1924.12.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 124Η

Σάββατον 13 Δεκεμβρίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὑπάρχει ἀντίρρησις τῶν πρακτικῶν;

§2Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἐψηφίσθη κάποια τροπολογία τοῦ νόμου 2789, εἰς ἐρώτησιν δὲ μελῶν τινων τῆς Συνελεύσεως μᾶς ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι πρόκειται περὶ ἀδείας συνάψεως δανείου ἐκ μέρους τοῦ δήμου Πατρέων ἄνευ τῶν νομίμων διατυπώσεων. Βλέπω ὅμως ὅτι εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ δὲν πρόκειται περὶ τούτου τοῦ γεγονότος, ἀλλὰ περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ δήμου Πατρέων ἀπὸ τῆς καταβολῆς τῶν τελῶν. Ὑπολογίζεται ὅτι τὰ τέλη ἀνέρχονται εἰς 500.000 δραχμῶν. Ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ Συνέλευσις διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ψηφίσματος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίζῃ χωρὶς νὰ γνωρίζῃ. Εἶχε διανεμηθῆ πρὸ πολλοῦ καὶ εἶχε λάβει γνῶσιν ἡ Συνέλευσις.

§4Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ ὁ κ. Φακῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ δημοτικὸς σύμβουλος τοῦ δήμου Πατρέων.

§5Χ. ΦΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται, κ. συνάδελφε, περὶ νέου νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη ἀπὸ τὸν κ. Ἠσαΐαν, προσυπογράψαντος τοῦ κ. Τσουδεροῦ. Δὲν πρόκειται περὶ νέου νόμου οὔτε εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγετε ὅτι ἐψηφίσθη ἐξ ὑφαρπαγῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο. Ἡ Συνέλευσις ἐν γνώσει ἐψήφισεν.

§7Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Συνομολογεῖτε ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη ὄχι ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν προκάτοχον τῆς προκατόχου; Συνομολογεῖτε. Συνομολογεῖτε ὅτι δὲν ἐτροποποιήθη ἐν τῷ μεταξύ; Συνομολογεῖτε. Λοιπὸν δὲν δικαιοῦσθε νὰ λέγετε ὅτι τὸ ἀγνοεῖτε. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς ἀκόμη· ὅτι πρόκειται περὶ ἔργου καθ’ ἑαυτὸ δημοσίου, περὶ χρησιμοποιήσεως πτώσεως τῶν ὑδάτων καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Δημόσιον ποτὲ δὲν πληρώνει τέλη συμβολαίων. Ὁ δῆμος ὑποκατέστη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων δημοσίου συμφέροντος· διὰ τίνα λόγον θὰ ἐπλήρωνε τέλη; Τὸ νομοσχέδιον καλῶς ἐγένετο καὶ ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν κ. Ἠσαΐαν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Τσουδερόν. Ἢ ἐπειδὴ ἀναφέρει τὰς Πάτρας, θέλετε νὰ ὑπαινιχθῆτε ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ τι τὸ ἐξαιρετικόν;

§8Χ. ΦΑΚΗΣ. Δὲν καθιεροῦται τὸ πρῶτον διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἡ ἀτέλεια. Ἡ ἀτέλεια ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν προηγούμενον νόμον. Νῦν ἐγένετο συμπληρωματικὸν δάνειον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις εἶναι ἀρκεταί.

§10Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ κατέθεσα μίαν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω ἀναγραφομένην εἰς τὰ πρακτικά.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ὑπηρεσία μοὶ δίδει τὴν πληροφορίαν ὅτι ὄχι μόνον ἀνεγράφη ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἀλλὰ καὶ ἐτυπώθη. Ἄλλη ἀντίρρησις ὑπάρχει;

§12Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Δὲν διετυπώθη καλῶς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν προσθήκην τοῦ γʹ ἐδαφίου κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα, δʹ κατὰ τὸ νέον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ φροντίσωμεν νὰ διορθωθῇ.

§14Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ τεθῇ ὅτι ἐζήτησαν οἱ πληρεξούσιοι νὰ μείνουν αἱ «Ἅγιαι Γραφαὶ» ἀναλλοίωτοι καὶ νὰ ἐπιτρέπεται ἡ μετάφρασις μόνον κατόπιν ἐγκρίσεως τῆς Ἐκκλησίας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἐκ παραδρομῆς δὲν περιελήφθη εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς μονίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπῆς τὸ ὄνομα τοῦ κ. Ζυμπρακάκη. Διετάχθη νὰ περιληφθῇ. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Σύνδεσμος τῶν ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. Δράμας παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐκτελεσθῶσιν αἱ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ἀπολύσεις ἐπὶ τοῦ κλάδου των. —Ὁ Πανελλήνιος Σύνδεσμος τῶν Εὐαγγελικῶν Ἐκκλησιῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ θρησκείας. —Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἑνώσεως κτηματιῶν Δράμας ὑποβάλλει τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἱερισσοῦ παρακαλεῖ ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ ἐκεῖ τηλεφωνεῖον. —Ὁ κ. Κουτραφούρης, φαρμακοποιὸς ἐν Καλάμαις, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ παραλαβὴν δεμάτων φαρμάκων ἐκ τοῦ Ταχυδρομείου. — Ὁ Διονύσιος Σωμερίτης ὑποβάλλει γνώμας του τινὰς σχετικὰς μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν 1 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. — Ὁ Σύλλογος τῶν Ὀρθοδόξων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἄρσεως τοῦ γενομένου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ σχίσματος. — Ὁ Ι. Γεωργακόπουλος, δικαστικὸς κλητήρ, αἰτεῖται τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν του. — Οἱ καπνοπαραγωγοὶ Χαλαδρεζίου παρακαλοῦσιν ὅπως γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου αὐτῶν ὑποβληθὲν ὑπόμνημα. — Ὁ δημοδιδασκαλικὸς Σύλλογος Πρεβέζης αἰτεῖται ὅπως μὴ μονιμοποιηθῶσιν οἱ προσωρινοὶ ἐπιθεωρηταί. — Οἱ ἐκ Δράμας Ἀντώνιος καὶ Κυριάκος Δημητρόπουλος καὶ ὁ Εὐάγγελος Γελβεράδης παραπονοῦνται κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀνταλλαγῆς καταλαβούσης τὸν μύλον Φαδοὺλ Μπέη. — Ὁ ἐν Μεγαλοπόλει Ἐμποροβιομηχανικὸς Σύλλογος «Φιλοποίμην» παραπονεῖται κατὰ τῶν ἐκεῖ ἐφοριακῶν καὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων καὶ παρακαλεῖ ὅπως μετατεθῶσιν ἐκεῖθεν. — Ὁ ἐμπορικὸς κόσμος Ἰτέας παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐκτελεσθῇ ὁ προτεινόμενος ὑποβιβασμὸς τοῦ ἐκεῖ ταχυδρομικοῦ καὶ τηλεφωνικοῦ γραφείου. — Ὁ Σύνδεσμος ἠλεκτροφωτισμοῦ Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν σύλληψιν τῆς διοικήσεως τοῦ Κέντρου Πατρῶν καὶ ζητεῖ τὴν ἀποφυλάκισίν της. — Ὁ ἐκ Κοπανακίῳ Σύλλογος «Ἀλληλοβοήθεια» παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν περὶ ὑποβιβασμοῦ τοῦ ἐκεῖ ταχυδρομικοῦ γραφείου. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Αἰγαίου περὶ χορηγίας ἀδείας διώξεως τοῦ πληρεξουσίου κ. Δ. Γεωργαλᾶ. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Μ. Βολουδάκης, Ν. Ἀσκούτσης, Κ. Σταμούλης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου 3218». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας κεντρικῆς καὶ τοπικῆς Διοικήσεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ μερικῆς ἐπεκτάσεως τοῦ θεσμοῦ ἐν Ἀθήναις». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως ἀμέσων φόρων καθ’ ὁμάδας φορολογουμένων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Χ. Φακῆς, Λ. Ἀκρίδας, Π. Καλαντζόπουλος, Β. Χατζηλίας, Ν. Μπακόπουλος, Η. Μεϊντάνης, Γ. Μπούμπουλης, Ι. Μαρματάκης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ μεταφορᾶς ἀποδείξεων ἀποταμιεύσεως σταφιδοκάρπου (δελτίων παρακρατήσεως) εἰς τὴν ἑπομένην σταφιδικὴν περίοδον 1925–1926». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Φικιώρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1074—τοῦ 1917 ἔτους». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ι. Μανέττας, Σ. Κρεμεζῆς, Δ. Πάζης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων κλπ. κειμένων διατάξεων». — Ἡ ἐπὶ τῶν Τ.Τ.Τ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας τῶν κοινοτήτων». — Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἔχει τὸν λόγον.

§16Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Εὐχαριστῶ τοὺς κυρίους ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων διὰ τὰς εὐμενεῖς κρίσεις τὰς ὁποίας περὶ τοῦ ἔργου μου ὡς Προέδρου ἐξέφρασαν ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὑποβληθείσης παρ’ ἐμοῦ παραιτήσεως, ὡς ἐπίσης εἶμαι εὐγνώμων πρὸς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκδήλωσιν τῆς πρός με ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. Ἐφόσον ὑπεστηρίχθη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι ὁ τρόπος τῆς ὑπὸ τοῦ Προέδρου διευθύνσεως τῶν συνεδριάσεων ἀπεδεικνύετο ὁπωσδήποτε ἀκατάλληλος πρὸς ἐπιβολὴν τῆς τάξεως καὶ ἦγεν, ἂν μὴ εἰς παράλυσιν, τοὐλάχιστον εἰς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, τὸ ζήτημα ἦτο κατ’ ἐμὲ ἄξιον ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀποβλέπων, ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ πᾶν ἄλλο διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἔκρινα ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ μέσον ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, διὰ τῆς παραιτήσεώς μου, ἥτις ἄφηνεν ἐλεύθερον στάδιον εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπ’ εὐθείας ἀνάδειξιν τοῦ καταλληλοτέρου Προέδρου, ἐνῷ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς θὰ ἀπεχώρει μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι καθῆκον αὖθις ἐπετέλεσεν. Ἐκ τῆς χθεσινῆς ἐν τούτοις ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐντολὴν αὐτῆς μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ἀλαβάνος πείθομαι ὅτι δὲν συμμερίζεται ἡ Συνέλευσις τὴν ἀντίληψιν περὶ πλημμελοῦς διευθύνσεως τῶν ἐργασιῶν της ὑπὸ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιμείνω περισσότερον. Ἡ ὁμόθυμος ἄνευ κομματικῆς διακρίσεως ἐμπιστοσύνη τῆς Συνελεύσεως ἀποτελεῖ ἀναντιρρήτως τὸ πολυτιμότατον κεφάλαιον διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἔργου τοῦ Προέδρου, μὲ τὸ ἐφόδιον δὲ τοῦτο ὑπείκων εἰς τὴν ἐκφρασθεῖσαν θέλησιν τοῦ Σώματος θέλω συνεχίσει τὰ καθήκοντά μου ἐν πλήρει βεβαιότητι ὅτι καὶ θὰ ἐξακολουθήσω νὰ ἔχω τὴν εἰλικρινῆ συναρωγὴν πάντων τῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων συναδέλφων. (Χειροκροτήματα). (Ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Ρακτιβὰν καταλαμβάνει τὴν ἕδραν).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ὑπομιμνήσκω ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Λεονάρδος, Β. Ἰακωβάκης, Λ. Κατσάρος, Σ. Ξύδης, Ι. Συριόπουλος, Γ. Βλάχος, Μ. Δεληγιάννης, Δ. Βαρελᾶς, Γ. Ροδόπουλος, Σ. Ζερβός, Σ. Παπαγρηγοριάδης, Γ. Κουτρουμπάκης, Σ. Χατζιδάκις καὶ Ι. Μαμάης ὑπέβαλον, ζητήσαντες ὅπως διεξαχθῇ ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, τὴν κάτωθι πρότασιν: «Προτείνομεν νὰ τεθοῦν ὡς 4ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Συντάγματος τὰ ἑξῆς: «Τὸ κείμενον τῶν Ἁγίων Γραφῶν τηρεῖται ἀναλλοίωτον· ἡ εἰς ἄλλον γλωσσικὸν τύπον ἀπόδοσις τούτου ἄνευ τῆς προηγουμένης ἐγκρίσεως τῆς Ἐκκλησίας ἀπαγορεύεται ἀπολύτως».

§18Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Προκειμένου περὶ μιᾶς προσθήκης τόσον σοβαρᾶς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις. Ἐφόσον τηρεῖται ὁ Κανονισμός, δὲν δύνασθε νὰ ὑποβάλετε κανὲν παράπονον.

§20Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν χθὲς γενομένην παρ’ αὐτοῦ δήλωσιν ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον δὲν θέλει μεταφρασθῆ ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἡ δήλωσις αὕτη εἶναι ἀναγκαία πρὸς διαφώτισιν τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν ἐπικειμένην ψηφοφορίαν.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπανέλαβον χθὲς οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς καὶ τρὶς καὶ τετράκις.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς τροπολογία (ἀναγινώσκει): «Τὸ κείμενον τῶν ἁγίων γραφῶν τηρεῖται ἀναλλοίωτον, ἡ δὲ εἰς ἄλλον γλωσσικὸν τύπον ἀπόδοσις τούτου ἄνευ τῆς προηγουμένης ἐγκρίσεως τῆς Ἐκκλησίας ἀπαγορεύεται ἀπολύτως».

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν καταχώρισιν τῆς προτάσεως αὐτῆς εἰς τὸ Σύνταγμα λέγουσι «Ναί»· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Δ. Βαρελᾶς καὶ Β. Ἰακωβάκης. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Δ. Βαρελᾶ καὶ Β. Ἰακωβάκη, τοῦ Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν). Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (ἀναγινώσκει): Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 207. Ἐψήφισαν «ΝΑΙ» 61. Ἐψήφισαν «ΟΧΙ» 145. Ἠρνήθη ψῆφον 1. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἀπερρίφθη (Χειροκροτήματα). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3122 περὶ ἀπονομῆς πολεμικῆς συντάξεως εἰς ὁπλίτας παθόντας κατὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐφεξῆς πολέμους». Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§24Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος ἐπεθύμουν νὰ εἴπω δύο λέξεις ἀφορώσας τοὺς παθόντας ἐν πολέμῳ καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, τοὺς καταγομένους ἐκ τῶν νήσων Ἴμβρου καὶ Τενέδου. Αἱ νῆσοι αὗται εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ ἐπανέλθωσιν ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγὸν κατόπιν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον χρόνον διετέλουν ὑπὸ τὴν ἐθνικήν των ἐλευθερίαν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των πρὸς τὴν Πατρίδα προσφέροντες τὰ τέκνα των καὶ πᾶσαν ἄλλην θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἡ Πατρὶς ἐζήτει παρ’ αὐτῶν. Πολλὰ λοιπὸν θύματα ἀριθμοῦνται ἐκ τῶν δύο τούτων ἀδελφῶν νήσων δικαιούμενα συντάξεως. Ἀλλὰ παρουσιάσθη ἡ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῶν ταμιῶν τοῦ Κράτους ὅτι ἀπώλεσαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τὰ θύματα πολέμου τὰ καταγόμενα ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς νήσους, καθόσον ἀπώλεσαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν διὰ τῆς ὑπαγωγῆς των εἰς τὴν τουρκικὴν κυριαρχίαν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχομεν καὶ μετὰ τὸ ἐθνικὸν ἀτύχημα τὸ ὁποῖον ἔπληξε τὴν Ἴμβρον καὶ τὴν Τένεδον νὰ θέσωμεν ῥητὴν διάταξιν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ θύματα τῶν ἐθνικῶν ἀγώνων τῶν ἐν λόγῳ νήσων νὰ δικαιοῦνται συντάξεως, νὰ ἐξακολουθήσωσι δηλαδὴ νὰ λαμβάνωσι τοιαύτην ὅσοι ἄλλοτε ἔλαβον, καὶ συνάμα ὅσοι δὲν ἔχουν συμμορφωθῆ μὲ τὸν νόμον περὶ συντάξεως καὶ δὲν ὑπέβαλον αἰτήσεις νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλωσι τοιαύτας. Ὑποβάλλω λοιπὸν τροπολογίαν εἰς τὸ ψήφισμα, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προστεθῇ ἕνα ἀκροτελεύτιον ἄρθρον ἔχον οὕτω: «Δικαιοῦνται συντάξεως καὶ οἱ ἐκ τῶν νήσων Ἴμβρου καὶ Τενέδου καταγόμενοι κλπ.». Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον, κύριοι συνάδελφοι. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις ὅτι εἰς τὰς δύο αὐτὰς νήσους οἱ Τοῦρκοι δὲν ἔχουν ἐγκαταστήσει ἀκόμη συμβολαιογραφικὰ γραφεῖα καὶ συνεπῶς παρουσιάζεται τὸ ζήτημα πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν αἱ συντάξεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ θελήσῃ νὰ τοῖς ἀναγνωρίσῃ, πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράττωνται διὰ πληρεξουσίων, δεδομένου ὅτι ἡ καταβολὴ αὐτῶν θὰ γίνῃ ἀπὸ ἓν τῶν Ταμείων τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλομεν νὰ διευκολύνωμεν τοὺς κατοίκους τῶν δύο νήσων καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχουσι συμβολαιογραφεῖα ἐπίσημα τουρκικὰ — καὶ ἂν ὑπάρχωσιν ὅμως τοιαῦτα, ἴσως νὰ φοβῶνται οἱ κάτοικοι νὰ παρουσιασθῶσι καὶ νὰ δηλώσωσιν ὅτι θὰ λαμβάνουν σύνταξιν ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διότι ἀπώλεσαν τὰ τέκνα των ἐν πολέμῳ — πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς δι’ εἰδικῆς διατάξεως, ὅπως τὰ πληρεξούσια συντάσσωνται ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος, τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ διδασκάλου. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ὅτι τὰ πληρεξούσια τὰ ὁποῖα θὰ προέρχωνται ἐκεῖθεν θὰ εἶναι ἀληθῆ καὶ πραγματικά.

§25Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἐπικίνδυνον.

§26Ν. ΞΗΡΟΣ. Διαφορετικὰ θὰ κανονισθῇ καλύτερον.

§27Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ νόμος 3122 δὲν παρεμβάλλει οὐδὲν κώλυμα εἰς τὰς πληρωμὰς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὰς τάξεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε. Εἶναι δυνατὸν διὰ διοικητικῶν μέτρων νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων καὶ ἡ πληρωμή. Ὁ νόμος 3122 δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἰθαγενῶν, ἀλλ’ ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ποῖοι δικαιοῦνται νὰ λάβωσι νόμιμον σύνταξιν. Τοιούτους δὲ ὁρίζει ὅσους ὑπηρέτησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν καὶ ἔπαθον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας.

§28Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἔχω νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι παρουσιάσθη ἀπόφασις ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὸ Ταμεῖον Μυτιλήνης καὶ ὁ ταμίας ἠρνήθη νὰ πληρώσῃ προβάλλων τὴν ἀντίρρησιν ὅτι ἔχουσι χάσει τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Χθὲς ἤμην εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, συνεζήτησα μὲ τὸν Διευθυντὴν κ. Σαμαράκην καὶ ἐκεῖνος δὲ ἐπρόβαλε τὴν αὐτὴν ἀντίρρησιν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰδικὴ διάταξις ἀναγνωρίζουσα τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως καὶ καθορίζουσα καὶ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς.

§29Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ κατατεθῇ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν συντάξεων· ἐκεῖ δύνασθε νὰ ὑποβάλητε τὴν τροπολογίαν.

§30Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον.

§31Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ λόγος εἶναι πολὺ σοβαρὸς καὶ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὸν εἴπω τώρα.

§32Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὸ ζήτημα, διότι καὶ δίκαιον εἶναι καὶ ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἔχομεν ἀπέναντι τῶν κατοίκων τῶν ἀτυχῶν τούτων νήσων.

§33Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ψήφισμα παρεπέμφθη προχθὲς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχω καὶ ἐγὼ ὡς μέλος, ταύτην δὲ τὴν στιγμὴν ἔλαβον τὴν πρόσκλησιν καὶ τώρα βλέπω εἰς τὴν Ἡμερησίαν Νομοθετικὴν Διάταξιν τὸ ψήφισμα ἀναγεγραμμένον χωρὶς νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἐρωτῶ πῶς ἐγένετο τοῦτο χωρὶς νὰ συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπή; Πῶς ἀναγράφεται;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἐτάχθη προθεσμία εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§35Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐτάχθη διήμερος προθεσμία, ἡ ὁποία ἔληγε τὴν Πέμπτην τὸ ἀπόγευμα. Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκλήθησαν, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο ἀπαρτία καὶ συνεπῶς, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν, τὸ ψήφισμα θὰ συζητηθῇ. Ὁ κ. συνάδελφος δύναται νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του· ἡ Συνέλευσις εἶναι προδιατεθειμένη νὰ τὰς ἀκούσῃ καὶ νὰ τὰς κρίνῃ. Ἐν γένει θὰ συζητήσῃ τὸ ψήφισμα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀναβληθῇ;

§37Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατί νὰ ἀναβληθῇ;

§38Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Διατί δὲν ἀναπτύσσετε τὰς ἀπόψεις σας ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, κύριε συνάδελφε; Τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβον τὰς προσκλήσεις.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γεγονὸς εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει καιρός. Ἐπίσης δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν ἔγινεν ἀπαρτία. Ἐφόσον παρῆλθεν ἡ προθεσμία, καλῶς συζητεῖται· ἄλλο ζήτημα ἂν ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ ἀνακληθῇ.

§40Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει καλὴ διάθεσις νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ ψήφισμα καὶ δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν.

§41Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ νόμος ἐψηφίσθη καὶ εἶχε δύο ἄρθρα τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν συνεζητήθησαν: Τὰ ἄρθρα 23 καὶ 27.

§42Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε νὰ προτιμηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, κύριε συνάδελφε, ἀπὸ τὸ «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰ θύματα τοῦ πολέμου»;

§43Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα, διότι εἶναι πολὺ σοβαρώτερον.

§44Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ τὴν σύγκρισιν.

§45Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ Συνέλευσις, κύριε συνάδελφε, θέλει νὰ φωτισθῇ, ἀναπτύξατε τὰς ἀπόψεις σας.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§47Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἔχω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν, Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν, Ὑγιεινῆς καὶ Δικαιοσύνης... κλπ.». Δικαιοῦται δηλαδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ν’ ἀποσπᾷ ἕνα δικαστὴν ἀπὸ μίαν περιφέρειαν εἰς τὴν ἄλλην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τοιαύτη ἄδεια διδομένη εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν δύναται νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα καὶ νὰ κλονίσῃ τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, διότι ὑπὸ τύπον ἀποσπάσεως θὰ δικαιοῦται ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ μεταθέτῃ δικαστικούς.

§48Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ δικαστικῶν.

§49Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ Πρωτοδικείου νὰ ἀποσπῶνται οὐδεμία ἀντίρρησις, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀσαφής.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ἐργασίας 2–3 μηνῶν.

§51Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία λαμβάνει ἓν δικαίωμα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς ὑπερβασίαν. Ἴσως μάλιστα εἰς τὰς συναφεῖς διατάξεις δέον νὰ ἀναζητήσωμεν ἐν μέρει τὴν κακοδαιμονίαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις.

§52Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σήμερον ὑπάρχει ὁ νόμος ὁ ἀγροτικός, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀποσπᾷ καὶ ἀπὸ ἄλλας περιφερείας εἰς ὡρισμένας περιφερείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ δικαστικοῦ.

§53Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίον τῶν διατάξεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοιαύτας μεταθέσεις καὶ ἀποσπάσεις. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης νὰ ἀφήσωμεν πλήρη ἀνεξαρτησίαν εἰς τὰ «ἰντέρνα κόρπορις» τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Μάλιστα ἐν προκειμένῳ οὐδὲν γεννᾶται ζήτημα· διότι ὑπὸ ἔποψιν δικαστῶν οὐδεμία ἔλλειψις παρουσιάσθη, ἀφοῦ εἰς ὅλα τὰ Πρωτοδικεῖα ὑπάρχουσι πρωτοδίκαι οἱ ὁποῖοι διευθύνουσιν ἀμερολήπτως τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτάς.

§54Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν Λευκάδα δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ Συμβούλιον, διότι δὲν ὑπῆρχε πρωτοδίκης. Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔλαβον διαμαρτυρίαν ὅτι δὲν δύνανται νὰ συνέλθωσι τὰ Συμβούλια καὶ αἱ Ἐπιτροπαί.

§55Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἀκούω διὰ πρώτην φοράν, γνωρίζω δὲ ὅτι πρωτοδίκης ὑπῆρξε πάντοτε. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εὐόρκως εἰργάσθησαν ἅπαντες, πλὴν ἴσως μιᾶς περιπτώσεως ἐλθούσης εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐπαναστατικῆς. Νὰ μετατίθεται εἷς δικαστικὸς ἀπὸ τὴν ἕδραν του ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του καὶ νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Α ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐνισχύσεως αὐτῆς, αὐτὸ φαντάζομαι ὅτι θὰ γίνῃ ἀρχὴ κακοῦ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ἀτυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἵνα ἐρωτηθῇ ἂν ἔχει γνῶσιν τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποίαν γνώμην ἔχει, παρακαλῶ;

§56Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἀπορῶ, διότι τὸ λέγετε σεῖς αὐτό, ὁ ὁποῖος εἴχετε καὶ σχέδιον ψηφίσματος ὑποβάλει, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμνῃ ἓν Συμβούλιον οἱονδήποτε καὶ νὰ μεταθέτῃ ὁλόκληρον τὸν δικαστικὸν κόσμον. Λυποῦμαι, διότι δὲν θὰ εἴχετε προσέξει τότε τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον εἴχετε ἑτοιμάσει καὶ ἔλεγε νὰ κάμωμεν ἓν Συμβούλιον καὶ νὰ μεταθέτῃ τοὺς δικαστικούς. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀποσπάσεως δι’ ὡρισμένην ὑπηρεσίαν.

§57Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προκαλεῖ ἄτεχνον διαξιφισμὸν ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, ὅπερ ἀφορᾷ περισσότερον αὐτὸν ἀπὸ ἐμέ. Διότι, ἂν ὑπονοῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ συναδέλφου κ. Σταμούλη, ἂς μὴ λησμονῇ ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ὑπεβλήθη καὶ συνεζητήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐτύγχανεν ὁ κάλλιστος τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ὑποβαλούσης τὸ νομοσχέδιον Κυβερνήσεως καὶ συνυπεῖχε τὰς εὐθύνας πολὺ περισσότερον ἐμοῦ, ὅστις δὲν ἡγοῦμαι ὁμάδος. Ἄλλως τε φρονῶ ὅτι δὲν ἐξεδήλωσα εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὴν γνώμην μου, διότι ἡ συζήτησις εἶχεν ἀναβληθῆ. Διὰ νὰ τελειώνω, κύριοι συνάδελφοι, δηλῶ ὅτι κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ εὔχομαι μόνον νὰ μὴ δικαιολογήσουν τὰ πράγματα τὴν ἀντίρρησίν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6.

§58Χ. ΛΥΚΟΤΟΜΑΡΟΣ. Ἐφόσον συνεκροτήθη ἡ μικτὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νόμου περὶ συντάξεως τῶν παθόντων καὶ πρὸς ὑποβολὴν γνωμῶν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, θὰ ἦτο προτιμότερον καὶ συμφέρον ἐπί τινας ἡμέρας νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ σχεδίου ψηφίσματος διὰ νὰ συμπληρωθῇ, διότι ὑπάρχουσι πολλαὶ ἐλλείψεις. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ σημεῖα (ἀναγινώσκει). Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ ψήφισμα, θὰ παρακαλέσω νὰ διαγραφῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἡ ὑπεύθυνος Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως θὰ ἐκδώσῃ τὰς ἀποφάσεις, ἵνα φέρουν τὸν συμψηφισμὸν τὰ ἁρμόδια ταμεῖα. Λοιπόν, ἂν ἡ Κυβέρνησις δέχεται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀπονομὴ τῶν συντάξεων, νὰ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος νὰ κάμνῃ τὸν συμψηφισμὸν ἀργότερον.

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρχεν ἄλλοτε σωρεία νόμων περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Ἀλλ’ ἦσαν ἄπειρα τὰ καθυστερούμενα ἐκ δόσεων ὀφειλομένων δυνάμει τῶν νόμων ἐκείνων. Τὸ ἔργον τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ἀνὰ δύο ἢ τρία ἔτη νὰ δηλοῦν ὅτι χαρίζουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καθυστεροῦντο μέχρις ὡρισμένης τινὸς ἐποχῆς, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἤθελον πληρωθῇ ἐγκαίρως τὰ ὑπόλοιπα. Αὐτὸ ἐπανελαμβάνετο ἑκάστοτε, μέχρις ὅτου ἦλθεν εἷς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος διέγραψε σχεδὸν ὅλα τὰ ἀμφισβητούμενα διὰ νὰ μὴ ἔχῃ παλαιὰς μερίμνας. Φοβοῦμαι ὅτι, ἂν εἴπωμεν καὶ τώρα ὅτι ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἀναζητήσωμεν τὰ κακῶς δοθέντα διὰ λόγους περιθάλψεως, θὰ ἀνοίξωμεν μίαν πίστωσιν ἡ ὁποία ποτὲ δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ καὶ θὰ εὑρεθῇ εἰς μέλλον Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν διαγράψῃ ὁριστικῶς. Ἄλλως τε τὰ δοθέντα ἠμπορεῖ νὰ ἀντεπροσώπευον, ὅταν ἐδόθησαν, κάποιαν χρηματικὴν ἀξίαν, σήμερον ὅμως δὲν ἀντιπροσωπεύουν μεγάλα πράγματα, λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος. Ἂν λ.χ. εἶχον δοθῆ 25 δραχμαὶ διὰ περίθαλψιν τῷ 1919, εἶναι πρᾶγμα ἄνευ ἀξίας σχεδὸν διὰ τὴν σήμερον.

§60Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸ ψήφισμα Ἤθελα μόνον νὰ τεθῇ ἓν ἄρθρον εἰς τὸ ψήφισμα ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ταμίαι καταβάλλουσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τοὺς δικαιούχους τὰς συντάξεις, ἐμφανιζομένους ἐνώπιόν των αὐτοπροσώπως. Εἰς περίπτωσιν ἀσθενείας καταβάλλουσι ταύτας διὰ τῶν εἰσπρακτόρων ἢ διὰ ταχυδρομικῆς ἐπιταγῆς».

§61ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι αὐτό.

§62Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατί αὐτὸ νὰ τὸ βάλωμεν εἰς τὸ ψήφισμα, ἀφοῦ ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§63Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος· ἂς τὸ κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς δι’ ἐγκυκλίου διαταγῆς. Θὰ εἶναι καλύτερον, διότι θὰ γίνῃ συντόμως καὶ θὰ ἀπαγορεύηται ἡ πληρωμὴ εἰς τοὺς δικαιούχους διὰ τῶν πληρεξουσίων, ἐκτὸς δι’ εἰδικῆς ἐντολῆς μνημονευούσης ποσὸν κλπ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ 1 ἄρθρον. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4 καὶ 5). Ἄρθρον 6ον. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§65Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Προτείνω τροπολογίαν, ὅπως τὸ ἄρθρον 27 τοῦ νόμου 3122 καταργηθῇ, προστεθῇ δὲ ὡς ἄρθρον 4 τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου 2759 παράγραφος, καθ’ ἣν ἡ μείωσις τῆς πρὸς ἐργασίαν ἱκανότητος πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος συνέπεια τῶν ἀπὸ τῆς εἰσβολῆς τῶν Γερμανοβουλγάρων εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος μέχρις 28 Ὀκτωβρίου 1919 λαβόντων χώραν πολεμικῶν γεγονότων ἐκ τῶν ἐπιχειρήσεων κατὰ ξηρὰν ἢ κατὰ θάλασσαν, εἴτε τῶν τέως ἐχθρικῶν δυνάμεων, πλὴν τῆς Τουρκίας, εἴτε τῶν Ἑλληνικῶν ἢ Συμμαχικῶν τοιούτων, ἐφόσον αἱ τελευταῖαι αὗται ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς 4)27 Ἰουνίου 1917 μέχρι τῆς 29 Ὀκτωβρίου 1919.

§66ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Ὁ κ. Κατσάρος ἔχει τὸν λόγον.

§68Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, καθιερώθη τὸ πρῶτον τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι ὑπῆρχε μεγάλη ἔλλειψις εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης. Διὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν καταπληκτικὴν ὕψωσιν τῶν διαφόρων προϊόντων ἠθέλησαν νὰ λάβουν διάφορα μέτρα κατασταλτικά. Διὰ τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν προϊόντα πρώτης ἀνάγκης καθιερώθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ νομοθέτης προέβλεπε τὴν πτῶσιν τῶν τιμῶν εἰς τόσον σημεῖον, ὥστε νὰ καταστήσῃ ταῦτα προϊόντα εὐθηνὰ καὶ προσιτὰ εἰς τὸν λαόν. Μόνος λοιπὸν δικαιολογητικὸς λόγος τῆς καθιερώσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἦτο νὰ παρέχωνται ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων εἰς τοὺς πολίτας τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα εἰς χαμηλὰς τιμάς. Πρὸς ἐπιτυχίαν τούτου καθιερώθη ὅπως διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων ἐνοικιοστασίων βοσκῶν μὴ φθάσῃ τὸ μίσθωμα τῶν βοσκησίμων ἐκτάσεων πλέον τοῦ πενταπλασίου τῆς προπολεμικῆς περιόδου 1912–1913. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ νὰ ἔχωμεν τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα εἰς χαμηλὰς τιμάς, εἰς προσιτὰς τιμάς, ἀναλόγως πρὸς τὸ μίσθωμα τὸ ὁποῖον κατέβαλον οἱ κτηνοτρόφοι πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν βοσκῶν, τοὐναντίον πάντες γνωρίζετε ὅτι περιῆλθον εἰς τὸ δεκαπενταπλάσιον καὶ εἰκοσαπλάσιον τῆς προπολεμικῆς ἀξίας. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ δικαιολογητικὸς λόγος τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἔχει ἀποτύχει, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἄλλος λόγος διὰ νὰ ὑφίσταται τοῦτο. Καὶ ὅταν, κύριοι, καθιερώθη τὸ πρῶτον τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν καὶ ὅταν ἐξηκολούθησε καὶ σήμερον ἀκόμη, δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ὑπάρχει ἀνάγκη κτηνοτροφικὴ οὔτε ἀνάγκη κοινωνικὴ διατηρήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Δὲν ὑπῆρχε δὲ ἀνάγκη κτηνοτροφική, διότι αἱ ὑπάρχουσαι βοσκήσιμοι ἐκτάσεις εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκεῖς νὰ συντηρήσουν τὴν ὑπάρχουσαν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν τότε καὶ τὴν νῦν. Ὑπάρχουσι, δὲν γνωρίζω ἐπακριβῶς εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος τί συμβαίνει, γνωρίζω ὅμως ὅτι εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὅπου αἱ πεδιναὶ ἐκτάσεις εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλύτεραι ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις διαφόρων ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὰ 8)10 τῶν βοσκησίμων ἐκτάσεων ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἐκτάσεις βουνώδεις ἀνεπιδέκτους καλλιεργείας. Αἱ ἐκτάσεις αὗται, δυνάμει τοῦ τελευταίου Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, παραμένουσι διὰ τὴν κτηνοτροφίαν. Ἐφόσον λοιπὸν ὑπάρχει ἐπάρκεια ἐκτάσεων βοσκησίμων μὲ τὰς ὁποίας δύναται ἡ κτηνοτροφία νὰ συντηρηθῇ, δὲν βλέπω κατὰ ποῖον λόγον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι θὰ ἐπέλθῃ κατάργησις τῆς κτηνοτροφίας διότι δὲν θὰ ἔχῃ ἐκτάσεις νὰ συντηρηθῇ. Καὶ προτοῦ καθιερωθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ σήμερον αἱ αὐταὶ βοσκήσιμοι ἐκτάσεις ὑπάρχουσιν. Ὅπως δὲν παρετηρήθη πρὸ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν ἔλλειψις τοιούτων, οὕτω δὲν δύναται νὰ παρατηρηθῇ καὶ σήμερον. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὅπου τὸ περισσότερον μέρος εἶναι πεδινὸν καὶ καλλιεργήσιμον, ὑπάρχουν ὑπεραρκεῖς βοσκήσιμοι ἐκτάσεις νὰ συντηρήσουν τὴν κτηνοτροφίαν. Ἡ προβαλλομένη ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων ἀντίρρησις, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι λόγῳ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων καὶ τῆς παραχωρήσεως εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς θὰ ἐπήρχετο ἐλάττωσις τῶν βοσκησίμων ἐκτάσεων εἶναι μία πλάνη. Καὶ κατὰ τοὺς ἀγροτικοὺς νόμους τοὺς ἐφαρμοσθέντας καὶ κατὰ τὸν ἤδη ἐφαρμοζόμενον καὶ ἰσχύοντα δὲν παραχωροῦνται εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς συνεταιρισμοὺς ἐκτάσεις ἀνεπίδεκτοι καλλιεργείας εἰμὴ μόνον τόσον μέρος ὅσον ἐπαρκεῖ διὰ τὴν συντήρησιν τῆς κτηνοτροφίας τοῦ ἀγροτικοῦ συνεταιρισμοῦ τοῦ οἰκείου κτήματος. Εἰς ὅλα τὰ κτήματα, ὅπου ὑπάρχουσι βοσκήσιμοι ἐκτάσεις, ἐκεῖ ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς εἶναι μικρός, ὥστε αἱ ἀνάγκαι αὐτοῦ νὰ καλύψουν ἐλάχιστον μέρος τοῦ κτήματος. Τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ κτήματος, τοῦ ὁποίου αἱ βοσκήσιμοι ἐκτάσεις χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, θὰ εἶναι διατεθειμέναι καὶ πάλιν διὰ ταύτην. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου κατέδειξε τοῦτο ὡς μίαν ἀλήθειαν ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὰ λιβάδια τὰ ὁποῖα συντηροῦν τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν προβάτων, τῶν αἰγῶν, τῶν μεγάλων ζώων, ὅλα αὐτά, καὶ μὲ τὰς ἀπαλλοτριώσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, παρέμειναν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κτηνοτροφίας. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Φαρσάλων, ὅπου συντηροῦνται οἱ μεγαλύτεροι κτηνοτρόφοι οἱ νομαδικοί, οἱ κινούμενοι κτηνοτρόφοι, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἁλμυροῦ, Λαρίσης, Καρδίτσης, διατηροῦνται κατὰ μέγιστον μέρος, καὶ μετὰ τὴν παραχώρησιν εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς συνεταιρισμοὺς τῶν ἐκτάσεων τῶν ὁποίων ἡ κτηνοτροφία ἔχει ἀνάγκην. Ὅτε ἔχομεν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου αὐτὰ τὰ δεδομένα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διατηρήσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἐφόσον δὲν ἔχει ἐκπληρώσει τὸν σκοπόν του, σκοπὸς δὲ ἀποκλειστικὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἦτο ἡ μείωσις τῆς ἀξίας τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Καὶ ὅμως, ἐνῷ οἱ κτηνοτρόφοι ἐπλήρωσαν τὸ παρελθὸν ἔτος τὸ πενταπλάσιον τοῦ προπολεμικοῦ μισθώματος, τὰ προϊόντα τὰ κτηνοτροφικὰ ἔφθασαν εἰς τὸ δεκαπενταπλάσιον ἢ εἰκοσαπλάσιον τῆς προπολεμικῆς τιμῆς των. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι διὰ νὰ συντηρηθῇ κτηνοτροφία δὲν ἔχει ἀνάγκην μόνον βοσκησίμων ἐκτάσεων, ἀλλὰ καὶ ποιμένων καὶ διατροφῆς τῶν οἰκογενειῶν των, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐνοικιοστάσιον, δὲν θὰ εἶχον ἀνάγκην ποιμένων οἱ κτηνοτρόφοι καὶ διατροφῆς τῶν οἰκογενειῶν των, δὲν θὰ εἶχον ἀνάγκην ἄρτου ἢ ἄλλης οὐσίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ φυλάξουν τὰ ποίμνια; Τώρα λοιπὸν ἔχει ἡ κτηνοτροφία ἓν ὑπὲρ ἑαυτῆς πλεονέκτημα, τὸ ἐνοικιοστάσιον, καὶ ὅμως ἔχομεν τὴν ὕψωσιν αὐτὴν τῶν τιμῶν καὶ ἔχομεν αὐτὴν μόνον λόγῳ τῶν διατιμήσεων. Ἄν δὲν ὑπῆρχε διατίμησις, δὲν γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς εἰς ποῖα ὕψη δυσθεώρητα θὰ ἔφθανον τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ πληθυσμός. Ἀποδεικνύεται δὲ τοῦτο διὰ μιᾶς ἐφαρμογῆς καὶ δι’ ἑνὸς γεγονότος ἀναμφισβητήτου. Γνωρίζουν οἱ πάντες ὅτι ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1921 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1922, ἤτοι ἐπὶ τρεῖς κτηνοτροφικὰς περιόδους, δὲν εἴχομεν ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτό, κατὰ τὰς τρεῖς αὐτὰς κτηνοτροφικὰς περιόδους, δὲν παρουσιάσθη τοῦτο ὡς κτηνοτροφικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀνάγκη. Δὲν ἠκούσαμεν ὅτι κατεστράφη ἡ κτηνοτροφία, ὅτι ἀποβαίνει ἀδύνατος ἡ εὕρεσις βοσκῶν καὶ ὅτι ὁ κτηνοτροφικὸς κόσμος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ καὶ ἀπειλεῖται ὑπὸ καταστροφῆς. Ἔχομεν λοιπὸν ἀναμφισβήτητον ἀπόδειξιν ὅτι δὲν παρουσιάσθη κτηνοτροφικὴ ἀνάγκη. Παρουσιάσθη ὅμως τοῦτο τὸ ἀναμφισβήτητον περιστατικόν, ὅτι τὰ κτηνοτροφικὰ εἴδη κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν, καθ’ ἣν εἶχε καταργηθῆ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἀνῆλθον εἰς τιμὴν ἀνάλογον πρὸς τὸ μίσθωμα τὸ ὁποῖον καταβάλλουν καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀνῆλθε πλέον τοῦ ἑξαπλασίου τοῦ προπολεμικοῦ μισθώματος. Καὶ θὰ παρεκάλουν τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν γνώμην ἀντίθετον, νὰ μᾶς παρουσιάσουν συμβόλαια ἐμφαίνοντα μίσθωσιν μεγαλυτέραν τοῦ ἑξαπλασίου τοῦ προπολεμικοῦ.

§69Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Μαργέτη, ὅτι εἰς μὲν τὴν Ἀττικὴν ἔφθασε τὸ μίσθωμα εἰς τὸ ἑκατονταπλάσιον, εἰς δὲ τὴν Μακεδονίαν εἰς τὸ πεντηκονταπλάσιον.

§70Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Τὸ μόνον γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ κτηνοτροφικὸς πληθυσμὸς πληρώνων τὸ πενταπλάσιον κατ’ ἀνώτατον ὅριον πωλεῖ τὰ εἴδη καὶ προϊόντα αὐτοῦ εἰς τὸ δεκαπλάσιον. Ὁ νομοθέτης εἰς τὸ περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν νομοθέτημα θέλει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ὁλότητα. Ἐφόσον ὅμως δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν ἀνωτέρω περίοδον δὲν παρουσιάσθη ὡς ἀνάγκη, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν αὐτό. Ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1923 ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου παραχωροῦνται εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς τὰ ἀγροτικὰ ἀκίνητα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐκτάσεων παρεχωρήθησαν καὶ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων. Καὶ ἐνῷ ὁ ἀγρότης ἀνέμενεν ἵνα διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῷ περιέλθῃ ἓν τμῆμα γῆς ἢ ὁλόκληρον τὸ κτῆμα εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο ἐγκατεστημένος νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ γεωργικῶς, βλέπει νὰ χρησιμοποιῆται μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον ὑπὸ τῶν κτηνοτρόφων μισθωτῶν καὶ οὕτως αἱ ἐλπίδες του ματαιοῦνται. Ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐπὶ τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς συνεταιρισμοὺς ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν τῆς κτηνοτροφίας τῶν μελῶν τοῦ συνεταιρισμοῦ. Εἰς ὅλα τὰ τσιφλίκια, εἰς ὅλα τὰ κτήματα ποὺ εἶναι ἐγκατεστημένοι καλλιεργηταὶ ὑπάρχουν ὡρισμέναι ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκαλλιεργοῦντο κυρίως καὶ συνήθως ἀπὸ τοὺς κολλήγους. Διὰ τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ διὰ τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεως ὁ ἀριθμὸς τῶν καλλιεργητῶν τῶν κτημάτων τούτων ηὐξήθη ποὺ μὲν εἰς τὸ διπλάσιον, ποὺ δὲ εἰς τὸ τριπλάσιον· ἑπομένως ἔκτασις πρὸς καλλιέργειαν ἀπητεῖτο διπλασία ἢ τριπλασία ἐκείνης ἡ ὁποία πρότερον ἐκαλλιεργεῖτο. Ἐφόσον λοιπὸν ηὐξήθη ἡ ἔκτασις ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν καλλιέργειαν, τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς γῆς τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον διὰ τὴν κτηνοτροφίαν τοῦ γεωργοῦ κατεστράφη, εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος ὁ κολλῆγος, δυνάμει τοῦ νόμου, νὰ καλλιεργήσῃ τὸν κλῆρον τὸν ὁποῖον παρέλαβε, διότι, ἂν δὲν καλλιεργήσῃ αὐτὸν ἐντὸς δύο ἐτῶν, κηρύσσεται ἔκπτωτος. Ὅταν λοιπὸν ἡ ἔκτασις ἡ καλλιεργουμένη ἐν ἑκάστῳ κτήματι ηὐξήθη κατὰ πολύ, ὅταν δὲν μένῃ ἔκτασις βοσκήσιμος διὰ τὴν κτηνοτροφίαν τῶν μελῶν τοῦ ἀγροτικοῦ συνεταιρισμοῦ, τί πρέπει νὰ γίνῃ ἡ κτηνοτροφία τοῦ ἀγροτικοῦ συνεταιρισμοῦ; Ἡ μόνη λύσις πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς ἐπέρχεται διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου διὰ τὰ κτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, διότι ἄνευ τῆς καταργήσεως θὰ προστατευθῇ μὲν ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία, ἀλλὰ θὰ καταστραφῇ ἡ κτηνοτροφία τοῦ συνεταιρισμοῦ, θὰ περιορισθῇ δὲ ἡ καλλιέργεια καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη. Ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω ὅτι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἂν ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ παραχωρηθῶσι τὰ πλεῖστα τῶν κτημάτων εἰς τοὺς ἀγρότας, θὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ γεωργία καὶ ἡ κτηνοτροφία. Κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπῆρξαν μέλη τοῦ ἀγροτικοῦ συνεταιρισμοῦ τὰ ὁποῖα διὰ νὰ διατηρήσουν τὴν κτηνοτροφίαν των ἠναγκάσθησαν νὰ ἐνοικιάσωσι λιβάδια, διότι ἡ ἔκτασις ἦτο καλλιεργήσιμος καὶ τὸ σεβαστὸν Συμβούλιον τὸ ἁρμόδιον δὲν ηὐδόκησε νὰ καταργήσῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἡ κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν δὲν θὰ ὠφελήσῃ μόνον τὴν κτηνοτροφίαν, δὲν θὰ ἐπεκτείνῃ τὴν καλλιέργειαν καὶ σπορὰν τῶν δημητριακῶν προϊόντων, ἀλλὰ δὲν θὰ καταστρέψῃ καὶ τὴν νομαδικὴν κτηνοτροφίαν. Χθὲς ἀκόμη μοὶ ἔλεγον κτηνοτρόφοι τοῦτο, ὅτι «εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὸ λιβάδι τὸ ὁποῖον ἔχει χωρεῖ ἀκόμη μέγαν ἀριθμὸν ζώων, δὲν τολμῶμεν ὅμως νὰ προσλάβωμεν συνεταίρους, διότι τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἐπικαλεσθοῦν τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς διώξωμεν». Ἡ διατήρησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐπιφέρει πολλαπλᾶς ζημίας καὶ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν τὴν ἀγροτικὴν καὶ εἰς τὴν γεωργίαν. Ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοί, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περίσσευμα ἐκτάσεων βοσκησίμων δὲν ἀποφασίζουν νὰ τὰ ἐνοικιάσουν εἰς τοὺς ξένους κτηνοτρόφους, διότι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἂν θελήσουν νὰ καλλιεργήσουν, δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐκδιώξουν τοὺς ξένους κτηνοτρόφους, διότι θὰ ἐπικαλεσθοῦν τὸ ἐνοικιοστάσιον. Ἡ κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν θὰ ἐπιφέρῃ ἀποτελέσματα ἀγαθά, θὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γεωργίαν. Ὅταν ὁ ἀγροτικὸς συνεταιρισμὸς ἔχῃ περίσσευμα γαιῶν, κύριοι, δὲν θὰ τὰς ἐκμισθώσῃ εἰς ξένους κτηνοτρόφους; Τί θὰ τὰς κάμῃ; Δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῶμεν, κύριοι, τοῦτο, ὅτι ὁ γεωργὸς οὐδέποτε εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ καλλιεργήσῃ ὅλην τὴν ἔκτασίν του. Ἀσθένειαί του, βροχαὶ πολλαὶ κατὰ τὸ φθινόπωρον καὶ τόσα ἄλλα κωλύματα τὸν ἀναγκάζουν νὰ μὴ δύναται νὰ καλλιεργήσῃ ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν Θεσσαλίαν, ἡ ὁποία εἶναι λιμνοθάλασσα κατὰ τὸν χειμῶνα, θὰ ἴδετε ὅτι ὅλη ἡ ἔκτασις εἶναι ἀδύνατον νὰ καλλιεργηθῇ, ἀλλὰ πολλὰ μέρη θὰ μείνουν διὰ τὴν βόσκησιν τῶν ζῴων, καὶ αὐτὸ τὸ περίσσευμα θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ ἔσοδα διὰ τῆς ἐκμισθώσεως εἰς ξένους κτηνοτρόφους μόνον ὅταν ἔχῃ βεβαιότητα ὅτι καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος δὲν θὰ ἔχῃ τὸν ἐκμισθωτήν. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, ὁ ἐγειρόμενος ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων θόρυβος δὲν ἔχει κανένα ἄλλον σκοπὸν εἰμὴ μόνον νὰ διατηρηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν μέχρι τῆς περιόδου τοῦ 1928, διότι δὲν πληρώνουν μίσθωμα ἀνάλογον πρὸς τὰς τιμὰς τῶν προϊόντων αὐτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀποκλειστικὸς λόγος καὶ ὁ ἐπιβοηθητικὸς λόγος εἶναι ἡ ἐπαγγελία ἡ δοθεῖσα ὅτι δυνάμει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου θὰ προτιμήσωσι νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ λιβάδια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦν.

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ νέος ἀγροτικὸς νόμος τὸ ἔχει μετατρέψει· μετὰ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων τότε θὰ γίνῃ τοῦτο.

§72Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Σύμφωνοι εἴμεθα, ἀλλὰ πρέπει νὰ σημειωθῇ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅλα τὰ λιβάδια δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς ἀξίας καὶ τῆς αὐτῆς ποιότητος· ὅλα τὰ λιβάδια δὲν κεῖνται εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον· ἄλλα εἶναι καλυτέρας ποιότητος, ἄλλα κεῖνται εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν καὶ ἡ μεταφορὰ τῶν προϊόντων εἶναι εὐχερεστέρα καὶ ὀλιγοδάπανος. Λοιπὸν οἱ κτηνοτρόφοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς πρώτης ποιότητος λιβάδια καὶ παρὰ τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν ἐννοοῦν νὰ διατηρηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ νομιμοποιηθῇ ἡ παραχώρησις τῶν βοσκησίμων ἐκτάσεων. Οὐδέποτε θὰ παρατηρηθῇ ἡ ἔλλειψις βοσκησίμων ἐκτάσεων ὅσαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν τῆς κτηνοτροφίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον. Ὑπόμνημα συνταχθὲν ὑπὸ ἑπτὰ χιλιάδων κτηνοτρόφων κατοικούντων εἰς τὰ ὀρεινὰ τμήματα τῆς Καλαμπάκας, τῶν Τρικκάλων καὶ τῆς Καρδίτσης ζητεῖ τὴν διατήρησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν μερικῶς διατηρηθῇ προτιμῶσιν οἱ κτηνοτρόφοι οὗτοι τὴν ὁλοκληρωτικὴν κατάργησιν. Μερικὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐννοοῦν ὅπως προτείνεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διὰ τῶν Συμβουλίων, διὰ τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεως. Νὰ ἀποφαίνωνται ἂν πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς ἀπαλλοτριώσεως αὐτὴ ἡ ἔκτασις· αὐτὴν θεωροῦν μερικὴν κατάργησιν. Αὐτοὶ λέγουν ὅτι ἡ ὁλοκληρωτικὴ κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν θὰ ἀναγκάσῃ ἕκαστον τῶν κτηνοτρόφων νὰ πηγαίνῃ νὰ εὑρίσκῃ τὴν ἔκτασιν τὴν βοσκήσιμον. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν, κύριοι, ὅπου ἐφηρμόσθη ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὅπου διὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως παρεχωρήθησαν καὶ τμήματα τὰ ὁποῖα διατελοῦν ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, συνέβησαν πολλὰ παράδοξα. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ διαδικασία ἐνεργεῖται χωρὶς νὰ κλητεύωνται τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη καὶ ἑπομένως αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν εἶναι ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἱκανοποιοῦν οὔτε τὴν γεωργίαν οὔτε τὴν κτηνοτροφίαν τὴν νομαδικήν. Ἀλλοῦ μόνον ἱκανοποιήθησαν οἱ ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοί, ἀλλοῦ δὲ οἱ ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοὶ ἠναγκάσθησαν νὰ μεταφέρουν τὰ ζῷά των εἰς ἄλλα μέρη διὰ νὰ τὰ συντηρήσωσι. Τὰ ἐλάττωμα τὸ μέγιστον εἶναι τὸ νὰ ὑπαχθῇ ἡ κρίσις τοῦ ἂν πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰς τὸ ἀμφίβολον τῆς καταστάσεως. Ὑποβάλλεται μία αἴτησις ἐντὸς τῆς τασσομένης προθεσμίας, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ὁ γεωργὸς ὁ ὁποῖος θέλει νὰ καλλιεργήσῃ πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν θὰ καλλιεργήσῃ. Ὁ κτηνοτρόφος ὁ ὁποῖος ἔχει ἕνα ἀριθμὸν κτηνῶν εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ προβλέπει χειμῶνα, νὰ ἐξασφαλίσῃ ἔκτασιν βοσκήσιμον. Ὅταν λοιπὸν ὑποβάλῃ τὴν αἴτησιν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου, οὔτε ὁ κτηνοτρόφος εἶναι βέβαιος ὅτι θὰ διατηρηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον οὔτε ὁ ἄλλος ἂν θὰ καταργηθῇ· διατελεῖ ὑπὸ μίαν ἀγωνίαν τρομερὰν καὶ ἀμφιβάλλει. Τὴν ἀμφιβολίαν λοιπὸν αὐτήν....

§73Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν ἀγωνίαν δηλαδὴ τοῦ διαδίκου.

§74Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἀγωνίαν, τὴν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ ἀποτελέσματος ποία θὰ εἶναι ἡ κρίσις τοῦ Συμβουλίου δὲν θὰ γνωρίζῃ οὔτε ὁ κτηνοτρόφος οὔτε ὁ γεωργός. Καὶ τί θὰ πράξῃ ὁ κτηνοτρόφος; Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ λιβάδια τὰ χειμερινὰ ἐνοικιάζονται ἀπὸ τὴν ἄνοιξιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κτηνοτρόφος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐνοικίασιν, ἐφόσον δὲν θὰ γνωρίζῃ, ἂν διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου θὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς αὐτὸν τὸ λιβάδιον; Καὶ ἀφ’ ἑτέρου πῶς ὁ γεωργὸς θὰ εἶναι ἥσυχος ὅτι θὰ τὸν ἐξασφαλίσῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον, πῶς θὰ εἶναι βέβαιος ὅτι αὐτὸς θὰ δικαιωθῇ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τὸ ἁρμόδιον ἢ ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, ὥστε νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν προπαρασκευὴν τῆς καλλιεργείας;

§75Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί θέλετε νὰ γίνῃ;

§76Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ νὰ προσκληθῇ ὁ κτηνοτρόφος νὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ ἀλλοῦ βοσκάς.

§77Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤθελα νὰ γνωρίσω τὰς ἀντιρρήσεις σας ἐπὶ τῆς διαδικασίας.

§78Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἐγὼ τὴν διαδικασίαν τὴν ἀνέφερα διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν γνώμην μου. Δὲν ἐνδιατρίβω εἰς τὰ κατ’ αὐτήν, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ πᾶσα διαδικασία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Τὸ νὰ ἀφεθῇ νὰ ἀποφαίνωνται τὰ Συμβούλια, ἂν πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, δὲν εὑρίσκω ὅτι δύναται νὰ εἶναι ὠφέλιμον εἰς κανένα, οὔτε εἰς τὸν γεωργὸν οὔτε εἰς τὸν κτηνοτρόφον, δὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ οὔτε τὴν γεωργίαν οὔτε τὴν κτηνοτροφίαν. Τὰ Συμβούλια θὰ συσκέπτωνται τὸν Σεπτέμβριον, ἡ ἀπόφασις δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωστοποιῆται πρὸ τοῦ Νοεμβρίου. Ἀλλὰ τὸν Νοέμβριον ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ ὁ κτηνοτρόφος λιβάδια; Θὰ παραμένῃ πάντοτε ἐν ἀμφιβολίᾳ καὶ ὁ κτηνοτρόφος, ὅπως καὶ ὁ γεωργός, πρὸς ζημίαν μεγάλην καὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν.

§79Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε εἶναι μία ἐξαίρεσις, διότι σεῖς ζητεῖτε τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ὄχι ἐπὶ πάσης βοσκησίμου ἐκτάσεως, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῶν καλλιεργησίμων.

§80Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ζητῶ τὴν κατάργησιν ἐπὶ πάσης ἐκτάσεως. Ὅταν τοῦτο γίνῃ, τότε ὁ μὲν γεωργὸς θὰ γνωρίζῃ ὅτι δύναται νὰ παρασκευάσῃ τὴν καλλιέργειάν του, ὁ δὲ κτηνοτρόφος θὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ λιβάδιον. Τώρα ὁ γεωργὸς εὑρίσκεται ὑπὸ μίαν τρομερὰν ἀγωνίαν, λόγῳ τῆς ἀμφιβολίας.

§81Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι ὁ κτηνοτρόφος αὐτός, καταργουμένου τοῦ ἐνοικιοστασίου, θὰ εὑρίσκεται ὑπὸ μίαν τρομερὰν ἀγωνίαν περὶ τοῦ τί θὰ κάμῃ πρὸς ἐξεύρεσιν βοσκῆς διὰ τὰ ζῴά του;

§82Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν ἀγωνίαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο πρὶν καθιερωθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον. Καὶ τότε εἶχε μίαν φροντίδα νὰ ἐξεύρῃ τὰς βοσκὰς αἱ ὁποῖαι τοῦ ἐχρειάζοντο διὰ τὰ ζῴά του καὶ τώρα τὴν αὐτὴν φροντίδα θὰ ἔχῃ. Ἂν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι διὰ τῆς διατηρήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου πρέπει νὰ ἐξυπηρετήσωμεν μίαν ὡρισμένην τάξιν πολιτῶν καὶ αὐτῶν μόνον τὸ συμφέρον, τότε διατηρήσατε τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ δεχθῆτε νὰ κάμωμεν τὸ προτεινόμενον Συμβούλιον, νὰ ἔχωμεν ἐκθέσεις ἐπὶ ἐκθέσεων, νὰ ζητῆτε τὴν γνώμην τοῦ προϊσταμένου τοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐπειδὴ ὁ προϊστάμενος τοῦ Συμβουλίου δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ μεταβῇ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ λιβαδίου, ἀναθέτει τὴν ἐργασίαν ταύτην εἰς ἕνα ἐπιμελητὴν δεκάτης ὀγδόης τάξεως, τοῦ ὁποίου ἡ ἔκθεσις θὰ ἔρχεται εἰς τὸν προϊστάμενον, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν διαβιβάζῃ εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ Συμβούλιον εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ ὁ Ὑπουργός, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν γνῶσιν τῆς καταστάσεως, θὰ ἀποφαίνεται, καταργῶν ἢ ὄχι τὸ ἐνοικιοστάσιον. Νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἓν παράδειγμα: Ἀπηλλοτριώθη βουνώδης ἔκτασις εἰς τὸ κτῆμα «Ἄνω Ὀρφανὰ» καὶ ὡρίσθη αὕτη δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλατριώσεως ὡς κοινὴ βοσκὴ διὰ τὸν συνεταιρισμόν. Ἔκρινεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἔκτασις καὶ παρεχώρησεν ἐκείνην ἡ ὁποία ἦτο βουνώδης διὰ βοσκήν, τοῦ συνεταιρισμοῦ. Ἔρχεται τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ τὸ Συμβούλιον, μολονότι βλέπει ὅτι ὁ συνεταιρισμὸς δὲν ἔχει ἄλλην ἔκτασιν, δὲν τὴν παραχωρεῖ.

§83Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶχε καὶ πρόβατα ὁ συνεταιρισμός;

§84Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Δύναται νὰ ὑπάρχῃ χωρικὸς χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ ὀλίγα ζῷα;

§85Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἀπόφασις εἶναι παράδοξος.

§86Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀπόφασις παράδοξος· ἔχομεν πολλὰς τοιαύτας καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον μὲ ὅλας του αὐτὰς τὰς διαδικασίας. Οἱ ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοὶ τὰς πλεοναζούσας γαίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς ἀφήσωσιν ἀχρησιμοποιήτους καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν τὰ δίκαια τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ περιπαίζωμεν τοὺς ἀγρότας· ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν τοῦτο, ὅτι ὑπεσχέθημεν νὰ τοῖς παραχωρήσωμεν ἐκτάσεις.

§87ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κακῶς.

§88Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Καλῶς ἢ κακῶς ἡ Πολιτεία τοῖς ὑπεσχέθη καὶ σήμερον αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τὰς γαίας τὰς ὁποίας δι’ ἐπανειλημμένων νόμων τοῖς παρεχωρήσαμεν. Ἂν ἀναμένωσι, κύριοι, οἱ ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοὶ μέχρι σήμερον εἰς στάσιν ἐφεκτικήν, ἀναμένουσι μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ δίκαιά των καὶ θὰ καταργήσῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἂν δὲν τὸ καταργήσῃ, πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι ἔχουν καὶ αὐτοὶ δικαίωμα νὰ ἀμυνθῶσι. (Χειροκροτήματα).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξύδης ἔχει τὸν λόγον.

§90Σ. ΞΥΔΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τὰ αὐτὰ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω, κύριοι, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου ἤθελον νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, κ. Ὑπουργέ (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου κοινοτικῶν βοσκῶν, κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Βοσκαὶ ἀπολύτως ἀπαραίτητοι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινότητος κλπ.». Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἑξῆς περίπτωσις: Εἰς ὡρισμένας κοινότητας ἰδιόκτητοι γαῖαι καθωρίσθη διὰ συμβολαιογραφικῶν πράξεων πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἐπεκράτησεν ἔθιμον ἵνα κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀγραναπαύσεως χρησιμεύωσιν ὡς κοινοβοσκαί, ὅταν δὲ ἐκμισθοῦνται, τὸ μίσθωμα αὐτῶν χρησιμοποιεῖται διὰ κοινωφελῆ ἔργα τῆς κοινότητος. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ κοινοβοσκῶν ἐπὶ γαιῶν καλλιεργουμένων. Εἰσάγω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ὡς τελευταία περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 2 τίθεται (ἀναγινώσκει): «Κοινοβοσκαὶ ἀποτελούμεναι ἐξ ἰδιοκτήτων γαιῶν χρησιμοποιούμεναι κατ’ ἔθιμον διὰ τὰς κτηνοτροφικὰς ἀνάγκας τῶν μελῶν τῆς κοινότητος εἴτε πρὸς ἐκμίσθωσιν διὰ κοινωφελῆ ἔργα αὐτῶν, ὑπάγονται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἂν πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου». Ἡ εἰσαγομένη τροποποίησις δὲν τέμνει τὸ ζήτημα, κ. Ὑπουργέ, τελειωτικῶς, καθόσον ἡ περὶ αὐτοῦ κρίσις ἀφήνεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ ἁρμόδιον Διοικητικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἔχει ἡ παράγραφος 2. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δεχθῆτε τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως αὐτῆς, διότι ἐξυπηρετεῖ ἀκριβῶς κοινωφελεῖς σκοπούς. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κοινοτικῶν βοσκῶν, ἀλλὰ περὶ ἰδιοκτήτων γαιῶν, τὰς ὁποίας παρεχώρησαν ἑκουσίως οἱ ἰδιοκτῆται αὐτῶν πρὸς κοινοβοσκάς. Αἱ ἐκτάσεις δὲ αὐταὶ ἀποτελοῦνται ἀπὸ μικροϊδιοκτησίας 15 καὶ 10 στρεμμάτων καὶ ἀποτελοῦν μίαν περιοχὴν ἡ ὁποία διατίθεται πρὸς βοσκὴν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀγραναπαύσεως.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§92Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν ἡμετέραν Συνέλευσιν, εἶναι καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ὄχι ὑπὸ τὴν μορφὴν ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρουσιάσθη ὑπὸ ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, μὲ τὸν ὁποῖον ἄλλως τε συμφωνῶ, ἀλλ’ ἰδίως ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου· διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι ὁλόκληροι, παμμέγισται περιφέρειαι τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰς ὁποίας, ἂν δὲν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀποκατάστασις καὶ ἑνὸς μόνον ἀκτήμονος καλλιεργητοῦ. Καὶ εἰδικῶς, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς τὴν Ἤπειρον, καὶ ἰδίως εἰς τὸν νομόν Πρεβέζης, δέον νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι οὐδὲν τσιφλίκιον ὑπάρχει. Ὅλαι αἱ γαῖαι πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν εἶναι λιβάδια εἴτε τοῦ Δημοσίου εἴτε Τουρκικά, λιβάδια τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ 1897 ἦσαν χωράφια τῶν χωρικῶν, χωράφια τῶν ὁποίων τὰ ὅρια ἀκόμη εἶναι καταφανῆ καὶ τὰ ὁποῖα διηρπάγησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1897, ὅταν οἱ κάτοικοι ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ χωρία των καὶ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ ἐλεύθερον ἔδαφος. Δέον νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ ἰδίως εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης, τὰ πλεῖστα τῶν χωρίων στεροῦνται ἐντελῶς καλλιεργησίμου γῆς— παρακαλῶ τοῦτο νὰ μὴ θεωρηθῇ διόλου ὑπερβολικόν,—στεροῦνται, λέγω, παντελῶς καλλιεργησίμου γῆς. Καὶ ἤδη τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ἐρώτημα: Θὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς συνεχῶς ἀκτήμονας, θὰ τοὺς ἀφήσωμεν δούλους, θὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἀσθενεῖς καὶ πένητας; Ἀναμφισβητήτως δὲν νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ δεχθῇ ὑπὸ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα νὰ ὑπάρχουν δοῦλοι καὶ πολυεκατομμυριοῦχοι, νὰ ὑπάρχουν πένητες καὶ πλούσιοι διασκεδάζοντες εἰς βάρος τοῦ ἱδρῶτος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα ὑπὸ τῶν ὑποστηρικτῶν τῶν κτηνοτρόφων· τί θὰ γίνῃ ἡ κτηνοτροφία τί θὰ γίνουν τὰ ζῶα; Καὶ ἐρωτῶ· τί θὰ γίνωσιν οἱ ἄνθρωποι οἱ μὴ ἔχοντες κανὲν στρέμμα γῆς πρὸς καλλιέργειαν ὅπως θρέψωσι τὰ τέκνα των; Τί θὰ γίνωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Ἰδοὺ τὸ σκληρὸν ἐρώτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν, τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἤπειρον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀνέμενε τὴν συζήτησιν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ σχετικοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὸ θέρος ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα μᾶς παρουσιάσῃ ὡς τροπολογίαν τούτου νομοθέτημα ὑπὸ τὸν τύπον τὸν ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Καὶ θὰ ἀνέμενέ τις, κύριοι πληρεξούσιοι, κατόπιν τῶν ἀγροτικῶν διαθέσεων τὰς ὁποίας πολλάκις ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ ἀνέμενε, λέγω, νὰ ἴδῃ ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ νόμου θὰ προήγετο τὸ ζήτημα τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ὅστις ἀσχολεῖται ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἔχῃ πεισθῆ ἀκραδάντως ὅτι μὲ τὸ σχέδιον αὐτό, ἂν ψηφισθῇ, οὐδέποτε θὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν.

§93Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον.

§94Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω ἀμέσως. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, εἶναι ἡ ἑξῆς....

§95Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε πληρεξούσιε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐγὼ εἰσηγοῦμαι πρὸς κύρωσιν Νομοθετικὸν Διάταγμα ἐκδοθέν. Εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ ψηφίσματος.

§96Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ μία διατύπωσις διαφέρει τῆς ἄλλης διατυπώσεως κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, ἐνῷ μὲ ὅλους τοὺς νόμους τοὺς ὑπάρχοντας ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§97Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μόνον κατὰ τὸν τίτλον ὁμοιάζει τὸ πρῶτον νομοσχέδιον μὲ τὸ ἄλλο.

§98Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, κύριοι, ὅτι ἀφήνεται εἰς τὰς κατὰ τόπους Ἐπιτροπὰς ἀπαλλοτριώσεως νὰ κρίνουν τὰς ἀνάγκας τῶν κτηνοτρόφων καὶ τῶν γεωργῶν καὶ ἀναλόγως νὰ λάβωσιν ἀποφάσεις. Ἡ πικρὰ πεῖρα τὴν ὁποίαν ἔχομεν μᾶς διδάσκει ὅτι θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς: Θὰ παρουσιασθῇ ὁ Α κτηνοτρόφος καὶ θὰ εἴπῃ «ἔχω τὸ δεῖνα λιβάδι 4000 στρεμμάτων, ἔχω 2000 πρόβατα, ἡ γονιμότης τοῦ ἐδάφους εἶναι τοιαύτη ὥστε κατὰ πρόβατον ἀπαιτοῦνται περίπου δύο στρέμματα, ἤτοι τὰ 4000 στρέμματα εἶναι ἀκριβῶς ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ πρόβατά μου». Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀσφαλῶς θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διότι ἡ ἔκτασις εἶναι ἀνάλογος τῶν ἐν τῷ λιβαδίῳ βοσκόντων προβάτων. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ψηφίσετε τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὡς τροπολογίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ θέρους μᾶς παρουσίασε, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον δὲν θὰ γίνῃ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν οὔτε εἰς ἕνα στρέμμα καὶ συνεπῶς νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης δὲν ὑπάρχει κανὲν τσιφλίκιον, εἶναι ὅλα λιβάδια. Καὶ πρὸ αὐτοῦ τοῦ διλήμματος εὑρισκόμενοι, τοῦ νὰ ἀφήσωμεν νὰ ζήσουν οἱ ἄνθρωποι ἢ τὰ πρόβατα, δὲν θὰ διστάσετε νὰ ἀπαντήσετε, κύριοι. Εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης εἶναι μόνον 5 ἢ 6 ἑκατομμυριοῦχοι τσελιγκάδες, περὶ ὧν πρόκειται.

§99Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε.

§100Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σᾶς λέγω, κ. ἐκ Κοζάνης συνάδελφε καὶ προστάτα τῶν κτηνοτρόφων Ἠπείρου, ὅτι, ὅταν πρὸ μηνῶν ἤμην εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, οἱ μικροκτηνοτρόφοι οἱ ἔχοντες 100–200 πρόβατα μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀποκατασταθῶσι καὶ αὐτοὶ ὡς ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ καὶ δὲν θέλουσι παρὰ ἔκτασιν δι’ 100 πρόβατα δι’ ἕκαστον. Ὅταν δὲ ἐγὼ τοῖς εἶπον ὅτι τοῖς δίδομεν 250, μοὶ ἀπήντησαν ὅτι ἀρκοῦνται εἰς 100 πρόβατα. Πληροφορῶ δὲ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὅλοι οἱ κάτοικοι εἶναι διατεθειμένοι νὰ δεχθῶσι τὴν τοιαύτην ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν, κ. ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιε, διὰ 5 ἢ 6 τσελιγκάδες ἑκατομμυριούχους νὰ ὑποφέρῃ ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος. Διὰ τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, χωρὶς νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργός, παρακαλῶ νὰ τὸ ἀπορρίψετε ἀσυζητητὶ διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τοῦ θέρους, ἵνα ἐπ’ αὐτοῦ ὑποβάλωμεν τὰς τροπολογίας μας. Ἐξ ἄλλου δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῆτε τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγορεύων εἶπον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον παρουσιάζεται μία κατάφωρος διάκρισις μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων. Διότι καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν διὰ τοὺς γηγενεῖς ἀκτήμονας, ἐπιτάσσονται ὑπὲρ τῶν προσφύγων λιβάδια, τὰ ὁποῖα πρῶτα ἦσαν κτήματα χωρικῶν, αἰρομένου συγχρόνως καὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ἐφόσον προχωρεῖ ἡ καλλιέργεια. Τοιουτοτρόπως οἱ δυστυχεῖς ἀγρόται εὑρίσκονται εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ βλέπωσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοὺς ἀδελφοὺς πρόσφυγας νὰ καλλιεργῶσι τὴν γῆν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τοὺς τσελιγκάδες νὰ πλουτῶσιν, αὐτοὶ δὲ νὰ μὴ ἔχωσιν οὔτε 2 ἢ 3 στρέμματα κατὰ κλῆρον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τραγικὴ θέσις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν τοῦ νομοῦ Πρεβέζης, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἐξαιρετικὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάστασιν ὅλων τῶν ἄλλων ἀγροτῶν τῆς Ἑλλάδος, κατέληξα νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν τοπικῆς φύσεως, διότι πιθανὸν εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ εἶναι ἐπωφελὴς ἡ λύσις ἣν δίδω διὰ τῆς τροπολογίας μου. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω διὰ μιᾶς ἀποτόμου ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ καταστρέψω τὴν κτηνοτροφίαν.

§101Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν καταστρέφεται ἡ κτηνοτροφία.

§102Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὅλοι οἱ ἀσχολούμενοι μὲ ζητήματα τοιαῦτα θὰ εἶναι πεπεισμένοι ὅτι θὰ ὑποχωρήσῃ κατ’ ἀρχάς, ἔπειτα περισσότερον ἡ μεγάλη κτηνοτροφία, ἀλλ’ ἀσφαλῶς θὰ ἀναπτυχθῇ ἡ μικρὰ τοιαύτη, ἡ κοινοτική, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ πενταπλασιάσῃ τὴν κτηνοτροφίαν τὴν Ἑλληνικὴν μετά τινα ἔτη. Τοῦτο εἶναι σχεδὸν ἀποδεδειγμένον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς, διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν θὰ λάβω τὴν τιμὴν μετ’ ὀλίγον νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν δὲν πρόκειται νὰ ἐκδιωχθῶσιν ἀμέσως οἱ κτηνοτρόφοι. Εἶναι γνωστὸν ὅτι παντοῦ, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Ἤπειρον, τὰ λιβάδια τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ κτηνοτρόφοι εἶναι μεγαλυτέρας ἐκτάσεως τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων τὰ ὁποῖα βόσκουσι. Τόσον εἶναι ἀληθές, ὥστε καὶ σήμερον οἱ κτηνοτρόφοι ἐνοικιάζουν εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς στρέμματα γῆς πρὸς καλλιέργειαν οὐχὶ διὰ συμβολαίων, διότι τότε θὰ ἤρετο τὸ ἐνοικιοστάσιον κατὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ προφορικῶς.

§103ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καλλιεργοῦν οἱ ἴδιοι ἀρκετὴν ἔκτασιν καὶ ἐξοικονομοῦν τὸν ἄρτον των μέσα εἰς τὰ ἴδια λιβάδια.

§104Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δηλαδὴ εὑρίσκονται οἱ ἀγρόται εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐνοικιάσωσι τὰ χωράφια των ἀπὸ τοὺς πλουσίους κτηνοτρόφους. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι πολλὰ λιβάδια εἶναι μεγαλυτέρας ἐκτάσεως ἀπὸ τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ἐν αὐτοῖς βοσκόντων ζώων. Εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι σήμερον ἀκόμη, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ ὁμιλοῦμεν, εἰς πολλὰ χωρία ἔχουσιν ἔλθει εἰς συνεννοήσεις οἱ κτηνοτρόφοι μὲ τοὺς χωρικούς, ὅπως εἰς τὴν Καμαρίναν, ὅπου εἰσῆλθον οἱ ἀγρόται εἰς τὰ λιβάδια καὶ καλλιεργοῦσι τὸ ⅓ ἢ τὸ ½, συγχρόνως δὲ ὑπάρχουν καὶ τὰ ζῶα ἐντὸς τοῦ λιβαδίου.

§105Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ τροπολογία ἀποκλείει νὰ ὑπάρχωσι μέσα; Ἴσα ἴσα κανονίζει τὸν τρόπον. Ἂν δὲν σᾶς ἀρέσῃ ὁ τρόπος, ἂν προτιμᾶτε τὴν ὑπάρχουσαν διαδικασίαν, πείσατέ μας.

§106Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν ὑπάρχῃ εἴς τινα λιβάδια πλεονασμὸς στρεμμάτων, δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο κανόνα. Ὅταν ψηφίζωμεν νομοσχέδια, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θέτωμεν γενικὰς βάσεις. Ἡ γενικὴ βάσις εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει πλεόνασμα στρεμμάτων εἰς τὰ λιβάδια ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζῷα τὰ ὁποῖα βόσκουν θὰ διστάσῃ τὸ Κράτος νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὸ ⅓ π.χ. ἢ τὸ ½ πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν μὴ ἐχόντων οὔτε ἓν στρέμμα ἢ θὰ ἀφήσῃ αὐτοὺς συνεχῶς ἀκτήμονας; Κύριε Ὑπουργέ, πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους πλέον τῶν 80 λιβαδίων ἔχουν κηρυχθῆ ἀπαλλοτριωτέα εἰς τὸν νομὸν Πρεβέζης καὶ μόνον ἑνὸς ἔγινεν ἡ ἐκδίκασις. Καὶ ἐν τούτοις καὶ εἰς τὸ κτῆμα αὐτὸ τὸ Συμβούλιον καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἦραν τὸ ἐνοικιοστάσιον μόνον διὰ 1600 στρέμματα, ἐνῷ τὸ σύνολον εἶναι ἄνω τῶν 6000. Εἶναι ἡ μόνη ἐκδίκασις ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὰ 80 λιβάδια τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα, ὡς αἰτία δὲ αἰωνίως φέρεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι διὰ νὰ συμπληρωθοῦν αἱ Ἐπιτροπαὶ ἀπαλλοτριώσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ γεωπόνοι διὰ τὴν συγκρότησιν τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεων, διὰ τοῦτο δὲ ὑπέδειξα νὰ ἀποσπασθῶσιν ὑπάλληλοι ἐκ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, εἰς τὰ ὁποῖα πλεονάζουσι, διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ εἶναι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι γεωπόνοι. Δύνανται μάλιστα καὶ οἱ διευθυνταὶ τῶν Γραφείων Ἐποικισμοῦ νὰ μὴ εἶναι ἢ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ εἶναι γεωπόνοι, ἀλλὰ διοικητικοὶ καὶ μάλιστα οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ δὲ γεωπόνοι νὰ εἶναι πρόεδροι τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεως. Δυνάμεθα λοιπὸν δι’ ἀποσπάσεως ὑπαλλήλων νὰ συμπληρώσωμεν τὰς Ἐπιτροπὰς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Τότε δὲ καὶ μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Καὶ ἄλλοτε εἶχον εἴπει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ κάμητε ταχεῖαν ἀπαλλοτρίωσιν.

§107Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περισσεύουν νὰ μᾶς δώσουν.

§108Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱ δυστυχεῖς ὑπάλληλοι παύονται κατὰ ἑκατοντάδας. Νὰ τοὺς πάρετε πάλιν. Παρακαλῶ καὶ πάλιν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν· διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν θὰ ἔχωμεν ἄρσιν ἐνοικιοστασίου τοὐλάχιστον εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ἔχωμεν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἑπομένως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπανέλθωμεν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ θέρους. Τὸ Διάταγμα τοῦτο ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι ἐδημοσιεύθη οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐψηφίσθη, διότι ὁ ἀξιότιμος τότε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἐνῷ δὲν ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν καὶ γενομένην παμψηφεὶ δεκτὴν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐδέχθη τοὐναντίον τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Σίδερη, συνεπείᾳ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἐμῆς τροπολογίας. Ἡ τροπολογία αὕτη τοῦ κ. Σίδερη εἶναι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Διατάγματος ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει οἱ ἐν ταῖς ἐξαιρουμέναις ἐκτάσεσι κτηνοτρόφοι παραμένουν ἐν τούτοις μέχρι τέλους τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἐξαίρεσις». Τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα ἐφηρμόσθη, διότι πραγματικῶς ἀποτελεῖ μίαν πρόοδον, διότι, ἐνῷ ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν προηγουμένως ἐγίνετο μετὰ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, μὲ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα γίνεται μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§109Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὡμιλήσατε περὶ τῆς διαδικασίας, διότι ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ νομίσῃ ὅτι ἐγὼ ἔβαλα καμμίαν διάταξιν ἡ ὁποία νὰ δυσκολεύῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§110Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λυποῦμαι, διότι φαντάζομαι ὅτι δὲν ἔχετε παρακολουθήσει τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, διότι ἄλλως θὰ ἐγνωρίζετε ὅτι ἐκ τῆς ταχύτητος τῆς διαδικασίας ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις.

§111Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὥστε σᾶς φαίνεται συντομωτέρα ἡ διαδικασία ἡ ὁποία γίνεται σήμερον ἀπὸ τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν προτείνω διὰ τῆς τροπολογίας μου;

§112Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μᾶλλον μοὶ φαίνεται τὸ ἑξῆς....

§113Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι συντομώτερον νὰ περιμένῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὑπάγῃ ὁ ἐπιμελητής, νὰ στείλῃ μίαν ἔκθεσιν, νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ συγκροτηθῇ ἕνα Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἀπὸ ὑπαλλήλους ἐξαρτημένους μὲ ἑκατὸν ἄλλα Συμβούλια; Γνωρίζετε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔχει τὰ περισσότερα Συμβούλια—νὰ κρίνουν καὶ νὰ φέρουν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει ἀτελῶν στοιχείων; Αὐτὴ ἡ διαδικασία σᾶς φαίνεται σύντομος καὶ δὲν σᾶς φαίνεται σύντομος ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 8, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ, ἀφοῦ ἀκούσῃ καὶ τὰ δύο μέρη, διαδικασία ἡ ὁποία λύει ὅλας τὰς ἀμφισβητήσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου, αὐτὴ ἡ διαδικασία, ἐπαναλαμβάνω, σᾶς φαίνεται τερατώδης;

§114Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συντομωτάτη, ἀλλὰ τερατώδης.

§115Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐμείναμεν τουλάχιστον σύμφωνοι ὅτι εἶναι σύντομος.

§116Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Χαίρω πολύ· σύντομος, ἀλλ’ εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν.

§117Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ πρὸ ὀλίγου ἐλέγετε ὅτι παρομοιάζει πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὅτι δὲν θὰ τελειώσῃ ποτέ. Τώρα βλέπω ὅτι ἐπροχωρήσαμεν.

§118Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐσταμάτησε διότι ἠθέλατε νὰ σταματήσῃ, καὶ δὲν ἔχει ἄλλον λόγον ἡ ὑποβολὴ τοῦ σχεδίου νόμου παρὰ νὰ σταματήσῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις, διότι οὐδέποτε ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, ὅταν τὰ πρόβατα εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὴν βοσκήν. Ἀλλὰ σᾶς θέτω τὸ ἐρώτημα τί θὰ κάμετε ἂν εἶναι ἀνάλογα;

§119Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν γνωρίζετε πῶς ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἐπὶ στοιχείων στηριζόμενος λαμβάνει τὰς ἀποφάσεις του;

§120Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ διλήμματος εἰς ὃ θὰ εὑρεθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅταν τὰ πρόβατα τὰ ὁποῖα βόσκουν εἰς ἕνα λιβάδι εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὴν ἔκτασιν αὐτοῦ, καὶ ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀναλάβῃ ὁ Ὑπουργός. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ φυσικῶς θὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἐφόσον τὰ πρόβατα εἶναι ἀνάλογα μὲ τὴν ἔκτασιν, ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος ἐξετάζει τὰ πράγματα ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως θὰ διατάξῃ ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου διὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ ἀκτήμονες καὶ ἀγρόται. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν σημασίαν ἡ ταχύτης τῆς ἀποφάσεως.

§121Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει σημασίαν νὰ εἶναι ἐκκρεμὴς μία ἀπόφασις ἐξαιρέσεως ἑνὸς τμήματος λιβαδίου καὶ νὰ μὴ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἢ νὰ ἐκδώσῃ ἀποφάσεις ἀλληλοσυγκρουομένας;

§122Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ ἐνώπιόν του τὰς ἐκθέσεις καὶ βλέπῃ ὅτι ὑπάρχει ἀνεπάρκεια καλλιεργησίμου γῆς, τότε λαμβάνει τὰ μέτρα του.

§123Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ 4 ἢ 5 μῆνας ὁ Ὑπουργὸς δὲν κατορθώνει νὰ συγκεντρώσῃ τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα.

§124Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διότι δὲν ἔχετε ὀργάνωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διότι ἔχετε δύο μόνον ὑπαλλήλους διὰ τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔχητε κατὰ περιφερείας διαιρέσει ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Ὅταν ἔχητε δύο ἀνθρώπους δι’ ὅλον τὸ Κράτος, πῶς θὰ ἐπαρκέσουν;

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι θλιβερὸν πληρεξούσιοι νὰ λέγωσιν ὅτι θὰ προασπίσουν τὴν αὐτοδικίαν.

§126Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τοὺς ἐμπαίζουν τοὺς χωρικοὺς καὶ δίδουν τὰ κτήματα εἰς τοὺς τυράννους τῆς Πρεβέζης καὶ δὲν τὰ δίδουσιν εἰς τοὺς χωρικούς.

§127Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφοῦ ἀποδεικνύετε ὅτι δὲν ὑπάρχει Κράτος, οἱ πολῖται ἔχουσιν ὑποχρέωσιν νὰ τεθῶσιν ἀντιμέτωποι.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐρεθίζεσθε.

§129Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας προτιμᾷ νὰ μένωσιν ἀκόμη δοῦλοι οἱ Καμαρινιῶται καὶ λοιποὶ ἀγρόται τῆς Ἠπείρου.

§130Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐθέσατε ἐσφαλμένην βάσιν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ δικάζῃ ἐναντίον τῶν ἀγροτῶν καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ἀγανακτεῖτε. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνεστήθη ἀπὸ ἀνωτάτους δικαστικούς. Καὶ σεῖς λέγετε ὅτι θὰ δικάσῃ ἀντιαγροτικῶς, μεροληπτοῦσα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ κτίζετε ἕνα πύργον. Κτίσατέ τον.

§131Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐκτίσθη ἐπὶ τῆς φυσικότητος, διότι διὰ τοὺς κτηνοτρόφους εἶναι δημιουργημένη ἡ κατάστασις. Διὰ νὰ ἐκδοθῶσιν ἀποφάσεις, ὅπως ἀναγκασθῇ ὁ κτηνοτρόφος νὰ περιορίσῃ τὰ πρόβατά του εἰς ὀλιγώτερα στρέμματα, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βεβαίως εὐρύτερα ἀντίληψις παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ, ἡ ὁποία δὲν φαντάζομαι ὅτι ὑπάρχει.

§132Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγω «ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν».

§133Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν ἐξετάσῃ κανεὶς τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀνάγκης, θὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν. Ἐπειδὴ λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, νομίζω ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ θέρους, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ. Ὅταν ἐγένετο ἡ τροπολογία τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ θέρους, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐσπευσμένως, ἡ Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἤμην μέλος, ἔκαμε μίαν παράλειψιν. Ἐνῷ εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον ἀπήλειψε τὸ «μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ Συμβουλίου», εἰς τὸν νόμον τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀγροτικὸς νόμος, δὲν ἀπήλειψε τὸ «μετὰ σύμφωνον γνώμην» κατὰ λάθος. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει ἀντ’ αὐτοῦ νὰ ἀναγραφῇ «μετὰ γνώμην».

§134Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐπιμένω εἰς αὐτό.

§135Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τοῦτο, ὅταν ὑπέβαλον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὴν πρώτην τροπολογίαν—διότι ἔχω ὑποβάλει τρεῖς ἕως τώρα — κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν αἴρεται, ἐφόσον προχωρεῖ ἡ καλλιέργεια, εἰς τρόπον ὥστε οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ νὰ μὴ εἶναι εἰς ὑποδεεστέραν μοῖραν ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, τὸ ἔπραξα διότι νομίζω ὅτι θὰ συγκροτηθῶσιν Ἐπιτροπαὶ καὶ ὅτι θὰ γίνῃ ἐκδίκασις τῶν ὑποθέσεων γρήγορα. Ἤδη βλέπω ὅτι ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑποθέσεων βαίνει βραδέως.

§136Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἔχουσι συντελεσθῆ αἱ ἐκδικάσεις τῶν κτημάτων καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐξακολουθεῖ. Καὶ παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας διαταγὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐξακολουθοῦν τὴν αὐτὴν κατάστασιν εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε μέχρι τῆς στιγμῆς ἔχουν συμβῆ τρεῖς φόνοι μεταξὺ ποιμένων καὶ καλλιεργητῶν.

§137Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἐξεδικάσθη ἡ ὑπόθεσις ἑνὸς κτήματος καὶ ἐκ τῶν 6500 στρεμμάτων ἐξηρέθησαν ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου 1600 μόνον.

§138Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπῆγεν ἡ ἀστυνομία καὶ τὰ ἐπῆρε πάλιν.

§139Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι εὔλογος, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἀγανάκτησις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἡ δὲ σχηματισθεῖσα παρ’ αὐτοῖς γνώμη ὅτι τὸ Κράτος τοὺς ἐμπαίζει — ὄχι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὸ Κράτος — δὲν εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι ἀπὸ ἡμίσεος ἔτους δὲν τοῖς ἔδωσεν οὔτε ἕνα στρέμμα. Οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀγράμματοι καὶ ὅταν τοῖς λέγωμεν Ἐπιτροπαὶ καὶ ἐκδικάσεις, δὲν τὰ καταλαβαίνουν τὰ πράγματα αὐτά. Πολλάκις συμβαίνει καὶ τοῦτο τὸ χειρότερον: Ἐνοικιάζουν χιλιάδας στρέμματα εἰς συνεταιρισμοὺς πρὸς καλλιέργειαν, καὶ ἐνῷ τὰ ἐνοικιάζουν πρὸς καλλιέργειαν ἡ καλλιέργεια δὲν γίνεται, διότι εἶναι τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἔχουσι δίκαιον λοιπὸν οἱ χωρικοὶ νὰ λέγωσιν ὅτι τοὺς ἐμπαίζομεν. Ἀποσύρω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τὴν πρώτην, ἡ ὁποία λέγει ὅτι, «ἐφόσον προχωρεῖ ἡ καλλιέργεια, αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν», καὶ ὑποβάλλω δευτέραν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως.

§140Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ παλαιοῦ Διατάγματος.

§141Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε παρεμπιπτόντως νὰ ἐκφράσω μίαν γνώμην, ὅτι, ὅπως παρουσιάζεται τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον ἡμῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν εὐσυνειδήτως. Ὑποβάλλονται εἰς τὴν Συνέλευσιν ὡς τροπολογίαι νόμων νομοσχέδια εἰς ἃ βλέπομεν ὅτι τροπολογεῖται ἡ δεῖνα παράγραφος τοῦ δεῖνα ἄρθρου τοῦ δεῖνα νόμου, ἕνεκα δὲ τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐννοήσωμεν τί εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον τροπολογοῦμεν. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀκολουθήσωμεν ἄλλο σύστημα. Τὰ νομοσχέδια τὰ τροπολογοῦντα κειμένους νόμους νὰ περιλαμβάνωσιν ὁλόκληρον τὸν νόμον, τὰ δὲ τροπολογούμενα ἄρθρα καὶ ἐδάφια νὰ γράφωνται δι’ ἄλλων χαρακτήρων, ὥστε ὁ πληρεξούσιος νὰ γνωρίζῃ τί ψηφίζει.

§142Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπή ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐδέχθη τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ κανονίζει — δὲν γνωρίζω ἂν καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ ἀποδεχθῇ — κανονίζει ἐν τῷ οἰκείῳ ἄρθρῳ ὅτι πρέπει νὰ ἀναγράφεται ἐν μὲν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ὁλόκληρος ἡ τροπολογουμένη διάταξις, ἐν δὲ τῷ κειμένῳ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον ὡς τροπολογεῖται. Ἑπομένως ἐν τῷ μέλλοντι ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ λαμβάνουν τοιαῦτα πράγματα χώραν.

§143Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θεραπεύεται μία μεγίστη ἀνάγκη, διότι, ὅταν ἐτροποποιεῖτο ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ἐζητήσαμεν νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις διὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐννοήσωμεν τί τροποποιεῖται. Εἴχομεν πέσει εἰς ἕνα λαβύρινθον καὶ εἰλικρινῶς σᾶς λέγω ὅτι ἐκοπιάσαμεν πολὺ διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τί ἐψηφίζομεν. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἔλαβε πρόνοιαν. Ἐπανέρχομαι εἰς τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν. Ἡ πρώτη τροπολογία, ἀφορῶσα τὸ ἄρθρον 10 τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ὁσάκις ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος τὸ ὁποῖον ἐνοικιάζεται πρὸς καλλιέργειαν εἶναι τὸ Κράτος» —προσθέτω τώρα ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου «καὶ αἱ Μοναὶ»— «ἡ ἀπόφασις τῆς ἐνοικιάσεως αἴρει αὐτοδικαίως καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν».

§144Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἑξῆς περίπτωσις: Νὰ θέλωμεν νὰ δώσωμεν πρὸς ἐνοικίασιν μίαν ὡρισμένην ἔκτασιν πρὸς καλλιέργειαν, νὰ δώσωμεν δὲ ὡρισμένην προθεσμίαν εἰς τὸν κτηνοτρόφον νὰ μείνῃ μέσα, ἂν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διώξωμεν ἀμέσως τὸν κτηνοτρόφον, διότι εἶναι δυνατὸν αὐτὴ ἡ ἔκτασις νὰ δοθῇ πρὸς καλλιέργειαν καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος.

§145Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ λάβει ἀπόφασιν νὰ ἐνοικιάσῃ ἀπὸ τὰ 10.000 στρέμματα ἑνὸς λιβαδίου τὰ 1000 πρὸς ἕνα συνεταιρισμὸν πρὸς καλλιέργειαν, ἔχει ἀπόφασιν ἀσφαλῶς νὰ ἄρῃ καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν.

§146Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχει μίαν χρησιμότητα, διότι, ὅταν ἀποφασίσῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ παραδώσῃ πρὸς καλλιέργειαν μίαν ἔκτασιν, ἔχει τὸν σκοπόν του· ὅταν ἀποφασίσῃ νὰ τὴν παραδώσῃ βαθμηδόν, θὰ ἐξαιρῇ αὐτὴν τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι θὰ παρέρχηται ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ἡ προθεσμία καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐπέλθῃ μεγαλυτέρα οἰκονομία τῶν πραγμάτων.

§147Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συμφωνῶ. Ἂν ἡ ἐνοικίασις ἑνὸς λιβαδίου 2000 στρεμμάτων γίνῃ τὸν Μάρτιον, ἡ ἀπόφασις νὰ λέγῃ ὅτι αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον ἀπὸ τὸν Μάρτιον.

§148Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε ἐν τῇ ἀποφάσει τῆς μισθώσεως νὰ αἴρεται καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον;

§149Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Βεβαίως, διότι ἄλλως σχηματίζουν τὴν ἰδέαν οἱ ἀγρόται ὅτι τοὺς ἐμπαίζομεν.

§150Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ πολὺ καλὰ γίνεται χωρὶς τροπολογίαν.

§151Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα. Λέγει τὸ ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκει): «Ἰδιοκτήτης προτιθέμενος νὰ χρησιμοποιήσῃ κατὰ τὰ ἀνωτέρω λιβάδιον πρὸς καλλιέργειαν δέον νὰ ὑποβάλῃ τὴν περὶ τούτου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αἴτησιν, ἐν ᾗ ἐπισυνάπτεται ἀποδεικτικὸν ἐπιδόσεως εἰς τὸν μισθωτὴν ἀντιγράφου ταύτης». Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῇ, ὅπως, ὅταν τὸ Κράτος εἶναι ὁ ἰδιοκτήτης, οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι νὰ ἐπιλαμβάνωνται νὰ κοινοποιῶσι τὴν ἐνοικίασιν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους.

§152Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν τὸ Κράτος εἶναι ἰδιοκτήτης, τί θέλετε νὰ κάμνῃ;

§153Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ διαταγὴ τῆς ἐνοικιάσεως νὰ λέγῃ καὶ πότε αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον. Ἡ οὐσία εἶναι ἡ ἰδία, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ νομίζῃ ὁ κόσμος ὅτι τὸν ἐμπαίζομεν. Πρέπει νὰ ἀναπτερωθῇ ἡ πίστις τοῦ κόσμου.

§154Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ζητήσητε νὰ προστεθῇ εἰς τὴν παράγραφον 4 τοῦ ἄρθρου 9.

§155Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ φαντάζομαι ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει τὸ εἰς αʹ συζήτησιν σχέδιον νόμου.

§156Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει καμμίαν διαφορὰν ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν παρὰ μόνον συντακτικὴν διατύπωσιν ἀκριβεστέραν καὶ τὴν διαφορὰν διαδικασίας. Οὐδεμίαν εἰσάγει νέαν περίπτωσιν. Ἰδίως περὶ αὐτοῦ ποὺ σᾶς ἐνδιαφέρει ἡ παράγραφος 4 τοῦ ἄρθρου 4 εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐδάφιον τὸ ὑπάρχον καὶ εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, δηλαδὴ εἶναι τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐπίσης ὑποβάλλω καὶ μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος ἢ μᾶλλον τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ Σεπτεμβρίου (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§157Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σεῖς ἀναφέρετε διάταξιν ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς αὐτοὺς νὰ μείνουν μέχρι τέλους τῆς θερινῆς περιόδου.

§158Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγω νὰ διαγραφῇ ἡ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος.

§159Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλετε νὰ τὸ βάλωμεν «γενικὴ διάταξις», κ. Ὑπουργέ; Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι καλύτερον εἶναι νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Ἐπίσης εἰς τὸ τέλος προσθέτω «εἰς τὰ ἐκδικασθέντα νὰ αἴρεται αὐτοδικαίως τὸ ἐνοικιοστάσιον». Αὐτά, κύριοι πληρεξούσιοι, ἤθελον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Θέλω νὰ πιστεύω ἢ μᾶλλον νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Δʹ Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν θὰ θελήσῃ ἐπὶ πλέον νὰ ἀνεχθῇ νὰ ὑπάρχουν ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ ἀγρόται ὑπὸ συνεχῆ δουλείαν καὶ ἀνεπαρκῆ ἔκτασιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύνανται οὔτε τὰ τέκνα των νὰ θρέψουν, ὄχι μόνον διότι τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον, ἀλλὰ καὶ διότι πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως ἡ ὁποία προσέφερε κατὰ τὸν πόλεμον εἰς τὴν Πατρίδα ὅ,τι πολυτιμότερον εἶχε τὴν ζωὴν τῶν τέκνων της, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ τέκνα τῶν ἄλλων τάξεων ἀπήλαυον τῶν ἀγαθῶν τῆς εἰρήνης καὶ συγχρόνως ἐπλούτουν. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Ἤπειρον, δὲν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν δὲν θὰ γίνῃ, δὲν θὰ ἀργήσῃ ὅμως καὶ θὰ εἶναι συντομωτάτη ἡ στιγμὴ καθ’ ἣν οἱ ἀγρόται αὐτοὶ δὲν θὰ ἀνεχθῶσιν ἐπὶ πλέον τὸν ἐμπαιγμὸν αὐτόν. Λυποῦμαι πολύ, διότι ἀναγκάζομαι νὰ ἐκφρασθῶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Καὶ ὅταν πρὸ τριῶν μηνῶν παρέστην εἰς μίαν συνεδρίασιν 80 καὶ πλέον συνεταιρισμῶν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου κ. Καλέλλη καὶ εἶδον τοὺς ἀγρότας μετ’ ἀγανακτήσεως νὰ ἐκφράζωνται κατὰ τοῦ Κράτους καὶ νὰ δηλώνωσιν ὅτι θὰ εἰσέλθωσι βίᾳ εἰς τοὺς ἀγρούς, ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον τὴν ψυχικὴν δύναμιν νὰ συστήσω εἰς αὐτοὺς νὰ μὴ ἐκτελέσωσι τοῦτο. Δὲν τοῖς συνέστησα νὰ εἰσέλθωσι βίᾳ εἰς τοὺς ἀγρούς, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον καὶ τὴν ψυχικὴν δύναμιν νὰ τοῖς συστήσω νὰ μὴ εἰσέλθωσι, διότι ἐγνώριζον ὅτι εἶχον πληρέστατον δίκαιον, διότι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν οἱ μὲν ἀπολαύουσιν, οἱ δὲ προσφέρουσιν, ὄχι μόνον τοὺς φόρους καὶ τοὺς κόπους, ἀλλὰ προσφέρουσι καὶ τὸ αἷμά των.

§160Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔδωσαν 180.000.000 οἱ κτηνοτρόφοι καὶ δὲν ἔδωσαν πεντάραν οἱ γεωργοί.

§161Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§162Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς ἐμέ.

§163Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἀντικρούω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεσθε.

§164Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ μοὶ ὁμιλῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Μετεχειρίσθητε χυδαιότητα.

§165Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Καθόλου δὲν μετεχειρίσθην χυδαιότητα.

§166Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι πάρα πολὺ φυσικὸν νὰ ὑπάρχουν δύο ἀπόψεις. Τὸ καλύτερον μέσον διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Συνέλευσις εἶναι ἡ ἤρεμος συζήτησις. Θόρυβος κατὰ τὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος θέλει νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν καλὴν πίστιν τοῦ ἄλλου, δὲν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ σχηματισθῇ ἀπὸ τοὺς ἀμερολήπτους ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα.

§167Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τείνει νὰ πιστευθῇ ὅτι ἡμεῖς δὲν θέλομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταστρέψωμεν τοὺς κτηνοτρόφους τῆς ἐπαρχίας μας καὶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης συνάδελφος θέλει νὰ τοὺς προστατεύσῃ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν εὐχαριστήσω ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν κτηνοτρόφων τῆς Ἠπείρου διὰ τὴν ὑπὲρ αὐτῶν μέριμνάν του. Προτοῦ κατέλθω τοῦ βήματος εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ὑστάτην ἔκκλησιν πρὸς τὴν συνείδησιν ὑμῶν καὶ πρὸς τὴν φρόνησιν ὑμῶν, ὅπως εἰς τὸ σοβαρὸν τοῦτο ζήτημα ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ δίκαιον, διότι ἄλλως θὰ δώσωμεν ἀφορμὴν συγκρούσεων καὶ παρανόμων κινημάτων ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν, λίαν δικαιολογημένως, τῶν ὁποίων τὰς εὐθύνας δὲν πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς κανένα πρόεδρον συνεταιρισμοῦ ἢ εἰς κανένα χωροφύλακα, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς αὐτούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν χάριν τῶν ἐλαχίστων πολυεκατομμυριούχων κτηνοτρόφων νὰ τυραννῶνται καὶ νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ μένουν εἰς τὴν δουλείαν ἀκόμη ὁλόκληροι δεκάδες χιλιάδων λαοῦ, ὁ ὁποῖος τὰ πάντα ἔχει προσφέρει εἰς τὴν Πατρίδα του. Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ εἶναι καὶ σώφρων καὶ δικαία καὶ ἠθική. (Χειροκροτήματα).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι οἱ κ.κ. Δ. Λεονάρδος, Δ. Μαργέτης κλπ. περὶ τοὺς 90 πληρεξούσιοι ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον μόνον. Καταργεῖται ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος......καὶ ὅλαι αἱ σχετικαὶ πρὸς αὐτὸ διατάξεις». Οἱ αὐτοὶ δὲ κύριοι πληρεξούσιοι ζητοῦσι καὶ τὴν δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ψήφισιν τῆς τροπολογίας. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§169Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, χρειάζεται μικρὰ ἀναδρομὴ εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθὸν διὰ νὰ κατανοηθῇ πλήρως πῶς ἔχει τὸ ζήτημα. Τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ὀφείλεται εἰς ὑπηρεσιακὴν εἰσήγησιν τοῦ ὁμιλοῦντος αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὸ 1919. Ἤδη κατὰ τὸ 1917, ὅτε ἐλαμβάνοντο μέτρα διὰ τοῦ πρώτου ἀγροτικοῦ νόμου ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἐτέθη τὸ ἐρώτημα ποῖοι θὰ ἦσαν εἰς τὸ μέλλον αἱ σχέσεις μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ κτηνοτρόφων καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ νὰ ἐπεκταθοῦν κατὰ συνέπειαν αἱ καλλιέργειαι πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν καλλιεργητῶν. Ἦτο φανερὸν ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου θὰ περιεστέλλετο ἡ ἔκτασις τῆς κτηνοτροφίας καὶ θὰ περιεστέλλετο κατ’ ἀνάγκην, διότι ὅ,τι μὲν ἀφορᾷ τὰς γαίας αἱ ὁποῖαι ἀνέκαθεν ἐχρησιμοποιοῦντο ὡς λιβάδια κατ’ ἀνάγκην καὶ αὗται θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ πρὸς καλλιέργειαν καὶ βοσκὴν τῶν ζώων τῶν ἀποκαθισταμένων γεωργῶν, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς γαίας ὑπὸ ἀγρανάπαυσιν, σημαντικωτάτη μερὶς βοσκησίμων ἐκτάσεων θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο πρὸς βοσκὴν τῶν χωρίων αὐξανομένης τῆς κτηνοτροφίας των καὶ ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς μιᾶς καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς θὰ ἐπήρχετο περιορισμὸς τῆς κτηνοτροφίας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, τῆς ἀναγκαίας περιστολῆς τῆς κτηνοτροφίας, δὲν διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Καὶ ἀντιμετωπίσθη τελικῶς μὲ τὴν σκέψιν ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς κτηνοτροφίας πρέπει νὰ εἶναι βαθμιαῖος, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς φυσιολογικὴν μεταβολὴν τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο ἡ κτηνοτροφία, δηλαδὴ εἰς μερικὴν μόνον παραμονὴν τῆς νομαδικῆς κτηνοτροφίας μὲ ἀνάπτυξιν ἐκ παραλλήλου τῆς οἰκοσίτου κτηνοτροφίας τῶν ἀποκατασταθέντων χωρικῶν. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ δὲ μονόπλευρος ἡ μέριμνα τῆς Πολιτείας πρὸς μίαν μερίδα τῶν πολιτῶν, τῶν γεωργῶν, ἐγένετο μελέτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ ἤρχισεν ἀπὸ τῆς ὑπουργίας τοῦ νῦν ἀξιοτίμου ἡγέτου τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἡ ἔρευνα κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ γίνῃ βαθμιαία ἡ περιστολὴ ἑνὸς κλάδου τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἀναμφισβητήτου σημασίας καὶ ἀναμφισβητήτου ἀξίας, ἀφ’ ἑτέρου δέ, λόγῳ τῆς ἀναμενομένης περιστολῆς τῆς κτηνοτροφίας, νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἀποκατάστασις ὅλων αὐτῶν τῶν χιλιάδων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι συντελοῦν καὶ αὐταὶ εἰς τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον καὶ ἀποτελοῦν σημαίνουσαν μερίδα πολιτῶν δικαιουμένων νὰ ἀξιώσωσι τὴν προστασίαν τῆς Πολιτείας. Πρὶν ἢ ἀκόμη ληφθῇ οἱαδήποτε μέριμνα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων, πρὶν ἀκόμη οἱ ἀγροτικοὶ νόμοι ἐκταθῶσιν εἰς ἐφαρμογὴν τοσοῦτον, ὥστε νὰ κινδυνεύῃ ἡ κτηνοτροφία, ἐνεφανίσθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1919. Ὑπῆρξα ἐπίσης, μετὰ τοῦ κ. Μυλωνᾶ, ὁ ὑπηρεσιακὸς εἰσηγητής του καὶ παρηκολούθησα ἐπὶ πολὺ τὴν ἐφαρμογήν του. Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν; Ὁ λόγος δὲν ἦτο ὁ εἷς μόνος, ὁ ὁποῖος ἐξετέθη ἐδῶ. Ἦτο διπλοῦς. Ὁ εἷς λόγος ἦτο νὰ δοθῇ ἡ εὐχέρεια εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, ὥστε τὰ ὑπ’ αὐτῶν παραγόμενα κτηνοτροφικὰ προϊόντα νὰ παραμείνουν εἰς ἐπίπεδα τιμῶν χαμηλά.

§170Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ ἐπετύχετε;

§171Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Παρηκολουθεῖτε ὡς θεατής, ἐνῷ ἐγὼ παρηκολούθησα 7 χρόνια τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Δὲν εἶμαι ἄλλως τε οὔτε κτηνοτρόφος οὔτε γεωργός, ἀλλὰ τρίτος, φέρων εἰς τὸ βῆμα οὐχὶ ἐκπροσώπησιν συμφερόντων τάξεων, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης καὶ τῆς πείρας μου. Μὴ βιάζεσθε. Πρῶτος σκοπὸς λοιπὸν ἦτο νὰ κρατηθῇ ἡ τιμὴ τῶν προϊόντων. Δεύτερος νὰ ἐξασφαλισθῇ βοσκὴ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, διότι ἤδη μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἐγένετο μείωσις τῶν βοσκῶν. Ἀφ’ ἑνὸς πολλοὶ κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι πρότερον μετέβαινον εἰς τὴν Σερβίαν λ.χ., ἔπαυσαν νὰ μεταβαίνωσιν ἐκεῖ, ἀφ’ ἑτέρου εἶχον ἀρχίσει αἱ ἀπαλλοτριώσεις καὶ περιωρίζοντο αἱ βοσκήσιμοι ἐκτάσεις. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν πρῶτον σκοπὸν ἐπεδιώχθη κατὰ τὸ 1919 καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἐν συνεννοήσει τῶν Ὑπουργείων Γεωργίας καὶ Ἐπισιτισμοῦ ἡ ἐνίσχυσις τῆς κτηνοτροφίας ἐπὶ τῷ τέλει τῆς συγκρατήσεως τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἀπέτυχε πλήρως, διότι τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, παρὰ τὴν δοθεῖσαν προστασίαν διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ παρ’ ὅλους τοὺς μαθηματικοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ἀπεδείχθη ὅτι εὑρίσκοντο ἄνω τοῦ ἐπιπέδου εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται. Τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐκεῖνο ἐξέπνευσε τῷ 1920 ἢ 1921 καὶ ἔκτοτε μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῆς Ἐπαναστάσεως δὲν ὑπῆρξεν ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ. Δὲν εἶμαι ὁ Ὑπουργὸς ὁ εἰσαγαγὼν τὸ σήμερον ἰσχῦον ἐνοικιοστάσιον. Τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰσήχθη καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας Κροκιδᾶ, ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς τὸ εὗρε ὑπογεγραμμένον παρὰ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἐγὼ δὲ δὲν ἔκαμα τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ τροποποιήσω μερικὰς διατάξεις. Τὸ ἐνοικιοστάσιον λοιπὸν ἐτέθη καὶ πάλιν εἰς ἐφαρμογὴν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐνῷ ἐκ παραλλήλου ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Διὰ τῶν διατάξεων τούτου εἶχε ληφθῆ πρόνοια διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων, πρόνοια ὅμως ἡ ὁποία περιείχετο εἰς μίαν ἁπλῆν ἐπαγγελίαν πρὸς αὐτούς, ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου θὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀποκαταστάσεώς των. Ἔκτοτε ἀποτελεῖ ὑποχρέωσιν τῆς Πολιτείας ἀπέναντι τοῦ κόσμου τῶν κτηνοτρόφων ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν. Ἤρχισεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἁθρόα ἀπηλλοτριοῦντο τὰ κτήματα Θεσσαλίας καὶ τὸ ζήτημα τοῦ τί θὰ γίνῃ ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία καθίστατο ὀξύτερον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Δὲν μὲ διέλαθε, κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ὅτι ὑπῆρξε πάντοτε ὁ γνώμων τῶν σκέψεων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ εἰς ἐκείνους ἐκ τῶν ἀντιπροσωπευσάντων τὰ συμφέροντα τῶν κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἔκαμον τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐπισκεφθοῦν καὶ νὰ συζητήσουν μὲ ἐμέ, ἔδωσα πάντοτε σταθερὰν τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία, ἐφόσον ἐπεκτείνεται ἡ καλλιέργεια, δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο νὰ ὑποστῇ παρὰ τὴν τύχην τὴν ὁποίαν ὑπέστη εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου ἔγινεν ἐπέκτασις τῆς καλλιεργείας. Ἀλλ’ ἔδωσα πάντοτε εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀναγκῶν κατὰ πρῶτον καὶ κύριον καὶ ἐπικρατέστερον λόγον τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, θὰ ἐλαμβάνετο μέριμνα καὶ δι’ αὐτούς, ὥστε ἀφ’ ἑνὸς μὲν βαθμιαίως νὰ γίνῃ ὁ περιορισμὸς τῆς κτηνοτροφίας καὶ κατὰ τρόπον οὔτε τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν οὔτε τὸ συμφέρον τοῦ κτηνοτροφικοῦ πληθυσμοῦ θίγοντα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ χωρήσῃ ἐκ παραλλήλου καὶ ἡ μέριμνα τῆς Πολιτείας διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν εἰς ὅσα σημεῖα θὰ ἦσαν διαθέσιμα. Δὲν ὤκνησα, ὅταν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, νὰ παρασκευάσω νομοθέτημα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶχον δισταγμούς, διότι τὸ ζήτημα ἦτο πολυσχιδές, ἦτο δύσκολον, θὰ ἔπρεπε δὲ νὰ ἀναμείνωμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ θὰ ἔπρεπε κυρίως νὰ ἀναμείνωμεν καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν προσφύγων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἔτι μᾶλλον ἐπιβεβλημέναι. Ἐνόμισα δηλαδὴ ὅτι δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ σκεφθῶ περὶ μονίμου ἐγκαταστάσεως τῶν νομάδων κτηνοτρόφων ἐν Μακεδονίᾳ, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε καὶ θὰ ἀποτελέσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸν κυριώτερον συντελεστὴν ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἐφόσον δὲν ἐλύετο τὸ ζήτημα τί θὰ γίνουν οἱ συμπαγεῖς ἀγροτικοὶ προσφυγικοὶ πληθυσμοί. Νομίζω δὲ ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ὁ παράγων αὐτὸς θὰ ἔπαιζε τὸν κυριώτερον ρόλον. Διότι, ἐπιτραπήτω μοι ἐν παρόδῳ νὰ εἴπω, εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου σπάνις γαιῶν οἵα λέγεται δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ μόνον ἴσως οὐχὶ εὔρυθμος διάθεσις αὐτῶν, σπάνις θὰ ἐμφανισθῇ ὀξυτάτη, ὅταν συντελεσθῇ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Δὲν ἦτο καὶ δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἀμέσου ἐγκαταστάσεως κτηνοτρόφων εἰς μεγάλην περιφέρειαν τοῦ Κράτους, ὅπως εἶναι ἡ Μακεδονία, ἂν δὲν ἱκανοποιηθοῦν πλήρως αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, καθὼς καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς δημιουργίας κοινῶν βοσκῶν διὰ τὴν οἰκόσιτον κτηνοτροφίαν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν. Τὸ τελευταῖον Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἐσημείωσεν, ὡς πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων, πρόοδον πρὸς τὴν πλευρὰν αὐτήν. Ὥρισε δηλαδὴ ὅ,τι ἀφοῦ πλήρως ἀποκατασταθῶσιν οἱ χωρικοί, ἀφοῦ λάβουν ὅλας τὰς γαίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν καλλιέργειαν, ὡς καὶ τὰς ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν βοσκήν των, τὸ περισσεῦον εἶναι φυσικὸν νὰ διατεθῇ διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, Τὸ πρῶτον βῆμα ἐγένετο, στραφέντος τοῦ νομοθέτου πρὸς τὰ δημόσια καὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα καὶ παρουσιάζουν τὰς ὀλιγωτέρας δυσκολίας. Ὑπῆρξεν ἐπιφυλακτικὴ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ἐπίσης ἐπιφυλακτικὸς ὑπῆρξε καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ Διατάγματος τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μυλωνᾶς ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ κτήματα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἰς τὰ κτήματα τὰ δημόσια καὶ τὰ μοναστηριακά, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν πάντοτε ὅτι ἔχουν ἤδη ἱκανοποιηθῆ αἱ ἀνάγκαι τῶν γεωργῶν, πρέπει νὰ γίνῃ συντόμως ἡ ἀποκατάστασις τῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, μέχρις ὅτου γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ τῶν προσφύγων, τί θὰ γίνῃ; Εἶναι, κύριοι, ἀντιμέτωποι δύο κόσμοι ὑπὸ δύο ἐμφανίσεις. Εἶναι ἀντιμέτωποι κτηνοτρόφοι πρὸς γεωργοὺς καὶ κτηνοτρόφοι πρὸς κτηνοτρόφους. Θὰ ὁμιλήσω πρῶτον διὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται περὶ ἀντιθέσεως συμφερόντων τῆς αὐτῆς τάξεως. Ἔχομεν πρῶτον κτηνοτρόφους νομάδας, ἐκείνους δηλαδὴ τοὺς ὁποίους συνήθως λέγομεν «σκηνίτας», τοὺς φερεοίκους, τοὺς μὴ ἔχοντας μόνιμον κατοικίαν, ἀλλὰ μαζὶ μὲ τὸ ποίμνιόν των μεταφέροντας καὶ τὴν οἰκογένειάν των· τοὺς ὀνομάζω νομάδας. Ἄλλοι κτηνοτρόφοι μεταφέρουν τὰ ποίμνιά των τὸ μὲν θέρος εἰς θερινὰς βοσκάς, τὸν δὲ χειμῶνα εἰς χειμερινὰς βοσκάς, δὲν στεροῦνται δὲ μονίμου κατοικίας, καὶ τοιοῦτοι εἶναι πολλοί, εἶναι ὁλόκληρος ἡ τάξις τῶν βλαχοφώνων π.χ. οἱ ὁποῖοι ἔχουν οἰκιακὴν ἐγκατάστασιν μόνιμον, βοσκὰς δὲ παντοῦ ὅπου εὕρουν. Εἶναι, ἐκτὸς τούτων, καὶ μερικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ οἰκιακὴν καὶ κτηνοτροφικὴν μόνιμον ἐγκατάστασιν.

§172ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι πολὺ ὀλίγοι αὐτοί, κ. συνάδελφε.

§173Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀναφέρω ἁπλῶς καὶ αὐτούς· δὲν ἔδωσα στατιστικὰς πληροφορίας. Καὶ τέλος ὑπάρχουν κτηνοτρόφοι οἱ ὁποῖοι οὔτε σκηνῖται εἶναι οὔτε κατοικοῦν που μονίμως, ἀλλ’ ἁπλῶς ἔχουν περιουσίαν ἐκ ζώων μικρῶν ἢ μεγάλων καὶ τὴν περιουσίαν αὐτὴν τὴν ἐκμεταλλεύονται διὰ τρίτων. Ἐκ τῶν διαφόρων αὐτῶν κατηγοριῶν θὰ παραλείψω τὴν τελευταίαν. Βεβαίως ἀποτελοῦν καὶ αὐτοὶ συντελεστὰς τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, βεβαίως καὶ δι’ αὐτοὺς πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μέριμνα τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἡ μέριμνα αὐτὴ δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς στραγγαλισμὸν κανενὸς δικαιώματος τῶν δεομένων ἀποκαταστάσεως. Μένουν αἱ ἄλλαι δύο κατηγορίαι· οἱ σκηνῖται καὶ οἱ ἄλλοι κτηνοτρόφοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν οἰκιακὴν ἢ κτηνοτροφικὴν ἐγκατάστασιν. Καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχει μεγάλη ἀντίθεσις συμφερόντων. Π. χ. ὑπάρχουν καὶ κτηνοτρόφοι κατοικοῦντες εἴς τι χωρίον καὶ θέλοντες νὰ χρησιμοποιοῦν τὰ ἐγγὺς κείμενα λιβάδια διὰ τὰς κτηνοτροφικάς των ἀνάγκας, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἀντιμέτωποι ἄλλων κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι τὰ ἔχουν ἐνοικιασμένα. Καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ κανονισθῇ. Δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι ἡ προστασία πρὸς τοὺς νομάδας δύναται νὰ παρίδῃ τὰ συμφέροντα τῶν κτηνοτρόφων οἱ ὁποῖοι ἔχουν μόνιμον ἐγκατάστασιν. Εἶναι μάλιστα προτιμότερον διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν νὰ προστατευθῇ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει μόνιμον ἐγκατάστασιν παρὰ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει. Ὁ φερέοικος κτηνοτρόφος πρέπει νὰ ἐγκατασταθῇ, ἀλλ’ οὐχὶ παρὰ τὸ χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν μόνιμοι κάτοικοι κτηνοτρόφοι. Ἀλλὰ αἱ δυσκολίαι αὗται τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων μεταξὺ κτηνοτρόφων ἐντείνονται περισσότερον, ὅταν πρόκειται νὰ ἐναρμονισθῶσι τὰ συμφέροντα προσφύγων κτηνοτρόφων καὶ γηγενῶν κτηνοτρόφων. Δυστυχῶς διὰ τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, δυστυχέστερον διὰ τοὺς πρόσφυγας, ὁ ἀριθμὸς τῶν ποιμνίων των δὲν εἶναι μεγάλος καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐναρμονισθῶσι πρὸς τὰ τῶν γηγενῶν. Ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ πρόσφυγες κτηνοτρόφοι δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐλπίσῃ τις ὅτι ταχέως θὰ γίνῃ τόση αὔξησις τοῦ κτηνοτροφικοῦ κεφαλαίου τῶν προσφύγων, ὥστε νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ μεγάλων συγκρούσεων. Αἱ συγκρούσεις ὅμως ὑπάρχουσι. Καὶ αἱ συγκρούσεις αὐταὶ ὑπάρχουσι—πρέπει νὰ λέγωμεν καθαρὰ τὰ πράγματα—διότι ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία εἰς ὅσα μέρη τῆς Μακεδονίας, δὲν ἠξεύρω ἂν καὶ τῆς Θράκης, ἔχει ἐκταθῇ, ἔχει ἐξελιχθῇ εἰς βαθμὸν ὑπέρτερον τῶν ἀναγκῶν της. Ἐκ προσωπικῆς ἐξετάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἐρωτήσας καὶ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο, εἰς τὰς περιφερείας Κιλκὶς καὶ Λαγκαδᾶ ἐπείσθη ὅτι οἱ νομάδες ἐχρησιμοποίουν ἐκτάσεις πέρα ἐκείνων αἱ ὁποῖαι τοῖς ἦσαν ἀναγκαῖαι. Ἂν δὲ ἐνθυμῆται ὁ συνάδελφος κ. Εὐθυμιάδης, εἶχον δώσει διαταγὰς νὰ περιορισθῇ ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία εἰς μικροτέραν ἔκτασιν. Ἐκεῖ ὅμως ὅπου τὸ ζήτημα παρουσιάζεται ὀξὺ πραγματικῶς εἶναι μεταξὺ κτηνοτρόφων καὶ γεωργῶν. Δὲν πρόκειται βεβαίως αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ὑποδείξω λύσιν, διότι εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Ἂν ἠθέλομεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως, τὸν ὁποῖον ἑκάστοτε ἐπικαλούμεθα, καὶ πρὸς μίαν τάξιν ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμνωμεν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἂν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν πρέπει νὰ μείνῃ ἢ ὄχι.

§174Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἴμεθα ἐν τάξει πρὸς τὸν Κανονισμόν, κ. συνάδελφε. Ὑπὸ τύπον τροπολογίας ὑπεβάλομεν ἡμεῖς τὴν κατάργησιν.

§175Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι ἄρσις τοῦ θεσμοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἐθίχθη τὸ ζήτημα ἂν πρέπει νὰ ἀρθῇ ἢ νὰ μείνῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν παρεξηγήσεις ἐφ’ ὅσων εἶπον, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ δώσω τὴν γνώμην μου, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ τὴν ἀκούσῃ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, θὰ εἴπω ἐπ’ αὐτοῦ ὀλίγα. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ καταρτισθὲν κατὰ τὸ θέρος, τὴν διαρρύθμισιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ ὅλας τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ὑπέβαλον τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων. Ἔχομεν πρῶτον μίαν πρότασιν σήμερον ὑποβληθεῖσαν περὶ ἀμέσου καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἔχομεν δεύτερον κατηγορίαν τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι ζητοῦν βαθμιαίαν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ τέλος ἔχομεν καὶ μερικὰς ἄλλας τροπολογίας αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς μερικά, εἰς συγκεκριμένα θέματα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις διὰ βραχυτάτων νὰ τὰς ἀναλύσω, διότι ἕκαστος τῶν κυρίων συναδέλφων θὰ θελήσῃ νὰ ἀναλύσῃ τὴν τροπολογίαν του. Καὶ παρατηρῶ, ὡς πρὸς τὴν πρώτην, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἄμεσος κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ὅτι ὁσοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὐτῇ εὐχάριστος, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν βοσκῶν, εἶναι μέτρον δύσκολον καὶ ἐπισφαλές. Ἂν ἔλθωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἴπωμεν καταργεῖται τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν, δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο βεβαίως ἡ κατάστασις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐδημιουργεῖτο ἂν ἐλέγομεν ὅτι καταργεῖται τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν οἰκιῶν, διότι εἶναι πολὺ μεγαλύτερος ὁ κύκλος τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν οἰκιῶν, ἀλλὰ θὰ ἐδημιουργεῖτο κατάστασις τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς περιγράψω.

§176Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διατί;

§177Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἀκόμη δὲν ὡλοκλήρωσα τὴν σκέψιν μου καὶ φυσικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ ἐννοήσετε.

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἀκούσωμεν.

§179Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἂν εἴπωμεν λοιπὸν ὅτι καταργοῦμεν ἀμέσως τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἄμεσος συνέπεια θὰ εἶναι ὅτι πᾶς ἰδιοκτήτης βοσκῆς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξώσῃ τὸν κτηνοτρόφον. Καὶ ὁ κτηνοτρόφος θὰ ἐρωτήσῃ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐν μέσῃ κτηνοτροφικῇ περιόδῳ...

§180ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ τοῦ Μαρτίου.

§181Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ. Θὰ φθάσω καὶ ἐκεῖ. Τὸ ὁποῖον ἐν μέσῃ κτηνοτροφικῇ περιόδῳ θὰ τοὺς ἀφήσῃ ἐκτεθειμένους εἰς ἐκβιάσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, εἰς ἐξώσεις κλπ. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ καταλήξῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τοιαύτην ἀπότομον καὶ ἐπικίνδυνον λύσιν. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι, ὅπως καὶ διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν οἰκημάτων πρέπει νὰ φθάσωμεν ὄχι δι’ ἀποτόμων καταργήσεων, ἀλλὰ δι’ ἁπαλῶν παρεμβάσεων εἰς ἄρσιν αὐτοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν πρέπει νὰ ἀρθῇ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀλλ’ ὄχι ἀποτόμως καὶ σπασμωδικῶς. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῖον εἶναι τὸ χρονικὸν διάστημα ἐντεῦθεν τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνακληθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν. Ὁρίζω ἀκρότατον ὅριον πέρα τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἐνοικιοστάσιον τὴν μεταπροσεχῆ ἑορτὴν τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Πάντως φρονῶ ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ δοθῇ καὶ ποιά τις αὔξησις ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν βοσκῶν ἀπὸ τοῦδε. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ φλέγον ζήτημα τῆς ὅλης συζητήσεως. Τὸ ζήτημα παρουσιάζει δύο ὄψεις. Ἡ πρώτη εἶναι ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεως, διὰ τῶν ὁποίων ὡρισμέναι ἐκτάσεις περιῆλθον εἰς συνεταιρισμοὺς ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν ἰσχύει ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν. Ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει διάταξις ἀναγράφουσα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δύναται νὰ αἴρῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὐτή, κύριοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, οὐσιαστικῶς ἠτόνησεν ἀπὸ πολλοῦ. Ὑπάρχουν πολλὰ ἀγροκτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ συνεταιρισμοὶ ἔχουν μὲν ἀποκτήσει τὴν νομὴν τῶν ὑπὸ ἐνοικίασιν ἐκτάσεων, ἀλλὰ μόνον τύποις, διότι πράγματι δὲν δύνανται νὰ τὰς χρησιμοποιήσουν δι’ ὃν παρεχωρήθησαν σκοπόν, διότι δὲν παραδίδονται εἰς τοὺς γεωργούς, λόγῳ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τῶν συνεταιρισμῶν τούτων καὶ αἱ κεντρικαὶ Ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι προσβλέπουν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτὰς μὲ ὀλιγώτερον τοῦ δέοντος ἐνδιαφέρον, δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ ἄλλην φράσιν, ἐψεύσθησαν εἰς τὰς ἐπαγγελίας των πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἕνα ἀπὸ τὰ δύο: Ἢ τὸ Κράτος ἠθέλησε πραγματικῶς νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ τοῖς δώσῃ ὅ,τι ἀπέκτησαν διὰ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων ἢ πρέπει νὰ τοῖς δηλώσῃ ὅτι ἦτο φενάκη ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὐτή, διότι οὔτε αἱ γεωργικαὶ οὔτε αἱ κτηνοτροφικαὶ ἀνάγκαι τῶν ἡμιαποκαθισταμένων γεωργῶν πληροῦνται καὶ τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως κολοβοῦται. Εἶπον ὅτι ἡ διάταξις ἠτόνησε, καὶ ἠτόνησε, διότι εἴτε τὸ Κέντρον ἐδίσταζε καὶ ἄφηνε νὰ ἀποστεωθῇ ἡ κατάστασις τῆς παραμονῆς τῶν ἀκτημόνων εἰς τὰς ἀπαλλοτριωθείσας ἐκτάσεις εἴτε διότι ἐνομίσθη ὅτι ὁ γεωργικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος ἔζησεν ὑπὸ τὴν πτέρναν τῶν ἰδιοκτητῶν ἐπὶ τόσας ἑκατονταετηρίδας, ἔπρεπε νὰ ἀλλάξῃ μόνον δεσπότας καὶ νὰ ἀποκτήσῃ νέους, οἱ ὁποῖοι, λόγῳ τῆς ψυχικῆς ρώμης ποὺ χαρακτηρίζει τοὺς κτηνοτρόφους, εἶναι πλειστάκις ἔτι σκληρότεροι καὶ τῶν παλαιοτέρων δεσποτῶν. Ἀνέφερα ἄλλοτε ὑπὸ τύπον ἐρωτήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ παράδειγμα τῶν Σοφάδων, κωμοπόλεως ἀποτελούσης σταθμὸν προόδου καὶ ἀκρόπολιν φιλελευθέρων ἰδεῶν, καὶ ἡ ὁποία μετὰ δεινοὺς ἀγῶνας ἐπέτυχε νὰ ἀποκτήσῃ ἕνα κομμάτι γῆς διὰ νὰ ζήσῃ. Δίπλα στὰ σπίτια των οἱ Σοφαδῖται δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη νὰ πάρουν τὴν γῆν ποὺ τοῖς ἔδωκεν ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Ἕνας σφριγῶν γεωργικὸς πληθυσμὸς ζητεῖ νὰ καλλιεργήσῃ καὶ δὲν τὸ κατορθώνει δι’ ὀλίγους κτηνοτρόφους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὑπὲρ αὐτῶν τοὺς δισταγμοὺς τοῦ Κέντρου. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι καθημέραν ἔχομεν εἰς διάφορα μέρη συγκρούσεις τῶν γεωργῶν πρὸς τοὺς κτηνοτρόφους. Σήμερον ἀκριβῶς ἔλαβον τηλεγράφημα ἀπὸ τὰς Σοφάδας διεκτραγωδοῦν τὴν κατάστασιν καὶ ἱκετεῦον τὴν ρύθμισιν ἐπὶ τέλους τοῦ ζητήματος. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, παρωθούμενον ὑπὸ ἀρχῶν ἀποκεντρωτικῶν, παρέπεμψε τὴν ἀπόφασιν, τὴν ἐτυμηγορίαν ἂν πρέπει νὰ ἀρθῇ ἢ ὄχι τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλίας. Ἀλλὰ καὶ ἡ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Θεσσαλίας ἠκολούθησεν ὁδὸν ἡ ὁποία πᾶν ἄλλο παρὰ φιλαγροτικὴ δύναται νὰ ὀνομασθῇ. Ἐξ ἰδίας ἐπισκέψεως, ἐξ αὐτοψίας, γνωρίζω ὅτι εἰς χωρίον εἰς τὸ ὁποῖον ἐπέμενεν ἡ Ὑπηρεσία ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλλιεργήσουν οἱ χωρικοὶ—τὸ χωρίον ὀνομάζεται Καλλιφῶνι—μόλις ἤρθη τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἐκαλλιέργησαν 2000 στρέμματα. Διότι, ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, παρετηρήθη κατ’ ἄλλας περιόδους κάποια ἐλάττωσις τοῦ ἔρωτος τῶν γεωργῶν πρὸς τὴν γῆν, σήμερον σημειοῦται τὸ ἀντίθετον, σημειοῦται μία ἔφεσις πρὸς καλλιέργειαν, ἡ ὁποία λαμβάνει διαστάσεις τοιαύτας, ὥστε νὰ ἔχωμεν συγκρούσεις μεταξὺ καὶ αὐτῶν τῶν γεωργῶν. Διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γεωργίας ὤθησαν τοὺς γεωργοὺς νὰ ἐντείνουν τὴν καλλιέργειαν. Ἀπέναντι τοιαύτης τάσεως τῶν γεωργῶν, ἔχομεν τὴν ὑπερδυστροπίαν τῶν Ὑπηρεσιῶν νὰ παραδώσουν εἰς τοὺς γεωργοὺς τὰς εἰς αὐτοὺς ἀνηκούσας ἐκτάσεις. Εἶναι ἀδύνατον νὰ υἱοθετήσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν ἐξακολούθησιν τοιαύτης καταστάσεως. Ἄν ἡ Συνέλευσις θελήσῃ νὰ δώσῃ λύσιν παραπέμπουσα τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος εἰς οἱανδήποτε Ἐπιτροπὴν ἀπαλλοτριώσεως, εἰς οἱονδήποτε Συμβούλιον, εἰς οἱανδήποτε διοικητικὴν Ἀρχήν, δὲν θὰ ἔχωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ κλονισμὸν ὁ ὁποῖος θὰ καταλήξῃ, τὸ εἶπον, κύριοι, δίς, τὸ λέγω καὶ διὰ τρίτην φοράν, εἰς ἔνοπλον ρῆξιν κτηνοτρόφων καὶ χωρικῶν. Σύρονται εἰς τὰ διάφορα Πλημμελειοδικεῖα οἱ χωρικοί, διότι ἠθέλησαν νὰ καταφέρουν τὴν σκαπάνην των εἰς ὀλίγην ἔκτασιν ποὺ εὑρίσκεται γύρω τῶν χωρίων αὐτῶν καὶ σύρονται, κύριοι, διότι ὄπισθεν τῶν κτηνοτρόφων ὑπάρχουν οἱ ἰσχυροί—δὲν θέλω νὰ θίξω μὲ αὐτὸ κανένα τῶν κυρίων πληρεξουσίων—ἰσχυροὶ οἱ ὁποῖοι τοὺς προστατεύουν.

§182Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Εἶναι οἱ κατώτεροι ὑπάλληλοι τῶν ἐπαρχιῶν.

§183Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ζητῶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ υἱοθετήσῃ τὴν ἄποψιν ταύτην καὶ παρὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀντιταχθῇ εἰς οἱονδήποτε μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβράδυνε τὴν ἄμεσον παράδοσιν τῶν βοσκῶν αὐτῶν εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς.

§184Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περὶ ποίων βοσκῶν ὁμιλεῖτε;

§185Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Περὶ τῶν βοσκῶν αἱ ὁποῖαι δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως παρεχωρήθησαν εἰς τὴν νομὴν τῶν συνεταιρισμῶν. Θὰ ἔκαμνον τὴν ἑξῆς διαστολήν. Ἔχω καταθέσει τροπολογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν κάμνω τὴν ἑξῆς διαστολήν. Εἶναι κτήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἤδη ἐκδικασθῆ καὶ ζητῶ διὰ τὰ κτήματα αὐτὰ νὰ ἀρθῇ ἀμέσως τὸ ἐνοικιοστάσιον. Διὰ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἐκδικασθῆ, ἀλλὰ θὰ ἐκδικασθοῦν εἰς τὸ μέλλον, προτείνω νὰ αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐντὸς τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου διαρκούσης τῆς ὁποίας ἐξεδόθη ἡ περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἀπόφασις. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι σαφέστερος. Πῶς γίνεται ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως; Εἶναι μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἐξετάζει τὰς ἀνάγκας τὰς γεωργικὰς καὶ τὰς ἀνάγκας τὰς κτηνοτροφικὰς ἑνὸς χωρίου, ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ ὁποία λέγει· «αὐτὰ τὰ χωράφια πρέπει νὰ πάρῃ τὸ χωριὸ διὰ καλλιέργειαν, αὐτὰ διὰ βοσκήν». Ἕως πότε θὰ ἀναμένουν οἱ ἀγρόται νὰ φύγουν οἱ κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι τόσον πολλοὶ ὥστε νὰ νομισθῇ παρ’ οἱουδήποτε ὅτι ἡ ζημία τῆς κτηνοτροφίας θὰ εἶναι μεγάλη; Εἶναι ἀσήμαντος ἡ ζημία ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ λεχθῇ παρ’ οἱουδήποτε ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ φύγουν ἀμέσως οἱ κτηνοτρόφοι ἅμα τῇ ἐκδώσει τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως ἄνευ οἱουδήποτε ἄλλου διοικητικοῦ μέτρου, προτείνω μέσην λύσιν καὶ λέγω νὰ μὴ φύγουν ἀμέσως, ἀλλὰ μόλις τελειώσῃ ἡ κτηνοτροφικὴ περίοδος. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον καὶ μᾶλλον ἐπίμαχον ζήτημα. Ὑπάρχουν ὁλόκληροι περιφέρειαι εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐχώρησεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ. Εἶναι ἡ Μακεδονία, ἡ Ἤπειρος, ἡ Δυτικὴ Θράκη κλπ. Εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ἐκηρύχθησαν κτήματα ἀπαλλοτριωτέα καὶ εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς δὲν προεχώρησεν ἡ διαδικασία τοῦ νόμου. Δὲν προεχώρησεν ἀρχικῶς μὲν διὰ τὴν ἔλλειψιν ὑπαλλήλων, βραδύτερον δὲ διὰ τὴν ἀπασχόλησιν τῶν ὑπαλλήλων εἰς τὸν ἐποικισμόν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ εὐθύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι εἶναι χθεσινὸς Ὑπουργός. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη, καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πρεβέζης συνάδελφον, διότι εὐθὺς ὡς ἀπεδείχθη ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτὴν εἶχε καθῆκον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ εἰσηγηθῇ τὴν πρόσληψιν νέου εἴτε τακτικοῦ εἴτε ἐκτάκτου προσωπικοῦ καὶ νὰ προέβαινεν εἰς ὅλας τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο, ὥστε αἱ ἐπαγγελίαι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τοῦ μεγαλυτέρου ἀγροτικοῦ τμήματος τῆς Ἑλλάδος, αἱ ἐπαγγελίαι αὐταὶ νὰ λάβουν σάρκα καὶ ὀστᾶ. Ἀντὶ τούτου προβάλλεται ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν καὶ υἱοθετοῦν τὴν ἄποψιν αὐτὴν οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ ὅτι αἱ Ὑπηρεσίαι δὲν ἐπαρκοῦν. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πρέπει ἢ εἰλικρινῶς νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὴν τὴν ἀγροτικὴν μᾶζαν ὅτι θὰ ἀναμένουν ἐπ’ ἄπειρον μέχρις ὅτου ὀργανωθοῦν αἱ Ὑπηρεσίαι ἢ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν Ὑπηρεσιῶν μὴ φειδόμενοι χρήματος, διότι δι’ αὐτῶν θὰ ζωογονήσωμεν τὴν γεωργίαν καθ’ ὃν τρόπον ἡ γεωργία ἐζωογονήθη καὶ θὰ ζωογονηθῇ περισσότερον εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Ἀλλὰ μέχρις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδουν λαμβανόμενα τὰ μέτρα αὐτά, ἐρωτῶ, τί θὰ κάμουν οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ τῆς Ἠπείρου, τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης; Θὰ ἀναμένουν νὰ ψηφισθοῦν αὐτὰ τὰ μὴ καταρτισθέντα νομοθετήματα καὶ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ φυτοζωοῦν, ὅπως ἐφυτοζώησαν, λόγῳ τοῦ φεουδαρχικοῦ καθεστῶτος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔζησαν καὶ ζοῦν καὶ σήμερον; Ἄν τὸ Κράτος ἤρχιζε νὰ προβαίνῃ ἀθρόως εἰς τὰς ἀπαλλοτριώσεις, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ συνέχεια τῆς προηγουμένης κατηγορίας, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, τῶν κτημάτων δηλαδὴ τῶν ἐκδικασθέντων. Ἐφόσον ὅμως εἴτε λόγῳ βραδύτητος τοῦ Κράτους εἴτε λόγῳ ἄλλων αἰτίων, τὰ ὁποῖα δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, δὲν χωρεῖ ἀμέσως καὶ ταχέως ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος τὰς ἐπαγγελίας τὰς ὁποίας ἔδωκε πρὸς τοὺς χωρικοὺς περὶ ἀποκαταστάσεως νὰ τὰς καταστήσῃ πραγματικάς. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀποκατασταθέντων καλλιεργητῶν ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ τὰ κεφάλαια τῶν κτηνοτρόφων, οὐδεὶς ἐκ τῶν γεωργῶν γενικώτερον καὶ ὄχι μόνον τῶν τυχὸν ἀποκατασταθέντων ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων μικροϊδιοκτητῶν γεωργῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τοὺς κτηνοτρόφους. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς τάξεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, πρὸς τὴν ὁποίαν θὰ πρέπῃ, ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν τάξιν τῶν μικρῶν γεωργῶν, νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα. Θὰ ἐξετάσω ἤδη τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀσκούτση ἀφορᾷ τὴν πρώτην κατηγορίαν τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκδικασθῆ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν τροπολογίαν τὴν ἀφορῶσαν τὰ κτήματα τὰ κηρυχθέντα ἀπαλλοτριωτέα. Σχεδὸν ὅλαι αἱ τροπολογίαι ζητοῦν μερικὰς λύσεις. Καὶ κατὰ πρῶτον ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χαβίνη, ὅστις, βλέπων τὸ ἀπροχώρητον, προτείνει διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ζητήματος νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐπὶ τοῦ ¼ τῶν ἐκτάσεων σήμερον καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ ἐκταθῇ εἰς τὸ ἥμισυ. Ὁ κ. Γιαμούζης κάμνει τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ τὴν ἄρσιν αὐτοῦ ἐφόσον ἔχει παραχωρηθῆ ἡ νομή. Ἑπομένως καὶ αὐτὴ φέρει χαρακτῆρα μερικόν. Τέλος ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐγώ, ὁ δὲ κ. Ἀναστασιάδης εὐστοχώτατα ἐπεξειργάσθη, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ γίνῃ μερικὴ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτή; Θὰ πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ κάποιος, ὁ ὁποῖος νὰ κρίνῃ ἂν ὑπάρχουν πραγματικαὶ ἀνάγκαι τῶν χωρικῶν. Ὀφείλω, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως, νὰ δηλώσω ὅτι ὁμιλῶ περὶ τῶν κηρυχθέντων ἀπαλλοτριωτέων ἢ ἐπιταχθέντων πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ ὄχι περὶ τῶν ἐκδικασθέντων. Πρέπει, ἐπαναλέγω, νὰ ὑπάρχῃ κάποιος νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον αἱ ἀνάγκαι αἱ κτηνοτροφικαί, αἱ ἀνάγκαι τῆς κοινότητος εἶναι τόσαι, ὥστε νὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ περιορισμὸς τῶν κτηνοτρόφων. Ὁ κάποιος αὐτὸς πρέπει νὰ εἶναι δημοσία Ἀρχή, ἡ ὁποία νὰ ἀκολουθήσῃ σταθερὰν πολιτικήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα εἰς Ἐπιτροπὰς τοπικάς. Ἡ μία Ἐπιτροπὴ θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην ὅτι θὰ πρέπῃ ἡ κτηνοτροφία νὰ περιορισθῇ βραδέως, ἡ ἄλλη θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἐν διαμέτρου ἀντίθετον γνώμην, καὶ ἡ τρίτη θὰ ζητήσῃ νὰ ἀκολουθήσῃ μίαν ἀπὸ τὰς περιφήμους μικτὰς λύσεις, αἱ ὁποῖαι συνήθως δὲν εἶναι τίποτε παρὰ ἐνδεικτικαὶ τῆς καταστάσεως. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ χάραξις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς πρέπει νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τοπικὰς Ἀρχάς. Ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ αὕτη πρέπει νὰ κρίνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Καὶ ἐπειδὴ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διευθύνεται ἑκάστοτε παρὰ διαφόρων προσώπων, μελῶν Κυβερνήσεων διάφορον ἀκολουθουσῶν ἑκάστοτε πρόγραμμα, ἐνῷ ἐν προκειμένῳ ἀπαιτεῖται σταθερὰ πολιτικὴ διὰ τόσον σοβαρὰν ὑπόθεσιν, νομίζω ὅτι ἡ χάραξις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς πρέπει νὰ γίνῃ νομοθετικῶς. Πρέπει πρῶτον νὰ ἀναγνωρισθῇ νομοθετικῶς ἡ ἐπικράτησις τῆς ἀγροτικῆς ἀπόψεως. Αἱ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τεταγμέναι Ὑπηρεσίαι θὰ περιορισθοῦν μόνον εἰς καθορισμὸν τῶν ἀποχωρισθησομένων ὑπὲρ τοῦ χωρίου ἐκτάσεων μὲ βάσιν διὰ τὴν κοινὴν βοσκὴν 25 μικρῶν καὶ 4 μεγάλων ζώων κατὰ κληροῦχον. Δι’ ἕκαστον χωρίον πρέπει νὰ ἀποχωρίζεται ὡρισμένη ἔκτασις βοσκῆς καὶ νὰ παραδίδεται ὁλόκληρος εἰς αὐτό. Θὰ ἀποχωρίζεται λοιπὸν μία ἔκτασις παρὰ τῆς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας ἀπολύτως καὶ διὰ τὴν κτηνοτροφίαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων, ὡς εἶπον.

§186Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τί ἐννοεῖτε πρὸς ἐπέκτασιν τῆς κτηνοτροφίας;

§187Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἰδού, κ. πρόεδρε. Ἔχομεν ἕνα χωρίον εἰς τὸ ὁποῖον κάθε κάτοικος καλλιεργεῖ 30 στρέμματα. Μὲ τὰ 30 αὐτὰ στρέμματα δὲν εἶναι δυνατὸν μία οἰκογένεια νὰ ζήσῃ. Πρέπει νὰ προσθέσωμεν π.χ. εἰς τὰ 30 στρέμματα καὶ ἄλλα 20 καλλιεργήσιμα. Αὐτὰ διὰ τὴν καλλιέργειαν. Ἀλλ’ οἱ γεωργοὶ ἔχουν καὶ μικρὰν κτηνοτροφίαν. Δι’ αὐτὴν πρέπει νὰ δοθοῦν ἐκτάσεις πρὸς δημιουργίαν κοινῆς βοσκῆς, ὄχι πρὸς ἐπέκτασιν ἀπολύτως, πρὸς ἐπέκτασιν τῆς ὑπαρχούσης ἀνεπαρκοῦς κοινῆς βοσκῆς. Ἂν αἱ ἐκτάσεις δὲν καλλιεργηθοῦν ἢ δὲν βοσκηθοῦν ὑπὸ τῶν γεωργῶν, νὰ ἀνακτῶσι τὰ δικαιώματά των οἱ κτηνοτρόφοι καὶ νὰ ἐπανέρχωνται εἰς αὐτάς. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως ὅτι πρωτεύει νὰ τεθῇ μία βάσις νομοθετικῶς, νὰ ὁρισθῇ δηλαδὴ ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον θὰ ἀποχωρίσωμεν τὴν ἔκτασιν τὴν προωρισμένην δι’ ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ τῶν προσφύγων. Ἂν τεθῇ ἡ βάσις αὕτη νομοθετικῶς, τὸ ἄμεσον ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ὅτι ἑκάστοτε δὲν θὰ ἔρχεται νὰ σκέπτεται μία Ἐπιτροπὴ ἂν θὰ πρέπῃ νὰ δώσῃ ἢ ἂν δὲν θὰ πρέπῃ νὰ δώσῃ. Θὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ καὶ ἑπομένως τὸ ἔργον τοῦ μέλλοντος νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν νὰ περιορίζεται εἰς τοῦτο καὶ μόνον: Πόσοι εἶναι οἱ ἀκτήμονες, πόση ἡ ἔκτασις, τί τοῖς χρειάζεται. Ὄχι ἂν πρέπει νὰ δοθῇ ἢ ὄχι.

§188Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δυσκολεύομαι νὰ ἐννοήσω τὴν διάκρισιν.

§189Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τεθῇ προθεσμία.

§190Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐφόσον ὑπάρχουν καλλιεργηταὶ ἔχοντες ἀνάγκην, ἐφόσον ἔχομεν ἐκτάσεις, ἐφόσον....

§191Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐλεγχθοῦν καὶ νὰ ἐλεγχθοῦν σχετικῶς εὐκόλως· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐλεγχθῇ εἶναι ἡ κρίσις μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἂν πρέπει νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ.

§192Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐμποδίζεται νὰ δώσῃ γαίας;

§193Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐμποδίζεται λόγῳ τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι διὰ νὰ τὰς ἐξαιρέσητε πρέπει νὰ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ κατόπιν νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου καὶ πρέπει νὰ σωρεύωνται εἰς αὐτὸ ὅλαι αἱ ὑποθέσεις.

§194Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα διαδικασίας. Ζήτημα ἀρχῆς νομοθετικῆς εἶναι ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ χωρίσωμεν γαίας πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἐκτάσεις βοσκῆς.

§195Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά, ὅτι, ὅπως εἶναι διατυπωμένος ὁ νόμος, ἡ κρίσις τοῦ ἂν πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ δοθῇ ἢ νὰ μὴ δοθῇ....

§196Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βλέπετε ὅτι πρόκειται περὶ κρίσεως.

§197Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται· ἂν τὴν κρίσιν τῶν ὀργάνων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας τὴν εὑρίσκομεν πάντοτε ἢ ἔστιν ὅτε δικαίαν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν θὰ ἤρχετο τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Τὴν κρίσιν αὐτὴν θέλω νὰ περιορίσω, καὶ θὰ ἔλεγον, ἀφοῦ ἐτίθετο νομοθετικῶς αὐτὴ ἡ ἀρχή, νὰ μὴ ἀνελάμβανε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διὰ τῆς κεντρικῆς του Ὑπηρεσίας νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὰ καθέκαστα. Θὰ ἐπροτίμων νὰ ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν ἡ κατὰ βάσιν δεκτὴ γενομένη ἀρχὴ διὰ τῶν Ἐπιτροπῶν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι, ἀφοῦ ἔχομεν Ἐπιτροπὰς διὰ τὰς διαφορὰς ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου, διατί νὰ μὴ ὑπαχθοῦν εἰς τὰς διαφορὰς τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δὲν χρειάζεται νὰ τὰς ὑπαγάγωμεν εἰς ἄλλην Ἐπιτροπήν. Καὶ ὁ ἰσχυρισμός, ὅπως τὸν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως εὐλογοφανής· «ἀφοῦ ἔχομεν αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἂς ὑπαχθοῦν ὅλα τὰ ζητήματα ἐκεῖ». Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἄποψιν ὁ ὁμιλῶν τὴν ἐγνώριζεν ὅταν ἐξέδιδε τὸ πρῶτον Νομοθετικὸν Διάταγμα καὶ ὥριζεν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας θὰ κρίνῃ ἂν πρέπει νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, δὲν ἠθέλησεν ὅμως τὴν κρίσιν αὐτὴν νὰ τὴν ἀφήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ ἀμέσως διατί. Διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν ἐχρησίμευεν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐνεφανίζοντο ἐκ τῶν σχέσεων μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ μισθωτοῦ, εἶναι, κυρίως εἰπεῖν, Ἐπιτροπὴ λύουσα ζητήματα νομικὰ κυρίως....

§198Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κρίνει τὴν ἔξωσιν, τὴν ἐπάνοδον τοῦ κτηνοτρόφου καὶ τόσα ἄλλα.

§199Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἔχει τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἀπασχολεῖται μὲ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀσχολεῖται ἑπομένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος κατ’ ἀρχήν, ἂν φθάνουν ἢ δὲν φθάνουν αἱ γαῖαι τῶν χωρικῶν, καὶ λόγῳ τῆς γνώσεως τὴν ὁποίαν ἔχει τῆς καταστάσεως εἶναι ἡ ἁρμοδιωτέρα νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§200Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐκδικάζωνται τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐν τῷ Κράτει ὑπὸ δύο διαφόρων δικαστηρίων, διότι περὶ δικαστηρίων πρόκειται. Ἐπειδὴ ζητήματα ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου γεννῶνται καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως, δὲν θὰ ἤθελον εἰς ὡρισμένας περιφερείας τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ ἀσκῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως καὶ εἰς ἄλλας νὰ τὴν ἐνασκῇ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8. Προσθέτως, ἀφοῦ εἰς αὐτὴν ἔχομεν ἀναθέσει ὅλας τὰς ἀμφισβητήσεις ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου, διατί νὰ μὴ ἀναθέσωμεν καὶ αὐτά, ἀφοῦ παραμένει ἐκεῖ καὶ γνωρίζει τὴν βοσκήσιμον ἔκτασιν ἡ ὁποία πρέπει νὰ παραχωρηθῇ εἰς τοὺς συνεταιρισμούς; Ἐννοεῖται ὅτι τὸ θεωρῶ κεφαλαιῶδες ζήτημα. Προσθέτω ἀκόμη τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 8 παρουσιάζει τὴν ἑξῆς εὐχέρειαν, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ πεῖρα μᾶς δείξῃ ὅτι δὲν προχωρεῖ καλῶς, ἔχομεν τὴν εὐχέρειαν διὰ Διατάγματος νὰ μεταβάλωμεν τὴν σύνθεσιν ἀναλόγως τῶν ὑποδείξεων τῆς πείρας, τὸ ὁποῖον δικαίωμα δὲν ἔχομεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀπαλλοτριώσεως.

§201Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀπαντῶ, κ. Ὑπουργέ: Πρῶτον ἀπ’ ὅλα παρατηρῶ ὅτι τὸ ζήτημα ποίας βοσκὰς θὰ πάρῃ εἷς συνεταιρισμὸς ἢ ὄχι δὲν εἶναι ζήτημα τυπικόν, εἶναι ζήτημα οὐσιαστικόν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κρίνῃ ἂν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας ἢ ἂν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπεκτάσεως τῆς βοσκῆς θὰ πρέπῃ νὰ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐτάχθη ἀπὸ τὸν νόμον νὰ κρίνῃ τὰς ἀνάγκας τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν διότι μόνον ἐκεῖνος....

§202Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μοὶ λέγετε ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως κρίνει περὶ τῆς βοσκησίμου ἐκτάσεως τῆς ὁριστικῶς παραχωρητέας....

§203Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§204Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἁρμοδία, διότι αὐτὴ κρίνει περὶ τῆς ὁριστικῆς παραχωρήσεως, ἐγὼ δὲ ὁ Ὑπουργὸς περὶ τῆς προσωρινῆς παραχωρήσεως.

§205Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως κρίνει ποία εἶναι ἡ βοσκήσιμος ἔκτασις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, διότι δὲν ἔχει αὐτὸν τὸν προορισμόν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως γνωρίζει τὰ κτήματα τῆς περιφερείας, διότι τὰ ἔχει μελετήσει διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἂν θέλετε νὰ τὰ βάλετε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, θὰ ἀναγκάσητε τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν νὰ κάμῃ τὰς ἰδίας μελέτας τὰς ὁποίας ἔχει κάμει καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ τόση εὐχέρεια τὴν ὁποίαν εἴπετε ὅτι ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ ἀνασυνθέτῃ τὴν Ἐπιτροπήν, ἀκριβῶς ἡ εὐχέρεια αὐτὴ ἀποτελεῖ καὶ ἕνα ἀκόμη κίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν. Ἀποτελεῖ ἕνα κίνδυνον, κ. Ὑπουργέ, διότι ἡ μόνη ἐγγύησις διὰ τοὺς ἀγρότας εἶναι αἱ Ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀσκήσει τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ὄχι αἱ Ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἄλλον προορισμὸν καὶ ἄλλας τάσεις. Καταλήγων, κύριοι πληρεξούσιοι, συνοψίζω καὶ παρατηρῶ τὰ ἑξῆς: Πρῶτον διὰ μὲν τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν παραχωρηθῇ δι’ ἀποφάσεων τῶν Ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεως νὰ χωρήσῃ ἀμέσως ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου ἢ τὸ πολὺ κατ’ ἐπιείκειαν ἅμα τῇ λήξει τῆς τρεχούσης κτηνοτροφικῆς περιόδου. Δεύτερον, διὰ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα εἰς τὸ μέλλον θέλουσιν ἐκδικασθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ χωρῇ αὐτοδικαίως ἄνευ οἱασδήποτε πράξεως τῆς διοικήσεως ἅμα τῇ λήξει τῆς περιόδου, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔγινεν ἡ παραχώρησις. Τρίτον, διὰ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ὡς καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπεξετάθησαν πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων, νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἀποχωρίζονται ἐκτάσεις πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἐκτάσεις πρὸς βοσκὴν μὲ τὸν περιορισμὸν 25 μικρῶν ζώων καὶ 4 μεγάλων κατὰ κληροῦχον, νὰ ἀφεθῇ δὲ ἡ ἐκτίμησις ἂν συντρέχουν οἱ ὅροι τῆς ἀνάγκης αὐτῆς εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Σχετικῶς τέλος πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ διερρυθμισμένου ὑφ’ ὑμῶν σχεδίου ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρξῃ κάποια παρεξήγησις, διότι λέγει εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον «βοσκήσιμοι ἐκτάσεις κλπ.». Θὰ παρεκάλουν νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «Βοσκήσιμοι ἢ καλλιεργήσιμοι ἐκτάσεις ἢ καὶ ἀορίστως ἐκτάσεις». Ὅσον ἀφορᾷ τὰς τροπολογίας αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ὑπό τινων ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, διὰ τῶν ὁποίων αἰτεῖται ἡ ἄρσις τῶν διατάξεων ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, δὲν θέλω βέβαια νὰ προδικάσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν θέλουσι γίνει δεκταί. Ὡς πρὸς τινὰς μικροτέρας τροποποιήσεις, παρατηρῶ συντόμως ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροποποίησιν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς τὴν Θράκην, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἐπεκταθῇ. Τὴν τροποποίησιν περὶ ὡρισμένων βοσκῶν, ἀνηκουσῶν εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας, τὴν θεωρῶ ἐπιβεβλημένην. Νομίζω ἐπίσης ἐπιβεβλημένην τὴν τροποποίησιν διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν τῶν κειμένων εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας. Ἄλλοτε εἶχον ἀσχοληθῆ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου. Εἶναι ἀνάγκη τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ πάντοτε εὔκολον τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας διὰ λόγους στρατιωτικούς.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν Τρίτην.

§207ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν Δευτέραν τὴν 4 μ.μ. (Ὥρα 10 μ.μ.).