1924.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 119Η

Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5 μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς. — Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Σερρῶν ζητοῦσιν ὅπως προσδιορισθῶσιν αἱ Σέρραι ὡς παραμεθόριος πόλις. — Ὁ Θρακικὸς Σύλλογος διαμαρτύρεται διὰ τὴν μετάθεσιν τοῦ γυμνασιάρχου Δράμας καὶ ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἀναστολὴν τῆς μεταθέσεως. — Δημοδιδάσκαλοι Σουφλίου ζητοῦσι τὴν μονιμοποίησιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Γ. Ἐμμανουήλ. — Οἱ ἐπὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ τάξεως εἰσηγηταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παρακαλοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἀπὸ 25 Σεπτεμβρίου Ν. Δ. — Οἱ ἐσχάτως διαγραφέντες διὰ τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ στράτευμα 80 ἀπότακτοι ἀξιωματικοὶ παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἀποκαταστήσῃ τὴν προσγενομένην εἰς αὐτοὺς ἀδικίαν. — Ὁ Νικόλαος Σαλιδῖνος ἐξ Ἄνδρου παρακαλεῖ ὅπως τῷ ἀπονεμηθῇ σύνταξίς τις. — Οἱ ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. Μυτιλήνης παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ πραγματοποιηθῶσι νέαι ἀπολύσεις. — Οἱ κτηνοτρόφοι τοῦ λιβαδίου Καραντζάνταγλι διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Αὐλῶνος Τριφυλίας παρακαλεῖ ὅπως μὴ εἰσακουσθῇ ἡ πρότασις τοῦ Εἰσαγγελέως Κυπαρισσίας περὶ καταργήσεως τοῦ ἐκεῖ Εἰρηνοδικείου. — Οἱ ἔμποροι τῶν Συλλόγων καὶ Σωματείων τῆς ἐργαζομένης ἀστικῆς τάξεως Καρδίτσης καὶ ἅπασαι αἱ κοινότητες τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, πρὸς ἀνυπολόγιστον ζημίαν τῆς καπνοπαραγωγῆς. — Οἱ ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. Ἄργους παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ἐπὶ τοῦ κλάδου των. — Ἡ Γενικὴ Ἕνωσις Ἰδιοκτησίας ὑποβάλλει τοὺς πίνακας τῶν ἐκμεταλλευτῶν τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας Ἀθηνῶν καὶ ἐπαρχιῶν πρὸς διαφώτισιν τῆς Συνελεύσεως σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Αἰγαίου περὶ χορηγίας ἀδείας διώξεως τοῦ πληρεξουσίου Ἐμ. Μαραγκοῦ. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομ. Διατάγματος περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Α. Ἀναγνωστόπουλος, Θ. Παπαϊωάννου, Σ. Χατζηγάκης, Μ. Βυζᾶς καὶ Ι. Μαμάης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἁπάντων τῶν ἐν ἐπιστρατεύσει ἢ ἀποτάξει διατελούντων». — Ἀνακοινῶ ὅτι διορίζεται μέλος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀντὶ τοῦ κ. Φ. Μανουηλίδου, πληρεξουσίου Ἕβρου, παραιτηθέντος, ὁ κ. Β. Ἀρτεμιάδης, πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Καλκανδῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπανεξετάσεως ἀπορριφθέντων μαθητῶν». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Δενδρινὸς ὑποβάλλει πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ νέου τελωνιακοῦ Δασμολογίου». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Εὐθ. Βελλιανίτης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τῆς συνταξίμου ὑπηρεσίας τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς συντάξεων τῶν θυμάτων πολέμου». Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐγένετο λόγος ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Ἠλείας κ. Γόντικαν περὶ ἑνὸς ἐγγράφου συστάσεως τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον διεβιβάσθη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως καὶ λυπεῖται ὁ κ. πληρεξούσιος διότι τὸ ἔγγραφον δὲν τὸ ἤκουσεν ἀνακοινωθὲν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔγγραφον δὲν ἦτο ἁπλῆ σύστασις, ἦτο πρότασις τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ παρεπέμφθη εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν καὶ λίαν προσεχῶς θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Διαλαμβάνει δὲ τὸ ἑξῆς: Συνιστᾷ ἡ Ἐπιτροπή, ἵνα εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τοῦ ρυθμίζοντος τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως προστεθῇ ὅτι ψηφίσματα εἰσάγονται μόνον ἐφόσον πρόκειται περὶ συντακτικῶν διατάξεων καὶ ὄχι περὶ νομοθετικῶν ἀντικειμένων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι περὶ τούτου προτείνει τὴν ψήφισιν ἰδίας διατάξεως τὴν ὁποίαν διατυπώνει εἰς τὸ ἔγγραφόν της καὶ ἡ πρότασις παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ εἰσαχθῇ ταχέως εἰς τὴν Συνέλευσιν. Κατὰ τὴν ληφθεῖσαν προχθὲς ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, σήμερον προηγεῖται συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παροχῆς ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς σύναψιν προσωρινῶν ἐμπορικῶν συμφωνιῶν μετὰ ξένων Ἐπικρατειῶν».

§2Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Παριστάμην κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως· οὐδεμία εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις, πλὴν μετὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως συνεννοήσεις τινὲς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τὸν ἰσχύοντα, τὸν ὁποῖον δὲν ἐτροποποιήσαμεν, ὁσάκις δὲν γίνῃ ἔλεγχος κοινοβουλευτικὸς διὰ τὸ Α ἢ Β ζήτημα ἢ λόγῳ διακοπῆς ἢ λόγῳ ἑορτῆς ἢ λόγῳ παρεμπεσόντος ζητήματος, ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος γίνεται τὴν ἑπομένην ἡμέραν. Δὲν γνωρίζομεν οὐδεμίαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ δὲν γνωρίζομεν διατί παραβιάζεται καθ’ ἑκάστην ὁ Κανονισμός, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως δὲν νομίζω δικαιολογημένον τὸ παράπονον. Συνέπεσεν ἑορτὴ τὸ Σάββατον καὶ ἐκανονίσθη ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς Δευτέρας. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως κοινοβουλευτικῆς συνηθείας ὁ ἔλεγχος ἀνήκει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ Συνέλευσις κυρία τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, σεβομένη τὴν ἀρχὴν ταύτην, δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐπερωτήσεων ἄνευ τῆς συνεννοήσεως τῶν ἐπερωτώντων οὔτε μεταβολὴ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως χωρεῖ ἄνευ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου παρατηρεῖται ὅτι ὁ εἰδικὸς Κανονισμὸς διὰ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις δὲν διαλαμβάνει ἰδίαν διάταξιν ὅτι ματαιουμένης συνεδριάσεως κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου πρέπει νὰ γίνεται ἔλεγχος τὴν ἑπομένην ἡμέραν.

§4Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰς νέας τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ εἴμεθα σύμφωνοι ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἂς μὴ συζητῶμεν ἐπὶ τῶν λέξεων. Πραγματικῶς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ ἔχει τροποποιηθῆ ὁλοκλήρως διὰ τοῦ εἰδικοῦ Κανονισμοῦ· ἀντὶ τῆς Δευτέρας καὶ Πέμπτης, ἀνεγράφησαν ἡμέραι ἐλέγχου, παρεπομένης δὲ καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας, ἡ Τετάρτη καὶ τὸ Σάββατον, καὶ δὲν προστίθεται ὅτι ματαιουμένης συνεδριάσεως γίνεται ἔλεγχος τὴν ἑπομένην ἡμέραν. Ἀλλ’ ἐγὼ συμφωνῶ μεθ’ ὑμῶν ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ οὔτε νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην φρονῶ ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχει εἰλημμένη ἀπόφασις διὰ σήμερον, δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν ταύτην.

§6Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἀναμφισβητήτως σεῖς δύνασθε νὰ δώσετε ἐγκυροτέραν λύσιν, ἂν νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ λύσις, διότι δὲν ἐπρονοήσαμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Τοιαύτη ἀπόφασις δὲν ἐλήφθη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν λείπουν καὶ οἱ ἀρχηγοί.

§8Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχετε δίκαιον ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, διότι ἡ νέα τροποποίησις ὁρίζει τὰς ἡμέρας· τί πρέπει νὰ γίνῃ καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος. Πρέπει νὰ γίνῃ μεταβολὴ τοῦ Κανονισμοῦ ἢ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν εἶναι ἀνάγκη, νὰ συναινῇ νὰ γίνεται ἔλεγχος εἰς ἡμέρας συζητήσεως τοῦ Συντάγματος.

§9Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις κατὰ πόσον θὰ καταργηθῇ καὶ ἡ διάταξις αὐτοῦ τοῦ Κανονισμοῦ.

§10Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον τίθεται τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιοτάτην σημασίαν, διότι ἀφορᾷ τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως δὲ γνωρίζετε τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἐκ τῶν πρωτίστων μὲ τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἀπασχολῆται ἡ Συνέλευσις, διότι ἀφορῶσιν εἰς τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῆς νομοθετικῆς καὶ συντακτικῆς ἐργασίας καὶ τοῦ ἐλέγχου ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος διατείνεται ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ μὴ τηρήσῃ τὸν Κανονισμόν, διότι ὅταν δεχθῶμεν ὅτι, ὅταν ἀναβληθοῦν αἱ ἐπερωτήσεις κατὰ τὴν τεταγμένην ἡμέραν, αὐτοδικαίως αὗται συζητοῦνται τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, ἀφοῦ αἱ τροπολογίαι αἱ ἐπενεχθεῖσαι εἰς τὸν προσωρινὸν Κανονισμὸν δὲν ἐτροποποίησαν τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ τακτικοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Συνέλευσις σήμερον νὰ συνεχίσῃ τὸν ἔλεγχον, διότι αὐτοδικαίως ἀνεβλήθη διὰ σήμερον. Αἱ τροπολογίαι αἱ γενόμεναι εἰς τὸν προσωρινὸν Κανονισμὸν ἀφορῶσιν εἰς τὸ ἄρθρον κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ γίνεται ὁ ἔλεγχος καὶ μεταβάλλουν τὰς ἡμέρας χωρὶς νὰ μεταβάλλουν τὴν διάταξιν τοῦ τακτικοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι, ὅταν μίαν ἡμέραν δὲν γίνῃ ἔλεγχος, οὗτος ἐπακολουθεῖ αὐτοδικαίως τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ ληφθεῖσα ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κἂν πλήρης ἀπόφασις, ἀλλὰ διότι κατὰ τεκμήριον ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, δὲν εἶναι καὶ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τροποποιοῦν τὸν Κανονισμόν, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη ψηφίσματος διὰ νὰ τροποποιήσωμεν τὸν Κανονισμὸν καὶ ὄχι ἀπόφασις ληφθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἔχω τὴν γνώμην, λέγω, ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἂν σέβεται τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ.

§11Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὁ Κανονισμός, ὅπως ἐτροποποιήθη, διαθέτει ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος· ὁρίζει τὴν δεῖνα ἡμέραν αὐτὸ καὶ τὴν δεῖνα ἐκεῖνο. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι κατηργήθη ἡ διάταξις, διότι, ἂν θεωρῆται ἰσχύουσα, πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν ἰσχύει ἡ ἄλλη διάταξις τοῦ προσωρινοῦ Κανονισμοῦ· αὐτὸ δὲ ἔγινε παρὰ τὰς διαμαρτυρίας μου, ὅταν ἐψηφίζετο. Τώρα, ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ καὶ ἄλλας ἡμέρας νὰ γίνεται ἔλεγχος, δὲν ἀποκλείεται νὰ γίνῃ τοῦτο, πολλάκις μάλιστα καὶ ἔγινε. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ· ποῖαι ἡμέραι περιωρίσθησαν, τοῦ Συντάγματος ἢ τοῦ ἐλέγχου; Ἐγὼ φρονῶ τοῦ Συντάγματος, διότι εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν ἔχομεν εἰσέλθει ἀκόμη.

§12Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Οὔτε αἱ ἡμέραι τοῦ ἐλέγχου περιορίζονται οὔτε αἱ ἡμέραι τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι σαφές· αἱ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι ἐπηνέχθησαν εἰς τὸν προσωρινὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως δὲν τροποποιοῦσι καὶ τὰς διατάξεις τοῦ τακτικοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας, ἂν δὲν γίνῃ ἔλεγχος μίαν ἡμέραν ὁριζομένην ἐκ τῶν προτέρων, αὐτοδικαίως ἐπακολουθεῖ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν. Τοῦτο δὲν ἐτροποποιήθη, ἀλλὰ παραμένει ὡς ἔχει· κατὰ συνέπειαν, ἐπειδὴ προχθὲς δὲν ἔγινεν ἔλεγχος, πρέπει νὰ γίνῃ σήμερον. Ἂν σήμερον εἶναι ἡμέρα συντακτικῆς ἐργασίας, τοῦτο δὲν σημαίνει. Ἑπομένως, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν τὸν πάγιον τοῦ ὁποίου ἡ σχετικὴ διάταξις δὲν ἐτροποποιήθη διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ εἰδικοῦ Κανονισμοῦ, πρέπει νὰ γίνῃ ἔλεγχος, ἐκτὸς ἂν νομίζετε ὅτι ἡ γενομένη συνεννόησις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἀποτελεῖ ψήφισμα τροποποιοῦν τὸν Κανονισμόν.

§13Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ καταλήξῃ ἡ Συνέλευσις, ἂν θὰ δεχθῇ δηλαδὴ ὡς ἰσχύοντα τὰ συμφωνηθέντα τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευήν, ὅπως ἐπακολουθήσῃ σήμερον εἴτε ἔλεγχος εἴτε συντακτικὴ ἐργασία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ εἶναι ὅτι, μολονότι παρῆλθον τόσοι μῆνες, ἡ Συνέλευσις δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὸ κύριον αὑτῆς ἔργον, τὸ ἀφορῶν τὸν καταρτισμὸν τοῦ νέου πολιτεύματος. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν λύσιν ἡ ὁποία θὰ δοθῇ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ θελήσουν ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐπιληφθῇ τοῦ κυρίου αὐτῆς ἔργου, διότι ἡ παράτασις μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως δὲν εἶναι τόσον ὑπὸ τῆς Κοινῆς Γνώμης ἀνεκτή, ἐπιφέρει δὲ δυσφορίαν δικαιολογημένην ἐπὶ ζημίᾳ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου καὶ πρὸ παντὸς τοῦ κύρους τῆς Συνελεύσεως.

§14Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν διαφωνῶ εἰς αὐτά, ἀλλὰ πρόκειται περὶ παραβιάσεως τοῦ Κανονισμοῦ.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἀρχίσωμεν νὰ συζητῶμεν περὶ τοῦ ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ ἔλεγχος ἢ νομοθετικὴ ἐργασία, φοβοῦμαι ὅτι θὰ χάσωμεν τὰς ὥρας μας χωρὶς νὰ γίνῃ τίποτε. Ἡ Κυβέρνησις, ὑποθέτω, ἔδειξεν ἀρκετὴν εὐαισθησίαν μέχρι τοῦδε εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἐθυσίασε δὲ καὶ ἡμέρας ἀφιερωμένας εἰς ἄλλα θέματα καὶ ὄχι εἰς τὸν ἔλεγχον διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ θίγῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ ἔδωκε τοιαῦτα δείγματα, ὑποθέτω δὲν δύναταί τις νὰ τὴν κατηγορήσῃ ὅτι θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Προχθὲς ἐλάβομεν μίαν ἀπόφασιν καὶ κατὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν εἴπομεν ὅτι σήμερον θὰ προηγεῖτο ἡ ψήφισις νομοσχεδίων τινῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπειγούσης φύσεως, ὅπως τὸ «περὶ δασμολογίου», τὸ «περὶ ἀποκεντρώσεως», τοῦ ὁποίου ἴσως θὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ τὰ λοιπὰ νὰ ἀποχωρίσωμεν εἰς εἰδικὸν νομοσχέδιον. Τὸ πρῶτον μάλιστα ἄρθρον ἔχει ὑποβληθῆ ὑπὸ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ τὸ υἱοθετήσαμεν ὅπως ὑπεβλήθη, διὰ νὰ δοθῇ κάποια ἐξουσία εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἰδίᾳ διὰ τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας. Ὑποθέτω, χωρὶς ν’ ἀρχίσωμεν γενικῶς μίαν συζήτησιν, θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ ψηφίσωμεν μερικὰ νομοσχέδια καί, ἂν θέλετε, ἐρχόμεθα κατόπιν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Ὅπως ἡμεῖς ἐδείξαμεν ἐπανειλημμένως ὅτι θυσιάζομεν ἡμέρας μὴ ἀνηκούσας εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικὸν διὰ νὰ συνεχισθῇ αὐτός, νομίζω ὅτι σήμερον δύναται νὰ θυσιάσῃ καὶ ἡ Συνέλευσις μίαν ἡμέραν δι’ ἐπειγούσης φύσεως νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἤμην ἐδῶ κατὰ τὴν ἔγερσιν τῆς συζητήσεως. Ὅ,τι ἀνησύχησε τοὺς ἀξιοτίμους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν ὅπως γίνῃ σήμερον κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, εἶναι ὁ φόβος μήπως διὰ μιᾶς νέας συνηθείας καταργηθοῦν οὐσιώδεις διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, ἐξασφαλίζουσαι τὸ ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις διέθεσε πρὸς ἄσκησιν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἡμέρας αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ τὴν νομοθετικὴν ἢ ἄλλην ἐργασίαν. Καὶ τὰς διέθεσε διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, ὅπως ἔγινε πάντοτε καὶ ὑφ’ ὅλων τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων προκειμένου περὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἔθιγον σοβαρῶς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λυθοῦν, ὅπως μὴ χάσῃ ἐντελῶς τὸ κῦρός της ἡ Κυβέρνησις. Ἐξ ἄλλου, ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς ἐδηλώσαμεν, ἔχομεν ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ διευκολύνωμεν, ἐφόσον, ἐννοεῖται, καὶ ἡ ἀποστολὴ ἡ ἰδική μας δὲν ματαιοῦται, τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς καὶ ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν σοβαραὶ καὶ ἐπειγούσης φύσεως ἐπερωτήσεις καὶ ὑπάρχει ἐξ ἀντιθέτου πολὺ σοβαρὰ καὶ ἐξαιρετικῶς ἐπείγουσα νομοθετικὴ ἐργασία, δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶμεν αἱ ἐπερωτήσεις νὰ τεθοῦν εἰς δευτέραν μοίραν καὶ νὰ προταχθοῦν ὡρισμένα νομοσχέδια. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις δηλώνει ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα τὰ δύο νομοσχέδια, τὸ τοῦ δασμολογίου καὶ τὸ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ προταχθοῦν αὐτὰ καὶ νὰ ἐπακολουθήσουν αἱ ἐπερωτήσεις, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἡμεῖς ἠθέλομεν σήμερον νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν ἡμέραν δι’ ἔλεγχον ὅπως προτάξωμεν τὸ ὄχι ὀλιγώτερον σοβαρὸν καὶ ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον ζήτημα τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης διὰ τὰς μειονότητας, ἀλλὰ κωλυομένου σήμερον τοῦ πληρεξουσίου Κορινθίας κ. Ρέντη, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀναλάβει νὰ εἰσηγηθῇ τὴν ἐπερώτησιν, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησίς της. Ἤθελον ἀκόμη νὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος, ὁ κ. Πετρίδης, ἐξ ἀφορμῆς ἴσως κακοβούλου ἀρθρογραφίας μερικῶν ἐφημερίδων συστηματικῶς ὑπονομευουσῶν ἀνέκαθεν τὴν Συνέλευσιν διὰ κακοβούλων κατηγοριῶν κατὰ τῆς Συνελεύσεως, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἐκπληροῖ δῆθεν τὸ καθῆκόν της καὶ ὅτι κατασπαταλᾷ τὸν χρόνον της εἰς ἐπουσιώδη ἔργα. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω νὰ ἐσπατάλησεν ἡ Συνέλευσις τὸν χρόνον της, τοὐλάχιστον ἐξ ἰδίας ὑπαιτιότητος, εἰς δευτερευούσης σημασίας ζητήματα. Ἂν ἐξετάσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὴν Συνέλευσιν ἀπησχόλησαν σχεδὸν πάντοτε σπουδαιότατα ζητήματα τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοθετικὸν αὐτῆς ἔργον ὅσον καὶ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ὁ κ. ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος ἠμπορεῖ νὰ θεωρῇ ἐπουσιώδη πράγματα τὴν ἐπερώτησιν ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν δρᾶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τὴν ἄλλην ἐπερώτησιν περὶ περιθάλψεως τῶν ἀναπήρων καὶ τόσα ἄλλα ζητήματα τὰ ὁποῖα κατέληξαν εἰς οὐσιαστικὰ ἀποτελέσματα. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι ὅλαι αἱ ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ ἡμᾶς εἶχον οὐσιαστικὰ ἀποτελέσματα. Πιθανόν, λέγω, ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Κορινθίας νὰ θεωρῇ ὅτι αὐτὰ εἶναι ἐπουσιώδη πράγματα καὶ ὅτι κύριον προορισμὸν ἔχει ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ ἀπνευστὶ τὸ Σύνταγμα ἵνα ἱκανοποιηθοῦν αἱ πολιτικαὶ ἀξιώσεις δύο ἢ τριῶν ἐφημερίδων, κακοβούλως καὶ συστηματικῶς ἐπιτιθεμένων κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συμφωνήσωμεν. Δὲν θὰ εἶναι μάλιστα ἄξιον τῆς Συνελεύσεως ν’ ἀπασχολῆται μὲ αὐτὰς τὰς ἀστείας κατηγορίας κατὰ τῆς Συνελεύσεως, ὁθενδήποτε καὶ ἂν προέρχωνται αὗται. Ἡ Ἀντιπολίτευσις μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της καὶ θὰ τὸ ἐκπληρώσῃ μέχρι τέλους ἀδιαφοροῦσα δι’ οἱασδήποτε συκοφαντικὰς ἐναντίον της ἐπιθέσεις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι αἱ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἐπαναλαμβανόμεναι ἀπειλαὶ κατὰ τοῦ Σώματος περὶ διαλύσεως αὐτοῦ, ἀπειλαὶ δυστυχῶς αἱ ὁποῖαι παρέχουν τὴν ἐντύπωσιν, καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦνται, ὅτι ἔχουν τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχουν βεβαίως ὑπεύθυνοι δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εὑρίσκονται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς λόγους ἐκστομηθέντας ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διαλυθῇ τὸ Σῶμα, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρῃ πρὸ τοῦ Σώματος τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαλύσεως αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ἀξιοπρεπεῖς διὰ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν αἱ διαρκεῖς καὶ ἀστεῖαι ἀπειλαί, αἱ ὁποῖαι ἐξ ἄλλου δὲν φανερώνουν καὶ πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως σοβαρὰν πρὸς ταχεῖαν ἐνέργειαν ἐκλογῶν, ὅπως ὑποθέτουν μερικοί. Διότι, ἂν συνέβαινε τοῦτο, θὰ ἔπρεπε πρὸ πάσης ἄλλης νομοθετικῆς ἐργασίας νὰ προτάξῃ τὸ σχέδιον νόμου περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Εἶναι τρεῖς μῆνες τώρα καὶ πλέον ἀφ’ ὅτου ἀπεφασίσθη ἡ ῥιζικὴ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων καὶ ἀκόμη ἀναμένομεν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ποῖοι λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ματαιώσουν τὸν κύριον προορισμὸν τῆς Συνελεύσεως καὶ οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ παρατείνουν χάριν προσωπικῶν λόγων τὸν βίον τῆς Συνελεύσεως; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ κατηγορηματικὰς δηλώσεις καὶ νὰ κόψῃ κάθε δεσμὸν αὐτῆς πρὸς τὰς ἀστείας αὐτὰς ἀπειλὰς μερικῶν ψευδολόγων ἐφημερίδων, ἀπειλὰς αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, δύνανται μὲν νὰ εἶναι ἀνάξιαι προσοχῆς, ἀλλ’ ἐφόσον δὲν γίνεται διάψευσις αὐτῶν κατηγορηματικὴ καταρρίπτουν καὶ τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως καὶ κυρίως τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως.

§17Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς ἐπερώτησιν καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον κάπως πρωτοφανῆ. Ἀφοῦ μετὰ τόσου κύρους καὶ μετὰ τόσου θάρρους ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς λέγει ὅτι ἦσαν ἀνάξιαι προσοχῆς αἱ ἀπειλαί, διὰ τίνα λόγον τὰς ἠξίωσε τόσον μεγάλης προσοχῆς; Ἄλλοτε ὁ ἴδιος ἀπεκήρυξεν ἐφημερίδα ἡ ὁποία ἀνῆκεν εἰς τὸ κόμμα του καὶ εἶπεν ὅτι ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ δὲν εἶναι ἐφημερὶς ἐμπνεομένη ἀπὸ τὰς γνώμας καὶ τὰς σκέψεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἐφημερὶς ἀνήκουσα εἰς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν», τῆς ὁποίας συνέπεσε νὰ ἡγεῖτο αὐτὸς ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως! Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον θὰ καθίστατο ὑπεύθυνος ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δι’ ἰδέας φύλλων ἐκπροσωπούντων μέρος τῆς Κοινῆς Γνώμης ἄλλα περισσότερον καὶ ἄλλα ὀλιγώτερον, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀληθῶς δὲν ἔχει τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχῃ φύλλον οὔτε ἐπίσημον οὔτε ἀνεπίσημον; Ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς εἶπεν: Ὀφείλετε νὰ προβῆτε εἰς κατηγορηματικὰς δηλώσεις. Εἰς ποίου εἴδους δηλώσεις; Ἡ ἱστορία ὅλων τῶν λαῶν καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας ἔχει ἀποδείξει περιτράνως ὅτι μία Συνέλευσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρατείνῃ κατὰ τὸ δοκοῦν τὸν βίον της καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διαλύεται, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἔχει καμμίαν ὄρεξιν νὰ διαλυθῇ. Ἔλεγεν ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ὅτι, ἂν αἰσθανώμεθα ὅτι εἶναι ἐθνικὴ ἀνάγκη ἡ διάλυσις, πρέπει νὰ εἰσηγηθῶμεν τὴν αὐτοδιάλυσιν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία περὶ αὐτοῦ, καὶ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἠσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην ταύτην δὲν θὰ ἐδιστάζομεν ποσῶς νὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν διάλυσιν ἑαυτῆς. Θὰ ἐκθέσωμεν καὶ τοὺς λόγους δι’ οὓς εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ διάλυσις καὶ τί θὰ γίνῃ, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις θελήσῃ νὰ μᾶς ἀκούσῃ ἢ ὄχι· τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἀλλ’ ἡ ἀξίωσις τοῦ νὰ κάμωμεν κατηγορηματικὰς δηλώσεις διὰ τὸ μέλλον δὲν εἶναι, νομίζω, ὀρθή. Εἰς στιγμὴν δυσφορίας εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ πᾶς ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ διαλυθῇ ἀμέσως, θὰ ἠδυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν ὅτι καὶ ἄλλοι διενοήθησαν τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀκόμη δυσφορία, ἀλλὰ δὲν τὴν διέλυσαν, διότι δὲν εὑρῆκαν τὴν συγκατάθεσιν τῶν ἁρμοδίων παραγόντων.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ἄλλοι;

§19Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς γνωρίζετε, διότι σεῖς τὸ διενοήθητε.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν διενοήθην τίποτε.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι τὸ διενοήθητε καὶ εἶναι περιττὸν νὰ διατάξωμεν ἀποδείξεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ Συνέλευσις εἶναι ἐλευθέρα νὰ πιστεύσῃ ὅ,τι θέλει, ἢ τοὺς λόγους σας ἢ τοὺς ἰδικούς μου. Ὥστε βλέπετε ὅτι, ὅπως δὲν παρεξήγησα ἐγὼ ἄλλοτε, δὲν πρέπει νὰ μὲ παρεξηγήσετε καὶ σεῖς. Ἡ ζωὴ τῆς Συνελεύσεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς σοβαρότητος τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ὄχι δυστυχῶς ὅπως τὴν ἀντιλαμβανόμεθα ἡμεῖς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλ’ ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνεται ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἡ ὁποία εἶναι ὑπέρτατος κυρίαρχος κριτὴς τῶν πράξεων ἡμῶν. Ἐξ αὐτῆς καὶ μόνης ἐξαρτᾶται ἡ παράτασις τοῦ βίου τῆς Συνελεύσεως, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ λαὸς πεισθῇ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐργάζεται σοβαρῶς καὶ δὲν κατατρίβει τὰς ὥρας της ἐπὶ ματαίους λόγους, σᾶς βεβαιῶ ὅτι, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ διαλυθῶμεν, δὲν θὰ ἐπιθυμήσῃ νὰ διαλυθῶμεν. Θὰ ἔλεγεν ἁπλούστατα: Κάμνουν καλὰ τὴν δουλειάν των, διατί νὰ ἔχωμεν νέας ἐκλογάς; Ἂν τοὐναντίον κατορθώσωμεν, καὶ τὸ φοβοῦμαι, νὰ παραχθῇ μία ἀτμόσφαιρα δυσμενής, μία δημοσία γνώμη κακή, τότε, ὅσον καὶ ἂν εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι κάμνομεν τὸ καθῆκόν μας, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐξεγέρσεως τοιαύτης, καθ’ ἧς οὐδὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἰσχύσῃ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ χάνωμεν ὥραν καὶ νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια περὶ ὧν ἐμείναμεν σύμφωνοι.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκφράζω τὴν ἔκπληξίν μου, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνακαλύψας, φαίνεται, τελευταίως κάποιο νοοσκόπιον μανθάνω ὅτι ἐξηκρίβωσεν ὅτι διενοήθην ἐγὼ ποτὲ νὰ διαλύσω τὴν Συνέλευσιν. Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές. Ὅ,τι δὲ ἀντιστρόφως εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές, εἶναι ὅτι, ἐφόσον ἐγὼ εὑρισκόμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ καμμίαν ἐφημερίδα οὔτε φιλικὴν οὔτε ἐχθρικὴν δὲν διετυπώθη ἀπειλὴ οἱαδήποτε διαλύσεως τοῦ Σώματος.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι εἰργάζετο καλὰ τὸ Σῶμα τότε, ἐνῷ τώρα δὲν ἐργάζεται.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιαστικὸν εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι συστηματικῶς ἀπὸ τὰς φιλικὰς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐφημερίδας διατυποῦται ἡ ἀπειλὴ τὴν ὁποίαν εἰς στιγμὴν δυσφορίας καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξεστόμησεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ἡ ἀπειλὴ τῆς διαλύσεως τοῦ Σώματος. Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται, περὶ μιᾶς συνεχοῦς ἀπειλῆς, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ δυσχεραίνῃ καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι κανεὶς ἱκανὸς νὰ ὑποστηρίξῃ σοβαρῶς ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐργάζεται μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ἠρεμίαν ἡ Συνέλευσις, ὅταν ἀντιλαμβάνεται ὅλος ὁ κόσμος ὅτι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκπέμπεται διαρκῶς ἡ ἀπειλὴ διαλύσεως τοῦ Σώματος. Καὶ ἐπαναλαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ζήτημα διαλύσεως ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἢ φαντάζεται ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ λάβῃ ἀποφάσεις περὶ διαλύσεως χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, ὀφείλει νὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν της καὶ νὰ μὴ δέχεται νὰ ρίπτωνται ἥκιστα σοβαραὶ περὶ διαλύσεως ἀπειλαί, αἱ ὁποῖαι, ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἱκαναὶ νὰ ἐπιτύχουν τὸν σκοπόν των.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν της.

§26Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀριστερᾶς ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως τοῦ νοοσκοπίου, διότι ἐκ μιᾶς ἁπλῆς συστάσεως ἰδικῆς μου πρὸς ταχεῖαν ἔναρξιν τοῦ κυρίου ἔργου τῆς Συνελεύσεως, τῆς συντακτικῆς ἐργασίας, ἀνεῦρεν ὅτι αὕτη εἶναι ὑποβολιμαία καὶ ὅτι ἐγὼ ἐκπροσωπῶ γνώμας ἐφημερίδων ἢ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὁμάδων. Ἐγὼ ἐξεπροσώπουν τὴν ἀτομικήν μου γνώμην ταῦτα συστήσας καὶ φρονῶ ὅτι ὡς βαδίζουσι, κατατριβόμενοι εἰς ἀσήμαντα θέματα, αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι ἱκανοποιητικαί, νομίζω δὲ ὅτι ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις συμμερίζεται τὴν γνώμην ταύτην. Τὸ κύριον ἔργον τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἡ συντακτικὴ ἐργασία, διὰ τοῦτο ἐστάλημεν παρὰ τοῦ λαοῦ, τοιαύτη δὲ μέχρι τοῦδε δὲν ἤρχισε νὰ γίνεται. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, θέλω δὲ τοῦτον εὐρὺν ἐπὶ σπουδαίων ζητημάτων, ἀλλ’ εἶχον ὅμως καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ συστήσω ὡς πληρεξούσιος ὅτι ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ προχωρήσῃ ταχέως εἰς τὸ συντακτικὸν αὐτῆς ἔργον, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὴν ἀποστολήν μας.

§27Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καίτοι καὶ ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, δὲν παύω ὅμως νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι γίνεται σπατάλη χρόνου πολυτίμου, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο ἐπωφελέστερον νὰ χρησιμοποιηθῇ, ἵνα ἡ Συνέλευσις ταχύτερον φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν της. Ἀλλ’ ἡ σπατάλη αὕτη δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ἡ ὁποία οὐδεμίαν τάξιν ἔχει ἐπιβάλει εἰς τοὺς φίλους της. Κατηναλώσαμεν τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας διὰ νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς προσαγωγῆς τῶν πρακτικῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ ἡ σπατάλη αὐτὴ ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπρονόησε νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπεν. Ἔπειτα εἴχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀμβύκων διὰ νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ ἴδια. Ἐπίσης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπορριφθέντων μαθητῶν ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμε μετὰ τρεῖς ἡμέρας, νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς Ἐπιτροπήν, νὰ τὸ κάμῃ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Κατηναλώθη λοιπὸν πολυτιμότατος χρόνος ἐντελῶς ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον ἐπέδειξεν ἐπιτηδειότητα οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐπιβολὴν εἰς τοὺς φίλους της διὰ τὴν μὴ ἀπώλειαν πολυτίμου χρόνου.

§28Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Διατί τόσον τραγικὴ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, ἐνῷ καὶ ἡμεῖς ἐπισήμως γνωρίζομεν τί συμβαίνει καὶ οἱ ἔξω γνωρίζουν τί συμβαίνει; Λοιπὸν προτείνω τοῦτο· νὰ προχωρήσωμεν ἐν συνεννοήσει καὶ ὁμονοίᾳ. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει πάντες κωλυσιεργοῦμεν καὶ πρῶτος ἐγώ.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§30Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ραδίου νὰ εὐαρεστηθοῦν νὰ προσέλθουν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα πρὸς ἀνάκρισιν, διότι σήμερον μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ἀποστείλῃ ἐπανειλημμένως πρόσκλησιν καὶ μόνον δύο προσῆλθον. Διὰ νὰ μὴ ἐγερθοῦν παράπονα ἀδεξιότητος τῶν Ἀρχῶν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν αὐτὴν πρὸς τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παροχῆς ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς σύναψιν προσωρινῶν ἐμπορικῶν συμφωνιῶν μετὰ ξένων Ἐπικρατειῶν». (Ἀναγινώσκεται τὸ ψήφισμα). Ὁ κ. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§32Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν εἰς τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ψήφισμα. Ἡ ἀφορμὴ ἡ ὁποία μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα εἶναι τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα ἠγέρθησαν ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος ἐναντίον ὡρισμένων διατυπώσεων τοῦ δασμολογίου. Διὰ τοῦ δασμολογίου, κύριοι, πλήσσονται ὡρισμένα προϊόντα ἀναγκαιοῦντα εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας. Ἐπιβάλλεται βαρυτάτη φορολογία εἰς τὰ χημικὰ λιπάσματα ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προστασίας τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας, ἐνῷ εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι τοιαύτη βιομηχανία ἑλληνικῶν λιπασμάτων δὲν ὑπάρχει, διότι, ἂν ἀναγνώσετε τὰς διαφημίσεις τῶν Ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν λιπασμάτων, θὰ ἴδετε ὅτι τὰ λιπάσματα αὐτὰ κατασκευάζονται ἀπὸ νίτρον, χλωριοῦχον νάτριον ἐξ Ἀγγλίας καὶ ἀλλαχοῦ. Εἰσκομίζουν δηλαδὴ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ὅλας τὰς πρώτας ὕλας καὶ ἐδῶ γίνεται μία μικρὰ ἀνάμιξις, διὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνεται τοσαύτη πρόνοια, ὥστε νὰ μένουν ἀπροστάτευτα τὰ ξένα λιπάσματα, τὰ ὁποῖα ἐπηύξησαν τὴν παραγωγὴν καὶ ἐπέφεραν ἄριστα ἀποτελέσματα, διότι, καίτοι τὰ ξένα, λόγῳ καὶ τοῦ ἤδη ὑπάρχοντος δασμολογικοῦ συστήματος, τιμῶνται κατὰ 10–15 δραχμὰς ἀκριβώτερα τὸν σάκκον τῶν ἐντοπίων λιπασμάτων, ἐν τούτοις προτιμῶνται τὰ ξένα, διότι ἀπέδωσαν καλύτερα ἀποτελέσματα. Δεύτερον σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἶναι τὰ νήματα τὰ προωρισμένα διὰ τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἐπεβαρύνοντο διὰ τοῦ δασμολογίου τόσον πολύ, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγοράζῃ ὁ κόσμος τὸ νῆμα κατὰ 40 δραχμὰς εὐθηνότερα τὸ πακέττον. Ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ δασμολόγιον, θὰ ἴδετε ὅτι ὡρισμέναι διατάξεις αὐτοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὰς φανέλλας, ἐγένοντο πρὸς ὠφέλειαν ὡρισμένων βιομηχάνων καὶ πρὸς βλάβην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπίσης διὰ τὰ τσιμέντα....

§33ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἠλαττώθη ἡ φορολογία τώρα τελευταίως εἰς αὐτά.

§34Α. ΜΑΡΚΟΥ. Νὰ ἐλαττωθῇ ἀκόμη περισσότερον, διότι τὸ τσιμέντο εἶναι ἡ κυριωτέρα ὕλη τῆς οἰκοδομῆς. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐλαττωθῇ καὶ ὁ δασμὸς αὐτός. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ὁρισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συντόμως νὰ μελετήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ δασμολογίου, νὰ μεταβληθοῦν τὰ τασσόμενα ὅρια, διότι ἄλλως θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ λαϊκὴ τάξις εἰς σημεῖον ἀφόρητον.

§35Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι δὲν συζητοῦμεν τώρα τὸ δασμολόγιον. Τὸ δασμολόγιον αὐτὸ συνετάχθη ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους ἀπὸ μίαν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία εἰργάζετο ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον, ἀπετελέσθη δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἀπὸ διάφορα πρόσωπα τῶν Ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου, ἀπὸ βιομηχάνους καὶ ἀπὸ μέλη τοῦ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου. Σήμερον πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τοῦ δασμολογίου τοῦ ἤδη ὑφισταμένου διὰ νὰ τὸ τροποποιήσωμεν κατὰ τὰς ἀνάγκας τὰς σημερινάς.

§36Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τότε ἂς περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὸ ψήφισμα καὶ νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ δύο μῆνας τὸ δασμολόγιον. Ὅλα τὰ ἄλλα νὰ ἀφαιρεθοῦν καὶ νὰ καταρτισθῇ μία Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν νὰ λάβουν μέρος καὶ ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν ὀργανώσεων διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ νέον δασμολόγιον.

§37ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θέλομεν νὰ κάμωμεν συμβάσεις.

§38Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δασμολογίου;

§39Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δασμολογίου.

§40Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κάμετε τὰς συμβάσεις, ἐφόσον ὑφίσταται ἡ Συνέλευσις καὶ τὰς συζητοῦμεν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§42Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, κ. Πρόεδρε, ἡ οὐσία τοῦ νομοθετήματος, ἡ ὁποία θὰ ἐρευνηθῇ ἐν καιρῷ, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Μὲ ἐνδιαφέρει ὅτι εἰσάγεται ὡς ψήφισμα καὶ ὄχι ὡς σχέδιον νόμου, καὶ θὰ ἤθελον, ἀφορμῆς δοθείσης, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν ὅπως ἡ νομοθετικὴ ἐργασία συντελῆται διὰ τῆς κανονικωτέρας ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι ἡ ὁδὸς τῶν ψηφισμάτων, γενομένων μὲ μίαν συζήτησιν, ἀλλὰ τῶν νομοσχεδίων, μετὰ τρεῖς συζητήσεις λαμβανόντων τὸ κῦρος νόμων. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ὅμοιόν τι προκειμένου περὶ προσφυγικῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐπείγοντα καὶ ἀντὶ σχεδίων νόμων ὑπεβλήθησαν ψηφίσματα, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι τὸ προηγούμενον τοῦτο δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων. Θὰ ἤθελον, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀποφύγωμεν τὴν παρεξήγησιν ὅτι ἐφεύρομεν τὸν τύπον τῶν ψηφισμάτων διὰ νὰ καταστρατηγήσωμεν τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὁρίζει καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς ὅτι εἶναι ὁ καταλληλότερος διὰ τὴν ψήφισιν νόμων. Προτείνω ἢ μᾶλλον ὑποβάλλω τὴν σύστασιν καὶ τὴν παράκλησιν, ὁσάκις δὲν πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῶς ἐπειγόντων ζητημάτων, νὰ προτιμᾶται ἡ ὁδὸς τῆς ὑποβολῆς σχεδίων νόμων καὶ ὄχι ψηφισμάτων καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μόνον διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα νὰ γίνεται ἐξαίρεσις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§45Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Μὲ ἐκπλήττει, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει ψήφισμα, ὅπως ἀναστείλῃ ἐπὶ 1½ μῆνα μόνον ἓν ἁμαρτωλὸν δασμολόγιον, συνταχθὲν σκανδαλωδῶς, καὶ δὲν παρουσιάζει, ὡς ὤφειλε, ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀκυρώσῃ ἡ Συνέλευσις τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη τὴν 22 Δεκεμβρίου 1923, δηλαδὴ μετὰ τὰς ἐκλογάς, συνεπῶς καθ’ ἣν στιγμὴν εἶχε λήξει ἡ ἐξουσία τῆς Ἐπαναστάσεως. Ὑπεγράφη δηλαδὴ κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν καὶ οὐχὶ ἀσκόπως, ἀλλὰ σκοπιμώτατα, ὅπως μὴ γίνῃ ἀντιληπτόν, ὅπως καὶ δὲν ἔγινεν. Ἐγὼ ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μόνον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ νέου αὐτοῦ δασμολογίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὅτι ἐκυρώθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ νέον δασμολόγιον ὡσεὶ ἐπρόκειτο περὶ παρωνυχίδος....

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἐκυρώσαμεν ἡμεῖς.

§47Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι, δὲν ὁμιλῶ διὰ σᾶς, ἀλλὰ διὰ τὴν τότε Κυβέρνησιν—ἀλλ’ ἐτέθη καὶ ἡ διάταξις ὅτι θὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν μετὰ ἓν ἔτος. Τοῦτο εἶχε διπλῆν τὴν ὑστεροβουλίαν· ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ νὰ μὴ γίνῃ ἀντιληπτόν, διότι, ἂν ἐφηρμόζετο ἀμέσως, θὰ ἐγίνετο ἀντιληπτὸν καὶ θὰ ἐξήγειρε τὸν λαὸν εἰς ἐπανάστασιν, ὅπως καὶ θὰ τὸν ἐξεγείρῃ ἂν γίνῃ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ νὰ δώσῃ καιρὸν εἰς τοὺς ἑκατομμυριούχους, οἱ ὁποῖοι καλπάζοντες βαίνουν πρὸς τὰ δισεκατομμύρια, διότι φαίνεται ὅτι ἐξηυτελίσθησαν τὰ ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐφόσον τὰ ἔκαμαν πολλοί, καὶ σπεύδουν οἱ ἄνθρωποι, νὰ τὰ μετατρέψουν τὸ ταχύτερον εἰς δισεκατομμύρια.

§48ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖοι εἶναι;

§49Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐλάχιστοι βιομήχανοι, ὄχι οἱ ἔμποροι. Εἶχε λοιπόν, λέγω, καὶ τὴν ὑστεροβουλίαν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβουν τὸν καιρὸν κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ οἱ βιομήχανοι αὐτοὶ μὲ τὰ ἑκατομμύρια τὰ πολλὰ ποὺ ἔχουν νὰ κάμουν τὰ ἀναγκαῖα ντεπὸ μὲ τὸ παλαιὸν δασμολόγιον, ὥστε νὰ ἔχουν καὶ τὸ ὑπερκέρδος αὐτὸ ἐκ τῆς διαφορᾶς.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα δὲν τὸ ἐπιτυγχάνουν αὐτό.

§51Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν τὸ ἐπιτυγχάνουν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρομεν τί ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τοῦ 1½ μηνός. Φοβοῦμαι μήπως δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον. Ὅλα ἠμποροῦν νὰ συμβοῦν. Καὶ ἂν τυχὸν λήξῃ ἡ προθεσμία καὶ δὲν ἔχῃ ἐπιληφθῆ ἡ Συνέλευσις τοῦ ζητήματος, τί θὰ γίνῃ; Θὰ ἐφαρμοσθῇ ναὶ ἢ ὄχι;

§52Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ τοῦδε ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ νὰ ἐπιληφθῇ ἀπὸ αὔριον τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος.

§53Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι μόνον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης, κ. Ὑπουργέ.

§54Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ νέον δασμολόγιον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἀπὸ τῆς 15 Ἰανουαρίου.

§55Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου.

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἐν τῷ μεταξὺ συνομολογηθοῦν αἱ προσωριναὶ συμβάσεις, ἔχει καλῶς, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ἐφαρμογὴν τοῦ δασμολογίου αὐτοῦ;

§57Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Λάβετε ὅμως ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἐν τῷ μεταξὺ θὰ διακοποῦν.

§59Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς γίνῃ ἀπὸ 1 Μαρτίου.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν γίνῃ ἀπὸ 1 Μαρτίου, θὰ εἶσθε ἐν ἀπολύτῳ τάξει, διότι ἄλλως θὰ εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐφαρμόσετε τὸ νέον δασμολόγιον.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει, κ. Ὑπουργέ, εἶναι τὸ ἑξῆς: Νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ δασμολόγιον πρὶν γίνουν αἱ συμβάσεις· διότι τὸ δασμολόγιον εἶναι νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀφοῦ γίνουν αἱ συμβάσεις.

§62Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι· δυνατὸν νὰ γίνουν αἱ συμβάσεις χωρὶς νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δασμολόγιον.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει καλῶς. Τὸ πρᾶγμα δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ δασμολόγιον χωρὶς νὰ γίνουν αἱ συμβάσεις.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶπον ὅτι προκειμένου νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν εἰς τὰς 15 Ἰανουαρίου, δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ καὶ ἡ τροποποίησίς του.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχομεν βεβαίως ἀνάγκην τροποποιήσεως τοῦ δασμολογίου, διότι συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, καὶ δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν περισσότερον, συμφωνῶ ὅτι τὸ δασμολόγιον δὲν ἔχει συνταχθῆ κατὰ τρόπον ἀπολύτως συμβιβαζόμενον πρὸς τὰς συνθήκας τὰς ἑλληνικάς· δηλαδὴ προστατεύει ἀδικαιολογήτους βιομηχανίας καὶ ἐπιβαρύνει πλεῖστα εἴδη τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ὁ Τόπος διὰ τὴν παραγωγήν. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἔχει ἀνάγκην μιᾶς μεταρρυθμίσεως τὸ δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε μίαν πρόοδον εἰς τὸ παρελθὸν καὶ προτείνω νὰ συσταθῇ ἀπὸ τώρα μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ δασμολόγιον καὶ νὰ κάμῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν εἰσήγησιν περὶ μεταρρυθμίσεως αὐτοῦ. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀσχοληθῶμεν περισσότερον περὶ αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ μὴ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ δασμολογίου πρὶν ἢ συναφθοῦν αἱ συμβάσεις μὲ τὰ Κράτη τοὐλάχιστον ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὴν μεγίστην ἐμπορικὴν ἐπικοινωνίαν, διότι τὸ δασμολόγιον ἔχει συνταχθῆ μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ἰσχύσῃ μαζὶ μὲ τὰς νέας συμβάσεις, διότι, ὡς γνωρίζετε, εἶναι πολὺ μεγάλα τὰ ὅρια μεταξὺ τοῦ ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου ὁρίου. Ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ συμβάσεις καὶ κάτω τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου καὶ αὐτὸς ὁ νεωτερισμὸς εἰσάγεται εἰς τὸ δασμολόγιον καὶ εἰσάγονται καὶ ἄλλου τύπου συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι, νομίζομεν, πλέον σύμφωνοι μὲ τὰ ἰδικά μας συμφέροντα. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι εἶναι τόσον ὑψηλὰ τὰ ὅρια αὐτὰ θέλομεν νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ δασμολόγιον πρὶν ἢ συναφθοῦν αἱ συμβάσεις μὲ τὰ Κράτη τοὐλάχιστον ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὴν μεγαλυτέραν ἐμπορικὴν ἐπικοινωνίαν. Εἰς τοῦτο εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτό; Θὰ περιμένωμεν νὰ συνάψωμεν συμβάσεις μεθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν διὰ νὰ ἔχωμεν δασμολόγιον;

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχομεν ἓν δασμολόγιον· μὲ αὐτὸ ὡς ὅπλον πηγαίνομεν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη καὶ ζητοῦμεν συμβάσεις.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖον δασμολόγιον;

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ νέον.

§70Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἰσχύει.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν ὁπόταν θέλωμεν. Τοὺς λέγομεν «ἐλᾶτε νὰ συνάψωμεν συμβάσεις». Αἱ συμβάσεις θὰ συναφθοῦν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἰσχύσουν, ὅταν ἰσχύσῃ καὶ τὸ νέον δασμολόγιον.

§72Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε δὲν θὰ γίνουν συμβάσεις.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία συνάψεως συμβάσεως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου δασμολογίου.

§74Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ τότε τὸ νέον δασμολόγιον;

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ δασμολόγιον πρὶν συναφθοῦν συμβάσεις μὲ τὰ Κράτη μὲ τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὴν μεγαλυτέραν ἐπικοινωνίαν, διότι ἄλλως θὰ ἀποτελέσῃ μίαν βαρυτάτην φορολογίαν. Δι’ αὐτὸ εἶμαι σύμφωνος νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τοῦ χρόνου καθ’ ὃν ὑπολογίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι θὰ ἔχῃ συνάψει τὰς συμβάσεις, θὰ ἐδεχόμην μάλιστα νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐχέρειαν νὰ τὸ θέσῃ καὶ ἐνωρίτερον ἐν ἰσχύϊ.

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τελευταῖον ἀναιρεῖ τὸ πρῶτον.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: Ὁ λόγος ὁ ὁποῖος σᾶς ἀναγκάζει νὰ ζητήσετε μίαν ἀναβολὴν μέχρι 1 Μαρτίου θὰ σᾶς ἀναγκάσῃ, ἂν δὲν γίνουν αἱ συμβάσεις, νὰ ζητήσετε ἄλλην ἀναβολὴν μέχρι 1 Ἰουνίου καὶ οὕτω καθεξῆς. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω νὰ λάβετε τὴν μεγαλυτέραν προθεσμίαν τὴν ὁποίαν ὑπολογίζετε ὅτι σᾶς χρειάζετε ἵνα κάμετε συμβάσεις μὲ τὰ Κράτη ποὺ ἔχομεν τὴν μεγαλυτέραν ἐμπορικὴν ἐπικοινωνίαν, πάρετε ὅμως καὶ τὴν εὐχέρειαν νὰ ἠμπορῆτε νὰ ἐφαρμόζετε τὸ δασμολόγιον καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας αὐτῆς.

§78Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχομεν δύο δεδομένα ὑπ’ ὄψιν· τὸ πρῶτον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ νὰ συνάψῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς συμβάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ὅρων μεθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν μετὰ τῶν ὁποίων ἔχομεν τὴν μεγαλυτέραν ἐμπορικὴν ἐπικοινωνίαν ἢ μετὰ τῶν κυριωτέρων ἐξ αὐτῶν, καὶ τὸ δεύτερον ὅτι θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐπιφέρῃ ὅλας τὰς τροποποιήσεις εἰς τὸ νέον δασμολόγιον, τὰς ὁποίας ἐνδεικνύει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Κατόπιν τῶν δύο αὐτῶν νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ περαιτέρω δήλωσις ὅτι δὲν θὰ ἰσχύσῃ πρὶν ἢ συναφθοῦν αἱ συμβάσεις μεθ’ ὅλων τῶν κυριωτέρων Κρατῶν, διότι τοῦτο εἶναι καὶ ἀόριστον, ποῖα εἶναι τὰ Κράτη ἡ μετὰ τῶν ὁποίων συνομολόγησις συμβάσεως θὰ τεθῇ ὡς νομικὴ προϋπόθεσις πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ δασμολογίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰς δύο αὐτὰς διαβεβαιώσεις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν τροποποίησιν τοῦ δασμολογίου καὶ θὰ ἀρχίσῃ διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν συμβάσεων. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω, ἀφοῦ πρόκειται νὰ συσταθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν ὀρθῶς θὰ ἀνατεθῇ ἡ μελέτη ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν σχετικῶν μὲ τὸ δασμολόγιον, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐργασία τῆς ἀνασυντάξεως τοῦ δασμολογίου ἔχει ἀρχίσει πρὸ 15 ἐτῶν καὶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ δασμολογίου, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἐπί τινα καιρὸν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος, ἔχει κάμει ἐργασίαν καὶ ἔχει ὑλικὸν ἕτοιμον. Τὸ ὑλικὸν τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ μίαν ἐκκαθάρισιν, εἰς τρόπον ὥστε αὔριον, ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, τοῦ σπουδαιοτέρου ἴσως ἐξ ὅλων τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ τὴν ἀπασχολήσουν, θὰ εἶναι δυνατόν, λέγω, τὰ κυριώτερα στοιχεῖα νὰ μεταδοθοῦν εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ προχειρολογῶμεν ἐνταῦθα προκειμένου περὶ εἰδικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν προχείρως νὰ λύσωμεν. Λόγου χάριν τὰς σχέσεις μιᾶς βιομηχανίας πρὸς τὴν ἄλλην, ἂν μία βιομηχανία εἶναι βιώσιμος, τὰς διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει ἐμπνεύσεων τῆς στιγμῆς νὰ καθορίζωνται στοιχεῖα τοιαῦτα; Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὰς ἐκθέσεις, καὶ ὅσα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσκομίσετε νὰ τὰ τυπώσετε καὶ νὰ τὰ διανείμετε διὰ νὰ εἶναι πεφωτισμένη ἡ συζήτησις. Νομίζω λοιπὸν ἀπαραίτητον νὰ δώσετε τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ καὶ ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ καταστῇ ἐνήμερος.

§79Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ἐξ ἀρχῆς ὅτι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ συσταθῇ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ἔλαβε καὶ ἡ ἄλλη Ἐπιτροπή, θὰ συνεργασθῇ δὲ μετ’ αὐτῆς καὶ ἡ Ὑπηρεσία.

§80Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄς τυπωθοῦν καὶ μερικά, δὲν χάνεται ὁ κόσμος, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὰς κυριωτέρας τροποποιήσεις διὰ μερικὰς βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι θὰ πρόκειται νὰ προστατευθοῦν, διατί προστατεύονται, διὰ νὰ ὑπάρχῃ μία ἐξήγησις. Πουθενὰ δὲν γίνεται αὐτό, νὰ γίνεται δασμολόγιον καὶ νὰ μὴ ἠξεύρωμεν διατί γίνονται αἱ τροποποιήσεις.

§81Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ διέταξα τὴν Ὑπηρεσίαν νὰ μοῦ κάμῃ ἔκθεσιν διὰ τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα θεωροῦνται μεταβλητέα. Ὅλα αὐτὰ θὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, ὁ χρόνος δὲ ὁ ὁποῖος τάσσεται εἶναι πλέον ἢ ἀρκετὸς διὰ νὰ συντελεσθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν διετύπωσα τὴν ἀξίωσιν τυπικῶς νομικῶς, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὸ δασμολόγιον πρὶν γίνουν ὅλαι αἱ συμβάσεις. Εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὸν νοῦν μας ὅτι εἶναι ἀσύμφορος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ δασμολογίου πρὶν γίνουν αἱ συμβάσεις. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἐπέμεινα εἶναι τὸ δασμολόγιον νὰ ἐφαρμοσθῇ μαζὶ μὲ τὰς συμβάσεις, διότι ἄλλως θὰ ἀποτελέσῃ μίαν βαρυτάτην φορολογίαν.

§83Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο, κύριοι, κανεὶς νὰ ζητήσῃ ὅπως σήμερον, εἰς τὴν συνεδρίασιν αὐτήν, τροποποιηθῇ τὸ δασμολόγιον καὶ λάβῃ μορφὴν ἄλλην καλυτέραν. Τὸ ζήτημα ποὺ μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς τοιούτου δασμολογίου.

§84Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν, ἂν πάντως σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὴν τροποποίησιν τοῦ δασμολογίου.

§85Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὸ δασμολόγιον· τὸ πόρισμα αὐτῆς θὰ τὸ συζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ τὸ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐξαρτᾶτε τὴν τροποποίησιν τοῦ δασμολογίου ἀπὸ τὸ πόρισμα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς;

§87Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὸ ψήφισμα δὲν ἀπαιτεῖται ἡ ἔγκρισις τῆς Ἐπιτροπῆς. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρὶν ἐφαρμοσθῇ τὸ δασμολόγιον, θὰ φέρετε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰ πορίσματα τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως;

§89Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως. Πῶς εἶναι δυνατόν, ὑπαρχούσης τῆς Συνελεύσεως, νὰ συζητηθῶσιν ἐρήμην αὐτῆς τοιαῦτα θέματα;

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶχον ἀκούσει τὴν ἐξήγησιν ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμόσετε τὸ δασμολόγιον, ἂν δὲν προσκομίσετε εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ πορίσματα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§91Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς τοιούτου δασμολογίου, διότι, ὅπως ἐξυπνήσαμεν ξαφνικὰ καὶ ἐμάθομεν ὅτι ἀπὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἕνα νέον δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶχε γίνει πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ οὔτε γνῶσιν εἴχομεν λάβει, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ ἐξυπνήσωμεν μίαν πρωίαν καὶ νὰ ἴδωμεν ὅτι πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δασμολόγιον. Δὲν ἠξεύρομεν τί ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ. Ἠμπορεῖ «στὰ καλὰ καθούμενα» νὰ διαλυθῶμεν, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ὑποστῇ βαρυτάτην φορολογίαν· θὰ λήξῃ ἡ προθεσμία καὶ τὸ δασμολόγιον θὰ ἐφαρμοσθῇ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ βγάζῃ ὁ Α καὶ ὁ Β μεγαλοβιομήχανος ἑκατομμύρια εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Χαρίλαος, ὁ μεγαλύτερος μέτοχος τῆς Ἑταιρείας τῶν τσιμέντων καὶ τῶν λιπασμάτων λέγει τὰ ἑξῆς εἰς συνέντευξίν του (ἀναγινώσκει): «Τὰς διατάξεις τοῦ νέου τούτου δασμολογίου ἀγνοῶ ἐν τοῖς πλείστοις, λόγῳ τῆς ἀπουσίας μου. Ἐλαχίστων μόνον σημείων ἔλαβον γνῶσιν ἐκ μικρᾶς μελέτης καὶ μετὰ λύπης μου ἀντελήφθην ὅτι, καίτοι κατέβαλε πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν ἡ ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας Ἐπιτροπή, ἐν τούτοις διατάξεις τινὲς δασμῶν εἶναι ἀψυχολόγητοι καὶ παράλογοι, ἂν μὴ ἐξωφρενικοί. Φαντασθῆτε δὲ ὅτι ὁ εἰς τὸ μίνιμουμ συντελεστὴς δασμῶν τινων ἀναβιβάζεται κατὰ 50% τοῦ ἤδη ἰσχύοντος».

§92ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§93Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Χαρίλαος.

§94ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ξαναδιαβάστε το πάλιν.

§95Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. (Ἀναγινώσκει): «Τὰς διατάξεις τοῦ νέου τούτου δασμολογίου ἀγνοῶ ἐν τοῖς πλείστοις. Ἐλαχίστων μόνον σημείων ἔλαβον γνῶσιν ἐκ μικρᾶς μελέτης καὶ μετὰ λύπης μου ἀντελήφθην ὅτι, καίτοι κατέβαλε πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν ἡ ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας Ἐπιτροπή, ἐν τούτοις διατάξεις τινὲς δασμῶν εἶναι ἀψυχολόγητοι καὶ παράλογοι, ἂν μὴ ἐξωφρενικαὶ κλπ.». Ὅτε λοιπόν, κύριοι, ἔχομεν αὐτὸν τοῦτον τὸν μεγαλύτερον μέτοχον τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο ἐργοστασίων τσιμέντων ποὺ ἔχει ἡ Ἑλλάς, ὅστις ἀποκαλεῖ ἐξωφρενικὰς τὰς διατάξεις ποὺ δασμολογοῦν τὸ τσιμέντον, δηλαδὴ τὸ ψωμὶ τοῦ σπιτιοῦ, διότι χωρὶς τσιμέντον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε οὔτε ὁ μεγάλος τῶν πόλεων, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ μικρὸς χωρικὸς νὰ κάμῃ τὴν στέρναν του οὔτε ὁ μικρότερος ἀμπελουργὸς νὰ κάμῃ τὸ πατητήρί του, ὅταν ἔχῃ τὸν ἐξωφρενικὸν δασμὸν τῶν 500 κατὰ κατώτερον ὅριον μέχρι 700 δραχμῶν κατὰ τόννον, καὶ ἠξεύρομεν ὅτι ὁ τόννος δὲν στοιχίζει παρὰ μόνον 300 δραχμάς, ἔχομεν ἕνα δασμὸν ὁ ὁποῖος θὰ πλήξῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νὰ μεταβάλῃ τὰ ἑκατομμύρια 5 ἀνθρώπων εἰς δισεκατομμύρια.

§96Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Πόση εἶναι ἡ τιμὴ κατὰ τόννον σήμερον τοῦ τσιμέντου; Ἔχει 180 δραχμὰς ὁ τόννος.

§97Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ δασμὸς τοῦ τσιμέντου πρὸ 10 ἡμερῶν ἠλαττώθη κατὰ τὸ ἥμισυ.

§98Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ διὰ σήμερον.

§99Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐλήφθη δὲ πρόνοια διὰ τῆς ρυθμίσεως τῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς. Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει τρόπος νὰ ρυθμίζεται ἡ ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς κατὰ τοιαύτην μέθοδον ὥστε νὰ ἐλαττώνωμεν τὸν δασμὸν τοῦ εἰσαγομένου, ἠλαττώθη δὲ ὁ δασμὸς οὗτος ἀπὸ 300 εἰς 185 δραχ. Ἐν περιπτώσει ἐφαρμογῆς τοῦ νέου δασμολογίου ἡ ἐλάττωσις θὰ εἶναι μεγαλυτέρα, δηλαδὴ ἐκανονίσθη ἡ τιμὴ τῆς δραχμῆς νὰ εἶναι 3 καὶ μὲ τὸ νέον δασμολόγιον 2½.

§100Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ποῖος μᾶς ἐξασφαλίζει ὅτι δὲν θὰ ἔλθῃ αὔριον ὡς Ὑπουργὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐξέδωκε τὸ νέον δασμολόγιον;

§101ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος, ποῖος;

§102Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Χατζηκυριάκος, ὁ ὁποῖος ἐξέδωκεν αὐτὸ τὸ Διάταγμα.

§103Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μήπως γνωρίζετε πόσον ἔχει αὐξηθῆ ἡ ἀξία τῶν μετοχῶν τῶν τσιμεντοποιείων; Ἔχουν δεκαπλασιασθῆ εἰς 2–3 μῆνας.

§104Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχομεν καὶ ἓν ἄλλο προϊόν, καὶ τοῦτο εἶναι ἑνὸς καὶ μόνου ἐργοστασίου ἐν Ἑλλάδι, συνεπῶς προϊόν μονοπωλιακόν, τοῦ ὁποίου μέτοχος εἶναι ὁ κ. Χαρίλαος, ὁ ὁποῖος ἀποκαλεῖ ἐξωφρενικὸν τὸ νέον δασμολόγιον, τὰ χημικὰ λιπάσματα.

§105Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσον δασμὸν ἔχουν τὰ λιπάσματα;

§106Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Τὰ λιπάσματα τὰ χημικά, τὰ ὁποῖα παράγει μόνον ἓν ἐργοστάσιον ἐν Ἑλλάδι, δασμολογοῦνται μὲ τὸ νέον δασμολόγιον κατὰ τέτοιον τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐκ πρώτης ὄψεως δὲν φανερώνει τίποτε. Διότι ὁ μὴ εἰδικός, ὅταν διαβάσῃ τὴν κατηγορίαν τοῦ δασμολογίου ποὺ περιλαμβάνει τὰ χημικὰ λιπάσματα, θὰ ἴδῃ «χημικὰ λιπάσματα 2.50»· ὅταν δὲ συγκρίνῃ αὐτὸ μὲ τὸ 50 ἢ 45 ἢ 30 ποὺ ἀναφέρεται εἰς τὰ μεταξωτὰ ὑφάσματα ἢ τὶς μεταξωτὲς κάλτσες, ὁ ἀνίδεος θὰ κάμῃ τὴν σκέψιν ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη ἡ φορολογία τῶν λιπασμάτων· ἀφοῦ ἔχομεν 45 κατὰ χιλιόγραμμον εἰς τὰ μεταξωτὰ ὑφάσματα, θὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι τίποτε τὸ 2½ εἰς τὰ 100 χιλιόγραμμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ σατανικότης τοῦ δασμολογίου. Ὅταν ὅμως ἀναλογισθῇ ὡρισμένον ἀριθμὸν καὶ συγκρίνῃ τοῦτον μὲ ἄλλους, τότε θὰ ἴδῃ ὅτι αὐτὸ τὸ 2½ τῶν λιπασμάτων, συγκρινόμενον μὲ τὸ 45 τῶν μεταξωτῶν καλτσῶν, εἶναι ἀνώτερον. Θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ λίπασμα θὰ πληρώνῃ 32% ἐπὶ τῆς ἀξίας, ἐνῷ αἱ κάλτσες θὰ πληρώνουν 25%. Αὐτὸ τὸ λέγουν οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι ὅσον εἶναι ξηροὶ τόσον εἶναι καὶ ἀλάνθαστοι.

§107Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀξία ἡ σημερινή;

§108Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀπὸ 90 ἕως καὶ 200 δραχ. δι’ ὡρισμένα χημικὰ λιπάσματα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον πρέπει, φαίνεται, νὰ ἔχωμεν φορολογίαν πρὸς προστασίαν καὶ ἄλλων δύο καὶ μόνον ἐργοστασίων ἐν Ἑλλάδι, τοῦ κ. Σταματοπούλου καὶ τοῦ κ. Γκλαβάνη, βάζουν εἰς τὰ ἄρθρα, ἤτοι εἰς ἐκεῖνα ποὺ θὰ κάμουν τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, βάζουν, λέγω, 300 δρ. κατὰ 100 χιλιόγραμμα. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ἔχωμεν 100 χιλιόγραμμα ἀρκοῦν δύο ἄροτρα μόνον. Καὶ ὡς εἴπομεν, ἔχομεν 300 δραχ. εἰς τὰ δύο ἄροτρα, ἤτοι 150 δρ. εἰς τὸ κάθε ἄροτρον, πλέον 25% ἀκολουθοῦντος δημοτικοῦ φόρου καὶ ἄλλων ἔτι ποσοστῶν ὑπὲρ ἄλλων σκοπῶν.

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ ἔχομεν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ δασμολογίου;

§110Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ταῦτα διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω. Ὅταν εἶδα αὐτὸ τὸ δασμολόγιον ἔσπευσα ἀμέσως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ εὑρῆκα τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ἐπετίμησα, διότι αὐτοί, τεταγμένοι διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἀγροτικῶν συμφερόντων, ἄφησαν νὰ παρέλθῃ ἓν τόσον σκανδαλῶδες, ἓν ἀνήθικον αὐτόχρημα δασμολόγιον. Καὶ τότε ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μοῦ παρουσίασεν ἕνα ὁλόκληρον φάκελον ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Συνεπῶς συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τιμωρήσῃ τὰς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου του, αἱ ὁποῖαι ἐκώφευσαν οὕτω καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλαβον τόσα ἔγγραφα, ὡς καὶ δύο ἀντίγραφα πρακτικῶν δύο σχετικῶν συνεδριάσεων τοῦ Ἀνωτάτου Γεωργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύεται μάλιστα οὐδὲ εἷς ἀντιπρόσωπος τῶν ἀγροτῶν, ἐνῷ ἀντιπροσωπεύεται ἡ Ἑταιρεία τῶν λιπασμάτων διὰ τοῦ διευθυντοῦ της.

§111ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§112Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Μουράτογλου. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ Γεωργικὸν Συμβούλιον κανονίζει κατὰ τὸν νόμον καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς νοθείας τῶν λιπασμάτων καὶ ὅμως δὲν ἀντιπροσωπεύεται εἰς αὐτὸ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀγοράζει τὰ λιπάσματα καὶ χρησιμοποιεῖ αὐτά, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύεται ὁ κατασκευάζων τὰ λιπάσματα καὶ μάλιστα ὁ κατασκευάζων αὐτὰ μονοπωλιακῶς. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ὤφειλεν ἡ Ὑπηρεσία νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ μὴ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἀπεφάσισε διὰ τὸ δασμολόγιον, ἐφόσον μάλιστα οὔτε κἂν ἀπὸ ὀργάνωσιν τῶν παραγωγῶν προήρχετο ἡ διαμαρτυρία, ἀλλ’ ἀπὸ ἓν ἄλλο, ἁρμόδιον δέ, Ὑπουργεῖον τοῦ αὐτοῦ Κράτους. Καὶ ἐδῶ, εἰς τὰ ἔγγραφα αὐτά, ἀποδεικνύονται μὲ ἀριθμοὺς εἰς πόσον ἀνέρχονται ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν οἱ δασμοὶ τῶν λιπασμάτων.

§113Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας συνιστᾷ τὰ λιπάσματα αὐτὰ ἀπὸ ἐτῶν.

§114Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τόσον τὸ χειρότερον. Διὰ νὰ τελειώνω, δὲν θὰ σᾶς κουράσω οὔτε διὰ νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἁπλῶς τὰ σχετικὰ αὐτὰ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας οὔτε τὰ πρακτικὰ τῶν συμβουλίων ποὺ ἔγιναν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα οὔτε καὶ θὰ ἀναφέρω ἄλλα ζητήματα σχέσιν ἔχοντα μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Θὰ ἐπιφυλαχθῶ νὰ παραδώσω τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἰς οἱανδήποτε Ἐπιτροπὴν ποὺ θὰ διορισθῇ διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ λάβῃ σαφῆ ἰδέαν τοῦ ἐγκλήματος ποὺ πρόκειται νὰ διαπραχθῇ. Τοῦτο ὅμως ἔχω νὰ τονίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἕνα δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον δὲν χαρακτηρίζομεν ἡμεῖς, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισεν ἐξωφρενικὸν αὐτὸς οὗτος ὁ εὐεργετούμενος περισσότερον ὅλων ἀπὸ τὸ δασμολόγιον αὐτό, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν....

§115ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος εἶναι οὗτος;

§116Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Χαρίλαος, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπὸ τὸν δασμὸν τῶν λιπασμάτων εὐεργετεῖται καὶ ἀπὸ τὸν δασμὸν τῶν τσιμέντων. Λοιπὸν θέλω νὰ ἐξασφαλίσω ὅτι δὲν θὰ ἐξυπνήσῃ αὐτὸς ὁ Τόπος μίαν ἡμέραν διὰ νὰ ἴδῃ ἐφαρμοζόμενον τὸ δασμολόγιον αὐτό, ὅπως ἔχει ἐκδοθῆ· διότι συνετάχθη καὶ ἐκυρώθη δι’ ἑνὸς Διατάγματος, τοῦ ὁποίου ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω γνῶσιν, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω καὶ ἂν κανεὶς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων ἔλαβε γνῶσιν.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οὐδείς.

§118Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ ἁρμόδιος τότε Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ καὶ ἐνδιαφερόμενος, εὑρῆκε τὸν καιρόν, ὅταν εἶχον γίνει αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἐπρόκειτο τὴν ἑπομένην νὰ ἀναλάβῃ τὴν Ἐξουσίαν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, δηλαδὴ εἰς τὰς 22 Δεκεμβρίου 1923, ἀσφαλῶς δὲ θὰ ἐδημοσιεύθῃ τὸ Νομ. Διάταγμά του πέρα τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν συνεδρίασε τὸ πρῶτον ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις.

§119Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ ἀποτείνωνται ὕβρεις κατὰ ἀπόντος.

§120Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐγώ, κ. συνάδελφε, ἀνέφερα γεγονότα· εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐξεδόθη ἕνα τέτοιο Διάταγμα.

§121Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι διὰ νὰ ἐμπιστευθοῦν ὅλοι οἱ βιομήχανοι Πειραιῶς εἰς τὸν κ. Χατζηκυριάκον τὴν θέσιν τοῦ προέδρου τῶν βιομηχάνων καὶ νὰ καταλάβῃ ὁ κ. Χατζηκυριάκος τὰ ἀξιώματα τὰ ὁποῖα τῷ ἀνετέθησαν, εἶναι ἄνθρωπος ἀνώτερος πάσης ὑπονοίας.

§122Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Χατζηκυριάκος, ἂν ἄλλην στάσιν ἐτήρει, τότε θὰ ἐπρόδιδε τὰ συμφέροντα τῆς τάξεως ἡ ὁποία τὸν εἶχε τάξει ἐπὶ κεφαλῆς της. Ὁ κ. Χατζηκυριάκος ἔκαμε πολὺ καλὰ τὸ καθῆκόν του, ὡς καὶ ἐκεῖνοι ποὺ τὸν ἔβαλαν ἐπὶ κεφαλῆς των. Ἀλλ’ ἐξεταστέον εἶναι ἂν καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ κάμωμεν τὸ καθῆκόν μας καὶ νὰ γνωρίζωμεν ποῖον εἶναι τὸ καθῆκόν μας ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποὺ μᾶς ἔχει στείλει ἐδῶ.

§123Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐπὶ ἓν ἔτος, ὁ δὲ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀφῆκεν ἀκόμη ἓν ἔτος διὰ τὴν ἐφαρμογήν.

§124Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ ἀναφέρω τὴν περικοπὴν μιᾶς τῶν διαμαρτυριῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἐπισύρωμεν τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ ὅτι τὸ νέον ἐψηφισμένον καὶ ἕτοιμον νὰ τεθῇ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου σας εἰς ἐφαρμογὴν δασμολόγιον, καταρτισθὲν παρ’ Ἐπιτροπῆς εἰς ἣν δὲν μετέσχεν οὔτε γεωπόνος τις οὔτε ἄλλος τις ἀντιπρόσωπος τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἐπιβάλλει εἰς τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα χημικὰ λιπάσματα βαρύτατον εἰσαγωγικὸν δασμὸν πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς γεωργίας. (Ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπ’ ἀριθμὸν πρωτ. 57917 τῆς 29 Μαΐου 1924)». Καὶ νομίζετε ὅτι οἱαδήποτε μέλη καὶ ἂν ἀπετέλεσαν αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν δὲν ἔλαβεν εἰς αὐτὴν μέρος κανεὶς ἀντιπρόσωπος τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ αὐτὴ κυρίως τὴν τάξιν τὴν πλουτοπαραγωγὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι βιομηχανικὴ καὶ ἐμπορικὴ ὅσον εἶναι γεωργική, νομίζετε, λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σεβασθῶμεν ἡμεῖς τὰς ἀποφάσεις μιᾶς τοιαύτης Ἐπιτροπῆς;

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἀπαντᾶτε εἰς τὰς διακοπάς. Τὰς διακοπὰς θὰ ἀναλάβω ἐγὼ νὰ τὰς καταστείλω. Ἐξακολουθήσατε τὸ θέμα σας, ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν Συνέλευσιν.

§126Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σεβασθῶμεν τὸ κατασκεύασμα αὐτό, ὅτε ἠξεύρομεν ὅτι συνετάχθη ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῆς ἐλαχίστης μειονότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ μάλιστα τῆς μειονότητος ἐκείνης ἡ ὁποία ἀκριβῶς θησαυρίζει εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Διὰ τοῦτο καταλήγω ὅτι πρέπει νὰ ἀνασταλῇ διὰ τοῦ ψηφίσματος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ δασμολογίου ἐπ’ ἀόριστον, νὰ μὴ ὑπάρχῃ προθεσμία ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ λήξῃ προτοῦ λάβωμεν ἀπόφασιν θετικήν. Εἶναι δυστυχῶς γνωστὸν ὅτι πολὺ δυσκόλως λαμβάνονται αἱ ἀποφάσεις ἀπὸ τὰς Συνελεύσεις καὶ ἀπὸ τὰ Κράτη γενικῶς. Ἤθελον λοιπὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ Ἑλλὰς ὅτι δὲν θὰ ἐξυπνήσῃ μίαν ὡραίαν πρωΐαν μὲ τὸ δασμολόγιον αὐτὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν ράχιν της. Ζητῶ λοιπὸν ἀναστολήν, ἂν μὴ ἀπὸ τοῦδε ἀπόρριψιν, τοῦ νέου δασμολογίου.

§127ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπόρριψιν.

§128Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ ἡ Συνέλευσις διὰ τῆς ψήφου της νὰ ὁρίσῃ Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὸ τὸ κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι ἐν πολλοῖς φαίνεται καλόν, φαίνεται ὅτι ἐν πολλοῖς ἔχομεν τὸ ἔργον τῶν καλῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, φαίνεται ὅμως ὅτι μεταξὺ τοῦ σχεδίου τὸ ὁποῖον ἐπεξεργάσθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν Νομ. Διάταγμα αὐτὸ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐμεσολάβησαν κάποιοι ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἤλλαξαν ἢ ἔθεσαν διὰ τὰ ἰδικά των συμφέροντα ὡρισμένας διατάξεις καὶ διὰ τοῦτο τὸ νέον δασμολόγιον, ἐνῷ ἐν πολλοῖς εἶναι ἐπιστημονικόν, ἔχει ὡρισμένα σημεῖα τὰ ὁποῖα κυριολεκτικῶς εἶναι σκανδαλωδέστατα, ἂν ὄχι ἀνήθικα. Διὰ τοῦτο ζητῶ νὰ ἀνασταλῇ ἐπ’ ἀόριστον.

§129ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ἀκυρωθῇ.

§130Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ δασμολόγιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἀφοῦ ἐπεξεργασθῇ μία εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίσωμεν, νὰ ὑποβληθῇ κατόπιν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ κυρωθῇ. Μόνον ἔτσι ἔχομεν τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ἐργαζομένου, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ πληγοῦν κατὰ τὸν πλέον θανάσιμον τρόπον, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὑπερπλουτήσουν ἀνηθίκως ἐλάχιστοι μεγαλοβιομήχανοι τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι σπεύδουν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μετατρέψουν τὰ ἑκατομμύριά των εἰς δισεκατομμύρια.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγνώριζον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ψήφισμα, ὅπως ὑπεβάλλετο, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγείρῃ συζήτησιν, συζήτησιν μάλιστα διὰ τῆς ὁποίας εἰσήλθομεν οὔτε ὀλίγον οὔτε πολὺ εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ δασμολογίου. Καὶ τὸ θλιβερώτερον εἶναι ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐλησμονήσαμεν αὐτὸν τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον γίνονται τὰ δασμολόγια. Παλαιότερον, πρὸ πολλῶν δεκάδων ἐτῶν, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐγίνοντο τὰ δασμολόγια εἴτε διὰ σκοποὺς προστατευτικοὺς εἴτε διὰ σκοποὺς ἀποκλεισμοῦ ὡρισμένων ἐμπορευμάτων. Ἀλλ’ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τὰ δασμολόγια χρησιμεύουσιν ὡς βάσις πρὸς διαπραγμάτευσιν καὶ πρὸς σύναψιν τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων. Δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ λησμονήσωμεν, διότι τὸ εἴχομεν λησμονήσει ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ἐπληρώσαμεν ἀκριβὰ τὴν λησμοσύνην αὐτήν. Τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι διπλᾶ, εἶναι συμφέροντα ἀναμφισβητήτως σεβαστὰ τῆς καταναλώσεως, ἀλλ’ εἶναι καὶ συμφέροντα σεβαστὰ τῆς προστασίας τῆς ἐξαγωγῆς ὡρισμένων εἰδῶν, ἄρα τῆς παραγωγῆς, γεωργικῆς καὶ μή. Ἕνας λαὸς ἔχων γεωργικὴν παραγωγήν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἔχει κάθε συμφέρον νὰ προστατεύῃ τὴν γεωργικὴν αὐτὴν παραγωγήν, δηλαδὴ νὰ προστατεύῃ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς παραγωγῆς του, τὴν εἰσαγωγὴν εἰς ἄλλας Χώρας, τὴν ὁποίαν θὰ δύναται νὰ ἐπιτύχῃ, ἂν δώσῃ μερικὰ ἀνταλλάγματα εἰς ἄλλας Χώρας. Διὰ νὰ δώσῃ ὅμως μερικὰ ἀνταλλάγματα πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν βάσιν συζητήσεως.

§133Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Αὐτὰ τὰ πληρώνει ὁ λαός.

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ποὺ σᾶς λέγω, κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι ἰδικαί μου σκέψεις, εἶναι στοιχειώδη πράγματα. Μὴ ἀνυπομονῆτε. Τὸ δασμολόγιον, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἔζησεν ἡ Ἑλλάς, ὡς ὡμολογήσαμεν πάντες, μηδὲ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ ἐξαιρουμένου, ἦτο ἀναχρονισμός. Ἡ πρώτη σκέψις περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔγινε κατὰ τὸ 1909 καὶ τῷ 1910 ἐψηφίσθη νόμος ὁρίζων μίαν παγίαν Ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ δασμολογίου. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, μετέσχε καὶ ὁ ἴδιος. Εἰργάσθη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ πολὺν καιρὸν καὶ κατήρτισε τὸ ἐπιστημονικὸν μέρος τοῦ δασμολογίου, τὴν κατάταξιν δηλαδὴ εἰς κλάσσεις, διότι κατὰ τοῦτο ὑστέρει καταπληκτικῶς τὸ δασμολόγιον τὸ Ἑλληνικὸν ἀπὸ ἐκεῖνο τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἦσαν καταπληκτικῶς προωδευμένα. Εἰς τὴν διάκρισιν τῶν διαφόρων κλάσσεων κατ’ εἰδοποιὸν διαφορὰν—κατὰ τὸν ὁρισμὸν τῆς λογικῆς—δόκτωρες μοναδικοὶ εἶχον ἀναδειχθῆ, ὡς εἶναι γνωστόν, οἱ Γερμανοί, διότι εἶχον κατορθώσει ἐπὶ παραδείγματι νὰ δημιουργοῦν κατηγορίας διὰ ζῷα προερχόμενα ἐξ ὡρισμένων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἐσκόπουν νὰ προστατεύσουν ἰδιαιτέρως, χωρὶς νὰ δίδωσι, δυνάμει τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνομουμένου Κράτους, καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ὠφελήματα ὅμοια. Ἡ Ἐπιτροπὴ περαιτέρω, μελετῶσα τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, τὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ τὰς ἐλπίδας της, ὥρισε τὰ κατώτατα καὶ τὰ ἀνώτατα ὅρια τῶν δασμῶν. Τὸ ἀνώτατον ὅριον εἶναι τὸ φόβητρον, τὸ ὁποῖον ἐπισείει τις κατὰ τοῦ ἄλλου Κράτους, ὅταν τὸ ἄλλο Κράτος δὲν θέλῃ νὰ κάμῃ μίαν λογικὴν σύμβασιν. Διὰ τὰ προϊόντα τὰ ἰδικά μας ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ κατώτατον ὅριον; Ἐπ’ αὐτοῦ χρειάζεται μεγίστη προσοχή. Τὸ ἀνώτατον ὅριον πρέπει νὰ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε, ἂν δὲν γίνῃ σύμβασις ἐμπορική, νὰ μὴ πιέζεται ὑπερμέτρως ὁ λαός. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φέρω ἓν παράδειγμα: Τίθεται κατώτατον καὶ ἀνώτατον ὅριον διὰ τὸ συμπεπυκνωμένον γάλα. Τὸ κατώτατον ὅριον αὐτὸ ἂν θέλετε νὰ δώσετε λ.χ. εἰς τὴν Ἑλβετίαν πρέπει νὰ ζητήσετε ἀντάλλαγμα. Ἂν δὲν σᾶς δώσῃ ἀντάλλαγμα, θὰ ἐφαρμόσετε τὸ μάξιμουμ, ἀλλὰ τὸ μάξιμουμ πρέπει νὰ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ πιέζῃ ὑπερμέτρως τὸν λαόν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ἐργασία ἡ ὁποία ἔγινε διὰ τὸ δασμολόγιον εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιτυχής. Ἀναμφισβητήτως ὅμως εἰς ὅλα τὰ ἀνθρώπινα ἔργα ὑπάρχουν ἀτέλειαι. Ἴσως εἰς μερικὰ σημεῖα ὑπῆρξεν εἷς ὑπέρμετρος ζῆλος πρὸς προστασίαν ἐγχωρίων βιομηχανιῶν· ἀλλὰ δὲν πρέπει αὐτὸ νὰ μᾶς παρασύρῃ εἰς τὸ νὰ ἐκφραζώμεθα, δύναμαι νὰ εἴπω, ὑβριστικῶς δι’ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν παρέλειψαν ποτὲ νὰ προσφέρουν πολυτίμους ὑπηρεσίας διὰ τὰς δημοσίας ὑποθέσεις. (Θόρυβος). Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι ἐπεκράτησε μᾶλλον ἓν πνεῦμα τὸ ὁποῖον δυστυχῶς μετὰ τὸν πόλεμον διαπνέει τὴν τελωνειακὴν πολιτικὴν τῶν περισσοτέρων Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, ἓν πνεῦμα ὑπερπροστατευτικόν. Κράτη τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ πολέμου δὲν ἐσκέπτοντο κἂν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποστῶσι τοῦ ἐλευθέρου σχεδὸν ἐμπορίου ἤρχισαν μετὰ τὸν πόλεμον νὰ υἱοθετῶσι δασμολόγια μὲ ὑψωμένα τὰ μίνιμουμ καὶ κατὰ περισσότερον λόγον τὰ μάξιμουμ διὰ νὰ δύνανται νὰ ἀνταγωνισθῶσιν ἐν τῷ διεθνεῖ ἐμπορικῷ ἀνταγωνισμῷ καὶ νὰ ἐπιτύχωσιν ἀνταλλάγματα διὰ τὰ προϊόντα των. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀναφέρῃ μετὰ τὸν πόλεμον τὸ Βέλγιον καὶ τὴν Ἑλβετίαν. Ἴσως λοιπὸν τὸ πνεῦμα αὐτὸ τὸ ὑπερπροστατευτικὸν παρέσυρεν εἴς τινα σημεῖα καὶ τὴν Ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ὑπῆρχεν ἄλλος τρόπος ἐλαττώσεως, ὁ τρόπος τοῦ καθορισμοῦ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς δραχμὰς χαρτίνας, διὰ τοῦ ὁποίου καθορισμοῦ εἶναι εὔκολον ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ μίαν μείωσιν τῶν δασμῶν καὶ συνεπῶς τοῦ βάρους τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέκειτο εἰς τὸν λαόν. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ οἱ συνάδελφοί μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγήθησαν Διάταγμα ὁρισμοῦ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς διὰ τὰ τσιμέντα, καὶ οὕτως ἠλαττώθη ὁ δασμὸς εἰς τὸ ἥμισυ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ νομίσωμεν ὅτι τὰ ἅπαξ ὁρισθέντα μίνιμα καὶ μάξιμα πρέπει νὰ μείνουν ἐπὶ πολὺ ἀμετάβλητα. Τουναντίον πρέπει νὰ εἶναι διηνεκὴς ἡ λειτουργία μιᾶς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ σκέπτεται περὶ τοῦ δασμολογίου καὶ τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν. Ὀφείλω νὰ προσθέσω, καὶ τὸ εἶπον καὶ εἴς τινα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ὄχι μόνον εἰς μικρὰ Κράτη, ἀλλὰ καὶ εἰς μεγάλα Κράτη, πολλάκις πολιτικὰ ὠφελήματα ἀνταλλάσσονται ἀντὶ ἐμπορικῶν καὶ οἰκονομικῶν τοιούτων. Εἶπον εἰς ἓν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀμφισβητῆσαν τοῦτο, τὸ παράδειγμα ὅτι πρὸ 40 ἐτῶν συνήφθη σύμβασις ἐμπορικὴ μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλία, μεγάλη Δύναμις, ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν εἰσαγωγὴν προϊόντων ἰταλικῶν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἅτινα ἀντηγωνίζοντο τὰ ἴδια αὐτῶν προϊόντα, ὡς δὲ ἀπεκαλύφθη ἐκ τῶν ὑστέρων ἔλαβεν ὡς ἀντάλλαγμα τὴν ἐλπίδα καὶ κατόπιν τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ἐν περιπτώσει μεγάλου πολέμου ἡ Ἰταλία θὰ μείνῃ οὐδετέρα. Βλέπετε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν διαχείρισιν μερικὴ ἐλαστικότης συνδυάζουσα τὰ οἰκονομικὰ ὠφελήματα, τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ πολιτικὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐκ τῶν ἐμπορικῶν ἀνταλλαγμάτων. Εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μας δὲν ὑπήρξαμεν πολὺ δεξιοί, οὔτε εἰς τὰς δασμολογικάς μας μεταβολάς. Ἰδοὺ ἓν παράδειγμα: Κατὰ τὸ 1913–1914 ἠλαττώσαμεν τοὺς δασμοὺς εἰδῶν τινων, τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦμεν πρώτης ἀνάγκης, ὅπως ἦτο τὸ συμπεπυκνωμένον γάλα, ὁ τυρὸς κλπ., ἄμεσος ὠφέλεια ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν δασμῶν τούτων ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῆς Ἑλβετίας. Κατὰ τὸ 1919, κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, μετέβην εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ὅπως ἐπιτύχω σύναψιν ἐμπορικῆς συμβάσεως εὐνοούσης ἰδίᾳ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος. Τὸ ἑλβετικὸν δασμολόγιον τὴν ἱσπανικὴν σταφίδα ἐφορολόγει μὲ 5 φρ. τὸ κουιντάλι, ἐνῷ τὴν ἑλληνικὴν ἐφορολόγει μὲ 50 περίπου φράγκα. Ἐζήτησα μείωσιν καὶ ἠρωτήθην τίνα ἀνταλλάγματα θὰ ἐδίδομεν. Ἀπήντησα ὅτι ἠλαττώσαμεν τὸν δασμὸν τοῦ συμπεπυκνωμένου γάλακτος καὶ τοῦ τυροῦ καὶ διηκολύναμεν τὴν ἐξαγωγήν, ἀλλὰ μοῦ ἀπήντησαν ὅτι αὐτὰ δὲν τὰ ἐδώκαμεν ὡς ἀντάλλαγμα, ἀλλὰ ἐπράξαμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν δι’ ἐσωτερικοὺς λόγους. Τί δεικνύει τοῦτο; Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ μειώσῃ δι’ ἐσωτερικοὺς λόγους, αὐτὰ προσφέρει ὡς ἀντάλλαγμα, ὅσα δὲ δι’ ἐσωτερικοὺς λόγους δὲν δύναται νὰ μειώσῃ δὲν δύναται νὰ προσφέρῃ Κράτος τι ὡς ἀντάλλαγμα. Εἶναι ἀνάγκη πρόδηλος ἵνα τὰ δασμολόγια συντάσσωνται κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὰς διαπραγματεύσεις. Τὸ νέον δασμολόγιον, ἐνῷ κατὰ πλεῖστα ἐπέτυχεν, ἔχει διατάξεις τινὰς μὲ ὑπερβολικὰ μίνιμα καὶ μάξιμα, ἡ δὲ ἰδέα ὅτι αὐτὰ θὰ χρησιμεύσουν ὡς μία ἀπειλὴ κατὰ παντὸς μὴ δίδοντος ἀνταλλάγματα εἶναι ἀβάσιμος, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν βιομηχανίας δυναμένας νὰ ἐπαρκέσουν ἐκ τῶν ἰδίων δυνάμεων εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Χρειάζεται διὰ τοῦτο νὰ δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐξουσιοδότησις ἣν ζητοῦμεν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν διαπραγματεύσεις. Διὰ τοῦτο ἀναβάλλομεν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δασμολογίου, ὀρθότατα δὲ ἐπρότεινεν ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταρτισθῇ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ δασμολόγιον κατά τινας αὐτοῦ διατάξεις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος, ὅλον τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀποφασίζουσα κατὰ πόσον τὸ ὑλικὸν τοῦτο δέον νὰ ἐκτυπωθῇ διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις καὶ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν εἰδικῶν θεμάτων. Ἐν τῷ μεταξὺ μόνον ὑπαρχούσης μιᾶς βάσεως, τῆς βάσεως ὅτι τὸ δασμολόγιον θὰ ἐφαρμοσθῇ μετά τινα ὡρισμένον χρόνον, δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν μὲ τὰ ξένα Κράτη διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν συμβάσεων. Οὐδέποτε προέβησαν τὰ Κράτη εἰς σύναψιν συμβάσεων, ἐφόσον δὲν εἶχον ὡρισμένον δασμολόγιον πρὸς ἐφαρμογὴν των καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν. Αὐτὸ ἔκαμαν ὅλα τὰ Κράτη. Ἔχομεν δὲ ἀπόδειξιν τῆς δυσχερείας ὅτι, ἐνῷ κατηγγέλθησαν αἱ συμβάσεις μας, παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ μόλις ἐπῆλθεν ὁ φόβος τῆς ἐφαρμογῆς, τότε μόνον συνεκινήθησαν τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐμπορεύονται μὲ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐζήτησαν ἀναβολὴν πρὸς σύναψιν συμβάσεων. Εἰς τὰς συμβάσεις θὰ φροντίσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, φυσικά, ἀνταλλάγματα. Συνέβησαν πολλὰ παθήματα εἰς ἡμᾶς. Τελευταίως, κατὰ τὸ θέρος, εἴχομεν ἴδει ἀνακοινωθὲν ὅτι ἡ Γερμανία διὰ τὴν σταφίδα εἶχε δώσει τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Καὶ εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς ἐκπλήξεως λίαν δυσαρέστου....

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§136Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μᾶς ἀνήγγειλαν ὅτι ἡ Γερμανία ἔδωκε τὴν ῥήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν κἂν τὸ γερμανικὸν δασμολόγιον, ἐδήλωσα ὅτι φοβοῦμαι ὅτι ἡ Γερμανία θὰ ἔχῃ κάμει ὑποδιαίρεσιν, ἥτις νὰ μὴ μᾶς ὠφελῇ. Τῷ ὄντι ἔκαμε δύο κατηγορίας δασμολογικάς, τὴν κατηγορίαν «κορίντεν», κορινθιακῶν σταφίδων, καὶ τὴν κατηγορίαν τῶν «ροζίνεν» περιλαμβάνουσαν ὅλας τὰς ἄλλας σταφίδας. Μᾶς εἶπον δὲ τότε ὅτι δίδουν τὴν ῥήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, δηλαδή, ἂν ἤθελον εὐνοήσει τὰ ἄλλα Κράτη, θὰ ἠνόουν καὶ ἡμᾶς. Ἐν τῷ μεταξὺ ηὔξανον τὸ μίνιμουμ τοῦ δασμολογίου τῆς κορινθιακῆς ἀπὸ 8 εἰς 24 μάρκα τὸ κουιντάλι. Αἱ λοιπαὶ σταφίδες ἐπλήρωναν 8 μάρκα, ἀλλὰ κορινθιακὴ σταφίδα δὲν παράγουν τὰ ἄλλα Κράτη, ὥστε δὲν ἔπαιζε ῥόλον ἡ ῥήτρα τοῦ εὐνοηθέντος Κράτους εἰμὴ διὰ τὰς ὀλίγας σουλτανίνας μας.

§137Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐζημιώθη τὸ ἐμπόριον πολύ.

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποδίσθη ἡ κατανάλωσις, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν ἀσφαλῶς μείζονα κατανάλωσιν. Ἤδη ζητοῦμεν τὴν διοργάνωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὥστε νὰ περιληφθοῦν πρόσωπα ἀντιπροσωπεύοντα ὅλας τὰς ἀπόψεις, καὶ ἐκείνην τῆς προστασίας τῆς καταναλώσεως. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μονομερῶς τὴν κατανάλωσιν, θὰ συνδυάσωμεν τὰς ἀνάγκας μας καὶ θὰ ζητήσωμεν νὰ κάμουν ἐλαττώσεις τῶν δασμῶν των διὰ τὰ προϊόντα μας. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ παρόντος σχεδίου ψηφίσματος θὰ ἠδύνατο νὰ λήξῃ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ συστήσῃ μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ ἀπόψεις καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς καταναλώσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα αὐτῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία, ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ μειώσῃ τὰ δασμολογικὰ ὅρια, θὰ τὸ πράξῃ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπον. Καὶ αἱ ἄλλαι Χῶραι εἶχον ἑτοιμάσει δασμολόγιον, κατόπιν δὲ προέβησαν εἰς νέας τροποποιήσεις. Ἕνα ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ τοῦ νέου δασμολογίου εἶναι ἡ διάταξις καθ’ ἣν δύνανται διὰ Διαταγμάτων νὰ γίνουν τροποποιήσεις, καθιεροῦσαι νέας δασμολογικὰς κλάσσεις. Ἡ ἐλαστικότης αὕτη καὶ ἡ ἄλλη τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς χαρτίνας θὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χειρισθῇ τὸ δασμολόγιον κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα).

§139Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Παρακαλῶ, μίαν διακοπήν. Τὸ νέον δασμολόγιον ἔχει μέν, ὅπως μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ καλὸν νὰ ἐξαναγκάζῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὰ ξένα Κράτη νὰ σπεύσουν εἰς τὸ νὰ κάμουν συμβάσεις, ἔχει ὅμως καὶ τὸ μέγα κακὸν ὅτι φέρει ἀντίκτυπον ἔξω, τὸν ἑξῆς: Ἀμέσως ὡς τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος ἔμαθε τὴν ἐπικειμένην ἐφαρμογὴν τοῦ νέου αὐτοῦ δασμολογίου μας, διὰ τοῦ ὁποίου δασμολογοῦνται πολὺ ἀκριβὰ μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ μάλλινα ὑφάσματα, τὰ ὁποῖα, ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι, εἰσάγονται ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ἐλήφθη εἴδησις ἀπὸ τὸ Λονδῖνον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὅτι αὐξάνεται εἰς τὸ διπλάσιον ὁ δασμὸς τῆς σταφίδος, τοῦ ἐλαίου, τοῦ οἴνου καὶ λοιπῶν εἰδῶν, δηλαδὴ τῶν προνομιακῶν προϊόντων τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς παράγει καὶ ἐξάγει ἐκεῖ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ προσέξωμεν μήπως μὲ τὸ νέον αὐτὸ δασμολόγιον, ἀντὶ νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὰ ἄλλα Κράτη νὰ σπεύσουν νὰ κάμουν συμβάσεις, μήπως τὰ ἐξαναγκάσωμεν νὰ μᾶς ἀποκλείσουν τὰ μόνα προϊόντα τὰ ὁποῖα εἰσάγουν χρυσὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§140Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ εἴπῃ σύμβασις.

§141Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν σχετικῶς μὲ τὸ νέον δασμολόγιον εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ προσθέσῃ τίς τι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τονισθῇ καὶ ἓν ἄλλο σημεῖον τὸ ὁποῖον δὲν ἐτονίσθη, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἠκούσθη ὅτι θὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ νέον δασμολόγιον ἀμέσως ηὔξησαν ὅλαι αἱ τιμαί, ὁ δὲ κόσμος δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ πλέον μὲ τὴν αἰσχροκέρδειαν, ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ διώκεται, περιθάλπεται διὰ τῶν μεθόδων αὐτῶν.

§142Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔχετε λάθος. Ὁ ἐμπορικὸς κόσμος διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου δασμολογίου.

§143Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ εἶπον δι’ ὡρισμένους ἐμπόρους, διότι ὁ ἐμπορικὸς κόσμος πράγματι παραπονεῖται. Ἔχω μάλιστα τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κερκύρας παραπονουμένου διὰ τὸ δασμολόγιον αὐτό. Λοιπὸν δὲν ὁμιλῶ διὰ τοὺς ἐντίμως ἐργαζομένους ἐμπόρους, ὁμιλῶ διὰ τοὺς αἰσχροκερδοῦντας, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς, κατόπιν τῆς καταργήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐννόμου Τάξεως, τὸ ὁποῖον διηύθυνεν ὁ κ. Πάγκαλος, ἤγειραν θρασεῖαν τὴν κεφαλὴν καὶ ὅλοι εἴμεθα θύματα τῆς αἰσχροκερδείας αὐτῶν. Ἀφ’ ἧς ἔγινε γνωστόν, λέγω, τὸ νέον δασμολόγιον οἱ κύριοι αὐτοί, ὄχι ὅλοι, διότι ὁ ἐμπορευόμενος κόσμος παρέχει ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ παράσχῃ περισσοτέρας εἰς τὴν Ἑλλάδα — πρόκειται περὶ τῶν αἰσχροκερδούντων καὶ περὶ αὐτῶν ὁμιλοῦμεν καὶ διαρκῶς διαμαρτυρόμεθα — ὠργίασαν. Σήμερον δὲν πιστεύω νὰ ἀρνῆται κανεὶς ὅτι ὅλων τῶν εἰδῶν αἱ τιμαὶ ηὐξήθησαν. Ἐπὶ τέλους ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν εἶπεν ὡραῖα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πάντοτε, ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἔχοντα τὴν δύναμιν νὰ πείθουν ὅσους δὲν ἐμβαθύνουν πολὺ εἰς τὸν ἐσώτερον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τοῦ λέγοντος, καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις πραγματικῶς ἐνδιαφέρεται δι’ αὐτὸν τὸν Τόπον, τουλάχιστον ἐφόσον τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου δὲν συγκρούονται μὲ τοὺς ὑπολογισμούς της τοὺς πολιτικούς, ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι φόροι τίθενται μόνον πρὸς ἐπιτυχίαν πραγματικῶν ὠφελημάτων ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Κρατῶν, δηλαδὴ διὰ νὰ ἐξαγάγωμεν ἰδικά μας προϊόντα. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω εἰδικῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας: Εἰς αὐτὰ τὰ λιπάσματα, τὰ σίδερα ἐν γένει διὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἡ καλλιέργεια καὶ τὰ λοιπὰ ποὺ τίθεται ὁ δρακόντειος φόρος ἔγινε σκέψις νὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποῦ ἔρχονται καὶ τί εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα νὰ δώσωμεν ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀνταλλάγματα; Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἡ Ρωσία μὲ τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ Κράτη, καὶ αὐτὸς ὁ Μουσσολίνι ἀκόμη, ἔκαμαν συμβάσεις καὶ μόνον ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον εὐθύνονται ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Διὰ τὴν Ρωσίαν τὸ ἀντιλαμβάνομαι· αὐτὴ θὰ εἰσάγῃ σῖτον καὶ ἡμεῖς σταφίδα, ἔλαιον καὶ ἄλλα. Εἰς τὰ μέρη ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἔρχονται τὰ ἄροτρα, τί δυνάμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν ἡμεῖς; Ἐλήφθη φροντὶς δι’ αὐτό; Θὰ συστήσω τουλάχιστον νὰ ληφθῇ φροντίς, διότι εἶναι ζήτημα σπουδαῖον. Ὑποβάλλω πρότασιν ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ μένει τὸ παλαιὸν δασμολόγιον. Μήπως μὲ τὸ παλαιὸν δασμολόγιον δὲν ἐκάμαμεν τόσας συμβάσεις; Ὡμολογήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπισήμως ὅτι ἀφ’ ἧς ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν προῆλθεν εἰς οὐδεμίαν σύμβασιν καὶ ὅλαι αἱ συμβάσεις ἦσαν μὲ τὸ παλαιὸν δασμολόγιον. Τίς ἡ ἀνάγκη σήμερον νὰ δημιουργηθῇ ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος καὶ νὰ δημιουργηθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ ἀταξία εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ δώσωμεν ἐλευθερίαν εἰς κάθε ἔμπορον νὰ αἰσχροκερδήσῃ εἰς βάρος αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀντέχει πλέον; Ποῖος δύναται νὰ πείσῃ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, ὅταν αἱ ἀντιδραστικαὶ ἐφημερίδες γράφουν ὅτι τόσον ἔβαλαν φόρον διὰ τὸ τσιμέντο, τόσον ἔβαλαν φόρον διὰ τὸ ἐλαιοτριβεῖόν του, τόσον διὰ τὰ λιπάσματά του, ποῖος θὰ πείσῃ τοὺς ἀγρότας νὰ μὴ ἐξεγερθῶσιν; Αἴ, κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν αὐτὴν τὴν φοράν, διότι, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πολλὰ γράφονται πρὸς δυσφημισμὸν τῆς Συνελεύσεως ταύτης καὶ πολλὰ διαδίδονται ἔξω, ὅτι ἡμεῖς ἐδῶ ἤλθομεν νὰ νομοθετήσωμεν φορολογίας βαρυτάτας εἰς βάρος τῶν ¾ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύωμεν ὅτι δὲν γίνεται τίποτε καὶ δικαίως θὰ ἐξεγερθῇ ὁ λαὸς καὶ θὰ σαρώσῃ τοὺς πάντας καὶ τοιουτοτρόπως θὰ φθάσωσιν ὡρισμένοι ἄνθρωποι ἢ ὡρισμένοι πολιτευόμενοι εἰς ὡρισμένους ἀπωτέρους ἀντικοινωνικοὺς σκοποὺς καὶ εἰς πραγματοποίησιν σχεδίων τὰ ὁποῖα ἴσως καταστρώνονται ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν καὶ πάλιν τὸν ἀγῶνα, ὡς τὸν διεξηγάγομεν διὰ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Αὐτὴν ὅμως τὴν φοράν, ἂν ἐξεγερθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν θὰ τοὺς ἀφήσῃ νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἔφυγαν κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, ἀλλὰ νὰ μείνωσιν ἐδῶ διὰ νὰ ὑποστῶσι, πρῶτοι αὐτοί, τὴν τύχην τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν πτωχοὶ ἄνθρωποι φιλελεύθεροι μὴ δυνάμενοι νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς Εὐρώπας. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω καὶ ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀκυρωθῇ τὸ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως διὰ τὸ δασμολόγιον.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§145Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν τοῦ Νομοθετικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος, ἂν καὶ δὲν ἤμην μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία τὸ ἐδημοσίευσεν, ἐπειδὴ ὅμως εὑρισκόμην ἐγγύτατα πρὸς αὐτὴν καὶ παρηκολούθησα κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστατικῆς περιόδου ὅλας τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Νομοθετικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω μερικὰς διαφωτιστικὰς πληροφορίας. Τὸ ἔργον δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τῇ οὐσίᾳ ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ δασμολογίου, ὅπως ἀπὸ πολλοὺς ἐλέχθη. Αἱ μυστηριώδεις ἐκεῖναι παρεμβάσεις μεταξὺ τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος ἐκ μέρους δῆθεν τρίτων ἐνδιαφερομένων προσώπων, τὰ ὁποῖα διὰ διαφόρους κερδοσκοπικοὺς λόγους κατώρθωσαν νὰ ἀλλοιώσουν τὸ σχέδιον εἶναι ὑπόνοιαι, ἐπιτραπήτω μοι νὰ εἴπω, προχειρολόγοι, ὑπόνοιαι ἀναμένουσαι τὴν ἐπαλήθευσίν των ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ συγκεκριμένων περιπτώσεων. Τὸ γεγονὸς εἶναι ἕν, ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, υἱοθετοῦσα τὰς ἀπόψεις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Δασμολογίου, δὲν προέβη εἰς ἔκδοσιν ἑνὸς ἁπλοῦ φορολογικοῦ νόμου, σκοπὸν μοναδικὸν ἔχοντος νὰ βάλῃ τὴν χεῖρα βαθύτερον εἰς τὰ θυλάκια τοῦ φορολογουμένου. Πολλοῦ γε δεῖ. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις εἶχε πλήρη συνείδησιν ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τόσον ἐπιστημονικῶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἠθέλησεν ἀφ’ ἑνὸς νὰ θέσῃ τὸ δασμολόγιον εἰς πλήρη συγχρονισμὸν μὲ τὰς νεωτέρας τάσεις. Ἠθέλησε, προτοῦ ἀρχίσῃ νὰ ἐφαρμόζεται τοῦτο, νὰ ὑπάρξῃ ὅλος ὁ χρόνος, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ προέλθῃ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους διαπραγματεύσεις διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατώρθωνε νὰ ἐξασφαλίσῃ πλεονεκτήματα ὑπὲρ τῶν προϊόντων της. Ὅτι δὲ ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ βάλῃ ἀμέσως καὶ ὅπως–ὅπως τὴν χεῖρα εἰς τὰ θυλάκια τῶν φορολογουμένων ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐνῷ συνήθως αἱ δασμολογικαὶ διατάξεις ἰσχύουν ἀπὸ τῆς καταθέσεως τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ἤ, ὡς θὰ συνέβαινεν ἐπὶ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του, δὲν τὸ ἔπραξε, διότι δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ δασμολόγιον, ἀφοῦ ἄλλως τε ἔληγε καὶ ἡ ἐξουσία της ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσῃ τις: Ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ μὴ τὸ ἐφαρμόσῃ, διατί τὸ ἐδημοσίευσε; Διότι εἶναι ἀδύνατον εἰς Σῶμα πολυμελὲς νὰ καταρτίσῃ δασμολόγιον διὰ συζητήσεων διεξοδικῶν. Ἠθέλησε νὰ ἀναλάβῃ ὅλον τὸ βάρος τῶν κατηγοριῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξετοξεύοντο ὑπὸ τῶν φορολογουμένων. Ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐδημοσίευσεν. Ἀλλ’ ὥρισε χρονικὸν διάστημα ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ Διατάγματος μετὰ πάροδον ἑνὸς ὁλοκλήρου ἔτους, οὕτως ὥστε νὰ μένῃ ὅλος ὁ χρόνος διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ διονυχισθῇ ὑπὸ τῶν διαδόχων Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ εὑρίσκεται ἐν πλήρει γνώσει τῶν ζητημάτων. Ὥστε δὲν ἐπρόκειτο τὸ δασμολόγιον αὐτὸ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν κατὰ τὴν σκέψιν, κατὰ τὴν πρόθεσιν καὶ κατὰ τὴν τάσιν τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ δοθῇ πρὸς μελέτην, ἀποφευγομένης ἐν περιπτώσει ἐγκρίσεώς του ὑπὸ τῶν ἐχουσῶν τὴν πλειονοψηφίαν Κυβερνήσεων πάσης συνολικῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου, ἥτις τόσον δυσκόλως θὰ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ ψήφισμα, κατὰ τὴν οὐσίαν του, ὀρθῶς ἔχει. Ἡ ἐλαστικότης ἡ ὁποία προσδίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἡ προσήκουσα. Διότι εὑρισκόμεθα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς μίαν στροφὴν τοῦ οἰκονομικοῦ μας βίου, στροφὴν τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ παγκόσμιος πόλεμος καὶ ἡ συρροὴ τόσων ἑκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας, τὸ σταμάτημα μερικῶν βιομηχανιῶν, ἡ ἀνάπτυξις μερικῶν ἄλλων κλπ. Καὶ εἰς τὴν στροφὴν αὐτὴν τοῦ οἰκονομικοῦ βίου δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ κάμῃ λεπτομερεῖς συζητήσεις. Τὰ δασμολογικὰ ζητήματα προϋποθέτουν εἰδικὰς γνώσεις, συμμετοχὴν ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων καὶ δὴ τῶν παραγωγικῶν, λεπτομερῆ γνῶσιν τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν τοῦ τε ἐσωτερικοῦ καὶ τῶν Χωρῶν μεθ’ ὧν γίνεται ἢ πρόκειται νὰ γίνῃ ἢ προκληθῇ ἐμπορικὴ ἐπικοινωνία. Τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα μόνον τὰς ἁδρὰς γραμμάς, τὰς εὐθυντηρίας τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς δίδουν καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐν καιρῷ συζήτησις. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἐπείγει ὁ κανονισμὸς τῶν ἐμπορικῶν μας σχέσεων μὲ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸ δημοσιευθὲν δασμολόγιον εἶναι τὸ ἀπαραίτητον ὅπλον πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἡ ἐλαστικότης αὐτὴ ὀρθῶς νομίζω ὅτι προσδίδεται εἰς τὰς κινήσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδήλωσα ὅτι δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ἀγορεύσω, ἀλλὰ νὰ εἴπω ὀλίγα λόγια μόνον διὰ νὰ καθορίσω τοὺς σκοποὺς εἰς τοὺς ὁποίους ἔτεινε τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, ἦσαν οἱ ἑξῆς: Παροχὴ χρόνου πρὸς μελέτην τῶν ζητημάτων, διευκόλυνσις τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι θὰ διεδέχοντο τὴν Ἐπαναστατικὴν διὰ τὴν σύναψιν συμβάσεων. Ἀναντιρρήτως εἰς τὸ δασμολόγιον αὐτὸ ὑπάρχουσι πολλαὶ ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν καὶ ἐπανορθωθοῦν, ἀλλ’ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν ἕνα δασμολόγιον εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς νὰ τύχῃ τῆς γενικῆς ἐγκρίσεως, διότι εἶναι πολὺ φυσικὸν παρὰ τὰς ὀρθὰς διατάξεις νὰ εἶναι καὶ ἐσφαλμέναι. Θὰ πρόκειται ὅμως περὶ ἐσφαλμένων διατάξεων καὶ ὄχι περὶ διατάξεων εἰς τὰς ὁποίας ὑπῆρχεν οἱαδήποτε πρόθεσις ἱκανοποιήσεως οἱωνδήποτε ἀτομικῶν ἢ ὁμαδικῶν συμφερόντων ξένων πρὸς τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς Χώρας.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρβαγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§147Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως φρονῶ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ περισσότερον εἰς τὸ ζήτημα. Ἁπλῶς θὰ παρακαλέσω νὰ συμπεριληφθῶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ δασμολογίου, ὅπως ἐκεῖ, μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων, συζητήσωμεν κρατοῦντες εἰς χεῖρας ἀριθμούς, διότι, ὅπως εἶπεν ὁ μέγας Γερμανὸς Γκαῖτε, οἱ ἀριθμοὶ κυβερνοῦν τὸν κόσμον. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι σήμερον ἡ ἐθνικὴ βιομηχανία ἀπασχολεῖ 3 χιλιάδας ἑκατομμύρια εἰς σημερινὰς δραχμὰς καὶ ὅτι δίδει ἐργασίαν εἰς πλέον τῶν 60 χιλιάδων ἐργατῶν, ὥστε διατρέφει 300 χιλιάδας Ἕλληνας. Ἑπομένως δὲν εἶναι μικρὰ βιομηχανία, εἶναι δὲ προωρισμένη νὰ ἀπορροφήσῃ ὅλον τὸ περίσσευμα τῶν ἐργατικῶν χειρῶν, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ ἡ ὁδὸς τῆς μεταναστεύσεως μᾶς ἀπεκλείσθη.

§148Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νομίζετε ὅτι αὐτὰ θὰ εἶναι εἰς ὄφελος τῶν ἐργατῶν;

§149Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ 90% ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν. Θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅταν θὰ γίνῃ συζήτησις, πόσα παίρνει τὸ κεφάλαιον καὶ πόσα ὁ ἐργάτης. Τὸ κεφάλαιον παίρνει 8–10 τοῖς ἑκατὸν μόνον.

§150Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Πῶς δὲν ἐπτώχευσεν;

§151Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀνθηρὰ ἡ θέσις του, ὅσον φαντάζεσθε. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑταιρείαν λιπασμάτων ὀφείλω ἐξ ἐξαιρετικοῦ καθήκοντος νὰ κάμω λόγον, διότι ἐπὶ δεκαετίαν ἐχρησίμευσεν ὡς διδάσκαλος τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. Μαργέτης, διὰ τὴν χρῆσιν τῶν λιπασμάτων, μόνον δὲ δι’ αὐτὴν τὴν προπαγάνδαν ἔχει ἐξοδεύσει ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἄλλοτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας συνίστα δι’ ἐγκυκλίων νὰ γίνεται χρῆσις τῶν ἑλληνικῶν λιπασμάτων, διότι εἶναι λαμπρά, ἐπιστημονικὰ καὶ ἀνόθευτα. Ἔχομεν δὲ ἀποδείξεις ὅτι ἀγροὶ οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίησαν λιπάσματα ἀπέφερον τὸ διπλάσιον καὶ πλέον τῆς προηγουμένης ἐσοδείας. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα προκατειλημμένοι. Πρόκειται περὶ ἐργασίας ἑνὸς σπουδαιοτάτου κλάδου τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ μὴ λησμονῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ γεωργία εἶναι ἀναγκαία, ἀλλ’ ἀλλοίμονον εἰς τὴν Χώραν ἡ ὁποία θὰ περιορισθῇ ἀπολύτως εἰς τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, διότι ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὰς κλιματολογικὰς ἰδιοτροπίας. Καὶ τὸ Κράτος ἂν ἐρωτήσετε τί εἰσπράττει ἀπὸ τὰς βιομηχανίας καὶ ἀνωνύμους Ἑταιρείας καὶ ἰδιώτας βιομηχάνους, τότε θὰ πεισθῆτε ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας, ἔστω καὶ μὲ μικρὰν θυσίαν ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταναλωτήν, πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θέλετε νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβαινεν εἰς τὴν Τουρκίαν ἐπὶ Σουλτάνου Χαμίτ, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐργασία ἢ εἶναι προτιμότερον νὰ ζῶμεν ὀλίγον ἀκριβώτερον καὶ νὰ ἔχωμεν ἐργασίας ὅλος ὁ κόσμος; Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ μιᾶς οἰκογενείας τὰ ⅖ ἀπορροφᾷ ἡ κατοικία, τὰ ἐνδύματα κλπ., τὰ δὲ ἄλλα ⅗ ἀπορροφᾷ ἡ τροφή. Ἐκεῖ πρέπει νὰ στρέψωμεν ὅλοι τὴν προσοχήν μας, εἰς τοὺς παραγωγοὺς τοὺς παράγοντας τυρόν, ἔλαιον, βούτυρον, λαχανικά, διότι αἱ δαπάναι τοῦ πτωχοῦ ἐργάτου καὶ τοῦ ἀγρότου περιορίζονται εἰς τὰ προϊόντα αὐτά. Διότι οὐδὲν εἶδος ἔχει ἀκριβήνει ὅπως τὸ λᾷδι, τὸ ὁποῖον εἶχε μίαν δραχμὴν τὴν ὀκᾶν καὶ σήμερον τιμᾶται 26 δραχμάς. Οἱ καϋμένοι οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ τί καλοὶ ἄνθρωποι, μόνον οἱ βιομήχανοι εἶναι αἰσχροκερδεῖς! Θεωρῶ περιττὸν νὰ προσθέσω περισσότερα. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεναξᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§153Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μετ’ ἀπορίας εἶδον τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον νὰ ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ δασμολογίου, ἐνῷ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὅτι τὸ δασμολόγιον εἶναι τὸ μόνον ὅπλον τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν συμβάσεων διὰ νὰ προστατεύῃ τὰ προϊόντα τῆς τάξεως τὴν ὁποίαν ὁ κ. πληρεξούσιος ἀντιπροσωπεύει. Ὅπως γνωρίζετε, τὰ κυριώτερα προϊόντα μας εἶναι πέντε καὶ εἶναι ἀγροτικά· ἔλαιον, σταφίς, καπνός, κρασὶ καὶ δημητριακά. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. πληρεξούσιος κτυπᾷ τὴν τάξιν τὴν ἰδίαν ἡ ὁποία τὸν ἐξέλεξεν. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶχον παρατηρήσει ὅτι τὸ νέον δασμολόγιον εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον προστατευτικὸν εἶχον ἑτοιμάσει καὶ ἐπερώτησιν, καίτοι ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν τῶν βιομηχάνων, ἀλλὰ πρὶν κάμω ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀποταθῶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ζητήσω περισσοτέρας ἐξηγήσεις καὶ τότε ἔμαθον ὅτι ὑπάρχει ὁ ὅρος ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἁπλοῦ Διατάγματος δύναται νὰ κανονίζῃ τὴν μεταλλικὴν δραχμήν, ὥστε διὰ τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα θίγουν τὸν λαὸν νὰ ἠμπορῇ νὰ καταβιβάζῃ τὴν μεταλλικὴν δραχμὴν καὶ νὰ μὴ ἐπέρχεται οὐδεμία οὐσιώδης αὔξησις. Δι’ αὐτὸ καὶ ἀπέσυρα τὴν ἐπερώτησιν. Ἀπορῶ πῶς σήμερον γίνεται συζήτησις, κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ δασμολόγιον θὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν αἰτίασιν ὅτι οἱ ἔμποροι καὶ βιομήχανοι εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸ δασμολόγιον καὶ δὲν ἔκαμαν κανὲν παράπονον, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν ἀρχικῶς ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα, μετέβην εἰς τὸν διευθυντὴν τῶν ἐμμέσων φόρων κ. Γεωργαντᾶν καὶ ἐζήτησα ἐξηγήσεις καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ δασμολόγιον ἄνευ τροποποιήσεως. Αὐτὴ ἡ ἀπάντησις ἐδίδετο καὶ εἰς ὅλους τοὺς βιομηχάνους καὶ ἐμπόρους οἱ ὁποῖοι μετέβησαν ἐκεῖ διὰ νὰ ὑποβάλουν τὰ παράπονά των. Ἔκτοτε εἴδομεν ὅτι τὸ δασμολόγιον ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν καὶ ἰδίως διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς μόνον ὅπλον διὰ τὰς συμβάσεις. Κατόπιν τούτου θεωρῶ ὅτι παρέλκει ἡ συζήτησις καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὡρολογόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§155Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Προέρχομαι, κύριοι, ἀπὸ ἐπαρχίαν ἡ ὁποία ἀποζῇ κυρίως ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν τῶν γουναρικῶν. Τὸ νέον δασμολόγιον, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἐφαρμογή, βαρύνει ἐπίσης τὰ γουναρικὰ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος γεννᾷ διαμαρτυρίας. Αἱ διαμαρτυρίαι κυρίως στρέφονται κατὰ τῆς ταξινομήσεως. Δὲν ἀντιτιθέμεθα εἰς τὸν βαρύτατον φόρον τῶν γουναρικῶν, ἀλλ’ ἐπιδιώκομεν νὰ συστηματοποιηθῇ ἡ φορολογία κατὰ τρόπον ὥστε τὰ μὲν γουναρικὰ τῆς πολυτελείας νὰ φορολογῶνται βαρύτατα, τὰ δὲ μικροτέρας ἀξίας, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται ἀπὸ τὸν πτωχὸν λαόν, νὰ φορολογῶνται ὀλιγώτερον.

§156Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μοῦ εἴπετε τὰ κομμάτια, μάλιστα.

§157Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ δέρματα τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται κυρίως ἀπὸ τὸν πτωχὸν λαόν. Μία κυρία τῆς μεσαίας τάξεως καὶ τοῦ λαοῦ ἀκόμη θέλει νὰ φορέσῃ καὶ αὐτὴ γουναρικόν.

§158Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς μὴ τὸ φορέσῃ.

§159Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προτιμήσῃ νὰ πάρῃ τὸ εὐτελέστερον, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ δέρμα τοῦ κονίκλου καὶ τῆς αἰγός, τὸ ὁποῖον ἔχει πραγματικὴν ἀξίαν ἐλαχίστην, ἐνῷ τὸ δέρμα τὸ προερχόμενον, φέρ’ εἰπεῖν, ἀπὸ τὸ κουνάβι, τὴν ἀλώπεκα κλπ. ἔχει πολλαπλασίαν ἀξίαν, καὶ ἐν τούτοις φορολογοῦνται κατὰ κιλὸν ἐξ ἴσου τόσον ὁ κόνικλος ὅσον καὶ τὰ ἄλλα πολύτιμα δέρματα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ταξινόμησις τῶν γουναροδερμάτων ἀναλόγως τῆς ἀξίας των.

§160Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μία ἀπὸ τὰς καλυτέρας διατάξεις ποὺ ἔχει τὸ δασμολόγιον αὐτὸ εἶναι ὅτι ἐπιτρέπεται διὰ Διατάγματος νὰ δημιουργῶνται νέαι τάξεις, ὥστε ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτὸ ποὺ λέτε καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον.

§161Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν λεπτομέρειαν ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὴν ἐγνώριζα. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ τὸ νέον δασμολόγιον εἰσάγει δυαδικὸν σύστημα φορολογίας καὶ ἐπὶ τῶν γουναρικῶν, διότι ἐκτὸς τοῦ εἰς βάρος δασμοῦ ἐπιβάλλεται καὶ 20% κατ’ ἐκτίμησιν ἐπὶ τῆς ἀξίας. Αὐτὸ πρόκειται νὰ φέρῃ νέαν ἀναστάτωσιν. Ἐκεῖνο δὲ ἐν τέλει τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ ἐπιβεβλημένη ἀνάγκη ὅπως τὰ ἀποκόμματα γουναροδερμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ ζωὴ τῆς ἐπαρχίας Καστορίας, μείνουν ἀφορολόγητα, διότι καὶ ὁ ἐλάχιστος δασμὸς θὰ συντελέσῃ ὥστε ὅλοι οἱ εἰς τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν ἀσχολούμενοι ἐργάται νὰ φύγουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅπερ νὰ νεκρώσῃ τὴν ζωὴν μιᾶς ἤδη σφριγώσης εἰς πρόοδον πόλεως.

§162Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἤθελα νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπε περὶ τῶν λιπασμάτων. Καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἠμπορεῖ νὰ θιχθῇ μία βιομηχανία μεγάλη. Ἡ βιομηχανία αὐτὴ πρῶτον ἀπ’ ὅλα δὲν εἶναι ἐθνική, διότι πρώτην ὕλην φέρει ἀπὸ τὸ Ἀλγέριον. Μόνον τὸ θειικὸν ὀξὺ εἶναι ἑλληνικόν, ἀλλὰ τὸ θειικὸν ὀξὺ τὸ παράγει ὡς αὐτούσιον προϊόν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἔτσι· δέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι ἀκόμη καὶ ὅταν εἰσάγῃ τὴν πρώτην ὕλην ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν δύναται νὰ εἶναι ἐθνικὴ βιομηχανία. Θὰ ἠρώτων ὅμως τὸν κ. συνάδελφον Θεσσαλονίκης, ἂν γνωρίζει ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ τῶν λιπασμάτων ἐξῆγε κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ἐξάγει καὶ σήμερον, νομίζω, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν λιπάσματα, εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Ἰταλίαν. Συνεπῶς χωρὶς κανένα δασμὸν εἶναι βιώσιμος; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατὰ ποίαν λογικὴν θὰ ἔλθωμεν νὰ βάλωμεν ἕνα δασμὸν διὰ νὰ προστατεύσωμεν μίαν βιομηχανίαν, ἡ ὁποία στέκει μόνη της; Δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ αὐξήσωμεν τὴν τιμὴν τῶν λιπασμάτων τόσον παραπάνω ὅσος θὰ εἶναι ὁ δασμός. Καὶ ἐπειδὴ ἀρέσουν οἱ ἀριθμοὶ εἰς τὸν κ. ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφον, θὰ τοῦ ἀπαντήσω δι’ ἀριθμῶν καὶ θὰ τοῦ εἴπω ὅτι, κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους παρουσιάζει αὐτὸ τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, κάθε σάκκος τῶν 100 χιλιογρ. θὰ πληρώσῃ 45 δραχ. Συνεπῶς, δεδομένου ὅτι ἡ παραγωγὴ τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς ἀνέρχεται εἰς 300.000 σάκκους κατ’ ἔτος, θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία ἓν ὑπερκέρδος κατ’ ἔτος, κοντὰ εἰς τὸ κέρδος πού ἔχει σήμερον, ἀφοῦ κατορθώνει νὰ βγάζῃ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἓν ἐτήσιον ὑπερκέρδος 300.000 × 45 = 13.500 000 δραχ. Συνεπῶς πρόκειται τὸ δασμολόγιον αὐτὸ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν ἕνα μποναμᾶν ἐτήσιον 13.500.000.

§163Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λόγῳ τοῦ ἐπαγγέλματός μου καὶ τῆς ἀναμίξεώς μου μὲ τὰς οἰκοδομὰς καὶ τὴν βιομηχανίαν ἔχω μεγάλην σύνδεσιν μὲ τὸ δασμολόγιον. Τὸ δασμολόγιον δὲν εἶναι δυνατὸν σὲ μιὰ στιγμὴ νὰ τὸ συζητήσῃ κανεὶς γενικῶς ἐν σχέσει μὲ τὰ ἄλλα Κράτη. Ἠμπορεῖ ὅμως νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατ’ ἰδίαν καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν, ὡς κατήγγειλαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἰς διάφορα βιομηχανικὰ εἴδη καταστρατηγοῦν ἐνίοτε τὴν ἐργασίαν τῶν χειρῶν καὶ καθιστοῦν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας δύσκολον. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὰ καθορίσῃ, ἂν δὲν ἔχῃ σχέσιν μὲ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ παραταθῇ ἡ κατάστασις καὶ νὰ ἀπομείνῃ τὸ δασμολόγιον ὡς ἔχει τὸ παλαιὸν μέχρις ὅτου ἀποκρυσταλλωθῇ μία παγία κατάστασις δασμολογικὴ ἑνοῦσα τὴν ἐμπορικήν, τὴν βιομηχανικήν, τὴν κρατικὴν δύναμιν. Τώρα ἔρχεται ἡ βιομηχανία ἡ ὁποία σοῦ λέγει· κύριοι, εἶμαι βιομηχανία. Αὐτὰ τὰ εἶπον καὶ κατὰ τὸ 1911. Ἡ βιομηχανία κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποθνήσκει, διότι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ σταθῇ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐμπεριστατωμένως ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ ἔφερον ἀριθμοὺς πόσην κακὴν ὑπηρεσίαν προσφέρουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπαγγέλλονται ὅτι ὑποστηρίζουν τὰς ἐσωτερικὰς βιομηχανίας. Ἡ ἐσωτερικὴ βιομηχανία πρέπει νὰ παλαίσῃ εἰς τὸν ἐθνικὸν στίβον, ὅπως παλαίουν οἱ παλαισταὶ εἰς τὸ Στάδιον, καὶ φρονῶ ὅτι ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἄποψιν πρέπει νὰ κριθοῦν τὰ πράγματα. Πρέπει ἐν τούτοις νὰ μείνῃ ἐπὶ ἓν ἔτος ἀνεφάρμοστον καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ νὰ τὸ ἐξετάσῃ κατὰ βάθος καὶ κατὰ πλάτος. Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω ὅτι πρέπει νὰ τὰ λάβετε αὐτὰ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν καὶ ὄχι ὅπως συνέβη καὶ κατὰ τὸ 1911.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§165ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποκεντρώσεως». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§167Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως καὶ αἱ προηγούμεναι, καὶ ὡς ἐξέθεσε διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων ἐνώπιον ὑμῶν, ἐπιθυμεῖ ὅπως κατὰ τὸ ταχύτερον ἐφαρμόσῃ τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Εἶναι τόσον ἔντονος ἡ ἀξίωσις τῶν πληθυσμῶν τῶν Νέων Χωρῶν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος καὶ τόσον αὔξουσα ἡ δυσφορία ἡ γενικὴ ὅλων τῶν Χωρῶν τῆς Δημοκρατίας διὰ τὴν παρατηρουμένην κακοδιοίκησιν, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ καὶ ἡμεῖς νὰ αἰσθανώμεθα τὴν ἀνάγκην τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος. Δὲν φρονοῦμεν βεβαίως ὅτι μόνον ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ θεραπεύσῃ τὰ κακὰ τῆς διοικήσεως, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν τὴν λαϊκὴν δυσφορίαν. Ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ ἄλλων μέτρων ὅπως ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ὑπάρχει ἀνάγκη ἀντικαταστάσεως τοῦ γεγηρακότος διοικητικοῦ μας ὀργανισμοῦ, ὑπάρχει ἀνάγκη νέας διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, ὑπάρχει ἀνάγκη ἐξυψώσεως τῶν ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως, ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπὶ πλέον συνδρομῆς τοῦ Κράτους εἰς τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ νὰ δυνηθῶσιν ἐκ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ νὰ κερδίσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν φορολογηθησομένων πληθυσμῶν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δι’ ὅλα ταῦτα προτίθεται νὰ μεριμνήσῃ. Ταχύτατα θὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς σχέδιον νόμου περὶ νέας διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους· ἐπίσης περὶ νέας συνθέσεως τῶν διοικητικῶν Ὑπηρεσιῶν. Ἐπίσης θὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν καὶ νόμον περὶ καταστάσεως ὑπαλλήλων, νόμον μεριμνῶντα, ὡς εἶπον, διὰ τὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἠθικοῦ τῶν ὑπαλλήλων, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι παρὰ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας ἀπὸ τὸ 1910 κατέβαλον αἱ Κυβερνήσεις αἱ προελθοῦσαι ἐκ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τοῦ ἐκπροσωπουμένου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, παρά, λέγω, τὰς προσπαθείας τὰς καταβληθείσας διὰ τὴν χειραφέτησιν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τῆς πολιτικῆς καὶ διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῶν ὑπαλληλικῶν κλάδων, ὁ ἐσωτερικὸς διχασμός, οἱ καθεστωτικοὶ ἀγῶνες, ἡ διάσεισις τῶν ἠθικῶν βάθρων ἐν τῇ διοικήσει, ἡ ἐπικράτησις τῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ ἀμείβεται ὁ γνωρίζων «τὸ τραγούδι τοῦ ἀιτοῦ» καλύτερον νὰ τὸ ἀπαγγέλλῃ καὶ ὄχι ὁ ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν του, ὅλα αὐτά, λέγω, συνετέλεσαν εἰς τὴν διαφθορὰν μεγάλου μέρους τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους καὶ σήμερον, μετὰ τὴν καταστροφήν, μετὰ τὸν τερματισμὸν τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων, μετὰ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος διὰ τῆς μεγίστης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πλειονοψηφίας ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ μέριμνα νὰ ἐπαναφέρῃ καὶ νὰ τελειοποιήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των. Καὶ ἐν τῇ προσπαθείᾳ ταύτῃ θὰ ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Πρέπει νὰ κατορθώσωμεν τὸ ταχύτερον νὰ κάμωμεν τοὺς ὑπαλλήλους ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους καὶ ὄχι ἑνὸς μόνον κόμματος. Τότε μόνον θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν Ὑπηρεσίας ἀξίας τῆς ἀποστολῆς των, ἀξίας τῆς λαϊκῆς ἀποστολῆς των. Βεβαίως τὸ πρᾶγμα εἶναι δύσκολον, δὲν εἶναι ὅμως ἀδύνατον. Ὑπάρχουν μέτρα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ζητήσω τὴν ἔγκρισίν σας τὸ ταχύτερον, μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ χειραφετήσωσι τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Καὶ ὅταν ὁ ὑπάλληλος πεισθῇ ὅτι μόνον κριτήριον, μόνος γνώμων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας του, διὰ τὴν προαγωγήν του ἢ διὰ τὴν ἀποβολήν του ἐκ τοῦ κλάδου του θὰ εἶναι ἡ καλὴ ἢ κακὴ ἐκτέλεσις τῆς ὑπηρεσίας του, τότε θὰ ἀφοσιωθῇ πλέον ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ καθήκοντά του. Καὶ ὅταν ὁ λαὸς πεισθῇ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ὄργανα μερίδων, δὲν θὰ σκέπτεται πλέον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν δεῖνα μερίδα διὰ νὰ ἔχῃ ἀστυνόμον ἰδικόν του, διὰ νὰ ἔχῃ νομάρχην ἰδικόν του, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπαλλήλους ἰδικούς του· θὰ στραφῇ ἡ διανοητικότης τοῦ λαοῦ πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις διὰ νὰ σκεφθῇ πῶς θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του, θὰ σκεφθῇ ὅτι ἀπὸ τὰ γενικώτερα προγράμματα τῶν πολιτικῶν κομμάτων, τῶν μερίδων σήμερον, ἐπέρχεται σύγχυσις, ὥστε, ἐφόσον οἱ ὑπάλληλοι ἀπέβησαν ὑπάλληλοι μιᾶς μόνον μερίδος, εἶναι ἀνάγκη βεβαίως, διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ κάμνῃ τὰς ὑπηρεσίας του, νὰ ἔχῃ τὴν προστασίαν τῶν ὑπαλλήλων. Τὴν ἀνάγκην αὐτὴν πρέπει νὰ καταργήσωμεν, πρέπει ὁ ὑπάλληλος νὰ σπεύδῃ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ λαοῦ, τὴν ἐκτέλεσιν τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τῶν πολιτῶν. Ὅταν τοῦτο ἐπιτευχθῇ, δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς βίος τοῦ Ἔθνους θὰ ἐξυγιασθῇ. Εἶπον συγχρόνως ὅτι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα θὰ ἀπαιτηθῇ τὸ Κράτος νὰ παράσχῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς παντοειδῆ συνδρομὴν εἰς τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Πεῖρα καὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρέτησα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς, ὅσην δύναμαι νὰ ἀρυσθῶ ἐκ τῶν ὀλίγων μηνῶν ποὺ ἀπασχολοῦμαι, μὲ ἔπεισεν ὅτι ἡ πρώτη ἐντύπωσις διὰ μίαν ἐνέργειαν ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ τῆς ἐπιτυχίας. Ἄν τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἅμα ὡς ἀναλάβωσι τὰ καθήκοντά των, εὑρεθῶσι μὲ τὴν ἀπαιτουμένην προκαταβολὴν καὶ μὲ τὰ ἀπαιτούμενα μηχανήματα διὰ νὰ ἀσκήσωσι τὴν ἐργασίαν των, διὰ νὰ ἀσκήσωσι τὴν ἀπόδοσιν καὶ ἴδῃ ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ φορολογηθῇ ὅτι πράγματι τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια ἐγένοντο διὰ νὰ ἐργασθῶσιν, ὁ θεσμὸς θὰ κερδίσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος εὐχαρίστως θὰ δώσῃ τὸ χρῆμά του καὶ ἡ ἐπιτυχία τοῦ θεσμοῦ θὰ ἐξασφαλισθῇ· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον ἐθεσπίσαμεν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια χωρὶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ ριζοβολήσουν, χωρὶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ καρποφορήσουν, ὡς βεβαίως ἀπῃτεῖτο, διότι τὰ ὄργανα ταῦτα τῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν ὑπεστηρίχθησαν ἀπὸ τὸ Κράτος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀποδώσωσι καρπούς, νὰ κερδίσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν πολιτῶν. Ἄν κάμωμεν τὸν θεσμὸν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ ἐκλέξωμεν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ κάμωμεν τὰς νομαρχιακὰς ἐπιτροπὰς καὶ ζητήσουν ἐπὶ ἕν ἔτος φόρους χωρὶς νὰ ἀρχίσουν ἐργασίαν, χωρὶς νὰ ἀρχίσουν ὁδοποιίαν, χωρὶς νὰ ἀρχίσουν νὰ φανοῦν ὠφέλιμοι εἰς τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν, εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου των, ἀναμφισβητήτως ὁ λαὸς δὲν θὰ τὰ περιβάλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του καὶ θὰ τὰ ἀνατρέψῃ. Ἐὰν ὅμως ταῦτα ὑποστηριζόμενα ἀπὸ τὸ Κράτος κατορθώσωσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, λαμβάνοντα παρὰ τοῦ Κράτους προκαταβολήν τινα, νὰ ἀρχίσουν νὰ ἐργάζωνται καὶ ἀρχίσωσι τὴν κατασκευὴν ὁδῶν καὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν, ἀναμφισβητήτως ὁ λαὸς θὰ τὰ περιβάλῃ δι’ ἐμπιστοσύνης καὶ εὐχαρίστως κατόπιν θὰ συνεισφέρῃ καὶ τὸ χρῆμά του. Παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ὅπως ἐφαρμόσῃ τὸ ταχύτερον τὴν αὐτοδιοίκησιν, σήμερον ἀποβαίνει εἰς αὐτὴν ἀδύνατον τοῦτο. Ὅπως γνωρίζετε, ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀπεφασίσθησαν δημοτικαὶ καὶ κοινοτικαὶ ἐκλογαί. Συνεπείᾳ ὅμως αἰτήσεως τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ πολιτικοῦ κόσμου ζητήσαντος τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων αἱ ἐκλογαὶ αἱ κοινοτικαὶ καὶ δημοτικαὶ καὶ νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἀνεβλήθησαν μέχρι τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν καταλόγων. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ἂν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ παρ’ ὑμῶν τὴν ἔγκρισιν ὅπως προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι ὀλίγον παρακεκινδυνευμένον. Προκειμένου νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα θεσμὸν νέον, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ὁποίου ἐνδιαφερόμεθα, εἶναι ἀνάγκη ὁ θεσμὸς οὗτος, εἶναι ἀνάγκη τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ θεσμοῦ τούτου, τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἔχωσιν ἅπαν τὸ λαϊκὸν κῦρος τὸ ὁποῖον τοὺς χρειάζεται διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ καταστήσωσι σεβαστὰ τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Κυβέρνησις ἀπέστη τῆς ἰδέας νὰ ζητήσῃ παρ’ ὑμῶν ὅπως ἐγκρίνητε τὸν διορισμὸν τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων ἐκ καταλόγων προτεινομένων ἀπὸ τὰ κοινοτικὰ ἢ δημοτικὰ Συμβούλια. Ἀπεφάσισε πρὸς τὸ παρὸν νὰ περιορισθῇ εἰς μίαν διοικητικὴν ἀποκέντρωσιν, εἰς μίαν ἀποσυγκέντρωσιν ἡ ὁποία εἶναι δυνατὴ καὶ νὰ ἀναμείνῃ τὸ τέρμα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν καταλόγων διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν νομαρχιακῶν ἐκλογῶν, ὁπότε θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἀπεφάσισε νὰ προσπαθήσῃ νὰ προπαρασκευάσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσῃ νὰ συνδράμῃ τὰ ὄργανα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὸ νὰ δυνηθῶσιν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἐργασθῶσι διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐπιτυχίαν ἑνὸς θεσμοῦ τοσαύτην ἔχοντος σημασίαν διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις περιωρίσθη μόνον εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε ψηφισθῆ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ὑπὸ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιφέρῃ μικράς τινας τροποποιήσεις καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως ἐφαρμόσῃ τὴν διοικητικὴν ἀποκέντρωσιν ἀμέσως. Αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 2ον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ αὐξήσῃ τὰ ἐξ ἰδιωτῶν μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ μετέχουν τῶν ὑπηρεσιακῶν Συμβουλίων τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἢ τῆς νομαρχιακῆς, καὶ τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς θὰ καθορισθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ Διατάγματος. Δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει μεγαλύτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλληλικῶν μελῶν τοῦ ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου. Ἐπίσης εἰς τὴν εἰσήγησιν τῶν ὑποθέσεων, ἐπιφέρω τροποποίησιν, διὰ τῆς ὁποίας καθορίζονται τὰ ἔργα τοῦ εἰσηγητοῦ τῶν ὑποθέσεων παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει ἢ τῇ Νομαρχίᾳ. Τὸ ἄρθρον 6 παρέμεινεν ὅπως ἦτο εἰς τὸ τροποποιηθὲν σχέδιον, ὅπως ἦτο καὶ εἰς τὸ σχέδιον τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἔχει δηλαδὴ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 6).

§168Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ φέρεται ὡς τροπολογία;

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον ὑπῆρχεν ὡς ἄρθρον 5, ἐπαναλαμβάνεται τώρα ὡς ἄρθρον 6, ἀλλ’ ἐκ παραδρομῆς δὲν εἶχε διατυπωθῆ εἰς τὸ διανεμηθὲν σχέδιον.

§170Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὥστε δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀπόψε.

§171Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν ἡ ὁποία πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν συγκέντρωσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως βραδύτερον, ὅταν θὰ ἐκλεγῶσι τὰ ὄργανα τῆς τοπικῆς διοικήσεως, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, καίτοι ἔχομεν τὴν διάθεσιν νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν, δὲν δυνάμεθα ἀκόμη νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ὁριστικὸν αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ εἶναι νὰ δοθῇ προοδευτικῶς ἡ ἁρμοδιότης τῆς διοικήσεως καὶ τὰ δικαιώματα, μέχρις οὗ δηλαδὴ κατορθώσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον, μέχρι τοῦ σημείου δηλαδὴ κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ κέντρον δὲν θὰ ἀπασχολῆται εἰμὴ μόνον εἰς τὰ οἰκονομικά, τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἀλλὰ θὰ ἴδητε ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον προβλέπεται ἡ σύστασις ἑνὸς ἀνωτάτου Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ τοὺς διευθυντὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀπὸ ἕνα διευθυντὴν ἐκ τῶν λοιπῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων καὶ ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ ὁρίσῃ. Προτίθεμαι ἐπὶ πλέον εὐθὺς μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν νὰ μεταβῶ εἰς Θεσσαλονίκην μετὰ τοῦ διευθυντοῦ τῆς τοπικῆς διοικήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Οἰκονομοπούλου, νὰ συγκαλέσω ἐκεῖ Συμβούλιον ἀπὸ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Μακεδονίας, ἀπὸ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τῆς Διοικήσεως Θράκης, ἀπὸ διαφόρους ἄλλους ὑπαλλήλους, ἀπὸ πληρεξουσίους, ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς συμβούλους οἱ ὁποῖοι θὰ μετάσχωσι τοῦ Συμβουλίου Γενικῆς Διοικήσεως καὶ νὰ ἐρωτήσω τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς, νὰ ἐρωτήσω τοὺς τοπικοὺς αὐτοὺς συμβούλους ποῖα δικαιώματα ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν νὰ ζητήσωσι νὰ μεταβιβάσωσιν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν καὶ ποῖα νὰ μεταβιβάσωσιν εἰς τοὺς Νομάρχας τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας εἶναι τοῦτο, ὅτι γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὰς ἐπιφυλάξεις τῆς Ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχετε ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι μεταξὺ τῆς Ὑπηρεσίας ἡ ὁποία εἶναι ἐπιφυλακτικὴ καὶ ὑμῶν οἱ ὁποῖοι θέλετε νὰ φθάσετε εἰς τὰ ἄκρα θὰ εἶμαι ἐγὼ εἰς διαιτητὴς ἀμερόληπτος, θὰ ἀποβλέψω εἰς τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ καὶ δὲν θὰ δυσκολευθῶ παρὰ τὴν γνώμην τῆς Ὑπηρεσίας νὰ δώσω τὴν τελικὴν ἀποκέντρωσιν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ εἰς τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γίνωσι δὲν εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν Ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ γνωρίζων τὰ πράγματα ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἐθεώρησα ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ κανεὶς κίνδυνος ἂν ὑπερβάλω τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν.

§172ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα θὰ εἶναι τὰ μέλη;

§173Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ διάθεσίς μου εἶναι νὰ φθάσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἔξω τῆς Ὑπηρεσίας προσλαμβανομένων μελῶν εἰς τὸν ἀριθμὸν εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀνέρχωνται τὰ μέλη τὰ ὑπηρεσιακά.

§174Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀριθμὸς δὲν ἀναφέρεται, λέγετε ὅμως ὅτι τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς πρωτευούσης ἑκάστου Νομοῦ θὰ προτείνῃ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ διορίζῃ ὁ Νομάρχης. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι πολλαὶ πρωτεύουσαι δὲν ἔχουσι δήμους.

§175Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ θέσωμεν δημοτικὸν ἢ κοινοτικὸν Συμβούλιον. Ὅλα αὐτά, κύριοι, εἶναι αὐτοδιοίκησις. Αὐτὴ ἡ δοκιμὴ θὰ εἶναι διαφωτιστική.

§176Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν νομίζετε μήπως οἱ ἰδιῶται ἀναμιγνυόμενοι καὶ καθοδηγούμενοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τὸ κομματικόν, τὸ τοπικὸν παραβλάψωσι τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ;

§177Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ μετέχῃ ὁ Νομάρχης, θὰ μετέχῃ ὁ Διευθυντὴς τῆς Νομαρχίας, ὁ ἀνώτατος δικαστικὸς ὑπάλληλος, ὁ ἀνώτερος οἰκονομικὸς ὑπάλληλος, θὰ μετέχῃ ὁ νομογεωπόνος ἢ διευθυντὴς ἐποικισμοῦ, θὰ μετέχῃ ὁ στρατολόγος κλπ. Βεβαίως αὐτοὶ θὰ εἶναι ἐπικρατέστεροι, ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ τὰ ὑπαλληλικὰ μέλη ὑποχρεωμένα τρόπον τινὰ νὰ λάβωσιν ἀποφάσεις σωστάς, διότι θὰ εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν συνεργατῶν των. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν εἶναι ὅπως περιβάλῃ διὰ τοῦ κύρους της τὸ σχέδιον αὐτὸ νόμου, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ἔχει ψηφισθῆ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἀπὸ τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, τὴν σημερινὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι ἡ διοίκησις σήμερον χωλαίνει ἀκριβῶς διότι εἶναι περιωρισμένα τὰ δικαιώματα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν. Ἔχω πεισθῆ ἀκραδάντως ὅτι μία βελτίωσις αἰσθητὴ θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν. Καὶ τὴν βελτίωσιν ταύτην δύνασθε νὰ τὴν δώσετε ταχύτερον, ἂν ψηφίσετε τὸ σχέδιον τοῦτο νόμου ταχύτερον.

§178ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μοῦ δίδετε, παρακαλῶ, μίαν πληροφορίαν;

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ νομοσχέδιον ἔχει εἰσαχθῆ ἀπὸ τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» ὅτε ἦτο εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ μετὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ἀραβαντινὸς ὑπέβαλε νομοσχέδιον τροποποιημένον. Ἐνῷ δηλαδή, ὅτε εἰσήχθη τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον, εἶχε ζητηθῆ ἀπὸ τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα καὶ ἐδόθη εἷς κατάλογος τῶν ἐξουσιῶν αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ μετατεθῶσιν ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ τοὺς Νομάρχας καὶ τὸ νομοσχέδιον ἀνέγραφε λεπτομερῶς κατὰ τίνα τρόπον καὶ εἰς ποίαν ἔκτασιν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ μετάθεσις τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κέντρου, κατόπιν ἐσκέφθησαν, ἀντὶ νὰ περιέχῃ ὁ νόμος ὁλόκληρον τὴν περιπτωσιολογίαν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ἠδύναντο νὰ μετατεθῶσιν εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον καὶ λυσιτελέστερον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἤδη, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, ἀπὸ τοῦ 1917 ἐνεκρίθη τῇ εἰσηγήσει μου ἐν τῷ Ὀργανισμῷ τοῦ τότε ἱδρυθέντος Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἐπιτραπέντος ἵνα διὰ Διαταγμάτων μέρος τῆς ἐξουσίας τοῦ Κέντρου μετατίθεται εἰς ἄλλους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους. Τοῦτο ὀνομάζω ἀποσυγκέντρωσιν.

§180Γ. ΔΟΥΚΟΥΜΕΤΖΙΔΗΣ. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν δευτέραν.

§182Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε πῶς θὰ ὑποβάλωμεν τὰς τροπολογίας;

§183Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν εἶναι ἀνάγκη, δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§185Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠκούσατε, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, μακρὰν σχετικῶς εἰσήγησιν ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἀποκεντρώσεως. Ἡ μακρὰ εἰσήγησις ἦτο ἀναγκαία, διότι ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον δὲν ἐπληρώθη ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι πλέον κοινὴ συνείδησις ὅτι ἀφ’ ἧς ἰδίως ἐξετάθησαν τὰ ὅρια τοῦ Κράτους δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν διοίκησιν, ἂν ὅλα τὰ ζητήματα εἶναι ἀνάγκη νὰ λύωνται ἀπὸ τὰς κεντρικὰς Ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἄμεσον τὴν ἀντίληψιν καὶ εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἠμποροῦν νὰ προσφεύγουν οἱ ἔχοντες παράπονα, οἱ ἔχοντες συμφέρον πολῖται, οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν διοίκησιν. Ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, θέλομεν ἵνα τὸ Κράτος εἶναι πανταχοῦ παρὸν ὄχι διὰ νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν καὶ πρωτοβουλίαν τῶν πολιτῶν. Δυστυχῶς ὅσον καὶ ἂν ὁμιλοῦμεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν περὶ ἀποκεντρώσεως, ὀλίγα, πολὺ ὀλίγα ἐκάμαμεν διὰ νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν. Ἄν ἐξαιρέσῃ κανεὶς τοὺς νόμους τοὺς ἀποκεντρωτικοὺς οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν κατόπιν τῆς λαϊκῆς ἐξεγέρσεως τοῦ 1909 καὶ τοὺς ἀφορῶντας τὴν πρόσληψιν καὶ τὰς προσωπικὰς μεταβολὰς εἰς τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι πρότερον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὑπήγοντο εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, ἂν ἐξαιρέσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀποκεντρωτικοὺς νόμους, τίποτε ἄλλο δὲν ἔγινε διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν, τὴν ἀνάθεσιν δηλαδὴ τῆς λύσεως διαφόρων ζητημάτων ἀπὸ τὰ περιφερειακὰ ὄργανα, ζητημάτων τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν τὰ περιφερειακὰ ὄργανα νὰ ἐκτιμήσωσι καλύτερον καὶ νὰ δώσωσι τὴν πρέπουσαν λύσιν τὸ ταχύτερον. Κατὰ τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔγινε πλέον αἰσθητὴ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἰδίως ὅταν περιωρίσθησαν τὰ δικαιώματα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τῆς Μακεδονίας καὶ ἐδόθη ἡ ἐξουσιοδότησις εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ μεταβιβάζωσιν ἓν μέρος τῆς ἰδικῆς των ἐξουσίας εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς. Δυστυχῶς καὶ τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν ἔφερε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα.

§186Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον αἱ ἐξουσίαι ἀφομοιοῦντο ἕως ὅτου ἀπεψιλώθη ὁ Γεν. Διοικητής.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶπον. Ἡ πρώτη ἐπέκτασις τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παραχώρησιν εὐρυτέρας ἀποκεντρώσεως εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον. Ὅταν παρῆλθεν ἡ πρώτη περίοδος, ἡ περίοδος τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων Χωρῶν, ὡς ἐλέγοντο, τότε ἀπεψιλώθησαν αἱ Γεν. Διοικήσεις πάσης ἐξουσίας κυβερνητικῆς καὶ τότε ἐγένετο δυνατὴ ἡ ἀνάγκη γενικωτέρας ὀργανώσεως τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐδόθη ἡ ἐξουσιοδότησις εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ Διαταγμάτων νὰ μεταβιβάζωσιν ἓν μέρος τῆς ἐξουσίας αὐτῶν εἰς τοὺς Γεν. Διοικητάς, ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν ἐτελεσφόρησε, διότι αἱ Ὑπηρεσίαι ἀντετίθεντο εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις δὲν διωργανοῦντο κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ἀσκῶσιν αὐταὶ τὴν ἀπαιτουμένην ἐξουσίαν, ἐνῷ δηλαδὴ ἡ διοίκησις διεξήγετο καθ’ ὡρισμένον τρόπον, κατὰ σύστημα ἀποκεντρωτικόν, αἱ Γεν. Διοικήσεις δὲν εἶχον ἀνάλογον ὀργάνωσιν καὶ δι’ αὐτὸ ἡ μεταβίβασις τῆς ἐξουσίας εἰς τὰς Γεν. Διοικήσεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τελεσφορήσῃ, ἐνῷ δηλαδὴ ἐδῶ εἰς ὡρισμένα ζητήματα ἔχει ὁ Ὑπουργὸς παρ’ αὐτῷ συμβούλους ὑπευθύνους, οἱ Γεν. Διοικηταὶ ἐστεροῦντο αὐτῶν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπαναλαμβάνω, καὶ οἱ Γεν. Διοικηταὶ δὲν ἦσαν εἰς θέσιν ν’ ἀσκῶσι τὴν ἐξουσίαν ἡ ὁποία τοῖς ἐδίδετο. Ἀναφέρω μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐλλείψεων καὶ τὴν ἔλλειψιν τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ, ἡ ὁποία ἔλλειψις τεχνικοῦ προσωπικοῦ ἐμποδίζει τὰς Γεν. Διοικήσεις νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον. Κατὰ τὴν περίοδον τῆς Ἐπαναστάσεως ἀπεφασίσθη νὰ ἐφαρμοσθῶσι ριζικώτερα μέτρα διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ ἐνομίσθη ὅτι τὸ σφάλμα ἔγκειτο ὁλόκληρον, διότι ἐστρέφομεν τὴν προσοχήν μας εἰς τοὺς Γεν. Διοικητὰς καὶ δι’ αὐτὸ ὅλαι αἱ ἐξουσίαι τὰς ὁποίας εἶχον οἱ Γεν. Διοικηταὶ μετεβιβάσθησαν διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων εἰς τοὺς Νομάρχας. Αὐτὸ ἦτο τὸ μεγαλύτερον ἀτόπημα καὶ δι’ αὐτὸ τὸ Διάταγμα τῆς ἀποκεντρώσεως ἔμεινε γράμμα ξηρόν. Ὅταν ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν Κυβέρνησιν, ἐσκέφθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν κατὰ πρῶτον τὴν ἰδέαν τῆς ἀποκεντρώσεως ἀπὸ τὰς Γεν. Διοικήσεις, διότι ἐκεῖ ὅπου διετηροῦντο ἀκόμη οἱ Γεν. Διοικηταὶ ὑπῆρχε μεγαλυτέρα ἀνάγκη λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως, λόγῳ ζητημάτων ἄλλων, λόγῳ τῆς παραδόσεως τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, ἐσκέφθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ ἐκάμαμεν μίαν ἐργασίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν Ὑπουργείων, εἴχομεν σκοπὸν νὰ προσδιορίσωμεν τὰ ζητήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, ἠθέλομεν δηλαδὴ οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ νὰ πάρουν ἕν μέρος τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας, νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἡμεῖς ἠθέλομεν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι πλέον ζητήματα τοῦ Α ἢ Β Ὑπουργοῦ οἱ κανονισμοὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἀλλὰ νὰ εἶναι ζήτημα γενικοῦ νόμου προερχομένου ἀπὸ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἔπειτα ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἐξετέλουν τὰς ἀποφάσεις περὶ ἀποκεντρώσεως, ἐπειδὴ δὲ ἐβλέπομεν ὅτι δὲν ἐπροχώρει ἡ ἐργασία αὐτὴ μὲ τὴν ἀπαιτουμένην γοργότητα, ὅπως ἐγκριθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἐπειδὴ ἐβλέπομεν ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐτερματίζοντο ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, τότε ἀπεφασίσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὸ τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ἔδιδεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐξουσίαν διὰ Διαταγμάτων νὰ καθορίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῶσι τὰ ἀποκεντρωτικὰ μέτρα κατὰ τὸ θέρος.

§188ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὰς Γεν. Διοικήσεις;

§189Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἠρχίζομεν ἀπὸ τὰς Γενικὰς Διοικήσεις καὶ θὰ μετεβαίνομεν εἰς τὰς Νομαρχίας, ὥστε οἱ Νομάρχαι νὰ ἔχωσι μίαν ἐξουσίαν ἀνάλογον μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτουν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐργασιῶν των. Ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρῆλθε χρονικὸν διάστημα τεσσάρων μηνῶν καὶ ἐνόμιζον ὅτι ἡ ἐργασία θὰ εἶχε συμπληρωθῆ ἀπὸ τὰς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν ἄλλων, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὑποβληθὲν τότε. Μετὰ λύπης μου παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐργασία αὐτὴ δὲν ἐπροχώρησε καὶ ἡ Κυβέρνησις περιορίζεται πάλιν εἰς τὸ παλαιὸν σχέδιον νόμου, ὡς εἶπον, λόγῳ τῆς ἐπειγούσης λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, μὲ μερικὰς ἐντελῶς ἐπουσιώδεις τροποποιήσεις, καὶ δι’ αὐτὸ μὲ κάποιαν δυσπιστίαν προσβλέπω εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔργον τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἀφοῦ παρῆλθον τέσσαρες μῆνες καὶ δὲν ἐπροχώρουν αἱ ἐργασίαι, ὥστε νὰ ἔχωμεν πλῆρες τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον θὰ ἀπήλλασσε καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν νὰ φέρῃ καθ’ ἑκάστην τροποποιήσεις ἄνευ ἐγκρίσεως τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, βλέπομεν αὐτὸ τὸ παλαιὸν σχέδιον. Ἔχει ἡ Κυβέρνησις τάχα τὴν ἐργασίαν ὅπως ἐπειγόντως διὰ Διατάγματος καθορίσῃ τὸ ζήτημα αὐτό; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει τι ἁπλούστερον παρὰ νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχέδιον νόμου νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της, ἡ ὁποία ἐργάζεται συνεχῶς, καὶ ἐφόσον ἐργάζεται, δὲν ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ Διατάγματος καὶ σχεδίου νόμου, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ ἀντίδρασιν κατὰ τοιούτου νομοθετικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λύει ῥιζικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐργασία αὐτὴ δὲν ὑπάρχει καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται διὰ νὰ φανῇ ὅτι λαμβάνεται ἓν μέτρον σοβαρὸν περὶ ἀποκεντρώσεως. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει πλήρη καὶ ἑτοίμην τὴν ἐργασίαν ἀφοῦ ἐργάζεται ἡ Συνέλευσις, θὰ ὑποβληθῇ τμηματικῶς ἡ ἀποκεντρωτικὴ ἐργασία· καὶ τὸ θέλω αὐτό, διότι ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ θέση ἀσφαλῶς εἰς ἐνέργειαν τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἄν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν βραδύτητα τῆς ἐργασίας αὐτῆς, φοβοῦμαι ὅτι ὅλον αὐτὸ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν θὰ εἶναι ἀντάξιον τῶν προσδοκιῶν τῆς Συνελεύσεως. Καὶ δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, μὲ μεγάλην δυσπιστίαν ἀποβλέπω εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐξ ἄλλου ἔχει διατάξεις τὰς ὁποίας δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ συγχωρήσω. Ὅταν ἦλθεν ἐδῶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποκεντρώσεως, ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὰ συμβούλια αὐτὰ τὰ ἀποκεντρωτικὰ τὰ ὁποῖα θὰ λειτουργοῦν εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις νὰ μετέχουν μόνον δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ μετέχουν καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν συμβουλίων τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸ ἐδέχθημεν καὶ ἔγινε περὶ αὐτοῦ μνεία εἰς τὸ σχέδιον νόμου. Τώρα ἀκούω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις—περὶ αὐτοῦ δὲν θέλω νὰ κάμω κανένα λόγον, διότι ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως—καὶ διαφωνῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ ληφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ καμμία ἀπόφασις, δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἀπασχολῶ σήμερον τὴν Συνέλευσιν, ἂν εἶναι ἄμεσος ἡ ἀνάγκη τῆς λειτουργίας τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων ἢ ὄχι. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ξενίζει εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὰ συμβούλια αὐτὰ τὰ ἀποκεντρωτικὰ θὰ μετέχουν εἰς ἴσην μοῖραν ἰδιῶται μὲ δημοσίους ὑπαλλήλους. Ποία θὰ εἶναι ἡ ἀποστολὴ αὐτῶν τῶν ἀποκεντρωτικῶν συμβουλίων; Ἡ ἀποστολή των θὰ εἶναι πρῶτον ἡ λύσις προσωπικῶν ζητημάτων τῶν ὑπαλλήλων, καὶ εἶναι ὀρθὸν καὶ φυσικὸν νὰ λειτουργοῦν νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ νὰ μετέχουν ἀντιπρόσωποι τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ὅπως ὑπευθύνως δίδουν καὶ αὐτὰ τὴν γνώμην καὶ τὰς συμβουλάς των ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς τῶν προσώπων τῶν ὑπαλλήλων. Ἐφόσον ὅμως δὲν ὑπάρχουσι τὰ νομαρχιακὰ αὐτὰ συμβούλια, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον θὰ συμβάλῃ ὁ διορισμὸς τῶν προσώπων αὐτῶν εἰς τὰ ἀποκεντρωτικὰ συμβούλια. Ἀλλ’ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἠμποροῦν νὰ συμβάλουν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν δέχομαι, εἶναι ἀπαραίτητον τὰ διοικητικὰ αὐτὰ συμβούλια νὰ ἀποτελῶνται κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ ἰδιώτας καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ ὑπαλλήλους, διότι οὕτως ἀλλοιοῦται αὐτὸς ὁ χαρακτὴρ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοδιοικήσεως. Ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ παρὰ ἐφαρμογὴν αἱρετήν. Ἄν ἐπρόκειτο περὶ ἀποκεντρωτικῶν συμβουλίων, ἠμποροῦσαν τὰ διοικητικὰ συμβούλια νὰ ἀπαρτίζωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὑπάρχουν δὲ ἐξαιρετικαὶ περιπτώσεις, καὶ ἐκεῖ θὰ ἐδεχόμην τὴν πλειονοψηφίαν τῶν ἰδιωτῶν, ὅταν γνωμοδοτῶσι περὶ τεχνικῶν ζητημάτων κλπ. Ἄν τοιαῦτα συμβούλια ἐπρόκειτο νὰ ἱδρυθοῦν, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν, ἀλλ’ ἡ σκέψις εἶναι κυρίως νὰ ἔχωμεν συμβούλια διοικητικὰ παρόμοια τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν Ὑπουργείων καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ εἶμαι σύμφωνος μὲ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη διάταξις ἡ ὁποία διατηρεῖται, ἡ διάταξις τῆς μεταβολῆς τῶν ὁρίων μερικῶν νομῶν, ἡ ὁποία διάταξις περιελήφθη κατὰ τὸ θέρος, διότι κατεδείχθη ἐξ αὐτῆς τῆς συζητήσεως ὅτι ὑπάρχουσι μερικοὶ νομοί, ἐλάχιστοι, τῶν ὁποίων τὰ ὅρια εἶναι τελείως ἀνάρμοστα, ὅπως ὁ νομὸς Κερκύρας, ὁ ὁποῖος περιέχει τὴν Λευκάδα, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν οὔτε θρησκευτικὴν οὔτε δικαστικὴν μὲ τὴν Κέρκυραν, ἐνῷ ἔχει σχέσιν ἡ Λευκὰς μὲ τὴν Πρέβεζαν. Καὶ εἴπομεν ὅτι προκειμένου περὶ τοιούτων νομῶν καλὸν θὰ ἦτο καὶ ὀρθὸν νὰ γίνῃ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ἂν δύναται νὰ γίνῃ διαρρύθμισις τῶν ὁρίων τῶν νομῶν. Ἀλλ’ ἠκούσαμεν ὅτι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἔχει μελετηθῆ καὶ συμπληρωθῆ ἡ ἐργασία πρὸς ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ ἰσχύοντος. Ἂν πρόκειται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ γενικὰς μεταρρυθμίσεις τοῦ διοικητικοῦ συστήματος τῆς Ἑλλάδος, περιττεύει ἐντελῶς ἡ διάταξις τοῦ 5 ἄρθρου.

§190Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι εἶναι διατεθειμένος νὰ τὴν ἀπολείψῃ.

§191Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἀφήσαμεν, διότι ἦτο εἰς τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον.

§192Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι σύμφωνος. Καὶ διὰ νὰ συμπληρώσω λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἀφοῦ συνεχίζονται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, ἂν ὑπάρχῃ παρεσκευασμένη ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂς προσκομισθῇ διὰ νομοσχεδίων· ἂν δὲν ὑπάρχῃ, νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι μία ἐργασία ἡ ὁποία πρόκειται νὰ κάμῃ ἐντύπωσιν δι’ ὀλίγας ἡμέρας καὶ τίποτε ἄλλο.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἐλευθεριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§194Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει νὰ νομισθῇ ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως νομοσχεδίου περὶ ἀποκεντρώσεως πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ καμμία σπουδαία μεταβολὴ εἰς τὸ ὅλον διοικητικὸν ἡμῶν σύστημα. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁ ὁποῖος ὑπῆρξα ὑπάλληλος, ὀφείλω νὰ τὸ χαρακτηρίσω ὡς προϊὸν τῆς ἐπικρατήσεως μιᾶς ἐκ τῶν δύο τάσεων αἱ ὁποῖαι διαπνέουν ἀνέκαθεν τὰς Ὑπηρεσίας τὰς κρατικὰς τῆς Ἑλλάδος. Τὴν μίαν τῶν τάσεων τούτων ἀντιπροσωπεύουν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ κέντρου, οἱ ὁποῖοι, συγκεντρώσαντες εἰς χεῖρας αὐτῶν ὁλόκληρον τὴν παντοκρατορίαν, δέχονται τὴν παραχώρησιν αὐτοδιοικήσεως ὑπὸ τὸν τύπον τὸν ὁποῖον μᾶς τὴν δίδουν· εἶναι οἱ πολέμιοι πάσης ἀποκεντρώσεως. Τὴν ἄλλην τάσιν τὴν ἀντιπροσωπεύουσιν οἱ ὑπάλληλοι τῶν ἐπαρχιῶν. Αὐτοὶ λοιπὸν εἶναι ὑπέρμαχοι τῆς ἀποκεντρώσεως, πολέμιοι δὲ θανάσιμοι τῆς αὐτοδιοικήσεως. Εἶναι δὲ πολὺ λογικὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι τὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὄργανα τοῦ Κράτους θέλουν καὶ αὐτὰ νὰ διαθέτουν ψιχία τινὰ ἐκ τῆς παντοκρατορίας τοῦ κέντρου. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως νομοσχεδίου οὐδεμία πραγματικὴ βελτίωσις τῆς διοικήσεως θὰ ἐπέλθῃ· δημιουργοῦνται ἁπλῶς βαρωνίαι καὶ ἡμιβαρωνίαι καὶ μόνον εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἐνῷ τὸ πρῶτον ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι ἂν χρειάζονται αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις, διότι οὐδέποτε ἠσχολήθημεν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἂν ἐξετάσωμεν τὴν δρᾶσιν τῶν Γεν. Διοικήσεων, θὰ ἴδωμεν ὅτι αὕτη δὲν ἐπεκτείνεται πέρα καὶ τῆς πρωτευούσης τῆς ἕδρας τῶν Γενικῶν Διοικητῶν. Ἐφόσον ἡ βάσις τοῦ ὅλου διοικητικοῦ ἡμῶν συστήματος δὲν μεταβάλλεται, νομίζω ὅτι τίποτε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ. Ἡ βάσις εἶναι τὸ γραφειοκρατικὸν σύστημα, ἕνα Σῶμα δημοσίων ὑπαλλήλων ἐκτεινόμενον ἀπὸ τοῦ κέντρου εἰς τὴν περιφέρειαν. Τὸ πῶς θὰ κατανεμηθῇ ἡ παντοκρατορία ἀπὸ μέρους τῶν διαφόρων ὀργάνων μᾶς εἶναι τελείως ἀδιάφορον. Δὲν ἐνδιαφέρομαι ἂν εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν δοθοῦν διὰ νόμου μεγαλύτερα δικαιώματα, ἀφοῦ καθημέραν διὰ τηλεγραφημάτων ἠμποροῦν νὰ τῷ δοθοῦν· διότι κατ’ οὐσίαν καὶ ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι τὰς ὑποθέσεις μας διὰ τοῦ κέντρου θὰ τὰς ἐκτελέσωμεν. Θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ νομισθῇ, ἐνῷ ὑπάρχει ἀνάγκη κομματική, διότι κατ’ οὐσίαν τὸ κόμμα κυβερνᾷ, ἐφόσον ὑπάρχει ἡ συνεργασία αὐτὴ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας καὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ νομίσῃ κανεὶς ὅτι, ἐφόσον θὰ διαβιβασθῇ μία διαταγὴ ἐκ τοῦ κέντρου, θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ διαταγὴ αὐτὴ νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ. Αὐτὸ νὰ μὴ τὸ φαντασθῇ κανείς, διότι τὸ ὄργανον ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ κέντρου. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἡμεῖς οἱ θιασῶται τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἐνθουσιασθῶμεν ἢ νὰ θρέψωμεν ἐλπίδας ὅτι θὰ ἐπέλθῃ κάποια βελτίωσις εἰς τὴν διοίκησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμίλησε περὶ ἄλλων τινῶν μέτρων συμπληρωματικῶν τῆς ἀποκεντρώσεως κλπ., ὡμίλησε περὶ μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ διὰ τὸν ὑπαλληλικὸν κλάδον, περὶ ἑνὸς ὅμως πράγματος δὲν ὡμίλησε· περὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ αὐτοδιοίκησις ρυθμίζεται δι’ ἑνὸς Ἐπαναστατικοῦ Διατάγματος. Ὅταν κάποτε ἐγένετο λόγος εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, εἰσηγουμένου, νομίζω, τοῦ ἐπὶ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ἐν τῇ ἐκδηλώσει δὲ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς ὑπῆρχε καὶ ἡ ἐπιθυμία ὅπως γίνῃ καὶ κάποια συζήτησις. Συζήτησις μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο, ἐπεβάλλετο δὲ νὰ γίνῃ τοιαύτη καὶ διὰ λόγους παιδαγωγικούς, διὰ νὰ μάθῃ ὁ κόσμος τί εἶναι αὐτὴ ἡ ἀποκέντρωσις.

§195Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε δίκαιον κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν ἔλαβον γνῶσιν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι. Καὶ ἐνθυμοῦμαι καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν της νὰ γίνῃ μελέτη καὶ μάλιστα νὰ ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§196Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν αὐτοδιοίκησιν θὰ ἤθελε νὰ μᾶς ἴδῃ ἀσχολουμένους, ἔστω ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἢ ἐπὶ μίαν ὥραν, δι’ αὐτὸ τὸ σπουδαιότατον ζήτημα. Πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα θεσμὸν σπουδαιότατον, θεσμὸν ρυθμιζόμενον μὲ ἕνα Ἐπαναστατικὸν Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς στιγμὰς ἀνωμάλους καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἐθνολογικὴ σύνθεσις τῆς Μακεδονίας δὲν ἐπέτρεπε τὴν λῆψιν εὐρυτέρων μέτρων. Σήμερον, ὁπότε εἰσήλθομεν εἰς μίαν ἐποχὴν ὁμαλήν, ὁπότε λειτουργεῖ ἡ Συνέλευσις, θὰ ἦτο ὀρθὸν καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον νὰ εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτοδιοικήσεως διὰ νὰ εὐτυχήσωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ κατὰ πρώτην φορὰν πολιτευόμενοι νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὰς γνώμας τῶν κυρίων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τῶν ἐχόντων τέλος πάντων μεγαλυτέραν πεῖραν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρακολουθήσῃ τὰ ζητήματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα τόσον πολὺ τὸν ἐνδιαφέρουν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διατελεῖ πάντοτε ὑπὸ τὸ κράτος τῶν φόβων καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐπιδράσεως τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ὅλοι. Διότι τὸν ἐπίεσαν μερικοὶ τμηματάρχαι τοῦ Ὑπουργείου του, φοβούμενοι νὰ παραχωρήσουν εἰς τὰ αἱρετὰ συμβούλια ὡρισμένας κρατικὰς λειτουργίας, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι σιγὰ–σιγὰ θὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην δὲν ὑπάρχει παρὰ μία αὐτοδιοίκησις μόνον, ἡ ἐξασκουμένη ὑπὸ αἱρετῶν τοπικῶν συμβουλίων· ἄλλη δὲν ὑπάρχει. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν κάμωμεν ἡμιτελῆ. Οἱ φόβοι αὐτοὶ εἶναι πανθομολογουμένως ἀστήρικτοι, διότι αἱ ἁρμοδιότητες αἱ ὁποῖαι παραχωροῦνται καὶ δι’ Ἐπαναστατικοῦ Διατάγματος εἰς τὰ τοπικὰ συμβούλια, εἶναι ἁρμοδιότητες αἱ ὁποῖαι οὔτε κἂν ὑπῆρχον ἐν Ἑλλάδι πρὸ 10 ἢ 15 ἐτῶν. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἀκόμη οὔτε Ὑπουργεῖον Γεωργίας ὑπῆρχεν οὔτε Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως οὔτε αὐτὰς τὰς ἁρμοδιότητας τὰς ἐξήσκει τὸ Κράτος. Κατὰ τί λοιπὸν θὰ δύναται νὰ βλαβῇ ἡ ἐθνικὴ ἑνότης τοῦ Κράτους, ἂν αὐταὶ αἱ ἁρμοδιότητες παραχωρηθῶσιν εἰς τὰ τοπικὰ συμβούλια; Δὲν θέλω περισσότερον, κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα αὐτό· ἐκφράζω μόνον τὸν πόθον τῶν ἐπαρχιῶν τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύω ὅπως ἡ Κυβέρνησις μᾶς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσωμεν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως ἐν γένει, διότι δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ ἐντὸς τῶν προθαλάμων τῶν Ὑπουργείων ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν ἴσως διαφόρων παραγόντων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι καὶ τόσον πολὺ συμφέρον νὰ παραχωρήσωσι τὰς ἐξουσίας τὰς ὁποίας συνεκέντρωσαν εἰς τὰς χεῖράς των. Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ βοηθήσωμεν ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών μας τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταλήξῃ εἰς ἓν καλὸν ἀποτέλεσμα καὶ εἰς ἓν καλὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ καθόλου. Εἶναι μόνον ἓν ζήτημα οἰκογενειακὸν τῆς Κυβερνήσεως, μία κατανομὴ τῆς λειτουργίας τῆς διοικήσεως. Ἐγὼ θὰ τὸ καταψηφίσω.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§198Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὅποιος ἔτυχε νὰ διευθύνῃ κλάδον διοικητικὸν χωρὶς ποτὲ νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὑπουργικῶν γραφείων θὰ ἐσχημάτισε τὴν ἰδέαν ὅτι ὅλαι αἱ διαταγαὶ καὶ ἐγκύκλιοι, ὅλα τὰ Διατάγματα καὶ οἱ νόμοι φθάνουν μέχρι τοῦ ἄκρου, παραλαμβάνονται ὑπὸ διαφόρων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦν πλήρως καὶ ἐφαρμόζουν πληρέστερον τὰς ἀποφάσεις τοῦ κέντρου. Ὅστις ὅμως ἐξῆλθε τῶν ὑπουργικῶν θαλάμων καὶ περιώδευσεν ἀνὰ τὸ Κράτος περὶ ἑνὸς καὶ μόνον ἐπείσθη, ὅτι ἡ διοίκησις δὲν λειτουργεῖ ὅπως πρέπει καὶ τίποτε δὲν φθάνει ἀκέραιον εἰς τὰ κύτταρα τοῦ Κράτους, ὅτι ὁ μόνος οὐσιαστικῶς ἀντιπροσωπεύων τὸ Κράτος καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διοικητικὰς σχέσεις εἶναι ὁ χωροφύλαξ. Αὐτὸς εἶναι ὁ μεριμνῶν ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀσφάλειαν, ἂν μεριμνᾷ, ἐννοεῖται, περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἑρμηνείαν καὶ ἐφαρμογὴν ὅλων τῶν νόμων καὶ ἰδιαιτέρως τῶν φορολογικῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ φορεὺς τῆς κρατικῆς ἐξουσίας ἐνώπιον τῆς περιφερείας καὶ αὐτὸς ὁ πληροφοριοδότης περὶ παντὸς γεγονότος συμβαίνοντος εἰς τὴν περιφέρειαν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μεταβιβασθῇ εἰς τὸ κέντρον. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δρᾷ διὰ τοῦ χωροφύλακος καὶ βλέπει συνήθως δι’ αὐτοῦ τὴν ἄμεσον ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων κλπ. Μεταξὺ Κράτους καὶ χωροφύλακος, κέντρου μᾶλλον καὶ χωροφύλακος, ὑπάρχουν Ἀρχαὶ ἁπλῶς διαβιβαστικαί. Ὑπάρχει σωρεία νόμων, νόμων διὰ τοὺς ὁποίους οἱ συντάκται των ἑκάστοτε, καὶ ἴσως καὶ ὁ ἀγορεύων, ναρκισσεύονται νὰ τοὺς παραβάλλουν μὲ τοὺς νόμους τῶν μᾶλλον προηγμένων Κρατῶν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἓν εἶναι γεγονός, ὅτι οἱ νόμοι αὐτοὶ δὲν φθάνουν μέχρι τῶν στρωμάτων διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένοι ἤ, ἂν φθάνουν, φθάνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐξημβλωμένοι, ὥστε νὰ μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ νομίζω ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν οὗτοι παντελῶς δὲν ἐφηρμόζοντο. Ἡ ἔλλειψις συνοχῆς μεταξὺ τοῦ κέντρου καὶ τῆς περιφερείας, ἡ ἔλλειψις τῶν ἀπαραιτήτων κρατικῶν ἢ ἄλλων διαβαθμίσεων μεταξὺ τῆς κεφαλῆς καὶ τῶν ἄκρων, ἀποτελεῖ τὸν κυριώτερον συντελεστὴν τῆς μὴ ἐφαρμογῆς ἢ τῆς πλημμελοῦς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητηθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, οὕτως ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθω εἰς μακρηγόρους ἴσως ἀναπτύξεις, τί ἐγίνετο κατὰ τὸ παρελθόν, τί κακῶς ἐγένετο καὶ τί κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ διαφορετικά, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, χωρὶς νὰ φύγω ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσάγεται σήμερον καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀτενῶς προσβλέπω, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἀπομακρυνθῶ, μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ τὰ ὁποῖα ἀποκομίζω ἐκ τῆς μακρᾶς πείρας τῶν δημοσίων πραγμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἔχω κατατρίψει ὁλόκληρον τὴν ζωήν μου. Τὸ Κράτος, κύριοι, τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι Κράτος μὲ παράλυτα τὰ ἄκρα καὶ ἐγκέφαλον ὑδροκεφαλικόν. Ἐφόσον τὸ Κράτος περιωρίζετο μέχρι τοῦ Ὀλύμπου, εἶχε παγιωθῆ κάποια γνῶσις τῶν τοπικῶν συνθηκῶν καὶ αἱ κεντρικαὶ Ὑπηρεσίαι, στηριζόμεναι εἰς τὰς γνώσεις αὐτάς, ἠδύναντο νὰ κινοῦνται. Ὅταν ὅμως τὸ Κράτος ἐξετάθη πέραν τοῦ Ὀλύμπου, τότε ἐσημειώθη ἐν πολλοῖς ναυάγιον τῆς διοικήσεως. Θὰ ἔλεγον μίαν ἀλήθειαν ἂν ἰσχυριζόμην ὅτι, ἂν ἤμεθα ὥριμοι ἐθνικῶς, ἂν ἤμεθα ὥριμοι πολιτικῶς νὰ ἐπεκταθῶμεν, δὲν εἴχομεν ὅμως ἴσην διοικητικὴν ὡριμότητα ὅπως ἀντιμετωπίσωμεν σχέσεις μᾶλλον πολυσχιδεῖς ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἡ Ἑλληνικὴ διοικητικὴ Ὑπηρεσία γενικῶς, ὅταν τὰ νικηφόρα Ἑλληνικὰ ὅπλα τῆς ἐδημιούργησαν θέσιν καὶ θέσιν τόσον εὐρεῖαν εἰς τὰς Νέας Χώρας, εὑρέθη ἀνέτοιμος νὰ ἀκολουθήσῃ τὰς διανοιγομένας νέας ὁδούς. Ἐκ τῶν ἐνόντων ἀφέθη εἰς τοὺς πρώτους κυβερνητικοὺς ἀντιπροσώπους ὀνομασθέντας καὶ ἐκ τῶν πρώτων κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια νὰ γίνῃ ἀπαρχὴ ὀργανώσεως τῶν Νέων Χωρῶν. Ἡ πρώτη ἐκείνη προσπάθεια ἦτο ὀρθὸν νὰ προσλάβῃ τὴν μορφὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γεν. Διοικήσεως. Ἐπεβάλλετο μία συγκέντρωσις διὰ νὰ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἄμεσος λύσις τῶν πολλαπλῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα παρουσιάζοντο. Ἀλλ’ ὅταν πλέον ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ συστηματοποιούμενον κάποιον σύστημα διοικήσεως τῶν Νέων Χωρῶν, ἀνεταράχθη ὁ διοικητικὸς ὑδροκέφαλος τῆς πρωτευούσης καὶ ἐπεζήτησε τὰς περιφήμους ἀφομοιώσεις, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσε κατὰ τρόπον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀμελέτητον, πλήττοντα τὰ τοπικὰ συμφέροντα εἰς πολλὰ μέρη κατὰ τρόπον δυσθεράπευτον. Εἰς τὴν μανίαν αὐτὴν τῆς ἰσοπεδώσεως ἐθυσιάσθησαν τὰ πάντα. Εἶναι φυσικὸν ὅτι εἰς τὴν μανίαν αὐτὴν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταθῇ κανὲν σύστημα διοικητικόν, τὸ ὁποῖον διετήρει αὐτὸν τοῦτον τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως, τὸ ὁποῖον εἶχον αἱ Νέαι Χῶραι καὶ ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ παραφυλαχθῇ. Καὶ τί ἔγινε, κύριοι πληρεξούσιοι; Ἐπηκολούθησε σωρεία νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ὁτὲ μὲν διεστέλλοντο τὰ δικαιώματα τῶν Γεν. Διοικητῶν, ὁτὲ δὲ συνεστέλλοντο, συχνότατα δὲ κατηργοῦντο διὰ νὰ δοθοῦν ἐκ νέου. Οὐδεμία Κυβέρνησις, καὶ τὸ γνωρίζω ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐπὶ μακρὸν χρόνον διετέλεσα καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κέντρου καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν Γενικῶν Διοικήσεων, εἶχε κατορθώσει νὰ θέσῃ ἓν πρόγραμμα εἰς ἐφαρμογήν, διότι οὐδεμία εἶχε κατορθώσει νὰ θέσῃ τὰς γενικὰς ἐκείνας γραμμὰς τὰς ὁποίας μόνον Κυβερνήσεις δύνανται νὰ θέτουν καὶ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ὁποίων αἱ Ὑπηρεσίαι δύνανται νὰ κινηθῶσιν. Ἐγεννῶντο τεράστια ζητήματα εἰς τὰς Νέας Χώρας ἄγνωστα εἰς τὰς παλαιάς. Ἀπέναντι τῶν ποταμῶν τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν σημασίας, τὰ ρυάκια τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἦσαν μηδαμινά. Τὰ δάση τῆς Μακεδονίας, αἱ πεδιάδες της, ὁ πλοῦτός της ἐν γένει, ἡ γεωγραφικὴ θέσις, τὰ ἐθνικὰ προβλήματα, ὅλα αὐτὰ ἐδημιούργουν πολυποικίλους ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε προηγουμένως νὰ μελετηθοῦν κατὰ πρῶτον λόγον ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἁδρῶν γραμμῶν τὰς ὁποίας θὰ ἔθετεν οὗτος θὰ ἤρχετο ἡ διοίκησις νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν αὐτῆς. Καὶ εἰς αὐτὸ νομίζω ὅτι ἔγκειται ὁ κυριώτερος λόγος τῆς ἀποτυχίας ἐν πολλοῖς, τῆς ἀποτυχίας ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰ ἀκόμη ἐπὶ τῶν γενικῶν γραμμῶν τῆς διοικήσεως τῶν Νέων Χωρῶν. Ἄν ἄλλοτε διὰ λόγους γνωστοὺς ἐπεβάλλετο κάποια ἐπιφύλαξις διὰ τὰς κρίσεις αὐτάς, νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἀντιμετωπίζομεν συνολικῶς τὸ ζήτημα πρέπει αἱ ἐπιφυλάξεις αὐταὶ νὰ καταπέσουν καὶ νὰ ἀντικρύσωμεν τὴν ἀλήθειαν γυμνήν. Αἱ Νέαι Χῶραι καὶ ἰδιαιτέρως ἡ Μακεδονία δὲν διῳκήθησαν ὅπως ἔπρεπε. Δὲν ὁμιλῶ περὶ μερικῶν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων, περὶ τῆς ὀλιγομήνου σταδιοδρομίας τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὰ πρῶτα θεμέλια τῆς ὀργανώσεως ἐν Μακεδονίᾳ, δὲν ὁμιλῶ περὶ μερικῶν παροδικῶν ἐπίσης Γενικῶν Διοικητῶν· ὁμιλῶ περὶ συστήματος. Τὸ σύστημα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔλειψε. Καὶ παριστάμεθα ἀπὸ τοῦ 1913 καὶ ἐφεξῆς καὶ παριστάμεθα καὶ σήμερον ἀκόμη πρὸ τοῦ θεάματος τόσων διοικητικῶν συστημάτων ὅσοι καὶ οἱ ἑκάστοτε ἐναλλαχθέντες Γενικοὶ Διοικηταί. Ὁ σεβαστὸς ἐκ Μαντινείας συνάδελφος ἐτόνισεν ὅτι ἡ ἀποτυχία τῶν Γενικῶν Διοικήσεων δὲν ἐνέκειτο μόνον εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ κεντρικαὶ Ὑπηρεσίαι ζηλοτύπως εἶχοντο τῶν δικαιοδοσιῶν των, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ περιστατικὸν ὅτι καὶ αὐταὶ ἦσαν ἑκάστοτε ἀνοργάνωτοι, καὶ ἦσαν ἀνοργάνωτοι διότι οὐδέποτε ἐπαγιώθη σύστημα, τί ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ. Νὰ μείνουν αἱ Γεν. Διοικήσεις ὁριστικῶς καὶ νὰ ἐξελιχθῇ ἡ διοίκησις τῶν Νέων Χωρῶν, ἴσως μεταφερομένη καὶ εἰς τὰς Παλαιὰς Χώρας, ἀφοῦ θὰ ἐπειραματίζετο τὸ Κράτος, εἰς βάρος τῶν κατοίκων τῶν Νέων Χωρῶν, ἢ νὰ ἀποτελέσουν προσωρινὸν μεταβατικὸν σταθμὸν διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸ σύστημα τὸ κρατοῦν εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος; Τίποτε ἀπὸ αὐτά. Καὶ ἡ κατάστασις αὐτὴ διακυμαινομένη ἔφθασε μέχρι τῆς σημερινῆς εἰκόνος, τῆς ἐξακολουθητικῆς ἐλλείψεως παγίου καὶ ἐπιστημονικοῦ καὶ ἀνταποκρινομένου εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας διοικητικοῦ συστήματος. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν εὗρε καὶ ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις. Εὐθὺς ἀπὸ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς δευτέρας Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν κ. Γονατᾶν ὁ ἀγορεύων ἐτόνισε μετ’ ἐπιμονῆς ὅτι τὰ σημεῖα πρὸς τὰ ὁποῖα ἔπρεπε κατὰ προτίμησιν νὰ στραφῇ ἡ Ἐπανάστασις μετ’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἦσαν πρῶτον ἡ κατὰ μέτρον τῶν οἰκονομικῶν της δυνάμεων κατασκευὴ ἔργων δημοσίων, διότι αὐτὰ καὶ μόνα εἶναι τὰ ἀληθῶς προάγοντα τὴν εὐημερίαν ἑνὸς Τόπου, ἔργων δημοσίων διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε παγιωθῆ καὶ ἐπιβληθῆ ἡ δημοσία τάξις, ἤθελεν ἐπέλθει βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν κλπ. κλπ., καὶ δεύτερον ἡ ἀποκέντρωσις. Δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ διευθύνας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος ἠκολούθησεν ἀρχὴν πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν ἤμην σύμφωνος, φρονῶν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἀπὸ τὴν αὐτοδιοίκησιν νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἦτο καὶ γνώμη τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ὁ κ. Μαυρομιχάλης, μὲ εἶχε παρακαλέσει νὰ συνεργασθῶμεν. Κατὰ τὴν διαδρομὴν τῆς συνεργασίας εὑρέθην ἀντιμέτωπος πρὸς τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἐδέχετο ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἀλλ’ ἐδίσταζεν ἂν πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν ἀμέσως καὶ ἀποκέντρωσιν· καὶ ὅταν ἐζήτησα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγωμεν ἀμέσως τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ ἤκουσα ὡς πρῶτον λόγον ὅτι δὲν ἦτο ἕτοιμος ἡ σχετικὴ ἐργασία, ἐξεδήλωσα τὸν φόβον μήπως ἕως ὅτου καταρτισθῇ ὁ κῶδιξ τῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ ὁ τῆς ἀποκεντρώσεως θὰ ὑφίστατο καὶ ὁ πρῶτος τὴν τύχην τόσων ἄλλων κωδίκων, καὶ διὰ νὰ ἀναμνησθῶ ἑνὸς μόνον κώδικος, τοῦ ἀστικοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλα τὰ Κράτη ἔχουν κώδικας ἀστικοὺς συγχρόνους, ἡμεῖς ἔχομεν τοὺς νόμους τοῦ Ἰουστινιανοῦ καὶ τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων.

§199Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤργησε καὶ ἡ Γερμανία.

§200Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἤργησε. Λησμονεῖτε ὅτι τινὰ Κράτη εἶχον κώδικας, ὅπως ἡ Σαξωνία κλπ. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως ἔγινε τὸ νομοθέτημα διὰ τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», παρατηρήσας μάλιστα ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπεδιώκετο νὰ μεταβληθοῦν οἱ Νομάρχαι εἰς Γενικοὺς Διοικητάς. Ἀλλ’ οὐδὲ ἡ τότε Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν ὅτι οἱ Νομάρχαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκοῦν πλήρη τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, τῶν ὁποίων ἄλλως τε ἡ δικαιοδοσία ἦτο καὶ τότε περιεσταλμένη.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἦτο σφάλμα καὶ δι’ αὐτὸ ἀπέτυχεν ὁ νόμος.

§202Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἀπέτυχε δι’ αὐτό, ἀπέτυχε δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ αὐτὸ ἀνήκει εἰς ἄλλην συζήτησιν.

§203Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλάβετε ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσετε τὴν χρησιμότητα τῶν Γενικῶν Διοικήσεων;

§204Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔλαβον ἐπανειλημμένως, ἐκεῖνα δὲ τὰ ὁποῖα εἶπον ἀποτελοῦν ἀπήχησιν σκέψεων ἐξ ἀφορμῆς τοιαύτης ἐρεύνης. Καὶ ἐρωτᾶται ἤδη: ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκολουθήσωμεν; Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι τόσον βεβαιωμένη, ὥστε εἶναι ἀστήρικτον νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τοὐλάχιστον κατὰ βάσιν δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν. Εἶπον «κατὰ βάσιν». Οἱ προλαλήσαντες ἐμοῦ, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δόντος τὸ σύνθημα, ὡμίλησαν ἐκ παραλλήλου καὶ περὶ αὐτοδιοικήσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ἔρευναν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς πρὸς τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ. Θεωρῶ ἐπιβεβλημένον τὸν συγχρονισμὸν ἀμφοτέρων τῶν θεσμῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει ὁ καταρτισμὸς τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων νὰ γίνῃ ἀμέσως, ἐφόσον διὰ γνωστοὺς λόγους θὰ ἀργήσουν αἱ ἐκλογαί. Πιστεύω ὅτι εἶναι δυνατὸν χωρὶς κομματικοὺς ὑπολογισμοὺς νὰ γίνῃ ἐκλογὴ ἱκανῶν καὶ χρηστῶν προσώπων. Ὁ διορισμὸς τοιούτων προσώπων θὰ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἐμπεδωθῇ ὁ θεσμὸς εἰς τὴν κοινὴν ἐκτίμησιν. Ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον δῶρον, ἂν καταρτισθοῦν τὰ νομαρχιακὰ Συμβούλια καλῶς, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ νὰ δώσῃ ἡ Δημοκρατία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Κλείω τὴν παρένθεσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ προβῶ περαιτέρω. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως. Καὶ ἀκολουθῶν τὴν σειρὰν τῶν σκέψεων τῶν κυβερνητικῶν, οἷαι ἔχουν διατυπωθῆ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ἀποκέντρωσιν ἢ ἀποσυγκέντρωσιν ἐννοοῦμεν τὴν μεταβίβασιν κρατικῆς ἐξουσίας τοῦ Κέντρου εἰς περιφερειακὰ ὄργανα. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πρόκειται τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν νὰ καθορίσουν Διατάγματα ἐκδιδόμενα τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ τῶν ὁποίων Διαταγμάτων θὰ ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ «τροποποίησις καὶ συμπλήρωσις ὑφισταμένων Ὑπηρεσιῶν τῶν Γενικῶν Διοικήσεων καὶ Νομαρχιῶν. Ὅτε ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» εἶχεν ὑποβάλει τὸ σχέδιον νόμου περὶ ἀποκεντρώσεως καὶ εἶδον τὸν ὁρμαθὸν τῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι περιελαμβάνοντο εἰς 20 περίπου σελίδας, εἶχον ὑποδείξει εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν κ. Ἀραβαντινὸν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ζητήσῃ γενικωτέραν ἐξουσιοδότησιν, ἣν καὶ ἐζήτησε τροποποιήσας τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, ἐξουσιοδότησιν περὶ ἐκδόσεως Διαταγμάτων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐκανονίζετο ἡ ἁρμοδιότης τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν. Καὶ πρῶτα ἀπ’ ὅλα, προτοῦ εἴπω τὴν γνώμην μου διὰ τὸ περιεχόμενον τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν, ὀφείλω νὰ κάμω διαστολὴν μεταξὺ Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μείνῃ σταθερὸν καὶ ἄμικτον κυβερνητικῆς χροιᾶς εἶναι ἡ νομαρχιακὴ διοίκησις. Θὰ πρέπῃ νὰ φθάσωμεν τάχιστα, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἰς τὸν θεσμὸν τῶν μονίμων Νομαρχῶν, ὅπως ἔχουν φθάσει εἰς τὰ περισσότερα τῶν Κρατῶν ὅπου ἐφαρμόζεται σύστημα ἀποκεντρωτικόν, π.χ. εἰς τὴν Γαλλίαν.

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν εἶναι ὁ θεσμὸς τῶν μονίμων. Εἶναι ἓν ἔθιμον, τὸ ὁποῖον σέβονται κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ Κυβερνήσεις ἀφ’ ἧς ἔγινεν ἕνας νόμος, πρὸ 20 ἐτῶν, ἐπιτρέπων εἰς τοὺς Νομάρχας νὰ καθίσταται συντάξιμος ἡ μισθοδοσία αὐτῶν. Ἀπὸ τότε ἐλυποῦντο νὰ τοὺς παύσουν, θέτοντες αὐτοὺς εἰς διαθεσιμότητα· ἐν τούτοις ὑπάρχουν πλεῖστα παραδείγματα παύσεως.

§206Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις ἔχουν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν ἐντελῶς διαφορετικὸν χαρακτῆρα. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ θελήσῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαγάγῃ νὰ ὀνομάσῃ τοὺς Νομάρχας Γενικοὺς Διοικητὰς ἢ ἄλλως πως. Αὐτὸ δὲν μ’ ἐνδιαφέρει. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι δύο ὄργανα κρατικά, ὁ Γενικὸς Διοικητὴς καὶ ὑπ’ αὐτὸν ὁ Νομάρχης. Τὸν Γενικὸν Διοικητὴν θὰ ἐπεθύμουν πρόσωπον καθαρῶς πολιτικόν, θὰ τὸν ἐπεθύμουν πρόσωπον τὸ ὁποῖον νὰ ἐκφράζῃ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς κυβερνητικοῦ προγράμματος εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν. Τὸν Νομάρχην θὰ τὸν ἤθελον ἔχοντα καθαρῶς διοικητικὴν ἐξουσίαν καὶ ἄμικτον ἐντελῶς πολιτικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἠξεύρω ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποίαν μορφὴν θὰ λάβουν, ποῦ θὰ γίνουν Γενικαὶ Διοικήσεις καὶ ποῦ θὰ γίνουν Νομοί. Καὶ δὲν ἠξεύρω ποία δικαιοδοσία θὰ δοθῇ εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ ποία εἰς τοὺς Νομάρχας. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς Μακεδονίας. Ἡ Μακεδονία ἀποτελεῖ ἕνα κόσμον ὁλόκληρον μετὰ τὴν εἰσροὴν τόσων ἑκατοντάδων χιλιάδων Ἑλλήνων. Εἶναι ἡ Ἑλλὰς τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖ εἶναι καὶ τὸ μέλλον τὸ οἰκονομικόν, ἐκεῖ εἶναι καὶ τὸ μέλλον τὸ ἐθνικὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκεῖ πρέπει κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Μακεδονία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξομοιωθῇ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως, δηλαδὴ ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, πρὸς οἱανδήποτε ἄλλην περιφέρειαν τοῦ Κράτους. Φαντάζομαι τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τῆς Μακεδονίας ὡς ἕνα Ὑπουργόν, περιστοιχιζόμενον ἀπὸ μέγα ἐπιτελεῖον ἐκλεκτῶν συνεργατῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει μεταβιβασθῆ ἡ ἁρμοδιότης πολλῶν Ὑπουργῶν, διότι οὕτω μόνον θὰ καταλήξῃ τὸ Κράτος εἰς θετικὰ ἀποτελέσματα προόδου τῆς Μακεδονίας. Τὰ πειράματα πρέπει νὰ παύσουν. Ἡ ἀποκέντρωσις ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν πρέπει ταχέως νὰ λάβωσι σάρκα καὶ ὀστᾶ, ἂν θέλωμεν νὰ καταστήσωμεν τὴν Μακεδονίαν ὄχι μόνον Πακτωλὸν χρυσορρόαν, ἀλλὰ καὶ Κιβωτὸν ἐθνικήν. Θὰ ἐνόμιζον λοιπὸν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Μακεδονία νὰ εἶναι οὐσιαστικῶς καὶ τυπικῶς Ὑπουργεῖον. Θὰ ἤθελον τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τῆς Μακεδονίας Ὑπουργὸν ἀπηλλαγμένον ἀπὸ τῶν μικρῶν διοικητικῶν πραγμάτων καὶ ἔχοντα τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς γενικωτέρου προγράμματος κυβερνητικοῦ, θὰ ἤθελον μόνον τὸν Νομάρχην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην νὰ ἀσχολῆται μὲ τὰ διαβατήρια κτλ. Μετὰ τὴν διαστολὴν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα μεταξὺ Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου πρώτου, παρατηρῶ ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον τῶν Διαταγμάτων διὰ τῶν ὁποίων θὰ κανονίζεται ἡ ἁρμοδιότης τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν, παρατηρῶ ὅτι ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον παρεχομένη ἐξουσιοδότησις εἶναι ἀόριστος καὶ ἀσαφής. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει γίνει κατὰ τὸ παρελθὸν μὲ μερικὰς ἐγγυήσεις διὰ τὸ μέλλον θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ καὶ τώρα. Καὶ αὐτὸ εἶχον συστήσει εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ἀραβαντινὸν καὶ εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν. Ἀντὶ νὰ συνεδριάζῃ, ἴσως χωρὶς ἀποτέλεσμα, ἐπὶ μακρὰς ἑβδομάδας ἢ μῆνας Ἐπιτροπὴ ἢ καὶ Ἐπιτροπαὶ διὰ νὰ καθορίσουν ποῖα δικαιώματα πρέπει νὰ δοθοῦν καὶ ποίους ὀργανισμοὺς πρέπει νὰ κάμωμεν διὰ τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ τοὺς Νομάρχας, εἶναι ἁπλούστατον νὰ μεταβιβασθῇ ἡ ἁρμοδιότης τῶν Ὑπουργῶν εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει. Ἀλλὰ θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ τεθοῦν καὶ ἐγγυήσεις, ἐφόσον τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἐμπεδοῦται, διὰ νὰ μὴ ἀνακαλῶνται αἱ δοθεῖσαι ἁρμοδιότητες. Ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοῦτο ἡ ἐξουσιοδότησις. Σπουδαίως ὅμως πρέπει νὰ μελετηθῇ ἡ μεταβίβασις ἐξουσίας τοῦ Κέντρου ἐν σχέσει πρὸς τὸν τρόπον τῆς μελετωμένης νέας διοικητικῆς διαιρέσεως, διότι, ἂν οἱ Νομοὶ ἢ αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις, ὅπως πληροφοροῦμαι ὅτι πρόκειται νὰ τοὺς ὀνομάσῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι μικροί, ἴσως μὲ τὸ σημερινὸν προσωπικὸν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀνάγκας τῶν Νομῶν. Ἂν ὅμως οἱ Νομοὶ εἶναι εὐρύτεροι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον νομίζω ἐπιβεβλημένον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ προνοήσετε ἢ περὶ συμπτύξεως τοῦ προσωπικοῦ πλειόνων Νομαρχιῶν ἢ περὶ ἐνισχύσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν νέων Νομαρχιῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυασθῇ ἡ ὀργάνωσις τοῦ προσωπικοῦ ἢ ἡ σύνθεσις αὐτοῦ μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν, καὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκρίνοντο ὑπεράριθμοι, νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδικαιολογοῦντο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μὲ διέκοψεν ὁ κ. Ἐλευθεριάδης καὶ μοῦ ὡμίλησε περὶ χρήματος, νομίζω ὅτι καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως, ὅπως καὶ κάθε ὀργάνωσις, θέλει χρήματα. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποσυγκεντρώσωμεν εἰς τὸ Κέντρον χωρὶς νὰ συγκεντρώσωμεν εἰς τὴν περιφέρειαν. Κατ’ ἀνάγκην θὰ πρέπῃ ν’ αὐξηθοῦν αἱ Ὑπηρεσίαι. Δὲν νομίζω λοιπόν, διὰ νὰ συγκεφαλαιώσω τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ διαστολὴ ἐπὶ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων καὶ Νομαρχιῶν. Δεύτερον θὰ ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ὅτι μεταβιβάζεται εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ τοὺς Νομάρχας ἡ ἁρμοδιότης τῶν Ὑπουργῶν, καὶ τρίτον ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ σύμπτυξις νομαρχιακῶν Ὑπηρεσιῶν καὶ πρόσληψις εἰς τὰς συμπτυχησομένας Ὑπηρεσίας ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἀπολύονται δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις ὑπηρεσιακῶν Συμβουλίων εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις (ἀναγινώσκει τὸ βʹ ἄρθρον), δὲν συνεφώνησα, ὡς πρὸς τὴν συμμετοχὴν τῶν ἰδιωτῶν, πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Παπαναστασίου. Νομίζω ὅτι οἱ ἰδιῶται δὲν πρέπει νὰ συμμετέχουν εἰς τὰ Συμβούλια, ἐφόσον πρόκειται νὰ λυθοῦν ζητήματα καθαρῶς ὑπηρεσιακά. Δύνανται νὰ μετέχουν, ἀλλ’ ἐκεῖ μόνον ὅπου λαμβάνουν μέρος καὶ εἰς τὰς κεντρικὰς Ὑπηρεσίας, ὅπως εἶναι τὰ γνωμοδοτικὰ Συμβούλια γεωργίας καὶ πολλὰ ἄλλα, εἰς τὰ ὁποῖα συμμετέχουν καὶ ἰδιῶται, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν βῆμα πρὸς τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ λαϊκοῦ στοιχείου εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Μεγαλύτερον βῆμα δὲν πρέπει νὰ σημειωθῇ ἀπὸ τώρα. Μᾶλλον συμφέρει νὰ ἀναμείνωμεν τὸν καταρτισμὸν τῶν αἱρετῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Δὲν τάσσομαι μὲ τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν ἀκόμη διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὸν Τόπον μας εἶναι ὅτι πολλάκις ἀναγνωρίζομεν μίαν ἀνάγκην, ἀνάγκην ἐπὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν, καταρτίζομεν Ἐπιτροπάς, συζητοῦν αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ ἐπὶ τέλους πηγαίνουν ὅλα αὐτὰ εἰς τὸν ἀέρα, διότι ἔγινε μόνον ἀκαδημαϊκή, καὶ ἴσως ὄχι πάντοτε ἀκαδημαϊκή, μελέτη. Εἶναι σήμερον τεθειμένη ἡ ἀνάγκη καὶ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν πρέπει νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἀμέσως. Ἄν θελήσωμεν ν’ ἀναμείνωμεν τὴν λεπτομερῆ ἐπεξεργασίαν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὁρίσουν ποίαν ἁρμοδιότητα ἑκάστου Ὑπουργείου θὰ μεταβιβάσωμεν εἰς τὴν περιφέρειαν καὶ ποίαν θὰ παρακρατήσωμεν ὑπὲρ τοῦ Κέντρου, νομίζω ὅτι δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐξαντλούμεθα εἰς συζητήσεις καὶ νὰ ἐπιβραδύνωμεν ἕνα θεσμὸν ὁ ὁποῖος θ’ ἀποτελέσῃ σημαντικὸν βῆμα προόδου. Βεβαίως δὲν θὰ θεραπευθοῦν τὰ δεινὰ τῆς Διοικήσεως μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀποκεντρώσεως, ἂν δὲν ἀρχίσῃ καὶ ἡ ἰσχὺς τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλὰ πάντως θὰ διευκολυνθῇ ὁ κόσμος τῶν ἐπαρχιῶν, ὅταν ἕν σημαντικὸν μέρος τῶν ὑποθέσεων αὐτοῦ μεταφερθῇ ἀπὸ τοῦ Κέντρου εἰς τὴν περιφέρειαν, τὸ δὲ Κέντρον καταστῇ μᾶλλον γόνιμον εἰς γενικωτέρας μελέτας καὶ ἀποφάσεις, ἀπαλλασσόμενον τῶν μικροφροντίδων, αἵτινες τόσα παρεμβάλλουν ἐμπόδια εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν ὁλοκλήρωσιν σαφοῦς καὶ σταθεροῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος. Πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς ἀνακαίνισιν τοῦ διοικητικοῦ μας συστήματος, εἰς τὸν συγχρονισμόν του, ἂν θέλωμεν νὰ μὴ ὑστερήσωμεν εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς τῶν Κρατῶν. Ἄλλως, φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν θὰ μείνωμεν παρὰ πολὺ ὀπίσω, ἐπικινδύνως πολὺ ὀπίσω εἰς τὴν ἅμιλλαν ἐν τῇ Ἐγγὺς Ἀνατολῇ. (Χειροκροτήματα).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§208Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου πολιτευτὴς ἐγένετο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐρωτηθεὶς τί σκέπτεται νὰ κάμῃ, εἶπε τὰς ἑξῆς δύο λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἐθαυμάσθησαν διὰ τὴν συντομίαν των: «εὐνομίαν καὶ αὐτοδιοίκησιν». Καὶ τὴν μὲν εὐνομίαν εἴδομεν, τὴν αὐτοδιοίκησιν ὅμως δὲν εἴδομεν. Ἔκαμεν ἐν τούτοις κἄποιο Νομοθετικὸν Διάταγμα τότε περὶ νομαρχιακῶν Συμβουλίων, τὸ ὁποῖον μέχρις ὥρας δὲν ἐψηφίσθη. Ἠκούσαμεν δὲ καὶ ἕνα ἄλλον διακεκριμένον ἄνδρα τοῦ Κοινοβουλίου, τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκ Κορινθίας πολιτευτήν, ὁ ὁποῖος ἐξεφώνησεν ἕνα μνημειώδη λόγον περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Ἐν τούτοις οὔτε αὐτοδιοίκησιν οὔτε ἀποκέντρωσιν εἴδομεν ἔκτοτε. Ἀντ’ αὐτῶν εἴδομεν, κύριοι, ἕνα μικρὸ φυλλαράκι, περιφερόμενον ἀπὸ χέρι εἰς χέρι Ὑπουργοῦ καὶ μεταδιδόμενον ἐκ παραδόσεως ἀπὸ δημοκρατικῆς εἰς δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, ἕνα φυλλαράκι τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρόκειται νὰ ἀναδιοργανωθῇ διὰ τῶν πέντε ἄρθρων τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Κύριοι, βεβαίως οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειαζόμεθα διὰ νὰ ἀποκεντρώσωμεν τὴν Διοίκησιν ἐν Ἑλλάδι. Ἡ γνώμη μου εἶναι, κύριοι, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ ἀρχίσωμεν βελτιώνοντες τὰ πράγματα — καὶ τὸ εἶπον πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου — πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ νόμοι ἐφαρμόζονται· αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη καὶ θεμελιώδης ἀρχὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἑδράζονται ὅλα τὰ εὐνομούμενα Κράτη τῆς Εὐρώπης τὰ ὁποῖα προτοῦ θεσπίσουν νέους νόμους δίδουν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ ὑπάρξῃ χωρὶς νὰ ἐφαρμόζεται. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πραγματικῶς κακοδιοικούμενον ἀπὸ ἑξηκονταετίας, ἀπὸ τοῦ 1862 τοὐλάχιστον, ἔχει ἀνάγκην ριζικῆς μεταρρυθμίσεως εἰς ὅλους τοὺς κλάδους. Τὸ δεύτερον θέμα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀπασχολῇ ὅλους εἶναι μία σοβαρὰ προσπάθεια πρὸς ριζικὴν ὅλων τῶν κλάδων ἀναδιοργάνωσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς νεαροποίησιν ἡμῶν. Καὶ ἡ ἀναδιοργάνωσις τῶν κλάδων τῆς Διοικήσεως δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀπόρροια στιγμιαίων πειραματισμῶν καὶ νομοσχεδίων τοιούτων, ἀλλὰ μελέτης καὶ ψυχολογίας τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἔθνους, καὶ νὰ ἀποτελέσῃ κάτι τι ἑδραῖον καὶ στερρόν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ εἰσέλθῃ ἡ αὐτοδιοίκησις εἰς τὸν δρόμον τῆς πραγματοποιήσεως καὶ τῆς στερεότητος. Δυστυχῶς οὐδέποτε ἐμελετήσαμεν κάτι σοβαρῶς, διότι γνωρίζομεν μέσα μας ὅλοι ὅτι τίποτε ἀπὸ ὅ,τι ἐκάμαμεν δὲν ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦ σχετικῶς διαρκοῦς. Καὶ ἔρχεται σήμερον τὸ νομοσχέδιον τῆς ἀποκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ὅλα θὰ γίνουν διὰ Διατάγματος, δηλαδὴ κάθε Ὑπουργὸς θὰ βγάζῃ ἕνα νόμον καὶ θὰ κάμνῃ τὴν ἀποκέντρωσίν του, θὰ συμβῇ δέ, κύριοι, νὰ ἔχωμεν κάθε δύο μῆνας ἰδίαν ἀποκέντρωσιν, καὶ μὲ κάθε Ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ ἓν σύστημα ἀποκεντρώσεως. Ὅπως δὲ ἠλλάξαμεν 30 Γενικοὺς Διοικητὰς εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ 20 εἰς τὴν Κρήτην, τώρα θὰ γίνῃ χειρότερον ἀκόμη, διότι δίδομεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα διὰ Διατάγματος νὰ μετατρέπῃ τὰ πάντα. Βεβαίως, κύριοι, παρίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποκεντρώσεως ὡς ἄμεσος ἀνάγκη. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν: Ἀπὸ τὸν καιρὸν τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅστις εἰσηγήθη τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν, παρῆλθον τρία ἔτη. Ποῦ εἶναι αἱ μελέται σας, ποῦ εἶναι τὰ χαρτιά σας, οἱ κώδικές σας; Ἠκούσαμεν περὶ μελετῶν αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ εἰς τὸ τέλος εἴδομεν ἕνα φυλλαδάκι, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ καταδεχθῶ οὔτε νὰ συζητήσω. Τί νὰ συζητήσῃ κανεὶς ὅτε λέγει τὸ νομοσχέδιόν σας ὅτι «ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κάθε Ὑπουργὸν διὰ Διαταγμάτων νὰ κανονίζῃ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν καὶ νὰ συμπληροῖ, τροποποιῇ καὶ καταργῇ τοὺς ὑφισταμένους σχετικοὺς νόμους»; Δὲν σοβαρευόμεθα οὔτε ὅταν συζητοῦμεν οὔτε ὅταν νομοθετοῦμεν. Τὸ ἔργον τῆς Δημοκρατίας πρέπει νὰ εἶναι σοβαρόν, πρέπει νὰ εἶναι μελετημένον. Πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱ νόμοι ἐφαρμόζονται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Προτιμῶ νὰ ἀναβάλωμεν αὐτὴν τὴν καινοτομίαν καὶ νὰ τὴν μελετήσωμεν καὶ τὴν φέρωμεν σοβαρὰν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Οὐδαμοῦ σήμερον τὰ Ἔθνη νομοθετοῦσι καὶ ριζικῶς μεταβάλλουσι τὴν διοικητικήν των κατάστασιν ἄνευ προηγουμένης μελέτης. Ὅλα γίνονται ἀφοῦ προηγουμένως τὰ περιοδικά, τὰ Σωματεῖα, οἱ Σύλλογοι ἐκφέρουν τὴν γνώμην των. Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν μεγάλας μεταβολάς, διανέμονται πρὸ ἐτῶν, ἀκούονται ὅλου τοῦ κόσμου αἱ ἀντιρρήσεις καὶ ὅταν ἔλθουν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἀποκρυσταλλωθῶσιν εἰς τι ἑνιαῖον τὰ νομοθετήματα αὐτὰ λαμβάνουν τὸν χαρακτῆρα τοῦ διαρκοῦς, διότι ἐξήχθησαν πλέον ἀπὸ τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἔγιναν κτῆμα τῆς ἐπιστήμης, διότι κατέστη πλέον πεποίθησις ὅτι τοιαύτη πρέπει νὰ εἶναι ἡ μεταβολή. Μόνον οὕτω θὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν τὸ ἔργον τῆς μεταρρυθμίσεως. Ἂν ὅμως νομίζωμεν ὅτι ὁ κάθε Ὑπουργὸς δύναται νὰ μεταβάλλῃ τὸν νόμον καὶ ὅτι τὸ ἔργον τῆς νομοθεσίας εἶναι προϊὸν στιγμιαίας φαντασιοπληξίας ἀμαθῶν καὶ ἡμιμαθῶν Ὑπουργῶν καὶ τμηματαρχῶν, δὲν θὰ ἀποκτήσωμεν νομοθετήματα σοβαρά. Δὲν ψέγω κανένα, ἀλλὰ πρέπει τὰ ἔργα τῶν ριζικῶν μεταρρυθμίσεων νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα ἐθνικῆς συμβολῆς καὶ μελέτης ἐπιστημονικῆς. Οὐδέποτε πρέπει νὰ νομίζωμεν ὅτι ἡμεῖς τὰ γνωρίζομεν ὅλα ὡς δοκησίσοφοι καὶ νὰ θέλωμεν πιέζοντες τὴν πλειονοψηφίαν νὰ δημιουργῶμεν εἰς τὸ πόδι τοιαύτας μεταρρυθμίσεις. Ἡ φωνή μου βεβαίως, κύριοι, δὲν ἔχει σημασίαν, διότι δὲν καυχῶμαι ὅτι δύναμαι νὰ πείθω τὴν Συνέλευσιν τί πρέπει νὰ πράττῃ. Ἡ μόνη μου ἱκανότης εἶναι ἐνίοτε νὰ ἐμποδίζω μερικὰ κακά. Ἀλλ’ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ φωνὴ τῆς πραγματικῆς ἰδέας τῆς μεταρρυθμίσεως, τῆς ριζικῆς μεταβολῆς, θὰ σᾶς ἔλεγον· μὴ σπεύδετε εἰς τὸ ἔργον τὸ μεταρρυθμιστικόν, ὄχι διότι δὲν ἐπείγει, ἀλλὰ ἴσα–ἴσα διότι ἐπείγει, καὶ ἐπειδὴ ἐπείγει πρέπει νὰ εἶναι στερεὸν καὶ διαρκές. Ὅλων τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Ὑπουργῶν ἡ προσπάθεια πρέπει πρὸ παντὸς νὰ εἶναι νὰ ξεκαθαρίσουν τοὺς νόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μείνωσι διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἀμειλίκτως. Τοὺς δὲ νόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἢ περιέπεσαν εἰς ἀχρηστίαν ἢ δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι, νὰ τοὺς καταργήσουν, διὰ νὰ μὴ μένῃ εἰς τὸν λαὸν ἡ ἐντύπωσις ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρχωσι νόμοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφαρμόζονται. Καὶ ὅταν ξεκαθαρίσωμεν τὴν νομοθεσίαν μας καὶ ἀφήσωμεν τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐφαρμοσθοῦν, τότε θὰ ἐννοήσωμεν τίνες νόμοι πραγματικῶς καὶ ποῖα συστήματα σφάλλονται, διότι πρὶν ἢ δοκιμασθῶσι δὲν γνωρίζομεν ποῖα εἶναι καλὰ καὶ ποῖα κακά. Πολλάκις, κύριοι, ἤκουσα τὴν φράσιν αὐτήν, ὅτι δυστυχῶς «ὁ τάδε νόμος ἀπέτυχε», «τὸ τάδε σύστημα ἀπέτυχε». Ἀλλὰ καὶ τί ἐπιτυγχάνει εἰς τὴν Ἑλλάδα; Οὐδέν. Διότι τίποτε δὲν ἐφαρμόζεται, ἀφοῦ ἀπέτυχε καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν βάσιν ὅλων τῶν νεωτέρων Ἐθνῶν, καὶ ἀπέτυχε διότι οὐδέποτε ἐφηρμόσθη. Ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ φιλοσόφου, ὅτι δὲν εἶναι τὰ πολιτεύματα τὰ ὁποῖα ἀποτυγχάνουν, δὲν εἶναι οἱ νόμοι οἱ ὁποῖοι ἀποτυγχάνουν, ἀλλ’ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀποτυγχάνομεν εἰς τὰ πολιτεύματα. Ἰδοὺ διατί, κύριοι, μὲ τὴν εἰρωνείαν τοῦ φιλοσόφου δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἴτε ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον εἴτε δὲν τὸ ψηφίσωμεν δὲν βελτιοῦται ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους. Θὰ ἤθελα, ἂν θέλετε νὰ σοβαρευθῶμεν μίαν φοράν, νὰ μείνῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ γίνῃ κάτι τι διαρκές, εἷς κῶδιξ, καὶ νὰ συνδυασθῇ μὲ τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Αὐτοδιοίκησις καὶ ἀποκέντρωσις πρέπει νὰ συνδυασθῶσιν εἰς ἓν ἑνιαῖον σύστημα, εἰς νέον Ὀργανισμὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τοῦτο οὐδέποτε θὰ γίνῃ, ἂν δὲν ἀποκτήσωμεν πρὸ παντὸς Δικαιοσύνην ὡς ὑπερτάτην ἐξουσίαν, διότι ἀναμφιβόλως ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ ἀποτύχῃ ἄνευ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὔτε κρύο οὔτε ζέστην μοῦ κάμνει.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§210Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Προφανῶς παρενοήθη ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου. Ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἔσπευσα νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπείγεται καὶ αὐτὴ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀποκέντρωσιν διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐματαιώθησαν αἱ ἐκλογαὶ τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων οὐχὶ ἐξ ὑπαιτιότητος ἡμῶν, μὴ δυνάμενοι νὰ παρουσιάσωμεν σήμερον ἐνώπιον ὑμῶν ὁλόκληρον τὸ διοικητικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἑτοιμάζεται νὰ παρουσιασθῇ, εἴτε μᾶς ἀναγνωρίσωσιν εἴτε ὄχι, ἡμεῖς θὰ πράξωμεν τὸ καθῆκόν μας εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς ἔταξεν ἡ ἐμπιστοσύνη ὑμῶν. Εἴπομεν ὅτι πρόκειται περὶ δύο σκοπῶν, πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τῆς ἀποκεντρώσεως διὰ νὰ μεταβιβάσωμεν ἓν μέρος τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας εἰς τὰ τοπικὰ διοικητικὰ ὄργανα, ὡς ὄντα ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ἐφόσον ἀναθεωροῦνται οἱ κατάλογοι, προετοιμάζεται σύστημα κανονισμοῦ τῶν Διοικήσεων, νομοσχέδιον περὶ νέας διοικητικῆς διαιρέσεως, νομοσχέδιον περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαλλήλων, μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ προσπαθήσωμεν νὰ στηρίξωμεν τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὡμίλησα περὶ τῆς ἐκτάσεως τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ τὰ μέτρα ταῦτα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ παρουσιάσωμεν σήμερον, διότι, ὅπως εἶπον, καὶ οἱ πρὸ δεκαετίας συζητοῦντες διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως δὲν κατέληξαν εἰς τίποτε. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσετε ἀπὸ ἕνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μέχρι χθὲς ἠσχολεῖτο εἰς τὰ βουνά, νὰ τὰ μελετήσῃ ὅλα εἰς ἕνα μῆνα καὶ νὰ σᾶς τὰ παρουσιάσῃ. Ἀλλ’ ἔχω τὴν φιλοτιμίαν νὰ προσπαθήσω, ἐφόσον οἱ κατάλογοι θὰ ἐξεκαθαρίζοντο, νὰ σᾶς παρουσιάσω ἓν ἄρτιον σύστημα. Σήμερον ἐζήτησα τὴν ψῆφόν σας διὰ νὰ αὐξήσω τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν, διὰ νὰ μὴ ἀναγκάζωνται νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὸ Κέντρον διὰ μίαν ἄδειαν ξυλεύσεως ἢ ἄδειαν ἀνθρακεύσεως ἤ, ὅταν μαλώνῃ ὁ Νομάρχης μὲ τὸν Ἀστυνόμον, διὰ μερικὰ τέλος ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Νομαρχῶν καὶ τῶν Γενικῶν Διοικητῶν.

§211Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Τί μᾶς ἐμποδίζει νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς νομαρχιακῶν Συμβουλίων εἰς τὰς Νέας Χώρας; Οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι εἰς τὰς Νέας Χώρας δὲν ἐνοθεύθησαν· εἶναι νέοι. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως καμμία δυσκολία νὰ γίνουν ἐκλογαὶ νομαρχιακῶν Συμβουλίων.

§212Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσω.

§213Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν τιτλοφορεῖτε τὸ νομοσχέδιον «ἐπέκτασις τῆς δικαιοδοσίας τῆς Γενικῆς Διοικήσεως», διὰ νὰ μὴ κτυπᾷ ὁ ὅρος τῆς ἀποκεντρώσεως;

§214ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀλλάξῃ ὁ τίτλος.

§215Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂς ἀλλάξῃ ὁ τίτλος.

§216Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς τεθῇ «περὶ καθορισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν».

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§218Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος, κύριοι, μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις συνεδύασε τὴν ἀποκέντρωσιν μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ μὲ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Διοικήσεως. Διότι βεβαίως θὰ ἦτο ὑπερβολικὰ ἀστεῖον νὰ ἐφροντίζομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀποκέντρωσιν εἴτε διοικητικὴν ἁπλῆν εἴτε ἀποσυγκέντρωσιν μὲ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον σήμερον. Διότι εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἔχομεν ὡς διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους τὸν Νομόν, εἰς τὰς Νέας Χώρας δὲ ἔχομεν ἐπὶ πλέον τὴν Ὑποδιοίκησιν καὶ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις ἤρχισαν ἀπὸ τοῦ 1912 διὰ τοῦ ᾼΡΛΔʹ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχον καθορισθῆ τοπάρχαι ἐκπρόσωποι τοῦ Κράτους ἐξασκοῦντες πᾶσαν ἐξουσίαν νομοθετικὴν καὶ διοικητικήν. Ἀργότερον ἡ ἐξουσία αὐτῶν βαθμηδὸν ἠλαττώθη. Ἀργότερον ἐπίσης κατηργήθησαν αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις καὶ αἱ πλεῖσται τῶν Ὑποδιοικήσεων. Τῷ 1917 ἀνασυνεστήθησαν αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις καὶ Ὑποδιοικήσεις. Τῷ 1918 συνεστήθησαν νέαι, ἡ τῆς Ἀνατολικῆς καὶ ἡ τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, καὶ τῷ 1920 κατηργήθησαν ἄλλαι Γενικαὶ Διοικήσεις. Οὕτως ἐφθάσαμεν εἰς μίαν Γενικὴν Διοίκησιν Μακεδονίας, τῆς ὁποίας μοῦ φαίνεται τὸν θάνατον προεμελέτα ὁ ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ηὐρύνετο ἡ δικαιοδοσία τῶν Νομαρχῶν καὶ περιωρίζετο ἡ ἐξουσία τῶν Γενικῶν Διοικητῶν εἰς μίαν ἁπλῆν διοικητικὴν ἐποπτείαν. Ἑπομένως διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μέτρα ἀποκεντρώσεως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ καθορίσωμεν πλέον πάγιον, σαφὲς καὶ ὁριστικὸν πρόγραμμα διοικητικόν, πρόγραμμα τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι σαφὲς τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὰ διάφορα ὄργανα τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιήσωμεν καὶ τὴν δικαιοδοσίαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν τὰ ὄργανα αὐτὰ ὅσον καὶ τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν θὰ διοικῶσι. Θὰ ἔχωμεν τέλος πάντων Νομαρχίας ἢ θὰ ἔχωμεν τὸ νέον σύστημα περὶ τοῦ ὁποίου ἠκούσαμεν νὰ γίνεται λόγος ὅτι ἑτοιμάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ σύστημα δηλαδὴ τῶν 9 ἢ 12 Γενικῶν Διοικήσεων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐν συνδυασμῷ μὲ Ὑποδιοικήσεις, δηλαδὴ σύστημα εὐρύτερον μὲ τοπικὰς ἐπαρχίας.

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει μεγάλας φιλοδοξίας οὐδὲ εἶχε. Καθημερινῶς οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ εὑρίσκονται ἄοπλοι διὰ στοιχειώδη ζητήματα καὶ ζητοῦν ἀπὸ τὸ κέντρον δι’ ἐγγράφων καὶ τηλεγραφημάτων νὰ ἀπαντήσῃ καὶ λύσῃ ταῦτα, τὸ ὁποῖον κέντρον ἐν τούτοις δὲν εἶναι εἰς γνῶσιν τῶν ζητημάτων τούτων. Λοιπὸν τὸ σχέδιον νόμου ἔχει τὸν ἁπλούστατον σκοπὸν νὰ ὁπλίσῃ τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς εἰς τὸ νὰ δύνανται νὰ λύουν ἐπὶ τόπου μερικὰ ζητήματα. Τὸ ἄλλο τὸ ὁποῖον εἴπετε, ἂν ἡμεῖς μείνωμεν εἰς τὰ πράγματα, θὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν.

§220Γ. ΜΟΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ θὰ κατέληγον, κ. Πρόεδρε, νὰ εἴπω ὅτι πάντοτε θέλομεν νὰ λύωμεν τὰ ζητήματα ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς στιγμῆς.

§221Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου σεῖς δὲν ὁμιλεῖτε;

§222Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ὁμολογῶ ὅτι θὰ εἶχον μερικὰς ἀντιρρήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόλυτον εὔρυνσιν τῆς δικαιοδοσίας, διότι ἐκ πείρας τουλάχιστον γνωρίζομεν ὅτι συνήθως ἡ δρᾶσις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ δὲν ἐξέρχεται πέρα τῶν ὁρίων τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἀμέσως διοικεῖ, ἀλλ’ οὐδὲ πέρα τῶν ὁρίων τῆς πόλεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕδραν. Ἑπομένως, ἐφόσον πρόκειται κατ’ οὐσίαν περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Μακεδονίας, θὰ ἤθελον νὰ ἐφθάνομεν εἰς τὴν εὔρυνσιν τῆς δικαιοδοσίας τῶν Γενικῶν Διοικητῶν μετὰ τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἄλλων δύο Γενικῶν Διοικήσεων τῆς Μακεδονίας, τῆς Γεν. Διοικήσεως Δυτικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Γεν. Διοικήσεως Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὁπότε ὁ Γεν. Διοικητὴς Μακεδονίας ὁ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἑδρεύων δὲν θὰ ἀπετέλει ὑδροκέφαλον ὀργανισμόν, ἢ νὰ ηὐξάνετο ἐπὶ πλέον ἡ δικαιοδοσία τῶν Νομαρχῶν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ ἐπροτίμων νὰ εἶχεν ἑτοιμασθῇ ἡ σχετικὴ ἐργασία, ὥστε εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ περὶ ἀποκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ἀποτελεῖ ἕνα θεμελιώδη θεσμὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον αἱ Νέαι Χῶραι ἐλπίζουν τόσα πράγματα, νὰ ἠμπορούσαμεν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τῇ βάσει δεδομένων καὶ γεγονότων σαφῶν καὶ ὡρισμένων. Ἐν τούτοις παρ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ φρονῶ ὅτι πολλὰς φορὰς τὸ καλύτερον εἶναι ἐχθρὸς τοῦ καλοῦ, παραδέχομαι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει καὶ ἐκφράζω τὴν εὐχὴν ὅπως γίνουν διαπραγματεύσεις ἢ οἱαιδήποτε τέλος πάντων συνεννοήσεις μὲ τοὺς ἐξοχωτάτους ἐξωκοινοβουλευτικοὺς ἵνα αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὰς Νέας Χώρας μὴ ἀναβληθῶσι διὰ τὸν λόγον ὅτι μερικοὶ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ πολιτευταὶ Ἀθηνῶν ἔχουν ἀντιρρήσεις.

§223Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐλύθη τὸ ζήτημα αὐτό. Ὑποβάλλεται σχέδιον νόμου διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων. Ἐδέχθημεν νὰ ἀναθεωρήσωμεν τοὺς καταλόγους. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λέγωμεν πάντα τὰ ἴδια πράγματα.

§224Γ. ΜΟΔΗΣ. Τί χρεωστοῦμεν ἡμεῖς χάριν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν νὰ καθυστεροῦμεν εἰς ζήτημα ἐντελῶς κεφαλαιώδους σημασίας διὰ τὰς Νέας Χώρας; Γνωρίζομεν ὅλοι τὴν ἀντίδρασιν τὴν ὁποίαν συναντῶμεν καὶ θὰ συναντήσετε εἰς τοὺς τμηματάρχας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Πρέπει νὰ τελειώσῃ γρήγορα· δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον.

§226Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω: Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ πᾶν ἀφορῶν τὴν ἀποκέντρωσιν. Διαφωνῶ ὅμως πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 3, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ διορισθῶσι κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τὰ ἐξ ἰδιωτῶν μέλη ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ἢ Νομάρχου μὲ θητείαν παύσεως ἅμα τῇ συγκροτήσει τῶν κανονικῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ἐφόσον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐνέργειαν τῶν κοινοτικῶν ἐκλογῶν, δὲν θέλω τὸν διορισμὸν ἀπ’ εὐθείας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν καὶ θεωρῶ ὑποχρέωσιν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐκλέξῃ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐμπιστευθῇ τὰς Γενικὰς Διοικήσεις καὶ τὰς Νομαρχίας. Ἔχω μακρὰν καὶ πικρὰν πεῖραν καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ νὰ δοθῇ μεγίστη προσοχὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τούτων, διότι ἄλλως παραλύει πᾶσα ἀγαθὴ πρόθεσις περὶ ἀποκεντρώσεως.

§227Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἤθελον νὰ ζητήσω ὅπως ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὁ τίτλος «ἀποκέντρωσις», ἀκριβῶς διότι ἔχει τόσην σημασίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ἀποκέντρωσις ἡ πραγματική.

§228Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ψηφίζεται ὁ τίτλος.

§229Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ τίτλος καὶ ὅ,τι ἀναφέρεται μέσα. Ἔχει τόσην σημασίαν ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις, ὥστε ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀναμένω τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ αὐτὰ τὰ δύο ζητήματα. Ἂν λοιπὸν δώσωμεν μίαν οἱανδήποτε ἐξουσίαν, περὶ ἧς ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τοὺς Νομάρχας καὶ τοὺς Γεν. Διοικητάς, δὲν θὰ ἀλλάξουν, κατ’ ἐμέ, καὶ πολὺ τὰ πράγματα καὶ τοῦτο θὰ κάμῃ τὸν λαὸν νὰ χάσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν ἔχει ὁπωσδήποτε πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Διότι εἶναι ἀδύνατον ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ ἁπλῶς ἐξουσίαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὴν μεταβιβάζει εἰς τὸν Νομάρχην καὶ τὸν Γεν. Διοικητήν, εἶναι ἀδύνατον νὰ φέρῃ τὴν μεταβολὴν ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ φέρῃ ἡ ἀληθινὴ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ πλήρης καὶ πραγματικὴ αὐτοδιοίκησις. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ ἡ μεταβολὴ αὐτὴ διὰ νὰ λείψῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τὸ κακὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν πολυνομίαν· διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ μέγα κακὸν τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ πολυνομία δὲν δύναται νὰ διορθωθῇ παρὰ διὰ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἂς μὴ θελήσωμεν λοιπὸν νὰ δώσωμεν ἔστω καὶ τὴν ὀνομασίαν τῆς ἀποκεντρώσεως εἰς ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὴν ἀληθινὴν ἀποκέντρωσιν.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§231Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐχάθη πολύτιμος χρόνος, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠννόησεν ἀπ’ ἀρχῆς νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε καὶ διότι κατὰ συνέπειαν παρασυρθέντες οἱ κύριοι ἀγορεύσαντες δὲν ἠννόησαν ποῦ ἔγκειται τὸ ζήτημα. Ὁ Γεν. Διοικητὴς Μακεδονίας κ. Κανναβὸς ἐζήτησε τὴν ἐπέκτασιν τῆς δικαιοδοσίας του, διότι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμῆ ζητήματα μέγιστα, ὅπως εἶναι τὸ προσφυγικόν, τὸ γεωργικόν, τῆς συγκοινωνίας ἐν Μακεδονίᾳ. Ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ θέλουσα νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν δικαιοδοσίαν αὐτοῦ διὰ τῆς μεταβιβάσεως μέρους τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τὸ σχέδιον νόμου εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀνήρχετο εἰς τὸ βῆμα νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν συζήτησιν, ὥστε νὰ παρακολουθήσωσιν αὐτὸν καὶ ἄλλοι ρήτορες, εἶναι καταφανὲς ὅτι δὲν θὰ ἐγενικεύετο ἡ συζήτησις οὐδὲ θὰ ἐπεξετείνετο εἰς τὰ περὶ ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ μεταβιβάσεως δικαιοδοσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ εἶναι φειδωλὴ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν σχετικῶν Διαταγμάτων, συμφώνως πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ μεταβάλῃ λίαν ἐπιβλαβῶς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τοῦτο νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσλάβῃ πολίτας εἰς τὰ συμβούλια τὰ ὁποῖα ἐγκαθίστανται παρὰ τῇ Γεν. Διοικήσει, διότι πιθανὸν τὰ μέλη αὐτὰ νὰ ἐκτραπῶσι, διότι ἡ σημερινὴ κομματικὴ καὶ πολιτικὴ κατάστασις εἶναι ἀνώμαλος καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ προκαταληφθῇ ἡ δημοσία συνείδησις ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐπίσης ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν ἐν γένει τὸ ζήτημα τῶν διοικητικῶν διαιρέσεων διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ Ἐπαναστάσεως διὰ τῆς μεταθέσεως τμημάτων ἀπὸ ἑνὸς διοικητικοῦ ἐκλογικοῦ διαμερίσματος εἰς ἕτερον.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντωνιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§233Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπορῶ πῶς ἦλθεν ἐνώπιόν μας ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἔχει παρὰ νὰ ἐπαυξήσῃ τὰς δυσχερείας τῆς διαχειρίσεως καὶ νὰ πολλαπλασιάσῃ τοὺς τυράννους τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀπὸ καιροῦ αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὰ προγράμματά των περιλαμβάνουσιν ἑκάστοτε τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἀποκέντρωσιν. Δὲν ὑπάρχει, ὑποθέτω, οὐδεὶς ὁ ἀμφισβητῶν τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἐκτιμήσεως τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἥν ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ζητοῦσα ἐξουσιοδότησιν ὅπως σοβαρώτατα ζητήματα λύῃ δι’ ἁπλῶν Νομ. Διαταγμάτων. Τὸ πρῶτον ὅτε ἤρχισεν ἡ Συνέλευσις τὰς ἐργασίας της ἐνεφάνισεν ἓν νομοθέτημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχεν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νομοσχεδίου, ὡς γνωρίζετε, ἔλαβον καὶ τότε τὸν λόγον. Εἶχε ζημιωθῇ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου τὸ Δημόσιον ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν βραδύτερον. Εἶναι ὑπὸ συζήτησιν ἕτερον σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον ἡ Συνέλευσις δημιουργεῖ μίαν νέαν δευτέραν ἐξουσίαν παράλληλον πρὸς αὐτήν, ἡ ὁποία μάλιστα τίθεται ὑπεράνω αὐτῆς. Εἶναι ἡ γνωστὴ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ συζητήσωμεν ἐν καιρῷ. Τὸ ἀναφέρω διὰ νὰ δείξω τὴν τάσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως μηδενίσῃ τὴν κοινοβουλευτισμόν.

§234Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν δὲν τὴν εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις.

§235Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ τῶν τροποποιήσεων.

§236Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εἶσθε ἐν ἀκριβείᾳ, ὅταν ὁμιλῆτε.

§237Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ σᾶς εἴπω τὰς ἀντιλήψεις μου. Διὰ τρίτην φορὰν ἔρχεται ἤδη ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ ὅπως διὰ Διατάγματος κανονίζῃ, ρυθμίζῃ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, δηλαδὴ ἐξαρτᾷ τὴν τύχην ὁλοκλήρων πληθυσμῶν ἀπὸ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὸν καλὸν χαρακτῆρα ἑνὸς ἀνθρώπου. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε ὅτι τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως ἀποτελεῖ διὰ τὸν λαὸν ζήτημα ζωῆς καὶ θανάτου, διότι, ἂν ὑπάρχῃ τι τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει πρωτίστως τὸν λαόν, εἶναι αὐτό. Ἀλλά, ὅπως εἶπον, ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ τείνει ἀκουσίως ἴσως νὰ ἀποπλανήσῃ τὸν λαὸν ὅτι μεριμνᾷ διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν, ἐνῷ δὲν πρόκειται παρὰ νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀκόμη ἀφορμὴν δυσπιστίας τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως· διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσέρχονται εἰς τὰ συμβούλια τὰ ὑπαλληλικὰ καὶ ἰδιῶται, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι, ἐφόσον οἱ ἰδιῶται αὐτοὶ θὰ διορίζωνται ἀπὸ τοὺς Νομάρχας καὶ τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καθ’ ὃν τρόπον διορίζονται καὶ ἐφόσον μάλιστα βλέπομεν καὶ ἕτερον, ὅτι θὰ προτείνωνται ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ, γνωρίζετε δὲ ὅτι ὅλοι αὐτοὶ εἶναι διωρισμένοι ἀπὸ τοὺς Νομάρχας, δημιουργεῖται ἕνας φαῦλος κύκλος. Ὁ Νομάρχης διορίζει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, αὐτὸ προτείνει ἄλλα πρόσωπα τῆς κατωτάτης κοινωνικῆς βαθμίδος ἀπὸ ἀπόψεως ἱκανότητος καὶ μορφώσεως μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξευτελίσῃ τὸ σύστημα εἰς τὰ ὄμματα τοῦ λαοῦ καὶ νὰ εἴπῃ: Ἰδού, κύριοι, οἱ ἀντιπρόσωποί σας. Καθὼς μᾶς ἔλεγον κατ’ ἐπανάληψιν οἱ Νομάρχαι καὶ οἱ Διοικηταὶ «τί θέλετε νὰ κάμωμεν ἀφοῦ ἔχετε τοιούτους ἀντιπροσώπους;» Ἑπομένως, κύριοι, ἂν ἀποτύχῃ νέον σύστημα ὅπως αὐτό, θὰ λέγετε ὅτι ὁ λαὸς θὰ δώσῃ καλὸν νομαρχιακὸν συμβούλιον καὶ συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ ἐπειδὴ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς λεπτομερῆ συζήτησιν, θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπολύτως ἀσύμφορον καὶ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅπως τὸ ἀπορρίψῃ καὶ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῆς πραγματικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως διὰ τῶν ὁποίων καὶ μόνον θὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ αἰσθανθῇ τί πρᾶγμα εἶναι αὐτὴ ἡ Δημοκρατία.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§239Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ νομοθέτημα, κύριοι συνάδελφοι, ἀναντιρρήτως δὲν ἔχει οὔτε ἴχνος οὐσιαστικῆς αὐτοδιοικήσεως μεθ’ ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα ἅτινα παρουσιάζει. Καθιεροῖ μίαν ἀποκέντρωσιν, ἡ ὁποία εἶναι δῶρον ἄδωρον διὰ τὰς περισσοτέρας τῶν ἐπαρχιῶν. Δι’ αὐτάς, διὰ τὰς πλείστας δηλαδὴ ἐπαρχίας, ἀλλάσσει ἁπλῶς ὁ αὐθέντης καὶ ἀντὶ νὰ δουλεύουν εἰς τὸ κέντρον τῶν Ἀθηνῶν θὰ δουλεύουν εἰς τὰ κέντρα τῶν Διοικήσεων. Θὰ ἤθελον ἑπομένως, διὰ νὰ προληφθῇ τοῦτο, νὰ γίνῃ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰσάγων τὸ νομοθέτημα, ὅτι δηλαδὴ μεταβιβάζεται μέρος ἐκ τῆς ἁρμοδιότητος καὶ ἰσχύος τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοθετήματος δὲν συμβαίνει τοῦτο. Τὸ νομοθέτημα δὲν λέγει «καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας», ἀλλὰ λέγει «ἢ εἰς τοὺς Νομάρχας»· ὑπάρχει ὅθεν τεραστία διαφορά· τὸ «ἢ» πρέπει νὰ γίνῃ «καί». Οὕτω θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ μεταβιβάσῃ καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας δικαιώματα καὶ δὲν θὰ εἶναι τὸ τοιοῦτον ἐξηρτημένον ἀπὸ τὴν ἀμφίβολον θέλησίν του.

§240Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐφόσον ἀφήνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἔκτασις τῆς ἐξουσίας, δικαιοῦται νὰ ἐκλέξῃ.

§241Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἐξουσιοδοτῇ τοὺς Διοικητάς, νὰ ἐξουσιοδοτῇ καὶ τοὺς Νομάρχας.

§242Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς ποῖον βαθμόν;

§243Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ βαθμὸς εἶναι ἀδιάφορος.

§244Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν εἶναι μηδαμινός, δὲν ἔχει σημασίαν.

§245Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ δικαιώματος μικροῦ, νὰ μεταβιβάζεται καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας.

§246Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νὰ ταυτισθοῦν ἀπολύτως; Δὲν εἶναι ὀρθόν.

§247Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα· τὸ «ἢ» νὰ γίνῃ «καί». Διὰ νὰ πάρῃ κανεὶς ἄδειαν ἀνθρακεύσεως ξύλων πρέπει νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν διοίκησιν χωροφυλακῆς τοῦ νομοῦ, ὁ νομὸς εἰς τὴν Διοίκησιν χωροφυλακῆς, αὕτη εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν καὶ αὕτη πάλιν εἰς τὰς Ἀθήνας. Τοιαύτας τινὰς περιπτώσεις ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καθ’ ἃς διὰ μίαν ἁπλῆν ἄδειαν ἀπαιτοῦνται μῆνες ὁλόκληροι καὶ θέλω τὴν ἀποκέντρωσιν οὐσιαστικήν, ἐξικνουμένη μέχρι τῶν ἄκρων καὶ μὴ φθάνουσαν μόνον μέχρι τῶν Γενικῶν Διοικήσεων. Ὅταν ἐνσκήψῃ χειμών, νὰ δύνανται οἱ ποιμένες νὰ ἀποκόπτουν τοὺς κλάδους ἀγρίων δένδρων καὶ νὰ τρέφουν τὰ ζῷά των· καὶ ἔχω μίαν περίπτωσιν ὑπ’ ὄψιν μου ποὺ ἐχρειάσθη ἡ ἄδεια τῆς κοπῆς τῶν κλάδων 25 ἡμέρας διὰ νὰ ἐκδοθῇ. Τὰ ζῷα βέβαια δὲν ἠδύναντο νὰ ἀναμένουν 25 ἡμέρας ἄνευ τροφῆς. Ἔπρεπε καὶ πρέπει, γινομένης οὐσιαστικῆς ἀποκεντρώσεως μέχρι Νομάρχου, τοιαῦτά τινα μικροδικαιώματα ἔστω νὰ δοθοῦν καὶ εἰς τοὺς Νομάρχας καὶ εἰς τοὺς κατὰ τόπους σταθμάρχας, ἂν θέλετε. Ὑπὸ τοιαύτας σκέψεις ἐμφορούμενοι καὶ ἀπειρίαν περιστατικῶν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ κατὰ τὴν αὐριανὴν συζήτησιν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίας τινάς, τὰς ὁποίας πρώτη ἐκείνη θὰ υἱοθετήσῃ, διότι θὰ εἶναι ἀποτελέσματα πείρας ἡμῶν τῶν προερχομένων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ συνεπῶς γνωριζόντων τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Μία ἐκ τούτων εἶναι καὶ ἡ τροπολογία ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως τῶν λιμενικῶν ἔργων, διότι καθὼς ἔχουν σήμερον αἱ λιμενικαὶ Ἐπιτροπαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ κανὲν λιμενικὸν ἔργον. Τὸ ζήτημα τοῦτο καί τινα ἄλλα ζητήματα ἀφορῶντα σοβαρῶς τὰς ἐπαρχίας καὶ διευκολύνοντα σπουδαίως τὸν ἐπαρχιακὸν κόσμον. Θὰ διατυπώσωμεν εἰς τροπολογίας, διότι πιστεύομεν ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν πρέπει νὰ ἀποβῇ φενάκη ἁπλῆ, ἀλλὰ πρέπει πραγματικῶς καὶ εἰλικρινῶς νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἄκρων, ἅτινα ἀπέκαμαν δουλεύοντα εἰς τὴν χαρτοκρατίαν καὶ τὴν παντοκρατορίαν τοῦ κέντρου. Θὰ ὑποδείξωμεν ἡμεῖς ποῖα ζητήματα θὰ ὑπάγωνται εἰς τὰς ἁρμοδιότητας αὐτάς.

§248Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Συστήματος ἔχομεν ἀνάγκην.

§249Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι. Αὔριον, ἂν ὁ νομὸς Μυτιλήνης, ὁ ὁποῖος εὐτυχεῖ νὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους φίλους πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ λιμενικά του ζητήματα, φέρ’ εἰπεῖν, μὲ ἓν Διάταγμα, ἕνας ἄλλος νομὸς ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἔχῃ φίλους εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν θὰ τὸ ἐπιτυγχάνῃ. Πρέπει διὰ νόμων νὰ γίνωνται αὐτὰ δι’ ὅλους τοὺς νομοὺς ἐξ ἴσου καὶ ὄχι διὰ Διαταγμάτων.

§250Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἁπλῶς τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἕνας Ὑπουργὸς νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὰ πρακτικὰ μιᾶς δημοπρασίας τὸ μεταβιβάζει εἰς τὸν Διοικητὴν Α, ἀλλὰ δὲν τὸ μεταβιβάζει εἰς τὸν Νομάρχην. Τὸ τῆς συνθέσεως τῶν λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν δὲν μεταβάλλεται δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ μεταβιβαζομένης, ἀλλὰ περὶ συγκροτήσεως μιᾶς τοπικῆς Ἀρχῆς. Ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμά του αὐτὸ τὸ μεταβιβάζει δι’ ὅλα τὰ μέρη εἰς τοὺς Νομάρχας.

§251Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἔχωμεν μίαν ὑπόσχεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ μεριμνήσῃ νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα διαρρυθμίζον ἀποκεντρωτικῶς τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς λιμένων, διότι, ἐφόσον τοῦτο εἶναι ἠρτημένον ἐκ τοῦ κέντρου, οὐδὲν σοβαρὸν δύναται νὰ γίνῃ.

§252Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως.

§253Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπίσης τὸ «ἢ» νὰ μεταβληθῇ εἰς «καὶ» καὶ νὰ προστεθῇ «κοινοτικοῦ συμβουλίου».

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἔχει τὸν λόγον.

§255Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὅταν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εὑρίσκετο εἰς τὴν Ἀρχὴν μετὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913, αἱ Νέαι Χῶραι ἐγνώρισαν τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως ὑπὸ Γενικοὺς Διοικητὰς πότε τὸν κ. Σοφούλην, πότε τὸν κ. Ρακτιβάν, ὑπὸ τὸν μακαρίτην Δραγούμην ἢ τὸν Ρέπουλην. Ἀλλά, καίτοι ὡς Γενικοὶ Διοικηταὶ ἐστάλησαν οἱ ἄριστοι τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐν τούτοις αἱ Νέαι Χῶραι οὐδέποτε ἔμειναν εὐχαριστημέναι ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐσχάτως τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὅταν ἐκυβέρνα, εἶχεν ἀποστείλει τὸν ἐπιτελῆ του εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν Θράκης καὶ τοῦ ἔδωσε δικαίωμα ἐκδόσεως ὄχι μόνον Διαταγμάτων, ἀλλὰ καὶ νόμων. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι καὶ μὲ τὴν εὐρύτητα αὐτὴν δὲν εἶχεν ἱκανοποιηθῆ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἡ ἀξίωσις τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει προσωρινῶς νὰ ἀνασυσταθῶσιν αἱ δύο Γενικαὶ Διοικήσεις, Ἀνατολικῆς καὶ Δυτικῆς Μακεδονίας, διότι ἔχουσι δημιουργηθῆ ἀνάγκαι τεράστιαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσῃ ὁ κ. Κανναβὸς τί γίνεται εἰς τὴν Καβάλλαν οὔτε ὁ ἕτερος Γενικὸς Διοικητὴς τί γίνεται εἰς τὸ Κιούπκιοϊ. Ἀπὸ δέκα ἐτῶν ἀκούομεν περὶ αὐτοδιοικήσεως, ἀλλὰ δὲν ηὐτυχήσαμεν νὰ δοκιμάσωμεν τὸ σύστημα τὸ διοικητικὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς παλαιὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι τόσον καλοὺς καρποὺς ἀπέφερον καὶ ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγὸν ἀκόμη. Ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ἀνέπτυξε τὸ διοικητικόν της πρόγραμμα. Ἐπιφυλάσσομαι, ἅμα τὸ ἀκούσω, νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι μὲ τὸ πρόχειρον αὐτὸ νομοσχέδιον θὰ ματαιωθῇ ἡ πραγματικὴ αὐτοδιοίκησις, διότι θὰ ἐπέλθωσι διακοπαὶ τώρα, μετὰ τὰς διακοπὰς θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ διαφόρων ἄλλων ζητημάτων καὶ θὰ παραμείνωμεν ἀναμένοντες ἀκόμη, ὅπως ἀπὸ τοῦ 1912, τὴν ἀποκέντρωσιν διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀξίωσις τοῦ λαοῦ θὰ εἶναι ἐπιτακτικὴ καὶ τόσον σοβαρά, ὥστε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὰ πράγματα θὰ εἶναι δυστυχὴς καὶ θὰ κοπιάσῃ πολὺ καὶ θὰ καταβάλῃ ὅλας της τὰς δυνάμεις διὰ νὰ μᾶς δώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν ζητοῦμεν.

§256Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἀποδοχήν, κύριοι πληρεξούσιοι, τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κουνδούρου, ὅπως, ἀντὶ τοῦ «ἤ», τεθῇ «καί», θὰ δημιουργηθοῦν προστριβαὶ μεταξὺ Γενικῶν Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§258Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Λυποῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, διότι ὑφ’ ἃς συνθήκας πρόκειται νὰ περατωθῇ ἐν σπουδῇ ἡ συζήτησις, δὲν παρέχει χρόνον πρὸς ἀνάπτυξιν ἑνὸς θέματος κεφαλαιώδους σημασίας, καθ’ ἡμᾶς, ἴσης πρὸς τὸ πολίτευμα. Καὶ ὅμως δὲν ἔχει ἀποδοθῆ ἡ δέουσα σημασία οὔτε εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν οὔτε εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἔχουν γίνει λέξεις τοῦ συρμοῦ, ἀλλὰ τὸ βάθος των, ἡ σημασία των διὰ τὴν στερέωσιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν εὐόδωσιν τῶν λαϊκῶν συμφερόντων δὲν ἔχει κατανοηθῆ πρεπόντως. Εἶμαι ἐπίσης πεπεισμένος ὅτι σχέδιον νόμου, ὅπως τὸ παρόν, πιστοποιεῖ μὲν τὰς ἀρίστας διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀξία τιμῆς τόσον ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ συνόλῳ της, καθὼς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀσφαλῶς ὅμως δὲν θὰ ἀποδώσῃ τίποτε ἀπολύτως. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος δι’ αὐτό, διότι δὲν εἰσάγεται ἀποκέντρωσις, ἀλλὰ μόνον ὑπόσχεσις ἀποκεντρώσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ καταφύγῃ εἰς τὰς κεντρικὰς Ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι νὰ συντάξουν τὰ Διατάγματα τὰ προσδιορίζοντα τὴν ἔκτασιν τῆς ἐξουσίας ἡ ὁποία θὰ χορηγηθῇ εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ τοὺς Νομάρχας. Ἀλλὰ αἱ κεντρικαὶ Ὑπηρεσίαι οὐδέποτε ἐχορήγησαν τὴν ἐξουσίαν των. Ἔχω πικρὰν προσωπικὴν πεῖραν ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ἀπεφασίσθη καὶ τότε ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀλλ’ ἦτο δυστυχῶς πολιτικὴ μόνον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἦσαν σύμφωνοι, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐχορήγει ἐξουσίας.

§259Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ χορηγήσῃ ἐξουσίαν.

§260Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν θέλῃ καὶ ἔχῃ συγκεκριμένην γνῶσιν ὅλων τῶν ζητημάτων ἡ Κυβέρνησις, θὰ τὸ πράξῃ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς πείρας συνάγω καὶ διὰ τὸ μέλλον εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πολιτευόμενοι, ὅπως εἶναι οἱ Ὑπουργοί, νὰ ἔχουν τὴν λεπτομερειακὴν γνῶσιν τῶν ζητημάτων. Συγκεκριμένως, διὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ ἕνα παράδειγμα, ποία δασικὴ ἐξουσία θὰ χορηγηθῇ; Θὰ κληθῇ ὁ κ. Διευθυντὴς τῶν δασῶν: «Τί θὰ δώσωμεν, κ. Διευθυντά;» Εἶναι ἀπειρία λεπτομερειῶν, τὰς ὁποίας οἱ πολιτευόμενοι δὲν κατέχουν. Οἱ πολιτευόμενοι ἔχουν τὰς γενικὰς γραμμάς. Θέλουν νὰ δώσουν πράγματι εὔρυνσιν ἐξουσίας εἰς τὸν Νομάρχην καὶ εἰς τὸ ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ λειτουργῇ παρὰ τῷ Νομάρχῃ. Καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς κεντρικῆς Ὑπηρεσίας θὰ ἀπαντήσῃ μὲ ὑπεκφυγάς. Καὶ τελικῶς δὲν θὰ χορηγηθῇ ἐξουσία.

§261Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀτέλεια τῶν Ὑπουργῶν.

§262Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι παντογνῶσται.

§263Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν θὰ ἐρωτήσωμεν τὴν κεντρικὴν Ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην τῆς αὐτοδιοικήσεως. Θὰ τοὺς ἐρωτήσωμεν τί ποσοστὸν τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Κράτους τοὺς χρειάζεται νὰ τοὺς μεταβιβάσωμεν.

§264Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα, κ. Ὑπουργέ. Λοιπὸν δύο ὑπῆρξαν τὰ ἐμπόδια εἰς τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε προσέκοψεν ἡ πραγματοποίησις τῆς ἀποκεντρώσεως. Πρῶτον τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπετέλει πολιτικὴν ἑνὸς μόνον Ὑπουργείου. Τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε μόνον τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐχορήγησεν ἀκεραίαν εἰς τοὺς Διοικητὰς καὶ Νομάρχας. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ μετ’ ὀλίγον ἀφῃρέθη, καθὼς θὰ ἐνθυμῆται φίλος πληρεξούσιος, Νομάρχης κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§265Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν τὴν ἐφήρμοσα κατ’ ἀρχάς, ἀλλ’ ὅταν ἠθέλησα νὰ κάμω χρῆσιν, μοῦ τὴν ἀφῃρέσατε. Εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν Νομαρχῶν καὶ ἠθέλησα νὰ κάμω χρῆσιν τῆς ἐξουσίας αὐτῆς.

§266Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἠδυνήθη λοιπὸν νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς, ὅταν παρέστη εὐκαιρία. Κατόπιν περιωρίσθη ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία τῶν ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων, ἐκτὸς τῶν διοικητικῶν. Τὰ δὲ ἄλλα Ὑπουργεῖα δὲν ἐχορήγησαν οὐσιαστικὴν ἐξουσίαν. Μὲ τὸν κ. Σίδερην ἤμην ἀπολύτως σύμφωνος νὰ δώσωμεν καὶ τὴν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἀλλ’ ὅταν ἐπελήφθη τοῦ ἔργου τούτου κατεσκεύασε τὴν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν συγκεντρωτικήν.

§267Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ τοῦτο, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν ἔπρεπε νὰ δοθῇ αὐτοδιοίκησις. Ἀλλὰ σᾶς εἶπα φτιάξατέ μου τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ μοῦ εἴπετε νὰ περιμένω.

§268Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὴ ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Κατ’ ἀρχὰς εἴχομεν τὸ Μέτωπον τοῦ Ἔβρου καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἐκλογαί, κατόπιν εἴχομεν τὴν εἰρήνην καὶ ἦτο ἀνάγκη γενικῶν ἐκλογῶν. Καὶ αἱ τοπικαὶ ἐκλογαὶ εὐλόγως ἀνεβλήθησαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι τὸ σημερινὸν συγκεντρωτικὸν σύστημα ἔχει δημιουργήσει χρεοκοπίαν τῶν ἐπαρχιακῶν Ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποστῆ στέρησιν τῆς πρωτοβουλίας, ἀτροφίαν καὶ ἀποξήρανσιν, δυστροπίαν ἀπέναντι τῶν πολιτῶν. Καὶ ἐνῷ ἐδῶ ἐξαγγέλλομεν μεγάλας ἐπαγγελίας, ὅτι ὁ λαὸς θὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ πνεῦμα κρατικόν, ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ πνεῦμα λαϊκόν, εἰς τὰ ἄκρα τῆς Ἑλλάδος διεξάγεται μία μάχη μεταξὺ πολίτου καὶ ὑπαλλήλου, μεταξὺ Κράτους καὶ λαοῦ, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς ἀμοιβαίαν ἀνυποληψίαν. Ὁ πολίτης ἔχει πεισθῆ ὅτι ὁ ἐπαρχιακὸς ὑπάλληλος οὐδὲν δύναται, ἁπλῶς διαβιβάζει τὴν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ δι’ αὐτὸ καταφεύγει εἰς τὸν πολιτευόμενον καὶ τηλεγραφεῖ «ἀναφορὰ ἀπεστάλη Ἀθήνας». Καὶ ὁ πολιτευόμενος σπεύδει νὰ καταδιώξῃ τὴν ἀναφοράν, ἡ ὁποία συνήθως βραδύνει νὰ ἔλθῃ. Καὶ συναντᾷ τοὺς τμηματάρχας πνιγομένους ἀπὸ τὴν πλήμμυραν τῶν ἐπαρχιακῶν ἐγγράφων. Ὑπηρέτησα ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὡς Γενικὸς Διοικητὴς καὶ κατόπιν ἐπὶ ἓν ἔτος ὡς Ὑπουργὸς καὶ ἔχω μίαν προσωπικὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων. Τὰ ζητήματα τὰ κοινωνικὰ ὑπάρχουν, πάλλονται, ζοῦν μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας. Εἰς τὰς Ἀθήνας χαρτοποιοῦνται. Ὅσα ζητήματα ἔρχονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἔρχονται ὡς χαρτιὰ ὑπὸ μάλης τοῦ τμηματάρχου, ὁ δὲ Ὑπουργός, ἀπησχολημένος ἀπὸ τὰς καθημερινὰς φιλικὰς συζητήσεις, ἀναβάλλει τὴν ὑπογραφήν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ λυθοῦν ταχέως καὶ εὐστόχως εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἠμποροῦν νὰ λυθοῦν μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τῆς ἀποκεντρώσεως. Θὰ θεραπεύσῃ τοὺς ἐπαρχιακοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὴν ἀποξήρανσιν καὶ θὰ τοὺς ἀναπτύξῃ μερικὰς ἀτομικὰς πρωτοβουλίας, ὥστε νὰ γίνουν χρήσιμοι, θὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς τμηματάρχας ἀπὸ τὰς λεπτομερείας εἰς τὰς ὁποίας πνίγονται, ὥστε νὰ εὕρουν καιρὸν νὰ ἀσκοῦν ἐποπτείαν καὶ νὰ καθορίζουν τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν, πρὸ παντὸς ὅμως θὰ ἐξυγιάνῃ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας. Καὶ ἀποδίδω, κύριοι, ὑψίστην σημασίαν εἰς τοῦτο, διότι ἔχει χρεοκοπήσει ὁ πολιτικὸς κόσμος ἀσχολούμενος ἀπὸ πρωίας ἕως ἑσπέρας εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν μὲ τοὺς πολίτας, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεων.

§269ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τῶν δικαίων ὑποθέσεων.

§270Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τῶν δικαίων ὑποθέσεων. Ἔχομεν μεταβληθῆ εἰς παραγγελιοδόχους ἰδιωτικῶν ὑποθέσεων καὶ εἶναι μία ἀναξιότης διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἄνθρωποι σεβόμενοι τὸν ἑαυτόν των δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταγωνίζωνται τοὺς συναδέλφους των ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ καταδιώκοντες τὰ ἔγγραφα εἰς τὰ ὑπόγεια Ἀρχεῖα τῶν Ὑπουργείων. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσῃ τοιαύτη κατάστασις, χρέος ἀξιοπρεπείας εἶναι ἡ παραίτησις. Διότι κύριον ἔργον τῶν πολιτευομένων εἶναι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, τὸ νομοθετικὸν ἔργον, τὸ συντακτικὸν ἔργον. Καὶ ὅμως ἐλάχιστος χρόνος ὑπολείπεται διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἔργου τούτου, ἐκπίπτομεν δὲ καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν πολιτῶν οἱ ὁποῖοι μᾶς θεωροῦν ὄργανα πρὸς διεκπεραίωσιν ἐλαχίστων λεπτομερειακῶν ὑποθέσεων. Ὄχι μόνον τὸ Κράτος θὰ ἐξυγιανθῇ, ἀλλὰ καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος διὰ τῆς ἀμέσου ὡς καὶ εὐρυτάτης ἐφαρμογῆς τῶν θεσμῶν τῆς ἀποκεντρώσεως. Ταυτοχρόνως δὲ θὰ ὑπηρετηθοῦν ἀποτελεσματικῶς αἱ ἀνάγκαι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ; Δυσπιστῶ ἀπολύτως πρὸς τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ Κυβέρνησις, τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁποίας ἐγκρίνω ἀνεπιφυλάκτως, διότι δὲν θέλω νὰ παρεμβάλλω προσκόμματα εἰς τὰς καλάς της προθέσεις. Οὐδεμία ἐπιφύλαξις ὅσον ἀφορᾷ τὸν σημερινὸν νόμον, ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι ὅτι προσφέρει οἱανδήποτε θετικὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ διὰ τοῦτο προτείνω νὰ καταρτισθῇ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀνατεθῇ ἡ σύνταξις νόμου ἀποκεντρώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν ὁποίαν νὰ χορηγηθῇ ἐπίσης τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ καὶ νὰ θέτῃ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς διὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν οἱονδήποτε ὑπάλληλον εἴτε τοῦ κέντρου εἴτε τῶν ἐπαρχιῶν, πρὸ παντὸς τῶν ἐπαρχιῶν, ἐπειδή, ἂν ἐρωτηθῇ ὁ Διευθυντὴς τῆς δασικῆς Ὑπηρεσίας ἢ τοῦ τελωνειακοῦ ἢ οἱουδήποτε ἄλλου κλάδου, οὐδὲν θὰ ἀνακοινώσῃ προκειμένου περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ χορηγηθῇ, ἀντιστρόφως ὅμως ὁ ἔφορος, ὁ δασάρχης, ὁ τελώνης, οἱ ὁποῖοι ζοῦν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ γνῶσιν καὶ ἐπιθυμίαν ἔχουν νὰ ἀποκτήσουν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέραν ἐξουσίαν, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποτελέσουν σύμβουλον χρήσιμον διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἐξουσίας αὐτῶν. Καὶ φαντάζομαι ὡς ἑξῆς τὴν λειτουργίαν τῆς Ἐπιτροπῆς: Ἕκαστον μέλος αὐτῆς θὰ προεδρεύῃ μιᾶς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ κλάδον, τὰ συμπεράσματα δὲ ὅλων τῶν Ἐπιτροπῶν θὰ ἀποτελέσουν τὸν συνολικὸν νόμον ὁ ὁποῖος θὰ εὑρύνῃ εἰς τὸ μάξιμουμ τὴν ἀποκέντρωσιν, εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὸ κέντρον νὰ ὑπολειφθῇ μόνον ἡ γενικὴ κατεύθυνσις, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα ζητήματα νὰ λύωνται εἰς τὰς ἐπαρχίας, νὰ λύωνται ἀπὸ τὸν ὑπάλληλον, νὰ λύωνται ἀπὸ τὸν Νομάρχην, νὰ λύωνται ἀπὸ τὸ ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μετέχουν καὶ πολῖται. Διότι ἀσφαλῶς εἶναι μία παλαιωμένη ἀντίληψις τὰ συμβούλια νὰ εἶναι ἀποκλειστικῶς ἢ λαϊκὰ ἢ ὑπηρεσιακά. Ἀποτελεῖ ἀληθῶς καὶ ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν ἡ παλαιὰ σοφία τῆς τουρκικῆς διοικήσεως, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν εἰς τὰ συμβούλια μετέχουν ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους. Εἰς οἱονδήποτε συμβούλιον γίνεται τοῦτο, ἐκεῖ εἶναι ἡ ἀπόφασις περισσότερον ὥριμος, διότι οἱ μὲν πολῖται εἶναι φορεῖς τῆς κοινῆς γνώμης, οἱ δὲ ὑπάλληλοι σταθμίζουν τὰ κρατικὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἀπόψεις τῆς ὑπηρεσίας. Ἄλλο ζήτημα κατὰ ποῖον τρόπον θὰ προέρχωνται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ὥστε νὰ εἶναι χρήσιμοι. Βεβαίως κατὰ πρῶτον λόγον ἐκ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Προτείνω λοιπὸν νὰ καταρτίσωμεν μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ οἱουσδήποτε ὑπαλλήλους θέλει, νὰ ταχθῇ δὲ προθεσμία μάξιμουμ δύο μηνῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν νομοσχέδιον ἀποκεντρώσεως. Ἀλλ’ ὄχι νομοσχέδιον ἀορίστου ἐπαγγελίας ἀποκεντρώσεως, ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν, δηλαδὴ δικαιώματος τῶν Ὑπουργῶν ὅπως διὰ Διαταγμάτων χορηγοῦν καὶ ἀνακαλοῦν ἐξουσίας, ἐπειδὴ αὐτὸ συνέβη πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν. Ὅταν ὑπάρχῃ ἕνας Γενικὸς Διοικητὴς μὲ θέλησιν νὰ ἐργασθῇ, ὅπως ὁ κ. Κανναβὸς εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἀσκεῖται μία πίεσις, χορηγοῦνται ὀλίγαι ἐξουσίαι, ἐπακολουθεῖ ὅμως βραδύτερον χαλάρωσις καὶ συνεπῶς ἀνάκλησις τῆς ἐξουσίας.

§271Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν εἶδον τὸν κ. Κανναβὸν καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, μοὶ εἶπεν ὅτι εἶναι ἤδη κατατοπισμένος εἰς τὰ τοπικὰ ζητήματα καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ μείνῃ. Τότε τῷ εἶπον ἐγὼ «ἂν θὰ μείνῃ ἐκεῖ θὰ εὐρύνωμεν τὴν ἐξουσίαν σου». Δὲν ἠσκήθη οὐδεμία πίεσις. Τὸ εἶπον πρῶτος ἐγώ.

§272Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω πολύ. Ἀλλ’ ἔχω προσωπικὴν γνῶσιν τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ κ. Κανναβὸς εἶχε τὴν ἀπόφασιν, ἂν δὲν ηὐρύνετο ἡ ἐξουσία του, νὰ μὴ ἐπιστρέψῃ. Χαίρω πληροφορούμενος ὅτι ταυτοχρόνως ἦτο τοιαύτη καὶ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως.

§273Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχε δυσκολίαν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν σας, καὶ θὰ παρεκάλουν τὸ Προεδρεῖον νὰ καταρτίσῃ τὴν Ἐπιτροπήν.

§274Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ταυτοχρόνως ὅμως νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα τῆς μετακλήσεως διὰ τῶν Ὑπουργῶν διαφόρων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι νὰ συνεργασθοῦν, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μετά τινα χρόνον ἕνα νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ ὁρίζῃ ποῖαι συγκεκριμέναι ἐξουσίαι κατὰ κλάδον ἀποσπῶνται ἀπὸ τὸ κέντρον καὶ χορηγοῦνται εἰς τὰς κατὰ τόπους Ἀρχάς. Μόνον τότε θὰ ἔχωμεν ἀποκέντρωσιν, ἔχοντες δὲ τοιαύτην ἀποκέντρωσιν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θέτομεν τὸ στερεώτερον θεμέλιον εἰς τὴν Δημοκρατίαν. (Χειροκροτήματα).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κιαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§276Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἀναμφισβητήτως, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως δὲν εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ συζητηθῶσιν εἰς τοιαύτην ὥραν καὶ ἐν μέσῳ τόσης σπουδῆς. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σύμβολον πίστεως διὰ τὸν λαὸν τῶν Νέων Χωρῶν, ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ μακρὸν καὶ σοβαρώτερον τὴν Συνέλευσιν, διότι φοβοῦμαι πολὺ ὅτι καθ’ ὃν τρόπον ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις σπεύδουν νὰ παραχωρήσουν ἁρμοδιότητας εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς θὰ δημιουργήσουν κατάστασιν ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ δικαιώσῃ τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας ἐστήριξεν ὁ λαὸς ἐν γένει ἐπὶ τοῦ συστήματος τούτου. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι διὰ τῶν Διαταγμάτων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἁρμοδιότητας ταύτας θὰ δημιουργήσῃ τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ὁ λαὸς νὰ διατεθῇ δυσμενῶς ἐναντίον θεσμοῦ ὅστις θὰ ἀποτελέσῃ τὸ σπουδαιότερον καὶ μόνον ἴσως στήριγμα τῆς Δημοκρατίας. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκαλεῖ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ἀποτυχίαν ὅλων τῶν θεσμῶν εἶναι ἡ ἔλλειψις συστήματος καὶ μεθόδων, ὁ τρόπος δηλαδὴ μὲ τὸν ὁποῖον εἰσάγονται οἱ θεσμοὶ καὶ τίθενται οὗτοι εἰς λειτουργίαν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν φρονῶ ὅτι καὶ ἐν τῇ παρούσῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα δυσμενῆ, ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ὅλοι οἱ θεσμοί, τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ἡ εἰσαγωγὴ χωρὶς νὰ τίθεται ἐνώπιόν μας ἓν σύστημα. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν πολιτικῶν προσώπων, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, πρόκειται περὶ μιᾶς καταστάσεως ἡ ὁποία ἔχει διαθέσει δυσμενῶς τὸν λαὸν ἐναντίον τῆς κεντρικῆς Ὑπηρεσίας. Πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωμεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θεωρεῖ τὸ Κράτος ἐχθρὸν καὶ πρέπει νὰ τὸν πείσωμεν ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι ἐχθρός του, καὶ διὰ νὰ τὸν πείσωμεν πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ σύστημα τὸ ἀποκεντρωτικὸν ὑπὸ τὴν εὐρυτέραν αὐτοῦ μορφὴν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν σήμερον σοβαρῶς περὶ αὐτῶν. Ἑπομένως ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἁρμοδιότητός τινος Γενικῶν τινων Διοικητῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπείγουσα ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ ἁρμοδιότης αὕτη. Φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Συνέλευσις συντόμως περὶ τῶν θεσμῶν αὐτῶν, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θέλομεν καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ διαθέσει τὸν λαὸν δυσμενῶς καὶ δὲν θέλομεν ἐπιτύχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιζητοῦμεν, νὰ καταστήσωμεν δηλαδὴ τὸν θεσμὸν αὐτὸν θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§278Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐλέχθησαν, κύριοι, πάρα πολὺ ὀρθὰ πράγματα ἀπ’ ἐδῶ, δὲν μὲ ἔπεισε μόνον μία γνώμη τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος φοβεῖται ὅτι, ἂν δώσωμεν ἰσχὺν εἰς τὰ τοπικὰ συμβούλια τῆς ἀποκεντρώσεως, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ θὰ τὰ ὑποχρεώσωμεν νὰ γνωματεύουν περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ὑπαλλήλων. Κάθε ἄλλο παρὰ περὶ αὐτοῦ θὰ ἀσχολῶνται τὰ συμβούλια. Ἔχουν νὰ ἀσχοληθοῦν περὶ τόσων ἄλλων, περὶ ἐκμεταλλεύσεως ἐν γένει τοῦ δημοσίου πλούτου, περὶ ἐπιτάξεων γενικῶς, περὶ ἐπιβολῆς φόρων τοπικῶν καὶ τόσων ἄλλων ζητημάτων τοπικῆς συγκοινωνίας, ὥστε ἀσφαλῶς δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ ἀσχολῶνται μόνον περὶ τοῦ βίου τῶν ὑπαλλήλων. Ὀρθὸν θὰ ἦτο, ἂν πράγματι τὸ συμβούλιον εἶχε ποιάν τινα δικαιοδοσίαν περὶ τῶν ὑπαλλήλων. Τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου προνοεῖ περὶ αὐτοῦ καὶ λέγει ὅτι τὸ συμβούλιον οὐδόλως δύναται νὰ ἀποφανθῇ περὶ παύσεως δημοσίου ὑπαλλήλου, διότι ὑπάρχει ἰδιαίτερον συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἑδρεύει ἐν Ἀθήναις καὶ ἀποφαίνεται περὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτακτικωτάτη ἡ ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἔστω καὶ προσωρινῶς, εἰς τὰς Νέας Χώρας.

§279ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανεὶς αὐτό.

§280Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ἠμφισβήτησαν πολλοί. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐψηφίσθη ἄλλοτε καὶ ἐδόθη ἐξουσιοδότησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Σοφούλη νὰ ἐκδώσῃ Ν. Διατάγματα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποκεντρώσεως ἐν ταῖς Ν. Χώραις καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως γενικῶς. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἡγέτου τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος, ὁ ἴδιος μάλιστα, ἐπρότεινε καὶ τὴν σχετικὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ χάρις εἰς τὴν μεγάλην διοικητικὴν ἱκανότητα τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἡ σχετικὴ ἐξουσιοδότησις ἐκείνη ἐθεωρήθη μὴ ψηφισθεῖσα, ἐνῷ ὁ κ. Μανέτας, προεδρεύων τότε, ἦτο βέβαιος ὅτι ἐψηφίσθη καὶ ἔχω ἐπιστολήν του βεβαιοῦσαν τοῦτο. Ἀπὸ ἀντιθέτους λοιπὸν σκέψεις δὲν ἐδόθη ἐξουσιοδότησις νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος. Ὅταν δὲ ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως διατί δὲν ἐδημοσίευσε τὸ σχετικὸν ψήφισμα μετὰ τῆς ψηφισθείσης προσθήκης, μοῦ εἶπε «τί φοβεῖσαι ἐπὶ τέλους; Δύο μῆνες εἶναι ἀκόμη καὶ θὰ γίνῃ». Ἐπέρασαν πέντε μῆνες καὶ δὲν ἔγινε, φοβοῦμαι δὲ ὅτι οὔτε τοῦ χρόνου θὰ γίνῃ. Πρέπει τώρα ἀμέσως νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὥστε νὰ ἔχωμεν κάτι τι καλὸν διὰ νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν διὰ τὸ καλύτερον, διὰ τὸ ὁποῖον συμφωνοῦμεν ὅλοι ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ.

§281Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κατόπιν τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 5 δυσχεραίνεται ὁ μετασχηματισμὸς τῶν ὑφισταμένων διοικητικῶν περιφερειῶν.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις. (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται).

§284Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «προτεινομένων ὑπὸ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν Συμβουλίων τῆς ἕδρας τοῦ Νομοῦ καὶ τῶν Ὑποδιοικήσεων καὶ ἐπαρχιῶν».

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4 γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 5ον. (Διαγράφεται). Ἄρθρον 6ον. (Ἀναγινώσκεται ὡς ἄρθρον 5ον). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Σ. Ξύδη. (Γίνεται δεκτή).

§286Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ τελευταία παράγραφος νὰ διαγραφῇ.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται ἡ τελευταία παράγραφος. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ.

§288Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γίνεται δεκτή.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 26 Αὐγούστου 1924 περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ Πανόρμου–Περάματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἐδ. 2 τοῦ ἄρθρ. 458 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου ΓΥϞΖʹ περὶ προσωρινῶν μέτρων εἰς τὰς περὶ διακατοχῆς διαφοράς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1356 ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τῆς διὰ Β. Δ. τῆς 29 Φεβρουαρίου 1924 κηρυχθείσης ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως γηπέδου ὑπὲρ τοῦ πρώτου οἰκοδομικοῦ Συνεταιρισμοῦ ἀνωτέρων δημοσίων ὑπαλλήλων Ἀθηνῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας τῶν Κοινοτήτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1924 Ν.Δ. περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ὡς τοῦτο ἔχει τροποποιηθῆ ὡς καὶ τῶν προγενεστέρων ἀγροτικῶν νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ τρόπου τῆς ἀπονομῆς τῶν συντάξεων τῶν θυμάτων πολέμου κατηρτίσθη ἐκ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῶν μελῶν κ.κ. Κ. Γόντικα, Α. Δοξιάδου, Β. Ἀρτεμιάδου, Ι. Πασαλίδου, Ι. Βαρβαγιάννη, Σ. Γρηγορίου, Γ. Σίδερη, Ν. Μπακοπούλου, Δ. Πάζη, Δ. Ἐλευθεριάδου, Β. Καραπαναγιώτου, Γ. Παπανδρέου, Ε. Τσουδεροῦ, Ν. Ἀσκούτση, Κ. Βουδούρη, Θ. Χαβίνη, Θ. Γούσκου, Σκ. Ζερβοῦ, Μ. Καταπότη, Δ. Σαράτση, Ι. Παπαθεοδώρου, Χ. Λυκοτομάρου καὶ ἐκ τῶν ἰδιωτῶν κ.κ. Α. Σβώλου, Α. Χρηστομάνου, Μ. Χρυσάφη, Κ. Καμπᾶ, Χαριτάκη, Γ. Χατζηβασιλείου καὶ Γ. Μακκᾶ. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν τὸ σχέδιον ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3122 περὶ ἀπονομῆς πολεμικῆς συντάξεως εἰς ὁπλίτας παθόντας κατὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐφεξῆς πολέμους», τάσσεται δὲ εἰς αὐτὴν προθεσμία δύο ἡμερῶν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθμ. 3101 ἐ.ἔ. καὶ 467 τοῦ ἔτους 1914 νόμων». 2) «Περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 τοῦ ἔτους 1917 νόμου» καὶ 3) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν ἐργασιῶν κατασκευῆς Ὑδραγωγείου Σούδας καὶ Καλεσσῶν (Κρήτης)». Αὔριον θὰ ἔχωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, καὶ μετὰ τὸ Σύνταγμα τὸ «περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν», τὸ «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων» καὶ τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§290ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τῇ 4ῃ μ.μ. (Ὥρα 11 μ.μ.).