1925.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 142

Σάββατον 7 Φεβρουαρίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 5.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἀναγράφεται τίποτε ἐξ ὅσων εἶπον ἐγὼ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν περὶ ἐλαιοπυρήνων Πρεβέζης καὶ περὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν.

§3Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω μερικὰς διορθώσεις. Δὲν μνημονεύεται ποσῶς ἡ σύστασίς μου διὰ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἀποστράτου ὑποστρατήγου Δουμπιώτου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς καὶ ὁπλαρχηγοὺς τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος. Παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Διάφοροι κτηματίαι Ἀμαλιάδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου ἐξαγορᾶς 15,000,000 δελτίων παρακρατήματος σταφίδος. — Διάφοροι Σύλλογοι ἐκφράζουσι τὴν ἀγανάκτησίν των διὰ τὴν ἀπέλασιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου. — Ἡ Ἰσραηλιτικὴ Κοινότης Τρικκάλων διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀνθεβραϊκὴν ἀρθρογραφίαν τοῦ πληρεξουσίου Τρικκάλων κ. Π. Καραλῆ. — Ἡ Ἀστικὴ Ἕνωσις Βόλου παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ ἔντονα καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα ἐξοντώσεως τῶν πρωταιτίων τῶν γεγονότων ἐν Τρικκάλοις. — Οἱ μαθηταὶ τῆς Γʹ καὶ Δʹ τάξεως τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς Τριπόλεως παραπονοῦνται ἐναντίον τοῦ Διευθυντοῦ των κ. Βλαντούση. — Ὁ Γεωργικὸς Σύλλογος Γκιουμουλτζίνης παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἀμπέλων καὶ φυτειῶν τῆς Μονῆς Ἁγίου Γεωργίου. — Ὁ Σύλλογος ἰδιοκτητῶν Ληξουρίου ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Ἡ Ἕνωσις παλαιῶν πολεμιστῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὰς συλλήψεις καὶ φυλακίσεις τῶν ἡγετῶν τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ διὰ τὰ γεγονότα Τρικκάλων. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Προνοίας κ. Α. Ὀρφανίδης καὶ τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμφωνίας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς αὐτονόμου ὑπηρεσίας τῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Α. Ὀρφανίδης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ Κατερίνης ἀκινήτου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Πέτρας πρὸς ἵδρυσιν Νοσοκομείου φυματιώντων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σ. Γιαννούσης καὶ Σ. Χατζηγάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων». — Ὁμοίως οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Θ. Γοῦσκος, Α. Ἀναστασίου καὶ Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ Στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων»· 2) «Περὶ ἱδρύσεως σχολείου τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀξιωματικῶν Πυροβολικοῦ» καὶ 3) «Περὶ κατατάξεως, ἀνακατατάξεως, προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν καὶ συστάσεως σχολείου ὑπαξιωματικῶν». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδραγωγείου Κερκύρας». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ τῶν προαστείων αὐτῶν καὶ ἔκδοσιν Ἑλληνικοῦ δανείου δι’ ὁμολογιῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἔργων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Βαλαλᾶς.

§5Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, καταθέτομεν τὴν Σύμβασιν περὶ ὑδρεύσεως, ἥτις ὑπεγράφη μεταξὺ τοῦ Δημοσίου ἐκπροσωπουμένου παρὰ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐξ ἑτέρου τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας Ulen et Cy καὶ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν. Καταθέτομεν ἐπίσης σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ ρυθμίσεως τῶν θεμάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Ὅπως θὰ ἴδητε, ἡ Σύμβασις εἶναι διμερής. Τὸ ἓν τμῆμα αὐτῆς ἀποτελεῖ σύμβασιν δανείου, τὸ ὁποῖον συνάπτει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὑδρεύσεως. Τὸ δεύτερον τμῆμα τῆς Συμβάσεως ἀποτελεῖ ἐργοληψίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία Ulen ἀναλαμβάνει νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα περιελήφθησαν ἐν τῇ μελέτῃ τῆς ὑδρεύσεως. Εἰς τὴν Σύμβασιν αὐτὴν περιλαμβάνεται καὶ ὅρος κατὰ τὸν ὁποῖον μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων θὰ καταρτισθῇ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία ἐκμεταλλεύσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν συντήρησιν τῶν ὑδραγωγείων καὶ τῶν ἐγκαταστάσεων, τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἀντιτίμου τῆς ὑδροληψίας καὶ ἐν γένει τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων. Ἐπὶ πλέον περιλαμβάνει καὶ διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ Δημοσίου ἢ τῶν δήμων θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων τὰ ὁποῖα θὰ διευκολύνουν τὸ ζήτημα τῆς προσωρινῆς ὑδρεύσεως, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε εἰς πόσον κρίσιμον σημεῖον εὑρίσκεται. Κύριοι πληρεξούσιοι, γνωρίζετε ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν εἶναι πολὺ παλαιόν. Ἀπὸ τοῦ 1840 ἤδη ἤρξαντο σχετικαὶ συζητήσεις καὶ ἐξητάσθη ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις. Ἐλέχθησαν πολλὰ καὶ ἐγράφησαν περισσότερα. Ἡ Συνέλευσις τὸ τρίτον ἤδη ἐπιλαμβάνεται τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Τὸ πρῶτον εἶχε κατατεθῆ κατὰ τὸ 1899 Σύμβασις μετὰ τῆς ἐργοληπτικῆς ἑταιρείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὑδρεύσεως καὶ ὑπονόμων, ἀλλὰ τότε κατόπιν πεισματώδους ἀγῶνος ὁ ὁποῖος διεξήχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐματαιώθη τὸ ἔργον καὶ ἡ Σύμβασις δὲν ἐκυρώθη. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπῆρχε πραγματικὴ κρίσις ὕδατος, ὅπως καὶ σήμερον, διότι τὸ Ἀδριάνειον εἶχε κατέλθει μέχρι τοῦ σημείου νὰ δίδῃ πέντε ὀκάδας κατὰ δευτερόλεπτον. Βραδύτερον τῷ 1914 ὑπὸ τὴν πνοὴν τῶν εὐτυχῶν γεγονότων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατετέθη σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθησαν οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἐπεζητεῖτο ἡ ἐξεύρεσις ἀναδόχου ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτῶν. Πραγματικῶς τότε εἶχε ψηφισθῆ ὁ σχετικὸς νόμος, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρέθη τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ποσόν, εἴτε διότι τὸ κεφάλαιον δὲν εὗρε τοὺς ὅρους συμφέροντας εἴτε διότι διήλθομεν ἔκτοτε κρισίμους περιστάσεις, πολέμους καὶ διαφόρους ἄλλας ἀνωμαλίας. Κύριοι, ἂν πάντοτε τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς πρωτευούσης καὶ τοῦ Πειραιῶς εὑρίσκετο εἰς κρίσιμον σημεῖον, ἀσφαλῶς σήμερον εὑρίσκεται εἰς ἔτι κρισιμώτερον, διότι ὄχι μόνον οἱ πόροι εἰς τοὺς ὁποίους δυνάμεθα ν’ ἀποβλέψωμεν ἠλαττώθησαν εἰς τὸ ἐλάχιστον, ἀλλὰ καὶ διότι ἕνεκα τῶν τελευταίων ἐθνικῶν ἀτυχημάτων ἀποτόμως ὑπερεδιπλασιάσθη ὁ πληθυσμὸς τῶν δύο πόλεων. Τὸ Κράτος ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν, δεδομένων τῶν μεγάλων δυσχερειῶν τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου αὐτοῦ, νὰ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα κρατικόν, διότι δὲν πρέπει πρῶτον νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὸ ⅙ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦλθε νὰ ἐγκατασταθῇ σήμερον εἰς τὴν γωνίαν αὐτήν. Δεύτερον διότι ἠμπορεῖ νὰ εἰπῇ κανεὶς ὅτι τὸ ἔργον δὲν εἶναι μόνον ἔργον ἀνάγκης καὶ πολιτισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα καὶ δημοσίας τάξεως. Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι καὶ ζήτημα τὸ ὁποῖον καὶ οἰκονομικῶς δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ μέχρι σήμερον. Πραγματικῶς, ἂν ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν δύνανται νὰ αἰσθανθοῦν τὴν ἀνάγκην ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν τὸ ἀναγκαῖον ὕδωρ καὶ νὰ ἐμφανίσωμεν τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους ὡς πρωτεύουσαν πεπολιτισμένου Κράτους, ἂν ὑπάρχουν, λέγω, τοιοῦτοι μεταξὺ ἡμῶν, θὰ εἴπω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως εἶναι ζήτημα οἰκονομίας, διότι κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουν γίνει μὲ τὰς μεγαλυτέρας λεπτομερείας πρὶν ἀκόμη διπλασιασθῇ ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν περιχώρων δαπανῶνται περὶ τὰ 110 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως ἀπὸ τὸν πληθυσμόν. Καὶ δαπανῶνται λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ὅλων ἐκείνων τῶν κακῶν τὰ ὁποῖα φέρει ἡ ἔλλειψις ὑγιεινῆς ὑδρεύσεως. Ὑπελογίσθησαν δηλαδὴ αἱ ἀσθένειαι, ὑπελογίσθη τὸ τί πληρώνει ἕκαστος κάτοικος διὰ νὰ ἔχῃ καλὸν πόσιμον ὕδωρ, τί δαπανᾶται ἐπὶ πλέον εἰς πάγον, σάπωνα κλπ. Ἐν γένει ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀσφαλῆ καὶ τὰ ὁποῖα ἐβεβαιώθησαν καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων εἰς ὅλας τὰς πόλεις αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο ἄλλοτε ὑπὸ τὰς ἰδίας μὲ ἡμᾶς συνθήκας, ὡς ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὴν Γλασκώβην. Ἐφόσον εἶναι βέβαιον ἐκ τῶν γενομένων ὑπολογισμῶν ὅτι μὲ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν ὁ πληθυσμὸς δὲν θὰ βαρυνθῇ μὲ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 8,000,000 μεταλλικῶν δραχμῶν, καὶ ἐφόσον, χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ ὁ διπλασιασμὸς τοῦ πληθυσμοῦ, ὑπολογίζεται παρὰ τῶν ἐπιστημόνων ὅτι δαπανῶνται καθ’ ὃν τρόπον εἶπον προηγουμένως, 11–12 ἑκατομμύρια μεταλλικῶν δραχμῶν, τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως εἶναι καὶ ζήτημα οἰκονομίας. Διότι, ὅταν τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἐνῷ θὰ ἔχωμεν ἄφθονον ὕδωρ καὶ ὑγιεινόν, θὰ δαπανῶμεν καὶ ὀλιγώτερα. Ἰδοὺ διατί ἡμεῖς ἀπεβλέψαμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς πρὸς ἔργον οἰκονομίας, ἀπεβλέψαμεν ὡς πρὸς ἔργον παραγωγικόν. Πραγματικῶς, κύριοι, ἡ πρωτεύουσά μας ἐκτὸς τῶν προσόντων τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ πᾶσα ἄλλη πρωτεύουσα ἄλλου Κράτους ἔχει καὶ τὸ προσὸν νὰ περιέχῃ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ καταστήσωσιν αὐτὴν τόπον οἰκονομικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Εἰς πᾶσαν ἄλλην πόλιν μία τοιαύτη δαπάνη βέβαια θὰ εἶναι παραγωγική, διότι θὰ εἶναι κέντρον μεγαλυτέρας συγκεντρώσεως κόσμου. Εἰς ἡμᾶς, ὅταν ἡ πόλις τελειοποιηθῇ, θὰ δύνανται ἐπὶ πλέον νὰ ἐξυπηρετηθῶσι καλύτερον οἱ ξένοι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ ἴδωσι τὰ μνημεῖα τῶν ἀρχαίων ἡμῶν προγόνων. Ἰνωρίζετε δὲ πόσην σημασίαν ἔδιδε τὸ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Βενιζέλου κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ ζήτημα τῆς βιομηχανίας τῶν ξένων καὶ πόσον ὡραῖα πράγματα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, ὅταν ἐψηφίζετο ὁ σχετικὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδημιουργεῖτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸ Τμῆμα Ξένων καὶ Ἐκθέσεων, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς τελευταίως παρημελήθη τελείως. Θεωροῦμεν λοιπὸν ὅτι ἀφεύκτως καὶ ἀπολύτως διὰ τὰς Ἀθήνας ἡ ὕδρευσις εἶναι ἔργον παραγωγικόν, ὅπως ἔργα παραγωγικὰ θὰ εἶναι καὶ τὰ ἔργα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν καλὴν ἐμφάνισιν τῆς πόλεως καὶ εἰς τὴν εὐχαριστοτέραν διαμονὴν τῶν ξένων. Ἔχομεν λάβει τὴν ἀπόφασιν, ἐφόσον παραμείνωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ὅπως καὶ αἱ ὑπόνομοι κατασκευασθῶσι καὶ τὰ ἄλλα σχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ δώσωσι ρυθμὸν καὶ ἰσορροπίαν εἰς τὴν πόλιν, ἐκτελεσθῶσιν. Εἶναι δὲ εὐτύχημα ὅτι καὶ τὰ μέσα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δὲν θὰ μᾶς ἀπολίπουν. Ἀπαιτεῖται μόνον καλὴ θέλησις καὶ ἐπιμονὴ καὶ προσπάθεια, ὅπως μὴ ἀφήσωμεν νὰ ἐκφεύγωσιν αἱ εὐκαιρίαι αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῶμεν ἀπὸ τὸ ξένον κεφάλαιον. Εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, διαχειριζόμενοι τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι δὲν ἔπρεπε καὶ τὴν φορὰν αὐτὴν νὰ χάσωμεν τὴν εὐκαιρίαν ὅπως ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Καὶ πρέπει νὰ μὴ λησμονῆτε ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ξένον κεφάλαιον ἦλθε πρόθυμον νὰ μᾶς ἐξυπηρετήσῃ. Ἰδοὺ διατί, διαπραγματευόμενοι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως, ἠθελήσαμεν νὰ μὴ ὑποπέσωμεν εἰς σφάλμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς ὑμᾶς νὰ μᾶς ἐλέγξητε καὶ μᾶς καταδικάσητε. Θὰ ἦτο μέγα σφάλμα ἂν εἰς μίαν εὐκαιρίαν ἡ ὁποία μᾶς ἐδόθη δὲν ἐδεικνύομεν τὴν προσοχὴν ἐκείνην ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν οἱ δῆμοι ἐπανειλημμένως μᾶς ἐζήτησαν. Σήμερον ἐδέχθην Ἐπιτροπὴν τῶν κυριῶν τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἐπεκαλέσθη τὴν σπουδὴν ἡμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς ὑδρεύσεως διὰ μιᾶς ὡραίας ἀναφορᾶς, ἡ ὁποία πράγματι μὲ πολλὴν χάριν ἐκθέτει τὰ τοῦ ζητήματος. Βεβαίως, κύριοι, ἡ κατατεθειμένη Σύμβασις θὰ συζητηθῇ διὰ μακρῶν ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς αὐτῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ εἰσέλθωμεν σήμερον εἰς πολλὰς λεπτομερείας. Θὰ ἀρκεσθῶμεν μόνον νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν φυσιογνωμίαν τῶν καταρτισθεισῶν συμβάσεων καὶ τὰς κυρίας σκέψεις ὑπὸ τῶν ὁποίων κατειχόμεθα ὅταν διεπραγματευόμεθα τὰ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Φιλολογίαν καὶ μελέτας εἴχομεν τόσον πολλάς. Ἔχομεν λοιπὸν πλοῦτον εἰς γνώμας καὶ σκέψεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως. Τὴν κυριωτέραν θέσιν ἄλλοτε κατεῖχεν ἡ γνώμη ὅπως τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν λυθῇ μὲ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας· ἀλλὰ σήμερον ἡ διεύθυνσις ἐκείνη δὲν δύναται πλέον νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι ὄχι μόνον ἡ παροχὴ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ πηγὴ τῆς Στυμφαλίας εἶναι ἀνεπαρκὴς διὰ τὸν σημερινὸν πληθυσμόν, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὸ μειονέκτημα ὅτι οὔτε πέρα αὐτῆς δύναταί τις νὰ προχωρήσῃ, ἵνα πλουτίσῃ ἓν ὑδραγωγεῖον, οὔτε κατὰ τὴν διαδρομὴν αὐτοῦ δύναται νὰ πορισθῇ ἄλλα ὕδατα. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπῄτει σήμερον ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων διὰ τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας θὰ εἶναι πολὺ μεγάλα. Περὶ τῆς Στυμφαλίας λοιπὸν δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ἐξησφαλίζομεν ὅλα τὰ οἰκονομικὰ μέσα ἵνα φέρωμεν τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο, ἤδη τὸ ὕδωρ αὐτὸ χρησιμοποιεῖται ἀπὸ περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἔχουσι δικαιώματα ἐπ’ αὐτοῦ. Ἕνεκα τούτου ὁ νόμος τοῦ 1914 προέβλεπε καὶ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν γεωργῶν οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦσι τὸ ὕδωρ αὐτό. Διὰ νὰ γίνωσι δὲ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἐξησφάλιζον τοὺς γεωργοὺς ἀπαιτοῦνται πλέον τῶν 150,000,000 δραχμῶν. Ἀπομένει λοιπὸν εἷς τρόπος διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, νὰ στραφῶμεν πρὸς βορρᾶν. Πρὸς βορρᾶν, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουν οἱ πόροι τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ αἱ πηγαὶ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Ἐκεῖ μόνον δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν μίαν θεραπείαν διὰ τὴν σήμερον καὶ πόρους διὰ τὴν αὔριον. Τελευταίως ἡ Τράπεζα Πειραιῶς εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς μελέτης περὶ μεταφορᾶς ὑδάτων τῆς Σουβάλας. Συνέπεσεν ὥστε καὶ αἱ τεχνικαὶ Ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας νὰ εὑρεθῶσι σύμφωνοι πρὸς τὸ τμῆμα τῆς μελέτης αὐτῆς τῆς Τραπέζης Πειραιῶς, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσαν Ἀμερικανοὶ μηχανικοί, εἰς τὸ νὰ κατασκευασθῇ δηλαδὴ φράγμα παρὰ τὸν Μαραθῶνα, τὸ ὁποῖον θὰ σχηματίσῃ λίμνην, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ συγκεντροῦνται κατὰ τὸν χειμῶνα ὅλα τὰ ὕδατα. Τὸ μέρος τοῦτο εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς κοίτης τοῦ Χαράδρου. Εἰς τὴν μελέτην αὐτὴν τῶν Ἀμερικανῶν μηχανικῶν περιλαμβάνεται ἡ τεχνικὴ λίμνη, ὡς καὶ ἡ μελέτη διὰ τὰ ὕδατα τῆς Σουβάλας, καὶ προβλέπεται ἡ προσθήκη ὕδατος κατὰ τὸν χειμῶνα, ἡ ὁποία θὰ ἀναπληροῖ τὴν ἔλλειψιν τῆς θερινῆς περιόδου. Ἐγένοντο μελέται, διατρήσεις, μελέται μακρόταται, καὶ κατέληξαν ὅτι, ἂν σχηματισθῇ ἡ τεχνητὴ αὐτὴ λίμνη καὶ γίνῃ ὑδραγωγεῖον μέχρι τῶν Ἀθηνῶν, θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 1250 λίτρας κατὰ δευτερόλεπτον, ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὸν σημερινὸν πληθυσμὸν τῶν δύο πόλεων καὶ τῶν περιχώρων. Βεβαίως θὰ ἦτο πολὺ τολμηρὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἀρνηθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὸ κῦρος τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, καὶ μελέται ἐπὶ τόπου ἔγιναν καὶ διατρήσεις καὶ μακρόταται συζητήσεις ἐκ μέρους ὅλου τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἀπεφάνθη ὅτι τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ σχηματισθῇ ἡ τεχνητὴ λίμνη εἶναι ἀσφαλὲς καὶ στεγανὸν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ὑδάτων θὰ εἶναι τοσοῦτον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ βεβαιότης ὅτι θὰ πληροῦται κανονικῶς ἡ δεξαμενὴ αὐτή.

§6Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Διαδίδεται εὐρέως ὅτι ἀκριβῶς ὁ γεωλόγος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν μελέτην ἐπὶ τῆς λεκάνης αὐτῆς εὗρε μὲν στεγανὸν τὸ ἔδαφος, ἀλλὰ καὶ διαρρέον. Διαδίδεται ἐπίσης ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέγραψε μὲν τὴν Σύμβασιν, ἐδέχθη ὅμως νὰ μὴ ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρεία εὐθύνην. Ἂν διαρρέῃ τὸ ὕδωρ, τί θὰ γίνῃ; Αὐτὰ μοὶ τὰ εἶπεν ὁ κ. Κτενᾶς, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς γεωλογίας, τοῦ ὁποίου ὁ βοηθὸς ἐπῆγε καὶ ἐμελέτησε τὴν λεκάνην αὐτήν.

§7Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαίως, κύριε συνάδελφε, δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ σήμερον συζήτησις τῆς Συμβάσεως καὶ τῶν σχετικῶν μὲ αὐτήν, ἀλλ’ ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ὅτι εἰς ζητήματα τοιαῦτα τεχνικὰ πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ εἰς τὰ ὅρια τοῦ ἐλέγχου της, ἵνα μὴ πέσῃ εἰς τὸ ἄτοπον τῆς ἀσκήσεως καθηκόντων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἴμεθα παρεσκευασμένοι. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς στεγανότητος τοῦ ἐδάφους ἐμελετήθη, ἐγένοντο δὲ καὶ διατρήσεις. Πραγματικῶς ὁ κ. Κτενᾶς εἶπεν ὅτι εἰς τὰ πλευρὰ τῆς λίμνης ὑπάρχει ἓν μικρὸν ρῆγμα ἢ σχισμή, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι φαινόμενον συνηθέστατον. Ἐμελετήθη καὶ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὅτι τοιαῦται σχισμαὶ φράσσονται διὰ πεπιεσμένου τσιμέντου. Δὲν εἶναι κάτι τι ἄγνωστον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται σήμερον σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Οἱ ἁρμόδιοι μηχανικοί, ὡς καὶ ὁ κ. Κέης, ὅστις εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς Ulen, ἀπεφάνθησαν ὅτι τοιαῦτα ρήγματα δὲν εἶναί τι τὸ ἐξαιρετικὸν καὶ ἀπρόοπτον. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ἀπὸ αἰώνων τρέχει νερὸ νὰ μὴ σχηματισθοῦν σχισμάδες. Ὑπάρχει ὅμως ἡ μέθοδος τῆς θεραπείας τῶν τοιούτων ρηγμάτων.

§8Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ ρήγματος ἢ περὶ νεροφαγώματος;

§9Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρόκειται περὶ μικρορρήγματος. Ἐγένοντο ἐπανειλημμένως διατρήσεις καὶ ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ τὰς 20.000 δραχμῶν διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἡ Ὑπηρεσία μας ὅτι τόσον ὁ βυθὸς ὅσον καὶ τὰ πλευρὰ εἶναι στεγανὰ καὶ ἀδιαπέραστα.

§10Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ γεωλόγος εἶπεν ὅτι διαρρέει τὸ ἔδαφος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι κανονικὸν νὰ γίνεται συζήτησις τώρα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κάμνει εἰσήγησιν. Θὰ τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ λεχθῶσιν ὅλαι αἱ παρατηρήσεις.

§12Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡμέρα ἐπερωτήσεων. Προχθὲς κατηναλώσαμεν τὴν συνεδρίασιν μὲ τὰ κληροδοτήματα· σήμερον κατατίθεται σοβαρωτάτη Σύμβασις...

§13Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν Σύμβασιν· γίνεται μία εἰσήγησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας.

§14Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Θὰ εἶναι μακροτάτη.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Καὶ ἡ πτέρυξ ἡ ἀριστερὰ τὸ ἔκαμεν ἐπανειλημμένως αὐτό, ἡμεῖς τὸ κάμνομεν μίαν φορὰν ἀκόμη.

§16Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν νομίζετε ὅτι ἀνῆλθον ἀπόψε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ματαιώσω τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ καταθέσω τὴν Σύμβασιν καὶ νὰ κατέλθω τοῦ βήματος.

§17Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι σπουδαιότατον τὸ θέμα, ἡ εἰσήγησις θὰ εἶναι μακρά.

§18Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ἡ ὁποία εἶναι μακρά. Ἡ εἰσήγησις δὲν εἶναι μακρά.

§19Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προεκλήθη ἡ λύσις αὐτὴ τῆς δημιουργίας τῆς λίμνης τοῦ Μαραθῶνος καὶ τῆς κατασκευῆς ἡ ὁποία θὰ εἶναι τελειοτάτη διὰ νὰ μεταφέρῃ τὰ ὕδατα ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Φυσικῷ τῷ λόγῳ θὰ γίνωσι καὶ ὅλαι αἱ τελευταῖαι ἀπαιτούμεναι ἐγκαταστάσεις ἐντὸς τῶν πόλεων.

§20Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἡ Τράπεζα Πειραιῶς ἔκαμε μελέτην περὶ κατασκευῆς τῆς λίμνης αὐτῆς καὶ ἡ μελέτη αὕτη ἐνεκρίθη ἀπὸ τὴν τεχνικὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἐξ ὅσων γνωρίζομεν ἐκ δημοσιευμάτων, δὲν ὑπάρχει τοιαύτη μελέτη παρὰ τοῦ κ. Γενιδουνιᾶ.

§21Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μήπως μὲ ἀφήσατε νὰ συνεχίσω;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους νὰ μὴ ἀπευθύνουν ἐρωτήσεις, ἐκτὸς τῶν ἀπαραιτήτων, διὰ νὰ τελειώνωμεν ταχέως.

§23Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγένετο λοιπὸν μελέτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἰσηγουμένου τοῦ κ. Γενιδουνιᾶ, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὴν ἔκθεσιν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη περιλαμβάνει τὰ στοιχεῖα μιᾶς προμελέτης διὰ τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, δημιουργουμένης μιᾶς τεχνικῆς λίμνης παρὰ τὸν Μαραθῶνα. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις κατόπιν τῆς τεχνικῆς ταύτης προπαρασκευῆς ὥρισε διὰ Διατάγματος ὅπως ἐκτελεσθῶσι τὰ προμελετηθέντα ἔργα καὶ ἐπηκολούθησε διεθνὴς διαγωνισμὸς προκηρυχθεὶς τὸν Αὔγουστον τοῦ 1923. Ὁ διεθνὴς διαγωνισμὸς διεξήχθη, καὶ μετὰ πολλὰς ἀναβολὰς κατελήξαμεν εἰς τὸ νὰ δεχθῶμεν δύο ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν μελετῶν. Τὴν μίαν ἐξεπόνησεν ἡ Γερμανικὴ Ἑταιρεία Χόλτσμαν ἐκπροσωπουμένη ἀπὸ τὸν κ. Ἀθανασιάδην, τὴν δὲ ἄλλην ἡ Ἑταιρεία Σίμων ἐκπροσωπουμένη ἀπὸ τὸν κ. Ζαχαρίου. Αὐταὶ αἱ δύο μελέται εὑρέθησαν ἄρτιαι καὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσι τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ὡρίσθησαν ἐν τῇ διακηρύξει. Αἱ δύο ἄλλαι, δηλαδὴ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐνεφάνισεν ἡ Ἑταιρεία Ἀμέρικαν Ἕλενικ Ντεβέλοπμαν Κόμπανυ, καὶ ἐκείνη τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ κ. Φόρτη ἀπερρίφθησαν, διότι δὲν ἐθεωρήθησαν ἔργα ἐπιμελείας καὶ σπουδῆς. Ὡς πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους — διότι σᾶς εἶπον πρότερον ὅτι κατὰ τὴν διακήρυξιν οἱ διαγωνισθέντες ἔπρεπε νὰ προτείνουν καὶ οἰκονομικοὺς ὅρους διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν — οὐδεὶς εὑρέθη νὰ εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς ὅρους τῆς διακηρύξεως, εἰδικῶς δὲ οὐδεὶς κατέθηκεν ἐγγύησιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἑταιρεία Ἀμέρικαν Ἕλενικ κλπ., μέλος τῆς ὁποίας καὶ συνεργάτης εἶναι ὁ κ. Μὰκ Ἄρθουρ, ἀνέφερεν εἰς τὰ ἔγγραφά της ὅτι κατέθηκεν ἐγγύησιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον τῆς Νέας Ὑόρκης. Ἀλλ’ ἡ δήλωσις αὕτη δὲν ἦτο ἀληθής. Ἐπανειλημμένως ὁ κ. Παναγουλόπουλος ἀντιπρόσωπος αὐτῆς μετὰ τοῦ κ. Γενιδουνιᾶ μᾶς ἀνέφεραν ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ εἶχε καταθέσει ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐγγύησιν, ἀλλ’ ὅπως θὰ ἴδητε ἀπὸ τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα ἔχω ἐδῶ οὐδέποτε κατέθεσε τοιαύτην ἐγγύησιν. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ μέχρι σήμερον, μολονότι κάμνει εἰς τὰς ἐφημερίδας δηλώσεις ὅτι εἶναι πανέτοιμος οἰκονομικῶς, δὲν ἔχει καταθέσει ἐγγύησιν. Ἀπορῶ διατί ἕνας Οἶκος, ὁ ὁποῖος σοβαρῶς ἐπιδιώκει νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου τόσον σοβαροῦ, καταφεύγει εἰς ἀνακριβεῖς δηλώσεις, ἀφοῦ μάλιστα σήμερον συνάψαντες μίαν Σύμβασιν οὐδεμίαν παρ’ αὐτῆς ἀξιοῦμεν ἐγγύησιν. Ἠρωτήσαμεν τηλεγραφικῶς ἂν κατέθηκεν ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἐγγύησιν καὶ πάντοτε ἐλάβομεν στερεοτύπως ἀπάντησιν ἀποφατικήν. Ἔχομεν δαπανήσει ὑπὲρ τὰ χίλια δολλάρια, διὰ νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐκάμαμεν ὅ,τι ἀπῃτεῖτο διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶμεν ὅτι παραβλέπομεν σοβαρὰς προτάσεις γενομένας παρ’ οἱουδήποτε.

§24Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Τὴν ἐκαλέσατε νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν;

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ὑπάρχει κατάθεσις 100,000 δολλαρίων εἰς τὸ Προξενεῖον τῆς Νέας Ὑόρκης εἶναι ψευδής;

§26Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαίως. Ἄλλως τε τὰ σχετικὰ τηλεγραφήματα εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας. Τὰ τηλεγραφήματα θὰ ὁμιλήσουν ζωηρότερον ἀπὸ τὰς ἰδικάς μου ἐκφράσεις.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μᾶς ὑποχρεώσητε νὰ καταθέσητε τὸν φάκελον.

§28Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα. Εὐθύς, κύριοι, ὡς εἶδον ὅτι ὁ διαγωνισμὸς αὐτὸς ἀποτυγχάνει καὶ ὅτι συνεπῶς οὐδεμίαν πρότασιν οἰκονομικῶν ὅρων σοβαρῶν διὰ τὴν ἐπιδίωξιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ εἶχον ἐνώπιόν μου, ἐδήλωσα εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν διαγωνιζομένων, παρόντας εἰς τὸ γραφεῖόν μου, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν συμμετασχόντων εἰς τὸν διαγωνισμὸν συνεμορφώθη πρὸς τοὺς ὅρους τῆς διακηρύξεως. Τὸ Κράτος δὲν ἐδέχθη κἂν νὰ συζητήσῃ προτάσεις ἄλλων Οἴκων σοβαρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ζητήσει νὰ ἐκτελέσωσι τὰ ἔργα, διότι τὸ Κράτος ἤθελε νὰ εἶναι εὐθὺ ἀπέναντι ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐκάλεσε νὰ διαγωνισθῶσιν. Ἤδη ὅμως ἀνακτᾷ τὴν ἐλευθερίαν του. Δικαιοῦται, εἶπον εἰς αὐτούς, ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸν διαγωνισμὸν ἢ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιτύχῃ δι’ ἐλευθέρων διαπραγματεύσεων τοὺς καλυτέρους δυνατοὺς ὅρους διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Εἰς τὴν δευτέραν αὐτὴν περίπτωσιν ἡ σχετικὴ σύμβασις ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Πιστεύσατε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν εὐκολωτέραν ὁδόν, ἡ ὁποία ἀπῄτει ἴσως καὶ ὀλιγώτερον χρόνον. Ἀλλὰ πιστεύσατε ἐπίσης ὅτι, ἂν προεκρίναμεν τὴν ὁδὸν τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως ἐν τῇ Συνελεύσει, τὴν προεκρίναμεν ὄχι διὰ νὰ ἀποφύγωμεν εὐθύνας, ἀλλὰ διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη ὅτι ἐκάμαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ὅπως διαχειρισθῶμεν μετὰ προσοχῆς τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν θέλομεν ποσῶς ἡ εὐθύνη ἡμῶν νὰ εἶναι ἠλαττωμένη εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ἂν καὶ ἡ Συνέλευσις ἀναλαμβάνῃ εὐθύνας διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως, θὰ ἔχῃ ὡς ἀντίρροπον τὴν τιμὴν ὅτι εἰς αὐτὴν ὀφείλεται ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις ὅπως τὸ Κράτος λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἵνα ὑδρευθῇ ἡ πρωτεύουσα. Σύμφωνα μὲ τὰς δηλώσεις περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἀνέφερα, ἐκάλεσα ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ νὰ μοὶ δηλώσουν ἂν εἶναι οἰκονομικῶς παρεσκευασμένοι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οἱ τρεῖς κατόπιν τῆς ρητῆς ἀξιώσεώς μου ὅτι ἐννοοῦμεν νὰ διαπραγματευθῶμεν Σύμβασιν μόνον μὲ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶναι παρεσκευασμένα οἰκονομικῶς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων—κατόπιν προσπαθειῶν τινων τὰς ὁποίας ἔκαμαν ἵνα κάμωσι τοὺς οἰκονομικούς των συνδυασμοὺς—ἀνεχώρησαν. Ἀπέμεινεν ὁ Οἶκος Γιοῦλεν μετὰ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν μετέσχον εἰς τὸν διαγωνισμόν, καὶ ἡ ἑταιρεία τὴν ὁποίαν διὰ τὸ συντομώτερον θὰ καλοῦμεν Μὰκ Ἄρθουρ. Εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν τὴν δευτέραν ἐδήλωσα περισσότερον παντὸς ἄλλου ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσῃ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι οἰκονομικῶς παρεσκευασμένη διὰ νὰ συζητήσῃ μαζί μας, ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως καὶ μετὰ φορτικότητος ἐζήτουν ὅπως καλέσω τοὺς ἀντιπροσώπους της ἀπὸ τὴν Ἀμερικήν, τοῖς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην νὰ φέρωμεν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν ἀποστολὰς Οἴκων οἱ ὁποῖοι θέλουσι τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἐν Ἑλλάδι. Σᾶς ἐκάλεσα καὶ ὀφείλετε νὰ ἔλθητε τὸ ταχύτερον, διότι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀφήσωμεν νὰ διαιωνισθῇ τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ δὲ ἐπέμενον νὰ λάβωσι παρ’ ἐμοῦ ἐπιστολὴν σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό, τὴν ὁποίαν ἠρνήθην, ὅπως ἠρνήθην ἐπιστολὰς εἰς ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ μοῦ ζητήσωσι τοιαύτας, ἐνέδωκα μετὰ δυσφορίας καὶ ἔδωκα εἰς αὐτοὺς ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας τοῖς ἔλεγον, ἐπαναλαμβάνων τὰς προφορικάς μου δηλώσεις, νὰ σπεύσουν νὰ μᾶς βεβαιώσουν κατὰ τίνα τρόπον εἶναι οἰκονομικῶς παρεσκευασμένοι ἵνα ἀναλάβωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σπουδαίου ἔργου τῆς ὑδρεύσεως καὶ νὰ μᾶς εἴπουν ποῖος ἐπὶ τέλους ἀντιπροσωπεύει αὐτοὺς ἐν Ἀθήναις, διότι οὔτε ὁ κ. Γενιδουνιᾶς οὔτε ὁ κ. Παναγουλόπουλος, οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίζοντο ἐνώπιόν μου, εἶχον τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ τοῖς ἐπέτρεπον νὰ ὁμιλοῦν ὡς πληρεξούσιοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, εἴχομεν ἐνώπιόν μας τὸν Γιοῦλεν ἕνα Οἶκον τεχνικῆς σημασίας μεγίστης, μὲ μέσα οἰκονομικὰ παγκοίνως ἀναγνωριζόμενα, μὲ συστάσεις τραπεζιτικάς, μὲ μίαν τῶν μεγαλυτέρων Τραπεζῶν τῆς Ἑλλάδος συνεργαζομένην μετ’ αὐτοῦ, Ἑταιρείαν διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδητε ἐν τῷ φακέλῳ ὁποίας συστάσεις ἔχομεν ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας, συστάσεις τὰς ὁποίας δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἔχω καὶ διὰ τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν, καὶ εἴχομεν καὶ μίαν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία φέρει ἕνα μακρὸν ὄνομα, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν ἔχει μακρὸν παρελθόν· διότι μόλις κατὰ τὸν Ἰανουάριον, δηλαδὴ πρὸ ἑνὸς μηνός, κατὰ τὰς ἐξωδίκους πληροφορίας μου, ἔχει ἐγγραφῆ ὡς Ἑταιρεία. Ἡ Ἀμερικανικὴ Πρεσβεία ἐρωτηθεῖσα ἐπανειλημμένως ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἐγνώριζε τοιαύτην Ἑταιρείαν καὶ ὅτι κάπου εἶναι αὕτη ἐγγεγραμμένη. Τὰς τελευταίας ἡμέρας ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν κύριον αὐτόν, διὰ τῆς ὁποίας μοὶ ἔλεγεν ὅτι ἔχει καταρτισθῆ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὴν πολιτείαν Delaware τῆς Ἀμερικῆς. Καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Ἀκόλουθον «δὲν μᾶς βοηθεῖτε καὶ σεῖς, διότι τὰ τηλεγραφήματά μας εἰς τὸ ἰδικόν μας Προξενεῖον μένουσιν ἀτελεσφόρητα;». Μᾶς ὑπεσχέθη νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἔδωκε τοιαύτας μέχρι σήμερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην ὅτι κατὰ τὸν Ἰανουάριον εἶχε καταρτισθῆ μία Ἑταιρεία, τῆς ὁποίας τὰ κεφάλαια δὲν εἶναι γνωστὰ καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἡ οἰκονομικὴ αὐτῆς κατάστασις. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, κύριοι συνάδελφοι, εἴχομεν ἐννοήσει ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ τελειώσωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἔπρεπε νὰ διαπραγματευθῶμεν μὲ ἀπόφασιν, νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα μὲ τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν Γιοῦλεν, ἡ ὁποία εἶναι παμμέγιστος ὀργανισμὸς οἰκονομικός, τεχνικῶς τελείως κατηρτισμένος καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἠσφαλισμένην τὴν πλήρη καὶ τελείαν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἀπέναντι ἡμῶν. Δὲν ἐτελείωσαν βέβαια αἱ ἀξιώσεις τῆς ἄλλης Ἑταιρείας ὅπως καταργηθῇ αὐτὴ ἡ σύμβασις διὰ νὰ γίνῃ ἄλλη μαζί της τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ σταματήσωμεν.

§29Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀφοῦ ἐδώσατε τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν διὰ τῆς ὁποίας καλεῖτε τὴν Ἑταιρείαν νὰ σᾶς ὁρίσῃ ὡρισμένα πράγματα, ἐλάβετε νέας προτάσεις ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν ἐκείνην.

§30Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι.

§31Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Πόσος καιρὸς παρῆλθεν ἔκτοτε, κ. Ὑπουργέ;

§32Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ εἶναι περὶ τοὺς τρεῖς μῆνας. Κύριοι, μολονότι ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων θέλουν λεπτομερείας θὰ τὰς εὕρουν εἰς τὸν φάκελον, ἡ οὐσία εἶναι—διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ περιττολογῶ—ὅτι εἴχομεν σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι μίαν πρότασιν σοβαρὰν καὶ μόνον εἴχομεν. Καὶ εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ τὴν χάσωμεν. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτόν, μολονότι ἐλάβομεν ὅλα τὰ μέτρα ὥστε οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι νὰ εἶναι εὐνοϊκοὶ δι’ ἡμᾶς, εἴχομεν ὅμως καὶ τὴν ἀπόφασιν, ἐφόσον ἐπετυγχάνοντο συμφέροντες ὅροι, νὰ μὴ ἀναβληθῶσι καὶ πάλιν ἐπ’ ἀόριστον τὰ ἔργα τῆς ὑδρεύσεως. Ὅπως σᾶς εἶπα, ἡ σύμβασις περιλαμβάνει δύο τμήματα: Τὸ δάνειον καὶ τὴν σύναψιν ἐργοληψίας. Τὸ δάνειον ὑπὸ τὰς συνθήκας τὰς οἰκονομικὰς ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ὅλος ὁ κόσμος βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καλύτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ὡς μεγάλη ἐθνικὴ ἐπιτυχία, τὸ προσφυγικὸν δηλονότι δάνειον, τοῦ ὁποίου τὰς ἐγγυήσεις, τοὺς ὅρους τῆς διαχειρίσεως καὶ τὰ λοιπὰ γνωρίζετε πάντες, ὥστε νὰ εἶναι περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Ἡ σύμβασις τοῦ δανείου ἐγένετο εἰς χρυσόν, μετεχούσης εἰς τὸ δάνειον καὶ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν κατὰ τὸ ἥμισυ, δηλαδὴ μετέχοντος καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ κεφαλαίου κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὸ δάνειον αὐτό. Ἐπεμείναμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν σταθερὰν βάσιν ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, καὶ οὕτω συνήφθη τὸ δάνειον εἰς χρυσόν, μολονότι μετ’ ἐπιμονῆς εἶχε ζητηθῆ ὅπως τὸ δάνειον τὸ ἀφορῶν τὸν Τόπον μας δοθῇ εἰς δραχμάς. Εὐτυχῶς ἐπετύχομεν ὅπως τὸ δάνειον συναφθῇ εἰς χρυσὸν καὶ οὕτως ἔχομεν μίαν βάσιν στερεάν, ἡ ὁποία μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ γνωρίζωμεν τί θὰ ὀφείλωμεν. Θὰ ἐκδοθῇ εἰς τὰ 85, θὰ ἔχῃ τόκον 8% καὶ χρεολύσιον 2%. Τὸ χρεολύσιον θὰ πληρωθῇ μόνον μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, θὰ καταβληθῇ δέ, ὅπερ καὶ σπουδαιότερον, εἰς τέσσαρας δόσεις καὶ ἐφόσον θὰ παρουσιάζεται ἀνάγκη χρησιμοποιήσεως αὐτοῦ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀπαλλασσόμεθα ἀπὸ ἓν μέγα βάρος τῶν ἐνδιαμέσων τόκων, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ἂν συνέβαινεν ὅ,τι συμβαίνει γενικῶς δι’ ὅλα τὰ δάνεια, ἔπρεπε νὰ εἰσπράξωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου καὶ νὰ καταθέσωμεν αὐτὸ εἰς μίαν Τράπεζαν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπληρώνομεν τόκον 8% καὶ θὰ εἰσεπράττομεν 2%. Καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς ἐγένετο δεκτὸς καὶ οὕτω κατηρτίσθη τὸ δάνειον μὲ ἕνα ἄλλον ἀκόμη σπουδαιότερον ὅρον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐν ᾗ περιπτώσει μετὰ παρέλευσιν πενταετίας θελήσῃ τὸ Κράτος νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον, θὰ δικαιοῦται νὰ τὸ πράξῃ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἂν ἐντὸς μιᾶς πενταετίας βελτιωθοῦν οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι τῆς παγκοσμίου ἀγορᾶς, εἴμεθα δέ, ὡς ἐλπίζω, εἰς θέσιν νὰ ἐξοφλήσωμεν τὸ δάνειον συνάπτοντες ἄλλο μὲ καλυτέρους ὅρους, νὰ δυνάμεθα νὰ ἐλαφρύνωμεν τὰ βάρη μας. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκταθῶ περισσότερον, ἀφοῦ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετάσητε ἐν ὅλαις αὑτῆς ταῖς λεπτομερείαις. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἐργοληπτικὸν μέρος τῆς συμβάσεως, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἑνὸς σημείου, τὸ ὁποῖον δίδει ἐντύπωσιν εἰς ἓν κεφάλαιον ὅτι ἔχει βαρυτέρους ὅρους ἐκείνων τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ πραγματικῶς. Ὁρίζεται ὅτι τὰ γενικὰ ἔξοδα τοῦ ἐργολάβου θὰ ἀνέρχωνται κατὰ μέγιστον ὅρον εἰς τὰ 17%. Ἀφήνεται δηλαδὴ ἡ ἐντύπωσις ὅτι 17% θὰ δώσωμεν διὰ τὰ γενικὰ ἔξοδα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι παρὰ φαινομενικόν. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν μᾶς εἶπεν ὅτι τὰ γενικὰ ἔξοδα θὰ τὰ κανονίσωμεν μαζί, δηλαδή, ἐπειδὴ οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως περιλαμβάνουν στενὸν ἔλεγχον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, τὰ γενικὰ ἔξοδα θὰ πληρώνωνται κατὰ συμφωνίαν τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐργοληπτικῆς Ἑταιρείας. Ἡμεῖς ὅμως εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐπεμείναμεν νὰ ἔχωμεν ἓν ὡρισμένον ἀνώτατον ὅριον εἰς τὰ γενικὰ ἔξοδα. Μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἐδέχθημεν νὰ τεθῇ τὸ 17%, τὸ ὁποῖον ἔγινε δεκτὸν καὶ εἰς ἄλλας συμβάσεις τοῦ Κράτους εὑρισκομένας ἐν ἐκτελέσει. Ἀλλ’ ὁ Οἶκος Γιοῦλεν μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι τὰ γενικά του ἔξοδα διὰ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκτελούμενα ἔργα δὲν ὑπερέβησαν ποτὲ τὸ 12%. Ὁ κανὼν δι’ αὐτὸν εἶναι ὅτι φθάνουν τὰ γενικὰ ἔξοδα εἰς 8%, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ ἐνίοτε φθάνουν τὰ 12%. Συνεπῶς κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς Συμβάσεως, ὅταν θὰ ἴδητε κατ’ ἀνώτατον ὅριον 17%, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν δήλωσιν τῆς Ἑταιρείας ὅτι, ἂν ἐτέθη ὅρος 17%, ἐτέθη κατ’ ἐπιμονὴν ἡμῶν, θελόντων νὰ ἔχωμεν ἀνώτατόν τινα ὅρον, ὁ ὁποῖος εἰς τὰς ἐργασίας αἱ ὁποῖαι ἐκτελοῦνται παρ’ αὐτῆς δὲν ἔφθασέ ποτε τὸ 17%, καὶ δυνάμεθα συνεπῶς νὰ βασιζώμεθα εἰς ἕνα μέσον ὅρον 10% διὰ γενικὰ ἔξοδα. Τὸ ἐργολαβικὸν κέρδος τῆς Ἑταιρείας ὡρίσθη εἰς 1,200,000 δολλάρια, δηλαδὴ 12% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου τῶν δέκα ἑκατομμυρίων δολλαρίων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ σύμβασις τὴν ὁποίαν ὑπεγράψαμεν δὲν εἶναι σύμβασις πρωτότυπος, ἀλλ’ εἶναι κατὰ τὸν τύπον τῶν συμβάσεων τὰς ὁποίας ἐφήρμοσε καὶ ἐφαρμόζει ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ σχεδὸν εἰς ὅλα τὰ μέρη ὅπου ἐκτελεῖ μεγάλα ἔργα. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι τελευταίως συνήφθη σύμβασις ὁμοίας φύσεως ἐν Πολωνίᾳ, τῆς ὁποίας οἱ ὅροι εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τοὺς ἰδικούς μας. Προσθέτω ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ποσὸν ἀρκετὰ σοβαρόν, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλαφροτέρα ἡ ἰδική μας σύμβασις.

§33Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τί ἐννοεῖτε γενικὰ ἔξοδα;

§34Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως ἀναλύονται ταῦτα καὶ δύνασθε νὰ τὰ μελετήσητε. Δέον νὰ σημειωθῇ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἠξιώσαμεν καὶ ἡ Ἑταιρεία ἐδέχθη ἀσμένως ὅτι θὰ γίνωνται αἱ προμήθειαι τῶν ὑλικῶν πάντοτε ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τὸν ἰδικόν μας, ἀπὸ ἐκεῖ δηλαδὴ ὅπου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὰ εὕρωμεν εὐθηνότερα καὶ καλύτερα, καὶ ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία ἐπεθύμει νὰ ἐνεργῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος συμφωνεῖ μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, κατὰ τὰς ὁποίας συμφέρον τῆς Ἑταιρείας εἶναι νὰ ὠφελῆται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ὁ πελάτης της. Συνεπῶς δὲν ἠσθάνθημεν κανένα κόπον διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ὅπως δεχθῇ ἡ Ἑταιρεία ἵνα ὅλα τὰ ὑλικὰ καὶ ὅλα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐγίνοντο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, γίνωσι χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἰδιότης τῆς Ἑταιρείας ὡς Ἀμερικανικῆς, ὅτι θὰ ἀγορασθῶσι τὰ ὑλικὰ ὅπου θὰ εὑρίσκοντο καλύτερα, ὅτι θὰ ἐχρησιμοποίει προσωπικὸν ἐκλεγόμενον ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅτι μόνον οἱ ἀνώτατοι τεχνικοὶ ὑπάλληλοι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων θὰ μετακληθῶσιν ἐξ Ἀμερικῆς. Εἶναι σπουδαιότατον βέβαια ζήτημα καὶ ὁ χρόνος τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Ὡρίσθη ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ εἶναι ὑπόχρεος νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα ἐντὸς πενταετίας. Τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ἐτέθη, διότι ὅλοι σχεδὸν οἱ διαγωνισθέντες ἐζήτουν τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, ἀλλὰ μᾶς ἐδηλώθη ὅτι ἔχουν πίστιν ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ θέλουν συμπληρωθῆ ἐντὸς τριετίας. Ἂν δὲ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι χθὲς ἀκόμη ἡ αὐτὴ Ἑταιρεία ἐτελείωσεν ὅμοιον ἔργον ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου ἐξετέλεσε μίαν σήραγγα 28 μιλίων διὰ νὰ μεταφέρῃ ὕδατα εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, δυνάμεθα νὰ δώσωμεν πίστιν εἰς αὐτὴν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐντὸς τριετίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν τὰ ἔργα αὐτά.

§35Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε θὰ ἀρχίσῃ;

§36Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἅμα ψηφισθῇ ἡ σύμβασις δὲν θὰ παρέλθῃ μὴν καὶ θὰ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι. Δὲν θὰ περιμένῃ οὔτε τὸ δάνειον νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι θὰ κάμουν προκαταβολὰς ἐξ ἰδίων.

§37Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις εἰς τὴν σύμβασιν;

§38Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι, ἀλλ’ ὅταν ἔχητε ἕνα Οἶκον τοσαύτης σοβαρότητος, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν περιφρονήσῃ μὲ τόσην εὐκολίαν, ἐγὼ δὲ προσωπικῶς σᾶς δηλῶ κατηγορηματικῶς ὅτι εἰς τὴν σοβαρότητα καὶ σπουδαιότητα τοῦ Οἴκου ἔδωκα μεγίστην σημασίαν.

§39Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν ἐνάρξεως;

§40Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐντὸς πενταετίας ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα. Μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων θὰ καταρτισθῇ μία Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία ἐκμεταλλεύσεως, ἡ ὁποία θὰ συντηρῇ τὸ ὑδραγωγεῖον, θὰ εἰσπράττῃ καὶ ἐν γένει θὰ ὀργανώσῃ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Μεταξὺ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ἐνόμισαμεν ὅτι εἴχομεν ὑποχρέωσιν, ὅπως προβλέψωμεν καὶ προσωρινὴν θεραπείαν τῆς λειψυδρίας, ἡ ὁποία καὶ πάντοτε μέν, ἐξαιρέτως δὲ ἐφέτος μᾶς ἀπειλεῖ ἕνεκα τῆς ἀνομβρίας καὶ τῆς μεγάλης καταναλώσεως τοῦ ὕδατος ἡ ὁποία γίνεται σήμερον ἕνεκα τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ. Ὑπάρχει πᾶς λόγος νὰ φοβούμεθα ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς θέρος τὸ ὕδωρ δὲν θὰ ἀφθονῇ ἐν Ἀθήναις. Ἐθέσαμεν λοιπὸν ὅρον ἐν τῇ συμβάσει, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συμφωνήσῃ εἴτε μετὰ τοῦ Κράτους εἴτε μετὰ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, ὅπως ἐκτελέσῃ ἔργα προσωρινά, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐνισχυθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Λοιπόν, κύριοι, αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω, καταθέτων τὴν σύμβασιν περὶ ὑδρεύσεως. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκάμαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς καλυτέρους ὅρους καὶ ἐκάμαμεν ἐπίσης ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ μὴ ἀναβληθῇ καὶ πάλιν ἐπ’ ἀόριστον ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων αὐτῶν· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι δὲν εὑρίσκονται τόσον εὔκολα ὅσον νομίζει κανεὶς 600.000.000 διὰ νὰ διατεθοῦν εἰς ἓν ἔργον. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν πολλοί, οἱ ὁποῖοι, ἔχοντες συμβάσεις εἰς χεῖράς των, ἐπιθυμοῦν καὶ ἐλπίζουν νὰ ἐπιτύχουν τὴν πραγματοποίησιν τῶν συμβάσεων αὐτῶν· ἀλλὰ συμβαλλόμενοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἕτοιμον τὸ χρῆμα διὰ νὰ ἀρχίσουν δαπανῶντες αὐτὸ μετ’ ἀσφαλείας, συμβαλλόμενοι συγκεντροῦντες πεῖραν εἰς τοιούτου εἴδους ἔργα, μὴ νομίσετε ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ εὑρεθοῦν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι κάμνομεν ἓν σπουδαῖον καθῆκον ἀπέναντι τῶν δύο πόλεων. Ἐθεωρήσαμεν ἐπίσης ὅτι διὰ τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ζήτημα δὲν ἔπρεπεν οὐδὲ στιγμὴν νὰ διστάσωμεν, ὅπως θέσωμεν εἰς τὴν πλάστιγγα καὶ τὸ Κράτος, ἵνα λυθῇ τὸ ζήτημα. Ἰδιαιτέραν δὲ εὐχαρίστησιν ἐπροξένησεν εἰς ἡμᾶς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἐκ τῶν πρώτων ἔγραψεν ἡμῖν, συγχαίρων καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμέ, διότι εἰς ἡμᾶς ἔλαχε νὰ ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§41Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγνώριζε τὰς ἄλλας προτάσεις;

§42Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄλλαι προτάσεις δὲν ὑπάρχουν σοβαραί.

§43Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παραπεμφθῇ ἡ σύμβασις πρὸς ἐξέτασιν εὐθὺς ἀπὸ τοῦδε—διότι εἶναι ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα αἱ λεπτομέρειαι συμπληροῦνται μὲ τὴν ἀρχήν—πρέπει νὰ καταρτισθῇ, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, πρῶτον ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους πληρεξουσίους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ περιχώρων Ἀττικῆς....

§44Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τίνα λόγον; Τὸ χρῆμα θὰ τὸ πληρώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος.

§45Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον λοιπὸν πρῶτον ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους τῶν δύο πόλεων καὶ τῶν περιχώρων, διότι θὰ βαρυνθῶσι μὲ τὴν δαπάνην τοῦ ἔργου οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων αὐτῶν· δεύτερον ἀπό τινα ἀριθμὸν ἄλλων πληρεξουσίων δυναμένων εἴτε ἕνεκα τεχνικῶν γνώσεων εἴτε ἕνεκα οἰκονομικῶν γνώσεων νὰ συνεισφέρουν εἰς τὴν καλυτέραν ἐπεξεργασίαν τῆς συμβάσεως. Θὰ ἦτο ἄσκοπον, νομίζω, νὰ ἀφήνωμεν ἔξω τῆς Ἐπιτροπῆς τοὺς ἀξιοτίμους πληρεξουσίους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ περιχώρων, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ δώσουν ἀμέσως λόγον. Τὸ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ γίνῃ κάπως πολυμελὴς νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καὶ μεγάλην σημασίαν, διότι γνωρίζομεν ὅτι ὀλίγα μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν λαμβάνουσι μέρος. Οἱ ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀντιπροσωπεύουν ὅλας τὰς κομματικὰς ἀποχρώσεις. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ ὑποστῇ τὴν ἐμπρέπουσαν βάσανον τὸ σχέδιον νόμου. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν ἐπίσης οἱ πληρεξούσιοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ μετάσχουν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εἶναι πολυμελεστέρα, καὶ εἰς αὐτὸ δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ τηρηθῇ ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἔχομεν δεχθῆ πάντες, νὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ μεταξὺ τῶν κομμάτων. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὰ κόμματα νὰ συμπληρώσουν τὴν Ἐπιτροπὴν οὕτως ὥστε, συμπεριλαμβανομένων τῶν πληρεξουσίων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ περιχώρων, τὸ σύνολον τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ κατοπτρίζῃ ὅλα τὰ κόμματα. Ἄλλο τίποτε δὲν ἔχω νὰ προσθέσω. Βεβαίως ὀρθὸν εἶναι νὰ φροντίσουν τὰ κόμματα ὅπως ἐκλέξουν τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς ἔχοντας εἰδικότητα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, συμφώνως πρὸς τὴν καθιερωμένην ἀρχήν, ὅπως μοὶ ὑποδείξωσι τὰ πρόσωπα.

§48ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόση προθεσμία θὰ δοθῇ;

§49Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι 15 ἡμερῶν προθεσμία εἶναι πλέον ἢ ἀρκετή.

§50Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐπιτροπήν, θὰ ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος ἴσως δικαίως ἐχολώθη διότι τὸν διέκοψα, ὅτι νομίζομεν πῶς συντρέχουν οἱ αὐτοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνέτρεχον, ὅταν χθὲς ἀκόμη μᾶς ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος νὰ εἶναι πρόσωπα μὴ καταγόμενα κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας τῶν σταφιδοφόρων μερῶν. Κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, διότι εἶναι πιθανὸν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην νὰ εἶναι πρόσωπα τὰ ὁποῖα νὰ μὴ στέρξουν οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς οὔτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης συμβάσεως. Ἂν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας εἴχομεν ἀνάγκην ὑδραγωγείου, θὰ τὸ κατεσκευάζομεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, μὴ ἀπασχολοῦντες οὔτε τὴν Κυβέρνησιν οὔτε τὴν Συνέλευσιν.

§51Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἔλεγα, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, ἐβράδυνε νὰ τὴν ὑποβάλῃ. Νομίζω ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 15 ἡμερῶν τὸ ὁποῖον θὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν εἶναι πολὺ βραχύ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας της ἐπί τινα χρόνον μακρότερον, μὲ τοῦτο δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν δύο πόλεων· διότι πρέπει νὰ μελετηθῇ καλῶς ἡ σύμβασις καὶ νὰ ἐξακριβωθῇ μήπως ὑπάρχει καμμία ἄλλη καλυτέρα, νὰ ἐξακριβώσῃ δὲ ἂν ὑπάρχουν τὰ ὑλικὰ μέσα τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, δεδομένου μάλιστα ὅτι τὰ χρήματα τῆς ἐν λόγῳ Ἑταιρείας θὰ ἔλθουν ἐξ Ἀμερικῆς καὶ ἴσως χρειασθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ πληροφορίας ὄχι μόνον ἐξ Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοθεν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, ὑμεῖς ἔχετε γνῶσιν τῶν συμβαινόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἡ προθεσμία θὰ συμπληρωθῇ. Ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχῃ ἀνάγκην χρόνου τινὸς πρὸς συμπλήρωσιν, θὰ δοθῇ παράτασις.

§53Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι εἰς τὴν σύμβασιν ὑπάρχει δίμηνος προθεσμία. Δι’ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ κεφάλαιον ἐξησφαλισμένον δὲν εἶναι τόσον ἀνώδυνον τὸ πρᾶγμα αὐτό. Δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κεφάλαια διὰ νὰ ἐκτελέσουν τὰ ἔργα βεβαίως τὸ πρᾶγμα δὲν σημαίνει, διότι ἠμποροῦν νὰ περιμένουν δύο καὶ τρεῖς μῆνας.

§54Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι βέβαιον αὐτό; Διότι τότε ἔπρεπε νὰ ὑπογράψητε τὴν σύμβασιν καὶ νὰ μὴ τὴν φέρητε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§55Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἠμπορούσαμεν νὰ μὴ τὴν φέρωμεν, ἀλλ’ ἠθελήσαμεν νὰ τὴν φέρωμεν διὰ νὰ τὴν ἐλέγξητε.

§56Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶσθε ἀξιέπαινος δι’ αὐτό.

§57Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ταχθῇ προθεσμία διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου. Ὑπάρχει τὸ ἐπεῖγον διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν μεγάλων καὶ ὁριστικῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν προσωρινῶν διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον. Ἐργάζομαι εἰς μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος αἱ πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ μείνουν ἄνευ ὕδατος. Κατὰ τὰ λοιπὰ οἱαδήποτε Ἑταιρεία καὶ ἂν ἀναλάβῃ τὰ ὁριστικὰ ἔργα, θὰ ἀναλάβῃ καὶ τὰ προσωρινά. Ἰδοὺ τὸ ἐπεῖγον καὶ ὡς πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὸ τονίζω.

§58Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Νομίζω ὅτι καὶ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς μικροϊδιοκτήτης ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς ὀφείλει νὰ γίνῃ οὕτω πως, ὥστε ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως νὰ εἶναι οἱ κατάλληλοι καὶ νὰ μὴ ἔχουν καὶ βλέψεις ἀτομικάς. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν ἀπαρτιζομένην ἐκ τῶν πληρεξουσίων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ἐκείνων τοὺς ὁποίους θὰ ὑποδείξουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ διακόψω τὴν συνέχειαν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διότι καὶ ἐπιθυμία ἡμῶν εἶναι νὰ ἐξαντληθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἐπερωτήσεων, ἤθελον ὅμως νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἔχῃ τὴν καλωσύνην, νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ τὴν τελευταίαν διακοίνωσιν τῆς Τουρκίας, δεδομένου ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μυστικοῦ ἐγγράφου, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι σήμερον ἢ αὔριον θὰ δημοσιευθῇ αὕτη εἰς τὰ φύλλα τοῦ ἐξωτερικοῦ. Νομίζω ὅτι ἔχει ἡ Συνέλευσις κάθε δικαίωμα νὰ λάβῃ σύγχρονον γνῶσιν διὰ νὰ κανονίσῃ τὴν τηρητέαν πορείαν της.

§61Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω, κ. Πρόεδρε, ἂν πρόκειται νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὰ φύλλα τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής. Ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι εἰθισμένον μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον νὰ ἀνακοινῶνται διπλωματικαὶ διακοινώσεις εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, πάντοτε ἐσκεπτόμην ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα. Πάντως θὰ παρουσιασθῇ τὸ ζήτημα λίαν προσεχῶς, ἐμφανιζομένων συγχρόνως καὶ τῶν τελικῶν ἐνεργειῶν εἰς τὰς ὁποίας θὰ καταλήξῃ ἡ Κυβέρνησις, ὥστε ἡ Συνέλευσις ἢ νὰ ἐγκρίνῃ τὰς ἐνεργείας ταύτας ἢ νὰ τὰς ἀποδοκιμάσῃ.

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα θὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο κατόπιν ἐπερωτήσεως. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ὅπως δημοσιευθῇ σήμερον, ἔχω ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι τοιούτου εἴδους διακοινώσεις κατὰ κανόνα, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον γνωρίζω, πάντοτε δημοσιεύονται.

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Τουρκία δὲν ἐδημοσίευσε τὸ κείμενον τῆς ἰδικῆς μας νότας διὰ τοῦ Τύπου.

§64Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔγινε γνωστή, ἂν ὄχι ἐν ταῖς λεπτομερείαις.

§65Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι σύνηθες εἰς τὰ διπλωματικὰ ἔθιμα τὸ δημοσιεύειν τὰς ἀνακοινώσεις ἀμέσως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Βουδούρης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί δὲν κατέθηκε τὰ ἔγγραφα σχετικῶς πρὸς τὴν διάθεσιν φαρμάκων καὶ χρωμάτων ἐκ Γερμανίας, καίτοι ταῦτα ἔχουσι ζητηθῆ ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου π. ἔ.

§67Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ καθιερωθεῖσα τακτικὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως μὴ κατατίθενται τὰ ζητούμενα ἔγγραφα ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀνέλθω διὰ πολλοστὴν φορὰν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ἐνέργειαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως δὲ γνωρίζετε, δὲν εἶμαι ὁ πρῶτος· παρήλασαν διάφοροι συνάδελφοι, ἡ δὲ Ἡμερησία Διάταξις εἶναι πλήρης διαμαρτυριῶν περὶ μὴ καταθέσεως ἐγγράφων. Πρὸ πεντήκοντα ἡμερῶν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως καταθέσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν φάκελον μὲ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν διάθεσιν ἐκ μέρους τῆς Γερμανίας φαρμάκων καὶ χρωμάτων. Καίτοι παρῆλθεν ἡ ἑξαήμερος προθεσμία ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, καίτοι παρῆλθον 40 ἡμέραι καὶ πλέον, ὁ σχετικὸς φάκελος δὲν κατετέθη. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἰσχύει ἡ δικαιολογία τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ διπλωματικῶν ἐγγράφων οὔτε περὶ ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἀπεδόθησαν εἰς τὴν Δικαιοσύνην οὔτε περὶ ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦν τὴν Ἐπικράτειαν. Πρόκειται περὶ ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἦσαν ἕτοιμα καὶ δὲν θὰ ἀπησχόλουν κανένα, οὔτε ἕνα γραφέα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, πέρα τῆς ὥρας. Ἠναγκάσθην κατόπιν τούτου νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν διατί δὲν κατετέθη ὁ φάκελος. Πρὶν ὅμως πράξω τοῦτο καὶ χωρὶς νὰ ἔχω οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἐν τάξει, ἐπεσκέφθην τὸν ἁρμόδιον διευθυντὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸν ὁποῖον ἠρώτησα ἂν ἡ Ὑπηρεσία εἶναι ἐν γνώσει τῆς αἰτήσεώς μου περὶ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Ὁ διευθυντὴς ἐκάλεσε τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην κ. Μαθιᾶν, ὅστις διεβεβαίωσεν ἐνώπιόν μου ὅτι ἡ Ὑπηρεσία ἔλαβε γνῶσιν τῆς αἰτήσεώς μου ἀμέσως καὶ ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ζητούμενα κατετέθησαν ἐκ μέρους τῆς Ὑπηρεσίας, παραδοθέντα μετὰ σχετικοῦ σημειώματος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀνεφέρετο ὁλόκληρον τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Κατόπιν αὐτοῦ ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν, σήμερον ὅμως ἔλαβον ἐπιστολὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος μὲ διαβεβαιοῖ ὅτι κατέθεσε σήμερον τὴν πρωίαν τὰ ἔγγραφα, ἡ δὲ βραδύτης ὀφείλεται εἰς τὴν ἀμέλειαν τῆς Ὑπηρεσίας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πιστεύσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ νὰ θεωρήσω ὡς ψευδεῖς τὰς βεβαιώσεις τοῦ ἀνωτέρου ὑπαλλήλου.

§68ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἐδόθησαν αὐταὶ αἱ βεβαιώσεις;

§69Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὴν Πέμπτην.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαιῶ τὸ ἀκριβὲς τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, διότι χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν μου διὰ νὰ εὕρῃ ποία εἶναι ἡ σχετικὴ ἐπερώτησις.

§71Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Βεβαιοῦτε ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἀρνοῦμαι ἐγὼ καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πιστεύσω ὅτι πράγματι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου καὶ συνεπῶς ἡ Ὑπηρεσία ψεύδεται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐν τάξει ἂν ἐν τῇ ἐπιστολῇ του ἀνέγραφε συγχρόνως καὶ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐναντίον τόσον καταφώρως ψευδομένου ἀνωτέρου ὑπαλλήλου, ἐναντίον ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι παρεγνώρισαν μίαν ὑπόθεσιν τόσης σημασίας, ὑπόθεσιν διὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο τόσος θόρυβος, ὑπόθεσιν διὰ τὴν ὁποίαν ἐξετέθη ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις τοῦ Κράτους, ὁ δὲ περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐν τῇ ἁρμοδιότητί του ἔπαιξε τὸν σπουδαιότερον ρόλον εἰς τὴν ὑπόθεσιν.

§72ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος εἶναι;

§73Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ κ. Μαθιᾶς. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐτηρήθη αὐτὴ ἡ τακτική. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ δοθῶσιν ὡρισμέναι πληροφορίαι, παρῆλθον δύο μῆνες, ὑπέβαλον ἐπανειλημμένως ἐπερωτήσεις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ εἶπεν ὅτι κατετέθη ὁ φάκελος, ἀλλ’ αἱ Ὑπηρεσίαι τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μὴ γνωρίζουσαι τὸ πρᾶγμα, δὲν τὰ ἀνεκοίνωσαν, συγχρόνως δὲ μοὶ ἐχορηγήθησαν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἐπὶ δίμηνον ἐζήτουν καὶ δὲν μοὶ ἐδίδοντο φέρουσαι ἡμερομηνίαν 15 Δεκεμβρίου, ἐνῷ ἐγὼ τὰς πληροφορίας τὰς εἶχον ζητήσει τὴν 16 Δεκεμβρίου. Δηλαδὴ ἡ Ὑπηρεσία ὄχι μόνον δὲν καθυστέρησεν, ἀλλὰ μελετῶσα ἴσως τὴν σκέψιν μου προέλαβε καὶ κατέθεσε τὸν φάκελον μίαν ἡμέραν πρὸ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν εὑρέθη ὁ ὑπεύθυνος. Καθιεροῦται, κύριοι πληρεξούσιοι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ τακτικὴ τῆς γείτονος Ἐπικρατείας «γιαγνὶς ὀλντοῦ», διὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ ὁμιλήσω, οὔτε ὀλίγον οὐδὲ πολύ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων κοινοβουλευτικῶν μαθημάτων τὰ ὁποῖα μοὶ ἔδωσεν, ἠθέλησε νὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι παρεσύρθην εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν συκοφαντιῶν. Ἀλλὰ περὶ τούτου θὰ ἀπαντήσω, ὅταν ἀναπτυχθῇ ἡ ἐπερώτησις. Πῶς, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, μοὶ λέγετε ὅτι δὲν πταίετε σεῖς, ἀλλὰ πταίει ὁ ὑπάλληλός σας; Πῶς τότε παραμένει ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς εἰς τὴν θέσιν του καὶ πῶς δὲν προβαίνετε εἰς ἀπόλυσιν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπεδείχθη τόσον ἀνάξιος τῆς θέσεώς του; Ἐπὶ τέλους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ὑπεύθυνος εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον; Ἐγώ, κύριοι, περιορίζομαι εἰς τὰ λεχθέντα καὶ ἀφήνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ κρίνῃ περὶ τούτου. Ἐγὼ δηλῶ, παρὰ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ πιστεύσω τὴν ἀλήθειαν τῶν λεγομένων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ πιστεύσω συγχρόνως ὅτι, ἐφόσον δὲν λαμβάνονται μέτρα ἀνάλογα πρὸς τὰς πράξεις ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος, λέγω, νὰ πιστεύσω, κατόπιν μάλιστα τῆς διαβεβαιώσεως τοῦ ὑπαλλήλου τούτου, ὅτι ὅλα ταῦτα γίνονται ἐν συμπαιγνίᾳ καὶ ὅλα ταῦτα εἶναι διὰ νὰ μετατοπίζωνται αἱ εὐθῦναι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν ἡ Συνέλευσις υἱοθετῇ τὴν τακτικὴν αὐτήν, δὲν βλέπω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνασκηθῇ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἂν δυνάμεθα νὰ ἐλέγξωμεν οἱανδήποτε πρᾶξιν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἐφόσον θὰ εὑρίσκουν καὶ ἀπὸ ἕνα ὑπάλληλον ὡς ὑπεύθυνον, χωρὶς ὅμως νὰ λαμβάνουν καὶ τὰ ἀναγκαῖα κατὰ τῆς παρανομίας τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ μέτρα.

§74ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγὼ ἀπὸ τὸ παρελθὸν θέρος ἔχω καταθέσει παρομοίαν ἐπερώτησιν. Ἐζήτησα ἐπίσης τὴν κατάθεσιν τοῦ σχετικοῦ φακέλου, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπάντησις μοὶ ἐδόθη. Μήπως πρόκειται περὶ συμπτώσεως;

§75Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἴσως πρόκειται περὶ διαβολικῆς συμπτώσεως. Ταῦτα ἤθελον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀφήνω δὲ εἰς αὐτὴν νὰ κρίνῃ. Τελειώνων ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ὑπαινιγμὸν ἢ μᾶλλον εἰς τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μὲ κατηγόρησεν ἢ μᾶλλον ὅστις ἐξέφρασε τὴν ἀπογοήτευσιν, δικαιολογημένως ἴσως, διὰ τὰ ἤθη τοῦ νέου πολιτικοῦ κόσμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκω καὶ ἐγώ, ὅτι θολώνουν τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν συκοφαντιῶν. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν, ὅταν εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἐπερωτήσεως. Σήμερον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὰ μαθήματα τὰ ὁποῖα μοὶ ἔδωκε περὶ κοινοβουλευτισμοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ τῷ συνίστων δὲ καὶ ἐγὼ ὁ μικρὸς μέν, ἀλλά....

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ μαχητής.

§77Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. ... Θὰ τῷ ἔλεγον ὅτι, ἀντὶ νὰ διδάσκῃ τὸν κοινοβουλευτισμὸν μετὰ τόσης σπουδῆς, καλύτερον θὰ ἦτο ἂν κατηνάλισκε τὸν πολύτιμον χρόνον του διὰ νὰ διδάξῃ πολλοὺς τῶν Ὑπουργῶν του τὰς στοιχειώδεις ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἔχουσιν ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπέναντι τῶν νόμων.

§78Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δύο λέξεις μόνον θὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Πρόκειται περὶ μιᾶς αἰτήσεως τοῦ συναδέλφου κατατεθείσης τῷ ὄντι πρὸ πολλοῦ καὶ τῆς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἔτυχε νὰ λάβω γνῶσιν. Ἐλυπήθην πολύ, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος προχθὲς ἐλθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐπεσκέφθη καὶ ἐμὲ εἰς τὸ γραφεῖόν μου, ὅτε βεβαίως παρουσίᾳ τοῦ ὑπαλλήλου θὰ ἐξητάζετο ἡ ὑπόθεσις καὶ ἤθελεν ἀποκαλυφθῆ ὅλη ἡ ἀλήθεια. Ὑποθέτω ὅτι ἐπῆλθε κἄποια σύγχυσις εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπαλλήλου, διότι πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως κατατεθείσης πρὸ πολλοῦ συγχρόνως μὲ τὴν ἀρχικὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. συνάδελφου. Ἡ παράδοσις εἰς ἐμὲ ἐκ μέρους τοῦ ὑπαλλήλου τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἴσως νὰ ἔγινεν ἐκ παρεξηγήσεως, δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπῆρξε δόλος ἢ κακὴ πρόθεσις. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον, διότι δὲν ἀπέδωκε καὶ εἰς ἐμὲ κακὴν πίστιν καὶ ἐπίστευσε τέλος πάντων εἰς ὅσα τῷ εἶπον, ὅτι ἔγινε λάθος. Πρόκειται περὶ μιᾶς παρεξηγήσεως, περὶ ἑνὸς λάθους τοῦ ὑπαλλήλου καὶ σήμερον, μόλις ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς σας ἔμαθον ὅτι ζητεῖτε τὰ ἔγγραφα, ἔσπευσα καὶ προφορικῶς νὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις καὶ νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα. Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι τόσον σοβαρά· συνεπῶς οἱ αὐστηροὶ λόγοι τοῦ προλαλήσαντος ὑπῆρξαν ὑπερβολικοί.

§79Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς εἶπεν ὅτι σᾶς πιστεύω. Ἔχετε ὅμως ὑποχρέωσιν νὰ ἀπολύσητε τὸν ὑπάλληλον αὐτόν, διότι σᾶς εἶπον ὅτι ὁ ὑπάλληλος μοὶ ἐδήλωσε τὰ ἀντίθετα, ὑπάλληλος δὲ ψευδόμενος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν του. Ἔχετε ἄμεσον ὑποχρέωσιν νὰ τὸν ἀπολύσητε ἀπόψε διὰ νὰ μάθουν καὶ οἱ ὑπάλληλοι νὰ ἔχουν ὡρισμένας ὑποχρεώσεις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ τὸν ἀπολύσῃ ὁ Ὑπουργός. Μόνον τὸ Συμβούλιον. Οἱ κ. κ. Θ. Πάγκαλος καὶ Ι. Μαυρουδῆς ἐπερωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διατί δὲν κατέθεσεν αἰτηθέντας πίνακας ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1924 περὶ τῶν γενομένων στρατιωτικῶν μεταβολῶν.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὁσάκις ζητεῖται ἡ κατάθεσις ἐγγράφων, ὁ δὲ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς δὲν καταθέτει τὰ ἔγγραφα αὐτά, τότε γίνεται νέα ἐγγραφὴ μετὰ τὴν πενθήμερον προθεσμίαν καὶ προτιμᾶται ἡ ἐπερώτησις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τὴν νέαν ἐγγραφὴν ἐννοοῦμεν τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα· ἀλλ’ ἐζητήσατε νὰ καταθέσω πίνακας οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ συνταχθοῦν, καὶ μάλιστα πίνακας οἱ ὁποῖοι νὰ περιέχουν καὶ ὡρισμένους ὑπολογισμούς.

§84Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀκριβῶς πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς· μεθ’ ὅσα εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ἡ Συνέλευσις εἰς ποῖα χάλια εὑρίσκονται αἱ κρατικαί μας Ὑπηρεσίαι. Αὐτοὶ οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἐζήτησα, κύριοι, διὰ τῆς αἰτήσεώς μου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὰς 17 Δεκεμβρίου, ἠδύναντο νὰ δοθῶσιν εἰς ἡμίσειαν ὥραν, τοὺς ἐπῆρα ἐγὼ εἰς διάστημα ἑνὸς τετάρτου. Μάλιστα ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀριθμητικῶς πόσοι μετετέθησαν καὶ τοὺς ἔλαβα μόνος μου ἀναλυτικῶς, δηλαδὴ ἐκ τῶν 1729 ἀξιωματικῶν π.χ. τοῦ πεζικοῦ μετετέθησαν 840. Ἀφοῦ εἰς ἐμὲ τὸν πληρεξούσιον παρέδωσαν τοὺς πίνακας τόσον ταχέως, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῶσιν εἰς ἡμίσειαν ὥραν.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε· ὅταν μοὶ ἐλέγετε πίνακας, ἐνόμισα ὅτι ἠθέλετε πίνακας ὀνομαστικούς.

§86Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Οἱ ὀνομαστικοὶ εἶναι λεξικόν. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀφοῦ τοὺς ἔχετε, τόσον τὸ καλύτερον.

§88Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ προειδοποίησα τότε τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησε τὸ ζήτημα μηδαμινόν. Τὸν παρεκάλεσα μάλιστα νὰ ἀναστείλῃ τὰς περιφήμους αὐτὰς μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεστάτωσαν ἄνευ λόγου, ἠλιθίως ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, τὸν Στρατόν, διότι δὲν ἐπρόκειτο οὐδὲ περὶ κομματικοῦ συμφέροντος οὐδὲ περὶ καμμιᾶς ἀνάγκης· ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ἀνοήτου πράξεως, ἡ ὁποία εἶχεν ἀποτέλεσμα νὰ ἀναστατώσῃ τὸν Στρατόν, νὰ πετάξῃ ὀκτὼ ἑκατομ. δραχμῶν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκτὸς τοῦ ἠθικοῦ ἀποτελέσματος, ἐκτὸς τῆς ἀπωλείας δεκάδος ἑκατομμυρίων δραχμῶν, νὰ ἔχῃ ἐν κινήσει 5,000 ἀξιωματικούς, οὕτως ὥστε ὁ Στρατὸς ἐπὶ τρίμηνον νὰ εἶναι ἄνευ στελεχῶν· διότι ἀπὸ τοὺς πίνακας αὐτούς, ἂν πάρῃ κανεὶς μίαν σελίδα μόνον, θὰ ἴδῃ ὅτι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ 47 ἀξιωματικῶν μετετέθησαν οἱ 45, εἰς τὸ 17ον σύνταγμα ἐπὶ 46 ἀξιωματικῶν μετετέθησαν οἱ 41. Αὐτὰ τὰ συντάγματα, δι’ ὅσους ὑπῆρξαν ὄχι ἀξιωματικοὶ ἀλλὰ δεκανεῖς εἰς τὸν Στρατὸν εἶναι εὐνόητον ὅτι ἐπὶ δύο μῆνας θὰ εὑρίσκοντο εἰς ἀνυπαρξίαν. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησιν, διότι θὰ ἤμην ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ εἴμεθα ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀναπτύξατέ την, κ. συνάδελφε. Ὑποθέτω ὅτι ἐκπροσωπῶ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, παρακαλῶν ὑμᾶς νὰ τὴν ἀναπτύξητε διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§90Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα· ὑπάρχουν ἄλλαι ἐπερωτήσεις.

§91Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ φάμπρικα τῆς προτάξεως. Πρέπει νὰ τελειώσῃ ἐπὶ τέλους ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἐπερωτήσεων. Ἔχομεν ἐπερωτήσεις ἀπὸ ἑξαμήνου. Τὰ πρόσωπα ὑπέστησαν τὸν φυσικὸν θάνατον, μετεβλήθησαν οἱ ὅροι καὶ ἐπερωτήσεις μένουν ἀναγεγραμμέναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἶναι δυνατὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐνασκήσωμεν ἔλεγχον; Ἠμπορεῖ μία ἐπερώτησις ἀναγραφομένη σήμερον νὰ συζητηθῇ μετὰ ἕξ μῆνας; Θὰ καθίσωμεν μίαν ὁλονυκτίαν νὰ τὰς τελειώσωμεν ὅλας.

§92Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Προτείνει τὴν πρόταξιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, ἀφοῦ δέκα πληρεξούσιοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν τὴν πρόταξιν μιᾶς ἐπερωτήσεως, πολὺ δὲ περισσότερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν. Λοιπὸν εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ὡς εἶπον, κύριοι, καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε ἴσως ὅσοι εἶσθε παρόντες, ἡ πρότασίς μου δὲν ἀφεώρα ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶχεν αὐτὸν τὸν σκοπόν· εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ προλάβῃ ἀφ’ ἑνὸς τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου χρήματος καὶ ἐξ ἄλλου μίαν ἀναστάτωσιν ἐν τῷ Στρατεύματι καὶ τρίτον τὰς ζημίας καὶ τὰς ἀτυχίας ἀτόμων, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε πολλάκις νὰ εἶναι καὶ οἰκογενειάρχαι καὶ νὰ μετατίθενται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἄλλο. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχεν, ἀλλὰ δὲν κατωρθώθη νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα μετὰ τόσους μῆνας, ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ κατατεθοῦν εἰς διάστημα ὀλίγων ὡρῶν, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον φυσικὰ δὲν εὐθύνονται οἱ Ὑπουργοὶ οὐδὲ αἱ Κυβερνήσεις. Εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς γενικῆς καταστάσεως τῶν κρατικῶν Ὑπηρεσιῶν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ ποῖος θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐξυγιάνῃ. Λοιπὸν ἐζήτησα καὶ ἔλαβα μερικά, ὄχι ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα διὰ τῆς αἰτήσεώς μου, ἀλλ’ εἶναι ἀρκετὰ αὐτά. Κατὰ τὸν πίνακα αὐτόν, ὅπως εἶπον, εἰς τὸ Σῶμα τοῦ πεζικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κυριώτερον, διὰ τῶν μεταθέσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὁλόκληρον βιβλίον, μετετέθησαν ἐν ὅλῳ ἐπὶ δυνάμεως 2,600 περίπου ἀξιωματικῶν 1,902.

§93Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πότε; Εἰς τὰς γενικὰς μεταθέσεις;

§94Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου.

§95Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον δὲν τὰς ἔκαμεν; Δὲν πταίει ὁ Ὑπουργός.

§96Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, κ. πληρεξούσιε, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐλέγξω τὸν Ὑπουργόν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον δὲν εἶναι ὑπεράνω τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως.

§97Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· σεῖς τὸ ἐκάματε νὰ εἶναι. Ἔχετε κάμει νόμον νὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ αἱ ἀποφάσεις του διὰ τὸν Ὑπουργόν.

§98Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Σᾶς προειδοποίησα, κ. Πρόεδρε, ἀκριβῶς διὰ νὰ προλάβητε.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς νὰ προλάβω, ἀφοῦ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἐκτελέσω τὰς ἀποφάσεις;

§100Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Πρὸ τῶν ἀποφάσεων.

§101Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς· ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέδωκε διαταγήν, διὰ τῆς ὁποίας προσεκάλει τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ὑποβάλωσιν αἰτήσεις μεταθέσεως. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§102Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό. Εὑρίσκομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ἀρχηγείου. Ὑπάρχει μία ἀρχὴ ἡ ὁποία ἐνομιμοποιήθη. Διὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ δηλώσεις τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πολὺ φυσικὰ ἔχουν τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐφηρμόσθη ἀρκετὰ ἐπακριβῶς ἐν τῷ παρελθόντι, συνέτεινε δὲ νὰ μειώσῃ κατὰ πολὺ τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα διάφοροι ἀξιωματικοὶ ὑπέβαλλον εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν. Ἀναγράφεται ἄλλως τε εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ βιβλίου αὐτοῦ ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ δηλώσεις καὶ ὁ χρόνος ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν. Δυστυχῶς κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀνετράπη κυριολεκτικῶς ἡ ἀρχὴ αὐτὴ καὶ μετετίθεντο οἱ ἀξιωματικοὶ ὅπως–ὅπως. Ἕνα μόνον βαθμὸν παίρνω ὡς παράδειγμα· τοὺς ἀντισυνταγματάρχας τοῦ πεζικοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶχον δηλώσει κατὰ σειρὰν Ἀθήνας, Θεσσαλονίκην κλπ. Ὡς εἶπον, λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ Μετώπῳ, οὕτως ὥστε, ἂν δέκα ἀξιωματικοὶ ἐδήλουν τὰς αὐτὰς θέσεις, αἱ δὲ θέσεις εἶναι πέντε, νὰ προτιμῶνται οἱ πέντε πρῶτοι. Ὁ ἀντισυνταγματάρχης ὁ φερόμενος πρῶτος ἐν τῷ πίνακι, ὁ ἀντισυνταγματάρχης Καφάτος, ἕνας λαμπρὸς ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει πολεμήσει, ἔχει μείνει εἰς τὸ Μέτωπον 72 μῆνας, ἀντὶ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ἐζήτησε, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τῶν Χανίων, ἐτοποθετήθη εἰς ἓν σύνταγμα τῶν συνόρων καὶ διαμαρτύρεται ὁ ἄνθρωπος. Τὸν εἶδον καὶ ἐγὼ καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω διατί ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος φέρεται πρῶτος ἐν τῷ πίνακι καὶ ὑπηρέτησεν 72 μῆνας ἐν τῷ Μετώπῳ μετετέθη εἰς τὸ Μέτωπον, ἐνῷ ἐτοποθετήθη ἐν Ἀθήναις ἕτερος ἀξιωματικὸς ὁμοιόβαθμος ἔχων 32 μηνῶν ὑπηρεσίαν, ἕτερος ἔχων 42, ἕτερος ἔχων 45—εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ὀνόματα—ἕτερος ἔχων 51, 53, 56, 59· φθάνω μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 59. Ὁ ἔχων μῆνας 72 δὲν ἐτοποθετήθη, ὁ ἔχων μῆνας 69 δὲν ἐτοποθετήθη, ὁ ἔχων μῆνας 66 δὲν ἐτοποθετήθη, ὁ ἔχων μῆνας 65 δὲν ἐτοποθετήθη, ὁ ἔγων μῆνας 64 δὲν ἐτοποθετήθη, ὁ ἔχων μῆνας 62 δὲν ἐτοποθετήθη. Ἄλλη ἀνατροπὴ τῆς ἀρχῆς πάσης δικαιοσύνης.

§103Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε; Νομίζετε ὅτι ἐνεπνεύσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὸ Συμβούλιον διὰ νὰ κάμῃ τὰς προτάσεις;

§104Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἂν ἐπρόκειτο βεβαίως περὶ ἑνὸς ἢ δύο ἀξιωματικῶν....

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς αὐτὸ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως τὸν κ. συνάδελφον νὰ ἀπαντήσῃ, ὡς ὑπηρετήσας ἄλλοτε ὡς Ἐπιτελάρχης, ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸν παρακαλῶ καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτό.

§106Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὅτε ἐγένετο ἡ κατάστασις αὐτὴ ἠθέλησα νὰ ζητήσω πληροφορίας καὶ δυστυχῶς ἔλαβα τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον καί τινες πληρεξούσιοι ἀπὸ μέλη τοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἔλαβον τοὺς πίνακας ὅπως τοὺς ἔδωσε τὸ Ὑπουργεῖον τὴν τελευταίαν ἡμέραν καὶ ἔθεσαν κάτωθι τὴν ὑπογραφὴν των. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ποτὲ ὅτι ἡ Ὑπηρεσία ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἓν τοιοῦτον πρᾶγμα. Ὁ συνάδελφος κ. Μαρματάκης καὶ ἄλλοι μοὶ εἶπον ὅτι αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἔλαβον.

§107Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν ἀπορίαν, παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, διότι δὲν ἠξεύρομεν ἡμεῖς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα· διατί ἔγιναν αὐταὶ αἱ ἀθρόαι μεταθέσεις; Ποῖος ἦτο ὁ σκοπός των; Ἐξυπηρέτησαν τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος;

§108Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω βεβαίως ὅτι τὰς μεταθέσεις αὐτὰς τὰς ἔκαμεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τὸ Συμβούλιον ἢ ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο· ὅτι δὲν πρέπει νὰ τρώγουν οἱ τύποι τὴν οὐσίαν. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸν Δεκέμβριον παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ σταματήσῃ, τέλος πάντων, τὸ κακὸν καὶ νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἴδιος τὴν κατάστασιν, δὲν ἐνόμιζα ὅτι τὸ κακὸν ἦτο ἀθεράπευτον διότι ἐγένετο ἓν ἄτοπον ἀπὸ τὸ Συμβούλιον. Ἐγὼ ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν αὐτὸ εἴτε διὰ τοῦ ἰδίου Συμβουλίου εἴτε δι’ ἄλλου Συμβουλίου. Νομίζω ὅτι τὰ Συμβούλια ἔχουσιν ὡρισμένα ὅρια, ὅπως καὶ αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί. Ὅταν δὲ ὑπερβαίνωσι τὰ ὅρια τὰ ὡρισμένα, ἡ κυριαρχία των πίπτει. Ἂν σήμερον ἡμεῖς ψηφίσωμεν ἕνα κακοήθη νόμον, φρονεῖτε ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τὸν δεχθῇ; Φρονεῖτε ὅτι, ἂν π.χ. Ψηφίσωμεν ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ πολυγαμία, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τὴν δεχθῇ; Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἐκάμαμεν τὸ Συμβούλιον καὶ τοῦτο προέβη εἰς αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Τὸ ζήτημα εἶναι· ἠδύνατο νὰ προληφθῇ αὐτὸ τὸ κακὸν ἢ δὲν ἠδύνατο; Ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν καταθέτω τὴν ἐπερώτησιν οὔτε κἂν δι’ ἔλεγχον, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, θὰ πεισθῇ μὲ μίαν ματιὰν ὅτι ἔγινέ τι τὸ ἔκτροπον, ἔγινέ τι τὸ ὁποῖον ἀνεστάτωσε τὸν Στρατὸν ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας, οὔτε κἂν κομματικῆς ὠφελείας.

§109Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἄλλως;

§110Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀποσπάσεως ὁ Ὑπουργός. Καὶ σήμερον, ἂν ἀνῆλθον τὸ βῆμα καὶ ἐζήτησα πληροφορίας, ἔπραξα τοῦτο διότι καὶ πάλιν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ ἓν μέρος τοῦ κακοῦ. Ἀντιλαμβάνονται οἱ κύριοι συνάδελφοι τί σημαίνει ὅταν εἰς ἓν σύνταγμα εἰς τὸ ὁποῖον ὑπηρετοῦν 47 ἀξιωματικοὶ φεύγουν οἱ 45 καὶ μένουν δύο. Ὅταν αἱ μεταθέσεις γίνωνται ἀπὸ Ἠπείρου εἰς σύνορα καὶ τἀνάπαλιν, αἱ μονάδες αἱ στρατιωτικαὶ ἐπὶ ἕνα μῆνα ἀκόμη θὰ εὑρίσκωνται ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ, ἐν πλήρει ἀνυπαρξίᾳ, δύναμαι νὰ εἴπω. Δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ, κύριοι, περισσότερον προκειμένου περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ἄλλην σημασίαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν ἄλλοτε ὅτι εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀπαντᾷ. Νομίζω ὅτι ἐπ’ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις εἶναι τεθωρακισμένη ἀπὸ ἀσπίδας χαλυβδίνας καὶ προστατεύεται ὑπ’ αὐτῶν. Διὰ νὰ μὴ φέρω εἰς τὴν δημοσιότητα ὅσα πρέπει νὰ ἔλθωσι, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν, καθ’ ἣν στιγμὴν γνωρίζω ὅτι μία κρίσις ἐθνικὴ εἶναι ἐκκρεμής. Δὲν δύναται ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς νὰ ἐπιστρατεύηται ἐντὸς ἑνὸς μηνός. Καὶ ποῖος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ διατηρῇ Στρατὸν εἰς ἀναστάτωσιν ἐπὶ ἕνα μῆνα; Ἠναγκάσθην νὰ σηκώσω μόνον μίαν πτυχὴν τοῦ ζητήματος, διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα διὰ νὰ τὴν ἀπασχολήσω, διότι αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις προειδοποιηθεῖσα εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ ὄχι νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ἐκτὸς τοῦ ἀδικήματος τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς χιλιάδας ἀξιωματικῶν ἀνατρέπεται ἄρδην καὶ αὐτὴ ἡ στοιχειώδης ἀρχὴ τῆς ἀμοιβῆς καὶ τῆς τιμωρίας. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν στράτευμα καὶ οἱανδήποτε Ὑπηρεσίαν ὅταν ἀπομακρυνώμεθα ἀπὸ αὐτὴν τὴν σύστασιν τὴν ὁποίαν κάμνω, ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν οὐδὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ. Δὲν ἀποτελεῖται ὁ Στρατὸς ἀπὸ σωλῆνας, ἀπὸ ἡμιόνους καὶ ἀπὸ τουφέκια· ὁ Στρατὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ ἄτομα, εἶναι δὲ ἀρχὴ ἀνεγνωρισμένη ὅτι μόνον τούτων αἱ ψυχαὶ καὶ αἱ καρδίαι ἀποτελοῦσιν ἕνα Στρατόν. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι πολὺ δευτερεύοντα. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι διὰ τῶν μετακινήσεων τούτων δὲν ἔγινε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀποκαρδιωθῶσιν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι μετεκινήθησαν. Ὅτε προχθές, συζητουμένου τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἀνῆλθον τὸ βῆμα δριμὺς ἴσως ἐν τῇ ἐπιθέσει μου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τοῦτο προῆλθεν ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τοῦ στρατιωτικοῦ. Διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱαδήποτε διπλωματικὰ ἔγγραφα καὶ παραστάσεις οἱαιδήποτε δὲν ἔχουσι κανὲν ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν στηρίζωνται εἰς τὰς λόγχας. Τὰ ζητήματα εἶναι πολὺ σχετικὰ καὶ συνδεδεμένα. Ὡμίλησα περὶ ἠθικῆς, ἀλλ’ εἶπον καὶ περὶ μωρίας, διότι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ οἵτινες καθ’ ὅλον τὸν στρατιωτικὸν βίον των δὲν ἔπραξαν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀντιδρῶσιν εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰδέαν, ἀξιωματικοὶ οἵτινες τὴν ἑπομένην τῆς 1ης Νοεμβρίου ὑπέβαλον ἀναφορὰν πρὸς τὸν Βασιλέα ζητοῦντες νὰ πάρουν τὸν Βενιζελικὸν σταυρὸν διὰ νὰ τὸν ἀνταλλάξουν διὰ τοῦ ἀριστείου τῆς ἀνδρείας. Μόνον 9 ἀξιωματικοὶ παρουσιάσθησαν οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι εἶχον καθῆκον, μόνον 9 εἶχον τὴν ἐπίσημον διαταγὴν τοῦ Κωνσταντίνου, διὰ τῆς ὁποίας παρείχετο ἔπαινος καὶ ἐγίνετο δεκτὴ ἡ αἴτησις αὐτῶν. Ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ὁ εἷς εἶχεν 22 μηνῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ μετώπῳ, ἕτερος δὲ ἀνάλογον ὑπηρεσίαν καὶ ἐτοποθετήθησαν ἀμφότεροι εἰς Ἀθήνας ὡς ἀνώτεροι ἀξιωματικοί. Οὐδεὶς ἴσως ἐκ τῶν κ.κ. πληρεξουσίων δύναται νὰ εὕρῃ τὴν ἐξήγησιν τῶν γεγονότων αὐτῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐγένοντο ἀσφαλῶς ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων μελῶν αὐτῆς, διότι ἀποτελοῦν ἓν ἀνοσιούργημα, μίαν ὕβριν κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι χθὲς ἀκόμη ἔχυναν τὸ αἷμά των παλαίοντες ἐναντίον ἑνὸς καθεστῶτος δεσποτικοῦ καὶ τυραννικοῦ. Δύο ἀντισυνταγματάρχαι, ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἐτοποθετήθησαν ὁ εἷς εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ Στρατοῦ καὶ ὁ ἄλλος εἰς τὴν Βʹ Μεραρχίαν, καὶ οἱ δύο δὲ εἶναι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὸν παληοτενεκέ, τὸν βενιζελικόν, διὰ νὰ πάρουν τὸ παράσημον, τὸ ἀριστεῖον τῆς ἀνδρείας, τὸ ὁποῖον τοῖς ἔδωκεν ὁ Κωνσταντῖνος, τὸ ἀριστεῖον τῆς ἀνδρείας, τὸ ὁποῖον διενεμήθη εἰς 57,400 ἥρωας κωνσταντινικούς. Ἂν ὑπῆρξε μεγάλη κωμῳδία διὰ τὸν ἔξω κόσμον, εἶναι αὕτη, ὅτι 57,400 ἥρωες ἡττήθησαν ἀπὸ 50,000 ξυπόλυτους. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ὀνόματα, τῶν ὁποίων ἔχω ἀπειρίαν τηλεγραφημάτων καὶ διαμαρτυριῶν. Ὁλόκληρος ὁ Στρατὸς εὑρίσκεται ἐν συγκινήσει. Οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων ἀξιωματικῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐδῶ, ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸ στράτευμα, μὲ ἐξετίμησαν καὶ ἐθεώρησαν ὅτι ἡ ὑπηρεσία μου ἦτο ὁπωσδήποτε ἀρίστη, ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ ὡς πρὸς πληρεξούσιον, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν κατάστασιν. Βλέπετε ὅτι τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχω ἀπαιτοῦν πολλὴν ὥραν καὶ ἐγὼ τὰ διεξῆλθον εἰς διάστημα ἡμισείας ὥρας. Ἤθελα νὰ ἀποφύγω τὴν ἐπερώτησιν, δὲν εἶχον οὐδεμίαν πρόθεσιν ἐλέγχου, διότι εἰλικρινῶς θεωρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεύθυνον. Δὲν ἔλαβεν ἀσφαλῶς γνῶσιν. Ἦτο ὅμως ἀτυχὴς ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν συμβούλων τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου· ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν ὀργάνων του δὲν ἦτο ὑπεύθυνος, ἀλλ’ ἀτυχής. Ἀλλ’ ἐγὼ ἠθέλησα νὰ προλάβω τὸ ἀποτέλεσμα. Ἠθέλησα νὰ μὴ εἶναι ὁ Στρατὸς ἐν ἀναστατώσει ἐπὶ 1½ μῆνα, ἠθέλησα νὰ μὴ ριφθῶσι τὰ ἑκατομμύρια εἰς τοὺς δρόμους.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα ἐδῶ.

§112Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν νεαρὸν συνάδελφον διὰ τὸ μάθημα, ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἔχω ἐναντίαν γνώμην δυστυχῶς, καὶ νομίζω ὅτι ὅσα εἶπον πρέπει νὰ λέγωνται. Ὑπάρχουν χάλια ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐλέγχου, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἀσφαλῶς ἐν τῇ συνειδήσει του θὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἀρκεῖ νὰ προσκολλώμεθα εἰς ἓν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, δηλαδὴ εἰς τοὺς τύπους, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς οὐσίας, διότι θεωρῶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο μόνον ὑπεύθυνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδή, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῷ ἔκαμα τὰς συστάσεις καὶ τὰς παρακλήσεις τὰς ὁποίας τῷ ἔκαμα, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν παρὰ πάντα Κανονισμὸν καὶ τύπον νὰ μεταβῇ καὶ νὰ καλέσῃ τὰς Ὑπηρεσίας του καὶ νὰ ζητήσῃ ἀκριβεῖς πληροφορίας καί, ἂν αἱ Ὑπηρεσίαι του εἶχον ἀντίληψιν ἐσφαλμένην, νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπροστατεύετο τὸ ὑπέρτατον συμφέρον τοῦ Κράτους. Εἰς τοῦτο καὶ μόνον συγκεντροῦται ἡ εὐθύνη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχω πρόχειρον τὸ ἔγγραφον ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν ἦσαν ἐννέα ἀλλὰ δέκα οἱ ἀξιωματικοί. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον τέως ἐν τῷ στρατῷ συνάδελφον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἔλαβον καὶ ὄψιμον μάθημα, θὰ ἐπωφεληθῶ δὲ αὐτοῦ καὶ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις — καὶ εἰς ὅλα τὰ ἀνθρώπινα ὑπάρχει τοιαύτη ὄψις — ὅπως ὅταν εὑρίσκεται εἰς στενοχωρίαν δὲν ἀπαντᾷ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, οὕτω ὑπάρχουν καὶ ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα θωρακίζεται ἀπὸ ὡρισμένα βέλη. Καὶ ἀκριβῶς μία ἀπὸ τὰς περιπτώσεις αὐτὰς εἶναι καὶ ἡ παροῦσα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον, διότι ἐξ ὅσων εἶπον ἐπείσθη ἡ Συνέλευσις καὶ θὰ συγκατατεθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τοὐλάχιστον τὰ λεχθέντα σήμερον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν φαντάζομαι ποτὲ κακὴν πίστιν ἢ πρόθεσιν ἢ ἀμέλειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς ζήτημα τόσον σοβαρόν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσει δέκα πληρεξουσίων γενικεύεται ἡ συζήτησις.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης ἐζήτησε νὰ μὴ ἐφαρμόσω τοὺς ὑπάρχοντας νόμους καὶ κανονισμοὺς τοὺς ὁποίους εἰσηγήθη τὸ πρῶτον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς ἀποτελεσθείσης ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα καὶ τοὺς ὁποίους υἱοθέτησε κατόπιν αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος. Μόνον ὁ Κρόνος γνωρίζω ὅτι ἔτρωγε τὰ τέκνα του. Συμπίπτει μάλιστα, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ προήχθησαν ὄχι ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου ὑπουργίας. Ἐγώ, κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι ἀνίκανος νὰ ἀναστείλω τὴν ἐφαρμογὴν νόμων καὶ κανονισμῶν, ὁσάκις μάλιστα τοὺς νόμους τούτους καὶ τοὺς κανονισμοὺς τοὺς στρατιωτικοὺς ἐπεζήτησεν ὁλόκληρος ἡ γνώμη ὅλων τῶν μερίδων τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, ἐξεδηλώθη δὲ συμπαγὴς ἡ ἀντίληψις ὅτι θὰ ἔπρεπεν ὁ Στρατὸς νὰ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰς πολιτικὰς ἐπιρροάς. Ἐχαρακτηρίσθη ὀρθότατα τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὑποβληθὲν τότε ἀπὸ τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἀποτελοῦν «τὰ συρματοπλέγματα» διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀπεσπᾶτο ὁ Στρατὸς ἀπὸ τὰς πολιτικὰς ἐπιρροὰς καὶ θὰ ἐπεδίδετο εἰς τὰ ἔργα του. Χωρὶς νὰ εἶμαι στρατιωτικός, εἶχον πάντοτε τὴν ἀντίληψιν ὅτι καὶ ἡμεῖς μίαν ἡμέραν θὰ ἔπρεπε νὰ καταλήξωμεν εἰς σύστημα διοικήσεως τοῦ Στρατοῦ οἷον καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἰσχύει καὶ ἐν Ἰταλίᾳ. Διὰ τοῦτο ἐπεκρότησα, καίπερ μὴ ἀνήκων εἰς τὴν πτέρυγα ἐκ τῆς ὁποίας ὑπεβάλλετο τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἐπεκρότησα, λέγω, ἐκθύμως τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ. Εἰσήχθη δι’ αὐτοῦ ἡ ἀποκέντρωσις ἐν τῷ Στρατῷ. Ἔφυγεν ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τοῦ προάγειν, ἀποστρατεύειν, κηρύσσειν στασίμους καὶ τοποθετεῖν τοὺς ἀξιωματικούς, ἔφυγε κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ πειρασμὸς τῶν πολιτικῶν ἐπιρροῶν καὶ ἀπεδόθη τὸ στράτευμα εἰς τοὺς φυσικούς του ἀρχηγούς. Προέβησαν οὗτοι εἰς τοποθετήσεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, εἶναι ὑποχρεωτικαὶ καὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν. Δὲν νομίζω ὅτι ἀγνοεῖ τις τὸν νόμον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγώ, ἐπειδὴ μοῦ ἐζητεῖτο νὰ ἐνεργήσω μεταβολάς, εἶχον ἄλλοτε εἰς τὸ θυλάκιόν μου τὸ κείμενον τοῦ νόμου, διὰ νὰ ἀποδεικνύω ὅτι κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου αἱ μεταθέσεις ἦσαν ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν.

§115Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Αἱ προτάσεις....

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αἱ ἀποφάσεις αὗται τοῦ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου εἶναι λοιπὸν ὑποχρεωτικαὶ καὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν. Δὲν ὁμιλεῖ ὁ νόμος περὶ προτάσεων, διότι ἡ λέξις πρότασις, ὅπως γνωρίζετε, κύριε συνάδελφε, ἀφοῦ εἶσθε νομικὸς ἐν ἐνεργείᾳ, θὰ ἐσήμαινεν ἴσως ὅτι ἔχει ἀρνήσεως δικαίωμα ὁ Ὑπουργός. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος εἶπεν ὅτι δὲν ἐπερωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς μεταθέσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, διότι εἶναι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνεμίχθη εἰς τὰς μεταθέσεις ταύτας. Προεκλήθη μάλιστα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ δηλώσῃ ἂν νομίζει ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠθέλησε νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ Συμβούλιον, καὶ ἐγὼ ἔθεσα γενικώτερον τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ ὑπῆρξα καὶ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἦτο τότε προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος, τὸν προεκάλεσα ζωηρότερον νὰ δηλώσῃ ἂν καὶ τότε, ὁπότε αἱ χεῖρες τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἦσαν ἐλεύθεραι, ἂν καὶ τότε μὲ ἀντελήφθη θέλοντα νὰ ἐπηρεάσω τὴν Ὑπηρεσίαν εἰς οἱονδήποτε ζήτημα καὶ τὸν προκαλῶ καὶ σήμερον νὰ δηλώσῃ ἂν ἔχει παραδείγματα ὅτι προσεπάθησά ποτε νὰ διοικήσω τὸν Στρατὸν ἄλλως ἢ καθ’ ὃν τρόπον αἱ ὑπηρεσιακαί του ἀνάγκαι ἐνεδείκνυον.

§117Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀπήντησα ἤδη ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ὅτι σᾶς ἐξῄρεσα ἀπὸ πάσης προθέσεως νὰ δημιουργήσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγεται ἄτοπον. Ἀλλὰ σᾶς ἤλεγξα, διότι, ὀχυρούμενος ὄπισθεν τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν — δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν οἱ τύποι καὶ οἱ κανονισμοί· ἂς πᾶνε κατὰ διαβόλου —, ἐνῷ σᾶς προειδοποίησα πρὸ δύο μηνῶν δι’ ἓν πραξικόπημα τὸ ὁποῖον ἐγίνετο, διὰ μίαν ἀναστάτωσιν, διὰ μίαν δαπάνην, δι’ ἓν ξεχαρβάλωμα τοῦ Στρατοῦ, σεῖς ἁρπάζετε ὡς ἐπιχείρημα τὸν Κανονισμόν....

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐντεῦθεν συνάγεται ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἡ στρεφομένη κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν συνίσταται ὄχι εἰς τὸ ὅτι παρέβη τὸν νόμον, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι ἐφήρμοσε πιστῶς τὸν νόμον. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος ἡμέραν τινὰ ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐχολώθη διότι ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ἀνῆλθε διὰ νὰ ὁμιλήσῃ σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν. Ἔχω περισσότερον δέος πρὸς τὸν Κανονισμὸν ἀφ’ ὅσον ἔχει ὁ ἴδιος, συνιστῶν νὰ μὴ ἐφαρμόζω τὰς ἀποφάσεις. Μοὶ ἔκαμε δὲ καὶ ἰδιαιτέρας συστάσεις πρὸς τοῦτο. Ἐζήτησα νὰ κάμω καὶ μίαν σύγκρισιν μεταξὺ τῶν μεταθέσεων καὶ τῶν μετακινήσεων αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ τῶν μεταθέσεων αἵτινες ἔγιναν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἀπὸ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τῶν ἀντιστρατήγων. Εὑρῆκα δὲ — ἔστειλα νὰ μοὶ φέρουν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν συγκριτικὸν πίνακα ....

§119Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. 1180.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχετε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐντὸς τῶν Σωμάτων μετακινήσεις.... Εὑρῆκα ὅτι εἶναι περισσότεραι αἱ περυσιναί. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἦσαν περισσότεραι αἱ περυσιναὶ — αὐτὸ δὲν θὰ ἦτο βέβαια λόγος νὰ γίνουν ἐφέτος ἴσαι — τὸ πρῶτον ἐπιλαμβανόμενον τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, τῶν φυσικῶν διοικητῶν τοῦ στρατεύματος, τῶν γνωριζόντων καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς Ὑπηρεσίας, τὸ πρῶτον ἐπιλαμβανόμενον τοῦ ζητήματος τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἦτο φυσικὸν νὰ κάμῃ πλείονας τοιαύτας, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος, πρὸς διόρθωσιν τῶν πεπραγμένων καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν διωκεῖτο τὸ στράτευμα ἀπὸ αὐτούς. Μοὶ ἐξηγήθη ἐπίσης ὅτι αἱ τοποθετήσεις ἔγιναν λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Μετώπου, ἀλλ’ οὐχὶ κατ’ ἀρχὴν ἀπαράγραπτον, διότι ὑπάρχουν ἀνάγκαι στρατιωτικαὶ αἱ ὁποῖαι ὑποχρεοῦν τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν του, νὰ τοποθετήσῃ πρόσωπά τινα εἰς ὡρισμένην ἕδραν, ὅπου θὰ ἦσαν χρησιμώτερα καὶ ὅπου αἱ ἀνάγκαι τοῦ στρατεύματος τὸ καλοῦν, ἰδιαίτατα δὲ περὶ ἀξιωματικῶν ἐπιτελῶν. Ἄν, κύριοι, ἐπεχείρει νὰ ἐλέγξῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν οὐσίαν καὶ τὸ δεδικαιολογημένον ἑκάστης μεταθέσεως, τότε ἀναμφισβητήτως θὰ κατερράκωνε τὸν νόμον τῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ στρατεύματος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι καθιερώσαμεν, καὶ θὰ ἠδύνασθε σήμερον νὰ τὸν κατηγορήσητε ὅτι θέλει νὰ εἰσαγάγῃ τὴν πολιτικὴν ἐπιρροὴν εἰς τὸν Στρατόν. Διατί δὲν γίνονται ἐπερωτήσεις διὰ μεταθέσεις ἄλλων ὑπαλλήλων, διὰ τὰς ὁποίας ἐπίσης ἔχομεν καθιερώσει ἓν Ἀνώτατον Συμβούλιον; Ἐν τούτοις ἠθέλησα ἐκ περιεργείας νὰ ἐξακριβώσω παράπονά τινα. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μίαν ἡμέραν ἦλθον διαμαρτυρίαι ἐκ διαφόρων μερῶν διὰ τὴν τοποθέτησιν ἑνὸς ὡρισμένου ἀξιωματικοῦ. Μοὶ ἔκαμε δὲ πολλὴν ἐντύπωσιν τὸ πρᾶγμα, διότι μοὶ ἔλεγον ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἐζήτησε νὰ μὴ μετατεθῇ ἀπὸ τὰ σύνορα καὶ ὅμως μετετέθη εἰς τὰ Ἰωάννινα. Καὶ ἠρώτησα μήπως αὐτὸς ἦτο ἀνίκανος διὰ τὰ σύνορα. Μοὶ ἀπήντησαν· ὄχι. Ἀνεζητήθησαν αἱ δηλώσεις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἡ δήλωσίς του ἀπεδείκνυεν ὅτι ὁ ἴδιος εἶχε ζητήσει νὰ τοποθετηθῇ εἰς τὰ Ἰωάννινα. Τί συνέβη; Κατόπιν μετενόησε καὶ ἤρχοντο πανταχόθεν παραστάσεις διατί δὲν ἔμεινεν εἰς τὰ σύνορα. Ἀφοῦ ἐξήτασα δύο–τρεῖς περιπτώσεις παραπόνων, ἐζήτησα ἐξηγήσεις διά τινας ἄλλους, ἐπείσθην ὅτι ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἐφόσον ἀνθρωπίνως ἦτο δυνατόν, προκειμένου περὶ τοποθετήσεως ἀριθμοῦ πεντακισχιλίων περίπου, ἴσως δὲ καὶ περισσοτέρων προσώπων, τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον ἔκαμε καλὰ τὸ καθῆκόν του. Καὶ τὰ παράπονα ὑπῆρξαν ἐλάχιστα. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Στρατὸς διατελεῖ ἐν ἀναστατώσει. Ὁ Στρατὸς εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς τὰ ἔργα του. Ὁ Στρατὸς ἐκπαιδεύεται συντόνως, ὁ Στρατὸς ἐργάζεται σήμερον, ὁ Στρατὸς δὲν πολιτεύεται.

§121Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Μὴ λέγετε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον. Εἶπον ἐν ἀναστατώσει κινήσεως· δὲν εἶπον ἐν ἐξεγέρσει.

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε· τὸ παρεξήγησα. Εἴπετε ὅτι διατελεῖ ἐν ἀναστατώσει.

§123Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ναί· διότι μετατίθεται εἷς ἀξιωματικὸς ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἔχω δὲ νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς δαπάνης ἡ ὁποία ἔγινε, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη ὑπηρεσιακή, κύριοι, ὥστε νὰ μὴ μένωσιν αἱ Ἀθῆναι προνόμιον διαρκοῦς κατοικίας τῶν ὀλίγων, νὰ μὴ ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ προνομιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι νὰ μένουν πάντοτε εἰς τὴν φρουρὰν τῶν κέντρων.

§125Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, γνωρίζετε ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν διαρκῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γνωρίζω ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ προσδιορίσω ἐγὼ πόσους ἀξιωματικοὺς πρέπει νὰ ἔχω εἰς τὸ κέντρον. Τοῦ δικαιώματος τούτου παρῃτήθην καὶ ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς φυσικοὺς διοικητὰς τοῦ στρατεύματος αὐτοὶ νὰ μοὶ εἴπουν ποῖοι θὰ εἶναι οἱ καλύτεροι ἵνα ὑπηρετήσουν εἰς τὸ κέντρον. Ἂν ζητήσητε πληροφορίας, θὰ μάθητε ὅτι δὲν ἐκάμφθην πρὸ οὐδεμιᾶς εἰσηγήσεως, πρὸ οὐδεμιᾶς παρακλήσεως· ἐφάνην δυσάρεστος πολλάκις διὰ νὰ τηρήσω τὸν νόμον. Μοὶ ὑπεβλήθη ἡ σύστασις νὰ καλέσω ἐκ νέου τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον ἵνα ἀναθεωρήσῃ τὰς γενομένας μεταθέσεις. Ὁμολογῶ ὅτι δυσκόλως θὰ ἠδυνάμην νὰ συζητήσω τοιαύτην σύστασιν, ὄχι μόνον διότι θὰ ἦτο λίαν ἀμφισβητήσιμον ἂν ἐκ τοῦ νόμου θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ καταστρέψω τὰς πρώτας ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, ἀλλὰ καὶ διότι ἐνόμιζον ὅτι θὰ συνετέλουν εἰς τὸν κλονισμὸν τοῦ κύρους τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου ἂν εὐθὺς μετὰ τὴν λῆψιν τῶν ἀποφάσεων αὐτοῦ ἐζήτουν τὴν ἀναθεώρησίν των. Ἐν τούτοις συνέστησα νὰ ὑποβληθῶσι διὰ τῆς ἱεραρχικῆς ὁδοῦ τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα δεδικαιολογημένα παράπονα. Ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐθέσπισαν ἐπίσης οἱ πρὸ ἐμοῦ κατέχοντες τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ στρατιωτικοί, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ἀποσπᾷ ἐξ οἰκείας βουλήσεως ἀξιωματικοὺς παρὰ μόνον ἂν ὑπάρχῃ δικαιολογημένη αἴτησις ἀνωτάτης τυχὸν Ἀρχῆς. Ἂν λοιπὸν διοικηταὶ Σωμάτων, διοικηταὶ Μεραρχιῶν εὕρισκον ὅτι εἰς τὰς μεταθέσεις ἦτο δυνατὸν νὰ παρεισφρήσουν καὶ λάθη τινά, ὑπάρχει ἡ ὁδὸς ἡ νόμιμος ὅπως ὑποβάλωσι δεδικαιολογημένην ἀναφορὰν οἱ διοικηταὶ μονάδων, ἣν νὰ ἐξετάσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὑπεβλήθησαν τότε αἰτήσεις, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, περίπου 100. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ὁλόκληρος ἡ ἀναστάτωσις τοῦ στρατεύματος. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. συναδέλφους, ὅσοι τουλάχιστον δὲν εἶναι κατὰ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως. Δικαίωμά των εἶναι καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀπαιτήσω νὰ μὴ ἐπιμείνουν. Νομίζω ὅμως ὅτι καλὸν εἶναι διὰ συνήθη στρατιωτικὰ ζητήματα, καὶ μάλιστα καθαρῶς προσωπικά, νὰ μὴ ἀπασχολῶμεν τὴν Συνέλευσιν.

§127Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μεταξὺ τῶν 5 ἀντιστρατήγων ὑπάρχουν καὶ δωσίλογοι.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι δωσίλογοι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ μὴ φέρωμεν συχνὰ τὰ τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς συζητήσεις ἡμῶν. Δὲν νομίζω ὅτι συντελοῦμεν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πόθου, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως δὲν ἀπολείπει ἀπὸ τὴν ψυχὴν ὅλων ἡμῶν, τοῦ πόθου νὰ ἔχωμεν ἕνα Στρατὸν ἐθνικόν, ἀντάξιον τοῦ προορισμοῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἔταξεν αὐτὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Θὰ ἤμην, κύριοι, εὐτυχὴς ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ παράκλησίς μου αὕτη.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένουν οἱ ζητήσαντες τὴν γενίκευσιν;

§130Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§131Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀφείλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὡς ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα οὐχὶ ὡς ζήτημα προσωπικῶν ἀδικιῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἄλλοι συνάδελφοι εἶναι ἱκανοί, ἂν θέλουν, νὰ ὁμιλήσουν, ἀφοῦ ἤκουσαν καὶ τὰς συστάσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ὡς ζήτημα γενικὸν περὶ τῶν ἀντιλήψεων τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ γενικῇ διοικήσει τοῦ Στρατοῦ, τὸ θεωρεῖ ὡς συνάρτησιν τοῦ ὅλου τρόπου καθ’ ὃν ἀντεμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις τὰ σπουδαιότερα ζητήματα καὶ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ κρίνωμεν αὐτό, καθὼς καὶ τὴν πολιτικήν της, ἐν τῇ κριτικῇ καὶ τῷ ἐλέγχῳ τῆς γενικῆς της πολιτικῆς.

§132Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἰς μίαν μόνον περικοπὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχω νὰ ἀπαντήσω. Ἐδήλωσεν ὅτι ἠδύναντο οἱ ἀξιωματικοὶ κανονικῶς νὰ ὑποβάλωσιν ἀναφοράς. Ἐξ αὐτοῦ ἐξάγεται ἀτυχῶς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρίσκεται ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διαταγῶν τὰς ὁποίας ἐκδίδουν οἱ ἀμέσως ὑφιστάμενοί του, διότι τὰ Σώματα Στρατοῦ ἐξέδωκαν διαταγὰς διὰ τῶν ὁποίων ἀπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν παραπόνων, ἐπέστρεψαν δὲ ἁπάσας τὰς ὑποβληθείσας ἀναφορὰς μὲ τὴν ὑποσημείωσιν ὅτι δὲν γίνονται δεκταὶ τοιαύτης φύσεως ἀναφοραὶ περὶ μεταθέσεως.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἠδύναντο οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ κάμνουν ἀναφορὰς περὶ μεταθέσεως· τοῦτο θὰ ἦτο ἀντίθετον πρὸς τὸν νόμον.

§134Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι οἱ ἀδικούμενοι θὰ ἠδύναντο νὰ κάμνουν ἀναφοράς.

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ νόμος περὶ ἀποσπάσεως δὲν λέγει ὅτι τῇ αἰτήσει του ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀποσπασθῇ. Δὲν ἀποσπᾶται κανεὶς τῇ αἰτήσει του. Πρέπει ἡ Ἀρχὴ νὰ κρίνῃ τὸν ἀξιωματικὸν ὡς ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως νὰ τὸν ἀποσπάσῃ. Δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ κάμνῃ ἀναφορὰν καὶ νὰ λέγῃ ὅτι θεωρεῖ τὸν ἑαυτόν του κατάλληλον νὰ μένῃ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποσπασθῇ. Βεβαίως τοιαύτη ἀναφορὰ πρέπει νὰ ἐπιστρέφηται.

§136Χ. ΠΙΨΟΣ. Πῶς θὰ εὕρουν τὸ δίκαιόν των οἱ ἀδικούμενοι ἀξιωματικοί;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§138Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀφῆκε νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως καὶ ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἐνεργήσῃ τὰς μεταθέσεις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ μεταθέσεις πρὶν ἢ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον συντάξῃ τὰς μεταθέσεις τὰς ὁποίας θὰ κοινοποιήσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ὑποχρεοῦται νὰ κοινοποιήσῃ τὰς τοποθετήσεις, διότι τὸ Συμβούλιον συνέρχεται κατόπιν θελήσεως τοῦ ἰδίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὅλοι οἱ πίνακες οἱ συνταχθέντες ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου δὲν ἦσαν ὑποχρεωτικοί. Ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ τοὺς κοινοποιήσῃ ὁ Ὑπουργός.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχετε τὸν νόμον ἐμπρός σας. Ἄν μὲ πείσητε, θὰ σᾶς ὀφείλω χάριτας.

§140Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μάλιστα. Κατὰ τὸν νόμον (ἀναγινώσκει): «Αἱ τοποθετήσεις.... ἐνεργοῦνται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων».

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποῖος νόμος εἶναι αὐτὸς τὸν ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας;

§142Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι ὁ νόμος 3112.

§143Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ νόμος. Εἶναι ὁ νόμος περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ρητῶς λέγει εἰς τὸ ἄρθρον 4, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι «τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἀποφαίνεται....». Καὶ κατόπιν λέγει: «Αἱ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωτικαὶ καὶ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν».

§144Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον 3112, ὁ ὁποῖος ἰσχύει.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ νόμος ὁ ἄλλος εἶναι νεώτερος.

§146Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡ ἔννοια καὶ τῶν ψηφισάντων τὸν νόμον καὶ τοῦ νόμου καὶ ἐν γένει τῆς Διοικήσεως τοῦ Στρατεύματος δὲν ἦτο ἄλλο τι παρὰ ὅτι ἤθελον ν’ ἀποξενώσωσι τὸν Στρατὸν ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως τῶν διαφόρων πολιτευτῶν καὶ δὲν ἤθελον ἀπολύτως νὰ ἀφήσωσι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔρμαιον εἰς τὴν εἰσήγησιν τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγένετο τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, ἵνα δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὰς μεταθέσεις νὰ ἔχῃ συμπάρεδρον τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου καὶ ἐξ αὐτοῦ ὡρμήθη καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Εἷς δὲ ἄλλος σοβαρώτερος λόγος, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ ἀνεβίβασεν ἐπὶ τοῦ βήματος. Ἐνῷ ἀκόμη ἐλειτούργει τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον διὰ τὰς διαφόρους μεταθέσεις, εἴχομεν καταθέσει τὴν ἐπερώτησιν, ὅτε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε φέρει ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ψήφισμα περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ στρατεύματος καὶ ἐπρόκειτο διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις ριζικαὶ διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν στελεχῶν, πρὶν προβῇ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν ταύτην, ἐπέσπευσε τὰς μεταθέσεις διὰ τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Αἱ μεταθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία δαπάνη ἡ ὁποία ἀποβαίνει ἐπὶ ματαίῳ, διότι μετά τινα χρόνον θὰ εὑρεθῇ τὸ Συμβούλιον εἰς τὴν ἀνάγκην, ἂν σοβαρῶς σκέπτεται τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ στρατεύματος, νὰ κάμῃ ἄλλας μεταθέσεις. Αἱ μεταθέσεις συνήθως γίνονται διὰ τὴν ἐξίσωσιν τῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο πραγματικὴ ἐξίσωσις, διότι, ὡς ἀνέφερεν ὁ στρατηγὸς κ. Πάγκαλος, ἐγένοντο μεταθέσεις χιλιάδων ἀξιωματικῶν, ἐγένοντο δὲ ἀσφαλῶς διὰ μίαν ἄλλην ἀφορμήν, διὰ νὰ πληρωθοῦν αἱ ἀνάγκαι τῶν ἀξιωματικῶν. Εἶπον δηλονότι ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς μακρινὰς φρουράς, νὰ μετατεθοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰ κέντρα. Ἐν τούτοις καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον δὲν ἐτηρήθη, διότι ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι παραμένουσιν εἰς τὰς Ἀθήνας, καίτοι ἔχουν ἐλάχιστον χρόνον ὑπηρεσίας Μετώπου, καὶ τοῦτο εἶναι ἐν γνώσει καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι πολὺν χρόνον μακρὰν τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν, καίτοι παρεκάλεσαν νὰ ἔλθουν διότι εἶχον οἰκογενειακὰς ἀνάγκας καὶ ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθησαν καὶ εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἰσηκούσθησαν. Δηλαδὴ ἐγένοντο δεκταὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐγένοντο δεκταὶ ὄχι διότι, ὅπως λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναμιχθῇ, ἀλλὰ δι’ ἄλλον λόγον.

§147Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σεῖς εἴπετε ὅτι δὲν ἦσαν ὑποχρεωτικαὶ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου.

§148Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Σᾶς ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς· ἂν τὸ Συμβούλιον ἔλεγεν ὅτι ὁ Λεονάρδος ὁ ὁποῖος ἔχει τριῶν μηνῶν ὑπηρεσίαν Μετώπου θὰ παραμείνῃ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὁ Κονδύλης ὅστις διήνυσεν ὅλον του τὸν βίον εἰς τὸ Μέτωπον θὰ μετατεθῇ εἰς τὴν προκάλυψιν, ἐρωτῶ: διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος; Ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ Ὑπουργὸς δεσμεύεται ὑπὸ τυπικῶν νόμων νὰ ἐλέγξῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, τότε πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν μεταρρύθμισιν τῶν νόμων αὐτῶν, διότι ἄλλως σημαίνει ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐγκρίνει παρανομίας ἢ ὅτι δὲν εὑρίσκεται καθόλου ἐν ἐπαφῇ μὲ τὸ στράτευμα. Διότι ἄλλως ποῖος θὰ εἶναι ὁ ὑπεύθυνος ὁ ὁποῖος θὰ ἠμποροῦσε νὰ παρακολουθῇ τὰς ἀνωμαλίας αὐτάς; Ναὶ μὲν τὸ Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ στρατηγοὺς ἐντίμους, ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑποπέσῃ καὶ εἰς σφάλματα. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ δώσω τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν δίδουν τινές, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον ἔχει ἀπεριόριστον δικαίωμα νὰ κάμνῃ μεταθέσεις καὶ τοποθετήσεις, διότι ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν νόμον τῆς 26 Ἰουλίου 1924, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Αἱ τοποθετήσεις καὶ μεταθέσεις.... κλπ.». Δικαιοῦται λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ τὸ ἑξῆς· πρῶτον νὰ συγκαλέσῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον καὶ δεύτερον νὰ διαλύσῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον καὶ νὰ τὸ στείλῃ εἰς τὰς ὑπηρεσίας του. Τὸ ζήτημα τῶν μεταθέσεων ἄλλως τε εἶναι ζήτημα χρηματικόν. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἴπῃ «δὲν ἔχω χρήματα», καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ εἴπῃ «λόγῳ ἐλλείψεως χρημάτων δὲν κάμνω μεταθέσεις». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λέγει «ἐγὼ δὲν ἀνακατεύομαι· ὅλα τὰ κάμνει τὸ Συμβούλιον» καὶ τοῦτο τὸ ἐξηγεῖ ὡς μὴ ἀνάμιξιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὸν Στρατόν. Ἐγὼ λέγω λοιπὸν ὅτι τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἔχωμεν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν θέλω νὰ φθάσω εἰς προσωπικὰ παραδείγματα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἓν ἄλλο γεγονὸς σπουδαιότατον, ἐκτὸς ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔπαιζεν ὅταν κατέθετε τὸ ψήφισμα τῆς ἐκκαθαρίσεως. Διότι κατὰ τὸ ψήφισμα αὐτὸ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς μεταθέσεις μεράρχων καὶ τότε οἱ μέραρχοι θὰ ζητήσουν τὰ κατάλληλα στελέχη διὰ τὰ ἐπιτελεῖά των· διότι ἔκαμε καὶ αὐτὴν τὴν δήλωσιν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἐλήφθη τὸ αὐτὸ μέτρον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιτελεῖς ἀξιωματικοὺς καὶ θὰ ἔχωμεν νέαν σωρείαν μεταθέσεων. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη δὲν ἐγκρίνω τὴν ὅλην ἐνέργειαν τοῦ Συμβουλίου, διὰ τὸν λόγον ὅτι τὸ Συμβούλιον αὐτὸ δὲν εἶναι κανονικόν. Ἠθέλησε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ λόγου του νὰ εἴπῃ ὡρισμένην φράσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὴν ἐσταμάτησεν ἀμέσως. Ἤρχισεν ἀπὸ τὸ φυσικὸν καὶ ἐπῆγε εἰς τὸ παρακάτω. Μεταξὺ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀντιστρατήγων ὑπῆρχε καὶ ἀντιστράτηγος ὁ ὁποῖος δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ μέλος τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου καὶ συνεπῶς αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου δὲν ἔχουσι κῦρος. Ἐφόσον ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἔπρεπεν ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν δὲν ἤθελε νὰ τὰς ἐκτελέσῃ, τοὐλάχιστον νὰ παρακολουθήσῃ τὰς μεταθέσεις αὐτὰς καί, ἂν ἔβλεπε πραγματικῶς ὅτι εἷς ἀξιωματικὸς εἶχε 38 μηνῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Μετώπῳ, νὰ τὸν κρατῇ εἰς τὰς Ἀθήνας, τὸν δὲ ἕτερον τὸν ἔχοντα ὀλιγωτέραν ὑπηρεσίαν νὰ τὸν στέλλῃ εἰς τὸ Μέτωπον, καὶ ὄχι νὰ στέλληται εἰς τὸ Μέτωπον ὁ ἔχων πολύμηνον ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίαν. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω πρόσωπα. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει κατὰ τοῦτο ἐλέγχω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καθότι ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὅτι ἡ γνώμη του ἦτο ὑποχρεωτικὴ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἠξεύρῃ τὸν τίτλον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ ὑπογράφῃ πιστώσεις τινὰς Ἐπιμελητείας καὶ τοῦ Ὑπουργείου του. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλω νὰ καταργηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§149Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ μοὶ εἴπητε ποῖος προεβίβασε τοὺς δωσιλόγους στρατηγοὺς καὶ ἄν, προαχθέντες, εἶναι ἄξιοι νὰ παραμείνωσι.

§150Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἀσφαλῶς τοὺς δωσιλόγους δὲν τοὺς προεβίβασα ἐγώ.

§151Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς προκαλῶ.

§152Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπειδὴ ὅμως μὲ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἀπαντῶ ὅτι καὶ ἐγὼ τότε εἶχον κατηγορήσει τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν κ.κ. Κονδύλην καὶ Πάγκαλον, μάλιστα δὲ ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν ἐγερθεὶς τῆς θέσεώς του μοὶ εἶπεν «ἔκαμα λάθος». Κατηγορῶ δὲ καὶ τὸν σημερινὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον καὶ χθές, δὲν θέλει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὡς φαίνεται ἔχει μπλεχθῆ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς καὶ δὲν γνωρίζει τί πρέπει νὰ γίνῃ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζυμπρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§154Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπορῶ, κύριοι, πῶς γίνεται λόγος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν μεταθέσεων. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν γίνονται μεταθέσεις καὶ ἀπορῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι εἶναι στρατιωτικοὶ καὶ διατείνονται ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐγκρίνῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὗται τοῦ Συμβουλίου εἶναι ἀνεξέλεγκτοι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θέλετε νὰ κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Πρέπει νὰ σχηματισθοῦν πίνακες τῶν μηνῶν ὑπηρεσίας εἰς τὸ Μέτωπον καὶ νὰ ἀποφασίσῃ. Νομίζω ὅμως ὅτι καὶ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ὑπέπεσεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς πλάνην καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἴσως δὲν ἐδήλωσαν τὸν πραγματικὸν ἀριθμὸν μηνῶν τοὺς ὁποίους εἶχον ἐν Μετώπῳ. Ἀλλ’ ἂν τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἐκ πλάνης ἠδίκησεν ἀξιωματικούς, οὗτοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος. Ἄλλοτε, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἐπὶ Θεοτόκη, εἶχεν ἀποφασισθῆ οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ τοποθετῶνται ἐκεῖ ὅπου εἶναι τὰ συμφέροντά των, ὅπερ καὶ ἐγένετο, ὅταν ὅμως ἡ Ὑπηρεσία μετὰ μίαν πολεμικὴν περίοδον, μετὰ μίαν τοιαύτην ἀνωμαλίαν ἠθέλησε νὰ ἐνεργήσῃ μεταθέσεις, ἦτο ἑπόμενον νὰ γίνουν καὶ σφάλματά τινα. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι πολὺ ὀρθῶς ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὴ ἐπεμβάς, διότι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§156Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Συνέλευσις ψηφίσασα τὸν νόμον περὶ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου καλῶς ἐποίησεν, ὄχι μόνον διότι τοῦτο προϋπῆρχε πρὸ τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ διότι, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ στελέχη τοῦ Στρατοῦ πρέπει νὰ κρίνονται ἀπὸ τοὺς φυσικοὺς αὐτῶν ἀρχηγοὺς καὶ ὡς πρὸς τὴν προαγωγὴν καὶ ὡς πρὸς τὰς τοποθετήσεις καὶ μεταθέσεις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, προκειμένου περὶ τοποθετήσεων, ἐξέδωκε διαταγὴν διὰ τῆς ὁποίας διέτασσε τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ὑποβάλουν δηλώσεις πόσον χρόνον ὑπηρεσίας Μετώπου ἔχουσι καὶ πόσον χρόνον ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ὡς καὶ ποίαν φρουρὰν προτιμῶσιν. Αἱ δηλώσεις διεβιβάσθησαν εἰς τὰς οἰκείας διευθύνσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνήργησαν τὰς τοποθετήσεις, καταρτίσασαι τοὺς σχετικοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον εἰς τὸν Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον.

§157Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Αὐταὶ ἔκαμαν τὰς μεταθέσεις;

§158Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα. Αἱ αἰτήσεις καὶ αἱ δηλώσεις παρεπέμφθησαν εἰς τὰς σχετικὰς διευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι, λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν αὐτάς, ἔκαμαν τοὺς σχετικοὺς πίνακας, ὅπως αὐταὶ ἐνόμιζον καλύτερον. Οἱ πίνακες ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον κατήρτισε τοὺς ὁριστικοὺς πίνακας. Ὡς γνωρίζομεν, ὅλοι οἱ στρατιωτικοὶ τοὐλάχιστον, τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξετάσῃ λεπτομερῶς ὅλας τὰς δηλώσεις τῶν ἀξιωματικῶν, ἀπὸ τοῦ στρατηγοῦ μέχρι τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ὄχι μόνον διότι δὲν ἦτο εὔκολον τοῦτο, ἀλλὰ διότι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι αἱ πρῶται τοποθετήσεις καὶ μεταθέσεις μετὰ ἕνα μακρὸν πόλεμον, εἶναι ζήτημα ἂν ἐντὸς ἔτους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἀλλὰ διεπράχθησαν καὶ σφάλματα, ὡς εἶναι φυσικόν.

§159Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ποῖος δὲν θὰ ἔκαμνε; Ἂν τὰς ἔκαμνα ἐγὼ ὡς ἄτομον, θὰ ἔκαμνα περισσότερα.

§160Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὰ σφάλματα δὲ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐπανορθωθῶσι, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπεμβῇ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου σφάλματα διαπραχθέντα εἰς ὡρισμένας τοποθετήσεις, ἰδίως εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς ἃς θέλουσιν, ὡς γνωστόν, νὰ τοποθετηθῶσιν ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀξιωματικοί. Δι’ αὐτὸ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων προκειμένου περὶ τῶν Ἀθηνῶν πρέπει νὰ προσέχῃ μέχρι τοῦ τελευταίου ἀνθυπολοχαγοῦ, νὰ τοποθετῇ δὲ εἰς Ἀθήνας τοὺς ἔχοντας περισσότερον χρόνον ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν. Τὰ σφάλματα ταῦτα καλὸν εἶναι νὰ ἐπανορθωθῶσιν, ἐπειδὴ δὲ τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συνέλθῃ τὸν Μάϊον, δὲν ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ ἐνεργῇ μεταθέσεις, πρέπει νὰ γίνῃ τροπολογία τοῦ νόμου, δι’ ἧς τὸ μὲν Συμβούλιον τοῦ Μαΐου νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸν καταρτισμὸν τῶν πινάκων τῶν προαγωγῶν, τοποθετήσεων καὶ μεταθέσεων, τὸ δὲ Συμβούλιον τοῦ Νοεμβρίου νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Στρατοῦ· διότι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, οἱ περισσότεροι ἀξιωματικοὶ εἶναι ἔγγαμοι, ἔχουσι τὰ τέκνα των εἰς τὰ σχολεῖα καὶ συνεπῶς δὲν δύνανται νὰ μετακινηθῶσι κατὰ τὸν Νοέμβριον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πράξῃ εἶναι νὰ διατάξῃ νὰ ἐξελεγχθοῦν αἱ τοποθετήσεις τῶν μεγάλων πόλεων, τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, διότι οὐδεμίαν διάκρισιν κάμνει ὁ ἀξιωματικὸς μεταξὺ τῶν ἄλλων πόλεων· ἂν θὰ τοποθετηθῇ τουτέστιν εἰς τὰς Σέρρας ἢ εἰς τὰ Ἰωάννινα· τὰ μεγάλα μόνον κέντρα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουσι σημασίαν. Νὰ ἀνατεθῇ λοιπὸν εἰς τὸ Συμβούλιον, συνερχόμενον κατὰ Μάϊον, νὰ κάμῃ πᾶσαν δυνατὴν θεραπείαν τῶν δικαίων παραπόνων τῶν ἀξιωματικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰς τοποθετήσεις.

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ ἰδέα.

§162Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα· ἐγὼ ὅμως εὑρίσκω ὅτι τὰ μεγαλύτερα σφάλματα διεπράχθησαν ὄχι εἰς τὰς τοποθετήσεις, ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τῶν προαγωγῶν, διότι γνωρίζω ἀδικήματα τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἐναντίον διαφόρων ἱκανωτάτων ἀξιωματικῶν. Ἔχω πρόχειρον παράδειγμα ἑνὸς ἀνδρειοτάτου, γενναιοτάτου καὶ ἱκανωτάτου ἀξιωματικοῦ, τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Τσάμη, ὁ ὁποῖος διέπρεψεν εἰς ὅλους τοὺς πολέμους καὶ ὁ ὁποῖος ὅμως ἔμεινε στάσιμος.

§163ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς ἔμεινε στάσιμος;

§164Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ διοικητὴς τοῦ συντάγματός του εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀνεγνώρισε μὲν ὅτι εἶναι γενναιότατος καὶ ἱκανώτατος, ἀλλὰ τὸν ἔκρινε στάσιμον, διότι εἶναι νέος διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου. Ὁ μέραρχος προσέθεσεν ὅτι εἶναι γενναιότατος καὶ ἱκανώτατος καὶ πρέπει νὰ προαχθῇ κατ’ ἐκλογήν, ὁ δὲ διοικητὴς τοῦ Σώματος Στρατοῦ ἐπίσης ὅτι δέον νὰ προαχθῇ κατ’ ἐκλογήν. Ἐν τούτοις τὸ Συμβούλιον τὸν ἀφῆκε στάσιμον.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προχθές, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, εἶπον ὅτι ἡ Ὑπηρεσία ἀπεδέχθη, ὅπως καταστήσῃ καὶ δεύτερον βαθμόν, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ προσέρχωνται οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ τιθέμενοι εἰς ἀπόταξιν ἀπὸ Ὑπηρεσιακὰ Συμβούλια. Εἴς τινας μάλιστα μικρὰς ἀντιρρήσεις, διότι πράγματι ἐκφεύγει τὸ νέον αὐτὸ σχέδιον τοῦ ὑφισταμένου νόμου, ἔφερα τὴν ἑξῆς ἁπλουστάτην παρατήρησιν: Πῶς θέλετε νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τῆς λειτουργίας τοῦ Στρατεύματος, ἀφοῦ ἐπιτρέπεται μὲν εἰς ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν διαφορὰν μέχρι 1000 δραχμῶν νὰ κρούσῃ ἕνα δεύτερον βαθμόν, ἀλλὰ δι’ ἕνα ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἀπέλθῃ τοῦ Στρατεύματος, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται; Ἡ Ὑπηρεσία ἀπεδέχθη τοῦτο. Ἤθελον νὰ συστήσω εἰς ὑμᾶς νὰ ἐξετάσητε μήπως δι’ ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μίαν ἰδιαιτέραν ὑπόστασιν δι’ ἀξιωματικοὺς δὲν θὰ ἦτο πρόσφορον νὰ δύναται νὰ προσφύγῃ ὁ ἀξιωματικὸς εἰς ἓν ἕτερον Συμβούλιον συγκείμενον ἀπὸ ἑπτὰ ὑποστρατήγους, ἀντὶ πέντε. Δὲν λέγω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι εὔκολον, ἁπλῶς τὸ λέγω ἵνα ὑμεῖς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸ ἐξετάσητε.

§166Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον ἁπλῶς μόνον διὰ νὰ ἐκθέσω μερικὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν πινάκων προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐγέννησαν δυσφορίαν εἰς τὸ Στράτευμα.

§167Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπείγει, κ. Πρόεδρε, καθ’ ἣν στιγμὴν μάλιστα λέγομεν ὅτι εἴμεθα σχεδὸν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν....

§168Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἴμεθα οὔτε εἰς σχεδὸν ἐμπόλεμον κατάστασιν.

§169Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εὑρισκόμεθα εἰς κρίσιμον σημεῖον καὶ ὅμως οἱ ἡμίσεις τῶν ἀξιωματικῶν εὑρίσκονται ὑπὸ μετάθεσιν. Ἐννοήσαμεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ τῶν μεταθέσεων, ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅταν γίνωνται μεταθέσεις, δύναται νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τὰς ἀνάγκας τῆς Ὑπηρεσίας.

§170Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὐδέποτε θὰ κάμω μίαν τοιαύτην παραχάραξιν νόμου, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον μοὶ λέγετε φέρει μίαν ἀνάμιξιν ἐνεργὸν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει.

§171Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἂν ὅμως κάμωμεν τὸ Συμβούλιον διὰ νὰ κάμῃ περισσοτέρας μεταθέσεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τότε ἂς λείπῃ τὸ Συμβούλιον.

§172Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· αἱ μεταθέσεις πρέπει νὰ γίνωνται.

§173Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ νὰ μετατίθενται οἱ ἡμίσεις διδάσκαλοι, δικασταί, ἀξιωματικοὶ εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φέρει τὴν παραλυσίαν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους.

§174Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὴ ὁμιλεῖτε οὕτω· δὲν εἶναι ἡμίσεις.

§175Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύναται νὰ τάσσεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν προθεσμία διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου, ὅτε ἀναντιρρήτως δύναται νὰ τὰς ἐκτελέσῃ τμηματικῶς;

§176Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἰς ἡμᾶς, κ. Πρόεδρε, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν τὸν λαόν, προξενεῖ κακὴν ἐντύπωσιν τὸ πρᾶγμα, νὰ βλέπωμεν τὸν Στρατὸν εὑρισκόμενον ὑπὸ μετάθεσιν.

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εὑρίσκεται εἰς μετάθεσιν ὁ Στρατός. Ὁ Στρατὸς εἶναι εἰς τὰς θέσεις του καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι εἰς τὰς θέσεις των.

§178Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὀφείλομεν ἡμεῖς πάντως νὰ διαμαρτυρηθῶμεν.

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§181Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ δέχεται νὰ φέρωνται ἐνώπιον αὐτῆς ζητήματα ἐκτελέσεων προσωπικῶν, κατὰ τὴν παροῦσαν μάλιστα στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ Στρατὸς ἔχει ἀνάγκην πρὸ παντὸς τῆς γαλήνης. Δὲν πρέπει νὰ διαταράσσωμεν διὰ προσωπικῶν ζητημάτων τὴν γαλήνην τοῦ Στρατεύματος, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ βαδίσῃ εἰς τὸ ἔργον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπόθησεν ἡ ἐθνικὴ ψυχή. Ἀναντιρρήτως ὁ θεσμὸς τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου ἀπέδωκεν ἀποτελέσματα καὶ καρποὺς ἀγλαούς. Ἀναντιρρήτως ὅμως, ἐπειδὴ εἶναι ἀνθρώπινον τὸ σφάλλεσθαι, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνταποκριθῇ ἐν ταῖς ἐλαχίσταις λεπτομερείαις εἰς τὴν ἰδανικὴν μορφὴν τοῦ δικαίου καὶ ἴσως–ἴσως θὰ ἠδίκησε πρόσωπα, τὰ ὁποῖα χάριν τῶν ὑπερτέρων τῆς Πατρίδος συμφερόντων, ἔχουν τὸ καθῆκον νὰ θέσουν τὴν χεῖρα εἰς τὴν καρδίαν καὶ νὰ μὴ ἐκδηλώσουν τὰ παράπονα ταῦτα. Εἶναι καθῆκον ὅπως δημιουργηθῇ ὁ θεσμὸς τοῦ δευτέρου βαθμοῦ τοῦ δικαστηρίου, εἰς τρόπον ὥστε οἱ τυχὸν ἀδικηθέντες καὶ οἱ ἀδικηθησόμενοι νὰ δύνανται νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὸν δεύτερον βαθμόν. Κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου πρόσωπα τὰ ὁποῖα — δὲν θὰ ἀναφέρω ὀνόματα εἰς τὴν Συνέλευσιν — ἠδικήθησαν, πρόσωπα τῶν ὁποίων τὸ παρελθὸν εἶναι λευκὸν καὶ αἱ ὑπηρεσίαι πανθομολογούμεναι. Καὶ ὅμως τὰ πρόσωπα ταῦτα εἶναι σήμερον ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ἀναθεωρηθοῦν αἱ ἀποφάσεις.

§183Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ πρόσωπα, κ. συνάδελφε;

§184Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τὰ κατονομάσω. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ τὰ κατονομάσω, διότι τότε θὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὁμιλῶ συγκεκριμένως ὑπὲρ αὐτῶν καὶ μόνον.

§185Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ποῖον χρόνον ἀνάγονται αἱ ἀποφάσεις;

§186Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σήμερον δὲν ὁμιλῶ περὶ ἀποτάκτων.

§187Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι συναντώμεθα καὶ νὰ ὁμιλήσωμεν σαφέστερον. Ἂν πρόκειται διὰ τὸν στρατηγὸν κ. Τσερούλην καὶ τὸν κ. Παναγιωτόπουλον, θὰ εἶναι ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐπερώτησις δὲν ἀφορᾷ τὰς προαγωγάς· ἀφορᾷ μόνον τὰς τοποθετήσεις καὶ μεταθέσεις.

§189Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι γενικὸν τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως· εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος καὶ ἐκεῖνος καὶ ἡμεῖς.

§190Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶναι εὐχῆς ἔργον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα τῷ δίδει ὁ νόμος, νὰ μεριμνήσῃ ὥστε νὰ ἱκανοποιηθοῦν τὰ δίκαια παράπονα καὶ τῶν ἀδικηθέντων κατὰ τὰς τοποθετήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρηγκωνίσθησαν ἢ ἐξωβελίσθησαν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ ἀδίκως. Πρὸς τούτοις ὄχι διὰ τὰς τοποθετήσεις ἀλλὰ διὰ τὴν κατάστασιν αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ συνιστᾶτο ἓν Συμβούλιον δευτέρου βαθμοῦ, τὸ ὁποῖον νὰ κρίνῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ πρωτοβαθμίου Συμβουλίου.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σεχιώτης παραιτεῖται;

§192Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἤθελα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ἑξῆς, ὅτι κατηναλώσαμεν μίαν ὥραν ὁλόκληρον ἀσκόπως περιστρεφόμενοι περὶ ἐπερώτησιν ἡ ὁποία δὲν ἔχει ὡς περιεχόμενον ἔλεγχον, διότι ὁ ἔλεγχος προϋποθέτει εὐθύνην, εὐθύνη δὲ οὐδεμία δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς Ὑπουργὸν ὑποχρεωμένον ἐκ τοῦ νόμου νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου. Ἐφόσον οἱ προλαλήσαντες δὲν κατήγγειλαν ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς δὲν ὑπέδειξεν ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὸ Συμβούλιον τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ κατήρτιζε τοὺς πίνακας τῶν τοποθετήσεων καὶ τῶν μεταθέσεων ἀλλὰ ἐλέγχουσι τοῦτον, διότι ἐξετέλεσεν ἀποφάσεις, δὲν ὑπάρχει στάδιον ἐλέγχου οὐδέν. Θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν ἐλέγξουν εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξετέλει τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου. Κατηναλώσαμεν ὥρας ὁλοκλήρους χωρὶς κανένα σκοπόν, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν οὔτε ὁ ἔλεγχος ὁ κοινοβουλευτικὸς ἀσκεῖται πρεπόντως ἀπό τινων μηνῶν οὐδὲ χρόνος μᾶς ἀπομένει διὰ τὴν νομοθετικὴν καὶ συντακτικὴν ἐργασίαν, ὅταν ἐκτρεπώμεθα ἐκτὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα τάσσει ὁ Κανονισμός.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§194Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ ἔλεγα, τὴν στιγμὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπουσίαζε: ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν, ὅτι δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι δὲν ὑπάρχει κυβερνητικὴ εὐθύνη, διότι πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς ἀποφάσεων. Καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου δύναται νὰ δημιουργήσῃ εὐθύνην κυβερνητικήν· διότι ἂν μετατεθοῦν χίλιοι ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὸ Μέτωπον καὶ τὸ Μέτωπον παραλύσῃ, ἀναντιρρήτως ὑπάρχει εὐθύνη. Νὰ μὴ λέγωμεν λοιπὸν ὑπερβολάς. Θὰ ἤθελα νὰ ἔλεγα εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ συνεχίσωμεν τὴν ἐπερώτησιν, ἂν ἔχουν ὄρεξιν νὰ συζητήσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§195Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε· θὰ κάμωμεν ὁλονυκτίαν.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατατίθεται σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως γενομένης μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ὑπηρεσίας Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων». Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Ἔρχεται ὑπὸ συζήτησιν τώρα ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 4 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως σύστασις πληρεξουσίων τινῶν «περὶ μονιμοποιήσεως ἐφέδρων προσφύγων ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Παυλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§197Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σύστασις εἶναι, κ. Πρόεδρε, ἢ ἐπερώτησις;

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύστασις.

§199Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει τὴν θέσιν της ἡ σύστασις εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Μαντινείας, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις ἕνα ἔχουν σκοπόν, τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι δὲ θλιβερὸν οἱ ἐπερωτῶντες κύριοι συνάδελφοι νὰ λέγουν ὅτι δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ὑποβάλληται κάθε ἐπερώτησις ὑπὸ τύπον συστάσεως. Νὰ λείπουν αἱ ἁβρότητες.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουδούρη, κατὰ τὸν Κανονισμὸν αἱ συστάσεις ἀναγράφονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων· συνεπῶς καλῶς ἔχει ἀναγραφῆ καὶ καλῶς θὰ ἀγορεύσῃ ὁ κ. Παυλίδης.

§201Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κατὰ τοῦτο διαφωνῶ, κ. Πρόεδρε, μὲ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἐγὼ ἀπέδωκα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εὐθύνην ἀπεριόριστον.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§203Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι λόγῳ ἁβρότητος δὲν ἐλέγχομεν.

§204Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δύο Ἑλληνικοὶ κόσμοι, ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ ὁ ἕτερος τῆς ὑποδούλου, ἀφοῦ ἠγωνίσθησαν ἐπὶ αἰῶνας ἀπὸ κοινοῦ διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, οἱ δύο κόσμοι αὐτοὶ ἐξηκολούθησαν ἀγωνιζόμενοι ἀπὸ ἑνὸς αἰῶνος καὶ ἐντεῦθεν κεχωρισμένως μὲν ἔκτοτε, ἀλλὰ πάντοτε ἐν πλήρει συντονισμῷ καὶ ἐναρμονίσει, τῆς δράσεως αὐτῶν κατευθυνομένης πρὸς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπόν, πρὸς τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀπολύτρωσιν τῆς φυλῆς. Ὁ συντονισμὸς καὶ ἡ ἐναρμόνισις τῆς τοιαύτης δράσεως ἐδράζεται ἐπὶ ἀδιαρρήκτων καὶ ἀναλλοιώτων δεσμῶν, οἱ ὁποῖοι συνδέουσι τοὺς δύο τούτους Ἑλληνικοὺς κόσμους. Ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς ὑποδούλου Ἑλλάδος ἦτο πάντοτε προσηλωμένος πρὸς τὴν μητέρα Πατρίδα, διετήρει δὲ τὴν ψυχὴν ἀλώβητον ἐντὸς τοῦ σκληροτέρου περιβάλλοντος διὰ τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς καρτερίας. Ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἔσπευσε ποικιλοτρόπως εἰς τὴν φωνὴν τῆς Μεγάλης Πατρίδος, ἀλλὰ καὶ αὐτοθυσίαν καὶ αὐταπάρνησιν ἐπανειλημμένως ὑπέστη χάριν τοῦ ἱεροῦ πρὸς τὴν Μητέρα Ἑλλάδα καθήκοντος. Βεβαίως αἱ αὐτοθυσίαι τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς ὑποδούλου Χώρας ἐξεδηλοῦντο εἰς ὡρισμένας στιγμάς, ὁπότε τὸ Ἔθνος διέτρεχε κίνδυνον καὶ ὑπῆρχεν ἐθνική τις κρίσις. Οἱ Ἕλληνες τῆς ὑποδούλου Χώρας δὲν παρέλειψαν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν καὶ ὡς ἁπλοῖ ὁπλῖται καὶ ὡς ἀξιωματικοὶ ἐκτελοῦντες τὸ καθῆκόν των. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ 1916 ἡ ἐκπλήρωσις τῆς στρατιωτικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἐθελοντικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα ἐξετελεῖτο περιοδικῶς, ἔκτοτε ὅμως ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς ὑποδούλου Χώρας συστηματικώτερον προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας του πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ ἐν τῷ Στρατῷ. Εἶναι γνωσταὶ αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Ἑλλήνων τῆς ἀλυτρώτου Χώρας καὶ δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐνδιατρίβων εἰς λεπτομερείας, ἄλλως τε εἶναι πρόσφατα τὰ τελευταῖα γεγονότα καὶ γνωρίζουσι πάντες τὰς ὑπηρεσίας τῶν Ἑλλήνων ἐκ τῆς ὑποδούλου Χώρας καὶ εἰς τὴν Θράκην καὶ Μικρὰν Ἀσίαν καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ἀντεπαναστατικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου. Μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἤρχισε νὰ ἀπολύῃ τὰς ἐφεδρικὰς δυνάμεις της. Ἐγένετο ὅμως ἐξαίρεσις διὰ τοὺς καταγομένους ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης ὁπλίτας καὶ ἀξιωματικούς. Μετὰ τὴν ἀνακωχὴν μάλιστα τῶν Μουδανιῶν ἐθεωρήθη σκόπιμον οἱ ἐκ Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας ἀξιωματικοὶ ἰδιαιτέρως νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸν Στρατόν, διότι ὑπὸ τῶν τότε ἰθυνόντων ἐκρίθησαν πολύτιμοι αἱ ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας προσέφεραν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ ἀπόλυσις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τῶν καταγομένων ἐκ Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας δὲν ἔλαβε χώραν συγχρόνως μὲ τὴν ἀπόλυσιν τῶν λοιπῶν συναδέλφων αὐτῶν. Θὰ σᾶς φανῇ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἴσως παράδοξον ὅτι διὰ τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς πρόσφυγας δὲν περιεμένετο ἡ στιγμὴ τῆς ἀπολύσεως, ὅπως εἶναι παραδεκτὸν ἀνθρωπίνως, μὲ τὴν λαχτάραν ἐκείνην μὲ τὴν ὁποίαν, κατόπιν πολλῶν ἀγώνων περιμένουσιν οἱ ἔφεδροι τὴν ἀπόλυσίν των, ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Θὰ κατεῖχε τὸ αἴσθημα τοῦτο καὶ τοὺς πρόσφυγας ἀξιωματικούς, ἂν εὑρίσκοντο ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκοντο καὶ οἱ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος συνάδελφοί των. Ἀλλ’ οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης, ἀφοῦ ἔμειναν ἐπὶ πολλὰ ἔτη (πολλοὶ ἀπὸ τοῦ 1916 καὶ 1917) εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ἀφοῦ προσέφεραν ὅσας ἠδυνήθησαν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, στραφέντες πρὸς τὰ ὀπίσω βλέπουσι μόνον ἐρείπια. Βλέπουσιν ὅτι ἄλλων μὲν αἱ οἰκογένειαι ἐξηφανίσθησαν καὶ ἠχμαλωτίσθησαν, ἄλλων ἐδεκατίσθησαν καὶ ὅσων αἱ οἰκογένειαι κατώρθωσαν ἠκρωτηριασμέναι νὰ ἐπιζήσωσι καὶ νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ ἀκόμη τὸ μέγα μέρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι πληρεξούσιοι: Ἠμποροῦσε νὰ κατέχῃ τὸ αἴσθημα ἀκριβῶς τῆς προθυμίας τῆς ἀπολύσεως τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι, ἐκτὸς τῆς τραγικῆς εἰκόνος τῶν ἑστιῶν των, ἕνεκα τῆς μακρᾶς διαμονῆς ἐν τῷ Στρατῷ, ἀπώλεσαν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἰδιαιτέρου αὑτῶν ἐπαγγέλματος προσοικειωθέντες μὲ τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα; Ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ἐκπαιδευθέντες εἰς ξένας στρατιωτικὰς Σχολάς, ἔχουσι τὴν ἀπαιτουμένην ἐκπαίδευσιν καὶ ἦσαν ἱκανώτατοι εἰς τὸν Στρατόν. Δι’ αὐτούς, καίτοι ἐγκαίρως, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, εἶχον ὑποβληθῆ ἀπὸ τοὺς οἰκείους σωματάρχας προτάσεις μονιμοποιήσεώς των, λόγῳ τῆς γραφειοκρατίας ἡ ὁποία ὑφίσταται εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς Ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων, αἱ προτάσεις τῶν σωματαρχῶν δὲν ἔφθασαν ἐγκαίρως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἶχε λήξει ἡ προθεσμία τὴν ὁποίαν ἔτασσεν ὁ νόμος διὰ τὴν μονιμοποίησίν των. Καὶ τοιουτοτρόπως μέγα μέρος τῶν ἀξιωματικῶν τούτων παρελείφθη ἀπὸ τοὺς πίνακας τῆς μονιμοποιήσεως. Ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέδωκε τελευταίως τὴν διαταγὴν περὶ ἀπολύσεως τῶν ἐφέδρων τούτων ἀξιωματικῶν τὴν 31 Δεκεμβρίου, οἱ ἐναπομείναντες....

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου.

§206Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὑπὸ τοῦ κ. Κατεχάκη. Ὅταν, λέγω, ἐξεδόθη ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν περὶ ἀπολύσεως ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τὴν 31 Δεκεμβρίου, προσέτρεξαν εἰς ἡμᾶς οἱ πρόσφυγες οὗτοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὑποδείξαντες τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον γίνεται δι’ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι εἶχον προτάσεις μονιμοποιήσεως, παρεκάλεσαν τοὐλάχιστον νὰ μονιμοποιηθῶσιν οὗτοι. Ἐπανειλημμένως ἀνεφέραμεν τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κοινοβουλευτικὴ δὲ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος καὶ ἔγραψε δὶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ὅπως συνήθως ἀποφεύγουσι νὰ ἀπαντήσωσι τὰ Ὑπουργεῖα εἰς τὰς τοιαύτας συστάσεις, ἡ προσφυγικὴ Ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔλαβεν. Αἱ δικαιολογίαι τὰς ὁποίας προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς παραμονῆς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ὁμολογῶ ὅτι δὲν μὲ ἔπεισαν, διότι κατέχω ἐπίσημα ἔγγραφα ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι πράγματι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἐπροτάθησαν ἐγκαίρως, εἶχον ὅλα τὰ προσόντα, μεγάλην μόρφωσιν καὶ ἠδύναντο κάλλιστα ἐπὶ πλέον νὰ μορφωθῶσιν, ἐπειδὴ δὲ εἴχομεν ἐξαντλήσει τὰς προσπαθείας μας, ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἐπιβεβλημένον νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τύπον συστάσεως διὰ τῆς Συνελεύσεως μίαν παράκλησιν, ἵνα μὴ ἀπολυθῶσι τοῦ Στρατεύματος καί, ἀναθεωρουμένης, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἀποφάσεως, μονιμοποιηθῶσιν ὅσοι ἔχουσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Διότι νομίζομεν, κύριοι, ὅτι ἀκριβῶς εἰς τοὺς κλάδους ἐκείνους τῆς Κοινωνίας, εἰς τοὺς ὁποίους ἐμπιστευόμεθα εἰς κρισίμους περιστάσεις τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους μας, καὶ εἰς τοὺς ἄλλους μέν, ἀλλ’ εἰς αὐτοὺς τοὺς κλάδους περισσότερον πρέπει νὰ δείξωμεν αὐστηρὰν δικαιοσύνην διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀδικοῦνται καὶ ὅτι ἀμείβονται μὲ ἀχαριστίαν ὑπὸ τῆς Πατρίδος, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἀποτελοῦσι τὴν πρωτοπορείαν τοῦ τέως ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἱερωτέρων καθηκόντων πρὸς τὴν Μεγάλην Πατρίδα. Φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, δύναται δι’ ἀποφάσεώς της νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα τοῦτο πρὸς ὑψίστην ἠθικὴν ἱκανοποίησιν ἑνὸς μεγάλου πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ¼ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ ὁποῖος θέλει νὰ συμβάλῃ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐθνικῆς δράσεως διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν γενομένην μεταστάθμευσιν μονάδων Στρατοῦ εἰς τὰς νήσους Κρήτην καὶ Μυτιλήνην.

§208Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ, διότι δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐπερωτήσεως.

§209Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις ἔχει κατατεθῆ πρὸ δύο μηνῶν καὶ εἶναι σπουδαία, διότι ἡ ὑπόθεσις ἀπὸ ζήτημα ἀνταλλαγῆς μετεβλήθη εἰς ζήτημα μειονοτήτων.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 6 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§211Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ μετάθεσις αὐτή, ὅπως ἐπληροφορήθην, ἐγένετο ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ εἶναι πραγματικῶς παρὰ τὸν νόμον, διότι, ὅταν ἐδημοσιεύθη τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τοῦ θέρους «περὶ συγκροτήσεως τοῦ Στρατοῦ ἐκ 12 Σωμάτων», ἔλεγε «μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς», τοιαύτη γνώμη ὅμως δὲν ἐζητήθη καὶ συνεπῶς ἡ διαταγὴ τῆς μετασταθμεύσεως τῶν μονάδων εἶναι παράνομος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀφορᾷ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν καὶ βεβαίως δὲν δύναται ἡ νῦν Κυβέρνησις νὰ διατάξῃ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν μονάδων αὐτῶν, θὰ ἀναμείνω τὸν νέον Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ διὰ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἐπερωτᾷ διὰ τὴν μὴ καταβολὴν εἰσέτι τῶν ὀφειλομένων εἰς διαφόρους ἰδιώτας ἀπὸ τοῦ 1915 ἐκ διαφόρων ἐπιτάξεων.

§213Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐντεῦθεν ὀφείλονται ποσὰ διάφορα ἐξ ἐπιτάξεως εἰς διαφόρους δικαιούχους.

§214Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ἀπευθύνητε ἐπερώτησιν πρὸς ὅλους τοὺς ὑπάρξαντας Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον.

§215Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι οἱ προκάτοχοι ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ οἱ σημερινοί, ἐφόσον λαμβάνουν γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως καὶ δὲν φροντίζουν.

§216Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρέπει νὰ μᾶς εἴπητε ὡρισμένην ὑπόθεσιν.

§217Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι χιλιάδες.

§218Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ μίαν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ποινικὴ ἀνάκρισις.

§219Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ σᾶς κάμνω γνωστὸν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐντεῦθεν καθυστεροῦνται ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς ἰδιώτας ἐξ ἐπιτάξεως νομῆς, τροφίμων καὶ οἰκιῶν. Ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του διὰ νὰ ἀξιοῖ παρὰ τῶν πολιτῶν νὰ εἶναι συνεπεῖς πρὸς αὐτό, διότι συνηθίζει τοὺς πολίτας νὰ μὴ σέβωνται τὰ πράγματα τοῦ Κράτους, ὅταν τὸ Κράτος εἶναι ἀσυνεπὲς πρὸς τὰ ὑποχρεώσεις αὑτοῦ ἔναντι τῶν πολιτῶν. Ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ἐλέγχου, ἡ ὁποία εἶναι ἐντεταλμένη τὴν διευθέτησιν τῶν ζητημάτων τούτων μὲ τὰς πρωτοβαθμίους Ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ἑδρεύουν εἰς τὰς ἕδρας τῶν Σωμάτων Στρατοῦ, σχεδὸν δὲν κάμνουν καμμίαν σχετικὴν ἐνέργειαν ἀπὸ διετίας, διατεινόμεναι ὅτι αἱ διάφοροι ὑπεπιτροπαὶ αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὰ Σώματα Στρατοῦ διαλύονται ἅμα τῇ συστάσει των, λόγῳ τῶν ἀλλεπαλλήλων μεταθέσεων. Νομίζομεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ καὶ νομοθετικὴ μέριμνα διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος «περὶ ἀγροφυλακῆς» ἐν Κερκύρᾳ.

§221Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ἐλέγξω κανένα καὶ δὲν θὰ εἶμαι ἐπιθετικὸς καὶ ἴσως νὰ λεχθῇ ὅτι θέλω νὰ περιποιήσω τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ αἱ εὐθῦναι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀρχίζουν ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ταύτης, ἂν δὲν προσπαθήσῃ νὰ διορθώσῃ ὁπωσδήποτε τὸ ἄτοπον τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν. Δυστυχῶς αἱ ἐπερωτήσεις ἔγιναν πρὸ πολλῶν μηνῶν καὶ ἔρχονται σήμερον μὲ ἄλλα πρόσωπα Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ δώσουν λόγον διὰ πράξεις ἄλλων, καὶ θὰ παρῃτούμην βεβαίως τῆς ἐπερωτήσεως, διότι δὲν εἶναι τοῦτο καθόλου λογικόν, ἂν δὲν ἤλπιζον ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔλαβε περὶ αὐτοῦ πρόνοιαν. Ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου σας, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχεν ἓν Διάταγμα Νομοθετικὸν ἐκδοθὲν κατὰ τὰς διακοπὰς ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἐκείνην Ἐπιτροπὴν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος καὶ ἐγὼ καὶ ὅταν ἦλθε τὸ Διάταγμα «περὶ ἀγροφυλακῆς» ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἐθέσαμεν ὡς ὅρον νὰ εἶναι προαιρετικὸν τοῦτο, δηλαδὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὅπου ἤθελεν οὗτος ζητηθῆ. Τοῦτο ὑπεστηρίξαμεν ὄχι βεβαίως διότι ἤμεθα ἐναντίον τῆς συστάσεως τῆς ἀγροφυλακῆς ὑπὲρ τῆς προστασίας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα λυμαίνονται οἱ διάφοροι ποιμένες, οἱ προστατευόμενοι τοῦ ἀγαπητοῦ φίλου κ. Καλαντζοπούλου, ἀλλὰ διότι ἠθέλομεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅπου οἱ κάτοικοι ἤθελον ζητήσει τὴν ἐφαρμογήν του. Αἱ διατάξεις τοῦ Διατάγματος ἦσαν τοιαῦται, ὥστε μᾶς ἔκαμαν διστακτικοὺς νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας, ἐκτὸς ἄλλων διατάξεων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διὰ τὴν φορολογίαν τὴν μεγάλην, ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου. Διὰ τοῦτο εὑρέθημεν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν εἰς δίλημμα καὶ πρὸ διλήμματος εὑρισκόμενοι, ἐπειδὴ εἴχομεν ἀντιρρήσεις καὶ εἰς ἄλλας διατάξεις τοῦ Διατάγματος, ἐζητήσαμεν νὰ τεθῇ ἡ Διάταξις ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ μόνον εἰς περιφερείας εἰς ἃς ἤθελε ζητηθῆ ἡ ἐφαρμογή του. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διεφωνήσαμεν....

§222Σ. ΞΥΔΗΣ. Δύο μέλη, σεῖς καὶ ὁ κ. Κατριβάνος, διότι εἰς ὡρισμένα Εἰρηνοδικεῖα θὰ ἐφηρμόζετο ὁ νόμος καὶ εἰς ὡρισμένα δὲν θὰ ἐφηρμόζετο.

§223Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι ὅπως τὰ λέγετε, κ. συνάδελφε.

§224Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἐτέθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅπου ἐζητήθη, ἀλλ’ ἐν Κερκύρᾳ ἐζητήθη.

§225Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Εἰς τὴν Κέρκυραν ἐζητήθη καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς Συνεταιρισμοὺς καὶ ἀπὸ τὰ ¾ τῶν κατοίκων.

§226Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Βεβαίως ἐζητήθη εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ βλέπω τηλεγραφήματα ἀκόμη καὶ σήμερον, διὰ τῶν ὁποίων μοὶ παραπονοῦνται διὰ τὴν φορολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουν διατάξεις τινές. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν λέγομεν νὰ μὴ τεθῇ φορολογία, ἀλλὰ νὰ τεθῇ κἄπως λογική, διότι ἡ σημερινὴ ἀνέρχεται εἰς τέσσαρα ἑκατομμύρια μόνον ἀπὸ τὸ λάδι, ἐνῷ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα λέγει ρητῶς ὅτι θὰ γίνῃ Συμβούλιον ἐποπτικὸν κατὰ τόπους καὶ θὰ ὁρίζῃ τὴν φορολογίαν καὶ ποῖα εἴδη θὰ φορολογηθοῦν καὶ ὄχι νὰ φορολογῆται διαρκῶς τὸ αὐτὸ εἶδος, διότι αἱ ἐλαῖαι ἀνήκουν περισσότερον εἰς τοὺς χωρικοὺς παρὰ εἰς τοὺς κτηματίας τῆς πόλεως καὶ οἱ κτηματίαι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι περισσότερον ἐνδιαφέρονται διὰ νὰ φυλαχθοῦν τὰ κτήματα. Ὑπάρχουν εἰς τὸν δῆμον Ποταμογειτῶν ἄλλου εἴδους κτήματα. Διατί θὰ φορολογῆται ἓν μόνον εἶδος; Διὰ τοῦτο πολὺ σοφῶς ὁ νόμος λέγει ὅτι τοὺς φόρους τοὺς κανονίζει τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς ἔθεσεν ὡς δέλεαρ μᾶς τὸ κατεστρατήγησε δι’ ἄλλης διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἔβαλε μέσα εἰς τὸν νόμον καὶ τὴν ὁποίαν βεβαίως θὰ ἀντικρούσωμεν, ὅταν θὰ ζητηθῇ ἡ ἐπικύρωσις τοῦ Ν. Διατάγματος, διὰ τῆς ὁποίας λέγεται ὅτι, ἅμα ἐφαρμοσθῇ, τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ διετίαν κανονίζει τοὺς φόρους, καὶ εἶναι πλέον τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον δῶρον ἄδωρον. Τὸ ζήτημα ἔγκειται ἀλλοῦ. Ἐφόσον καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡρίμασεν ὅτι μόνον ἂν ζητηθῇ ἀπὸ τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτός, διατί νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ καταστρατήγησις καὶ νὰ κρατηθῇ ὀλίγας ἡμέρας ἡ δημοσίευσις τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν διάταξιν τῆς μὴ ἐφαρμογῆς παρὰ μόνον ὅταν ζητηθῇ τοῦτο ἀπὸ τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας, νὰ γίνῃ δὲ ἐπέκτασις μὲ τὸ ἄλλο Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον κατ’ οὐσίαν καὶ ἀρχικῶς δὲν ὑφίστατο πλέον, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐκυρώθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τὸ ἄλλο; Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν ἔχει εὐθύνην διὰ τὰ γενόμενα τότε, νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καί, ἐπειδὴ διατάξεις τινὲς εἶναι δυνητικαί, νὰ λάβῃ ἀναλόγους ἀποφάσεις διὰ κοινῆς συνεννοήσεως χωρὶς νὰ πολεμηθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας, περὶ τῆς ὁποίας οὐδεὶς ὁ διαφωνῶν.

§227Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἔχομεν νὰ ἀπαντήσωμεν ὅτι ὄντως ἐζητήθη ἀπὸ διαφόρους Συνεταιρισμοὺς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Διατάγματος.

§228Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐζητήθη ἡ ἐφαρμογή. Ὑπάρχει κοινότης τὴν ὁποίαν ἐξηπάτησαν καὶ ἔκαμε τὸ τηλεγράφημα.

§229Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἑβδομήκοντα κοινότητες ἐζήτησαν τὴ ἐφαρμογήν.

§230Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἂς ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς ἡμερομηνίας τῶν τηλεγραφημάτων.

§231Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Σήμερον θέλουν ἢ δὲν θέλουν οἱ Κερκυραῖοι τὴν ἐπέκτασιν τοῦ νόμου;

§232Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Θέλουν νόμον περὶ ἀγροφυλακῆς ὄχι αὐτὸν τὸν νόμον καὶ ὡς ἐφηρμόσθη μάλιστα οὗτος.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λουπινᾶς ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐνοικιασμένα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις οἰκήματα.

§234Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Τὸ Δημόσιον, κύριοι, κατακρατεῖ ἀπὸ μακροῦ πολλὰ οἰκήματα ἰδιωτῶν, μισθωμένα ὡς τελωνειακά, ὡς δικαστικά, ὡς σχολικὰ καὶ ἄλλα καταστήματα μὲ μίσθωμα προπολεμικὸν ἢ ὀλίγον ἀπέχον αὐτοῦ. Εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν ὅπου ἡ Πολιτεία—ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν δύναται ἢ ὄχι —ἀναγκάζεται νὰ ἀντικρύσῃ τὰς ἀνάγκας ὅλων τῶν ὑπηρετούντων αὐτήν, εἶναι ἀδίκημα φρικαλέον τὸ νὰ ἔρχηται καὶ νὰ λέγῃ ὅτι τὸ οἴκημα τοῦ πτωχοῦ ἰδιοκτήτου, διότι τοιοῦτοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἰδίως οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις μισθοῦντες τὰ οἰκήματα αὐτῶν, τὸ διατηρεῖ ὑπὸ μίσθωμα προπολεμικόν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀδικήματος τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Πολιτεία τὸ ταχύτερον νὰ ἄρῃ, λύουσα τὰ οἰκήματα ἀπὸ τὰς μισθώσεις εἴτε προσφέρουσα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἓν μίσθωμα ἀνάλογον πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας καὶ περιστάσεις. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ αὐξηθῶσι τὰ μισθώματα, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν αὐξάνονται ταῦτα παρὰ μόνον κατὰ 30 δραχμὰς καὶ οἱ πτωχοὶ ἰδιοκτῆται ὑποφέρουν. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι τόσον δεδικαιολογημένον τὸ ζήτημα τοῦτο, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπὶ πλέον παράτασις τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἡ ἐκ τούτου ἀδικία, ἡ ὁποία καθίσταται μεγαλυτέρα δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι βλέπουν τὴν Πολιτείαν νὰ λαμβάνῃ μέτρα ἀνεξαρτήτως τῶν δυνάμεών της.

§235Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Πρὸ χρόνου μακροῦ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Σταμούλης εἶχεν ἔλθει εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ἀπὸ ἕνα δὲ ἐξώστην ἐξεφώνησε λόγον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδε τὴν ἑξῆς ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Μεσολογγίου, ὅτι ἡ Δημοκρατία ἀπεφάσισε νὰ ἱδρύσῃ φυλακάς, ἐπειδὴ αἱ πολιτικαὶ δὲν ἦσαν καλαί, ἀγροτικὰς κλπ. Ὅλα αὐτὰ ἀνεπτύχθησαν διὰ μακρῶν. Εἶπε μάλιστα ὅτι ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις θὰ ἀρχίσῃ τὰ ἔργα αὐτὰ ἀπὸ τοῦ Μεσολογγίου. Τὸ γεγονὸς εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχουν ἀπὸ δεκαεπταετίας καὶ πλέον κτίρια στρατιωτικά, ὅταν ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς εἶχε περιορισθῆ ἕως τὴν Ἄρταν καὶ εἶχε σκεφθῆ τότε νὰ κάμῃ βάσιν τὸ Μεσολόγγιον, εἶχε δὲ ἱδρύσει στρατῶνας καὶ ἀποθήκας καὶ κτίρια μέγιστα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν τεράστια χρηματικὰ ποσά. Σήμερον τὰ κτίρια ταῦτα εἶναι ἡμικατεστραμμένα, εἶναι δὲ πολὺ μεγάλα, διότι ἔγιναν διὰ νὰ περιλάβουν πλέον τῶν δύο συνταγμάτων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐσκέφθη ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ἀχρησιμοποίητα αὐτὰ κτίρια διὰ φυλακὰς καὶ ἀπετάθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον, ὅπως ἀπαντᾷ κάθε Ὑπηρεσία δι’ ἑνὸς ἐγγράφου, ἐνδιαφερομένη διὰ τὰ εἰς αὐτὴν ὑπαγόμενα, ἀπήντησεν ὅτι δὲν τὰ δίδει τὰ κτίρια. Θὰ ἤθελον λοιπὸν νὰ παρακαλέσω ἐπ’ αὐτοῦ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀφοῦ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ σκεφθῇ ὅτι τὰ κτίρια αὐτὰ δὲν χρησιμεύουν οὔτε ὡς στρατιωτικαὶ ἀποθῆκαι καὶ ὅτι διὰ τῆς παροχῆς τῆς ἀδείας θὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὸν κ. Σταμούλην κατὰ πρῶτον λόγον, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον θὰ τῷ ὀφείληται εὐγνωμοσύνη ἀπὸ τοὺς κατοίκους τοῦ Μεσολογγίου.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπίγγος ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν περὶ τῶν ἐκκρεμῶν κατηγοριῶν τοῦ τέως προξένου Βρινδησίου κ. Παλατιανοῦ.

§237Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ μᾶς παράσχῃ τὰς αἰτουμένας πληροφορίας.

§238Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ καὶ Π. Καλλιδόπουλος παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν «διατί βραδύνει ἡ ἀποζημίωσις τῶν παθόντων ὑπὸ τῶν Συμμαχικῶν Στρατευμάτων ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1915 μέχρι τοῦ Μαΐου 1917, ἐνῷ πρὸ καιροῦ ὑπεβλήθησαν αἱ σχετικαὶ αἰτήσεις περὶ ἀποζημιώσεως τόσων παθόντων καὶ ἀναμένεται ἐπὶ τόσον χρόνον ἡ Συμμαχικὴ Ἐπιτροπὴ πρὸς ἔγκρισιν τῶν ἀποζημιώσεων, τὰς ὁποίας καθώρισεν ἐνταῦθα ἡ οἰκεία Ἐπιτροπὴ συμφώνως πρὸς τὰς ὑπογραφείσας συνθήκας καὶ τὴν διακοίνωσιν αὐτῶν κατὰ τὴν κατάληψιν τῆς Θεσσαλονίκης».

§240Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐξεδικάσθησαν ἀκόμη· ἐξακολουθεῖ ἡ ἐκδίκασίς των. Ὅπως γνωρίζετε, μετὰ τὸ ἐπεισόδιον τῆς Κακαβιᾶς ἐζητήσαμεν νὰ γίνουν διαβήματα ἵνα ἔλθουν τὸ ταχύτερον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Συμμάχων.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἐπερωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν «διατί ἐσταμάτησεν ἡ ἔξοδος τῶν Ἀρμενίων καὶ ποῖα μέτρα λαμβάνει ὅπως ἐγκαταστήσῃ τὸ κακὸν τῆς ἐγκαταστάσεως παρ’ ἡμῖν ξένων. Γνωστοῦ ὄντος ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἔλαβον μέτρα ἰδιαίτερα μετὰ τὸν πόλεμον διὰ τοὺς ξένους καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ θρέψῃ ἀναγκαστικῶς ἑκατομμύρια ἀδελφῶν προσφύγων, προσκαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως συνεχίσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν Ἀρμενίων. Ζητεῖ δὲ ἐπίσης ὅπως κατατεθῇ ἐγγράφως εἰς τὴν Συνέλευσιν πόσοι Ἀρμένιοι ἦλθον καὶ ποῦ εἶναι ἐγκατεστημένοι, ὡς ἐπίσης καὶ πόσοι Ρῶσοι ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι καταλαμβάνοντες τὸν χῶρον ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς ἀτυχεῖς ὁμοεθνεῖς».

§242Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ τὴν ἐπερώτησιν ταύτην ἔχω καταθέσει ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κ. Ροῦσσος. Ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν 50.000 Ἀρμενίων, ἐκ τῶν ὁποίων 20.000 εἰς Θεσσαλονίκην, 10.000 εἰς Καβάλλαν καὶ 20.000 εἰς Ἀθήνας. Βεβαίως ἔχομεν συμπάθειαν πρὸς τὸ ἀρμενικὸν Ἔθνος διὰ τὰ ἀτυχήματά του, ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον ὅπως οἱ Ἀρμένιοι μεταναστεύσουν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ εἶχεν ἀρχίσει ἡ μετανάστευσις· δυστυχῶς ὅμως ἐσταμάτησεν αὕτη. Ἐλέχθη ὅτι ξέναι ἐπιρροαὶ ἐπέδρασαν διὰ νὰ σταματήσῃ ἡ μετανάστευσις, ἀλλ’ ἡ συσσώρευσις ξένων, ἰδίως εἰς Μακεδονίαν, λόγῳ ἐλλείψεως ἐκτάσεως καὶ τροφίμων, ἀποτελεῖ ἓν κακὸν διὰ τὴν Χώραν. Τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς εἶχε καὶ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦτο δὲ εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἀναχώρησις τῶν Ἀρμενίων πρὸς τὴν Ἀμερικήν, δὲν γνωρίζω ὅμως διὰ ποῖον λόγον ἐσταμάτησεν. Ὑπέβαλον ἐπερώτησιν πρὸ πολλοῦ, ἡ ὁποία μόλις σήμερον ἔρχεται.

§243Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἰδοὺ τί γνωρίζω. Εἶχεν ἀρχίσει ἡ μετανάστευσις, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τὴν φιλοξενίαν τὴν ὁποίαν παρέσχε καὶ ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη ὄχι μόνον ἀπὸ τοὺς Ἀρμενίους μετ’ εὐγνωμοσύνης ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία ἐξέφρασε τὰς εὐχαριστίας της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχε συστήσει γραφεῖον τὸ ὁποῖον νὰ διηυκόλυνε τὴν ἔξοδον τῶν Ἀρμενίων ἐκ τῆς Χώρας, ἐκ τοῦ ἁπλουστάτου λόγου, ὅπως εἶπον, ἕνεκα τοῦ ἀδιαχωρήτου νὰ ζήσουν ἐκεῖ ὅπου θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν πρόσφυγες. Πρὸ καιροῦ μὲ ἐπεσκέφθη μία Ἐπιτροπὴ Ἀρμενίων καὶ τοῖς εἶπον ὅτι μὲ ὅλας τὰς καλὰς διαθέσεις μας δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνουν ἐπὶ πολὺ ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ ἐπιταχύνουν τὴν ἀναχώρησίν των. Καὶ πράγματι ἀνεχώρουν, πράγματι μετενάστευον εἰς τὴν Γεωργίαν. Ὅταν δὲ ἐπέμεινα εἰς τοῦτο καὶ μοὶ εἶπον ὅτι τὴν Ἑλλάδα τὴν θεωροῦν δευτέραν Πατρίδα, τοῖς ἀπήντησα ὅτι, ὅταν ἔχῃ τις τέκνα καὶ παρουσιασθοῦν ἄλλα τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ γίνουν θετὰ τέκνα, εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ προτιμήσῃ τὰ τέκνα του. Ἡ μετανάστευσις ἐξακολουθεῖ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν «περὶ τῶν καταχρήσεων τοῦ προξένου Ε. Ζενεβράκη, ὅστις εἰσπράξας περὶ τὰς 40.000 λιρέττας ὡς ἀποζημίωσιν διὰ τὸν θάνατον ἐκ σκαφάνδρων τοῦ Η. Κουβαρᾶ ἐκ Πειραιῶς καὶ τοῦ Ν. Νομικοῦ ἐκ Θήρας ἐδήλωσεν ἀδυναμίαν νὰ ἐμβάσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ διατί τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔσπευσε νὰ ἀποζημιώσῃ τὰς ἀπορφανισθείσας οἰκογενείας». Ἐπίσης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν «ἂν οἱ Ἕλληνες σπογγαλιεῖς ἐξακολουθοῦν πνιγόμενοι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀφοῦ ἡ διὰ σκαφάνδρων ἁλιεία εἶχε πρὸ πολλοῦ περιορισθῇ».

§245Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶναι εἷς πρόξενος εἰς τὴν Βεγγάζην ὁ ὁποῖος ἐπῆρεν ἀποζημίωσιν διὰ δύο δυστυχεῖς καταποντισθέντας μὲ τὰ σκάφανδρα ἐκ 40.000 λιρεττῶν, τὰς ὁποίας καὶ κατεχράσθη. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνεγνώρισε τὴν εὐθύνην ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ τὰς οἰκογενείας τῶν δύο αὐτῶν θυμάτων τῶν σκαφάνδρων, ἀλλὰ τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμὲς εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Παρακαλῶ αἱ δύο αὗται οἰκογένειαι νὰ πληρωθοῦν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τοὺς κακοὺς προξένους τοὺς ὁποίους ἔχει. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν βλέπομεν μίαν ἀμέλειαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ ἐπιδιώκηται τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μίαν ἄλλην ἀμέλειαν εἰς τὸ νὰ μὴ καταδιώκωνται οἱ καταχρασταί. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τῶν σκαφάνδρων. Σήμερον βλέπομεν νὰ λειτουργοῦν σκάφανδρα καὶ ἤθελον νὰ μάθω ἂν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας, διότι ἀπὸ τὴν δικογραφίαν τῶν δύο αὐτῶν οἰκογενειῶν τὴν ὁποίαν εἶδον φαίνεται ὅτι δὲν λαμβάνονται μέτρα ἀσφαλείας. Παρακαλῶ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν ἀποζημιώσεων καὶ ληφθοῦν μέτρα πρὸς προστασίαν τῶν Ἑλλήνων οἱ ὁποῖοι φονεύονται ἀκόμη.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Μόδης, Α. Μπακάλμπασης, Λ. Ἰασονίδης, Ε. Γονατᾶς καὶ Μ. Κύρκος παρακαλοῦσι τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Γεωργίας ὅπως τοῖς παράσχωσι διαφόρους πληροφορίας.

§247Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, διότι εἶναι σοβαρόν τὸ ζήτημα.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ διατί καθυστερεῖται εἰσέτι ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας του ἡ ἔγκρισις τῆς Συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ Νεμέας, νὰ δώσῃ δὲ συνάμα τὰς δεούσας ὁδηγίας πρὸς ἐπίσπευσιν τῆς ὑποθέσεως».

§249Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ ἐξετελέσθη. Νὰ διαγραφῇ.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας «διατί ἐπέτρεψε τὴν καταστροφὴν τοῦ δάσους Ποδονίφτη πρὸς ἐπέκτασιν συνοικισμοῦ ἀστικοῦ καὶ δὴ ἐξοχικοῦ ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τοῦ ἔργου τῆς ἀναδασώσεως».

§251Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, διότι ἐπιθυμῶ νὰ εὑρεθῇ τρόπος συνεννοήσεως ὅπως καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ κάποια βελτίωσις εἰς μερικὰ ἄτοπα πράγματα, τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται. Ἡμεῖς φροντίζομεν διὰ τὴν ἀναδάσωσιν τῆς Χώρας ὅσον τὸ δυνατόν.

§252Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Καὶ διὰ τὴν δυστυχίαν τῶν προσφύγων.

§253Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι πρόσφυγες, κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατέλαβον τὸν Ποδονίφτην.

§254Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἰς τὸν Ποδονίφτην γίνεται προσφυγικὸς συνοικισμός.

§255Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω μόνον ὅτι ἓν δάσος τοῦ Ποδονίφτη κατεστράφη διὰ νὰ κτισθῇ ἐξοχικὸς συνοικισμὸς ὑπὸ τύπον προσφυγικοῦ.

§256Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Γραφεῖον Περιθάλψεως ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ προσφυγικὸν συνοικισμόν. Ὄχι ἐξοχικὸν προσφυγικὸν συνοικισμόν, ἀλλὰ προσφυγικὸν συνοικισμόν. Κατελήφθησαν λοιπὸν ἐκτάσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι καὶ μικραὶ ἰδιοκτησίαι ὡρισμένων μικροϊδιοκτητῶν ἐκ Μενιδίου. Ἐγένετο λοιπὸν συνεννόησις νὰ δώσωμεν ἓν μέρος τοῦ δασιδίου αὐτοῦ διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν τὰ κτήματα τῶν μικροϊδιοκτητῶν ἐκ τῆς ἐπιτάξεως. Λοιπὸν ἔδωσα τὴν συγκατάθεσίν μου. Δὲν πρόκειται περὶ καταστροφῆς δασιδίου· πρόκειται περὶ μικροῦ μέρους τὸ ὁποῖον ἔχει κηρυχθῆ ἀναδασωτέον. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπεν, ἀντὶ νὰ καταληφθοῦν ἄμπελοι μικροϊδιοκτητῶν, νὰ θυσιασθῇ χῶρός τις, ὁ ὁποῖος ἔχει κηρυχθῆ ἀναδασωτέος.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἐπερωτᾷ ἐπίσης «διὰ τὴν λατόμησιν τῶν ἱστορικῶν λόφων τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες λατομοῦνται παρὰ οἰκοπεδοφάγων».

§258Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὡμίλησα καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν λόφων, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μοὶ εἶπεν ὅτι οὗτοι ἀνήκουσιν εἰς τὸν κ. Φιλάρετον καὶ ἄλλους. Λοιπὸν μετέβην προχθὲς εἰς τὸ μέρος αὐτὸ καὶ εἶδον ὅτι καταστρέφονται οἱ λόφοι αὐτοί. Μοὶ εἶπε δὲ ἡ Ὑπηρεσία ὅτι γίνεται φροντὶς ὅπως κηρυχθῶσιν οἱ λόφοι αὐτοὶ ἀναδασωτέοι. Ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα πολὺ σπουδαῖον καὶ ἐπειδὴ χθὲς ἀκόμη, ὅτε ἐπεσκέφθην τὸ μέρος αὐτό, ἐξηκολούθουν νὰ λατομοῦν, ἐπεθύμουν νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν περὶ τοῦ τί σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις ὅσον ἀφορᾷ τὸν λόφον αὐτόν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ κ. Σπυρίδης ἔχει κηρύξει τὰ μέρη αὐτὰ ὡς ἀρχαιολογικά.

§259Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ἔχω κηρύξει ἓν ἄλλο μέρος ἀναδασωτέον.

§260Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Οἱ ἱστορικοὶ λόφοι οἱ ἐκτεινόμενοι ἀπὸ τοῦ Μνημείου τοῦ Φιλοπάππου διαρκῶς φυλάσσονται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἀπομένει μικρὰ λωρὶς δυτικῶς τῶν Σφαγείων, ἀλλ’ εἶναι τολμηρὸν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἀπαγόρευσιν ἕως ἐκεῖ.

§261Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ σχέδιον τοῦ κ. Καλλιγᾶ ἐθεώρησε τὸ μέρος ἐκεῖνο ἀναδασωτέον. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι χθὲς ἀκόμη εἶδον, μεταβὰς ἐκεῖ, ὅτι ὑπάρχουσι λατόμοι.

§262Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἡ λατομία ἀπηγορεύθη εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Τώρα, καθὼς εἴπετε, φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν αὐστηρότερα μέτρα ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη.

§263Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ὅλα τὰ μέρη ἔχει ἀπαγορευθῆ ἡ λατομία, ἀλλ’ ὑπάρχουν πολλὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κανονισθῶσι.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀβραὰμ ἐπερωτᾷ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν «διατί δὲν λαμβάνουν μέτρα προστατευτικὰ τῶν ἐπὶ τῆς Πειραϊκῆς Χερσονήσου κτημάτων τοῦ Δημοσίου».

§265Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν ἀναβάλλετε, κύριε συνάδελφε, τὴν ἐπερώτησιν, διὰ νὰ ἐγγραφῶμεν καὶ ἡμεῖς;

§266Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἶναι ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα ζητήματα.

§267Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εὐχαρίστως.

§268Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγγράψατε καὶ ἡμᾶς.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Γ. Ροδόπουλος παρακαλεῖ «νὰ δοθοῦν πληροφορίαι περὶ τῶν σιδηροδρομικῶν κομίστρων».

§270Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ζητοῦμεν. Αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ συζητηθῇ εὐρύτερον.

§271Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε συνάδελφε, ἐδῶ ἠναγκάσθημεν ἕνεκα τῆς γενομένης αὐξήσεως τῶν ἀπολαυῶν τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων νὰ αὐξήσωμεν καὶ τὰ κόμιστρα. Αἱ Ἑταιρεῖαι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰς ὑπεχρεώσαμεν νὰ αὐξήσουν τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων των φυσικὰ δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσι τὰ χρήματα ἀπὸ τὸν οὐρανόν· ἔπρεπε νὰ τὰ πάρουν ἀπὸ τὸ Κοινόν. Ἐκάμαμεν λοιπὸν τὸν λογαριασμὸν μὲ τί ποσὸν ἐπεβαρύνθη ἑκάστη Ἑταιρεία καὶ κατὰ πόσον ἔπρεπε νὰ αὐξηθοῦν τὰ κόμιστρα, ὥστε νὰ καλύψουν αὐτὰ τὰ νέα βάρη. Ἔγινε λοιπὸν ἡ αὔξησις δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Ὑπάρχει κανεὶς τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν αὔξησιν; Δὲν ὑπάρχει.

§272Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν ἀντίθετον πολιτικὴν ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας. Πιθανὸν αἱ Ἑταιρεῖαι νὰ διοικῶνται κάκιστα, τὰ τιμολόγια πιθανὸν νὰ εἶναι πλαστά, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ κανὲν σύστημα ἐθνικῆς οἰκονομίας τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιβάλλῃ ὥστε τὰ τιμολόγια τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἰδίως τῆς καυσίμου ὕλης καὶ τῶν τροφίμων, νὰ εἶναι χαμηλά, ὥστε νὰ δύναται ὁ κόσμος νὰ ζῇ εὐθηνότερα. Δεύτερον ὑπάρχει κακὴ διοίκησις, σκότος τὰς νύκτας, αἰωνίως αἱ μηχαναὶ εἶναι χαλασμέναι, στέκονται δὲ πολλάκις οἱ συρμοὶ εἰς τὸ μέσον τῆς ὁδοῦ. Καὶ ὅσοι ἐταξίδευσαν μὲ αὐτοὺς τοὺς σιδηροδρόμους, εἶδον πολλὰς φορὰς ὅτι μένουν εἰς τὸν Μπράλλον, εἰς τὴν λίμνην τοῦ Νεζεροῦ ἐπὶ ὥρας, διότι οἱ αὐλοὶ ἐχάλασαν. Πρὶν φύγῃ ἡ μηχανὴ δὲν παρατηροῦν ἂν οἱ αὐλοὶ εἶναι ἐν τάξει, ἂν τὰ καζάνια εἶναι ἐν τάξει. Εἶναι κάτι χάλια τὰ ὁποῖα δὲν περιγράφονται. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀνεπτύχθη καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ ὅτε ἐπῆγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκάμαμεν τὴν σύσκεψιν περὶ αὐτοδιοικήσεως. Ἐνθυμεῖσθε πόσα ἐλέχθησαν διὰ τὴν κατάστασιν τῶν σιδηροδρόμων. Οἱ Μακεδονικοὶ σιδηρόδρομοι δὲν ἐξυπηρετοῦν τίποτε. Τὸ ἐμπόριον πάσχει, ἡ συγκοινωνία τῶν ἐπιβατῶν γίνεται κατὰ τρόπον ἐλεεινὸν καὶ τέλος πάντων εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι δὲν ἔχομεν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν ὑποφερτήν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω εἶναι ἂν θὰ καθιερώσωμεν μίαν σιδηροδρομικὴν πολιτικὴν ἐπὶ τῇ βάσει νέων ὑγιῶν βάσεων καὶ ἂν θὰ κάμωμεν μίαν διοίκησιν σιδηροδρομικὴν ἡ ὁποία νὰ μᾶς δώσῃ συγκοινωνίαν. Ἔχομεν σκοπὸν νὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τοιούτων θεμάτων; Ἐδῶ χάνομεν ὥρας διατί ἔγιναν μερικαὶ μεταθέσεις ἀξιωματικῶν. Βρὲ ἀδελφέ, δὲν ἐχάλασεν ὁ κόσμος· τὰ πράγματα αὐτὰ διορθώνονται. Δαπανῶμεν τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῶμεν δι’ ἔργα συγκοινωνίας, δι’ ὑδραυλικὰ ἔργα, διὰ νὰ φτειάσωμεν εὐθηνὰ σπίτια διὰ τοὺς ἐργάτας. Τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα μεταχειριζόμεθα ἀπὸ τὰς Τραπέζας διὰ τὸ συνάλλαγμα, ἂς τὰ μεταχειρισθῶμεν διὰ νὰ κάμωμεν οἰκοδομικὰς Ἑταιρείας διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὠθοῦμεν εἰς τὸν κομμουνισμόν, νὰ τοὺς κάμωμεν ἀστούς, νὰ τοῖς δώσωμεν σπίτια, νὰ κάμωμεν συνεργατικὰς Ἑταιρείας, νὰ γίνουν μέτοχοι καὶ νὰ σωθοῦν. Τώρα βεβαίως δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀναπτύξωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι Κυβέρνησις προοδευτική, ἡ ὁποία προεδρεύεται ἀπὸ ἕνα πολιτικὸν ὁ ὁποῖος τὰ ἠξεύρει αὐτὰ τὰ ζητήματα βεβαίως πολὺ καλύτερον ἀπὸ ἐμέ, νὰ ἀφήσῃ τὰ πολιτικολογήματα καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ εὕρῃ πῶς θὰ κάμωμεν συγκοινωνίαν σιδηροδρομικήν, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἔχομεν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν. Ὅσα λέγονται, κύριοι, ἑκάστοτε εἶναι λεπτομέρειαι. Ἐγὼ θέλω νὰ ἐξετασθῇ τὸ ὅλον ζήτημα. Μὲ τὰς λεπτομερείας καὶ ὅπως παραδέρνομεν καὶ σπασμωδικῶς κάμνομεν πότε τοῦτο καὶ πότε ἐκεῖνο δὲν κάμνομεν τίποτε, καὶ δικαίως ὁ λαὸς θέλει νὰ μᾶς διώξῃ, διότι δὲν κάμνομεν τίποτε.

§273Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὥρα εἶναι 10 παρὰ 10′. Καὶ διὰ τὴν νομοθετικὴν καὶ διὰ τὴν συνταγματικὴν ἐργασίαν πότε θὰ συζητήσωμεν;

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κάμωμεν ὀλίγην νομοθετικὴν ἐργασίαν; Εἶναι τὸ νομοσχέδιον «περὶ δεκάτης τῆς Δυτικῆς Θράκης κλπ.».

§275Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ μάλιστα.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν δεκάτης Δυτικῆς Θράκης λόγῳ θεομηνίας κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§277Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Τὸ «περὶ ἐγγραφῆς τῶν φοιτητριῶν εἰς τὸ Ὀδοντιατρικὸν Σχολεῖον», κύριε Πρόεδρε.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἀπὸ 9 Μαρτίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐγγραφῆς φοιτητριῶν εἰς τὸ Ὀδοντιατρικὸν Σχολεῖον ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ διὰ μεταγενεστέρου Ν. Δ. καὶ διὰ τὸ πανεπιστημιακὸν ἔτος 1925». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ κτιρίου Γʹ. Διευθύνσεως Μηχανικοῦ εἰς δικαστικὸν μέγαρον». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν ἰσχυόντων περὶ τοῦ Ἀθήνησι Πανεπιστημίου νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 617 κλπ. τασσομένης προθεσμίας καὶ περὶ ἱδρύσεως δύο φαρμακείων, ἑνὸς ἐν Ἀθήναις καὶ ἑτέρου ἐν Πειραιεῖ, διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου».

§279Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§281Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἂς ψηφισθῇ. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ἐκτύπωσιν μελέτης περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ βιαίας διακοπῆς καὶ ἐπαναλήψεως τῆς δίκης σχετικῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας».

§283ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς πιστώσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1924–25 δραχ. 940.000 πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐν Καϊλαρίοις ἡμιτελοῦς Διοικητηρίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμοίως παραπέμπονται εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: αʹ) «Περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Anonima Aeroespresso Italiana ὑπογραφείσης συμβάσεως ἀεροπλοΐας»· καὶ βʹ) «Περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Μεσσαζερὶ Transaeriennes ὑπογραφείσης συμβάσεως ἐναερίου συγκοινωνίας».

§286ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν προσεχῆ Δευτέραν τῇ 4.30′ μ.μ. (Ὥρα 10.5′ μ.μ.).