέγω ἐκ πεποιθήσεως, διότι εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον συνέβη νὰ μὴ εἶμαι εἰς θέσιν.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ διόρθωσις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ὡς ἑξῆς: Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατ’ οὐσίαν καταρτίζει τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, θὰ ἦτο δυνατὸν ἢ τὸ Προεδρεῖον θὰ ἠδύνατο ἐκτὸς τῶν εἴκοσι νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει διὰ τὴν συνεδρίασιν, νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλα εἴκοσι διὰ τὴν ἑπομένην, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν 40 θὰ καταρτίζεται ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἑκάστης συνεδριάσεως. Ἀντὶ μιᾶς Ἡμερησίας Διατάξεως, νὰ ὑπάρχωσι δύο Ἡμερήσιαι Διατάξεις.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσερχόμεθα εἰς συζήτησιν ἡ ὁποία μᾶς κατηνάλωσε τὴν ὥραν. Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις ἐπέφερεν αἰσθητοτάτην βελτίωσιν. Ἁπλούστατα δὲν δύναται νὰ ὑποκλαπῇ οὐδενὸς νομοσχεδίου ἡ ψήφισις. Γνωρίζει κανεὶς ποῖα νομοσχέδια θὰ ψηφισθοῦν. Τώρα ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι θὰ ἦτο χρησιμώτερον, διότι καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας ὑπόθεσιν καὶ ἀλλοῦ, ὅπως γνωρίζετε, οὕτω πως γίνεται, πάντοτε δηλαδὴ τὴν προτεραίαν ὁρίζεται ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς ἑπομένης. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ γίνεται ἡ διανομὴ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως χωριστὰ ἀπὸ τὴν διανομὴν τῶν ἄλλων ἐντύπων, διότι τοῦτο εἶναι τὸ ἐπιφέρον τὴν ἐπιβράδυνσιν. Ἐν ἑνὶ λόγῳ τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον τυπώνει ὅσα πρόκειται νὰ διανεμηθοῦν εἰς τοὺς πληρεξουσίους καὶ οἱ κλητῆρες τὰ λαμβάνουσι καὶ τὰ διανέμουσιν ὅλα μαζὶ καὶ καταντᾷ νὰ τὰ λαμβάνωσιν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι κατὰ τὴν μεσημβρίαν. Τοῦτο συνέβαινε καὶ μὲ τὴν μακροσκελῆ Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἀλλὰ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διανέμηται πρὸ τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων ἡ Ἡμερησία Διάταξις τὴν πρωίαν;

§30Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τὴν προηγουμένην.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατόν. Ἔπειτα, ὁσάκις ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ ἑνὸς νομοσχεδίου, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέμεινε ποτὲ νὰ ψηφισθῇ.

§32Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ὁμιλήσω οὔτε περὶ ὑποκλοπῆς οὔτε περὶ ἀνωμαλιῶν αἱ ὁποῖαι συνέβαινον χειρότερα εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ἀφοῦ προσπαθοῦμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς κάποιαν τάξιν, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν πρῶτον ἀπὸ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ὄχι ἀπὸ τὰς ἀναφοράς. Ἀφήνομεν εἰς τὸ τέλος τὰ νομοσχέδια, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι βιάζονται νὰ ἀναχωρήσουν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀκριβῶς ἐμποδίζετε τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἐλήφθη πρὸ ὀλίγου, ἵνα ἀρχίσωμεν σήμερον ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα πληροφορῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται πρῶτον διανομὴ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ κατόπιν τῶν νομοσχεδίων. Ἂν θελήσητε ὅμως τὰ νομοσχέδια νὰ διανέμωνται μὲ τὰ πρακτικὰ καὶ ἡ Ἡμερησία Διάταξις νὰ δίδηται ἐνωρίτερον, θὰ φροντίσω νὰ ἐκπληροῦται. Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Μυλωνᾶ θὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναγράφονται τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συζητοῦνται καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰσάγονται καὶ εἶναι ἄωρα ἢ ἔχουν παραπεμφθῆ εἰς Ἐπιτροπήν. Ἑπομένως ὑπάρχει ἱκανὸς ἀριθμὸς νομοσχεδίων. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἰσάγεται τὴν πρώτην φορὰν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, φυσικά, θὰ συζητηθῇ τρίς, δύναται νὰ ζητηθῇ ἀναβολὴ καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ εἴς τινα τῶν ἑπομένων, ἂν συντρέχῃ ἡ περίπτωσις τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος. Νομίζω ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἔχει καλῶς. Θὰ προσπαθήσω νὰ διανέμηται ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἐνωρίτερον. Καὶ τώρα δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ θέμα μας, τὸ ὁποῖον εἶναι νομοθετικὴ ἐργασία ἐπί τινα ὥραν καὶ κατόπιν Σύνταγμα.

§34Ν. ΞΗΡΟΣ. Θὰ ἐπρότεινον τὸ ἑξῆς· νὰ ὑπάρχουν δύο Ἡμερήσιαι Διατάξεις, ἑκάστη ἐκ περιτροπῆς διὰ τὴν ἑπομένην ἡμέραν.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ κανονισθῇ οὕτω τὸ πρᾶγμα. Εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὰ μὴ προκαλοῦντα συζήτησιν νομοσχέδια καὶ γίνεται ἡ μεγαλυτέρα χασμωδία.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχουσι γίνει μεγαλύτεραι.

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ρεκὸρ τὸ ἐσημειώσατε τώρα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἶναι τὸ ἑξῆς· τώρα νὰ περάσωμεν τὰ νομοσχέδια τὰ μὴ προκαλοῦντα συζήτησιν, κατόπιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν σοβαρῶν νομοσχεδίων.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ μὴ προκαλοῦντα συζήτησιν.

§39Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὀλίγα τινὰ χρήσιμα νὰ εἴπω ἐξ ἀφορμῆς τῆς συστάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ φίλος καὶ συνάδελφος ἐκ Πατρῶν κ. Μάρκου, καὶ νὰ ἀνακοινώσω καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ πρὸς τὸν κ. συνάδελφον, ὡς προεδρεύσας τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη ἡ πρότασις ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐτερμάτισε τὴν ἐργασίαν αὐτῆς συντάξασα τὴν ἔκθεσίν της, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω μετ’ ὀλίγον νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐν τῇ ἐκθέσει δὲ ταύτῃ περιελήφθησαν ὅσον ἔνεστιν αἱ γνῶμαι καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῆς ἐκθέσεως. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Συνέλευσιν ὅπως στέρξῃ, ἵνα αὔριον συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι νομίζω ἐξόχως σκόπιμον καὶ ἐξόχως δεδικαιολογημένον τὸ μέτρον τῆς ἀμέσου συζητήσεως τοῦ ζητήματος. Γνωρίζει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι οἱ ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καταγόμενοι ὅτι ἀνάγκη μεγάλη ἐκ τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου ἐπιβάλλει τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως, ἵνα ἀποκαθαρθῇ τὸ ἔδαφος ἀπὸ τὰς νεφέλας αἵτινες περιβάλλουν τὴν συζήτησιν τὴν σημερινήν, ἐντὸς τῆς ὁποίας μαίνεται κυριολεκτικῶς ἡ κερδοσκοπία.

§40Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἑνώνω καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν· πρέπει νὰ συνδυασθῇ καὶ ἡ πρότασις ἡ υἱοθετηθεῖσα ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει δι’ εἰδικῆς διατάξεως.

§41Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω ἓν νομοσχέδιον ἐντελῶς ὑπηρεσιακόν. Παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 390 τοῦ 1914, συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 3252 τοῦ 1924 καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου 2ου τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15ης Δεκεμβρίου / 1 Μαρτίου 1923 περὶ ἐλευθέρας ζώνης Θεσσαλονίκης».

§42ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος. «περὶ δικαιωμάτων καὶ ἐξουσιῶν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἔρευναν τῶν κληροδοτημάτων κλπ.».

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ὁ κ. Ζερβὸς μᾶς ἀνέπτυξε τὰ περὶ κληροδοτημάτων, κατέθεσε ψήφισμα δι’ οὗ ὁρίζεται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐργαζομένη ὡς ἀνακριτική, δηλαδὴ ἔχουσα τὰ δικαιώματα τῆς ἐξετάσεως μαρτύρων κλπ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Συνέλευσις ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι σύμφωνος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον «περὶ ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν» παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἔχει ἀνάγκην συζητήσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ Ταμείου πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων κοινῆς ὠφελείας εἰς Τρίπολιν τῆς Ἀρκαδίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου καταβολῆς ἀντισηκωμάτων, τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὸν στρατωνισμὸν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὸν στρατωνισμὸν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσαυξήσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν φόρου».

§46Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ. Πρόκειται νὰ τὸν ἀφομοιώσωμεν μὲ ἄλλους φόρους. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ἀφορώσης τὰ Ταμεῖα Ἀμύνης Οἰνοπαραγωγῆς νομοθεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2026 περὶ ὀργανώσεως τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας ἐποικισμοῦ κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως φορολογικῶν νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§48Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν ταχύτερον οἱ κύριοι πληρεξούσιοι.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς Ἐπιτροπήν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προαγωγῆς ἐφάπαξ διὰ διακεκριμένας πράξεις μοιράρχων τῆς Χωροφυλακῆς εἰς ταγματάρχας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3125 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου «περὶ Νομοθετικῆς Ἐξουσίας» τοῦ Συντάγματος.

§50Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν διεξάγονται συζητήσεις εὐρύταται, μελετῶνται καὶ ἀναπτύσσονται ἰδέαι καὶ προσέρχονται καὶ πρόσωπα τὰ ὁποῖα προσφέρουν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρουν διὰ τῶν φώτων των. Ἐν τούτοις, ὅταν συζητῆται ἓν ἄρθρον, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει ὑπ’ ὄψει του τὰς συζητήσεις αὐτάς. Συνεζητήσαμεν ὀκτὼ ἄρθρα καὶ ἐν τούτοις τὰ πρακτικὰ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἔχουσι διανεμηθῆ. Θὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον πρὸ τῆς συζητήσεως οἱουδήποτε ἄρθρου νὰ διανεμηθοῦν αὐτὰ τὰ πρακτικά, διότι ἄλλως οὐδένα λόγον ἔχουσι καὶ οἱ κόποι καὶ αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι καταβάλλονται πρὸς τοῦτο.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τὰ συζητηθέντα ἄρθρα συνοδεύονται διὰ τῶν ἐκθέσεών των. Ὅσα πρακτικὰ ὑπεβλήθησαν ἔχουσι διανεμηθῆ· ἄλλα δὲν μοὶ ὑπεβλήθησαν.

§52Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂν δὲν ὑπεβλήθησαν, κ. Πρόεδρε, νὰ μεριμνήσητε νὰ διανεμηθῶσιν.

§53Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀποψινὴ συνεδρίασις θὰ καταναλωθῇ, ὡς συνεφωνήθη ῥητῶς, ἐν μέρει εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον καὶ ἐν μέρει εἰς τὸ νομοθετικόν. Ἐπειδὴ τὸ νομοθετικὸν ἔργον προκαλεῖ περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον μας, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι σκοπιμώτερον νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα ἀνεβλήθησαν καὶ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὸν κακὸν τερματισμὸν τῆς ἀποψινῆς συνεδριάσεως δι’ ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις πρὸ ἡμισείας ὥρας ἐκανόνισε τὰ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὴν ἐρωτῶ διαρκῶς ἐπ’ αὐτοῦ· ἑπομένως θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις. Ὁ κ. Τσιριμῶκος, Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§55Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μετὰ τὰς γενομένας συζητήσεις τὰς μακρὰς ἐπὶ τῶν δύο ἄρθρων περὶ τῆς ἄρσεως τῆς συγκρούσεως τῶν δύο Σωμάτων κατελήξαμεν εἰς τὸ νὰ ἀποδεχθῶμεν διὰ παμψηφίας σχεδὸν τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐγένετο δεκτὸν ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Καφαντάρη, ἡ ὁποία καὶ ἐγένετο ἀποδεκτή. Ἀφέθη δὲ νὰ συναρμολογηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Καφαντάρη πρὸς τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἔπρεπε νὰ προέλθῃ ὁ κ. εἰσηγητὴς εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ὑποβαλόντων τὰς διαφόρους προτάσεις, τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Μαντινείας καὶ τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐξ Εὐρυτανίας. Ἡ πρότασις συνηρμολογήθη καθ’ ὃν τρόπον ἀντελήφθημεν ὅτι ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ τοῦτο ἐτυπώθη ἡ πρότασις αὐτή, ἡ ὁποία διενεμήθη διὰ νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτῆς ἡ Συνέλευσις ὡς ἑνιαίου κειμένου. Ἂν ἐν ταῖς λεπτομερείαις διαφωνῇ τις ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόρριψιν τῆς Α διατάξεως ἢ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς, οὐχὶ ὅμως τῶν διατάξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἤδη ἀποδεκταί. Δυστυχῶς δὲ παρὰ τὴν γνώμην ἡμῶν—λέγω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. πληρεξούσιον ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὅτι παρὰ τὴν γνώμην ἡμῶν — ἡ πρότασις τοῦ κ. Καφαντάρη ἐγένετο ἀποδεκτή. Ἑπομένως ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν ἤδη· μόνον, ἐφόσον δὲν φαίνεται καλῶς ἡρμονισμένη πρὸς τὸ κείμενον, δυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν μόνον γνώμην διάφορον, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ ἁρμονίσωμεν, ἀλλὰ τὸ νὰ ἐπανέλθωμεν διὰ νὰ γίνῃ νέα ψηφοφορία, ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι εἶναι ἤδη ἐψηφισμένον.

§56Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν ὑπῆρξε σαφὴς καὶ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως.

§57Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία δύναται ἑκάστοτε νὰ προκύπτῃ ἐκ τῶν ψήφων ἑνὸς πολυμελοῦς Σώματος· ἀλλὰ δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐλέγξῃ τὸν Α ἢ Β πληρεξούσιον, διότι ἔδωκε τοιαύτην ἢ τοιαύτην ψῆφον χωρὶς νὰ ἔχῃ πλήρη γνῶσιν τοῦ κειμένου. Ἅπαξ ἔδωκε ψῆφον ὑποτίθεται ὅτι εὑρίσκετο ἐν πλήρει γνώσει τοῦ κειμένου. Ἡ διατύπωσις τοῦ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ ἦτο πλήρης, διότι ἡ πρότασις αὕτη διενεμήθη. Ἑπομένως πάντες γνωρίζομεν τί περιεῖχεν ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ὥστε δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς συζήτησιν τὸ πρᾶγμα. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἀφοῦ λάβωσι γνῶσιν τῆς διατυπώσεως, ὡς ἔχει εἰς τὸ ἄρθρον 2—καὶ ἔλαβον γνῶσιν, διότι διενεμήθη—νὰ φέρωσι παρατηρήσεις, ἂν τυχὸν ἔχωσι τοιαύτας, ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Νομίζω ὅτι ἐπετεύχθη νὰ συγκεντρωθῶσιν αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ὑπεστηρίχθησαν καὶ ἐφάνησαν ὅτι ἐγένοντο ἀποδεκταὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἑπομένως ἡ συζήτησις ἡ περαιτέρω δὲν θὰ ἐπιτύχῃ κανένα σκοπόν, διότι δὲν προστίθεται τι νέον ἐκ τῶν γενομένων αὐτῶν συζητήσεων. Εἶπον ὅτι μόνον κατὰ τὴν συναρμολόγησιν δύναται νὰ γίνῃ τροποποίησίς τις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὴν γενομένην διατύπωσιν.

§59ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 8ον: «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς λήψεως ἀποφασίζει ἐπ’ αὐτῆς. Ἄν ἐντὸς δύο μηνῶν ἡ Γερουσία δὲν λάβῃ ἀπόφασιν, τεκμαίρεται συμφωνία αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλήν. Ἄν ἡ Γερουσία, εἴτε σιωπηρῶς εἴτε μετὰ συζήτησιν, συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλήν, ἡ πρότασις καθίσταται νόμος. Ἄν ἡ Γερουσία ἀπορρίψῃ ἢ τροποποιήσῃ τὴν πρότασιν, ἐπαναφέρεται αὕτη εἰς τὴν Βουλήν. Ἄν ἡ Βουλὴ ἐμμείνῃ εἰς τὴν προηγουμένην αὑτῆς ἀπόφασιν, ἡ ἐπιψήφισις ἀναβάλλεται ἐπὶ τρίμηνον, ὁπότε ἡ πρότασις καθίσταται νόμος, ἂν συγκεντρώσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δύναται ὅμως καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ τριμήνου νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις ἐν κοινῇ συνελεύσει τῶν δύο Σωμάτων, ἐφόσον ἤθελε προκαλέσει ταύτην ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Γερουσία δι’ ἀποφάσεως λαμβανομένης διὰ πλειονοψηφίας τῶν ⅗ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Τὰ δύο Σώματα συνέρχονται τὸ ταχύτερον ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ Πρόεδρος αὐτῆς προεδρεύει τῆς κοινῆς συνελεύσεως».

§60Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ γίνῃ τρίμηνος.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐλέχθη ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συμπτυχθῇ.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ τετράμηνον ἦτο ἀφ’ ὅτου ἀπερρίπτετο ἀπὸ τὴν Γερουσίαν· τὸ τρίμηνον ἤρχισεν ἀφ’ ὅτου ἡ Βουλὴ ἐμμένει· ἑπομένως ἔχει παρέλθει χρόνος· ἄρα αἱ ἀποστάσεις τῶν προθεσμιῶν διατηροῦνται.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσθέτω ὅτι τὸ τρίμηνον ὑπῆρχε καὶ εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σεχιώτη. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συνεχωνεύθη καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σεχιώτη.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ 8ου ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9ον (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν... κλπ.».

§66Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νομίζω ὅτι καὶ ὡς ἀρχὴ πρέπει νὰ ὁρισθῇ, ὅτι, ὅταν ἀρχίζῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, οἱ κ.κ. Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἰσηγητὴς αὐτῆς νὰ κάθηνται εἰς τὰ πρῶτα ἑδώλια διὰ νὰ παρακολουθῶσι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι ὅπως καταλάβωσι τὰ κενὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν ἄρθρων εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν τελειωτικὴν γνώμην ὑπὸ τὸν περιορισμὸν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ καὶ συνένωσις τῶν δύο Σωμάτων πρὸς λύσιν τῆς διαφορᾶς, ἂν ὑπάρξῃ διαφορά. Τὸ ἄρθρον 9 δημιουργεῖ μίαν διαδικασίαν, ἡ ὁποία καὶ δυσκολίας ἠμπορεῖ νὰ γεννήσῃ καὶ ἀναιρεῖ τὴν γενικωτέραν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν. Καὶ ἰδού· ἂν ἡ πρότασις ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ὑποχρεοῦται ἐντὸς ὡρισμένης χρονικῆς προθεσμίας νὰ λάβῃ ἀπόφασιν. Εἰς ἄλλα Συντάγματα ἀναφέρεται αὐτὴ ἡ διαδικασία, εἰς τὰ περισσότερα ὅμως, ὅπου ὑπάρχει Βουλὴ καὶ Γερουσία, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος περιορισμὸς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχομεν καμμίαν πεῖραν διὰ νὰ μᾶς δείξῃ ποῖαι δυσκολίαι ἠμπορεῖ νὰ γεννηθοῦν. Ἀλλ’ αἱ δυσκολίαι εἶναι προφανεῖς· ὑποθέσατε ὅτι ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ὑποβάλλεται ἡ πρότασις εἰς τὴν Γερουσίαν, ἕως ὅτου ὅμως ψηφισθῇ ἐπέρχεται κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἢ δημιουργοῦνται νέαι συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9 ἡ Βουλὴ ὑποχρεοῦται ἐντὸς τριμήνου νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, διότι, ἂν δὲν λάβῃ ἀπόφασιν, ἡ πρότασις καθίσταται νόμος τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ κανεὶς περιορισμὸς εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰς εἰσηγήσεις εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις· ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Γερουσίαν, ἂν δὲ τὸ νομίζῃ κατεπεῖγον, θὰ τὸ συζητήσῃ ἐντὸς τῆς τριμήνου προθεσμίας, ἂν δὲν τὸ κρίνῃ ἐπεῖγον, θὰ ἀφήσῃ τὴν συζήτησιν. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον βεβαιότατα θὰ ἐπέλθῃ καὶ ὑποκλοπὴ τῶν νομοσχεδίων· διότι, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ἐξαιρετικὴν εὔνοιαν τῆς Γερουσίας καὶ τὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, θὰ εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀναγράψῃ τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, νὰ ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ τὸ τρίμηνον καὶ ἑπομένως νὰ γίνουν νόμοι τοῦ Κράτους, διότι δεχόμεθα ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι τὸ κυρίαρχον Σῶμα τὸ ἔχον τὴν ὑπεροχὴν προκειμένου περὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δι’ αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ τεθῇ ὅριον χρονικὸν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ κανόνα τὰ νομοσχέδια δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὅμως, κύριοι, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ὅτι, ἂν δὲν προηγηθῇ ἡ ψήφισις ἄλλου ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων κατ’ ἀρχὴν εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν Γερουσίαν, νὰ μὴ ὑπεβάλλοντο κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἔχει πρακτικὴν σημασίαν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ εἶναι πολὺ ἀπησχολημένη, ἠμπορεῖ ἡ Γερουσία....

§69Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὡρίσθη ὅτι ἂν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἡ Βουλὴ δὲν λάβῃ ἀπόφασιν εἴτε περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως εἴτε ἄλλως....

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν λαμβάνει ἀπόφασιν περὶ ἀναβολῆς.

§71Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει πλειονοψηφίαν ἡ Κυβέρνησις.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι· δὲν εἶναι καλὸν νὰ περνοῦν τὰ νομοσχέδια χωρὶς νὰ συζητῶνται εἰς τὴν Βουλήν.

§73Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνδέχεται ἐν ἀνάγκῃ τὸ τρίμηνον νὰ παρεκταθῇ.

§74Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔχομεν τὸ ἄρθρον 10.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλος λογαριασμός.

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ μία Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσηγηθῇ ἀπόρριψιν ἢ ἀποδοχήν. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ἴσως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν «ἂν δὲν λάβῃ ἀπόφασιν περὶ ἀναβολῆς ἢ ἄλλην».

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 10 ὁμιλεῖ περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν· ἐδῶ πρόκειται περὶ παροχῆς εὐχερείας εἰς τὴν Βουλὴν, ἐργαζομένην. Ἐγὼ θέλω νὰ προτείνω πάντοτε νὰ ψηφίζῃ ἕνα νόμον ἡ Βουλὴ διὰ νὰ μὴ γίνῃ. Ἑπομένως νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία στενοχωρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ψηφίσῃ ἢ ὄχι ἓν νομοσχέδιον. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἀνωμαλία εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9, ἡ ἑξῆς: Ἡ Γερουσία ψηφίζει ἓν νομοσχέδιον, ἡ Βουλὴ τὸ τροποποιεῖ· τὸ νομοσχέδιον ἐπανέρχεται εἰς τὴν Γερουσίαν· ἂν ἡ Γερουσία συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλήν, γίνεται νόμος τοῦ Κράτους, ἂν ὅμως ἡ Γερουσία διαφωνήσῃ, τότε τί γίνεται; Πρέπει νὰ παρέλθῃ ἓν χρονικὸν διάστημα, νὰ ἔλθῃ νέα Σύνοδος διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀνασυζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§78Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Βεβαίως αὐτὸ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι· μὴ σπεύδετε, κ. συνάδελφε. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα τὸ πρῶτον θὰ συνεζητοῦντο εἰς τὴν Γερουσίαν πρέπει νὰ εὑρίσκωνται πρὸ μεγαλυτέρων δυσχερειῶν παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται κατὰ πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν· διότι, ἂν τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίζετο ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Γερουσία θὰ ἔφερεν ἀντίρρησιν, τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἢ θὰ παρήρχετο χρονικὸν διάστημα ἢ θὰ ἀπερρίπτετο. Λοιπὸν νομίζω ὅτι, ἂν μετὰ τὴν ψήφισιν εἰς τὴν Γερουσίαν παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ τὸ τροποποιήσῃ, κατόπιν τῆς τροποποιήσεως πρέπει νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὴν Γερουσίαν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἁπλούστερον, ἂν ὅμως τὸ ἀπορρίψῃ, θεωρεῖται ρητῶς ἀπορριφθέν· διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι νομοσχέδιον ἀπορριφθὲν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἔχω κάμει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἂν αὕτη μετὰ συζήτησιν συμφωνήσῃ μὲ τὴν Γερουσίαν, καθίσταται ἡ πρότασις νόμος τοῦ Κράτους, ἂν δὲ τὴν τροποποιήσῃ, τὴν παραπέμπει εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 8, ὡς ἂν ἡ πρότασις εἶχεν ἀρχικῶς εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν τέλος τὴν ἀπορρίψῃ, δὲν δύναται πλέον αὕτη νὰ εἰσαχθῇ ἐκ νέου κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς αὐτῆς Συνόδου». Νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις αὐτὴ ἐξοικονομεῖ τὰ πράγματα ὁμαλώτερον.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ σημεῖον, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸ ὁποῖον διαφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαναστασίου εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὁ κ. Παπαναστασίου προτείνει ὅπως (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλήν.... κλπ.». Ὁ κ. Παπαναστασίου προτείνει νὰ μὴ ὑπάρχῃ χρονικὸν ὅριον εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ ἀπόφασιν. Φρονῶ ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐκμηδενίζεται τὸ δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς πρωτοβουλίας τῆς Γερουσίας, ὄχι τῆς νομοθετικῆς δυνάμεως, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν δύναμιν ἐπανερχόμεθα δι’ ἑνὸς ἑλιγμοῦ εἰς τὸ αὐτὸ κατάντημα, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς πρωτοβουλίας ἐκμηδενίζεται τὸ δικαίωμα τῆς Γερουσίας, διότι θὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μὴ εἰσέλθῃ κἂν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως νόμου, ἡ ὁποία ἦλθεν ἀπὸ τὴν Γερουσίαν καὶ τοιουτοτρόπως σιωπηρῶς νὰ ἐνταφιάσῃ πρότασιν νόμου ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ τὴν Γερουσίαν. Νομίζω ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν αὐτήν, θὰ ἦτο καλύτερον νὰ λείψῃ τὸ ἄρθρον 9, δηλαδὴ θὰ ἦτο καλύτερον νὰ μὴ ὑπάρχῃ νομοθετικὴ πρωτοβουλία τῆς Γερουσίας. Ἂν δεχθῶμεν νὰ ὑπάρχῃ νομοθετικὴ πρωτοβουλία τῆς Γερουσίας, τότε πάντως πρέπει νὰ τεθῇ καὶ χρονικὸν ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῶν προτάσεων. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ἄρθρον 9, ὡς διατυποῦται ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου.

§83ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 9ον. «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἂν αὕτη μετὰ συζήτησιν συμφωνήσῃ μὲ τὴν Γερουσίαν, καθίσταται ἡ πρότασις νόμος τοῦ Κράτους, ἂν δὲ τὴν τροποποιήσῃ, τὴν παραπέμπει εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 8, ὡς ἂν ἡ πρότασις εἶχεν ἀρχικῶς εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν τέλος τὴν ἀπορρίψῃ, δὲν δύναται πλέον αὕτη νὰ εἰσαχθῇ ἐκ νέου κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς αὐτῆς Συνόδου».

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἐπεθύμουν Γερουσίαν κάπως ἔχουσαν εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν, ἀλλ’ ἐφόσον ὁπωσδήποτε ἐγένετο δεκτὸν ὅτι ἡ Βουλὴ κατ’ οὐσίαν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν τὴν νομοθετικήν, νομίζω ὅτι εἶναι ἄστοχον νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον 9 τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 9, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἡ πρότασις ὑποβάλλεται εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ τροποποιηθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις κρίνει ἄνευ περιορισμοῦ διορίας. Κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ Βουλὴ πρέπει ἐντὸς διμήνου νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀναβάλλῃ τὴν ἀπόφασίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι δὲν ἤθελε θεωρηθῆ ὡς ἀπορρίπτουσα αὐτό. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῆς διορίας νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἴσως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν μετὰ ἓξ μῆνας, μετὰ ἐννέα μῆνας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ.

§85Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ὑφίσταται σχεδὸν τὸ ἄρθρον 9. Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν κ. Παπανδρέου. Εἶναι περιττὸν νὰ ὑφίσταται νομοθετικὴ δύναμις τῆς Γερουσίας καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι προτιμότερον καὶ ὀρθότερον τὰ σχέδια νόμου νὰ εἰσάγωνται μόνον εἰς τὴν Βουλήν.

§86Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι, ἀσφαλῶς συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου ἱκανοποιοῦμαι πλήρως ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ, διότι ἐγὼ εἶχον ῥιζικωτέραν γνώμην, ὅτι σχέδια νόμου δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Γερουσίαν· τὸ πρῶτον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἀντετάχθη καὶ ἓν ἐπιχείρημα ὀρθότατον, ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ εἶναι ἀπησχολημένη καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀρθὸν εἶναι νὰ εἶναι δυνατόν, εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ἐννοεῖται, ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ καὶ σχέδια νόμου τὸ πρῶτον εἰς τὴν Γερουσίαν. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἐξαίρεσις. Τὸ γενικὸν πνεῦμα τοῦ ὅλου πολιτεύματος καὶ τῆς βάσεως αὐτοῦ εἶναι ὅτι τὸ Σῶμα τὸ κύριον, τὸ ὁποῖον νομοθετεῖ, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει κυρίως καὶ οὐσιαστικῶς τὸν λαόν, εἶναι ἡ Βουλή, ἡ δὲ Γερουσία δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, ὡς εἶπον καὶ προχθές, παρὰ δευτέρα Βουλή, ἡ ὁποία μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα δικαιώματα καὶ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἔχει καὶ τὴν καλυτέραν ἐπεξεργασίαν τῶν νόμων, τουτέστι τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ψηφισθέντων νόμων. Διὰ τὴν ἐξαίρεσιν ὅμως αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλλῃ κατὰ πρῶτον τὸν νόμον εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν πρέπει ἀντιστρόφως νὰ στερήσωμεν τὴν Βουλὴν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, τοῦ νὰ ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν αὐτήν· διότι εἶναι γνωστὸν ἐκ πείρας ὅτι πολλάκις ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εὔκολον ἐπὶ ἓν τρίμηνον καὶ τετράμηνον ἀκόμη χρονικὸν διάστημα νὰ ἀπασχοληθῇ, ἕνεκα διαφόρων γεγονότων τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ παρεμπέσουν, νὰ ἀπασχοληθῇ εἰς τὸ σχέδιον νόμου. Καὶ διότι ἕνεκα τοῦ Α ἢ τοῦ Β λόγου δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ τρίμηνον αὐτὸ διάστημα νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ εἰς νόμος μὲ σιωπηρὰν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ νὰ γίνῃ νόμος χωρὶς νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ κύριον Νομοθετικὸν Σῶμα, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν; Τοῦτο θὰ ἦτο σόλοικον. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὰ πράγματα ὀρθῶς θεραπεύονται διὰ τῆς προτάσεως, ὅπως διατυποῦται· δηλαδὴ δίδεται ἓν ἀόριστον δικαίωμα εἰς τὴν Βουλήν, ἄν ποτε θέλῃ τὸν ἐπεξεργασθέντα καὶ καλῶς ἴσως μελετηθέντα ἐν τῇ Γερουσίᾳ νόμον νὰ τὸν ψηφίσῃ, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα χωρὶς νὰ ἔχῃ χρονικὸν ὅριον, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ ἰσχύῃ ὡς νόμος τοῦ Κράτους εἷς νόμος τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἓν μόνον Σῶμα Νομοθετικὸν καὶ ἰδίως τὸ δεύτερον. Διὰ τοῦτο, καίτοι δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι ὅλοι συνεφώνησαν, ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν θεωρίαν τὴν ὁποίαν εἶπον τὸ πρῶτον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, ὅπως ὑπεβλήθη.

§87Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 8, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐτέθη προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ Γερουσία ὀφείλει νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ μιᾶς προτάσεως νόμου ἡ ὁποία ἔχει ψηφισθῆ εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὸ ἄρθρον 9 ζητεῖται νὰ μὴ τεθῇ καμμία προθεσμία. Διατί; Ἂν δὲν ὑπάρχῃ λόγος προθεσμίας, ἔπρεπε νὰ μὴ τεθῇ καμμία, οὐδὲ εἰς τὸ ἄρθρον 8 οὐδὲ εἰς τὸ ἄρθρον 9. Εἶναι ἁπλούστατον τὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν· διότι, ἂν παραδεχθῆτε ὅτι ὑπάρχει πάντοτε εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν Γερουσίαν μία μειονοψηφία ἡ ὁποία θὰ φέρῃ πάντοτε τὸ ζήτημα εἰς συζήτησιν, τότε διατί νὰ τεθῇ καὶ προθεσμία εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος ἀποφασίσῃ; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δέον νὰ τεθῇ μία προθεσμία καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συζητήσῃ ἓν νομοσχέδιον οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ κατὰ πρῶτον ψηφισθῆ εἰς τὴν Γερουσίαν, καὶ ἡ προθεσμία αὐτὴ νὰ εἶναι κατά τι μακροτέρα, τοὐλάχιστον τρίμηνος ἢ τετράμηνος, ἂν θέλητε. Ἂν δὲν τεθῇ προθεσμία εἰς τὴν Βουλήν, νομίζω ὅτι παρὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς μικρᾶς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία θὰ συμμερίζηται τὰς γνώμας τῆς Γερουσίας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ ὁποία θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ ἐντὸς αὐτῆς τὸ ζήτημα εἰς συζήτησιν, λίαν ἐνδεχόμενον εἶναι τὰ πλεῖστα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ψηφίζωνται κατὰ πρῶτον εἰς τὴν Γερουσίαν, νὰ μὴ συζητῶνται καθόλου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀπορρίπτωνται σιωπηρῶς ὑπ’ αὐτῆς.

§88ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν θὰ ὑποβάλλωνται καθόλου εἰς τὴν Γερουσίαν.

§89Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι περιττὸν καθόλου τὸ ἄρθρον 9. Τότε, κύριοι, τίθεται ζήτημα ἀρχῆς· θέλετε νὰ ὑποβάλλωνται νομοσχέδια κατὰ πρώτην φορὰν καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν; Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐσιαστικὴ ἀντίρρησις, ὅπως ὑφίσταται μία ἰσοδυναμία τυπικὴ μεταξὺ Βουλῆς καὶ Γερουσίας ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς προτάσεως τῶν νόμων. Σημειώσατε καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως νόμου δὲν ἀνήκει μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀνήκει καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀνήκει καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν κατ’ ἀνάγκην, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν. Συνεπῶς καὶ εἷς γερουσιαστὴς δύναται νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν νόμου εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἐφόσον λοιπὸν δεχόμεθα τὴν ἀρχὴν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλληται πρότασις νόμου ἀδιακρίτως εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν Γερουσίαν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἂν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν μίαν τυπικὴν ἰσοδυναμίαν, χωρὶς νὰ παραβλαφθῇ γενικώτερον τὸ νομοθετικὸν ἔργον, ἐφόσον ἐδέχθημεν προθεσμίαν διὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ψηφίζονται κατὰ πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῶμεν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διότι ὁ αὐτὸς λόγος ὑφίσταται, προθεσμίαν καὶ διὰ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὴν Βουλὴν προκειμένου περὶ νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα διὰ πρώτην φορὰν ἐψηφίσθησαν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ Βουλὴ εἶναι μᾶλλον πολυάσχολος, θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ προθεσμία αὐτὴ νὰ εἶναι μακροτέρα, νὰ εἶναι τετράμηνος.

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ματαιοῦται ἡ εἰσαγωγὴ νομοσχεδίου. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: Διὰ πρακτικοὺς λόγους συμφέρει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ νὰ συνεργάζωνται τὰ δύο Σώματα. Ἑπομένως δὲν εἶναι μάταιον νὰ εἰσάγωνται πρῶτον εἰς τὴν Γερουσίαν τὰ νομοσχέδια. Αὐτὸ εἶναι ἐξαίρεσις, εἶναι τυπικὴ ἰσοδυναμία. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκπροσωπεῖ τὴν ἄμεσον λαϊκὴν θέλησιν, ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται μὲ τὸ νομοθετικὸν ἔργον. Ἡ Γερουσία δὲν ἀσχολεῖται τόσον ὅσον ἀσχολεῖται ἡ Βουλή. Ἐξ αὐτοῦ ἐξάγεται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διεκπεραιώσῃ τὸ νομοθετικὸν ἔργον της ὄχι μόνον εἰς τὸ τρίμηνον ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ τετράμηνον χρονικὸν διάστημα. Εἶναι εἷς περιορισμὸς εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν ἦτο ἓν χρονικὸν ὅριον, θὰ κατέληγεν εἰς τὸ νὰ ψηφίζωνται νομοσχέδια χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐκφέρει τὴν γνώμην της ἡ Λαϊκὴ Ἀντιπροσωπεία.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἢ μᾶλλον θὰ ἔσπευδε νὰ τὸ ἀπορρίψῃ.

§92Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ ζήτημα τοῦ χρονικοῦ ὁρίου εἶναι λεπτὸν ζήτημα, διότι θὰ συμβῇ καὶ τὸ ἀντίθετον διὰ τὴν Γερουσίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐνόμιζον ὅτι, ἐφόσον ἐθέσαμεν χρονικὸν ὅριον διὰ τὴν Βουλήν, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ θέσωμεν ἑξάμηνον. Ἀνεξαρτήτως τοῦ πρώτου σημείου κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς Γερουσίας νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις—καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπέλθουν τροποποιήσεις ἀσφαλῶς, ὅταν λειτουργήσουν οἱ θεσμοί, διότι τὰ ἄρθρα αὐτὰ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ εἶναι πάγια—ὑπάρχει τὸ δεύτερον σημεῖον προκειμένου περὶ ἀπορρίψεως ἑνὸς νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς· τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐπανέρχεται πλέον εἰς συζήτησιν εἰς τὴν Γερουσίαν. Καὶ αὐτὸ εἶναι μία περίπτωσις ἡ ὁποία καθιστᾷ ἐντελῶς μειονεκτικὴν τὴν θέσιν τῆς Γερουσίας. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀπορρίψεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς θὰ ἔπρεπε τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὴν Γερουσίαν καθ’ ὃν τρόπον εἴπομεν, ὅταν πρόκειται περὶ ἀπορρίψεως ἐκ μέρους τῆς Γερουσίας, ὅτι ἐπανέρχεται εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίσωμεν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ ἀπορρίψῃ νομοσχέδιον ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν εἰς τὴν Γερουσίαν.

§93Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν τελειωτικὴν γνώμην.

§94Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τελειωτικῶς θὰ τὴν ἔχῃ κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 8.

§95Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπορρίψῃ πρότασιν νόμου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τῆς ἀπορριφθείσης προτάσεως;

§96Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μὲ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 8. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἂν γίνῃ παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ὑποβολῆς προτάσεως εἰς τὴν Γερουσίαν, μὲ τὴν τροπολογίαν φθάνομεν εἰς τὴν ἐκμηδένισιν τῆς Γερουσίας· ἂν δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θεσπίσωμεν μόνον τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 8. Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα ὀλίγον λεπτόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ διὰ μιᾶς κοινῆς συζητήσεως, διότι δὲν εἶναι ἀντιληπταὶ ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι.

§97Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου ἦτο ὅτι ἡ Γερουσία ἔπρεπε νὰ εἶναι νομοθετικῶς ἰσότιμος. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἔκρινεν ἄλλως. Καὶ ἤδη πρέπει ἕκαστος νὰ μορφώσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος σύμφωνα πρὸς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν. Διὰ τοῦτο δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω ὅμως, ὅπως τὸ τέλος τῆς προτάσεως τοῦ ἄρθρου 9 διατυπωθῇ οὕτως. Ἀντὶ τῶν λέξεων «δὲν δύναται νὰ εἰσαχθῇ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς αὐτῆς Συνόδου», νὰ τεθῇ «ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 11».

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἀπωτέραν τροπολογίαν. Ἂν γίνῃ δεκτή, κατ’ ἀνάγκην ἡ ἄλλη δὲν θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς ἐτροποποιήθη παρ’ ἐμοῦ.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§101ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸ ἄρθρον 9.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸ ἄρθρον 9 ἔχει οὕτως: (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἂν αὕτη μετὰ συζήτησιν συμφωνήσῃ μὲ τὴν Γερουσίαν, καθίσταται ἡ πρότασις νόμος τοῦ Κράτους, ἂν δὲ τὴν τροποποιήσῃ, τὴν παραπέμπει εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 8, ὡς ἂν ἡ πρότασις εἶχεν εἰσαχθῆ ἀρχικῶς εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν τέλος τὴν ἀπορρίψῃ, ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 11». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9).

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἐργάζηται ἡ Βουλή, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας φαίνεται ὅτι δύναται νὰ γίνῃ μία διακοπή, εἴτε διότι τὰ Σώματα διακόπτουν τὰς ἐργασίας των, εἴτε διότι ματαιοῦται ἡ Σύνοδος, εἴτε διότι διαλύεται ἡ Βουλή, εἴτε διότι γίνεται ἀνανέωσις μερικὴ τῆς Γερουσίας. Κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅταν διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι, ἀρχίζουν ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς αἱ προθεσμίαι τοῦ ἄρθρου 8, δηλαδὴ τὸ τρίμηνον ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Πόσας φορὰς διακόπτονται αἱ ἐργασίαι 25 ἡμέρας, 1 μῆνα;

§104Ν. ΞΗΡΟΣ. Νὰ συνυπολογίζωνται.

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διακόπτονται καὶ συνεχίζονται.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ νομικὴ ἔκφρασις εἶναι «ἀναστολή».

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα. Τώρα, ὅταν ἡ Βουλὴ διαλύεται, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναρχίζουν οἱ προθεσμίαι· διότι, ὅταν ἔχωμεν μίαν λαϊκὴν ἐκπροσώπησιν κατὰ τὰ εἰθισμένα, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ πρακτικά, θεωρεῖται ὅτι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν προκάτοχον Βουλὴν ὡς μὴ γενόμενον. Δὲν εἶναι δυνατὸν μία ψήφισις ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς μίαν περίοδον νὰ θεωρηθῇ ὡς ἰσχύουσα εἰς ἄλλην περίοδον, ἀλλὰ νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ποτὲ νὰ θεωρηθῇ ὅτι ψήφισις προτάσεως νόμου γενομένη ὑπὸ τὴν Βουλὴν καὶ παραπεμφθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ δύναται νὰ συνεχισθῇ, νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν Βουλήν· ὅταν ἐπέλθῃ διάλυσις τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ θεωρῆται πᾶσα ψήφισις τῆς προτάσεως νόμου ὡς μὴ γενομένη διὰ τὴν νέαν Βουλήν. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχομεν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἡ ὁποία εἶχε ψηφίσει πρότασιν νόμου καὶ ἡ ὁποία εἶχε παραπεμφθῆ εἰς τὴν Γερουσίαν. Διαλύεται ἡ Βουλή, διακόπτει ἡ Γερουσία τὰς ἐργασίας της· ἔρχεται ἡ νέα Βουλὴ μὲ ἐκδήλωσιν λαϊκὴν ἀντίθετον· ἔρχεται ἡ Γερουσία καὶ ψηφίζει τὴν πρότασιν νόμου καὶ τὴν κάμνει νόμον ἰδικόν της. Αὐτὸ ὑποχρεωτικῶς γίνεται νόμος ἐντὸς δύο μηνῶν, ὅπως λέγει τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀποδέχομαι. Δηλαδή, ἂν ψηφισθῇ νόμος τις, δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ματαιώσῃ καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰσηγηθῇ νόμον καταργοῦντα τὸν πρῶτον. Ὅταν ἔχετε ἐτυμηγορίαν λαϊκὴν ἐναντίον μιᾶς Κυβερνήσεως, πῶς θέλετε νὰ ἐξακολουθῇ ἡ καταδικασθεῖσα Κυβέρνησις; Ἔχω τροπολογίαν....

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 9 τὸ ἰδικόν σας, τὸ ὁποῖον παρεδέχθημεν, δὲν ἔχει καμμίαν προθεσμίαν.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ συμπληρώνω τώρα. Λέγω τὸ ἑξῆς: Ἐν περιπτώσει διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων ἀναστέλλονται καὶ αἱ προθεσμίαι τοῦ ἄρθρου 8. Ἐν περιπτώσει ἀνανεώσεως τῆς Βουλῆς ἡ ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ψήφισις μιᾶς προτάσεως θεωρεῖται ὡς μὴ γενομένη, ἐφόσον πρὸ τῆς διαλύσεως δὲν ἐψηφίσθη καὶ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ὁριστικῶς. Ἂν δηλαδὴ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Γερουσίας, ἐτελείωσεν, ἂν δὲν ἔχῃ ψηφισθῆ, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀρχίσῃ πάλιν ἐξ ἀρχῆς. Ὑπάρχει καὶ ἡ περίπτωσις τῆς ἀνανεώσεως τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς Βουλῆς.

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ τὰς δύο περιπτώσεις, ἂν λήξῃ ἡ κοινοβουλευτικὴ περίοδος ἢ ἂν αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου ἤθελον διακοπῆ, τὰς συνταυτίζει εἰς μίαν.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως, διότι συνήθως ἡ Σύνοδος διαρκεῖ ἕνα χρόνον ὁλόκληρον. Πότε θὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου; Κατόπιν λέγω (ἀναγινώσκει)....

§112Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Διὰ τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας καθιεροῦται ἡ ἑξῆς ἀρχή· ὅτι ἀπόφασις ληφθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅταν δηλαδὴ μία πρότασις νόμου ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κατόπιν λάβῃ χώραν διάλυσις τῆς Βουλῆς, παύει νὰ ὑφίσταται ὡς ἀπόφασις καὶ συνεπῶς ἡ Γερουσία δὲν δύναται πλέον νὰ ἐπιληφθῇ αὐτῆς. Αὐτὴ ἡ καθιερουμένη ἀρχὴ ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς σκοπιμότητος εἶναι ὀρθοτάτη. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ εἴπω, ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον γνωρίζω, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίου δικαίου ἡ λύσις αὕτη ἀντιστρατεύεται εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν δημοσίου δικαίου· διότι μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐντελῶς ἔγκυρος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως θεωρεῖται αἰφνιδίως ἄκυρος, λόγῳ μεταγενεστέρας διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπησχόλησεν ἐν Γαλλίᾳ τοὺς συνταγματολόγους ἐπὶ μακρόν, ἔχει δὲ καθορισθῆ ἐν Γαλλίᾳ σήμερον ὅτι ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν ἀκόμη ἔχῃ λήξει ἡ Σύνοδος αὐτῆς, θεωροῦνται ἰσχυραὶ καὶ ἡ Γερουσία ἐπιλαμβάνεται τούτων.

§113ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀναστέλλονται μόνον αἱ προθεσμίαι.

§114Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἐν περιπτώσει διαλύσεως λέγει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις.

§115Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχῃ ψηφισθῆ καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο Σῶμα διὰ νὰ εἶναι ἀπόφασις.

§116Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πλήρης, ἡ ὁποία δὲν ἀκυροῦται διὰ τῆς ἐπιγιγνομένης διαλύσεως. Τὸ ζήτημα ἐξητάσθη ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς καὶ πρακτικῆς, συνεφώνησε δὲ τελείως καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ καὶ ἡ πρακτικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀρχῆς ὅτι πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθεῖσα ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ὅταν ἀκόμη ἔχῃ μεταγενεστέρως διαλυθῇ ἡ Βουλὴ ἢ ἔχουν τελειώσει αἱ ἐργασίαι αὐτῆς, ὑποβάλλεται εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπιλαμβάνεται καλῶς ἡ Γερουσία αὐτῆς.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδῶ ἔχομεν τὸ προηγούμενον, ὅτι νόμος τις μὴ ψηφισθεὶς τελείως ὑπὸ τῆς Βουλῆς μετὰ διάλυσιν πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἐκ νέου ψηφιζόμενος.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις ἀπομακρύνεται τελείως τοῦ γαλλικοῦ συστήματος, διότι ἡ κρίσις τῆς Γερουσίας περιορίζεται ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος καὶ δὲν εἶναι ἰσοδύναμος πρὸς τὴν τῆς Βουλῆς. Ἂν διαλυθῇ ἡ Βουλή, διότι ἡ Γερουσία συγκατένευσεν εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως ἐκ μέρους τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, τότε εἶναι δίκαιον νὰ ἀναμένηται ἡ ἀπόφασις τῆς νέας Βουλῆς, ἣν ἡ ἰδία ἡ Γερουσία τὴν κατεδίκασεν. Ἂν πάλιν ἔληξεν ἡ τετραετὴς περίοδος τῆς Βουλῆς, εἶναι σκόπιμον νὰ μὴ σπεύσῃ ἡ Γερουσία νὰ ἐπικυρώσῃ ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ παλαιὰ Βουλή. Εὑρίσκω λοιπὸν ὀρθότερον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. πληρεξουσίου.

§119Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Νομίζω ὅτι διὰ τῆς ἀκυρώσεως τοῦ ἑνὸς σκέλους, λόγῳ τῆς διακοπῆς, δὲν ἐπέρχεται ἀργοπορία.

§120Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅταν προέλθῃ μία νέα πλειονοψηφία, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλας ἀντιλήψεις. Ἀλλ’ ἂν ἔχῃ τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις εἰς τί θὰ χρειασθῇ νὰ ψηφισθῇ ἐκ νέου ὁ νόμος καὶ διατί ἡ Γερουσία νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν; Ἡ ἀλήθεια ἑπομένως δὲν ἔγκειται οὔτε εἰς τὴν μίαν ἄποψιν οὔτε εἰς τὴν ἄλλην. Νομίζω ὅτι καὶ μὲ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τοῦτο· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπάρχει λαϊκὴ γνώμη ἀντίθετος, ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἔλθῃ ἡ πρότασις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Γερουσίαν κατὰ τὴν διάταξιν ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτή, θὰ συνίστα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Γερουσίας νὰ ἐπαναπέμψῃ τὸν νόμον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀπεδέχετο τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὁ νόμος δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἑπομένως τὸ μέσον εἶναι εὐχερές· ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε προέλθει νέα Κυβέρνησις ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ νόμου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ἀκυρωθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐναντίος τῆς νέας λαϊκῆς γνώμης. Ἑπομένως θὰ συνέλθῃ ἡ νέα Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία θὰ ἀποφανθῇ. Ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ διάταξιν γενομένην δεκτὴν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἡ Κυβέρνησις, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὴν ἐπαναφέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἂν ἡ νέα Κυβέρνησις ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην πρὸς ψηφισθέντα νόμον, θὰ τὸν ἐπαναφέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ τὴν πρότασιν ὅτι δὲν πρέπει ὁ νόμος αὐτὸς νὰ ἰσχύσῃ.

§121Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἡ πρακτικὴ ἀξία ὅλων αὐτῶν τῶν διατάξεων ἀσφαλῶς θὰ κριθῇ ἐν τῇ πράξει. Φυσικῷ τῷ λόγῳ θὰ ὑποστοῦν καὶ νέας τροποποιήσεις διὰ νεωτέρων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐφόσον διατυποῦμεν διὰ μιᾶς ἀρχῆς μίαν ὡρισμένην διάταξιν, ἔχομεν δὲ θέσει ὡς βάσιν ὅτι κατὰ τὸν ταχύτερον δυνατὸν τρόπον δέον νὰ ψηφίζωνται τὰ νομοσχέδια, θὰ ἐνόμιζον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία καὶ ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως πολεμεῖται ἀρκετὰ σοβαρῶς καὶ θὰ συνέτεινεν ἴσως εἰς τὴν ἐπιβράδυνσιν τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων. Ἄλλο ἂν ἡ καθιέρωσις αὐτὴ τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν καθιερώνει ἡ διάταξις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία μᾶλλον θὰ συμβιβάζηται πρὸς τὰ πράγματα.

§122Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Θεωρητικῶς καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐφόσον δὲν συντελεσθῇ ὁ νόμος διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ ὑπὸ τῶν δύο Σωμάτων, δὲν εἶναι δυνατόν, διαλυθείσης τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν τὴν μεγαλυτέραν βαρύτητα, νὰ ἐξακολουθῇ ἡ πρότασις αὐτὴ ἰσχύουσα. Αὐτὸ ἀπὸ τῆς θεωρίας. Τώρα ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τεθῇ ὁ χρόνος. Ἰσχυρίζεσθε δηλαδὴ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Γερουσία νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν πρότασιν αὐτήν, ἀλλὰ θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Γερουσία, ἂν κρίνῃ ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι συμφέρουσα, νὰ τὴν υἱοθετήσῃ καὶ νὰ τὴν κάμῃ ἰδικήν της καὶ κατόπιν νὰ τὴν παραπέμψῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς λόγος περισσότερον νὰ δεχθῶμεν τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Παπαναστασίου.

§124Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ τὴν οἰκειοποιηθῇ ἡ Γερουσία ἀφ’ ἧς στιγμῆς θὰ παύσῃ ὑφισταμένη;

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι ὅτι ἡ ψήφισις ἡ γενομένη ἀπὸ τὴν Βουλὴν θεωρεῖται ὡς μὴ γενομένη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Γερουσία δικαιοῦται μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, κατόπιν τῶν ἐκλογῶν, νὰ ψηφίσῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἡ ἐργασία εἰς τὴν Γερουσίαν δὲν ματαιοῦται, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ματαιοῦται εἶναι ἡ ἐργασία ἡ γενομένη εἰς τὴν Βουλήν.

§126Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἂν ματαιωθῇ, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῇ ἡ Γερουσία....

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι εἶναι ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον καὶ θεωρεῖται τὸ πρῶτον ὑποβληθὲν εἰς τὴν Γερουσίαν.

§128Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κατὰ ποίαν ἑρμηνείαν;

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ματαιοῦται εἶναι ἡ ψήφισις ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς γενομένη καὶ ὄχι ἡ ἐργασία εἰς τὴν Γερουσίαν· διότι ὑπάρχει ἡ ἑρμηνεία ἡ κατ’ ἀντιδιαστολὴν λεγομένη ῥητῶς εἰς τὸ ἄρθρον, ὅτι ἡ ψήφισις ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς γενομένη θεωρεῖται ὡς μὴ γενομένη. Ἐξ αὐτοῦ κατ’ ἀντιδιαστολὴν ἕπεται ὅτι κάθε ἐργασία εἰς τὴν Γερουσίαν δὲν ματαιοῦται.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄλλως τε κάμνομεν καὶ αὐτὴν τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν.

§131Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως προδικάζει ἓν ἄλλο ζήτημα, μίαν ἄλλην ἀπόφασιν μέλλουσαν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔθεσεν ὡς αἰτιολογίαν εἰς τὰς ἀπόψεις του ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις καθ’ ἣν νόμος ψηφισθεὶς ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δημοσιεύηται. Ὑποχρεωτικῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ δημοσιεύῃ τοὺς νόμους αὐτοὺς ἐντὸς προθεσμίας δύο μηνῶν.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς.

§133Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει εἰς τὸν Πρόεδρον καὶ συνεπῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἓν ἄλλο δικαίωμα. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας βεβαίως, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀπόλυτος ὁ Βασιλεὺς ἰδίῳ δικαίῳ, ὅπως λέγουν τινές, ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰσήγησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη, ἀλλὰ τί; Ἐδέχθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς Βουλὰς πρὸς ἀναθεώρησιν.

§134Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ ἐψηφίσαμεν.

§135Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ λέγομεν· ὅτι, ἐφόσον δὲν ἐψηφίσθη, δὲν εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Παπαναστασίου, ὅτι, διότι ὑποχρεωτικῶς οἱ νόμοι ἐντὸς δύο μηνῶν, ὡς λέγει τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ εἶναι νόμοι καὶ θὰ ἔχωσιν ἰσχὺν νόμου, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις.

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν αἴρει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπα ἐγώ· διότι ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἐγένετο δεκτὸν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν ἔχει πλέον τὸ «veto», ἀλλ’ ἔχει μόνον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ ζητήματα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἓν ἐξαιρετικὸν δικαίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον δὲν ἕπεται ὅτι θὰ ἀσκήσῃ πάντοτε· ἑπομένως τὸ ἰδικόν μου ἐπιχείρημα ἰσχύει.

§137Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ εἶναι μία περίστασις ἐξαιρετικὴ κατὰ τοῦτο, ὅτι ὑπάρχει εἷς νόμος ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἐνεφιλοχώρησε διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τῆς νέας Βουλῆς θὰ εἶναι δυνατὸν, καὶ ἔχει ὅλην τὴν εὐχέρειαν, νὰ εἰσηγηθῇ, ὡς ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἂν ἤθελε γίνει δεκτὴ ἡ ἄποψις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν νόμον αὐτόν. Σπανία θὰ εἶναι ἡ περίπτωσις αὐτή, διότι σπάνιαι βεβαίως θὰ εἶναι καὶ αἱ διαλύσεις τῶν Βουλῶν. Ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι, ἐφόσον τὰ δύο ἄρθρα αὐτὰ συνδέονται, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις χωρὶς νὰ ληφθῇ ἀπόφασις καὶ ἐκ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τοῦ ἄρθρου τοῦ προνοοῦντος περὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τῆς κυρώσεως ἢ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ νόμου, νὰ κανονισθῇ καὶ ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως αὐτῆς, διότι θὰ εἶναι ματαία ἀπώλεια χρόνου, τὸν ὁποῖον κατηνάλωσε μία Βουλὴ ὁλόκληρος, καὶ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Γερουσία νὰ ἀσχολῆται καὶ αὐτὴ εἰς ἀναθεωρήσεις. Ἂν εἶναι νόμος τὸν ὁποῖον δὲν υἱοθετεῖ ἡ νέα Βουλὴ καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς ἀναθεώρησιν εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο δὲ τὸ λέγω, διότι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀτομικῶς, δὲν εἶμαι τόσον παρεσκευασμένος ὥστε νὰ ἔχω τὴν εὐχέρειαν αὐτὴν καὶ τὴν ὀξύτητα τῆς διανοίας ὥστε πᾶσαν πρότασιν καὶ τροπολογίαν ἡ ὁποία ὑποβάλλεται εἰς συνταγματικὴν διάταξιν νὰ τὴν κρίνω ἀσφαλῶς καὶ νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθόν.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀντίρρησις τοῦ κ. ἐξ Ἠλείας συναδέλφου εἶναι σοβαρά. Ἂν νομίζῃ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὴν πρότασίν μου, δὲν ὑπάρχει καμμία δυσχέρεια νὰ τυπωθῇ ἀπόψε καὶ νὰ διανεμηθῇ αὔριον καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἄλλα ἄρθρα ἀπόψε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀναβάλλεται ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπόφασις μέχρις ἐκτυπώσεως καὶ διανομῆς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου. Ἄρθρον 11ον (ἀναγινώσκει): «Προτάσεις νόμων, γενόμεναι ἀποδεκταὶ ὑπὸ τοῦ ἑνὸς τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων, τελικῶς ὅμως ἀπορριφθεῖσαι, δύνανται νὰ ὑποβληθοῦν καὶ πάλιν ὡς νέαι προτάσεις μόνον εἰς τὴν ἑπομένην τακτικὴν Σύνοδον».

§140ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 11ον ἄρθρον).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12ον (ἀναγινώσκει)...

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδῶ θὰ ἐπεθύμουν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ γίνῃ δεκτόν. Αἱ Ἐπιτροπαὶ νὰ καταρτίζωνται κατ’ ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως τῶν Σωμάτων· διότι θὰ εἶναι ὀρθόν, διὰ νὰ καταλήγουν αἱ Ἐπιτροπαὶ εἰς ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι ἀποδεκτά, νὰ καταρτίζωνται κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Σωμάτων.

§143Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρὸς τὴν γνώμην αὐτὴν ἡμεῖς διαφωνοῦμεν. Εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς δὲν πρόκειται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις διὰ ψηφοφορίας· εἰς αὐτὰς γίνεται ἀνταλλαγὴ σκέψεων, καὶ ἑπομένως, ἐφόσον εἰς αὐτὰς δὲν πρόκειται νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις ὁριστικαί, ἐφόσον ἡ τελικὴ ἐπικράτησις εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν, ἐσκέφθημεν ὅτι ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν εὔλογον εἶναι νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία τυπικὴ ἰσοτιμία, ἀλλὰ καὶ ταυτοχρόνως εἰς τὰς ἀπόψεις τῆς Γερουσίας νὰ παρέχηται ἡ εὐκαιρία ἡ ἴση διὰ τὴν ἐπικράτησιν τῆς ἀληθείας. Διότι δὲν ἐννοῶ, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ ληφθῇ διὰ ψηφοφορίας ὁριστικὴ ἀπόφασις, διατί νὰ μειονεκτοῦν οἱ συνήγοροι τῶν ἀπόψεων τῆς Γερουσίας, διατί οἱ συνήγοροι γερουσιασταὶ θὰ ἦσαν ὀλιγώτεροι ἀπὸ τοὺς συνηγόρους τῆς Βουλῆς.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πρᾶγμα ἔχει τὴν ἑξῆς πρακτικὴν σημασίαν, ὅτι θέλομεν διὰ τῶν κοινῶν Ἐπιτροπῶν νὰ διευκολύνωμεν τὴν συνεννόησιν, νὰ ἔχουν ἰσότητα ἐκπροσωπήσεως· διότι φοβούμεθα, ἂν δὲν ἐκπροσωπηθοῦν ἀναλόγως αἱ δυνάμεις, ὅτι αἱ συνεννοήσεις θὰ εἶναι δυσκολώτεραι· διότι ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐργασία εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς θὰ καθιστᾷ περιττὴν καὶ τὴν συνεργασίαν τῶν δύο Σωμάτων, καθόσον θὰ προδικάζῃ τὸ ζήτημα ἡ Ἐπιτροπή.

§145Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ σκοπὸς εἶναι ἡ παρασκευὴ ἡ ἀρτιωτέρα τῶν νομοθετημάτων. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι περιττόν...

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατί εἶναι περιττόν;

§147Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θέλετε νὰ καταδικάσητε καὶ εἰς τοῦτο εἰς ἀνυπαρξίαν τὴν Γερουσίαν;

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν διακόσμησιν αὐτὴν ἀπὸ τῆς Γερουσίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἤδη ἀφῃρέσαμεν τὴν πολιτικὴν ἰσοτιμίαν. Ἡ πρότασις ἣν εἶχα ὑποβάλει πρὸς συγκρότησιν Ἐπιτροπῆς κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν Βουλῆς καὶ Γερουσίας εἶχε μίαν βάσιν, τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἡ μικτὴ Ἐπιτροπὴ θ’ ἀπετέλει, κατ’ ἐμέ, ἕνα πυρῆνα νομοθετικόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεξειργάζετο τὸ ὑπὸ διαφωνίαν ζήτημα, θὰ κατήρτιζε νέαν πρότασιν νόμου, ἥτις θὰ συνεζητεῖτο περαιτέρω καὶ ἐνδεχομένως θὰ κατέληγεν εἰς κοινὴν συνέλευσιν τῶν δύο Σωμάτων. Ἡ πρότασις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς λέγει ὅτι θὰ συνιστῶνται Ἐπιτροπαὶ πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συνεννοήσεως. Ἀφοῦ δὲ εἶναι μειωμένη ἡ Γερουσία, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν πρότασίν σας διὰ νὰ μὴ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπενόει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος πολιτευτής, ὅταν ἔλεγε «καὶ εἰς αὐτὸ θέλετε νὰ καταδικάσητε τὴν Γερουσίαν».

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 12ον. «Πρὸς εὐχερεστέραν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν δύο Σωμάτων ἐπὶ νομοθετικῶν ζητημάτων συγκροτοῦνται μικταὶ Ἐπιτροπαὶ ἐξ ἴσου ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν ἐπὶ προτάσει τοῦ ἑτέρου τῶν Σωμάτων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ 12ου ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 13ον. «Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ὑποβάλλεται πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς μηνός. Μετὰ τὴν πάροδον τοῦ μηνὸς ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπαναφέρεται εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις ἀποφασίζει ὁριστικῶς διὰ τῆς συνήθους πλειονοψηφίας. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει προκειμένου καὶ περὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων χορηγίαν κρατικῶν πιστώσεων καὶ σύναψιν δημοσίων δανείων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ 13ου ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 13).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκει)...

§152Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν, καλῶς ἔχει ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως, δὲν ἔχει τὴν θέσιν του εἰς τὸ προκείμενον Κεφάλαιον. Ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων εἶναι ἔργον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἐνῷ τὸ Κεφάλαιον αὐτὸ πραγματεύεται περὶ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων εἶναι ἔργον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ δὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Εἰς τὸ Κεφάλαιον περὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας τοῦ Συντάγματος περιλαμβάνεται παρόμοιον ἄρθρον, ὅπως περιλαμβάνεται καὶ εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα. Συνεπῶς θὰ ἐπρότεινον νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ Κεφάλαιον τοῦτο, ἐπειδὴ παρόμοιον θὰ ψηφίσωμεν εἰς τὸ περὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ὅπου ἔχει τὴν θέσιν του.

§153Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λέγω πρὸς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι ὁριστικῶς θὰ λάβωσι σειρὰν τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος εἰς τὸ τέλος. Ἑπομένως, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ θέσις του εἶναι εἰς τὸ Κεφάλαιον περὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, δυνάμεθα νὰ τὸ μεταθέσωμεν ἐκεῖ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐφόσον γίνεται ἐδῶ λόγος περὶ τῆς τελειωτικῆς μορφῆς τὴν ὁποίαν θὰ λάβωσι διὰ τῆς δημοσιεύσεως, δὲν θὰ ἔβλαπτε νὰ παραμείνῃ καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἡ διάταξις, διότι ἔχει καὶ ἐδῶ τὴν θέσιν της.

§154Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λαμβάνω τὸν λόγον καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ δύο λεπτά. Ὁ νόμος τελειοῦται ὁριστικῶς, κατὰ τὸ κρατοῦν σύστημα, διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας. Κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε κρατοῦν σύστημα ὁ νόμος δὲν τελειοῦται ὁριστικῶς διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ χρειάζεται ἡ κύρωσις, ἡ ἔκδοσις καὶ ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ. Καὶ αἱ τρεῖς αὗται πράξεις ἐλάμβανον χώραν κατὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἐγένετο τῷ 1911, διὰ τῆς δημοσιεύσεως. Κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε κρατοῦν σύστημα ἔσχομεν δύο νομοθετικοὺς παράγοντας, τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, τὸν Βασιλέα ἢ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ καθιερούμενον νῦν σύστημα οἱ δύο νομοθετικοὶ παράγοντες εἶναι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία. Ὁ νόμος ἔχει τελειωθῆ ὁριστικῶς διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως ὑπὸ τῶν δύο Σωμάτων ὡς νομοθετικῶν παραγόντων. Ἡ δημοσίευσις ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ εἶναι μία ἐντολὴ πρὸς ἐκτέλεσιν, ἡ ὁποία δίδεται ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ εἶναι μία πρᾶξις καθαρῶς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἄν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας δὲν δώσῃ τὴν ἐντολὴν πρὸς δημοσίευσιν, θὰ παραβιάσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ὑπόκειται εἰς δίωξιν δι’ ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας, καθ’ ὃν τρόπον ἔχει λυθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ ἀσκοῦντος τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν καὶ καμμίαν θέσιν δὲν ἔχει εἰς τὸ Κεφάλαιον περὶ Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Θὰ ἐπιφέρῃ δὲ μεγίστην σύγχυσιν. Παρετήρησα τοῦτο καὶ εἰς τὸ προσχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφέθη ἡ παλαιὰ διάταξις καθ’ ἣν ὁ ψηφιζόμενος νόμος, ἂν μὴ δημοσιευθῇ ἐντὸς διμήνου, εἶναι ἄκυρος. Ἄν τοιοῦτον δικαίωμα ἐδίδετο, θὰ ἐπήρχετο πλήρης σύγχυσις καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας θὰ ἐγίνετο παράγων τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν θέσιν του ἐνταῦθα. Φοβοῦμαι ὅτι ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη ἡ σύγχυσις αὕτη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκλείψῃ.

§155Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ φοβῆσθε, διότι ἐλάβετε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἔχετε γνῶσιν ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ αὐτή.

§156Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχει καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὸ Κεφάλαιον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας.

§157Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, οὐσιώδης διαφωνία δὲν ὑφίσταται. Διατυπῶ τὴν γνώμην ὅτι δύναται νὰ τεθῇ εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν δύο Κεφαλαίων· διότι εἰς μὲν τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι εἷς νόμος μέχρι τῆς τελικῆς αὐτοῦ ψηφίσεως δὲν ὑφίσταται ἂν δὲν ἔχῃ δημοσιευθῆ. Ἄν δὲν δημοσιευθῇ ὁ νόμος, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ἢ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία παραβιάζῃ τὸ Σύνταγμα, ὑπόκειται εἰς τὰς ποινὰς αἱ ὁποῖαι διαγράφονται διὰ τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον τὰ δικαστήρια νὰ ἐκτελέσουν νόμον ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως καὶ ἡ δημοσίευσις ἀποτελεῖ στοιχεῖον τοῦ νόμου, μὲ τὴν προσθήκην ἁπλῶς ὅτι παραβιάζουν τὸ Σύνταγμα ἂν δὲν τὸν δημοσιεύσουν ἐντὸς διμήνου. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἑπομένως ἡ δημοσίευσις ἀποτελεῖ στοιχεῖον τοῦ νόμου καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν θέσιν του τὸ ἄρθρον εἰς τὸ Κεφάλαιον τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἐπίσης μεταξὺ τῶν καθηκόντων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας εἶναι καὶ ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων. Εὐλόγως ἑπομένως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ Κεφάλαιον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ τὸ τοποθετήσῃ ὅπου θὰ ἤθελεν. Ἡ τελικὴ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας... κλπ.». Ἑπομένως κατόπιν τῆς ἀναγραφῆς τῆς παραγράφου αὐτῆς εἰς τὸ ἄρθρον 19 θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 14.

§158Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν τῶν ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Λέσβου καὶ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἡρακλείου νομίζω ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἄρθρου 14 περιττεύει.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χθὲς εἴχομεν προτείνει νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἔκθεσίν της. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως.

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁσάκις ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, γνωρίζομεν ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ ὑπῆρξε μακροτάτη. Καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ ἡ συζήτησις ἐσυνεχίζετο ἀπὸ ἡμέρας ἐπερωτήσεως εἰς ἡμέραν ἐπερωτήσεως. Θὰ ἀγορεύσουν τόσοι ρήτορες καὶ θὰ χάσωμεν τὴν ἡμέραν.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ λησμονεῖτε, κύριε πρόεδρε, ὅτι τὴν ἐρχομένην ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἔχομεν ὁρίσει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταναλώσῃ ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν. Καὶ ἑπομένως, ἂν δὲν γίνῃ ἡ συζήτησις αὔριον, θὰ ἀναβληθῇ δι’ ἀπώτερον χρόνον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐπιβλαβές. Ἔχομεν σειρὰν ἐπερωτήσεων ἐπὶ γεγονότων σοβαρωτάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποτελοῦν μόνον ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐνισχύουν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὡς τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων· συνεπῶς νομίζω ὅτι θὰ γίνῃ μεγάλη ζημία, ἂν δὲν γίνῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις αὔριον.

§163Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τοῦτο, νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς 4½ μ.μ. καὶ εἰς τὰς 6 μ.μ. νὰ γίνῃ ἡ συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἀλλὰ νὰ μὴ καταναλώσωμεν τὴν ὑπόλοιπον ὥραν εἰς βάρος τοῦ νομοθετικοῦ ἢ συντακτικοῦ ἔργου.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον συντακτικὴ καὶ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἡ Συνέλευσις ἐπανέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ὑπ’ ἀριθ. 3101 ἐ. ἔ. καὶ 467 τοῦ 1914 νόμων περὶ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν».

§165Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι γνωστὸν πόσον μέγα εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν κυρίων πληρεξουσίων διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ εἶναι δεδικαιολογημένον, διότι ὁμολογουμένως ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι πάσχουν ἀπὸ ἔλλειψιν ὁδῶν καὶ ἴσως οἱ κύριοι πληρεξούσιοι τὰς μεγαλυτέρας δυσχερείας τὰς ὁποίας ἔχουν εἰς τὰς περιφερείας των εἶναι ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν ὁδῶν. Τελευταίως τὸ Διάταγμα περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως ἐσκόπει νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας εἰς κάποιαν μέθοδον καὶ κάποιον σύστημα, ὥρισε δὲ ποῖαι ἦσαν αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι περὶ τῶν ὁποίων θὰ μεριμνήσῃ ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, δηλαδὴ τὸ νομικὸν πρόσωπον τοῦ νομοῦ. Ἀνεφέρθη εἰς τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὅτι αἱ δημόσιαι, αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ δηλαδή, θὰ βαρύνουν τὸ Κράτος, ἐκτὸς ἂν τὸ νομικὸν πρόσωπον τοῦ νομοῦ δηλώσῃ ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὸ ἥμισυ τῶν δαπανῶν διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ νομικὸν πρόσωπον καὶ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Ἔκτοτε διεγράφη πλέον ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁδοποιΐαν, ὅτι αἱ μὲν ἐθνικαὶ ὁδοὶ θὰ συντηροῦνται ἀπὸ τὸ Κράτος, ὅλαι δὲ ἄλλαι ὁδοί, δηλαδὴ αἱ νομαρχιακαὶ καὶ δημοτικαί, θὰ συντηρῶνται ἀπὸ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος, ὅπως γνωρίζετε, θὰ δίδῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις. Καὶ ἤδη εἰς τὸ Ν. Διάταγμα περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως ὁρίζεται ὡς πρῶτον ποσὸν 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, τὸ ὁποῖον θὰ κατανέμηται εἰς τοὺς διαφόρους νομοὺς ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος....

§166Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τὴν κατασκευήν;

§167Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τὴν κατασκευήν· αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι ἐκεῖναι περὶ τῶν ὁποίων θὰ φροντίζῃ τὸ Κράτος. Ὅτε ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, ἠθέλησα νὰ ρυθμίσω τὸ ζήτημα τοῦτο, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται τὸ Κράτος διὰ συμβάσεως νὰ δίδῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, δηλ. ὁ νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς Ἑταιρείας ἢ εἰς ἄτομα τὴν διὰ συμβάσεων ἐκτέλεσιν ἔργων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς πλεῖστα μέρη, ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας, ὅπου ἐθνικαὶ ὁδοὶ δὲν ἀναφέρονται εἰς κείμενον νόμον. Ὑπάρχει μόνον ὁ νόμος 1074 καὶ ὁ νόμος 3000, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπάρχουν ὁδοί τινες τῶν Νέων Χωρῶν ἀναφερόμενοι, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἀναθέτῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων διὰ συμβάσεως. Ἠθέλησα νὰ ρυθμίσω καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τρόπον δίκαιον καὶ νὰ μὴ ἀφήσω κενὸν εἰς τὴν νομοθεσίαν μας. Εἶπον ὅτι αἱ ὁδοὶ αἱ νομαρχιακαὶ καὶ δημοτικαὶ ὁρίζονται ἀπὸ τὸ Διάταγμα περὶ αὐτοδιοικήσεως, ἀπομένει συνεπῶς νὰ ρυθμισθῇ καὶ τὸ ζήτημα ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί. Κατόπιν συνεργασίας μετὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων εἶπον ὅτι, ἀντὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα ἀόριστον καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι δὲν περιέχονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Διατάγματος περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ διατυπώσωμεν ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον βλέπετε εἰς τὸ πρῶτον σχέδιον τὸ κατατεθέν· δηλαδὴ εἶναι δημόσιαι ὁδοὶ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν πρὸς τὰς πρωτευούσας ἄλλων νομῶν, καὶ ἐν γένει διετυπώσαμεν τὸ ἄρθρον ὅπως τὸ βλέπετε εἰς τὸ νομοσχέδιον. Παρετήρησα ὅμως ὅτι, ἐπειδὴ ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις δὲν ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν καὶ δὲν ἐγένετο ἀκόμη ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ γίνῃ αἰσθητὴ ἡ μεταβολὴ τῆς καταστάσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁδοποιΐαν, πλεῖστοι τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἀνησύχησαν, διότι ὑπάρχουν ἔργα ἐκκρεμῆ καὶ ὑπάρχουν ὁδοὶ χαρακτηριζόμεναι ἐθνικαὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ἀμφιβολία. Εἶναι μία ἀνησυχία πολὺ λογική, τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθην νὰ ἀναγνωρίσω καὶ νὰ ἀποφασίσω νὰ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅπως διαγραφῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§168Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖον ἀκριβῶς;

§169Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον τὸ χαρακτηρίζον τὰς ἐθνικὰς ὁδούς· δηλ. αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί, ὅπως ὑφίστανται σήμερον, θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ὑφίστανται. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι θὰ ἦτο δίκαιον διὰ τὰς Νέας Χώρας, ὅπου δὲν ὑπάρχουν προηγούμενοι νόμοι, νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνισότης καὶ ἡ σύγχυσις καὶ διετύπωσα ἄρθρον τὸ ὁποῖον, πάντοτε ὑπὸ τοὺς περιορισμοὺς τοῦ Διατάγματος τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, καθορίζει ποῖαι εἶναι ἐθνικαὶ ὁδοί, δηλαδὴ αἱ μὴ νομαρχιακαὶ καὶ μὴ δημοτικαὶ εἶναι δημόσιαι. Διετυπώθη ἓν μόνον ἄρθρον, τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διὰ Διατάγματος ἐφάπαξ ψηφιζομένου προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας....κλπ.».

§170Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴπετε ὅτι καταργεῖται τὸ 1 ἄρθρον. Συναφὲς πρὸς τὸ ἄρθρον 1 εἶναι καὶ τὸ ἄρθρον 4· καταργεῖται καὶ τὸ ἄρθρον 4;

§171Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διατί θέλετε νὰ προηγῆσθε τῆς σκέψεώς μου; Θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς αὐτό. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ λείψωσι μερικὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς ὁδοποιίας. Ἡ Ἐγνατία π.χ., μία μεγαλυτέρα ἀρτηρία τοῦ Κράτους, δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐπειδὴ ἀνησύχησαν μερικοὶ οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν εἰς τὴν περιφέρειάν των περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν, νὰ κανονίσω ἐκ νέου τὸ 1 ἄρθρον συμφώνως πρὸς τὸ σύστημα ὅπως εἶχεν εἰς τὸ Παλαιὸν Κράτος, καὶ ὅπως εἶχεν ὁρισθῆ εἰς τὰς Παλαιὰς Χώρας ὡρίσθη καὶ εἰς τὰς Νέας τοιαύτας. Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Λασηθίου μὲ ἠρώτησεν ἂν τὸ ἄρθρον 4 θὰ μείνῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅπως εἴπομεν. Ἀπαντῶ ναί· διότι τί λέγει τὸ ἄρθρον αὐτό: Ὅτι αἱ πιστώσεις τοῦ νόμου 1874 θὰ διατεθῶσι κατὰ προτίμησιν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Τί δικαιότερον τούτου, ἀφοῦ, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὁρίζονται ποσὰ ἀρκετὰ σημαντικὰ τὰ ὁποῖα θὰ διατεθῶσιν εἰς τὴν ὁδοποιίαν τὴν μὴ ἀνήκουσαν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν;

§172Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν εἶναι σημαντικὰ τὰ ποσὰ ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν λόγους ἀνησυχίας, τότε πρὸς τί ἡ πρότασις; Περὶ προτάσεως γίνεται λόγος ὅταν εἶναι ὀλίγα, ἀλλὰ τὰ ποσὰ εἶναι μεγάλα, ὥστε ἡ πρότασις περιττεύει.

§173Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων τούτων νομίζω ὅτι πᾶσα ἀνησυχία περὶ διατηρήσεως τοῦ καθεστῶτος τοῦ ὑφισταμένου δύναται νὰ λείψῃ, ἁπλῶς μόνον συμπληροῦνται τὰ κενὰ εἰς τρόπον ὥστε καθ’ ὅλον τὸ Κράτος νὰ ὑπάρχῃ τὸ σύστημα τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καθωρισμένον καὶ νὰ εἶναι γνωσταὶ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας ἔχει ἀπέναντι τῶν κατοίκων διὰ τὴν ὁδοποιίαν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περιέχει πολλὰς ἄλλας ὠφελίμους διατάξεις ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἁπλοποίησιν μερικῶν διατυπώσεων αἱ ὁποῖαι παρακωλύουν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ὑπάρχουσι πλεῖστα τεχνικὰ μικρὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται εἰς κάθε νομὸν καὶ ἐπαρχίαν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ θεραπεύσωμεν ταχέως καὶ ἀποτελεσματικῶς, διότι εἶναι τόσαι αἱ διατυπώσεις αἱ ὁποῖαι παρεμβάλλονται ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, ὥστε τὸ Κράτος φθάνει ὀλίγον ἀργά. Ζητῶ ὅπως συμπληρωθῇ ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ δυνηθῶμεν δι’ ἐπειγόντων μέτρων νὰ προλάβωμεν αὐτήν, ὅπως βλέπετε εἰς τὸ ἄρθρον 2. Ἐπίσης εἰς τὸ Διάταγμα περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἐδόθη δικαίωμα εἰς τοὺς τοπικοὺς ὀργανισμοὺς νὰ ἐπιχειροῦν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων σιδηροδρομικῶν τοπικῆς σημασίας. Ἐνομίσαμεν ὅτι, ἐπειδὴ οὕτως ἢ ἄλλως ὑπάρχει κάποια βραδύτης εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὑπάρχουσι δὲ σήμερον ἴσως εὐνοϊκαὶ συνθῆκαι, καὶ ἵνα μὴ παρεμποδίζηται ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν, νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπὸ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις θὰ δυνάμεθα νὰ συνάπτωμεν συμβάσεις περὶ ἐκτελέσεως τοιούτων μικρῶν ἔργων. Τὰ ἔργα ταῦτα, φυσικά, ἀναφέρω εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι δὲν θὰ περιέρχωνται εἰς τοὺς τοπικοὺς ὀργανισμοὺς ὅταν γίνουν αἱ ἐκλογαὶ καὶ συνεπῶς ἀρχίσῃ λειτουργοῦν τὸ σύστημα αὐτό. Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ δίκαιον εἴς τινας περιφερείας ἀπομεμονωμένας πάσης συγκοινωνίας νὰ γίνωσι «ντεκοβίλ» καὶ ἄλλα μέσα συγκοινωνίας, τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ τὰ ἐμποδίσωμεν. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι πλεῖσται περιφέρειαι θὰ δυνηθοῦν νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ ἐκτὸς τούτου παρέχει ἡ διάταξις αὕτη εἰς ἑκάστην περιφέρειαν τὸ μέγα πλεονέκτημα ὅτι, ἐπειδὴ αἱ μικραὶ αὐταὶ συγκοινωνίαι αἱ σιδηροδρομικαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχωσι καὶ περίσσευμα, ταῦτα θὰ διατίθενται πάλιν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δικτύου ἑκάστης περιφερείας, εἰς τρόπον ὥστε, ὅταν θὰ ἀποκτήσωσι μίαν συγκοινωνίαν «ντεκοβίλ», νὰ δύνανται διὰ τῶν περισσευμάτων τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν αἱ διάφοροι κοινότητες νὰ ἀποκτήσωσι συγκοινωνίαν πρὸς τοὺς σταθμοὺς τῶν σιδηροδρόμων. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν σημασίαν εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ πολλαὶ περιφέρειαι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἀπομεμονωμέναι, θὰ δυνηθῶσι νὰ εἰσέλθωσι καὶ αὐταὶ εἰς τὸν ζυγὸν τῶν μεγάλων ἀρτηριῶν τοῦ Κράτους. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωκα καὶ μετὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ εἶναι ἀσφαλὴς ὅτι ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἐκτελέσῃ ἔργον δικαιοσύνης καὶ ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ κάμωμεν μερικὰ ἔργα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὸ Κράτος.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§175Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, οὗτος εἶναι γνωστὸς καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ὅτε ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὁδῶν διὰ συμβάσεων, ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ ἐψηφίσθη τοῦτο τὰς πρωινὰς ὥρας καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι δύο εἰδῶν. Πρῶτον αἱ συνδέουσαι πρωτευούσας νομῶν καὶ δεύτερον αἱ συνδέουσαι λίμνας πρὸς μεγάλας πόλεις. Ἡ μὲν πρώτη κατηγορία ἐθνικῶν ὁδῶν ὑπάρχει εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἡ δὲ δευτέρα ὑπεδείχθη ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὅπως περιληφθῇ ἐν αὐτῷ, παραδόξως δὲ βλέπω ὅτι δὲν περιελήφθη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ζητεῖται ὅπως αἱ ὑπάρχουσαι πιστώσεις διατεθῶσι διὰ τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ πλέον ἡ τρομερὰ ἀνισότης ἡ παρατηρουμένη εἰς τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, ἀνισότης ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτὴ πλέον ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν τὸ λέγω εἰδικῶς διὰ τὸν νῦν κ. Ὑπουργόν, διότι δὲν ἐπρόφθασεν ἀκόμη νὰ διαθέσῃ πολλὰς πιστώσεις διὰ τὰ ἔργα συγκοινωνίας.

§176Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἡ ἐπαρχία μου εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένη καὶ δὲν ἔκαμα τίποτε ἀκόμη.

§177Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν γίνῃ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας διαθέτει ὅλας τὰς πιστώσεις κατὰ τὸν κομματικώτερον τρόπον διὰ τὸν νομόν του. Ὁ νομὸς τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀπελευθερωθεὶς ἀπὸ τοῦ 1912, δὲν ἔσχεν οὐδὲ μιᾶς δραχμῆς πίστωσιν διὰ κατασκευὴν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ὅπως δὲ εἶναι ὁ νομὸς Πρεβέζης ἄνευ ὁδῶν, εἶναι καὶ ἄλλοι νομοί. Ἐζήτησα σχετικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πόσα χιλιόμετρα ὁδῶν ὑπάρχουν κατὰ νομοὺς καὶ ποῖα ποσὰ διετέθησαν κατὰ νομοὺς ἀπὸ ὡρισμένων ἐτῶν καὶ ἐντεῦθεν. Ἡ Ὑπηρεσία δὲν μοὶ τὰς ἔδωσε μέχρι σήμερον καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν, ἥτις, ὅταν συζητηθῇ, θὰ πείσῃ ὅλους ὑμᾶς περὶ τῆς μεροληπτικῆς ἐνεργείας τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ σταματήσῃ ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ νὰ ἀντιληφθῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ ὅτι εἶναι Ὑπουργοὶ τοῦ Ἔθνους καὶ οὐχὶ μόνον τῆς ἐπαρχίας των.

§178ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν χρήματα.

§179Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μὲ τὰ ὑπάρχοντα χρήματα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δρόμοι εἰς ὅλους τοὺς νομούς. Ἔχομεν 33 νομούς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἓν χιλιόμετρον ὁδοῦ στοιχίζει περὶ τὰς 150 χιλιάδας δραχμῶν. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ἐκ τῆς Ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων ὅτι ἐπὶ μιᾶς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, λόγῳ ἐλλείψεως ἐργατῶν, λόγῳ τοῦ χειμῶνος καὶ ἄλλων δυσκολιῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσι πλέον τῶν πέντε ἢ ἓξ χιλιομέτρων κατ’ ἔτος. Συνεπῶς, ἂν δι’ ἕκαστον νομὸν διατίθεται κατ’ ἔτος ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, θὰ ἐπαρκῇ τοῦτο διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν πέντε ἢ ἓξ χιλιομέτρων. Ἄρα δι’ ὅλον τὸ Κράτος ἐπαρκοῦν 33 ἑκατομμύρια διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς ὁδοῦ εἰς ἕκαστον νομὸν. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι μερικοὶ νομοὶ μικροί, ὡς ἡ Ὕδρα, αἱ Σπέτσαι κλπ., οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἁμαξιτῶν ὁδῶν, καὶ ἄλλοι νομοὶ οἵτινες ἔχουσιν ἐπαρκεῖς ὁδούς, εἶναι δυνατὸν νὰ διατίθενται εἰς τοὺς μεγάλους νομοὺς καὶ ἀνὰ δύο ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Ἐρωτήσατε τὴν Ὑπηρεσίαν τῶν Δημοσίων Ἔργων, κ. Ὑπουργέ, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι, ἂν διατίθενται 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος μόνον διὰ κατασκευὴν ὁδῶν, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἓν σχέδιον πλῆρες ὁδικῆς συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον θὰ τελειώσῃ βεβαίως μετὰ ἓξ καὶ πλέον ἔτη. Τοιουτοτρόπως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος θὰ κατασκευάζωνται συγχρόνως ὁδοὶ εἰς ὅλους τοὺς νομούς, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀποτελέσουν τὴν καλυτέραν βάσιν στερεώσεως τῆς Δημοκρατίας καὶ τὴν μεγαλυτέραν τιμὴν διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία προΐσταται τῶν κοινῶν σήμερον.

§180Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε μίαν μικρὰν διακοπήν;

§181Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα.

§182Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παρακολουθεῖτε τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως; Σήμερον ὑπέγραψα διαταγὴν διὰ τὴν Ἤπειρον.

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ ποίαν ὁδόν;

§184Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τὴν ὁδὸν Καλαμπάκας–Ἰωαννίνων.

§185Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ὁ δρόμος αὐτὸς μὲ τὸν νομὸν Πρεβέζης. Ἀφορᾷ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοῦ νομοῦ Ἰωαννίνων.

§186Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τί νὰ κάμωμεν τέλος πάντων;

§187Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ὑπέδειξα, κ. Ὑπουργέ.

§188Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1913, ἀφ’ ὅτου ἠλευθερώθη ἡ Πρέβεζα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι μόνον ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Μπότσαρη ἐδόθησαν 48 χιλ. δραχμῶν διὰ νὰ γίνῃ μία γέφυρα.

§189Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τῆς ἰδικῆς μου ἐξεδόθησαν πολλαὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν.

§190Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Οὐδὲ ὀβολός.

§191Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ, κ. πρόεδρε. Αἱ πιστώσεις ἐδίδοντο εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Ἠπείρου, ἐπειδὴ δὲ ἕδρα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως εἶναι τὰ Ἰωάννινα, εἶναι φυσικὸν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς νὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους Ἰωαννίνων, ἀπὸ τὸν δήμαρχον, ἀπὸ τὰ σωματεῖα κλπ. ὅπως διαθέτῃ τὰς πιστώσεις διὰ τὸν νομόν των. Ἐκ τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα διατίθενται ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δὲν διετέθησαν οὐδὲ 100 χιλιάδες δραχμῶν διὰ τὴν Πρέβεζαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ γεγονός, διὰ νὰ λείψῃ δὲ ἡ δεδικαιολογημένη ἀγανάκτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καλέσατε τὴν Ὑπηρεσίαν σας καὶ καλέσατε συγχρόνως ὅλους τοὺς πληρεξουσίους καὶ ἐρωτήσατε αὐτοὺς ποῖον δρόμον θεωροῦσιν ἀναγκαῖον διὰ τὸν νομόν των ἵνα κατασκευασθῇ.

§192Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε νὰ λύσω μίαν ἀπορίαν μου; Εἴπετε ὅτι κατ’ ἔτος θὰ γίνωνται πέντε χιλιόμετρα διὰ κάθε ὁδόν. Ἠξεύρετε τί φοβοῦμαι; Ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ φθάνωμεν τὸ ἕκτον χιλιόμετρον θὰ χαλοῦν τὰ πρῶτα.

§193Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ χαλοῦν, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ ἄλλως.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτῶ, ἐπειδὴ κατεγίνατε εἰς τὸ ζήτημα.

§195Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ Ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων μάλιστα μοὶ εἶπεν ὅτι τέσσαρα χιλιόμετρα εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάζωνται κατ’ ἔτος εἰς ἕνα δρόμον. Ἄν δέ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, βεβαιωθῆτε ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω εἶναι ἀληθῆ, δύνασθε, διαθέτοντες ἓν ἑκατομμύριον διὰ τοὺς μικροὺς νομοὺς καὶ δύο διὰ τοὺς μεγάλους, νὰ συντελέσητε ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ ἀρχίσουν νὰ κατασκευάζωνται δρόμοι εἰς ὅλους τοὺς νομούς, τοιουτοτρόπως δὲ θὰ πεισθῇ ὁ λαὸς ὅτι πραγματικῶς ἡ Δημοκρατία εἶναι λαϊκὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον φροντίζει διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ μεγαλύτερον στήριγμα τῆς Δημοκρατίας θὰ εἶναι αὐτό. Καλέσατε δὲ καὶ τοὺς μηχανικοὺς διὰ νὰ ἴδητε ἂν εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Θὰ παύσουν δὲ τοιουτοτρόπως νὰ διατίθενται ὅλαι αἱ πιστώσεις διά τινας μόνον ὁδούς, ὅπερ ἔχει καὶ ὡς συνέπειαν νὰ μένωσιν ἀδιάθετοι πολλαὶ πιστώσεις· διότι διὰ μίαν ὁδὸν π.χ. ἡ ὁποία θὰ τελειώσῃ μετὰ 10 χρόνια διατίθενται 30 ἑκατομμύρια. Τὸ πλεῖστον αὐτῶν τῶν ἑκατομμυρίων μένει ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀχρησιμοποίητον, ἐνῷ θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ κατασκευὴν καὶ ἄλλων ὁδῶν.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐφαρμόζεται, κ. Χαβίνη.

§197Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄλλοτε, ἐπὶ Ἐπαναστάσεως, εἶχε γίνει ἓν πρόγραμμα ἐκτελέσεως ὁδῶν μὲ τὴν σειράν, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν ἑκάστου νομοῦ. Δυστυχῶς διὰ τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μου δὲν ἔγινε τίποτε, διότι οὐδεμία ὁδὸς εἶχε διὰ νόμου ἐγκριθῆ. Ἄν αἱ ἀντιλήψεις μου γίνωσι δεκταί, νομίζω ὅτι δύνασθε νὰ ὑποβάλητε νομοσχέδιον ἐγκρίσεως κατασκευῆς ὁδῶν εἰς ὅλον τὸ Κράτος ἀναλόγως τῶν συγκοινωνιακῶν ἀναγκῶν ἑκάστου νομοῦ.

§198Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε πληρεξούσιε, δὲν ἐδοκίμασα νὰ καταθέσω ἓν νομοσχέδιον καὶ ἠναγκάσθην νὰ τὸ ἀποσύρω;

§199Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι τόση ἡ ἀπελπισία ἡμῶν τῶν ἀντιπροσωπευόντων νομοὺς εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχει διόλου συγκοινωνία, ὅπως ἰδίως εἶναι ἡ Κρήτη καὶ ὁ ἰδικός μας νομός, ὥστε δικαιούμεθα νὰ ἐπιμείνωμεν, ὅπως αἱ πιστώσεις διατεθῶσιν ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης τῶν συγκοινωνιῶν εἰς ὅλους τοὺς νομούς.

§200ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σεῖς ἔχετε τὴν θάλασσαν· ἀφήσατε νὰ γίνῃ ἕνας δρόμος ἀλλαχοῦ.

§201Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, δὲν ἀφήνω· πρέπει νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ ἀνισότης ἡ ὁποία γίνεται πρὸ ἐτῶν καὶ πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ τὴν ἐπαρχίαν του ἕκαστος.

§202Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε εἶναι ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ μὴ παρουσιάζῃ τὸ τέλειον, ἀλλ’ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν κοινὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν κατώρθωσε μέχρι τοῦδε νὰ ἴδῃ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία πραγματικῶς νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν κοινὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ. Ἡ ἄποψίς σας αὐτὴ εἶναι πολὺ εὐλογοφανὴς ὡς ἀποδοχὴ τῆς ἐπιστημονικῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλά, κ. Χαβίνη, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σοβαρότητα ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, διότι καὶ οἱ ὑπάρχοντες δρόμοι εἶναι ἀκατάλληλοι.

§203ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἄλλο ποσὸν εἶναι αὐτό.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι διαλογικὴν συζήτησιν, παρακαλῶ.

§205Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι καιρὸς οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἀντιληφθῶσιν ὅτι εἶναι Ὑπουργοὶ τοῦ Ἔθνους, Ὑπουργοὶ ὅλων τῶν νομῶν καὶ ὄχι Ὑπουργοὶ τῶν ἐπαρχιῶν των. Καθ’ ἣν στιγμὴν λέγομεν ὅτι δὲν κομματίζομεν ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ζητεῖ ἵνα τὸν ἐξουσιοδοτήσωμεν νὰ διαθέτῃ τὰς πιστώσεις διὰ κατασκευὴν ὡρισμένων ὁδῶν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, τότε θὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ κατάστασις καὶ ὄχι τώρα. Τότε θὰ ἴδητε εἰς ποίαν ἀνισότητα εὑρίσκονται αἱ διάφοροι περιφέρειαι.

§206ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ἐξετάσωμεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν πόσα ἔχουσι δαπανηθῆ.

§207Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι διατεθειμένη ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὡς ἔχει. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὑπάρχει πίστωσις πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν· δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω ὅτι κάμνει κακὴν χρῆσιν ὁ κ. Ὑπουργός, οὐχ ἧττον ὅμως διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου περιορίζεται εἰς τὸ νὰ κάμῃ ὡρισμένας συγκοινωνίας. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου.

§208ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ φέρητε τροποποιήσεις.

§209Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδὴ εἶδον ὅτι θὰ εἰσηρχόμεθα εἰς ἀτομικὴν συζήτησιν ἂν ἐπιμένητε εἰς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, εἶπον νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἐλλείψεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ὅσον ἀφορᾷ τὰς Νέας Χώρας, ὅπου αἱ ὁδοὶ δὲν ἀναφέρονται εἰς τὸν κείμενον νόμον, διὰ νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἐκεῖ νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἐκάμαμεν καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Περιώρισα τὸ 1 ἄρθρον εἰς τὸ νὰ καθορισθῶσιν αὐταὶ αἱ ὁδοί. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ἄλλα τμήματα τοῦ Κράτους νὰ ἀποκτήσωσι καὶ αὐτὰ τὸ ἴδιον δικαίωμα. Δὲν μοὶ ἐξηγεῖτε τί θέλετε νὰ ἐπιτύχητε;

§210Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἔπρεπε νὰ συνοδεύηται ὑπὸ τῶν ἑξῆς στοιχείων. Πρῶτον πόσα χιλιόμετρα ἁμαξιτῶν ὁδῶν ὑπάρχουσι κατὰ νομὸν συντηρούμενα. Δεύτερον ποῖαι κατὰ νομοὺς ἁμαξιταὶ ὁδοὶ εἶναι ὑπὸ κατασκευήν, διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχει πίστωσις. Τρίτον ποῖαι ὑπὸ κατασκευήν, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει πίστωσις. Τέταρτον ποῖαι εἶναι ἐγκεκριμέναι κατὰ νομούς· διότι διὰ τὸν νομὸν Πρεβέζης θὰ ἴδητε ὅτι οὐδεμία ὁδὸς εἶναι ἐγκεκριμένη διὰ νόμου πρὸς κατασκευήν. Ἂν δὲν προσκομισθῶσι τὰ στοιχεῖα αὐτά, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεκτείνεται ἡ ἀνισότης, ἡ ὁποία εἶναι σοβαρωτάτη.

§211Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε νὰ γίνωσι δρόμοι ἢ ὄχι;

§212Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ γίνωσιν, ἀλλὰ κατὰ δίκαιον τρόπον.

§213Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑποθέσατε ὅτι αὔριον βλέπω τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν θέλετε. Διὰ νὰ ἐπισκευασθῶσιν αἱ ὁδοὶ θὰ ἀναγκασθῶ νὰ καταφύγω εἰς δημοπρασίαν, τὴν ὁποίας τὰ πορίσματα βλέπετε ὅτι ἀπέτυχον γενικῶς καὶ ἀπολύτως. Χθὲς ἀκριβῶς ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν μου ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Ἠπείρῳ καὶ τὸν ἠρώτησα διατί αἱ ὁδοὶ αἱ ὑπὸ κατασκευὴν ἐν Ἠπείρῳ δὲν κατωρθώθη νὰ δοθῶσιν εἰς κατασκευήν, μοὶ ἀπήντησε δὲ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα καὶ ὅτι δέον νὰ καταφύγωμεν εἰς κάποιαν Ἑταιρείαν διὰ συμβάσεως. Καὶ ἔρχεσθε καὶ μοὶ λέγετε ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ νὰ μὴ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν σύμβασιν.

§214Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τὸ φέρητε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀλλὰ διαρρυθμισμένον.

§215Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τί θέλετε;

§216Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλω, κ. Ὑπουργέ, ὅπως κατὰ προτίμησιν κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ εἰς τοὺς νομοὺς ἐκείνους οἵτινες πράγματι στεροῦνται ὁδῶν. Τοῦτο δὲ θὰ καταστῇ φανερὸν ἂν μαζὶ μὲ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον συνυποβάλητε καὶ πίνακα ἐμφαίνοντα πόσα χιλιόμετρα ἁμαξιτῶν ὁδῶν ὑπάρχουσιν εἰς ἕκαστον νομόν.

§217Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Τὴν συμβουλὴν τὴν ὁποίαν μοὶ δίδετε εἶναι ἀδύνατον νὰ τὴν ἀκολουθήσω, διότι εἰς ἄλλο νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει ἠθέλησα νὰ προσθέσω εἰς τοὺς κειμένους νόμους μερικὰς ἀρτηριακὰς ὁδοὺς διὰ νὰ ὑπάρχωσι καὶ αὐταί, ὑπῆρξε δὲ τοιοῦτος ὁ ἀριθμὸς τῶν τροπολογιῶν, ὥστε ἀντελήφθην ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰς δεχθῶ.

§218Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Φυσικώτατα ἀδύνατον.

§219Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ εἶναι νὰ γίνωσι διατάξεις γενικαί. Βλέπετε ὅτι, ἐνῷ ἐπιδιώκετε τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, ἐμφανίζεσθε ὡς πολεμοῦντες τὸ σύστημα τῆς διὰ συμβάσεως ἐκτελέσεως. Θέλετε νὰ ὁρίσωμεν τοὺς δρόμους ὀνομαστικῶς; Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον.

§220Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀγνοεῖτε ἴσως, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐψηφίσθη ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπαναστασίου νόμος ἐκτελέσεως ὁδῶν διὰ συμβάσεων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον μέχρις ὅτου φέρετε τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα καὶ ἂς βραδύνῃ πέντε ἡμέρας τὸ νομοσχέδιον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἔχει, διότι ὁλόκληροι ἐπαρχίαι διαμαρτύρονται. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διαμαρτύρομαι ἐκ μέρους τοῦ νομοῦ τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω.

§221Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τριάκοντα δρόμοι εἶναι εἰς τὴν Ἠλείαν ἀκατασκεύαστοι.

§222Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχετε σιδηρόδρομον. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος ἡ Δυτικὴ Μακεδονία, ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Κρήτη δὲν ἔχουσι δρόμους. Διὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀνισότης, ἡ ὁποία προεκάλεσε διαμαρτυρίας ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως αἱ πιστώσεις διατεθῶσιν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, δικαίως ἡ ἀγανάκτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ εἶναι ἐναντίον μας.

§223Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὴν ἔκθεσίν μου δὲν κατωρθώθη ἴσως νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἐφαρμόσω. Ἡμεῖς ἀποβλέπομεν ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ καθιερωθῇ μία μέθοδος ἐκτελέσεως ὁδῶν ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Κράτος, ἀλλὰ νὰ ἀκολουθῇ ἕνα σύστημα δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος. Ἔγινε τὸ Διάταγμα τῆς 20 Ἀπριλίου, τὸ ὁποῖον, ὠθούμενον ἀκριβῶς ἀπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης, ὁρίζει ὅτι ἕκαστος νομός, ἕκαστον νομικὸν πρόσωπον, θὰ λαμβάνῃ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀνάλογον μερίδα. Ἂν μὲ ἐρωτήσητε, θὰ εἶχον τὴν ἰδίαν γνώμην καὶ αἱ δημόσιαι ὁδοὶ θὰ ἐκτελῶνται πάλιν ἀπὸ αὐτὸ τὸ ταμεῖον. Ἀλλ’ οὕτως ἢ ἄλλως μένουν εἰς βάρος τοῦ Κράτους αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί. Αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ τὰς ὁποίας ἀνελάμβανε τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐκτελεσθοῦν παρὰ κατὰ σύστημα. Καὶ σήμερον ἡμεῖς δὲν ἐρχόμεθα, ἐπειδὴ τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν δὲν ἔχει ρυθμισθῆ εἰς τὰς Νέας Χώρας, παρὰ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιτρέπῃ διὰ Διαταγμάτων, κατόπιν ἐγκρίσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, νὰ ἐφαρμόζωνται διατάξεις τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Θὰ μοὶ εἴπητε, κύριοι: «Κύριε, ἀλλὰ θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ Διάταγμα αὐτὸ νὰ κάμῃ ἀνισότητας πρὸς ὄφελος τῶν Νέων Χωρῶν». Σᾶς λέγω ὄχι· διότι κατόπιν τῶν διατάξεων τοῦ Διατάγματος «περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως» γνωρίζομεν πλέον ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ δὲν δύναται συνεπῶς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων οὔτε ὁ Ὑπουργὸς νὰ κανονίσῃ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Εἶναι δηλαδὴ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ συνδέουν τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν πρὸς ἀλλήλας, δηλαδὴ αἱ μεγάλαι ἀρτηρίαι καὶ τίποτε περισσότερον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δίδει τὸ μέσον νὰ καθορισθοῦν νόμῳ αἱ ὁδοὶ τῶν Νέων Χωρῶν. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος ὅστις νὰ ἀνησυχῇ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος, δι’ αὐτὸν ἔχω νὰ εἴπω ὅτι, ἂν θελήσῃ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, θὰ μᾶς καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἐπιθυμεῖ. Ὅπως σᾶς εἶπον καὶ πρότερον καὶ ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Ἠπείρῳ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ αὐτὴ ἡ ὁδὸς καὶ μένουν τόσα ἔργα ἀνεκτέλεστα. Μόλις ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν Ἑταιρείαν ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, καὶ ὁ κ. συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ αὐτῆς λέγει νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἂν δὲν ἔχωμεν ὁδοὺς εἶναι διότι ἕκαστος θέλει νὰ γίνῃ πρῶτον ἡ ἰδική του καὶ κατόπιν τῶν ἄλλων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον δι’ ἓν Κράτος. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τίποτε μαθηματικῶς εἰς τὸν κόσμον αὐτόν. Ἀρκεῖ νὰ ἀρχίσουν νὰ γίνωνται ἔργα καὶ θὰ κατορθώσωμεν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ ἐκτελέσωμεν ὅλα ὅσων ἔχομεν ἀνάγκην. Σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἴδητε ὅτι διαρκῶς καταβάλλομεν προσπαθείας διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, ἀλλὰ δὲν τὸ κατορθώνομεν. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ εὑρεθῶσι 5–10 Ἑταιρεῖαι εἰδικαὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν μὲ τὰ ἀναγκαῖα μηχανήματα καὶ μὲ τὸ προσωπικὸν τὸ ἀπαιτούμενον, οὕτως ὥστε νὰ ἐκτελέσουν τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας θὰ ἀνελάμβανον παρὰ τοῦ Δημοσίου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ ἦτο ὑψίστη ἀδικία ἂν δὲν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον. Ἀφίεμαι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἀντιλήψεις ἄλλαι ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ ἰσχύσουν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων.

§224Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ διαθέσητε πιστώσεις διὰ τὸν νομὸν Πρεβέζης, ἐφόσον διὰ νόμου δὲν γίνεται τοῦτο;

§225Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μᾶς λέγετε «δώσατέ μοι ἕνα νόμον διὰ τοῦ ὁποίου αἱ ὁδοὶ τοῦ νομοῦ Πρεβέζης νὰ κατασκευασθοῦν», καὶ σᾶς λέγω ἰδοὺ τὸ νομοσχέδιον.

§226Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι! διότι δὲν ὑπάρχουν ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης, ὡς τὰς ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ κατασκευασθοῦν.

§227Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἅμα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἴδητε ὅτι αἱ ὁδοὶ τῆς Πρεβέζης, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὰς Νέας Χώρας, θὰ περιλαμβάνωνται συνεπῶς καὶ εἰς τὸ Διάταγμα καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἰσότης, οὕτως ὥστε νὰ δυνηθῶμεν αὔριον νὰ τὰς ἐκτελέσωμεν. Λοιπὸν πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον ἐμποδίζετε τὴν ἐκτέλεσιν.

§228Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ ψηφισθῇ τοῦτο χωρὶς νὰ ψηφισθοῦν καὶ αἱ πιστώσεις, αἵτινες θὰ διατεθῶσι δι’ ἑκάστην ὁδόν, διότι μόνον οὕτω θὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ διανεμηθῶσιν αἱ πιστώσεις εἰς ὅλον τὸ Κράτος.

§229Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι εἶναι κάποια παρεξήγησις. Σήμερον ὑπάρχει νόμος ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, δὲν ὑπάρχει ὅμως νόμος ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Πρώτη ἀνάγκη λοιπὸν ἀναμφισβήτητος εἶναι ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ μία διάταξις ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ποῖοι εἶναι οἱ δρόμοι οἱ ἐθνικοὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας, τῶν ὁποίων τὴν δαπάνην θὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει τοῦτο, ὅτι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ ὁρίζονται εἰς τὸ Διάταγμα περὶ αὐτοδιοικήσεως.

§230ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§231Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁρίζονται εἰς τὸ Διάταγμα περὶ αὐτοδιοικήσεως.

§232Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καταλήγομεν εἰς τὸ αὐτό, διότι συζητοῦμεν περὶ λέξεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει νὰ ἐκδοθῇ Διάταγμα μετὰ γνώμην τοῦ Συμβουλίου καὶ νὰ λέγῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν χιλιομέτρων, ποία ἡ ἔκτασις τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ κατασκευασθοῦν ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ νὰ εὕρωμεν ἕνα μέσον ὅρον ἵνα κατασκευασθοῦν καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας, δηλαδὴ ἂν ὁ μέσος ὅρος εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος εἶναι Α, τὸν αὐτὸν μέσον ὅρον νὰ ἀκολουθήσῃ ὑποχρεωτικῶς καὶ τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ κατόπιν γνώμης τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ὑπάρχει μία ἐθνικὴ ὁδὸς εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης, Πρεβέζης–Ἰωαννίνων, ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων. Τί πρέπει νὰ κατασκευασθῇ εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, φυσικὰ θὰ εἶναι ἀνάλογον μὲ ὅ,τι θὰ κατασκευασθῇ εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης. Ὁ φόβος τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι μήπως ἐπηρεασθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§233Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἂν θέλητε, ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ συσταθῇ τὸ Διάταγμα πρὶν λάβουν γνῶσιν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων.

§234Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν συνεχισθῇ τὸ ζήτημα, ἐγγράφομαι εἰς τὴν πρώτην διακοπήν.

§235Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ εἶναι διατεθειμένη νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§236Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς εἶπον ὅτι ὑπάρχει νόμος ὁ ὁποῖος προβλέπει περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ἑπομένως δὲν ἀπομένει παρὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸς ὁ νόμος. Ὅταν ὁμιλήσω θὰ σᾶς ἐξηγήσω.

§237Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς θὰ ἐξηγήσητε, ὅταν πρὸ ἡμερῶν ἐκ τῆς πιέσεως τὴν ὁποίαν ὑπέστην ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους Κοζάνης καὶ Βεροίας ἠθέλησα νὰ δώσω διὰ συμβάσεως τὴν ἐκτέλεσιν 15 χιλιομέτρων τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, καὶ ἐστάθη ἀδύνατον, διότι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον εἶπεν ὅτι ἡ ὁδὸς αὐτὴ δὲν περιέχεται εἰς τὸν νόμον;

§238Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λάθος ἔχετε, κ. Ὑπουργέ· περιέχεται.

§239Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἀφήσῃ νὰ ψηφισθῇ ἓν νομοσχέδιον ἐκ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ προέλθῃ μία ἀδικία, ἡ ὁποία θὰ προκαλέσῃ τὴν δυσφορίαν τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρων νομῶν· διότι, ἂν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, αἱ περισσότεροι ψῆφοι νὰ ἀποτελοῦν τὸ δίκαιον, δὲν εἶναι ὀρθὸν πάντοτε αὐτό, καὶ ὅταν μάλιστα δώσωμεν κομματικὴν χροιὰν εἰς τὸ ζήτημα. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι δὲν κωλυσιεργῶ. Μὴ νομίζετε ὅτι ὁμιλῶ ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν διὰ νὰ κωλυσιεργήσω· ὁμιλῶ διὰ νὰ τονίσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῆς ἀδίκου διαθέσεως τῶν πιστώσεων. Δὲν ἠμπορεῖ κάθε Ὑπουργὸς νὰ διαθέτῃ τὰς πιστώσεις διὰ τὴν ἐπαρχίαν του. Πρέπει νὰ καταλάβουν καὶ οἱ Ὑπουργοὶ καὶ αἱ Κυβερνήσεις ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ μάλιστα διὰ ζητήματα συγκοινωνίας.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§241Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μὲ ἀπαλλάσσουν βεβαίως νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὅσον ἐσκόπουν· διότι ἡ διαγραφὴ τοῦ 1 ἄρθρου πολλοὺς φόβους δικαιολογεῖ, ἀποδεικνύει δὲ ὅτι αἱ διαμαρτυρίαι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἤγειρον, ὅταν ἔλαβον τὸν λόγον εἰς ἄλλην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἦσαν πάντως δικαιολογημέναι. Κύριοι, ἀκριβῶς ὁ θόρυβος τὸν ὁποῖον γεννᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, αἱ διαμαρτυρίαι τῶν διαφόρων συναδέλφων ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δικαιολογημέναι, καὶ ἐκεῖνοι ποὺ διαμαρτύρονται ὑπεραμυνόμενοι τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ψήφισιν αὐτοῦ εἶναι δικαιολογημένοι ἐξ ἴσου, καθὼς καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖο διαμαρτύρονται διότι δὲν ἐγκρίνεται ἡ ψήφισις διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἐπίστευον ὅτι δὲν ἤθελεν ὑπάρξει διαμαρτυρία, δὲν ἤθελεν ὑπάρξει κανὲν ἐμπόδιον ἐκ μέρους οὐδενὸς διὰ τὴν κατασκευὴν ἔργων εἰς τὰς Νέας Χώρας· διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἔργον ἐθνικὸν τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἔστω καὶ ἂν κάτι τι θυσιάσωμεν οἱ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη νὰ γίνουν ταχύτατα τὰ ἔργα εἰς τὰς Νέας Χώρας διὰ νὰ ἴδωσι καὶ αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι τόσα ἔπαθον καὶ ὡς πρόσφυγες καὶ ὡς θέατρον τοῦ πολέμου, ὅτι καὶ ἡμεῖς φροντίζομεν δι’ αὐτούς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως ταύτῃ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου νομίζω ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ νὰ δοθῶσι μερικαὶ ἐξηγήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὴν συκοφαντίαν ἡ ὁποία ἐναντίον τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ ἐτῶν ἤδη διεξάγεται ἀσυστόλως, καὶ ὁ πολὺς κόσμος, ὁ ὁποῖος δὲν παρακολουθεῖ τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, πιστεύει καὶ λέγει ὅτι ἀφ’ ἧς ἦλθεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909 καὶ ἀνέλαβε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐγκατελείφθησαν ὅλοι οἱ δρόμοι καὶ ὄχι μόνον δὲν κατεσκευάσθησαν νέοι ἀλλὰ καὶ οἱ κατασκευασθέντες ἀφέθησαν νὰ καταστραφῶσι. Καὶ ὅμως τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει. Ἀλλὰ ὑπεύθυνον δὲν εἶναι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὑπεύθυνα εἶναι τὰ προσωπικὰ κόμματα, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐστράφη ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι, κύριοι, διότι καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας κατηγορούμεθα ὅτι ἡμεῖς δὲν δεικνύομεν τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδείκνυον οἱ παλαιοὶ πολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἔκαμνον δρόμους. Ἐνῷ αὐτοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, διότι ἔγινεν ὁ νόμος περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἔθεσαν καὶ φόρους εἰδικοὺς τοὺς ὁποίους δὲν ἠδύναντο νὰ θίξωσι, καὶ ὅταν τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἶχε χρήματα, διότι τὰ κατεσπατάλησαν, ὅπως τὰ κατεσπατάλησαν, τότε ἔρριψαν τὸ βλέμμα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον εἶναι πλῆρες χρημάτων, καὶ τὸ συνεχώνευσαν μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Δημοσίου νὰ ἀναγράφῃ ἀναλόγους πιστώσεις, δηλαδὴ νὰ μὴ τὰ φάγῃ ὅπως τὰ ἔφαγεν. Ἰδοὺ διατί τὸ Κράτος θεωρεῖται πάντοτε ἐχθρὸν πρὸς τοὺς πολίτας. Δι’ αὐτὸ ἡμεῖς πολεμοῦμεν τὰ προσωπικὰ κόμματα διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ὑπερασπίζωμεν τὰ συμφέροντα τὰ ζωτικά. Ἀλλὰ λέγω ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ σήμερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφέρει διὰ τοῦ 4 ἄρθρου, κατὰ προτίμησιν ἐκεῖ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τροπολογία τις, δεδομένου ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ λεχθοῦν. Νὰ σᾶς δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ προβαίνητε, διότι ἐργολαβικῶς τρώγονται τὰ χρήματα καὶ τίποτε δὲν γίνεται. Ἀλλὰ διὰ τοὺς ἄλλους ὅρους τοὺς περιεχομένους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐφόσον δυνάμει τῶν κειμένων νόμων δύνασθε νὰ προχωρήσητε, ὑποθέτω ὅτι ἀποβαίνει περιττὸν νὰ θέσητε τοὺς ὅρους περὶ προτιμήσεων τοὺς ἐμβάλλοντας εἰς ἀνησυχίαν. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, διότι αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ καὶ αἱ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ εἶναι ἡ παρουσία τοῦ Κράτους.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§243Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀντιπροσωπεύω, κύριοι, μίαν περιφέρειαν τὴν περισσότερον ἐγκαταλελειμμένην ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν προηγουμένων καθεστώτων, εἰς τοιοῦτον δὲ βαθμὸν ἐγκαταλελειμμένην, ὥστε νὰ ἀποκεφαλισθῇ ἐσχάτως καὶ τὸ διοικητικόν της σύστημα, μολονότι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων προσόντων, ἔχει παραγάγει καὶ τρεῖς πληρεξουσίους φίλους τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐγκατάλειψις ἐκδηλοῦται πολὺ περισσότερον εἰς τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ἔργων. Ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι περὶ χιλιάδων χιλιομέτρων, περὶ νομῶν τοὺς ὁποίους ἐνόμισαν παρηγκωνισμένους. Οἱ κύριοι συνάδελφοι πρέπει νὰ μάθωσιν ὅτι ὁ νομὸς τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω δὲν ἔχει οὔτε τὸ δέκατον οὔτε τὸ εἰκοστὸν τῶν ὁδῶν τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ ἄλλοι νομοί. Εἷς ὁλόκληρος νομός, ἴσος μὲ τοὺς δύο ἄλλους, προσεγγίζων μὲ τὸν νομὸν Ἡρακλείου, ἔχει σύνολον δημοσίων ὁδῶν 120 μόνον χιλιομέτρων. Πρόκειται περὶ ἀδικίας σκληρᾶς, ἡ ὁποία ὑποπίπτει εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου μὲ τὰ πλέον ζωηρὰ χρώματα, διότι οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ τούτου δὲν παραβάλλουν τὴν ἐκεῖ κατάστασιν μὲ τὴν κατάστασιν ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζουν, ἀλλὰ τὴν παραβάλλουν μὲ τὴν κατάστασιν τῶν γειτόνων νομῶν καὶ τὰ παράπονα εἶναι συνεχῆ καὶ ἡ ἀγανάκτησις λαμβάνει πολλάκις μορφὴν ἐπικίνδυνον. Τὸ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας διαιρεῖται εἰς δύο μέρη. Τὸ πρῶτον μέρος ἀφορᾷ εἰς τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἀπαραίτητα διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Ὑπηρεσία νὰ ἐκτελέσῃ τὰ δημόσια ἔργα. Τὸ ἄλλο μέρος ὅμως καθιεροῖ προνόμιον ἀντικείμενον εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀντικείμενον καὶ εἰς τὴν λογικήν, ἀντικείμενον καὶ εἰς τὸ κοινότερον αἴσθημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς βαπτίζει ὡρισμένας ὁδοὺς μὲ τὸ ὄνομα «ἐθνικαὶ ὁδοί», καὶ δὲν περιορίζεται εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὁπότε τυπικὴν σημασίαν μόνον θὰ εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ προχωρεῖ περαιτέρω καὶ κάμνει βαπτιστικὰ δῶρα εἰς τὰς ὁδοὺς αὐτὰς εἰς βάρος ὅλων τῶν ἄλλων ὁδῶν· διότι λέγει ἐν ἄρθρῳ 4 (ἀναγινώσκει): «Αἱ ὁδοὶ αἱ ἐθνικαὶ θὰ προτιμῶνται καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν ἐπισκευὴν καὶ τὴν συντήρησιν ἐπὶ τῶν πιστώσεων». Δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ νομοθέτημα καὶ νὰ δίδῃ ὅσα ὀνόματα θέλει εἰς ὅλας τὰς ὁδούς· ἡ οὐσία τοῦ πράγματος ἔγκειται εἰς τὸ 4 ἄρθρον, διότι δι’ αὐτοῦ χορηγεῖται τὸ προνόμιον τῆς προτιμήσεως τῶν ὁδῶν αὐτῶν. Ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν εἶναι τυχαῖα τὰ περιστατικὰ διὰ τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζει τὰς ὁδοὺς ὡς ἐθνικὰς καὶ σᾶς εἶπεν «ἑνώνουν τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν νομοὶ οἱ ὁποῖοι οὐδόλως ἐξυπηρετοῦνται μὲ τὴν σύνδεσιν αὐτῶν καὶ εἰδικῶς σᾶς ἀναφέρω τὸν ἰδικόν μου νομόν. Ὁ ἰδικός μου νομὸς ἔχει ὁδὸν ὑπὸ κατασκευὴν ἡ ὁποία ἑνώνει τὴν πρωτεύουσάν του μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ ἄλλου νομοῦ. Ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἶναι παράλληλος πρὸς τὴν παραλίαν, ὁλόκληρον δὲ τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ νομοῦ εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε καθημερινῶς νὰ συμβαίνουν δυστυχήματα, διότι αἱ ὁδοὶ εἶναι ἀδιάβατοι. Ἂν ἐλάμβανεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς γνώρισμα διὰ νὰ δοθῇ τὸ χρίσμα τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ ὡρισμένας ἀνάγκας, ἂν ἤθελεν ἐπεκτείνει τὰ στοιχεῖα αὐτὰ καὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἐθνικὴ ὁδὸς δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἥνωνε τὴν πρωτεύουσαν μιᾶς ἐπαρχίας μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ἐφόσον ὑπάρχει ἀποδεδειγμένη ἀνάγκη, κατόπιν γνωματεύσεως ὡρισμένων Συμβουλίων ἢ ὡρισμένης Ἐπιτροπῆς, ἀναντιρρήτως τότε δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ παρουσιασθοῦν ἀδικίαι καὶ θὰ ἠδύνατο τὸ νομοθέτημα νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν. Ἀλλά, κύριοι, λυποῦμαι, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῇ, ἔστω καὶ εἰς τοὺς ἐλαχίστους, ἡ ἰδέα ὅτι ὑπεραμύνομαι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς στενωτέρας πολιτικῆς τοῦ τμήματος τὸ ὁποῖον μὲ ἐκλέγει. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ἐξ ὅσων εἶπον καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ πλεῖστοι νομοὶ θὰ ἀποστερηθῶσι πάσης ἐλπίδος ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων μελλοντικῶς. Μέχρι σήμερον ἀντικρύζαμεν εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν τὴν κοινὴν κραυγὴν τῶν περιφερειῶν μας ὅτι, ὅταν λήξουν αἱ ἐξωτερικαὶ ἀπασχολήσεις, θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος τὸ φιλόστοργον νὰ κάμῃ δημόσια ἔργα. Διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ὄχι μόνον δὲν γίνονται δημόσια ἔργα εἰς τὰς περιφερείας ἡμῶν, ἀλλὰ γίνεται κάτι σκληρότερον τούτου, στερούμεθα καὶ τοῦ δικαιώματος τῶν ὑποσχέσεων καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλπίδος ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίων ἔργων. Καὶ ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν τοιαύτην ἀδικίαν παραπέμπων ἡμᾶς εἰς τὸν μέλλοντα νὰ ψηφισθῇ νόμον περὶ ἀποκεντρώσεως.

§244Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε ἕνα εἰδικὸν νόμον εἰς τὴν Κρήτην σεῖς.

§245Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κανένα.

§246Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε νόμον κατὰ τὸν ὁποῖον ὅλαι αἱ ὁδοὶ τὰς ὁποίας ἔχει ἀποφασίσει ἡ Γενικὴ Διοίκησις δύνανται νὰ ἐκτελεσθοῦν.

§247Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν πολλοὺς δρόμους ἀνεγνωρισμένους διὰ νόμου, τὸ νομοθέτημα ὅμως δὲν ὁμιλεῖ περὶ τῶν δρόμων οἱ ὁποῖοι ἤδη ἔχουν ἀναγνωρισθῆ. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως δὲν τὸ δίδετε κἂν διὰ τὴν κατασκευήν, ἀλλὰ τὸ ἐπεκτείνετε καὶ εἰς τὴν συντήρησιν, σᾶς ἐρωτῶ· τί θέλει συμβῆ διὰ τοὺς ὑπάρχοντας ἤδη δρόμους, ὅταν τὸ Κράτος δὲν εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν; Αὐτὴ ἡ περίπτωσις ἐμφανίζεται διὰ τοὺς τέσσαρας νομοὺς Κρήτης. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον. Δὲν θὰ δύνανται οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας αὐτῆς νὰ ἐλπίσουν ὅτι δύνανται καὶ εἰς τὸ μέλλον, ὅταν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὐρωστήσουν, νὰ ἔχουν εἰς τὰ μέρη αὐτὰ καὶ τὸ ἐλάχιστον δημόσιον ἔργον.

§248Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ποίαν ὁδὸν ἔχετε ὑπ’ ὄψει;

§249Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βιάνου–Ἁγίου Νικολάου. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ νότιον μέρος τῆς Κρήτης. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ ζητήσητε συγκεκριμένας πληροφορίας, σᾶς λέγω ὅτι ἡ ἐπαρχία Σητείας εἶναι μία ἐπιμήκης ἐπαρχία, ἡ ὁποία μεταξὺ τῶν πέντε ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ δὲν εἶναι ἡ πολυαριθμοτέρα, ἀλλ’ εἶναι διπλασία εἰς ἔκτασιν καὶ ἔχει σχέδιον γεωγραφικὸν ἐπίμηκες. Ἡ δὲ ἀρτηρία εἶναι παράλληλος πρὸς τὴν παραλίαν καὶ εἶναι δῶρον ἄδωρον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν μᾶς δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι διὰ καθέτων ὁδῶν πρὸς τὴν κεντρικὴν ἀρτηρίαν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπικοινωνήσωμεν μὲ τὰ ἄλλα κέντρα τοῦ ἐσωτερικοῦ.

§250Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ δρόμος αὐτὸς εἶναι ἐγκεκριμένος.

§251Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξωτερικεύσω τὰς σκέψεις μου, διότι ἡ παρατήρησίς μου εἶναι δικαία καὶ ὀρθή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰσχυρίζεται ἢ μᾶλλον γνωματεύει, καὶ τὸν εὐχαριστῶ διὰ τοῦτο, ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχουν δρόμοι ἐγκεκριμένοι διὰ νόμων, οἱ δρόμοι αὐτοὶ εὑρίσκονται ἐν τῷ περιθωρίῳ τῶν προτιμήσεων. Ἀφήνω ὅτι δὲν ἤθελα νὰ ληφθῇ ὡς παράδειγμα μόνον ἡ περιφέρεια ἡ ἰδική μου, ἀλλ’ ἂς ὁμιλήσουν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι διὰ τὰς ἄλλας περιφερείας. Ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, προσωπικῶς δηλῶ ὅτι οὐδέποτε θὰ ἔλθω νὰ παραπονεθῶ ἂν προτιμηθοῦν οἱ νομοὶ τοὺς ὁποίους ἔχετε ἐν νῷ, ἐφόσον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν γενικώτερα συμφέροντα. Τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως δὲν τὸ χάνει ποτὲ ἡ Κυβέρνησις. Μεταξὺ διαφόρων ἀναγκῶν δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὴν πρώτην, τὴν δευτέραν, τὴν ἑκατοστήν. Ἐγὼ δὲν θὰ παραπονεθῶ ἂν ἔλθῃ ἡ ἐπαρχία μου μετὰ τὰς ἄλλας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἵνα μὴ γεννηθοῦν παρεξηγήσεις, νὰ δηλώσω ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως προθυμίας ἡ Κρήτη ἐναντίον οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως ἔχει παράπονον. Εὐγνωμονεῖ τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐθέσπισε τὰ νομοθετήματα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν δημοσίων ἔργων, εὐγνωμονεῖ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία παρακολουθεῖ τὴν προθυμίαν τῶν προγενεστέρων Κυβερνήσεων. Καὶ λέγω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀσχέτως πρὸς τὸ νομοθέτημα, γενομένης συζητήσεως, νὰ εὐδοκήσῃ νὰ ρίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τὸν ἀτυχῆ νομὸν Λασηθίου καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι ὁ περισσότερον παρημελημένος νομὸς τοῦ Κράτους εἶναι ὁ νομὸς αὐτός.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§253Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀποβλέπει νὰ καθιερώσῃ μίαν τάξιν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν δημοσίων ὁδῶν, τῶν ὁδῶν δηλαδὴ τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ βαρύνει τὸ Κράτος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀποβλέπει νὰ διευκολύνῃ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν αὐτῶν, καὶ τρίτον ἀποβλέπει εἰς τὴν κατασκευὴν ἄλλων δημοσίων ἔργων. Ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, δὲν εἶναι ὁ ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰ πράγματα καὶ ὁ προωρισμένος πραγματικῶς νὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλας τοπικὰς ἀνάγκας. Ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Κέντρου εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐχαρακτηρίζοντο οἱ παλαιοὶ νομοί. Ὁ τρόπος αὐτὸς δὲν ἱκανοποίησε σημαντικὰς τοπικὰς ἀνάγκας, διότι συμβαίνει εἰς πολλὰς περιφερείας ἡ σύνδεσις τῶν νομῶν νὰ μὴ ἔχῃ τὴν αὐτὴν σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ σύνδεσις πρωτευούσης νομοῦ καὶ ἐπαρχίας. Αὐτὸ ὑπῆρξεν ἡ πρώτη ἀφορμὴ νὰ ψηφίζωνται ἑκάστοτε νόμοι διὰ τῶν ὁποίων ἐνεκρίνετο ἡ κατασκευὴ ἄλλων ἔργων συγκοινωνίας ἐκτὸς ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ἐθνικοὶ δρόμοι. Τὸ πρᾶγμα ὅμως ἔφθασε μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου νὰ ἐγκρίνεται ἡ κατασκευὴ ἐντελῶς τριτευόντων καὶ τεταρτευόντων δημοσίων ἔργων. Συνέβη εἰς τὸ παρελθὸν νὰ κατασκευασθοῦν δρόμοι συνδέοντες μικρὰ χωρία χωρὶς νὰ συνδέωνται μὲ κανένα γενικώτερον δρόμον. Τῷ 1917 ἀπεφασίσαμεν νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν καὶ ἐσκέφθημεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸν παλαιὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διοικητικῶν κέντρων, διότι αὐτὸ δὲν ἱκανοποιοῦσε τὰς ἀνάγκας τὰς μεγάλας τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀπεφασίσαμεν νὰ συντάξωμεν ἕνα καταστατικὸν χάρτην τῆς δημοσίας ὁδοποιίας, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου νὰ προβῶμεν συστηματικῶς ἀπονέμοντες δικαιοσύνην εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους. Ἐζητήσαμεν ἀπὸ τοὺς νομομηχανικοὺς ὅλους νὰ μᾶς δώσουν τὰ σχεδιαγράμματα ὅλων τῶν δρόμων, ἐκαλέσαμεν τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ ἔπειτα εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ρητῶς ἀνέγραφε τοὺς ἐκτελεστέους δρόμους, ὄχι μόνον διὰ τῆς καταγραφῆς τῆς ἀφετηρίας καὶ τοῦ τέρματος τῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν κυριωτέρων σημείων τῆς διαδικασίας, διότι καὶ περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ὑπάρχει κολοσσιαία διαρύθμισις, καὶ ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη λύσις ἔχει μεγίστην σημασίαν διά τε τὰ κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα. Ἔγινε μία μεγάλη Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν νομῶν τοῦ Κράτους καὶ ἰδίως τῆς Κρήτης, λέγω δὲ τῆς Κρήτης, διότι ὁμολογουμένως εἰς τὴν Κρήτην ἡ ὁδοποιία καθυστερεῖ εἰς μεγαλύτερον βαθμὸν τῶν ἄλλων νομῶν. Καὶ πράγματι ἐψηφίσθη ὁ νόμος 1074, ὁ ὁποῖος ἀναγνωρίζει τοὺς δρόμους οἱ ὁποῖοι θὰ κατασκευασθοῦν εἰς ἕκαστον νομὸν. Ὁ νόμος οὗτος ὑπέστη μερικὴν συμπλήρωσιν ἀναφορικῶς μὲ τὰς Νέας Χώρας, διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγίνετο ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ οἱ Σύμμαχοι κατεσκεύαζον δρόμους. Ὁ νόμος οὗτος ἔχει τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα, ὅτι ἀναγράφει ὑποχρεωτικῶς ἓν ὡρισμένον ποσὸν κατ’ ἔτος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων αὐτῶν, τότε δὲ ὑπελογίσθη ἡ ὁλικὴ δαπάνη τῶν ἔργων αὐτῶν εἰς 60.000.000 δραχ. τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἔπειτα διὰ τῶν συμπληρώσεων ἀνεβιβάσθη εἰς 72.000.000 καὶ τὸ Κράτος ὑπεχρεώθη νὰ δαπανᾷ 6.000.000 δραχ. κατ’ ἔτος. Ἡ κατανομὴ ἐγίνετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατασκευαστέων ἔργων, δηλαδὴ ὅπου ὑπῆρχε μεγαλυτέρα ἀνάγκη ἡ πίστωσις ἦτο μεγαλυτέρα, ἂν δὲ ὑπῆρχε περίσσευμα ἐκ τῆς πιστώσεως, κατετίθετο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Δυστυχῶς ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐφηρμόσθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου· ἐφηρμόσθη κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡμεῖς ἤμεθα πραγματικῶς ἀφειδεῖς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων, ἐγὼ μάλιστα εἶχον τὴν κατακραυγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐθεωρούμην σπάταλος. Ἀλλὰ τότε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν πολλὰ πράγματα, διότι ἔλειπον οἱ ἐργάται. Ἦλθε κατόπιν τὸ Διάταγμα περὶ αὐτοδιοικήσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ κατασκευὴ βαρύνει τοὺς νομούς, οἱ ἄλλοι δὲ ἔμειναν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Αὐτὸς ὁ νόμος, ἂν ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ, θὰ ἐπροξένει κολοσσιαίαν ἀδικίαν εἰς πλείστους νομοὺς τοῦ Κράτους, διότι, λόγῳ τῆς ἀδίκου συγκοινωνιακῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους ἢ καὶ λόγῳ ἄλλων τυχαίων περιστατικῶν, ἔχει συμβῆ ὥστε εἰς πολλοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους νὰ εἶναι καλύτερον τὸ δίκτυον τῶν νομῶν. Ἔχει τὸν ἑξῆς κίνδυνον· ἐπειδὴ εἰς μερικοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους ὑπάρχει ἀνισότης συγκοινωνίας, εἰς νομοὺς ὅπου ἡ συγκοινωνία εἶναι καθυστερημένη τὰ βάρη θὰ εἶναι κολοσσιαῖα πρὸς ἀνάπτυξιν δικτύου τοιούτου ὥστε νὰ ἔλθουν εἰς τὸν αὐτὸν παρανομαστὴν μὲ τοὺς ἄλλους νομούς· δηλαδή, ἐνῷ τὸ Κράτος ἔχει δαπανήσει μεγάλα ποσὰ δι’ ἄλλους νομούς, δι’ ἄλλους θὰ ἀφήσῃ εἰς τοὺς ἰδίους νομοὺς νὰ κατασκευάσουν δίκτυον συγκοινωνίας καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ σύστασις τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ προσκόψῃ, φυσικά, εἰς κολοσσιαῖα βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ πέσουν ἐπὶ τῶν νομῶν. Δι’ αὐτό, ὅτε ἐγένετο ἡ τροπολογία τοῦ νόμου περὶ αὐτοδιοικήσεως, ἐκάμομεν μίαν δήλωσιν, καθ’ ἣν οἱ δρόμοι ἐξακολουθοῦν νὰ μένουν εἰς τὸ Δημόσιον, παρ’ ὅλας τὰς διατάξεις. Τώρα ἔρχεται τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ ὁποῖον ἐπαναφέρει αὐτὴν τὴν ἀδικίαν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι, καὶ ἂν ἀκόμη ἀφαιρέσωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον, τί λέγει διὰ τοῦ νέου ἄρθρου;

§254Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λέγομεν ὅτι διὰ Διατάγματος, ἐφάπαξ ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, μετὰ γνώμην τοῦ Συμβουλίου, ὁρίζονται ἐν Νέαις Χώραις αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί. Διὰ τούτου σκοποῦνται δύο τινά: Πρῶτον νὰ καθορίσωμεν καὶ ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ δεύτερον, ἂν καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, δυνάμεθα νὰ καταφεύγωμεν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιίας ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ὄχι μόνον εἰς τὰς Ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς συμβάσεις. Ἐπειδὴ οἱ κύριοι πληρεξούσιοι Βεροίας καὶ Κοζάνης πολὺ ὀρθῶς λέγουν ὅτι ἓν τμῆμα 20 χιλιομέτρων ἠδύνατο νὰ ἀπαλλάξῃ ὁλόκληρον τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ κάμνουν τὸν γῦρον εἰς τὸ ἀκρότατον ὅριον τοῦ δήμου καὶ ζητοῦν νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ δρόμος αὐτὸς καὶ νὰ ἔχουν συγκοινωνίαν ἀπὸ τὴν Βέροιαν εἰς Κοζάνην, ἐζήτησα, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, νὰ ἀναθέσω τὴν μελέτην αὐτὴν διὰ συμβάσεως καὶ μοὶ ἀπήντησεν ἡ Ὑπηρεσία, κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐπειδὴ ἡ ὁδὸς μεταξὺ Κοζάνης– Βεροίας δὲν εἶναι ἐθνική, δι’ αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ ἐκτελέσεως διὰ συμβάσεως. Εἶναι δυνατὸν διὰ μακρῶν συζητήσεων νὰ καταλήξωμεν εἰς ἄλλο ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ νόμοι οἱ λογιστικοὶ εἶναι ἄτεγκτοι, δὲν θὰ κατώρθωνεν εἷς Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ ἰδικήν του ἑρμηνείαν.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος—ὄχι διότι ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν διάταξιν αὐτήν—ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ ἐκτελέσεως τῆς μελέτης καὶ κατασκευῆς ὁδῶν ὁ ὁποῖος ῥητῶς ἀναφέρει ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν αὐτῶν διὰ συμβάσεως.

§256Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν αὐτὸν τὸν νόμον ἑρμηνεῦον τὸ Νομικὸν Συμβούλιον εἶπεν ὅτι δὲν δυνάμεθα.

§257Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν μᾶς διαιρεῖ αὐτό. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς διαιρεῖ εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι σεῖς διὰ τοῦ νόμου σας σταροποιεῖτε τὴν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, διότι ἔρχεσθε καὶ λέγετε ὅτι διὰ τῶν πιστώσεων τοῦ νόμου προτιμῶνται αὐταὶ αἱ ὁδοὶ τὰς ὁποίας ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἐθνικάς, ὥστε δὲν μένει κανὲν ποσὸν διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ θέσητε μίαν διάταξιν, μήπως τυχὸν ἔχει γίνει κανὲν λάθος. Ἐγὼ θὰ ἤθελον διὰ χρονικόν τι διάστημα νὰ βαρύνουν τὸ Δημόσιον μερικοὶ δρόμοι, ἐκεῖνο ὅμως εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω εἶναι ὁ νόμος νὰ μείνῃ ἄθικτος.

§258Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ ἐζήτησα, νὰ μείνῃ ἄθικτος.

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μένει ἄθικτος, ἀλλὰ διατηρεῖτε τὰς πιστώσεις τὰς παλαιάς, ἐνῷ αἱ δαπάναι τοῦ νόμου ἐπολλαπλασιάσθησαν.

§260Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐψηφίσθησαν πιστώσεις 280 ἑκατομμυρίων.

§261Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ 280 ἑκατομμύρια εἶναι διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, καὶ ἡ συντήρησις ἔχει μείζονα ἀξίαν ἀπὸ τὴν κατασκευήν.

§262Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος δὲν παθαίνει τίποτε. Εἴδετε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος τὸ ἄρθρον καὶ ἐμείνατε σύμφωνος νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει· διότι δὲν εἶναι ὀρθόν, πρὶν κατασκευασθοῦν ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί, νὰ γίνῃ ὁ καταμερισμὸς τῆς δαπάνης εἰς ἄλλους δρόμους.

§263ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί;

§264Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αἱ ἐν τῷ νόμῳ ἀναφερόμεναι, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ δυνηθῶσι νὰ ἔχωσι μίαν βάσιν ἐφ’ ἧς νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι εἶναι ἐθνικαί. Θέλετε νὰ διαγράψωμεν τὸ ἄρθρον;

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως διατυποῦται τὸ ἄρθρον, μετὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐκάματε, ὁμιλεῖτε περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα δὲν κάμνετε τίποτε.

§266Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ ἤθελα νὰ τὸ μεταρρυθμίσω γενικῶς, ἀλλ’ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀντέστησαν.

§267Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἐμμείνετε εἰς τὴν διάταξιν ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τοὺς νομούς.

§268Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλετε νὰ ἐξεγείρητε νέαν συζήτησιν καὶ νὰ ματαιωθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§269Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βλέπω ὅτι ἔχετε μεγάλην τάσιν νὰ διασαφηνίζητε τὰ πράγματα ὅπως θέλετε. Εἴδετε ὅτι ἐγὼ προεκάλεσα διαμαρτυρίαν καὶ σᾶς ἀνέφερα τὴν διαμαρτυρίαν αὐτήν.

§270Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἠθέλησα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Κούνδουρον, διότι, ἂν ἔλεγον τί ἔγινεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, δὲν θὰ εἶχε νὰ ἀπαντήσῃ τίποτε.

§271Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε τί ἔγινεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου.

§272Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὡμιλήσατε περὶ Σητείας.

§273Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι γίνεται μία ἐπέκτασις εἰς τὴν παραλίαν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι δῶρον ἄδωρον ἂν δὲν γίνωσι καὶ αἱ ἐγκάρσιοι πρὸς αὐτὴν ὁδοὶ αἱ ἄγουσαι εἰς τὰς διαφόρους κώμας.

§274Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ κάμωμεν καὶ δρόμους οἱ ὁποῖοι θὰ ὁδηγοῦν εἰς τὰ σπίτια τῶν ἐκλογέων σας.

§275Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ νὰ τὸ κάμητε διὰ τοὺς ἰδικούς σας ἐκλογεῖς.

§276Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅ,τι προεκάλεσε τὴν διαμαρτυρίαν τῶν πληρεξουσίων εἶναι ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι μόνον οἱ δρόμοι τοὺς ὁποίους χαρακτηρίζετε σεῖς ὡς δρόμους ἐθνικούς. Μοὶ φαίνεται δηλαδὴ ὅτι πρόκειται διὰ τοὺς δρόμους τοὺς ἐγκεκριμένους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ βεβαίωσις ὅτι οἱ δρόμοι αὐτοὶ θὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσιν εἶναι ἀνάγκη αἱ πιστώσεις νὰ δεκαπλασιασθῶσιν ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἑξαπλασιασθῶσιν. Εἶσθε δὲ ὑποχρεωμένος, ἐφόσον αἱ πιστώσεις εἶναι ἐπαρκεῖς, νὰ διαθέτητε αὐτὰς κατὰ προτίμησιν εἰς τὴν κατασκευὴν ἐκείνων τῶν δρόμων τοὺς ὁποίους χαρακτηρίζετε ὡς ἐθνικούς. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ χαρακτηρίζωνται διὰ Διατάγματος. Ἐκάματε ἕνα γενικὸν χαρακτηρισμόν, ἂν δὲ αὐτὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὸν νομόν σας, τὸ πταῖσμα δὲν εἶναι τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ ἰδικόν σας. Ἂν θέσητε ὡς συμπλήρωμα τὸν γενικὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον θέλετε, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα κανεὶς νὰ παραπονεθῇ. Ἂν δὲ ἤθελε συμβῆ νὰ ὑπάρχῃ μία ὁδὸς παραλλήλως, καὶ ὑπάρχει διὰ τὸν νομὸν Πρεβέζης ἡ ὁδὸς ἡ ὁποία συνδέει τὴν Ἄρταν μὲ τὰ Ἰωάννινα, ἡ μόνη ὁδὸς ἡ ὁποία ἐθεωρήθη σπουδαία, διὰ σᾶς εἶναι ἡ ὁδὸς αὐτὴ Ἄρτης —Ἰωαννίνων, ἐδαπανήθησαν δὲ διὰ τὰς ὁδοὺς αὐτὰς τῶν Ἰωαννίνων, Βονίτσης–Ἰωαννίνων, Μετσόβου–Ἰωαννίνων, πολλὰ ἑκατομμύρια.

§277Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπεσκέφθητε καὶ τὸν νομὸν Λασηθίου ἄλλοτε.

§278Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ νομὸς Λασηθίου προβλέπεται ἱκανοποιητικώτατα εἰς τὸν νομὸν 1074 καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω ποίους δρόμους ἔχει. Πάρετε τὸν νόμον καὶ ἀναγνώσατέ τον.

§279Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐπαναληφθῇ, κ. πρόεδρε, καὶ νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ θεωρῆται ἐφαρμόσιμος ἀπὸ τὰ Συμβούλια.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸς ὁ νόμος ἰσχύει. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ καταργηθῇ.

§281Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν χάνομεν τίποτε, κ. πρόεδρε, ἂν προσθέσωμεν ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ ὅτι οἱ δρόμοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεγνωρισμένοι ἐπὶ τῇ βάσει ἰδίων νόμων, θεωροῦνται συμπεριλαμβανόμενοι εἰς τὰς νέας ἐθνικὰς ὁδούς.

§282Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι γενικώτερον, κ. Κούνδουρε. Λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, δέχεσθε αὐτὰ τὰ πράγματα; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω εἶναι τὸ ἑξῆς· ἂν θέλετε, νὰ παραλείψετε τὴν διάταξιν ὅτι διὰ Διατάγματος θὰ γίνεται ὁ καθορισμὸς τῶν δρόμων...

§283Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς νὰ γίνεται;

§284Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τοῦ νόμου 1074.

§285Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἐπαρκής.

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὸν ἔχετε ἀναγνώσει. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε ἀντίρρησιν εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω, διότι σεῖς ὁ ἴδιος ὑπεβάλετε νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου χαρακτηρίζετε τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 1074. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω νὰ διατηρήσητε τὴν πρώτην διάταξιν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διατηρήσεως τῶν παλαιοτέρων νόμων.

§287Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς ἐδήλωσα προηγουμένως καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν θὰ δημοσιευθῇ Διάταγμα προτοῦ λάβωσι γνῶσιν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων.

§288Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικοινοβουλευτικόν. Τότε νὰ πᾶμε εἰς τὰ σπίτια μας.

§289Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀποσύρει τὸ 4 ἄρθρον....

§290Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, δὲν συμφέρει νὰ τὸ ἀποσύρῃ, κ. συνάδελφε.

§291Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀφήσατε νὰ συμπληρώσω. Ἄν ἀποσύρῃ τὸ 4 ἄρθρον....

§292Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ 4ον ἄρθρον τὸ ἀποσύρω.

§293Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. πρόεδρε, παραμένει κανονιστέον ζήτημα μόνον τὸ ἑξῆς. Ὁ νόμος 1074 ἔχει μερικοὺς δρόμους διὰ τὰς Νέας Χώρας. Εἶναι προφανὲς ὅτι οἱ δρόμοι αὐτοὶ πρέπει νὰ κατασκευασθοῦν. Δύο εἶναι οἱ τρόποι κατὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ κατασκευασθοῦν· πρῶτον νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἓν νομοσχέδιον, ὅτι εἰς τὰς Νέας Χώρας θὰ γίνουν αὐτοὶ καὶ αὐτοὶ οἱ δρόμοι· δεύτερον νὰ ἐκδοθῇ Διάταγμα, κατόπιν μιᾶς γνωμοδοτήσεως, ὅτι θὰ γίνουν αὐτοὶ καὶ αὐτοὶ οἱ δρόμοι. Ὁ πρῶτος τρόπος ὁ νομοθετικὸς θὰ μᾶς ἀπεμάκρυνεν ἐπί τι διάστημα καὶ θὰ προσέκρουεν εἰς τὰς διαμάχας τῶν πληρεξουσίων· ὁ δεύτερος τρόπος ἔχει τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διετύπωσαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, παρ’ ὅλας τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι θὰ φροντίσῃ νὰ τὰς ἱκανοποιήσῃ. Προτείνω ἕνα τρίτον τρόπον· νὰ τεθῇ μία διάταξις ὅτι θὰ ἐκδοθῇ ἓν Διάταγμα, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα αὐτὸ δὲν δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἐθνικὰς ὁδοὺς παρὰ μόνον τὰς συνδεούσας, τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν.

§294Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§295Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δεύτερον ὅταν συνδέωνται αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Τρίτον ὅταν συνδέωνται αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν ἢ αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς τὸν λιμένα των. Ἄν γίνῃ αὐτὸ διὰ τὰς Νέας Χώρας, τίθεται εἷς φραγμός, ὁ ὁποῖος θὰ σταματήσῃ καὶ τὰς ἀναβολὰς τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ καὶ τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους εἴπομεν διὰ τὸ Διάταγμα. Ἄν καὶ αὐτὸ τὸ δέχεται ἡ Κυβέρνησις, τότε ὑπολείπεται νὰ σκεφθῆτε ἂν πρέπει νὰ τὸ ἐπεκτείνητε καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§296Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Σίδερην ἐπὶ τοῦ ἑξῆς· ὅταν συνδέωνται αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν μετὰ τῆς πρωτευούσης τῶν ἐπαρχιῶν, πάντοτε ὅμως ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι, εἴτε τὸ ἓν εἴτε τὸ ἄλλο γίνῃ, θὰ μένῃ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος 1074 καὶ θὰ αὐξηθοῦν αἱ πιστώσεις.

§297Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀφ’ ἧς στιγμῆς δέχομαι νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ 4ον ἄρθρον....

§298Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι.

§299Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς ἐνδιαφέρεσθε νὰ μείνῃ ὁ νόμος 1074. Θὰ μείνῃ ἄθικτος.

§300Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν, ἐπειδὴ ἐγὼ ἔφερα πρωτίστως τὴν ἀντίρρησιν.

§301Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐπὶ τόσην ὥραν νὰ ὁμιλήσω καὶ ἕνεκα τῶν παρεμπιπτόντων αὐτῶν λόγων δὲν ἠμπορῶ.

§302Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι, κύριοι, δύο ζητήματα. Ἕν ζήτημα τὸ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν πιστώσεων τοῦ νόμου 1074. Διὰ νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀνησυχία ὡς πρὸς τοῦτο λέγω ὅτι ἀπαλείφω τὸ 4ον ἄρθρον· ἑπομένως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἣν θέσιν εὑρισκόμεθα σήμερον. Δεύτερον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὁδῶν διὰ Διατάγματος, κατόπιν γνώμης τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Εἰς τὴν ἰδικήν μου σκέψιν ἦτο νὰ κάμωμεν ὀλιγώτερον· ἀλλ’ ἑρμηνευτικῶς δέχομαι καὶ δηλῶ, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι οὐδεμία ὁδὸς θὰ περιληφθῇ εἰς τὸ Διάταγμα, ἐφόσον συνδέει πρωτευούσας νομῶν καὶ πρωτευούσας ἐπαρχιῶν πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ἔτσι δὲν εἴπετε, κ. Σίδερη;

§303Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ πρὸς τὰ ἐπίνεια.

§304Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν ἑρμηνευτικῶς λέγω αὐτό.

§305Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔχει μεγάλην συζήτησιν.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν θέλει νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§307ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τῇ 5ῃ μ.μ. αὔριον. (Ὥρα 10.15′ μ.μ.).