1924.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 113Η

Σάββατον 29 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 4.40′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία τῆς Αἰγύπτου διὰ τηλεγραφήματος αὐτῶν ἀπευθυνομένου πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἀνακοινοῦν ὅτι διεμαρτυρήθησαν πρός τε τὰς Βουλὰς τῶν Κρατῶν καὶ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν προσβαλλομένην ἐθνικὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Αἰγύπτου. — Οἱ ἐν τῷ κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν πολέμῳ παθόντες παρακαλοῦσιν ὅπως δοθῇ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τῶν νόμων 2109 τοῦ 1920 καὶ 3125 τοῦ 1924. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. Ζακύνθου παρακαλεῖ ὅπως ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν περὶ ἀπολύσεως καὶ καταργήσεως ὀργανικῶν θέσεων τοῦ κλάδου των. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Πούρλιας παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ ἐγκατάστασις προσφύγων εἰς τὴν περιφέρειάν των. — Ὁ ἐν Λαμίᾳ ἀπόστρατος ταγματάρχης Κωνσταντῖνος Λάμπος παρακαλεῖ ὅπως ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. — Ὁ Σωτήριος Παπαχριστόπουλος παρακαλεῖ, ὅπως τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος ἀφεθῇ τελείως ἐλεύθερον. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Φθιωτιδοφωκίδος παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν περὶ καταργήσεως ἀνωτέρων θέσεων Τ.Τ.Τ. — Ἡ ἐν Λέσβῳ Ἕνωσις προσφύγων ὑποδεικνύει μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. — Ὁ ἐν Βόλῳ Μικρασιατικὸς Σύνδεσμος «Βάρδας» παραπονεῖται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Τελώνου ἀπαγορεύοντος τὴν ἐξαγωγὴν μυρωδάτων καπνῶν. — Ὁ Σύλλογος ἀλληλεγγύης Τ.Τ.Τ. Κρήτης παρακαλεῖ ὅπως ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν περὶ καταργήσεως μεγάλου ἀριθμοῦ ὀργανικῶν θέσεων τοῦ κλάδου των. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀθρόαν ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ τεχνῖται ἀρβυλλοποιοὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. — Οἱ κάτοικοι Λεβαδείας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς λίμνης Κωπαΐδος. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ἀρκαλοχωρίου παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ μελετωμένη ἀπόφασις περὶ καταργήσεως τοῦ ἐκεῖ Ταχυδρομείου καὶ Τηλεγραφείου. — Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 3119 περὶ ἀφομοιώσεως τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων». — Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν καθηγητῶν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μὴ διορισμοῦ τῶν ἀποχωρούντων δικαστικῶν ὡς δικηγόρων κλπ. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, Α. Δενδρινὸς κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπανεξετάσεως τῶν ἀπορριφθέντων μαθητῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Μαυρολέων, Α. Παπαοικονόμου, Σ. Ξύδης, Χ. Κατριβάνος, Ν. Καλέλλης, Ε. Μαλαμίδας κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Ροδόπουλος ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διὰ τίνα λόγον ἀρνεῖται νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως τοὺς φακέλους τῶν ἀπαλλοτριωτέων κτημάτων: 1) Ὀρμὰν Τσιφλίκ, 2) Νυχτερίμ Κουλούρας, 3) Τατάρ, 4) Μοναστηριακῶν Τυρνάβου κλπ., ὧν ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν, ἵνα χρησιμεύσουν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς του περὶ τῆς ἀντιαγροτικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τυρνάβου.

§2Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶπον εἰς τὸν κ. Ροδόπουλον ὅτι δύναται νὰ μελετήσῃ τοὺς φακέλους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν αὐτήν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀντωνιάδης ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν διατί δὲν κατέθεσε τὰ ἀπὸ 20 τρέχοντος ζητηθέντα ἔγγραφα, δηλαδὴ τὰ μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου ἐ.ἔ. πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν.

§4Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν παρεκάλεσα ὅπως κατατεθοῦν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν διὰ νὰ συλλέξω τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ στηρίξω τὰς σκέψεις μου κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεώς μου. Καίτοι παρῆλθε τὸ σχετικὸν χρονικὸν διάστημα τὸ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ προβλεπόμενον, τὰ ἔγγραφα δὲν κατετέθησαν.

§5Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρὸ τριῶν ἡμερῶν μοῦ ἔφεραν τὴν ἐπερώτησίν σας καὶ εἰδοποίησα ἀμέσως τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομιῶν νὰ μοῦ τὰ στείλῃ. Ἄρνησις δὲν ὑπάρχει ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς. Θέλετε τὰ ἀντίγραφα;

§6Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἑπόμεναι τρεῖς, ἀφορῶσαι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ μείνουν πρὸς τὸ παρόν, διότι ἀπουσιάζει. Ὑπάρχει πρότασις 30 πληρεξουσίων περὶ προτάξεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 44 ἐπερωτήσεως περὶ τῆς τύχης τοῦ δωρηθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ζαχάρωφ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ραδίου. Ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμεῖ νὰ προταχθῇ;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§10Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν συνηθίζω νὰ ἀπασχολῶ τὴν Συνέλευσιν μὲ ζητήματα ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ ἐφόσον παρουσιάζονται ἐνίοτε ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται ὡς κοινωνικὰ τοιαῦτα καὶ φθάνουν εἰς τὸ σημεῖον νὰ παρουσιάζουν μορφὴν σκανδάλου κοινωνικοῦ, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἀπασχολῶ ἐνίοτε καὶ ἐγὼ τὸ Σῶμα. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπό τινων ἐτῶν ὁ ἐν Εὐρώπῃ διαμένων κ. Ζαχάρωφ εἶχεν ἀποστείλει εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ράδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνετείλατο, ὡς δωρητής, ὅπως θεραπεύωνται οἱ πάσχοντες καὶ ἰδίως οἱ ἄποροι ἐκ τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Τὸ Πανεπιστήμιον λαβὸν τὸ ράδιον ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ, διότι ἀπῃτοῦντο περὶ τὰς 500,000 δραχμαὶ διὰ νὰ ἱδρύσῃ ἰδιαίτερον πρὸς τοῦτο Ἰνστιτοῦτον, ὡσεὶ νὰ ἐχρειάζετο ὁλόκληρον νοσοκομεῖον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ νοσηλευθῇ τὸ ράδιον. Καὶ τότε τὸ ράδιον τὸ παρέλαβεν ἀξιότιμος καθηγητὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὸ εἰς τὴν Πολικλινικήν, τὴν ὁποίαν καὶ διευθύνει ὁ κ. Σακόρραφος. Τότε δι’ ἑνὸς βοηθοῦ του ἐν τῇ Πολικλινικῇ τῷ ἐδόθη δάνειον μικρὸν καὶ ἐσχηματίσθη εἷς ἀνεξάρτητος Ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξεμεταλλεύετο τὸ ράδιον τοῦτο. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ Ὀργανισμὸς οὗτος δὲν ηὐδοκίμησεν, ἐξεχωρήθη ἐπὶ ἐνοικίῳ τὸ ράδιον εἰς τρίτον ἰδιώτην, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν βοηθὸν τοῦ κ. καθηγητοῦ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη προηγουμένως διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Ὀργανισμοῦ ἐκείνου, καὶ ἤδη παραμένει εἰς χεῖρας ἰδιώτου, ὁ ὁποῖος ἐκμεταλλεύεται κατὰ τὸ δοκοῦν τὸ ράδιον. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ράδιον, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶναι φάρμακον κοινὸν ὥστε ὁ πάσχων νὰ καταφεύγῃ δι’ ὀλίγων χρημάτων διὰ νὰ θεραπευθῇ. Ἄλλως τε ὁ δωρητὴς ἐδώρησε τὸ ράδιον ὅπως θεραπεύωνται οἱ ἄποροι ἐκ τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Τί εἶχε συμβῆ καὶ τί συμβαίνει; Δυστυχῶς οὐδεὶς ἄπορος δωρεὰν θεραπεύεται καὶ ἀρκεῖ νὰ φέρω παράδειγμα ὅτι, ὅτε πτωχὸς βιοπαλαιστὴς προσῆλθεν ὅπως θεραπευθῇ ἀπὸ τὸν ἐκμεταλλευόμενον τὸ ράδιον, τοῦ ἐζητήθησαν 10–12,000 δρ. Μὴ ἔχων νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐνυποθήκευσε τὸ σπίτι τῆς πενθερᾶς του καὶ ἔλαβε 10,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας ἐμέτρησεν εἰς τὸν ἰατρόν. Μετὰ παρέλευσιν ὅμως ἀρκετοῦ καιροῦ ὁ ἰατρὸς εἶπεν εἰς τὸν πάσχοντα ὅτι διὰ ν’ ἀποθεραπευθῇ χρειάζεται ἀκόμη ἕνα χιλιάρικο. «Ἢ τὸ πληρώνεις ἢ θὰ ἐξωσθῇς ἀπὸ τὴν κλινικήν», τῷ εἶπε. Καὶ δὲν γνωρίζω πῶς ὁ πάσχων ἐξοικονόμησε τὸ χιλιάρικο καὶ τοῦ τὸ ἔδωσεν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμποροῦν νὰ θεραπευθῶσι δωρεὰν καὶ ν’ ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετικοῦ μέτρου τοῦ θεραπευτικοῦ, τοῦ ὁποίου δωρητὴς εἶναι ὁ ἀξιότιμος κύριος Ζαχάρωφ. Καὶ μίαν ἡμέραν, κύριοι, εὐγενεῖς κυρίαι περιεφέροντο ἀνὰ τὰ γραφεῖα τοῦ ἄστεως τῆς Παλλάδος ζητοῦσαι ἐράνους ὅπως σχηματισθῇ ἓν κεφάλαιον ἀρκετὸν διὰ νὰ προμηθευθῶσι ράδιον ἐξ Εὐρώπης. Καὶ τότε ἀκριβῶς ἐγεννήθη τὸ ζήτημα πῶς, ὑπάρχοντος ραδίου, δικαιολογοῦνται ἔρανοι πρὸς προμήθειαν τοιούτου. Καὶ ἐπληροφορήθην ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ὡς ἐν συντόμῳ ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον ἀρχόμενος ὅτι ἡ προμήθεια ραδίου, φαρμάκου πολυτιμοτάτου, δὲν εἶναι εὐχερὴς διὰ κάθε ἰατρόν, διὰ κάθε ἐπιστήμονα. Γνωρίζετε δὲ ὅλοι ποίαν δύναμιν θεραπευτικὴν ἔχει τὸ στοιχεῖον τοῦτο. Καὶ εἶδον δυστυχεῖς ὑπάρξεις νὰ προσέρχωνται ὅπως θεραπευθῶσι καὶ νὰ ἐκβάλλωνται ὄχι μὲ εὔσχημον τρόπον ἔξω ἀπὸ τὸ Ἰνστιτοῦτον τοῦ ἰδιώτου καὶ ἐκμεταλλευτοῦ. Καὶ ἀπορῶ πῶς κατόπιν τόσου θορύβου, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη ἐξ ἀφορμῆς ἑνὸς δημοσιογραφικοῦ ἀγῶνος τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ «Ἐλεύθερος Τύπος» εἰς βαθμὸν ὥστε ὁ κύριος καθηγητὴς νὰ θεωρήσῃ τὸν ἑαυτόν του προσβεβλημένον καὶ νὰ ἐπιδώσῃ καὶ μήνυσιν κατὰ τῆς ἐφημερίδος ταύτης, διότι ἠθέλησε νὰ ἐξακριβώσῃ πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀπορῶ καὶ ἐκπλήσσομαι πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης δεξιότητος ἐσχάτως ἐχειρίσθη τὸ ἱερατικὸν ζήτημα, δὲν ἐπελήφθη καὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, τῆς κατ’ ἐμὲ σκανδαλώδους ὑποθέσεως, ἡ ὁποία εἰσῆλθεν ἐντὸς τοῦ ὁρίου τοῦ κοινωνικοῦ σκανδάλου. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν καὶ δὲν ἐπιθυμῶ ἄλλως ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ὁ μετ’ ἐμὲ ἐγγεγραμμένος ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς καὶ Ἀσκληπιάδης ἀνερχόμενος τὸ βῆμα θ’ ἀναπτύξῃ ἐνώπιον ὑμῶν ἔτι προσφυέστερον τὴν ὑπόθεσιν. Ἐγὼ μόνον δι’ ἓν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως λάβῃ ἀπόφασιν τοιαύτην, ὥστε τὸ ράδιον τοῦτο νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ ληφθῶσι τοιαῦτα μέτρα, εἴτε ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον εἴτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας, ὥστε οἱ πάσχοντες ἀπὸ τὰς ἀπόρους κοινωνικὰς τάξεις νὰ θεραπεύωνται δωρεάν, κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δοξιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§12Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λυποῦμαι πολὺ διότι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ραδίου θ’ ἀναγκασθῶ νὰ εἶμαι ὀλίγον τραχὺς ἐκφραζόμενος περὶ ἀνωτάτου ἐπιστημονικοῦ Σώματος, τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία εἶναι ἡ κυρίως ὑπαίτιος διὰ τὴν τοιαύτην κακὴν χρῆσιν τοῦ ραδίου, τὸ ὁποῖον ἐδωρήθη ἀπὸ τὸν κ. Ζαχάρωφ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀπόρων ἀρρώστων Ἑλλήνων. Ὅτε ἐδωρήθη τὸ ράδιον αὐτό, ἐδωρήθη μὲ τὸν σκοπὸν νὰ θεραπεύωνται οἱ ἄποροι καὶ φυσικώτατα ἡ πρότασις ἐγένετο πρὸς τὴν Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως ἐκείνη ἀναλάβῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ράδιον αὐτό. Παραδόξως ἡ Σύγκλητος ἔδωσεν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἀπορῶ πῶς ἡ Σύγκλητος, ἐπανειλημμένως προκληθεῖσα, δὲν ἠθέλησε νὰ διαφωτίσῃ. Εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέσα διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἐγκατάστασιν πρὸς χρησιμοποίησιν τοῦ ραδίου αὐτοῦ. Καὶ ἐρωτῶ καὶ ἐρωτῶμεν: Ὅτε ἕνας δωρητὴς χαρίζει μίαν τοιαύτην θεραπευτικὴν συσκευήν, ἡ ὁποία στοιχίζει πολὺ περισσότερα χρήματα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἐγκατάστασιν αὐτῆς, εἶναι λογικὸν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου νὰ μὴ ἀποδεχθῇ μίαν τοιαύτην δωρεάν; Δὲν ὑπῆρχε δὲ καμμία ἀνάγκη νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ Πανεπιστήμιον, διότι πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι σήμερον τὸ ράδιον δὲν χρησιμοποιεῖται μόνον ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται, ἀλλὰ μεταφέρεται ὡς ἱερὸν λείψανον ἀπὸ νοσοκομείου εἰς νοσοκομεῖον καὶ ἀπὸ οἴκου εἰς οἶκον, ὅπου βεβαίως δὲν εὑρίσκονται αἱ ἐγκαταστάσεις τὰς ὁποίας ἠννόει ἡ Σύγκλητος. Δι’ αὐτὸ καὶ σήμερον ἀκόμη μοὶ εἶναι τελείως ἀκατανόητος ἡ ἀπάντησις τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία ἐπέδειξε τριπλῆν ἀσέβειαν, τὴν μίαν πρὸς τὸν δωρητήν, τὴν ἄλλην πρὸς τοὺς ἀπόρους Ἕλληνας ἀρρώστους καὶ τὴν τρίτην πρὸς τοὺς φοιτητάς. Δὲν εὑρίσκω λέξεις διὰ νὰ χαρακτηρίσω τὴν διαγωγὴν τῆς Συγκλήτου καὶ τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι καλύτερον ἐμοῦ γνωρίζουσι τὸν τρόπον τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ραδίου, καθὼς καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἐγκατάστασιν αὐτοῦ. Κατόπιν τῆς ἀρνήσεως αὐτῆς ἀκολουθεῖ ἡ περαιτέρω τύχη τοῦ ραδίου καὶ ὁρίζεται μία ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν προεδρίαν καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὴν συμμετοχὴν ἐπίσης καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν νὰ διαχειρισθοῦν τὸ ράδιον ἐξευρίσκοντες τὰ χρήματα πρὸς ἐγκατάστασιν τοῦ ραδίου καὶ τῶν ἄλλων συσκευῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ δανεισθεῖσα τὰ χρήματα ἐγκαθιστᾷ τὸ Φυσικοθεραπευτικὸν Ζαχαρώφειον Ἰνστιτοῦτον ἐν τῇ ὁδῷ Πατησίων ὑπ’ ἀριθ. 52 καὶ ἀρχίζει ἐκεῖ νὰ θαυματουργῇ διὰ τοῦ ραδίου. Ἀλλ’ ἔπειτα, ὅτε αἱ εἰσπράξεις δὲν ἦσαν ἱκανοποιητικαὶ πρὸς κάλυψιν τῶν δαπανῶν, ἔπαυσε μετὰ ἑξάμηνον νὰ λειτουργῇ τὸ Ἰνστιτοῦτον καὶ ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ ἐνῳκίασε τὸ ράδιον εἰς μίαν ἰδιωτικὴν κλινικὴν ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ Πατησίων. Καὶ ἡ ἰδιωτικὴ κλινικὴ ἀναλαμβάνει νὰ πληρώνῃ ἐπὶ 15 ἔτη ὡρισμένον μίσθωμα, τὸ ὁποῖον κυμαίνεται μεταξὺ 60–80 χιλ. δραχμῶν ἐτησίως. Σήμερον δὲ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Ράδιον δωρηθὲν ὑπὸ ἑνὸς πλουσίου Ἕλληνος πρὸς θεραπείαν τῶν ἀπόρων Ἑλλήνων εὑρίσκεται εἰς τὰς χεῖρας μιᾶς ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ καθηγητὰς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ ἐνοικιάζει τὸ ράδιον εἰς μίαν ἰδιωτικὴν κλινικήν, εἰς τὴν ὁποίαν πληρώνονται ποσὰ δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἑκάστην θεραπείαν. Δὲν κατηγορῶ καθόλου τὴν ἰδιωτικὴν κλινικήν, διότι καὶ ἐγὼ ἂν ἤμην Διευθυντὴς τὸ ἴδιον θὰ ἔκαμνα καὶ δὲν θὰ ἐνδιεφερόμην καθόλου ἀπὸ ποῦ κατέχει τὸ ράδιον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μοὶ τὸ παρέδωκεν ὑπὸ ἐνοίκιον.

§13Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Βαστάει πολλὰ χρόνια αὐτὸ τὸ ράδιον;

§14Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Εὐτυχῶς πολλά. Ἡ ἐπιτροπὴ δικαιολογεῖται λέγουσα ὅτι ἐχρεώθη διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἀφοῦ ἐχρεώθη — ἐχρεώθη δὲ ἓν ἐκ τῶν μελῶν της τὸ ὁποῖον ἔτυχε νὰ εἶναι πλουσιώτερον — ἔπρεπε νὰ πληρωθοῦν τὰ χρέη καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ ἐνῳκίασεν. Ἀλλ’ οἱ ἄποροι Ἕλληνες ἀσθενεῖς, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐδωρήθη τὸ ράδιον, τί ἀπολαμβάνουν; Λέγει ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ὑπεχρέωσε τὸν ἐνοικιαστὴν ὅπως παρὰ μὲν τῶν πλουσίων πληρώνεται ὡρισμένον ποσόν, τοὺς δὲ ἀπόρους ἀρρώστους θεραπεύῃ δωρεάν. Ἀλλὰ ὁ κ. Καρζῆς, ὁ Διευθυντὴς τῆς ἰδιωτικῆς Κλινικῆς, εἰς ἓν ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπέστειλε πρὸς ὅλους τοὺς κυρίους πληρεξουσίους λέγει ὅτι ἐξεμίσθωσε τὸ ράδιον ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ θεραπεύῃ μὲ ὡρισμένον τιμολόγιον ἢ δωρεὰν τοὺς ἀπόρους. Ὥστε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ἡ ἐπιτροπὴ δικαιολογουμένη τὸ ἀρνεῖται ὁ ὑπομισθώσας τὸ ράδιον. Ἀλλὰ προσθέτω τὸ ἑξῆς: Μέσα εἰς τὴν Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εὑρέθησαν καθηγηταὶ νὰ πονέσουν τὸν φοιτητικὸν κόσμον καὶ νὰ εἴπουν ὅτι ὁ Ἕλλην πτωχὸς φοιτητής, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἴδῃ τί εἶναι τὸ ράδιον, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἴδῃ ἐγκατεστημένον εἰς ἓν νοσοκομεῖον ὁπωσδήποτε χωρὶς κανὲν ἔξοδον, ἵνα τοιουτοτρόπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν θεραπεύωνται οἱ ἄποροι, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λάβουν τὴν εὐκαιρίαν οἱ Ἕλληνες φοιτηταὶ νὰ μάθουν τί εἶναι τὸ ράδιον καὶ πῶς χρησιμοποιεῖται. Σᾶς λέγω ὅτι ἦτο, δὲν θέλω νὰ εἴπω μωρά, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ τὴν εἴπω, ἡ ἄρνησις τοῦ Πανεπιστημίου νὰ παραλάβῃ τὸ ράδιον. Ὅλη δὲ ἡ ἐγκατάστασις συνίσταται εἰς τὴν ἀγορὰν 50–60 κλινῶν. Καὶ ἐρωτῶ· δὲν ἔχουν τὰ νοσοκομεῖα τῶν Ἀθηνῶν 50–60 κρεββάτια, ὥστε ἀντὶ νὰ ἀγοράσουν κρεββάτια νὰ δώσουν τὸ ράδιον εἰς οἱονδήποτε νοσοκομεῖον ὅπου νοσηλεύονται ἄποροι, ὥστε καὶ οἱ φοιτηταὶ νὰ μάθουν πῶς χρησιμοποιεῖται τὸ ράδιον καὶ οἱ ἄποροι νὰ ὠφεληθοῦν; Ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ἐπειδὴ ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος περὶ αὐτοῦ, ἐθεώρησα καλὸν νὰ ἐπεμβῶ καὶ νὰ διαφωτίσω τὸ ζήτημα. Ἔγραψα διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν κ. Ζαχάρωφ ἐν Παρισίοις καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ὅπως μοὶ ἀπαντήσῃ πῶς διέθεσε τὸ ράδιον, διότι, ἂν ὁ κ. Ζαχάρωφ μᾶς ἔλεγεν ὅτι τὸ ράδιον τὸ ἔδωσεν ἐπ’ ὀνόματι ὡρισμένου καθηγητοῦ, δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν. Δυστυχῶς ἡ ἀπάντησις ἔφθασε μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Σήμερον δὲ ἀπουσιάζει ὁ κ. Πάζης, ὁ ὁποῖος θὰ ἠμποροῦσε νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐγένετο κατόπιν τῆς ἀπαντήσεως.

§15Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ Δικαστήριον ἀσχολεῖται τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὥστε, ἂν θέλετε, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§16Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ζαχάρωφ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ὑπάρχει, ὥστε ἀπ’ ἐκεῖ ἠμπορεῖ νὰ γνωσθῇ πρὸς ποῖον σκοπὸν διετέθη τὸ ράδιον.

§17ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἴχετε τὴν περιέργειαν νὰ ἐρωτήσητε τὸν διάδοχόν σας τί ἀπήντησεν;

§18Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Προφορικῶς ὁ κ. Πάζης εἶπεν ὅτι ὁ κ. Ζαχάρωφ ἀπήντησεν ὅτι τὸ ράδιον τὸ διέθεσε πρὸς θεραπείαν τῶν ἀπόρων. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τὸ ἔγγραφον. Πῶς τώρα τὸ ράδιον εὑρίσκεται εἰς χεῖρας μιᾶς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία τὸ ἐνοικιάζει; Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ τὸ ράδιον πρέπει πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ διατεθῇ διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ τοὺς φοιτητάς.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἐλευθεριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§20Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Δοξιάδης σᾶς ἐξέθεσε τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ραδίου, οὕτως ὥστε μὲ ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Θὰ περιορισθῶ νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς 14 Δεκεμβρίου 1919 τῆς Πανεπιστημιακῆς Συγκλήτου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς δωρεᾶς τοῦ κ. Ζαχάρωφ. Λέγει τὸ ἀπόσπασμα (ἀναγινώσκει): «Εἶτα ὁ κ. Σακόρραφος ἀναγινώσκει τὴν ἑξῆς πρὸς αὐτὸν ἀπευθυνομένην ἐπιστολήν (ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν αὐτῶν συνάγονται, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἑξῆς: Πρῶτον ὅτι ἡ δωρεὰ ἐγένετο πρὸς τὴν κλινικὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὄχι προσωπικῶς πρὸς τὸν κ. Σακόρραφον, ὅπως ἠθέλησαν μερικοὶ νὰ ὑποστηρίξουν. Ἡ δωρεὰ ἐγένετο κατόπιν ἐπιστολῆς ἀπευθυνθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Σακορράφου πρὸς τὸν ἐν Παρισίοις ὁμογενῆ κ. Ζαχάρωφ. Τὸ δεύτερον τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἐπίσης ἐκ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν εἶναι ὅτι ὁ κ. Σακόρραφος εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ ἐκμεταλλευθῇ ἰδιωτικῶς τὴν δωρεὰν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον παρέστησαν εἰς τὴν Σύγκλητον ὅτι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀντικειμένων τῆς δωρεᾶς ἀπαιτοῦνται 15 ἢ 20 δωμάτια. Τὰ ἀποσταλέντα εἴδη εἶναι, νομίζω, ἂν καὶ δὲν ἔχω δυστυχῶς τὸν φάκελον ὁλόκληρον, 1 ἢ 2 μηχανήματα ἀκτίνων Ραῖντγκεν πεπαλαιωμένα καὶ χρησιμοποιούμενα ἄλλοτε διὰ τὸν Στρατόν, μία Quarzlampe καὶ ἄλλα τινά, δηλαδὴ εἴδη τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χωρέσουν εἰς ἓν μικρὸν δωμάτιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ράδιον αὐτὸ ἐμπεριέχεται εἰς ἓν μικρὸν σωληνάριον, τὸ ὁποῖον ὁ ἰατρὸς τὸ μεταφέρει ὁπουδήποτε θέλει διὰ νὰ ἐκτελέσῃ θεραπείαν. Ἔτσι γίνεται καὶ εἰς τὸ ἐν Παρισίοις Ἰνστιτοῦτον Curie ἔνθα ὑπάρχει ἓν καὶ μόνον δωμάτιον διὰ τὴν κολοσσιαίαν ποσότητα, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦν. Ὥστε ὑπάρχει προφανὴς ἡ πρόθεσις τοῦ δόλου, νὰ ἀπορριφθῇ ἡ δωρεὰ ὑπὸ τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου.

§21Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἔγγραφον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μεγαλοποιεῖ τὰς ἀνάγκας ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ καταφύγουν εἰς τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ πρὸς ἐνίσχυσιν.

§22Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἀπεδέχθη τὴν δωρεάν. Ὁ κ. Σακόρραφος ἠμποροῦσε κάλλιστα νὰ χρησιμοποιήσῃ ἓν δωμάτιον τῆς Ἀστυκλινικῆς, τὴν ὁποίαν διευθύνει, διὰ νὰ τοποθετήσῃ τὰ μηχανήματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε εἶναι κατεστραμμένα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ράδιον, αὐτὸ δὲν ἀπαιτεῖ, ὡς εἶπον, παρὰ μίαν τσέπην.

§23Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Μήπως ἠξεύρετε νὰ μᾶς πληροφορήσετε ποία εἶναι ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου;

§24Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω.

§25Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι εἶναι περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον.

§26Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς δωρεᾶς ἐγένετο μία ἐφορεία διὰ νὰ διαχειρισθῇ τὰ εἴδη αὐτά. Δυστυχῶς παρ’ ὅλας τὰς ἀνασκαφὰς τὰς ὁποίας ἔκαμα εἰς τὴν Βιβλιοθήκην δὲν κατώρθωσα νὰ εὕρω τὸ πρῶτον καταστατικὸν τῆς ἐφορείας αὐτῆς. Εὗρον ὅμως τὸ δεύτερον· τοῦτο φέρει ἡμερομηνίαν 1 Αὐγούστου 1920. Ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 20 Νοεμβρίου 1920. Τὸ τρίτον ἄρθρον προνοεῖ περὶ τῆς ἐφορείας καὶ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐφορεία αὐτὴ... κλπ.».

§27Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀπερρίφθη ἡ δωρεὰ ἀπὸ τὴν Σύγκλητον, διότι δὲν ὑπῆρχον τὰ μέσα τῆς ἐφαρμογῆς της. Μετὰ τοῦτο ἔχομεν μίαν ἐφορείαν, ἡ ὁποία ἐπῆρε τὸ ἀντικείμενον τῆς δωρεᾶς καὶ τὸ μεταχειρίζεται. Ἡ ἐφορεία αὐτὴ ἀπὸ ποῦ ἐξεφύτρωσε καὶ ποῖος τὴν διώρισε;

§28Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ τοὺς διορίσῃ κανείς. Ἀπὸ φιλανθρωπίαν ἀνέλαβον οἱ ἄνθρωποι αὐτοί.

§29Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν σύστασιν τῆς ἐφορείας θὰ παρακολουθήσωμεν ὀλίγον τὴν τύχην τῆς δωρεᾶς αὐτῆς. Ἀναφαίνεται ἓν συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Συνοδινοῦ.

§30Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἡ ἐφορεία ἀπὸ ποίους ἀποτελεῖται;

§31Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Σακόρραφον, ὡς πρόεδρον, καὶ τοὺς κ. κ. Παπούλιαν, Γαζέπην, Μένανδρον, καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς μελῶν. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 21265 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Συνοδινοῦ ἀπεφασίσθησαν τὰ ἑξῆς ὑπὸ τοῦ Σακορράφου, ἐνεργοῦντος ὡς προέδρου... (Ἀναγινώσκει ὅρους τοῦ συμβολαίου). Εἰς τοὺς νομικοὺς ἐναπόκειται νὰ κρίνουν ἂν ταιριάζει αὐτὸς ὁ ὅρος τοῦ συμβολαίου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ μισθωτὴς δὲν εὐθύνεται διὰ πᾶσαν φθορὰν ἢ ἀπώλειαν τῶν ἐνοικιαζομένων ἀντικειμένων. Ὁ κ. Κριμπᾶς μετεβίβασε τὰ ἀντικείμενα ἀπὸ τῆς 31 Μαρτίου 1922 εἰς τὸν κ. Καρζῆν διὰ 4 ἔτη καὶ 2 μῆνας μὲ ἐτήσιον ὑπομίσθωμα 67.000 δραχμῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Καὶ ἤδη θέτω ἓν καὶ μόνον ἐρώτημα εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν: Ἐπιτρέπεται νὰ διατηρηθῇ ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἔκαμεν αὐτὸν τὸν δόλον; Ἂν ναί, τότε θὰ πιστοποιήσωμεν ὡρισμένως ὅτι ἐχρεοκοπήσαμεν ἠθικῶς ὡς Κράτος καὶ ὡς Κοινωνία. (Χειροκροτήματα).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κυβέλος ἔχει τὸν λόγον.

§33Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁμολογῶ εἰλικρινῶς ὅτι πολὺ ἀργὰ ἔλαβα γνῶσιν, ὅπως καὶ οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν, τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἀπόψε. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἷς μεγάλος δωρητὴς προσέφερεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ποσότητα ραδίου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀποστολὴ εἶναι σπουδαία ἀπὸ θεραπευτικῆς ἀπόψεως. Ἀλλ’ ὅσον σπουδαία καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀποστολή του τόσον ἄσεμνος δυστυχῶς ὑπῆρξεν ἡ συμπεριφορὰ ἐκείνων οἵτινες ἐδέχθησαν τὴν δωρεὰν σχετικῶς πρὸς τὴν φιλάνθρωπον χρησιμοποίησιν δι’ ἣν προωρίζετο. Οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἔδωσαν πληροφορίας ἀρκετάς. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι τὸ δωρηθὲν ποσὸν ραδίου, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιῆται διὰ τὴν θεραπείαν ὡρισμένων νοσημάτων ἰδίᾳ τῶν ἀπόρων τάξεων εἴς τι νοσοκομεῖον διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, εὑρίσκεται, κατόπιν ἀνεξηγήτου συμπεριφορᾶς τῶν διαθετῶν τῆς δωρεᾶς εἰς ἰδιωτικὴν κλινικὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἰδίων συμφερόντων. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἀνάγκη τάχιστα ὁ ἁρμόδιος κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ ὅ,τι προσήκει διὰ τὴν διευθέτησιν τῆς τόσον πολὺ τοῦ προορισμοῦ της παρεκτραπείσης ὑποθέσεως. Εἶναι ἀληθὲς δυστυχῶς ὅτι τινὲς τῶν κ. κ. καθηγητῶν, καταλαμβάνοντες ἕδρας ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἀπομακρύνονται τοῦ προορισμοῦ των. Ἀντὶ τὸ κύριον μέλημά των νὰ εἶναι ἡ μετὰ ζήλου ἀφοσίωσις εἰς τὴν διδασκαλίαν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀνάπτυξιν τῆς φοιτώσης νεολαίας, ἀντὶ νὰ ἔχουν ὡς ὁδηγὸν τῆς ἐπιστημονικῆς των ἐπισήμου ἀποστολῆς τὴν συμβολὴν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς προόδου τῆς ἐπιστήμης, θεωροῦσι τὰς ὑποχρεώσεις των ταύτας ὡς ἐπουσιώδεις, ὡς παρέργους, τρεπόμενοι ἀκαταβλήτως εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἰδίου ἐπαγγελματικοῦ συμφέροντος τὸ ὁποῖον ἀληθῶς τόσον τοὺς εὐρύνει ἡ ἐπιτυχία τῆς καθηγητικῆς ἕδρας.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§35Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν γνωρίζω τὴν ὑπόθεσιν καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται ἑπομένως νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἐπειδὴ ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἠκούσθησαν λέξεις δριμεῖαι ἐναντίον τῆς Συγκλήτου καὶ τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ μας ἱδρύματος, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὴν ταχίστην ἐκδίκασιν τῆς ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης εὑρισκομένης ἐκκρεμοῦς σχετικῆς μηνύσεως, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς δωρεᾶς ἑνὸς φιλογενοῦς ἀνδρὸς πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ ζήτημα εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας, καὶ ἂν ἡ ἐπερώτησίς μου ἡ σχετιζομένη μὲ τὰ κληροδοτήματα ἔλθῃ προσεχῶς ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, θὰ διεξέλθω λεπτομερῶς τὰ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος. Ἤδη θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ τάχιστον τερματισμὸν τῆς σχετικῆς ὑποθέσεως, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποδειχθῶσιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα κατηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τότε «τὸ ἅλας ἔχει μωρανθῇ» καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι σύντονα καὶ σοβαρὰ μέτρα, διότι δὲν γνωρίζω πλέον ἂν τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐποτίσθημεν τὰ νάματα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς μορφώσεώς μας, εἶναι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τῆς ἐξαχρειώσεως καὶ τῆς καταπτώσεως. Τότε δὲν γνωρίζω πλέον ἂν πρέπει νὰ περιμένωμέν τι καὶ τί πρέπει ν’ ἀναμένωμεν. Νομίζω ὅμως ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν οὕτως. Ἡ Δικαιοσύνη ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θὰ ἀποκαταστήσῃ ταχέως τὰ πράγματα εἰς τὴν ἑαυτῶν θέσιν, τὴν ἀπόφασιν δὲ ταύτης ἀναμένομεν ἀγωνιωδῶς πάντες, ἡ Συνέλευσις καὶ σύμπασα ἡ Κοινὴ Γνώμη.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιμπερόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§37Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα προηγουμένως τὸν λόγον. Δύο λέξεις μόνον θέλω νὰ εἴπω. Δὲν ἔχω νὰ φέρω καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους. Ἐν τούτοις ὅμως διαφωνῶ ὡς πρὸς τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ἐλευθεριάδου, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, νὰ ἀποδώσῃ δόλον εἰς ὅλην τὴν ἐπιτροπήν. Ἔχω πλήρη πεποίθησιν ὅτι ἐπιστήμονες τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ κ. Σακορράφου καὶ τοῦ κ. Καρζῆ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμετέχωσιν εἰς τοιαύτην ἀνήθικον πρᾶξιν. Ἴσως ὑπῆρξε πλάνη ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, ὄχι ὅμως δόλος. Διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς δυσφημήσεως αὐτῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος.

§38Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ κατὰ συνθήκην ψεύδη. Δυσφημοῦμεν τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Ἵδρυμα, ὅταν γίνωνται εἰς αὐτὸ τὰ ὄργια αὐτά!

§39Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὑβρίζετε τοιούτους ἐπιστήμονας. (Θόρυβος).

§40Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἄν εἶναι ἐπιστήμονες.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι. Ὁ κ. Λιμπερόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§42Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐφημερὶς «Ἐλεύθερος Τύπος» ἀπὸ δύο περίπου μηνῶν ἀνεκίνησε τὸ ζήτημα τῆς δωρεᾶς τοῦ ὁμογενοῦς Ζαχάρωφ, ἀπέστειλε δὲ ἕνα ἐκ τῶν συντακτῶν της νὰ μοῦ πάρῃ συνέντευξιν καὶ ὡς πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ ὡς ἰατροῦ. Εἶπον τότε εἰς τὸν συντάκτην τοῦ «Ἐλευθέρου Τύπου» ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δὲν ἀνεκινήθη τοιοῦτον ζήτημα καὶ πρώτην ἤδη φορὰν λαμβάνω γνῶσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν Σύγκλητον, ἂν ἠρνήθη ἢ ὄχι τὴν δωρεάν, δὲν γνωρίζω· οὐδὲν ἔχω στοιχεῖον νὰ κρίνω. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ Σύγκλητος ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐπιστήμονας καὶ ἄνδρας ἐντίμους καὶ ἠθικούς, εἶπον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἠρνήθη τὴν δωρεάν. Ἄν ἠρνήθη, θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Προκειμένου περὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ἐλευθεριάδου, ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε τὰ πρακτικὰ τῆς Συγκλήτου τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1919, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς δωρεᾶς τοῦ κ. Ζαχάρωφ. Ὁ ὁμογενὴς Ζαχάρωφ κατὰ τὸ 1919 ἐδώρησεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν, ἡ ὁποία εἶναι παράρτημα τοῦ Πανεπιστημίου, ἓν σωληνάριον ραδίου, στοιχίζον τότε 700.000 φράγκα γαλλικά, ἐδώρησε δὲ καὶ δύο συσκευάς, μίαν ἀκτίνων Ραῖντγκεν καὶ μίαν ἀκτίνων Δάρσοβαλ, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ μίαν μικρὰν συσκευὴν ἀκτίνων Ulerevilet. Αἱ τρεῖς αὗται συσκευαὶ ἐστοίχιζον περὶ τὰς 50 χιλ. φράγκα τότε, τῷ 1919. Ὁ ὁμογενὴς Ζαχάρωφ ἐσκέφθη ὅτι θὰ ἦτο ὠφέλιμον διὰ τοὺς καρκινοπαθεῖς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς ἀνακαλύψεως τοῦ ραδίου, τὸ ὁποῖον συντελεῖ τὰ μέγιστα ὁμολογουμένως εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ καρκίνου, καὶ ἐδώρησε τὸ σωληνάριον αὐτὸ τοῦ ραδίου, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχε τοσαύτη ποσότης ραδίου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ καθηγητὴς κ. Σακόρραφος, μέλος τῆς Συγκλήτου τότε, ὑπεστήριξε πρὸ τῆς Συγκλήτου, κατὰ τὸ πρακτικὸν τὸ ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὸ κατατεθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τῇ αἰτήσει τοῦ ἐπερωτῶντος συναδέλφου κ. Ἐλευθεριάδου, μετὰ τοῦ κ. Κατσαρᾶ καὶ τοῦ κ. Μαλανδρίνου, ἐχόντων ἐν τῇ Συγκλήτῳ προεξάρχουσαν γνώμην ὡς ἰατρῶν, ὅτι διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ράδιον αὐτὸ χρειάζονται 15 ἕως 20 δωμάτια διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ χρειάζονται ἐπὶ πλέον βοηθοὶ καὶ νοσοκόμοι καὶ ἄλλο προσωπικὸν καὶ χίλια δυὸ ἄλλα πράγματα, εἰς τρόπον ὥστε ἀνεβίβασαν τὰ ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ εἰς ἕξ χιλιάδας δραχ. μηνιαίως. Ἡ Σύγκλητος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς Κοσμήτορας τῶν Σχολῶν, ἀπὸ τοὺς Προκοσμήτορας, ἀπὸ τὸν Πρύτανιν καὶ τὸν Ἀντιπρύτανιν, πειθομένη εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Σακορράφου καὶ τῶν ἄλλων δύο καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς ἠρνήθη τὴν δωρεάν.

§43ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἦσαν ἰατροί;

§44Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον πῶς ἀποτελεῖται ἡ Σύγκλητος· ἀπὸ τοὺς Κοσμήτορας ὅλων τῶν Σχολῶν, ἑπομένως ἦσαν εἷς ἰατρός, εἷς νομικός, εἷς θεολόγος καὶ εἷς φιλόλογος μετὰ τοῦ Πρυτάνεως καὶ τοῦ Ἀντιπρυτάνεως καὶ ἀπὸ τοὺς Κοσμήτορας τοῦ προηγουμένου ἔτους. Εἰσηγητὴς τῆς ἰδέας ὅτι χρειάζονται 20 δωμάτια, βοηθοί, παραβοηθοί, σπίτια ὁλόκληρα κλπ. ἦτο ὁ κ. Σακόρραφος καὶ ἠκολούθησαν τὴν γνώμην αὐτοῦ οἱ ἄλλοι δύο ἰατροί, οἱ κ. κ. Κατσαρᾶς καὶ Μαλανδρῖνος.

§45ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖοι ἄλλοι δύο;

§46Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κατσαρᾶς καὶ ὁ κ. Μαλανδρῖνος. Λοιπὸν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου, στηριχθεῖσα εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Σακορράφου καὶ τῶν δύο ἄλλων ἰατρῶν, ἠρνήθη τὴν δωρεάν, διότι θὰ ἐξώδευε 500.000 δραχμὰς διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ράδιον καὶ ἐτρόμαξε. Μετὰ τὴν ἄρνησιν αὐτὴν εἰδοποιήθη ὁ κ. Ζαχάρωφ ὑπὸ τοῦ κ. Σακορράφου ὅτι ἡ Σύγκλητος ἀρνεῖται τὴν δωρεάν, ὅτε γίνεται ἓν νομικὸν πρόσωπον, ὅπως λέγετε σεῖς οἱ νομικοί, μία Ἑταιρεία, εἰς τὴν ὁποίαν ἰσόβιος πρόεδρος ἦτο ὁ κ. Σακόρραφος, μέλη δὲ οἱ κύριοι Μαλανδρῖνος, Γαζέπης καὶ Παπούλιας.

§47ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Συναινέσει τοῦ δωρητοῦ;

§48Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δωρητὴς εἶπεν ὅτι «ἐγὼ τὸ διέθεσα καὶ τὸ διαθέτω ἀκόμη τὸ ράδιον διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τοὺς πτωχοὺς Ἕλληνας». Εἰς αὐτὴν λοιπὸν τὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία, ὡς εἴπομεν, εἶχε μέλη αὐτοὺς τοὺς τρεῖς συγκλητικούς, παρουσιάσθη ἕνας δικηγόρος ὀνόματι Κριμπᾶς, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν 80 χιλ. δραχμὰς διὰ νὰ πληρωθῇ ὁ τελωνιακὸς δασμὸς τοῦ ραδίου καὶ εἶναι δανειστὴς τοῦ ραδίου τοῦ Ζαχάρωφ. Ἡ Ἑταιρεία τοῦ ραδίου, τὸ νομικὸν λεγόμενον αὐτὸ πρόσωπον, ἀφοῦ ἐδανείσθη παρὰ τοῦ δικηγόρου Κριμπᾶ 80 χιλ. δραχμὰς διὰ νὰ πάρῃ τὸ ράδιον ἀπὸ τὸ τελωνεῖον, εἶτα τὸ ἐμίσθωσεν εἰς τὸν ἰατρὸν Κριμπᾶν, ἀδελφὸν τοῦ δικηγόρου καὶ βοηθὸν τοῦ κ. Σακορράφου, τὸ ἐμίσθωσεν ἀντὶ 40 χιλ. δραχμῶν περίπου τὸν χρόνον, ἀλλὰ τὸ ἐμίσθωσε μὲ τὴν συμφωνίαν, ὡς γράφει καὶ τὸ συμβόλαιον, νὰ δύναται νὰ τὸ ὑπενοικιάζῃ εἰς ἄλλον, ἂν θέλῃ· καὶ τὸ ὑπεμίσθωσε πράγματι ὁ κ. Κριμπᾶς εἰς τὸν δεύτερον βοηθὸν τοῦ κ. Σακορράφου, τὸν κ. Καρζῆν. Ὁ κ. Καρζῆς ἔκαμεν ἕνα συμβόλαιον μὲ τὸν Κριμπᾶν καὶ λέγει ὅτι «ἐγὼ παίρνω τὸ ράδιον, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ μεταχειρισθῶ διὰ πτωχοὺς ἀρρώστους· ἂν θεραπεύω τινὰς πτωχοὺς ἀρρώστους, τὸ κάμνω ἀπὸ φιλανθρωπίαν καὶ ὄχι ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος». Λοιπὸν ὁ κ. Καρζῆς μεταχειρίζεται ἤδη τὸ ράδιον εἰς τοὺς ἀρρώστους τοὺς Ἕλληνας τοὺς πάσχοντας ἀπὸ καρκίνον ἐπὶ ἁδρᾷ ἀμοιβῇ, ἐπειδὴ δὲ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἰδέας ν’ ἀρνηθῇ τὴν δωρεὰν ἡ Σύγκλητος εἶπεν ὅτι χρειάζονται 15 ἕως 20 δωμάτια διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ραδίου, σᾶς πληροφορῶ, ὡς ἰατρός, ὅτι τὸ ράδιον μπαίνει εἰς ἓν σωληνάριον ὑάλινον, καὶ ὅταν θέλῃ κανεὶς νὰ τὸ μεταχειρισθῇ πρὸς θεραπείαν, ἐπιθέτει αὐτὸ τὸ σωληνάριον ἐπὶ τοῦ ὄγκου ὃν θέλει νὰ θεραπεύσῃ καὶ τὸ ἀφίνει ἀναλόγως, πότε 10 ὥρας, πότε 15 ὥρας καὶ ἐνίοτε 30 ὁλοκλήρους ὥρας ἐπὶ τοῦ ὄγκου. Ὅταν δὲ δὲν τὸ χρησιμοποιοῦν εἶναι ἐντὸς μιᾶς θήκης σιδηρᾶς, παρομοίας πρὸς ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν τοποθετοῦν τοὺς ἀδάμαντας. Δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησαν 15 ἕως 20 δωμάτια! Ἴσως ἤθελον νὰ ἐγκαταστήσουν φυσικοθεραπευτήριον, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, ἡ Σύγκλητος ἀναφέρει ὅτι χρειάζονται πολλὰ ἐργαλεῖα καὶ ἀναφέρει τὰς συσκευὰς τῶν ἀκτίνων Ραῖντγκεν καὶ Ντάϋφεν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἔχουν 50 τουλάχιστον ἰατροὶ ἐν Ἀθήναις καὶ αἱ ὁποῖαι χρειάζονται τὸ πολὺ ἓν ἕως δύο δωμάτια. Αὐτοὶ ἐζήτησαν 15 ἕως 20. Λοιπὸν ἤρχισεν ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ ραδίου ἀπὸ τὸν κ. Καρζῆν. Ἔχω γράμματα τὰ ὁποῖα μοῦ ἔστειλαν ἀφ’ ὅτου ἀνεκίνησε τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ «Ἐλεύθερος Τύπος» καὶ παρόμοια γράμματα ἔλαβε καὶ ὁ «Ἐλεύθερος Τύπος» ἀπὸ συγγενεῖς ἀρρώστων, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν 15 καὶ 20 χιλ. δραχμὰς διὰ τὴν θεραπείαν. Εἰσπράττει τὸ ράδιον ἕνα ἕως ἑνάμισυ ἑκατομμύριον τὸν χρόνον.

§49Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ θεραπεύῃ τοὺς ἀναπήρους πολέμου δωρεάν;

§50Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ ὁμογενοῦς Ζαχάρωφ, κατατεθειμένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὸ δίδει διὰ τοὺς πτωχοὺς Ἕλληνας ἀρρώστους. Ὁ δὲ κ. Καρζῆς, ὁ ὁποῖος ἐδημοσίευσεν ἓν φυλλάδιον, λέγει εἰς αὐτὸ ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ θεραπεύῃ πτωχούς, ἀλλ’ ἂν ἐθεράπευσεν, ἐθεράπευσεν ἐκ φιλανθρωπίας, ὅπως ὅλοι οἱ ἰατροί. Ἂν ὁ κ. καθηγητὴς ἤθελε νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ράδιον σύμφωνα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ κ. Ζαχάρωφ, δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ παρὰ νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀνακοίνωσιν ὅτι θεραπεύει τοὺς πτωχοὺς ἀνθρώπους ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ μὲ τὸ ράδιον δωρεὰν καὶ ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὡς διευθυντής, καὶ ἐκ τῶν προσερχομένων ὅσοι εἶναι πλούσιοι νὰ πληρώνουν, ἀλλὰ τὰ χρήματα νὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ κάμῃ Ἑταιρείαν καὶ νὰ εἶναι μέλη τῆς Ἑταιρείας οἱ ἴδιοι οἱ συγκλητικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν προεξάρχουσαν γνώμην, ὡς εἰδικοί, νὰ ἀρνηθῇ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου τὴν δωρεὰν τοῦ Ζαχάρωφ, ἡ ὁποία θὰ προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τοὺς καρκινοπαθεῖς τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ ραδίου. Τώρα δι’ αὐτὰ καταγγέλλει ὁ κ. Σακόρραφος ἐμὲ καὶ τὸν «Ἐλεύθερον Τύπον» ὅτι τὸν ἐσυκοφαντήσαμεν καὶ τὸν ὑβρίσαμεν. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν: Εἶναι καμμία ὕβρις νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Σύγκλητος νὰ ἀρνηθῇ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ραδίου, διότι δῆθεν ἐχρειάζοντο 15 δωμάτια;

§51Κ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Συνάδελφε....

§52Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, κ. συνάδελφε. Ἂν θέλετε νὰ ἐκθέσετε τὴν γνώμην σας, νὰ ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἀπαντήσετε εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω.

§53Κ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ καθηγητῶν, ἀπαιτεῖται....

§54Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καθίσατε κάτω.

§55Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἂν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπετε τὴν γνώμης, σας ἀναβῆτε εἰς τὸ βῆμα.

§56Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας: Ἠρώτησε τὴν Σχολὴν διατί ἠρνήθη τὴν δωρεὰν τοῦ ραδίου καὶ ἐτιμώρησε τὴν Σχολὴν διὰ τοῦτο; Ἂν δὲν τὸ ἔπραξε, δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκόν του. Ἐζήτησεν εὐθύνας ἠθικὰς ἀπὸ τὸν καθηγητήν, ὁ ὁποῖος, ἀμνήμων τῶν καθηκόντων του καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀξιώματός του, νομικῶς μὲν προσεπάθησεν ἴσως νὰ ἐξασφαλισθῇ, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς εἶναι ἐντελῶς εἰς βάρος του, καὶ ἔχει ἤδη εἰς χεῖράς του τὸ ράδιον, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται καὶ ἐκμεταλλεύεται πλουτίζων τὸ ἰδιαίτερον ταμεῖόν του διὰ τῶν βοηθῶν του; Ἀπὸ δύο μηνῶν τὸ σκάνδαλον τοῦ ραδίου, κύριοι συνάδελφοι, σύρεται εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἀποτελεῖ σκάνδαλον διοικητικόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἀντικείμενον τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τὴν δέουσαν ἐνέργειαν. Αὐτὰ ἔκαμε καὶ προκειμένου περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἐνῷ εἰς ἀνεπίσημον ὁμιλίαν μοῦ ἔλεγε καὶ γαλλιστὶ μάλιστα ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εἶναι μία ἁπλῆ pensée de loie καὶ ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ φῶτά του, ἐδέχθην δύο ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, διὰ τῶν ὁποίων ἠμποδίσθη ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τακτικὴ ὀλιγωρίας, ἀδιαφορίας καὶ ἀβουλίας πρὸς τὰ καθήκοντά του ὡς Ὑπουργοῦ. Ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τὴν Σύγκλητον καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν καθηγητήν, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν βοηθῶν του ἐκμεταλλεύεται τὸ ράδιον. Τὸ ζήτημα εἶναι κυβερνητικὸν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει εὐθύνην, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν ἐτιμώρησε τὴν Σύγκλητον, διότι ἠρνήθη τὴν δωρεάν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ἐτιμώρησε τὸν καθηγητὴν ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται ἐκμεταλλευτὴς τῆς δωρεᾶς τοῦ Ζαχάρωφ, μεταχειριζόμενος αὐτὴν πρὸς ὄφελος τοῦ ἰδιαιτέρου του ταμείου, καὶ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπέβαλε ψήφισμα, ὥστε νὰ περιέλθῃ ἡ δωρεὰ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ νὰ χρησιμοποιῆται εἴτε ἀπὸ τὸ Ἀρεταίειον εἴτε ἀπὸ τὴν Ἀστυκλινικὴν εἴτε ἀπὸ τόσα ἄλλα ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον διὰ τοὺς ἐνδεεῖς ἀρρώστους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως συνηθίζει νὰ μὴ ἀντιμετωπίζῃ κανὲν ζήτημα καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ καμμίαν ἀπόφασιν. Τὸ ἴδιον ἔκαμε καὶ μὲ τὴν Ἱεραρχίαν. «Θὰ σᾶς δώσω, δὲν θὰ σᾶς δώσω τὰ ἔγγραφα», ἐτυράννησε τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ δύο ἡμέρας χωρὶς νὰ κάμῃ τίποτε καὶ εἰς τὸ τέλος ὡμολόγησε, μετὰ τὴν πειστικὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σίδερη, ὅτι οἱ αἰτοῦντες τὰ πρακτικὰ τῆς Ἱεραρχίας τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκλογὴν τῶν Μητροπολιτῶν δύνανται καὶ ἔχουν ἐκ τῶν νόμων τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσιν αὐτῶν γνῶσιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§58Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δικαιοῦται νὰ ἀπαλλάσσῃ τοῦ φόρου ὅλα τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὴν ἡμεδαπὴν διὰ τοιαύτας ἀνάγκας φιλανθρωπικῶν καταστημάτων καὶ ἄλλων ἱδρυμάτων. Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ διοργανωθῶσιν οὕτω τὰ πράγματα, ὥστε νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ παραλήπτης τοῦ ραδίου, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ Δημόσιον, εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς 70.000 δραχμάς; Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κυπριανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§60Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος, προτείνω ὅπως συστηθῇ εἰδικὴ ἀνακριτικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος.

§61Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Μὲ ὡρισμένην προθεσμίαν.

§62Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ εἰδικὴ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ Κοινοβουλευτικὴ θὰ ἀποφανθῇ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιμινάκης ἔχει τὸν λόγον.

§64Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κάποτε συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ, κατόπιν πολλῶν ὁλονυκτιῶν, ἐν νευρικότητι ἐξεστόμισα μίαν λέξιν βαρεῖαν διὰ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Αὐθωρεί, χωρὶς νὰ προκληθῶ παρ’ οὐδενός, ἐννοήσας τὸ σφάλμα μου, ἀνεκάλεσα τὴν φράσιν.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὡραῖα.

§66Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οὐχὶ μόνον νευρικότης μὲ ἔφερεν εἰς ἐκείνην τὴν κατάστασιν....

§67ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Παρεκτροπήν.

§68Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Παρεκτροπήν, ἀλλὰ καὶ χρονία ἀγανάκτησις οὐχὶ βεβαίως δι’ ὅλον τὸ Πανεπιστήμιον, οὐχὶ δι’ ὅλους τοὺς καθηγητὰς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, χρονία ἀγανάκτησις πονοῦντος ἔφερεν αὐτὴν τὴν ἄκακον φράσιν. Ἤδη ἔρχεται ἐνώπιον ἡμῶν ζήτημα σοβαρώτατον, ζήτημα ἀφορῶν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Πανεπιστημίου.

§69ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν.

§70Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Καὶ τὴν ὑπόστασιν καὶ τὴν ἀνάγκην τοῦ Κράτους. Κατόπιν τῶν λεχθέντων καὶ διασαφηνισθέντων ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐγὼ ἔχω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Τότε ἐτύγχανε νὰ διευθύνω τὸ νευρολογικὸν τμῆμα τῆς Ἀστυκλινικῆς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ εἶχον προϊστάμενον τὸν κ. Σακόρραφον. Δὲν θὰ εἴπω λέξιν περὶ τῆς διοικήσεως, διότι οὔτε ὁ τόπος εἶναι ἐνταῦθα κατάλληλος, ἀλλὰ καὶ διότι φοβοῦμαι οἱανδήποτε παρεξήγησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι καὶ εἰς ἐμὲ ὁ κ. Σακόρραφος εἶπε τότε ὅτι ἔχει ἀνάγκην 16 ἕως 18 δωματίων, διότι εἶναι τόσα κιβώτια. Σήμερον ἔκπληκτος μανθάνω ὅτι δὲν ἦτο παρὰ μία συσκευὴ τοῦ Ραῖντγκεν καὶ ἓν τεμάχιον ραδίου, ἀσφαλῶς δὲ ἓν δωμάτιον πλάτους 3–4 μέτρων καὶ μήκους 3–4 μέτρων χωρεῖ ἁπλούστατα ὅλας αὐτὰς τὰς μηχανάς. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις εἶχον καὶ ἔχουσι τόσην ἀνάγκην αἱ κλινικαὶ καὶ τὰ νοσοκομεῖά μας αὐτῶν, ὥστε εὐκόλως θὰ ἠδύνατο ἡ Σύγκλητος νὰ εὕρῃ νὰ τὰ τοποθετήσῃ. Ἀλλὰ καὶ μία ἄλλη ἀνακρίβεια, τὴν ὁποίαν διαβεβαιῶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου, ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ κ. Σακορράφου, ὅτι δηλαδὴ ἦτο τὸ ράδιον προσωπικὴ δωρεὰ τοῦ κ. Ζαχάρωφ πρὸς ἐκεῖνον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον βλέπω σήμερον ἐπισήμως διαψευδόμενον.

§71Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀπὸ πότε ἦτο αὐτὴ ἡ ἱστορία τοῦ ραδίου; Πότε ἦλθε τὸ ράδιον εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§72Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ κ. Λυμπερόπουλος· δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰς χρονολογίας.

§73Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὰ 1919.

§74Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§75Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔκτοτε παρῆλθον τόσοι Ὑπουργοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ συνάδελφος κ. Σπυρίδης. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τί ἔκαμεν. Ὁ ἔλεγχος θὰ στραφῇ καὶ κατὰ τοῦ συναδέλφου τοῦ προλαλήσαντος καὶ κατὰ τῶν ἄλλων.

§76Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἤμην Ὑπουργός, σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι θὰ τὸ ἐμάνθανον. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν ἐπληρώθη τελωνεῖον ἢ εἶναι πρόσχημα ἡ πληρωμὴ τελωνείου, διότι, ὡς γνωστόν, τὰ δωρούμενα εἰς τὸ Κράτος δὲν πληρώνουν τελωνεῖον. Ἐπ’ αὐτοῦ ζητῶ ὡρισμένην ἀπάντησιν καὶ νομίζω, καίτοι δὲν εἶμαι νομικός, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δύναται, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν σήμερον λεχθέντων, νὰ προβῇ εἰς ταχίστην ἀνάκρισιν· διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν πολλάκις τοιαῦτα ζητήματα ἐκαλύφθησαν σὺν τῷ χρόνῳ διὰ διαφόρων τρόπων, ἀσφαλῶς οὐχὶ ἐκ τῆς λήθης μόνον ἀλλὰ καὶ ἐκ παραλείψεως καθηκόντων καὶ διὰ τῶν γνωστῶν μεθόδων.

§77Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὑπάρχει μία μήνυσις ἐκ μέρους τοῦ κ. Σακορράφου κατὰ τοῦ «Ἐλευθέρου Τύπου» καὶ τοῦ κ. Λυμπεροπούλου. Μοῦ ὑπεβλήθη δὲ μία παράκλησις νὰ ἐπισπευσθῇ αὐτὴ ἡ μήνυσις, ἀλλ’ ὅπως ἀντελήφθην ἡ παράκλησις αὐτὴ προήρχετο ἀπὸ τὸν κ. Σακόρραφον, ὅστις κατόπιν καὶ μὲ ἐπεσκέφθη. Ἐγὼ κατὰ καθῆκον ἀπηύθυνα σύστασιν εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα ὅπως ἐπισπευσθῇ. Ἡ μήνυσις ὅμως δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἐπὶ συκοφαντίᾳ, ἐφόσον ὁ κ. Λυμπερόπουλος ἀπολαύει τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας, κατὰ συνέπειαν θὰ ἔπρεπε νὰ λύσῃ ἡ Συνέλευσις αὐτὸ τὸ ζήτημα. Εἰς τὴν ἐπὶ συκοφαντίᾳ μήνυσιν τοῦ κ. Σακορράφου θὰ ἐξετασθῇ κατὰ Νόμον τὸ ἀληθὲς ὅλων τῶν αἰτιάσεων, αἵτινες ἀπεδόθησαν εἰς αὐτόν. Θὰ ἔδει λοιπὸν διὰ νὰ προβῇ ἡ ὑπόθεσις ἐκ παραλλήλου καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐπὶ συκοφαντίᾳ μήνυσις κατὰ τοῦ κ. Λιμπεροπούλου, διὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως ὁ κ. Λιμπερόπουλος ἔχει τὸ δικαίωμα πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς κατηγορίας νὰ ἀντιτάξῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θὰ κατέρριπτον τὴν ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατηγορίαν, ἀποδεικνύων τὸ ἀληθὲς τῶν αἰτιάσεων. Καίτοι δὲν παρηκολούθησα ἐξ ἀρχῆς τὴν συζήτησιν καὶ δὲν γνωρίζω ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἐν τῇ Συνελεύσει, ὑποθέτω ὅμως ὅτι ρίπτονται καὶ ὑπόνοιαι ὅτι ἐνεφιλοχώρησε καὶ πρᾶξίς τις ἐμπίπτουσα εἰς τὰ ὅρια τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐκ μέρους οἱουδήποτε. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δικαιοῦται νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα νὰ προβῇ εἰς ἐξέτασιν, καὶ ἐφόσον ἤθελεν ἀνακύψει καὶ πρᾶξις ἀξιόποινος νὰ καταδιώξῃ τοὺς ὑπαιτίους. Νομίζω ὅτι χάριν τῆς σοβαρότητος τῆς ὑποθέσεως δέον ἐκ παραλλήλου νὰ προβῇ καὶ ἡ ἀνάκρισις τῆς ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατηγορίας καὶ δέον ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν τῆς διώξεως τοῦ κ. Λιμπεροπούλου, ἵνα, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ παραλλήλου ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις.

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νομίζω ὅτι ἄνευ ἀνάγκης συνεδύασε δύο πράγματα, διότι, ἐφόσον ἐκτίθενται ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀποδεικνύεται ἓν σκάνδαλον πρωτοφανές, συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι νὰ ἐξακριβώσῃ ἀμέσως τὰ πράγματα. Καὶ ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Λιμπεροπούλου εἶναι ἀπολύτως διαφορετικὴ καὶ ἡ ἀνάμίξίς της τελείως ἄστοχος. Ἅμα τελειώσῃ ὁ κ. συνάδελφος, θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ θὰ εἴπωμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ, ὅπως ἐξασφαλισθοῦν πρῶτον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ ἔπειτα κατὰ πόσον ὑπάρχει δόλος καὶ νὰ τιμωρηθῇ ὁ δόλος καὶ ἡ καταδολίευσις τοῦ Δημοσίου.

§79Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπον ἐκ παραλλήλου νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐνέργεια. Νομίζω ὅτι χάριν τῆς σοβαρότητος καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς ὑποθέσεως δέον ἡ δίωξις νὰ εὑρίσκεται ἐν ἴσῳ ἐπιπέδῳ ἀπέναντι ἀμφοτέρων. Θὰ ἔδει δηλαδὴ ἐκ παραλλήλου νὰ προβῇ ἡ ἀνάκρισις καὶ τῆς μηνύσεως ἐπὶ συκοφαντίᾳ. Οὕτω πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ Νόμον διότι πρέπει νὰ ἀκουσθῇ καὶ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο καὶ ὅπου ὑπάρχει ἀξιόποινος πρᾶξις νὰ διωχθῇ. Ἐγὼ θὰ διαβιβάσω παραγγελίαν ἵνα ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις δικαστικὴ ἐφ’ ὅλης τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ ἐξέφρασα καὶ μίαν γνώμην ὡς πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀσυλίας. Πλὴν καὶ τὸ δεύτερον, ἤτοι ἡ παραγγελία πρὸς ἀνάκρισιν, δὲν θὰ παραλειφθῇ.

§80Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐλησμονήσατε ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ δὲν εἶναι ὑπόθεσις μεταξὺ τοῦ κ. Λιμπεροπούλου καὶ τοῦ κ. Σακορράφου. Ὑπάρχει μία ὑπόθεσις μεταξὺ τοῦ κ. Σακορράφου καὶ τοῦ κ. Λιμπεροπούλου, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετάσῃ ἡ Δικαιοσύνη καὶ εἰς αὐτὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεμβῶμεν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀφ’ ἑτέρου μία ὑπόθεσις σοβαρωτάτη μεταξὺ τοῦ Κράτους, τοῦ Νόμου τοῦ Ποινικοῦ καὶ τοῦ κ. Σακορράφου—δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἔνοχος— καὶ οἱουδήποτε ἄλλου. Περὶ ποίου λοιπὸν ἴσου ἐπιπέδου ὁμιλεῖτε; Ἡμεῖς, ὡς Κράτος, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸν κ. Λιμπερόπουλον διὰ νὰ χειρισθῇ τὴν ὑπόθεσιν καὶ μᾶς φέρῃ ἀποδείξεις τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέλομεν.

§81Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐγὼ εἶπον, κ. πληρεξούσιοι, ὅτι θὰ δώσω ἐντολὴν νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις δικαστικῶς καὶ ἂν προκύψῃ ἀξιόποινος πρᾶξις νὰ διωχθῇ. Ἀλλὰ διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ ἔρευνα ἡ δικαστικὴ τῆς ὑποθέσεως εἶπον ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον ἐκ παραλλήλου νὰ γίνουν ἐνέργειαι δι’ ἀμφοτέρας αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις, αἰρομένης τῆς ἀσυλίας.

§82Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μὲ μίαν διαφοράν· διαφωνῶ εἰς ἓν πρᾶγμα δηλαδή, ὅτι ὁ κ. Λιμπερόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄτομον, δὲν δύναται νὰ γίνῃ Κράτος ὁλόκληρον νὰ δικάσῃ αὐτὸν τὸν Παναμᾶν ποὺ λέγεται Πανεπιστήμιον, ὡς τοὐλάχιστον ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§83Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Βεβαίως τὸ σκάνδαλον εἶναι μέγα καὶ δυστυχῶς ἐλάχιστοι, μὰ πολὺ ἐλάχιστοι ἐκμεταλλεύονται καὶ αὐτὸν τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὄχι μόνον πλέον πρὸς πλουτισμόν, ἀλλὰ καὶ πρὸς καταστροφὴν τῆς ἐπιστημονικῆς φήμης ἑκάστου ἠθικοῦ ἰατροῦ ἐξασκοῦντος τὸ ἐπάγγελμα ἐν Ἀθήναις, ἔνθα προσέρχονται οἱ ἀσθενεῖς ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§84Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διατάξετε τὸ Προεδρεῖον νὰ μοὶ σταλοῦν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ ὄχι περιλήψεις.

§85Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἐπὶ ὅλων τούτων, κύριοι, δὲν θὰ εἴπω λέξιν, διότι δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται ἐνταῦθα νὰ κατέλθω εἰς τὸ νὰ χαρακτηρίσω καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Εὐτυχῶς ὅμως διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν εἶναι ἐλάχιστοι, ἀριθμούμενοι εἰς τοὺς δακτύλους τῆς μιᾶς χειρός, ἐκεῖνοι οἱ ἀπομείναντες ἐκ μιᾶς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν οὐχὶ ἡ ἐπιστημονικὴ ἱκανότης ἀλλ’ ἡ φαυλότης ἦτο τὸ μέσον τοῦ νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Εὐτυχῶς μένουν ἐλάχιστοι. Τελευτῶν ὀφείλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Γνωρίζω προσωπικῶς τὸν ἀξιότιμον καθηγητὴν κ. Γαζέπην, γνωρίζω τὴν ἀκεραίαν ἐντιμότητά του καὶ δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ παραδεχθῶ διὰ τὸν κ. Γαζέπην ὅτι ἐν γνώσει ἔκαμεν ὅ,τι ἔκαμεν, ἴσως παρεσύρθη ἀκριβῶς ἐπὶ ψευδῶν ἐπιστημονικῶν διαβεβαιώσεων σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ὅτι ἐκ δόλου ὁ ἴδιος ἐνήργησε διαμαρτύρομαι ἐντόνως.

§86Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι γενικὴ ἡ γνώμη διὰ τὸν κ. Γαζέπην.

§87Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν. Ἐλέχθη ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς ἐπιστήμονας ὅτι τὸ ράδιον αὐτὸ περιέχεται εἰς ἓν μικρὸν σωληνάριον. Θὰ ἤθελον νὰ μάθω καὶ ἐγὼ ὁ ἀνίδεος ἀπ’ αὐτὰ τὰ πράγματα: Αὐτὸ τὸ περιεχόμενον εἶναι ἓν σῶμα μικρόν. Ὑπόκειται εἰς ὑποδιαίρεσιν; Εἰς ἐλάττωσιν; Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἴπετε καὶ ἀνεγνωρίσατε ὅτι δὲν εὐθύνεται κανεὶς διὰ τὰ ὅσα ἐπράχθησαν καὶ ἀπεδείχθησαν δὲν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶμεν καὶ πρὸ ἀπωλείας αὐτοῦ τούτου τοῦ ραδίου;

§88Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ράδιον δὲν ὑπόκειται εἰς καμμίαν ἀπώλειαν, ἀφοῦ διατηρεῖται ἐπὶ πολλὰς χιλιάδας ἐτῶν· οὐδεμίαν ἀπώλειαν ὑφίσταται. Διὰ νὰ μὴ εἶναι ὅμως ἐπικίνδυνον διὰ τοὺς ἀνθρώπους τὸ τοποθετοῦν εἰς μίαν θήκην ἐξ εἰδικοῦ μετάλλου, ἡ ὁποία παρακωλύει τὴν ἔξοδον τῶν ἀκτίνων αὐτοῦ. Πρέπει δὲ νὰ φυλάσσεται καὶ εἰς ἓν δωμάτιον τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ θόλον μολύβδινον, διότι ἡ ἐνέργεια τοῦ ραδίου δύναται νὰ διαπεράσῃ καὶ τὰ πατώματα καὶ νὰ φέρῃ βλάβας εἰς τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ οἰκίᾳ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ λάβῃ τὸ Κράτος διὰ νὰ φυλάξῃ αὐτὸ τὸ ράδιον καὶ πῶς θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ διὰ νὰ μὴ γίνεται ἀνίερος ἐκμετάλλευσις τῶν πασχόντων. Εἶναι ἄλλο ζήτημα αὐτό, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω ἐν καιρῷ. Ἡ Γαλλία δι’ εἰδικοῦ νόμου ἐπιτρέπει τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ραδίου εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν κάμει εἰδικὰς σπουδάς. Τοῦτο γίνεται καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§90Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ ἀνάμιξις ἑνὸς μὴ ἰατροῦ εἰς συζητήσεις ἰατρικῆς ἠμποροῦσε νὰ γεννήσῃ τὸ ἐρώτημα διατί ἀνακατεύεται ὁ ἀγορεύων, ἀλλ’ ἐφόσον διατυποῦνται τόσαι κατηγορίαι ἐναντίον προσώπων τὰ ὁποῖα κατέχουν ἀνωτάτας θέσεις, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταλογισθοῦν αἱ εὐθῦναι ὄχι διὰ τῆς μεθόδου τῆς διὰ τῆς Δικαιοσύνης ἐξακριβώσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐργάζεται τὸ παρὸν Σῶμα, ἀλλὰ νὰ καταλογισθοῦν καθ’ ὃν τρόπον πολιτικῶς πρέπει νὰ καταλογίζωνται αἱ εὐθύναι. Ἄλλο τὸ ζήτημα ποία ἡ προσωπικὴ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κ. Λιμπεροπούλου καὶ τοῦ κ. Σακορράφου καὶ ἄλλο τὸ ζήτημα ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος πρὸς τὸ ὁποῖον θὰ προσβλέψῃ ἡ Συνέλευσις, ποία εἶναι ἡ κυβερνητικὴ εὐθύνη, ἑπομένως τί ἔπραξε καὶ τί δὲν ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Δὲν φέρω εἰς τὸ βῆμα οὔτε μομφὰς ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας οὔτε τὸν μικρότερον κατ’ αὐτοῦ ἔλεγχον, ἀλλὰ φέρω μερικὰς ἀπορίας καὶ θέλω νὰ τὸν διευκολύνω διὰ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἀναλάβῃ διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν. Νομίζω ὅτι διερμηνεύω τὴν σκέψιν τῆς Συνελεύσεως ἂν ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν παρακαλέσω νὰ διευκρινήσῃ τὰ ἑξῆς σημεῖα: Ἡ δωρεὰ ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὸν κ. Ζαχάρωφ πρὸς ποῖον σκοπὸν ἐγένετο;

§91Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Σακόρραφος μοὶ ἐπέδειξεν ἐπιστολὴν πρωτότυπον, τὴν ὁποίαν οἱοσδήποτε νομικὸς καὶ ἂν ἀναγνώσῃ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀχθῇ εἰς συμπεράσματα μὴ δυνάμενα νὰ στραφοῦν κατ’ αὐτοῦ προσωπικῶς. Γεννηθέντος μετὰ τὴν ἀρχικὴν δωρεὰν ζητήματος, ἡ Σύγκλητος ἀπετάθη εἰς τὸν κ. Ζαχάρωφ καὶ τὸν ἠρώτησεν εἰς ποῖον ἐχάρισε τὸ ράδιον, εἰς τὴν Σύγκλητον ἢ εἰς τὸν κ. Σακόρραφον. Ὁ κ. Ζαχάρωφ ἀπήντησεν ὅτι: «δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐπειδὴ ἐπέρασε πολὺς καιρός, ἀλλὰ πάντως τὸ ἔδωσα ἵνα διατεθῇ εἰς τὸ δημόσιον τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας». Ἑπομένως ζήτημα γεννᾶται ἂν ἡ διάθεσις τοῦ ραδίου ἐγένετο καθ’ ὃν τρόπον ἠθέλησεν ὁ διαθέτης, ἂν θεραπεύονται οἱ ἄποροι ἢ ὄχι. Ἕτερον ζήτημα δὲν γεννᾶται, διότι ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔγινε δωρεὰ πρὸς τὴν Σύγκλητον, οἱ καθηγηταὶ δὲν ἀπεδέχθησαν τὴν δωρεάν.

§92Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἡ δωρεὰ ἐγένετο πρὸς τὴν Ἀστυκλινικήν.

§93Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ πρῶτον ἐρώτημα, κ. συνάδελφε, τὸ καὶ βασικὸν εἶναι πρὸς ποῖον ἐγένετο ἡ δωρεά. Διότι, ἂν εἶναι ἀληθὴς ἡ ἐκδοχὴ ὅτι ἡ δωρεὰ ἐγένετο πρὸς τὸν κ. Σακόρραφον ἀτομικῶς, θὰ ἀπετέλει αὕτη μόνον προσωπικὴν ὑπόθεσιν τοῦ κ. Σακορράφου, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε μόνον ἠθικὴν εὐθύνην σχετικῶς πρὸς τὸν τρόπον τῆς δωρεᾶς, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐρεύνης καὶ ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ προϊσταμένου του κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἂν ὅμως ἡ δωρεά, κατὰ τὴν ἀντίθετον ἐκδοχήν, ἐγένετο πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον, τίθεται τὸ δεύτερον ἐρώτημα: Διὰ ποῖον λόγον τὸ Πανεπιστήμιον ἀπέκρουσε τὴν δωρεὰν αὐτήν;

§94Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τὴν ἀποκρούει.

§95Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἂν τὸ Πανεπιστήμιον ἦτο δικαιοδόχος καὶ ἀπέκρουσε τὴν δωρεὰν αὐτήν, διότι ὁ καθηγητὴς κ. Σακόρραφος ἔδωκε τοιαύτας πληροφορίας, ὥστε νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι θὰ ἐχρειάζετο ἓν πελώριον οἰκοδόμημα διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ραδίου, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον οἱ εἰδικοὶ καλοῦνται νὰ κρίνουν, καὶ ἂν ἀπαντήσουν ἀποφατικῶς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρέπει νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν του ἀπέναντι τοῦ τοιαῦτα ἰσχυρισθέντος κ. καθηγητοῦ. Τρίτον ζήτημα εἶναι, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἡ Σύγκλητος ἀπέρριψε τὴν δωρεάν. Καὶ τέταρτον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ διαφωτίσῃ εἶναι: Πῶς συμβαίνει, ὥστε ὁ κύκλος αὐτὸς τῆς ὑποθέσεως νὰ διατρέξῃ ὁλόκληρος ἐντὸς ὡρισμένων προσώπων; Διότι ἐνδέχεται βεβαίως νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένα πάσης εὐθύνης τὰ πρόσωπα αὐτά, ἀλλὰ μόνον ἐνδέχεται. Δὲν ἔχω, ὡς εἶπον, οὔτε πρόθεσιν ἐλέγχου οὔτε σκέψιν μομφῆς, ἀλλὰ μόνον ἀπορίας καὶ ἐπὶ τῶν ἀποριῶν αὐτῶν ἀναμένω τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§96Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἔχεται ἀληθείας ὅτι ἡ Σύγκλητος ἀπέρριψε τὴν δωρεὰν καὶ ὅτι τὴν ἀπέρριψε συνεπείᾳ τῶν ὑποδείξεων τοῦ κ. Σακορράφου, δὲν γεννᾶται τότε ζήτημα ὅτι ἡ δωρεὰ ἔχει γίνει πρὸς τὸ Κράτος, διότι, ἂν δὲν εἶχε γίνει πρὸς τὸ Κράτος, δὲν θὰ ἀνεμιγνύετο ἡ Σύγκλητος. Ἐνῷ προεκλήθη τὸ ζήτημα ἀπὸ τὸ πρακτικόν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ζήτημα ὅτι ἡ δωρεὰ δὲν ἐγένετο εἰς τὸ Κράτος.

§97Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Οἱ προηγηθέντες εἰς τὸ βῆμα ἀνέγνωσαν πρακτικὸν τῆς Συγκλήτου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον....

§98Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἰς τὴν ἐπιστολήν του ὁ κ. Ζαχάρωφ γράφει ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν γνωρίζει τελείως τὸν κ. Σακόρραφον. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν τὸν γνωρίζει, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τοῦ κάμῃ δωρεάν;

§99Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἄν ἔχετε ὑπομονὴν νὰ ἀναγνώσω τὰ πρακτικά, θὰ τὰ ἴδετε.

§100Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σχετικὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἑτοιμάζεσθε νὰ ἀναγνώσετε, διότι ἀναφέρουσιν ἄλλας συσκευάς.

§101Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι καθόλου ἄσχετα.

§102Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν πρακτικῶν). Ἐκ τοῦ πρακτικοῦ αὐτοῦ συνάγονται, νομίζω, ἀσφαλῶς, τὰ ἑξῆς συμπεράσματα: Πρῶτον ὅτι ἡ δωρεὰ ἐγένετο εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶχε κανένα λόγον κἂν ἡ συζήτησις εἰς τὴν Σύγκλητον οὔτε ἡ ἀπόφασις αὐτῆς. Δεύτερον ὅτι ἡ Σύγκλητος δὲν ἐδέχθη τὴν δωρεάν, διότι δὲν εἶχε τὰ κατάλληλα ἱδρύματα διὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ ὄχι μόνον τὸ ράδιον, ἀλλὰ καὶ τὰς συσκευάς. Τὸ ζήτημα εἶναι τεχνικόν, κατὰ πόσον δηλαδὴ χρειάζονται περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα δωμάτια ἢ περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον προσωπικόν. Πάντως ὅμως προκύπτει ὅτι ἡ Σύγκλητος προέβη εἰς τὴν ἀπόφασίν της λόγῳ ἀδυναμίας πρὸς ἐγκατάστασιν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ, διότι εἶναι ζήτημα τεχνικόν. Τρίτον ἀσφαλὲς πόρισμα ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου τούτου εἶναι ὅτι, ἀπορρίψασα ἡ Σύγκλητος τὴν δωρεάν, ἀφῆκεν ἐλεύθερον τὸν κ. Σακόρραφον νὰ διαθέσῃ τὰ τῆς δωρεᾶς διὰ τοῦ Κράτους εἴτε ἄλλως πως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λείπει εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς δωρεᾶς αὐτῆς. Ποῦ περιέχεται; Ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Σύγκλητον, πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, πρὸς τὸν κ. Σακόρραφον; Διότι, ἂν ἐγένετο πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπόρων, ὁ σκοπὸς αὐτὸς δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ διὰ τῆς ἱδρύσεως ἰδιωτικοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον, καὶ ἂν κάμῃ καὶ ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπόρων, πάντως θὰ ἔχῃ κυρίως κερδοσκοπικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς τῶν πολλῶν νοσοκομείων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐν Ἀθήναις. Ἀνακεφαλαιῶν λέγω ταῦτα: Πρῶτον πρέπει νὰ βεβαιωθῶμεν ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς δωρεᾶς. Δεύτερον πρέπει νὰ βεβαιωθῶμεν, ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, ἂν οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους προέβαλεν ὁ κ. Σακόρραφος ἦσαν ἱκανοὶ ἐπιστημονικῶς νὰ πείσουν περὶ τῆς ὀρθότητος....

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θεωρεῖτε σοβαρὸν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσας συσκευάς, δὲν ἠμποροῦσε νὰ χρησιμοποιήσῃ μίαν συσκευὴν ἀκτίνων Ραῖντγκεν καὶ τὸ ράδιον; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς Συνελεύσεως νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἔστω καὶ ἐπὶ ἓν λεπτόν.

§104Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν διαδρομὴν τῆς μικρᾶς ἀγορεύσεώς μου εἶπον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ δι’ ἐμέ, βέβηλον εἰς τὰ τεχνικὰ αὐτὰ ζητήματα, εἶναι ἄγνωστον πόσαι εἶναι αἱ κλινικαί, πῶς λειτουργοῦν, ἂν ὑπάρχει χῶρος, ἂν χρειάζεται τεχνικὸν προσωπικὸν καὶ δι’ αὐτὸ τὸ εἰδικὸν σημεῖον, μολονότι κατὰ βάσιν δὲν διαφωνῶ μαζί σας, δὲν ἀφίσταμαι τῆς προτάσεως νὰ γίνῃ μία εἰδικὴ ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν.

§105Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἓν σημεῖον μόνον θὰ τονίσω. Ἡ Συνέλευσις διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ κ. Ζαχάρωφ ἔκαμε τὴν δωρεὰν πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Ἡ δωρεὰ ἐγένετο πρὸς τὴν Ἀστυκλινικήν, δηλαδὴ πρὸς ἓν ἵδρυμα, πρὸς μίαν κλινικήν. Δηλαδὴ ὁ κ. Σακόρραφος ἔκαμε μίαν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Ζαχάρωφ καὶ τοῦ ἔλεγεν: «Ἡ κλινική μου στερεῖται τοιούτων μηχανημάτων· σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ μοῦ τὰ στείλετε». Ὁ κ. Ζαχάρωφ ἔγραψεν εἰς τὸν κ. Σακόρραφον ὡς διευθυντὴν τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ ἀνήγγειλε τὴν ἀποστολὴν τῶν μηχανημάτων. Ἀπ’ ἐδῶ ἀρχίζει τὸ σκάνδαλον· διότι ὁ κ. Σακόρραφος εἰσηγήθη εἰς τὴν Σύγκλητον ὅτι χρειάζεται πολλὰ δωμάτια διὰ νὰ τοποθετηθοῦν τὰ μηχανήματα αὐτά. Ὅταν δὲ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ἀπέρριψε τὴν δωρεάν, ἡ δωρεὰ ἔπρεπε νὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν καὶ ὄχι νὰ περιέλθῃ εἰς τὸν ἰδιώτην Σακόρραφον.

§106ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συγκλήτου ποῖον ἔτος ἐλήφθη;

§107Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Τῷ 1919. Δηλαδὴ θέλω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς· ἂν ὁ κ. Ζαχάρωφ ἐγνώριζεν ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας διατυπώσεις καὶ ἔκαμνεν ἕνα ἔγγραφον πρὸς τὴν Ἀστυκλινικὴν καὶ τὴν Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου, τότε θὰ ἐπετρέπετο νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀπορρίψεως τῆς δωρεᾶς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαχάρωφ ἔστειλεν εἰς τὸν κ. Σακόρραφον ὡς διευθυντὴν τῆς Ἀστυκλινικῆς τὰ εἴδη αὐτὰ μὲ μίαν ἁπλῆν ἐπιστολήν. Ὁ κ. Σακόρραφος ἔπρεπε νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Σύγκλητον ὅτι παρέλαβεν αὐτὰ τὰ εἴδη. Δὲν ἔκαμεν ὅμως αὐτό, ἀλλὰ εἰσηγήθη ὅτι χρειάζονται μέσα πολλὰ διὰ νὰ διατηρηθοῦν καὶ λειτουργήσουν τὰ δωρηθέντα εἴδη. Λοιπὸν ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, πλὴν τῆς δικαστικῆς καταγγελίας, νὰ προβῇ καὶ εἰς διοικητικὰς ἀνακρίσεις καὶ καταδιώξῃ τὰ εὐθυνόμενα πρόσωπα. Καταθέτω δὲ καὶ ἓν σχέδιον ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Μὴ γενομένης ἐκ μέρους τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἀποδεκτῆς τῆς δωρεᾶς ραδίου Ζαχάρωφ, ἀκυροῦται πᾶσα εἰς τρίτους γενομένη ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον παραχώρησις τούτου, περιερχομένου τούτου αὐτοδικαίως εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου ἀπὸ σήμερον. Ἐν Ἀθήναις τῇ 27 Νοεμβρίου 1924. Οἱ πληρεξούσιοι Δ. Ἐλευθεριάδης, Ἀπ. Δοξιάδης, Γ. Κιαγιᾶς....κλπ.».

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡσαΐας ἔχει τὸν λόγον.

§109Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον δι’ ὑπόθεσιν δι’ ἣν δὲν εἶμαι εἰδικός, ἀλλὰ μοῦ ἐγεννήθησαν ἀπορίαι τὰς ὁποίας θέλω νὰ διευκρινήσω. Κατ’ ἀρχὴν διαφωνῶ μὲ τοὺς συναδέλφους ἰατροὺς ὑποστηρίζοντας ὅτι δὲν χρειάζονται πολλὰ δωμάτια πρὸς τοποθέτησιν καὶ χρῆσιν τοῦ ραδίου. Βεβαίως, ἂν ἐπρόκειτο τὸ ράδιον αὐτὸ νὰ τὸ τοποθετήσωμεν μόνον πρὸς φύλαξιν, ἀσφαλῶς τότε δὲν θὰ ἐχρειάζοντο καθόλου δωμάτια. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ ραδίου καὶ ἡ θέλησις τοῦ δωρητοῦ ἦσαν νὰ γίνῃ χρῆσις πρὸς θεραπείαν εἰς κλινικήν. Ἀναντιρρήτως λοιπὸν μία κλινικὴ πρέπει νὰ ἔχῃ δωμάτια, κλίνας, ἐργαστήρια κλπ. Τὸ Ἰνστιτοῦτον τοῦ Ραδίου ἐν Παρισίοις εἶναι ὁλόκληρον κτίριον ἐξ ἑκατὸν καὶ πλέον δωματίων. Ἑπομένως δὲν φαντάζομαι ὅτι τὸ ράδιον αὐτὸ προορισμὸν εἶχε νὰ τὸ κλείσωμεν εἰς ἓν δωμάτιον, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν πρὸς θεραπείαν τῶν ἀπόρων, πρὸς τοῦτο δὲ χρειάζονται, ὡς εἶπον, δωμάτια εἰς τὰ ὁποῖα νὰ προσέρχωνται οἱ ἀσθενεῖς πρὸς θεραπείαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἀνεγνώσθη τὸ πρακτικὸν τῆς Συγκλήτου δὶς ἐνταῦθα καὶ λέγει τοῦτο ὅτι ἡ Σύγκλητος δὲν δέχεται τὴν δωρεὰν δι’ ἔλλειψιν πόρων. Τοῦτο μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ ἤθελα νὰ προσθέσω εἰς τὰ τέσσαρα ἐρωτήματα τοῦ κ. Σίδερη πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ ἓν πέμπτον, τὸ ἑξῆς: Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἀπαντήσῃ, ἂν γνωρίζῃ, πόσην περιουσίαν ἔχει τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐγὼ ἔχω πληροφορίας ὅτι εὐτυχῶς ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τοῦ δισεκατομμυρίου. Καὶ ἐρωτῶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει: ἔπρεπε νὰ ὀρρωδήσῃ ἡ Σύγκλητος καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι διὰ δαπάνην 6–7.000 δραχ. ἀπορρίπτει τὴν δωρεὰν αὐτὴν ἢ τοὐναντίον νὰ ἐπωφεληθῇ ἀμέσως τῆς εὐκαιρίας, ἀποδεχομένη τὴν δωρεὰν καὶ χρησιμοποιοῦσα τὸ ταχύτερον τὸ ράδιον πρὸς θεραπείαν τῶν ἀπόρων, ὡς ἦτο ἡ θέλησις τοῦ δωρητοῦ; (Χειροκροτήματα).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§111Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν φρονῶ ὅτι δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα κυβερνητικοῦ ἐλέγχου ἐπὶ μιᾶς ὑποθέσεως χρονολογουμένης ἀπὸ τοῦ 1919, ἀπὸ ἑνὸς χρόνου καθ’ ὃν διῆλθον ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας δέκα Ὑπουργοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἰατροὶ καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο ἴσως καλύτερον ἐμοῦ νὰ λάβωσι γνῶσιν, λόγῳ τῆς εἰδικότητός των καὶ τῶν σχέσεων αὐτῶν μετὰ τοῦ Πανεπιστημίου. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυβερνητικὴν εὐθύνην, διὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Λυμπερόπουλος. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μου ἐνέργειαν, ὅτε ἔλαβον γνῶσιν τῆς κατατεθείσης ἐπερωτήσεως, τὸ πρῶτόν μου μέλημα ἦτο νὰ ἀπευθύνω εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἓν ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν ἐξηγήσεις σαφεῖς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Αἱ ἐξηγήσεις αὐταὶ μοὶ ἐδόθησαν μετά τινος βραδύτητος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤλπιζον ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἤρχετο ἡ ἐπερώτησις εἰς συζήτησιν, διὰ τοῦτο ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐγὼ δὲν ἔσπευδον νὰ λάβω συμπληρωματικὰ μέτρα, διότι ὁμολογουμένως, ἂν ἐγνώριζον ὅτι θὰ διέρρεε τόσον διάστημα ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταθέσεως τῆς ἐπερωτήσεως μέχρι σήμερον, ἴσως καὶ ἐγὼ νὰ μὴ ἀνέμενον τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ νὰ ἔσπευδον νὰ ζητήσω συμπληρωματικὰς πληροφορίας. Τώρα θὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ Πρυτανεία (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἀπὸ 20 Ὀκτωβρίου... κλπ.».

§112Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ποῖος ὑπογράφει;

§113Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ Πρύτανις κ. Ζέγγελης.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μήπως γνωρίζετε, ἂν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ εἰς τὴν Δικαιοσύνην, κατόπιν μηνύσεως τοῦ κ. Σακορράφου;

§115Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§116Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἶναι αἶσχος... (Θόρυβος).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν ὁ κ. Μαρσέλος, καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ θορυβῶν ὁ κ. Μαρσέλος, θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§118Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἀπάντησις αὕτη ἄφησεν εἰς ἐμὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐνυπάρχουν πολλὰ κενὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα χρήζουν ἐξονυχίσεως, ἂν δέ, τὸ ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἡ ἐπερώτησις θὰ ἤρχετο τόσον βραδέως, λόγῳ τῶν διηνεκῶν ἀναβολῶν, θὰ ἐζήτουν τὰς ἐξηγήσεις. Ἐπροτίμησα ἐν τούτοις ν’ ἀκούσω τὰς ἀγορεύσεις καὶ τὸν διαφωτισμὸν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἔφερον οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἵνα κατόπιν λάβω καὶ ἐγὼ τὴν δέουσαν ἀπόφασιν, δοθέντος ὅτι κυβερνητικὴ εὐθύνη οὐδεμία ὑπάρχει. Λοιπὸν κάμνω τὴν δήλωσιν, διὰ νὰ μὴ κρατῶ τὴν Συνέλευσιν περισσότερον, διότι ἔχει κουρασθῆ ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ὅτι θὰ διατάξω αὐθωρεὶ μίαν διοικητικὴν ἀνάκρισιν μὲ ὅλα τὰ ἐρωτήματα καὶ ἴσως καὶ περισσότερα, καὶ ἂν κατόπιν τούτου προκύψουν καὶ περαιτέρω εὐθῦναι, δὲν θὰ διστάσω νὰ παραπέμψω τὴν ὑπόθεσιν ἐκεῖ ὅπου αὕτη ἀνήκει. Θὰ ἐξετάσω καὶ ἕτερον ζήτημα· κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν ἡ δωρεὰ αὕτη τοῦ ὁμογενοῦς Ζαχάρωφ νὰ περιέλθῃ κατά τινα τρόπον εἰς τὰς Ἀρχάς, εἰς τὸν ἀρχικὸν αὐτῆς προορισμόν.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔχει ὑποβληθῆ ψήφισμα.

§120Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διοικητικῶν ἀνακρίσεων.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλος ἔχει τὸν λόγον.

§122Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι εἰς τὴν σύγχρονον ἐπιστήμην οὐδεμία ἐπιστημονικὴ ἐργασία δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος καὶ βάσιν, ἂν δὲν βασίζεται εἰς τὰς μικροβιολογικὰς ἐξετάσεις καὶ τὰς ἐξετάσεις τῶν διαφόρων ἀκτίνων, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι θεωροῦνται εὐτυχῆ τὰ νοσοκομεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται νὰ ἀποκτήσουν εἴτε ἀκτίνας εἴτε ἀκόμη καὶ τὸ σπουδαιότερον τὸ ράδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τελευταίως ἡ ἐπιστήμη ἔχει φθάσει εἰς θαυμάσια ἀποτελέσματα θεραπειῶν, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ καρκίνου. Αἴφνης ἔρχεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὸ ζήτημα τὸ σημερινόν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀκούσας ἐκ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐκ διαφόρων διατριβῶν διάφορα γεγονότα δὲν ἤθελα νὰ μορφώσω γνώμην, ὁπότε σήμερον ἠκούσαμεν ἐν ἐκτάσει τὴν ὅλην ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος. Κύριοι, φρίττω πρὸ τῆς ἀναλγησίας μιᾶς Συγκλήτου πανεπιστημιακῆς, ἡ ὁποία ἔλαβε μίαν τοιαύτην δωρεὰν καὶ τὴν ἀπεμπόλησε. Πρὸ ὀλίγου ἀκόμη κατῆλθε τοῦ βήματος πρώην Ὑπουργός, ὅστις ἐτόνισεν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ἔχει περιουσίαν ἄνω τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Σύγκλητος ἠρνήθη τὴν δωρεὰν ταύτην, λόγῳ μὴ ἐξευρέσεως δωματίων καὶ τῶν σχετικῶν πόρων. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνέλευσιν: Ποῖον νὰ κατηγορήσωμεν; Τὸν ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν δωρεὰν ταύτην ἢ νὰ κατακεραυνώσωμεν αὐτὴν τὴν Σύγκλητον, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει Πανεπιστήμιον εἰς τὸν 20ὸν αἰῶνα, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἀπεμπολεῖ καὶ τὰ ἀγαθὰ δικαιώματα ἀπέναντι τῆς δωρεᾶς, ἡ ὁποία σήμερον, ἀντὶ νὰ διατίθεται διὰ τοὺς πτωχούς, καθίσταται γνωστὸν ὅτι γίνεται ἐμπόριον τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ καὶ τίθεται ὡς ἐνέχυρον πρὸς ἐξεύρεσιν δανείου; Μοῦ φαίνεται ὅτι μία ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὀφείλει νὰ συσταθῇ τάχιστα καὶ νὰ θέσῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Λυποῦμαι, κύριοι, πάρα πολύ, διότι εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον ἡ ἀναλγησία καὶ ἡ ἀκολασία ὑπεισῆλθεν εἰς ὅλους τοὺς κρατικοὺς κλάδους, διὰ τοῦ σημερινοῦ δὲ γεγονότος ἔφθασε καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ ἀνωτάτου ἐπιστημονικοῦ ἱδρύματος. Τὸ τοιοῦτον τὸ θεωρῶ ὡς ἔγκλημα κατὰ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§124Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἐγγράφου τῆς Πρυτανείας εἶναι πράγματι ἀξιοθρήνητον δοκουμέντον, διότι ἀποδεικνύει ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τὸ ὁποῖον ἔπρεπε. Τὸ ὅτι δὲν χρειάζονται 25 δωμάτια διὰ νὰ τοποθετηθῇ τὸ ράδιον, ἀποδεικνύει σήμερον ἡ ἐγκατάστασις εἰς τὸ σπίτι τοῦ κ. Καρζῆ. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐρωτήσωμεν: πόσα δωμάτια ἔχει;

§125Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι κλινικὴ ὁλόκληρος.

§126Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶναι εὐκολώτατον νὰ μάθωμεν πόσα δωμάτια χρησιμοποιεῖ ὁ κ. Καρζῆς διὰ τὸ περίφημον αὐτὸ ράδιον. Γνωρίζω πολὺ καλὰ ὅτι τὰ χρησιμοποιούμενα δωμάτια εἶναι δύο ἢ τρία. Ὥστε τὸ γεγονὸς ὅτι ἐχρειάζοντο 15 δωμάτια ὑπῆρξεν ἁπλῆ δολιότης διὰ νὰ ἀπορριφθῇ ἡ δωρεά. Ἄλλως τε ὁ κ. Σακόρραφος, ὅστις προεκάλεσε τὴν δωρεάν, δὲν ἐγνώριζεν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν θὰ εἶχε τὰ δωμάτια αὐτὰ καὶ τοὺς ἀναγκαίους πόρους διὰ τὸ ράδιον; Ἄρα πρώτη ἐντύπωσις εἶναι ὅτι ὁ κ. Σακόρραφος ἦτο ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τοῦ πράγματος καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς δωρεᾶς. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι δυστυχῶς χρειάζεται ἡ ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ χαίρω διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπεφάσισε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ὀρθὴν ὁδόν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴμεθα χορτασμένοι ἀπὸ ὑπουργικὰς ὑποσχέσεις πρέπει νὰ παρακολουθήσωμεν τὸ ζήτημα, διότι ἠξεύρομεν ποία εἶναι ἡ τύχη τῶν ἐπερωτήσεων. Ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ ὁ ἐπιστημονικὸς κόσμος εἶναι εἰς ἐξέγερσιν καὶ ἡ ὑπόληψις τοῦ Πανεπιστημίου πρέπει νὰ περισωθῇ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§128Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐκπλήττομαι οὔτε ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου τὸ ὁποῖον ἡ Πρυτανεία ἀπέστειλεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας οὔτε ἀπὸ τὴν ἠπιότητα τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς προσπαθεῖ νὰ ἐπιδείξῃ ἀπέναντι ἑνὸς τόσον σκανδαλώδους ζητήματος. Ἀλλὰ μὲ ἐξέπληξεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἀφορμὴν λαμβάνων ἐκ μιᾶς δίκης, εἰς τὴν ὁποίαν συγκαταλέγεται ὡς κατηγορούμενος καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας κ. Λιμπερόπουλος, ἐζήτησε, τίποτε περισσότερον τίποτε ὀλιγώτερον, ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Λιμπεροπούλου.

§129Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον τέτοιο πρᾶγμα· διαμαρτύρομαι. Εἶπον τοῦτο, ὅτι, ἐφόσον βάσις τῆς ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατηγορίας εἶναι ἡ ἰδιοποίησις τοῦ ραδίου καὶ τοιαύτη ἡ μήνυσις ἐκ μέρους τοῦ κ. Σακορράφου κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ, ἐνδείκνυται ἵνα διαθέσωμεν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ μέσα εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν νὰ ἐρευνήσῃ τὴν ἀλήθειαν τῆς πράξεως, νὰ ἄρωμεν τὸ κώλυμα τῆς ἀσυλίας. Ἀλλ’ ἀσχέτως τούτου, εἶπον, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐφόσον προκύπτουν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως γεγονότα δυνάμενα νὰ δώσουν λαβὴν ὑπονοιῶν ὅτι εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν δύνανται νὰ ὑπάρχουν — καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω — καὶ πράξεις διὰ τὸν κ. Σακόρραφον ἢ δι’ ἄλλον, αἱ ὁποῖαι ἐμπίπτουσιν εἰς τὸν Ποινικὸν Νόμον, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ διατάξῃ τὴν ἐξέτασιν. Διαφέρει τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἐπειδή, ὅπως λέγομεν ἡμεῖς οἱ νομικοί, ὅταν εἶναι δύο ὑποθέσεις συναφεῖς βαδίζουν ἐκ παραλλήλου, ὑπέδειξα νὰ σπεύσουν νὰ δώσουν τὴν ἄδειαν διώξεως καὶ διὰ τοὺς δύο. Τίποτε ἄλλο δὲν εἶπον. Διατί μοῦ ἐπιτίθεσθε;

§130Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ δὲν εἶμαι οὔτε Θεμιστοπόλος οὔτε Θεμιστονόος, ὡς ὑμεῖς, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: ἔχετε λάβει γνῶσιν ἀπὸ τὸν σάλον ὁ ὁποῖος ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὸν τύπον ὅτι τοιοῦτον σκάνδαλον ὑφίσταται; Καὶ τότε ποῖα μέτρα ἐλάβετε; Ἢ ἀναμένετε νὰ εἰσαχθῇ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τότε νὰ δηλώσετε ὅτι θὰ λάβῃ ἡ Συνέλευσις μέτρα; Καὶ ἐρωτῶ ἐπὶ πλέον ὑμᾶς τὸν Θεμιστοπόλον καὶ Θεμιστονόον: ὁ Ὑπουργός, ὅταν ἐμφανίζεται ζήτημα παρομοίας φύσεως, ὁ ἴδιος ζητεῖ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας ἢ ὁ Εἰσαγγελεὺς ζητεῖ προηγουμένως τοῦτο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ὁ Ὑπουργὸς φέρει τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως; Ἀνεφέρθη ὁ Εἰσαγγελεὺς πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργὸν καὶ ἐζήτησε τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας τοῦ κ. συναδέλφου; Σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργέ.

§131Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν του καὶ κατὰ τὸν νόμον ἔχει κατατεθῆ ἡ σχετικὴ αἴτησις.

§132Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τότε μάλιστα· ἀλλ’ ἀλλοίμονον ἂν τὸ τοιοῦτον συμβαίνῃ πάντοτε. Καὶ ἐνῷ ὑμεῖς ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἕως τώρα δὲν ἐλάβετε γνῶσιν τί ἐγίνετο περὶ τοῦ ραδίου τούτου ὑπὸ τοῦ κ. καθηγητοῦ καὶ ἤδη λαμβάνετε γνῶσιν, ἐδηλώσατε εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι θὰ λάβητε ἤδη τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα. Πότε; Ἐν τῷ μέλλοντι; Ἐπίσης ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ὡσαύτως ἔλαβε γνῶσιν ἀπὸ τὸν θόρυβον ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη, ἱκανοποιημένος μὲ τὴν ἀπάντησιν τῆς Πρυτανείας, τὴν ὁποίαν ἴσως καὶ νὰ ἐχάλκευσε συγχρόνως ὁ κατηγορούμενος κ. καθηγητής, φροντίσας καλὰ νὰ κατοχυρωθῇ εἰς ὡρισμένα σημεῖα. Καὶ ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ὅτι θὰ λάβῃ καὶ οὗτος τὰ κατάλληλα μέτρα, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν καὶ ἄλλων σχετικῶν ἐγγράφων....

§133Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ ὑπόθεσις εἶναι τόσον παλαιά, ὥστε ἠδυνάμεθα νὰ ἀναμείνωμεν ὀλίγας ἀκόμη ἡμέρας. Δὲν ἐθεώρησα ὅτι ὑπῆρχε τοιαύτη σπουδὴ εἰς τόσον παλαιὰν ὑπόθεσιν. Ἠδυνάμεθα νὰ ἀναμείνωμεν ὀλίγας ἡμέρας, ἐφόσον καὶ τὸ ράδιον ζῇ ἐπὶ χιλιάδας ἐτῶν, καὶ ἀφοῦ ἀκούσωμεν ὅλας τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας θὰ ἔφερον οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ τὴν ἀγόρευσιν ὑμῶν — καὶ τὸ λέγω σοβαρῶς ἐξ ἐκτιμήσεως πρὸς ὑμᾶς — νὰ προβῶμεν ἀπὸ κοινοῦ εἰς μίαν εὐρεῖαν ἀνάκρισιν, ἡ ὁποία θὰ ἀγάγῃ, εἶμαι βέβαιος, εἰς τὸ συμπέρασμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν τοῦ δωρητοῦ.

§134Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διότι θὰ ἀναμένετε νὰ ἀκούσετε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν ἐμὴν ἀγόρευσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐκ μικρᾶς πλὴν πικρᾶς πείρας γνωρίζω ὅτι ἔρχονται καὶ ἀντιπαρέρχονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ ἐπερωτήσεις καὶ κατευθύνονται συνήθως εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας καὶ δὴ ὅταν παραπέμπωνται εἰς Ἐπιτροπάς. Καὶ ναὶ μὲν τὸ ράδιον ζῇ, ὡς εἴπετε, ἐπὶ χιλιάδας ἐτῶν, δὲν φαντάζομαι ὅμως, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι θέλετε νὰ γίνωμεν Μαθουσάλαι καὶ ἐγὼ καὶ σεῖς ἵνα ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην μετὰ χιλιάδας ἐτῶν! Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, γνωρίζω καὶ τὴν ἀγαθότητα καὶ τὴν ἀγγελικότητα τῆς ψυχῆς σας καὶ τὴν εὐγένειαν τοῦ χαρακτῆρός σας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε ὅμως ὅπως σᾶς παρακαλέσω, ἐφόσον δὲν ἐπράξατε ὅσα ἐγὼ νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξετε, νὰ ἐπισπεύσετε τὰς ἐνεργείας σας ἐν τῷ μεταξὺ διὰ νὰ μὴ ἐμπαίζωνται καὶ οἱ λαβόντες τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ ἐλέγχου τούτου, καὶ νὰ λάβετε μέτρα ἐπιβαλλόμενα καὶ κατὰ τοῦ κ. καθηγητοῦ καὶ τῶν συνυπευθύνων αὐτῷ, ἐπὶ πλέον δὲ μετὰ τοῦ παραπλεύρως ἐκ δεξιῶν ὑμῶν ἱσταμένου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ κατάσχετε τὸ ράδιον, ἵνα μὴ τοῦτο ἐξαφανισθῇ.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔχομεν ψήφισμα, ὑπάρχουν καὶ νόμοι....

§136Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀληθῶς, ὑπάρχει πληθὺς τοιούτων νόμων, ὥστε νὰ καλύπτωνται καὶ οἱ ἐπιτήδειοι ἀκόμη. Μὲ τοιαύτας πολυδαιδάλους ἄλλως τε πολυνομίας ἐρημάξαμεν τὰς Νέας Χώρας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία εἶναι ἀνωτέρα πάντων τῶν νόμων καὶ τῶν προφητῶν, δύναται νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ὅπως διὰ ψηφίσματος ἐξευρεθῇ καὶ περισωθῇ τὸ ράδιον, τὸ ὁποῖον σκανδαλωδῶς ἐκμεταλλεύονται οἱ ἐκμεταλλευταί, ἐλέγξετε δὲ ὑμεῖς αὐτοπροσώπως, κ. Ὑπουργέ, ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς Πρυτανείας. Ταῦτα πάντα ἤθελον νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ παρακαλῶ ὅπως αὕτη ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ κατατεθὲν σχετικὸν ψήφισμα διὰ τὰ περαιτέρω. (Χειροκροτήματα).

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ βαθυτάτην λύπην ἤκουσεν ἡ Συνέλευσις τὴν ἐξιστόρησιν τῆς τύχης τοῦ ραδίου εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὴν ἤκουσε μὲ βαθυτάτην λύπην, διότι ἀντελήφθη πασιφανῶς ὅτι ἡ σῆψις ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς πολλὰ σημεῖα τῆς κρατικῆς ζωῆς ἔχει ἐκταθῆ καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἡ ἐπιθυμία ὅλων εἶναι τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Ἵδρυμα νὰ ἵσταται ὑψηλὰ ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς.

§138ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλαι αἱ κρατικαὶ ὑπηρεσίαι.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅλαι, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν τὸ ἵδρυμα τὸ ὁποῖον μορφώνει ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι θὰ διευθύνουν τὴν κοινωνίαν. Ἀπὸ τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν, χωρὶς καμμίαν ἄλλην ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, καὶ ἀπὸ τὰς στοιχειώδεις γνώσεις τῶν πραγμάτων αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἔχει κάθε μορφωμένος ἄνθρωπος, ἐξάγονται τὰ ἑξῆς ἀναμφισβήτητα. Ὅτι εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, χρησιμοποιῶν τὴν ἰδιότητά του ὡς διευθυντοῦ μιᾶς πανεπιστημιακῆς κλινικῆς, ἀνεφέρθη εἰς ἕνα ὁμογενῆ καὶ τοῦ ἐζήτησε τὴν ἀρωγήν του, ὅπως πλουτισθῇ ἡ κλινικὴ αὐτὴ μὲ ράδιον καὶ μὲ μερικὰ μηχανήματα λίαν χρήσιμα διὰ θεραπευτικοὺς σκοπούς. Ὁ ὁμογενὴς ἐπείσθη εἰς τοὺς λόγους τοῦ διευθυντοῦ τῆς κλινικῆς καὶ ἔσπευσε νὰ ἀποστείλῃ μίαν ποσότητα ραδίου καὶ τὰ ζητηθέντα μηχανήματα. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον καὶ περιουσίαν μεγάλην ἔχει, ὅπως ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πληρεξούσιος, ἀλλὰ καὶ μεγάλας κλινικάς, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται ραδίου καὶ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος μηχανημάτων. Ὅταν ὅμως ἦλθεν ἡ δωρεά, τῆς ὁποίας τοὺς ὅρους τῆς χρησιμοποιήσεως ἐγνώριζεν, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων ὁ προκαλέσας τὴν δωρεὰν διευθυντὴς τῆς κλινικῆς, παρουσιάσθη πάλιν ὁ ἴδιος διευθυντὴς τῆς κλινικῆς καὶ παρέστησεν εἰς τὴν πανεπιστημιακὴν Σύγκλητον ὅτι ἀπαιτοῦνται 15 ἢ 25 δωμάτια καὶ πολυάριθμον προσωπικὸν πρὸς χρησιμοποίησιν τοῦ ραδίου καὶ τῶν μηχανημάτων, ὑπέβαλε δὲ τὴν γνώμην εἰς τὴν Σύγκλητον, ἂν αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ τὰς σχετικὰς μεγάλας δαπάνας, πρέπει νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸ Κράτος, ὅπως αὐτὸ καταβάλῃ τὰς δαπάνας ἢ νὰ φροντίσῃ ὅπως ἄλλως πως γίνῃ χρησιμοποίησις τοῦ ραδίου, συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ, τοῦ ὁμογενοῦς κ. Ζαχάρωφ. Ἦτο λοιπὸν ἡ εἰσήγησις τοῦ κ. καθηγητοῦ εἰλικρινής; Ὁ κ. Φραγκούδης εἶπεν ἤδη πῶς χρησιμοποιεῖται τὸ ράδιον σήμερον, πόσον ὀλίγα δωμάτια χρησιμοποιοῦνται δι’ αὐτὸ καὶ τὰ μηχανήματα εἰς τὴν ἰδιωτικὴν κλινικὴν ποὺ γίνεται ἡ ἐκμετάλλευσίς του. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου τὸ γεγονὸς ὅτι συνεστήθη ἕνα ἵδρυμα, τοῦ ὁποίου μόνα κεφάλαια εἶναι τὰ δωρηθέντα ἀντικείμενα, καὶ ὅτι αὐτὰ ἀπετέλεσαν κατόπιν τὴν βάσιν μιᾶς ἐπιχειρήσεως κερδοσκοπικῆς, ἀποδεικνύει ὅτι ὅλη ἡ εἰσήγησις δὲν ἐστηρίζετο εἰς τὰ πράγματα, ὅτι πρόκειται ἢ περὶ κολοσσιαίας ἀμαθείας ἑνὸς καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἢ περὶ δολίας προθέσεως τοῦ ἰδίου. Τὸ πρᾶγμα πρέπει, φυσικά, νὰ ἐξακριβωθῇ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει σήμερον εἶναι ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν τύχην τοῦ ραδίου, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ὑπερασπίζει τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀνεχθῇ ὅπως διὰ τόσον ἐπιτηδείων ἐνεργειῶν, διὰ συστάσεως ἀνυπάρκτων οὐσιαστικῶς σωματείων, διὰ διορισμῶν ἰσοβίων προέδρων, διὰ μισθώσεως τοῦ ραδίου, διὰ τοιούτων, λέγω, ἐπιτηδείων ἐνεργειῶν καταδολιεύωνται τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ νὰ παριστάνεται ἡ Ἑλλὰς ὡς ἕνας Τόπος τὸν ὁποῖον λυμαίνονται οἱ ἐπιτήδειοι καὶ οἱ δόλιοι. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει ἐρευνήσει τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἀνέμενε τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ συμφωνήσω μαζί του, διότι ἀκριβῶς ἡ ἐπερώτησις γίνεται ὅπως ἐξελεγχθῇ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Καὶ ἐγὼ δέχομαι ὅτι εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν ὑπάρχει παρὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν τῷ κατηγγέλθησαν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως ἐκείνης εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ πράγματα, ὥστε, ἐρχόμενος ἐδῶ, νὰ εἴπῃ ἢ ὅτι αἱ κατηγορίαι κατὰ τῶν δημοσίων λειτουργῶν περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται δὲν εἶναι βάσιμοι ἢ εἶναι βάσιμοι καὶ ἔγινεν ἡ δέουσα ἐνέργεια, ὅπως ἐφαρμοσθοῦν οἱ νόμοι, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἀλλὰ παρέρχομαι καὶ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τῆς εὐθύνης τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν συναίσθησιν τῆς ἀνάγκης, ὅπως ἀποκατασταθῇ ἡ στοιχειώδης ἠθικὴ εἰς τὸν Τόπον, καὶ ὅτι θὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως κολασθοῦν οἱ ὑπαίτιοι εἴτε ἐκ κολοσσιαίας ἀμαθείας, ἐπαναλαμβάνω, εἴτε ἐκ δολίας προθέσεως ἐνήργησαν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις δι’ ἀποφάσεώς της, λαμβανομένης ἀπόψε, νὰ δείξῃ εἰς τὴν κοινωνίαν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνέχεται τοιαύτας ἀηδεῖς καὶ ἐπιτηδείας ἐνεργείας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκμεταλλεύονται τὰ δημόσια συμφέροντα.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§141Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§142ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπερώτησις συζητεῖται ἢ τὸ ψήφισμα;

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι’ ἡ ἐπερώτησις. Τὸ ψήφισμα ἐδόθη πρὸς τύπωσιν καὶ θὰ εἰσαχθῇ διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ. Ὁρίστε, κ. Ἀσκούτση.

§144Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐξητάσθη, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἱστορικὴ ἄποψις τῆς δωρεᾶς τοῦ ραδίου, ἡ ὁποία ἐπὶ τόσον χρόνον ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν, καὶ σᾶς εἶναι γνωστή, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῶ ἐπ’ αὐτῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσίν τινα εἶναι ὅτι, ἐνῷ τὸ ἔγγραφον τῆς Συγκλήτου εἶναι τόσον σαφές, τόσον κατηγορηματικόν, ἀπαλλάσσον τῆς εὐθύνης τὸ πρόσωπον ἐναντίον τοῦ ὁποίου τόσαι μομφαὶ ἐρρίφθησαν, ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις. Ἡ δωρεὰ ἐγένετο ἐκ μέρους γενναιοδώρου ὁμογενοῦς. Ἡ δωρεὰ ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ ἐντολοδόχου ἀμέσως εἰς τὴν Σύγκλητον. Καὶ ἐρχόμεθα νὰ κατηγορήσωμεν ἕνα πρόσωπον ὅτι κατώρθωσε νὰ παρασύρῃ εἰς τὴν ἄποψίν του ὁλόκληρον τὴν Σύγκλητον. Ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου, ἀπαρτιζομένη, ὡς πάντες τοὐλάχιστον νομίζομεν, ἐκ τῶν καλυτέρων στοιχείων τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ Πανεπιστήμιόν μας, ἐξήτασε, καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐξήτασε, μετὰ προσοχῆς τὴν δωρεὰν καὶ δι’ ἀποφάσεώς της ἀπεποιήθη ταύτην.

§145Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Ἡ δωρεὰ ἐγένετο δι’ ἐπιφοιτήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἢ προκληθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ προσώπου;

§146Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ὑπὸ τίνος προσώπου;

§147Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Τοῦ κ. Σακορράφου. Δὲν ἐγνώριζεν ὁ κ. Σακόρραφος τί ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῆς δωρεᾶς;

§148Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐγνώριζεν ἀσφαλῶς τί ἀπαιτεῖται κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ πείσετε ὅτι ἐγνώριζε καὶ τὰς διαθέσεις τῆς Συγκλήτου.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§150Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἡ Σύγκλητος ἐξήτασε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν δωρεὰν ταύτην τοῦ κ. Ζαχάρωφ, τῆς ὁποίας ἡ ἀξία κατὰ τὸ 1919 ἀνήρχετο εἰς 400.000 γαλλικὰ φράγκα—ἴσως δὲ νὰ ἐνθυμῆσθε καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ γαλλικοῦ φράγκου κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην—καὶ ἀπεποιήθη ταύτην.

§151Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε....

§152Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ, διὰ νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσετε νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιθυμῶ. Ἔρχεσθε τόσον προκατειλημμένοι δι’ ὡρισμένα πρόσωπα.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύω τὰς διακοπάς.

§154Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐξήτασε λοιπὸν τὴν δωρεὰν ὁλόκληρος ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἀπεποιήθη ταύτην.

§155Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Κακῶς.

§156Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Κάκιστα. Συμφωνῶ.

§157Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Σακορράφου.

§158Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Συμφωνῶ καὶ εἰς αὐτό. Καὶ ἐρχόμεθα, κύριοι, νὰ εἴπωμεν καὶ νὰ κατηγορήσωμεν ἕνα πρόσωπον ὅτι κατώρθωσε νὰ παρασύρῃ εἰς τὴν ἄποψιν αὐτὴν ὁλόκληρον τὴν Σύγκλητον, εἰς τεχνικὰ μάλιστα ζητήματα. Ὑποτιμᾶτε οὕτω πολὺ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀκούομεν αὐτὰ τὰ πράγματα. Εἰς αὐτὰ περιορίζομαι μόνον διότι δὲν θέλω νὰ καταρρίψω μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου τοῦ ἐπιπέδου τὴν Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου, ὥστε νὰ ἀρνοῦμαι νὰ συζητήσω τὴν ἐκδοχὴν ταύτην. Καὶ κατόπιν τῆς ἀποποιήσεως αὐτῆς τὸ ἔγγραφον τῆς Συγκλήτου μᾶς πληροφορεῖ ὅτι κατηρτίσθη νομικὸν πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τῆς δωρεᾶς ταύτης.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§160Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Συμφωνῶ. Ἐν τούτοις, κ. πρόεδρε, εἶναι ὑποχρέωσίς μας νὰ ἐξετάσωμεν τὴν πορείαν καὶ τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς δωρεᾶς αὐτῆς τὸ νομικὸν τοῦτο πρόσωπον. Ἢ νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἡ ἄποψις αὕτη παρ’ ἡμῶν;

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμφωνῶ, κ. συνάδελφε.

§162Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθόν, κύριοι, οὔτε πρέπον νὰ ρίπτωνται ἐδῶ ἀβασανίστως ὑπαινιγμοὶ ἐναντίον προσώπων.

§163ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος ἔχει τὴν εὐθύνην;

§164Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐπελήφθη ἡ Δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος μας. Ἐπελήφθη δὲ αὕτη κατόπιν μηνύσεως τοῦ Σακορράφου, τοῦ καθηγητοῦ Σακορράφου, ἐπὶ συκοφαντίᾳ ἐναντίον τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα τὸν ἐξύβρισαν. Σὺν τῇ πορείᾳ ταύτῃ τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας νομίζω ὅτι δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ διὰ Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐξετάσεως ὅλης τῆς ὑποθέσεως διὰ νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον ἡμῶν ἐν πλάτει ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ καὶ διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ἐγένετο ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἐπίπεδον ἢ παλαίστρα προσωπικῶν παθῶν.

§165Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καταναλίσκομεν πολὺν χρόνον δι’ ὑπόθεσιν ἡ ὁποία δύναται νὰ λυθῇ ταχέως. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ἀπέκτησε μίαν δωρεάν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποκρούσῃ, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐπισημοποιήσῃ εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν καὶ εἶχε τὰ μέσα νὰ αὐξήσῃ τὴν Ἀστυκλινικήν, νὰ τὴν βελτιώσῃ καὶ νὰ τὴν μεταχειρισθῇ. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις δὲν ἔτυχε νὰ ἐξετάσῃ καλῶς τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ εἰκασιῶν, διότι δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα καὶ εἶναι πρόωρον νὰ λυθοῦν τὰ ζητήματα αὐτά, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ εἴμεθα πρακτικοὶ καὶ νὰ καταλήγωμεν εἰς συμπεράσματα, ἀφοῦ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καλῶς, νὰ εὕρῃ ἕνα τρόπον καὶ νὰ εἰσηγηθῇ εἰς ἡμᾶς, ὥστε νὰ ἀνακτήσωμεν τὸ ράδιον καὶ νὰ διαθέσωμεν αὐτὸ ἐπωφελῶς.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§167Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ βῆμα μὲ ἔφερε μία φράσις τοῦ προλαλήσαντος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι «ἤλθομεν ἐνταῦθα ἐκ προκαταλήψεως διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ οἱονεὶ νὰ συκοφαντήσωμεν πρόσωπα». Δηλῶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου ὅτι οὔτε πρόσωπα οὔτε πράγματα γνωρίζω ἐν προκειμένῳ. Ὁ κ. καθηγητὴς εἶναι ἄξιος εὐγνωμοσύνης, διότι ἔκαμε καλὴν εἰσήγησιν εἰς μέγαν τοῦ ἐξωτερικοῦ Ἕλληνα καὶ ἐδόθη τὸ ράδιον, ἀλλὰ ὁ τρόπος τῆς παραλαβῆς ἀπὸ τὸ τελωνεῖον ἦτο ἀνώμαλος. Διότι, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχει νόμος περὶ ἀτελείας καὶ ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι τὰ εὐαγῆ καθιδρύματα, τὸ Δημόσιον, τὰ δημοσίου δικαίου ἱδρύματα κλπ. δὲν πληρώνουν φόρον. Ἐν τούτοις ὁ κ. καθηγητής, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἢ μᾶλλον τὸν γνωρίζω ἐξ ἀποστάσεως χωρὶς ἴσως προσωπικῶς νὰ μὲ γνωρίζῃ, δὲν ἔχω δὲ κάμει μαζί του οὔτε χειραψίαν τινά, ἔστειλεν, ὡς ἐλέχθη, πρόσωπον ἰδικόν του νὰ πληρώσῃ 80.000 φράγκα διὰ νὰ γράψῃ οἱονεὶ τὴν προσημείωσίν του ἀμέσως, διὰ νὰ μὴ χάσῃ ἴσως τὸ δωρηθέν. Βεβαίως οἱ κύριοι συνάδελφοι ἰατροὶ ἀπεμακρύνθησαν πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὰ ἰατρικὰ ζητήματα καὶ ἦλθον εἰς προσωπικά, ἐνῷ εἰς ἄλλα ἐθνικὰ καὶ τῆς ἐπιστήμης των ζητήματα δὲν δεικνύουν τοσοῦτον ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔδειξαν ἀπόψε. Ἐννοῶ τοὺς ἀγορητὰς ἰατρούς. Ἐν τούτοις, διότι εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ, πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ τοὺς ὑποστηρίξῃ. Σκανδαλώδης εἶναι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, σχηματισθεῖσαν ἐκ τῆς ἤδη συζητήσεως, ἡ ὑπόθεσις ἀπὸ τοῦ ἄλφα καὶ δόλος μέχρι τοῦ ὠμέγα. Τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν φρονῶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν διακανονίσῃ ἡ Δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος τῇ ἐπιβλέψει τοῦ ἐντίμου καὶ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, αὐτοῦ τοῦ λευκοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν ἀξίαν καὶ τὸν χαρακτῆρα γνωρίζω, διότι συνυπηρετῶ ἐπὶ εἴκοσι δύο ἔτη μετὰ τούτου εἰς τὰ δικαστήρια. Λοιπὸν ἡ Δικαιοσύνη τῶν τακτικῶν δικαστηρίων θὰ λύσῃ τὴν ὑπόθεσιν. Οὐδὲν ἐπ’ ἐμοὶ ἐλατήριον καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ, ἂν μετέβην ποτὲ καὶ ἐζήτησα ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ἀπ’ αὐτούς. Προκαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἐζήτησά ποτε καμμίαν εὐκολίαν. Ὁ μακαρίτης ὁ Ψαρᾶς, καθηγητὴς τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, μὲ τὸν ὁποῖον συνειργάζετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, εἶχεν ἕνα ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι «ἡ κοινὴ πλάνη εἶναι νόμος». Τί ἠννόει μὲ αὐτό; Ἂν ὅλος ὁ κόσμος λέγῃ ὅτι εἶναι ἡμέρα, πρέπει νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι ἡμέρα· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τὸ λέγῃ πᾶς τις τοῦτο. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐγὼ πρῶτος ρίπτω τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τῶν αὐτουργῶν. Δὲν γνωρίζω τὸν κ. Σακόρραφον, ἀλλ’ ἐννοῶ ὅτι ὑπάρχει συνενοχὴ καὶ πᾶν ὅ,τι ἐπράχθη ἐπράχθη ἀπὸ ἀδυναμίαν ἠθικήν. Καταλήγων λέγω τοῦτο, ὅτι, ὡς ἔλεγον καὶ εἰς λαϊκὸν βῆμα, κύριοι, μὴ φωνάζετε δὲν πταίει κανεὶς διὰ τὴν κατάστασιν, ὅλοι πταίομεν καὶ οὐδεὶς πταίει. Ὁ βαθμὸς ὅμως τῆς ἐνοχῆς εἶναι διάφορος. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Κούνδουρον, ὁ ὁποῖος εἶπε νὰ μὴ εἴμεθα αὐστηροὶ διὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐφεξῆς μέλλον νὰ κλείσωμεν τὰς πύλας τῶν φυλακῶν καὶ ὄχι νὰ τὰς ἀνοίξωμεν καὶ τότε θὰ ἔχωμεν Δικαιοσύνην. Πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς τὸ μέλλον αὐστηροὶ διὰ νὰ κατορθώσωμεν κάτι τι, ἄλλως ματαιοπονοῦμεν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§169Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ δωρεὰ τοῦ μεγατίμου ὁμογενοῦς παρεξέκλινε τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ της. Ὁ μεγάτιμος ὁμογενής, ὑπακούων εἰς εἰσηγήσεις ἐντεῦθεν, ἐδωρήσατο τὸ ράδιον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς κοινωνίας διὰ τῆς χρησιμοποιήσεώς του ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἐντελῶς βέβαιον, μολονότι δὲν θέλω νὰ εἴπω τὴν τελευταίαν λέξιν, καθόσον περιμένω ταύτην ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην νὰ τὴν μάθω, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τῆς δωρεᾶς ἐξέφυγε τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἶναι τὸ ἑξῆς: Σήμερον, ὅπως τελικῶς μᾶς παρουσιάζονται τὰ πράγματα, ἔχομεν ἓν νομικὸν πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθεν ἡ διαχείρισις τῆς δωρεᾶς· φέρει δὲ τοῦτο, ἐξωτερικῶς τουλάχιστον, τὸν τύπον τῆς νομιμότητος. Ἀλλὰ παρατηρῶ μετ’ ἐκπλήξεως, ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Πρυτανείας τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 14 Ἰουλίου 1922 ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὸ νομικὸν τοῦτο πρόσωπον, τὸ διαχειριζόμενον τὸ ἀντικείμενον τῆς δωρεᾶς, ὅπως κατ’ οἰκείαν βούλησίν του διαθέτῃ τοῦτο καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ἀρχικοῦ σκοποῦ του καὶ δι’ ἐκμισθώσεως εἰς τρίτους. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδόθη μὲ τὸν τύπον τῆς δῆθεν νομιμότητος εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκμισθώνῃ τὸ ἀντικείμενον τῆς δωρεᾶς, ἐξέφυγε τελείως τῆς ἀρχικῆς καὶ πραγματικῆς βουλήσεως τοῦ δωρητοῦ καὶ τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ δι’ ὃν ἐδόθη ἡ δωρεά. Καὶ ἐξεταστέον: Ὁ δωρητὴς ἐνέκρινε τὴν τοιαύτην πέρα τοῦ σκοποῦ τῆς ἀρχικῆς βουλήσεώς του διάθεσιν τοῦ ἀντικειμένου τῆς δωρεᾶς ναὶ ἢ οὔ; Ναί, λέγουν· διότι ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ δωρητὴς μεταγενεστέρως ἐνέκρινε τὴν τοιαύτην διάθεσιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς καθῆκον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ δωρητὴς οἰκείᾳ καὶ ἐλευθέρᾳ βουλήσει προέβη εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἢ ὄχι. Ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὁ δωρητὴς δὲν παρεπλανήθη εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς τοιαύτης βουλήσεώς του διὰ μέσων ἀπατηλῶν καὶ ἐπιτηδείων. Εἶμαι ἐντελῶς βέβαιος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ μεγάτιμος ὁμογενής, ἂν πραγματικῶς μάθῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων καὶ τὸ κατάντημα τῆς δωρεᾶς του ἀπὸ τοῦ στόματος τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης, ἀπὸ τοῦ στόματος τῆς ἐπισήμου Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ἐκπροσωπουμένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ὅσον τάχιστα νὰ ἐξακριβώσῃ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν τοιαύτην μεταβολὴν τῆς ἀρχικῆς βουλήσεώς του καὶ τοῦ σκοποῦ, ἂν μάθῃ, λέγω, ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ δωρητὴς θὰ θέσῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των καὶ οὐδέποτε θὰ ἀνεχθῇ, ὅπως ἡ εὐγενὴς πρᾶξίς του ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐξυπηρετῇ ἀτομικὰ συμφέροντα ὀλίγων ἐκμεταλλευτῶν, οἵτινες, ὡς ὑποπτεύομαι, ἐπιτηδείως παρέσυραν τοῦτον καὶ τοὺς ἁρμοδίους πρὸς νομιμοποίησιν τῆς ἐκνόμου πράξεώς των ἐπὶ ζημίᾳ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ἐπιστήμης. Ἐπιβάλλεται ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ταχίστη ὑπὸ τῆς Δικαιοσύνης ἐνέργεια καὶ διαλεύκανσις τῆς ὑποθέσεως, ἵνα μὴ μεμφώμεθα ἀορίστως καὶ ἀνυποστάτως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων καὶ θετικῶν δεδομένων. Ἂν οὕτως ἀποδειχθῇ ὅτι ἔλαβε χώραν ἐκμετάλλευσις καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τῆς φιλανθρώπου δωρεᾶς, τότε βεβαίως ὁ δωρητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ τὸ ἀσκήσῃ μετὰ πάσης αὐστηρότητος, ὅπως ἀνατρέψῃ τὸ νομικὸν πρόσωπον ὅπερ ἐπλαστογράφησε τὴν ἀληθῆ του βούλησιν καὶ παρέβη τὸν τεθέντα ὑπ’ αὐτοῦ ὅρον, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ νὰ ἀνακαλέσῃ καὶ αὐτὴν τὴν δωρεάν του αἰτίᾳ ἀχαριστίας καὶ διαρρυθμίσῃ τὰ κατ’ αὐτὴν συμφωνότερον πρὸς τὴν ἀληθῆ του ἀρχικὴν προαίρεσιν. Πρὸς τοῦτο ὅμως ἔχομεν ἀνάγκην πρὸ παντὸς τῆς ἀποφάσεως τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι περιττὸν νὰ προδικάζωμεν ἀπὸ σήμερον. Ἡ ἀλήθεια θὰ εὑρεθῇ, ἂν ἡμεῖς πρὸ παντὸς ὦμεν ψύχραιμοι. Ἡ Δικαιοσύνη ἔχει τὸν λόγον. Ἐπελήφθη αὕτη καὶ συνεπείᾳ τῆς ἐπὶ συκοφαντίᾳ συναφοῦς μηνύσεως καὶ συνεπείᾳ τῆς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ παραγγελίας πρὸς ἐνέργειαν ἰδίας ἀνακρίσεως καὶ τέλος παραλλήλως πρὸς αὐτάς, κατὰ τὰς γενομένας δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Παιδείας κ. Ὑπουργοῦ, θέλει διενεργηθῆ καὶ διοικητικὴ ἀνάκρισις. Ἐξ ὅλων τούτων καὶ ἐκ τῆς ὁμοθύμου ἐξεγέρσεως τοῦ Ἐθνικοῦ τούτου Συνεδρίου θὰ προέλθῃ ταχέως καὶ ἀσφαλῶς ἡ ἐξακρίβωσις τῶν γεγονότων καὶ τῶν αἰτίων ἅτινα συνετέλεσαν εἰς τὴν τοιαύτην μεταβολὴν τοῦ σκοποῦ τῆς δωρεᾶς. Εἰς περίπτωσιν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποδειχθῇ ὅτι παρεπλανήθη ὁ δωρητής, τότε, κύριοι, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἀλλὰ καὶ ὁ δωρητὴς θὰ σπεύσουν νὰ ἀναλάβουν τὸ μαστίγιον ἀνὰ χεῖρας καὶ νὰ πλήξωσι τοὺς ἐκμεταλλευτὰς ἱκανοποιοῦντες τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν κοινωνίαν πρὸς ἃς τοσοῦτον ἠσέβησαν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§171Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γενομένης ὑπὸ τῶν προλαλησάντων καὶ ἰδίως ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων ἐγγράφων ἀποκομίζω τὴν ἑξῆς σαφῆ ἐντύπωσιν, κύριοι· ὅτι ἕνας ὁμογενὴς ἠθέλησε νὰ προικοδοτήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην διὰ τοῦ ραδίου καὶ ἄλλων τινῶν ὀργάνων, δι’ ἑνὸς δηλαδὴ μέσου ἐκπαιδευτικοῦ, ἀξίας, ὡς πληροφοροῦμαι ἀπὸ συναδέλφους ἰατρούς, πλέον τῶν 3.000.000 δραχμῶν. Ὁ ὁμογενὴς εἶχε σκοπὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ καὶ ἐξ ἄλλου τὴν θεραπείαν τῶν ἀπόρων, καὶ αὐτὸ προκύπτει ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων ἐγγράφων. Ἂς ἴδωμεν, κύριοι, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς περιστροφὰς τὰς γενομένας πρὸς ματαίωσιν τῆς εὐγενοῦς ταύτης πράξεως, ἂς ἴδωμεν ποίαν τύχην ἔλαβεν ἡ δωρεὰ αὐτή. Σήμερον ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι τὸ ράδιον αὐτὸ δὲν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Ἱδρύματος, ἀλλ’ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ οὐχὶ πρὸς παροχὴν θεραπείας δωρεὰν εἰς τοὺς ἀπόρους. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου τῆς ματαιώσεως τοιαύτης εὐγενοῦς προθέσεως τοῦ ὁμογενοῦς. Δὲν δύναμαι νὰ μορφώσω γνώμην ἂν ἡ ματαίωσις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς δόλον ἢ μόνον εἰς πλάνην. Πάντως ὀφείλεται εἰς πλάνην. Ἡ ἀπόκρουσις τῆς δωρεᾶς ἐκ μέρους τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἶναι μία ἀσύγγνωστος ἐγκληματικὴ ἀδιαφορία πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ἐπιστήμης. Ἐφόσον λοιπὸν ἔχομεν τοιαύτην ἀπόκρουσιν δωρεᾶς, γενομένης κατ’ εἰσήγησιν καὶ κατὰ πρότασιν ἑνὸς ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἔχομεν καὶ τὴν ἄλλην πληροφορίαν ἀκόμη τοῦ διαθέτου, ὅστις, ἀγνοῶν τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι, ὅταν ἔλαβε τὸ ἔγγραφον τῆς Συγκλήτου, κατὰ τὸ ὁποῖον αὕτη δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν δωρεάν, ἀπήντησε, στηριζόμενος εἰς τὴν πληροφορίαν, «κάμετε ὅ,τι θέλετε». Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἀφ’ ἑνὸς πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ — καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτερον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως — καὶ νὰ μὴ διαιωνισθῇ ἡ ὑπόθεσις, νὰ μὴ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ τάχιστα νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα καὶ νὰ καταλογίσῃ τὰς εὐθύνας, εἴτε εὐθύνην διοικητικὴν εἴτε εὐθύνην ποινικήν, ἐξ ἄλλου δὲ τάχιστα πρέπει νὰ ἀποδοθῇ, συμφώνως πρὸς τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ἠθικήν, τὸ ράδιον διὰ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς καὶ θεραπευτικοὺς σκοποὺς τοῦ ἀνωτάτου μας ἱδρύματος. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος δὲν ἐξετάζω. Ἴσως εἶναι ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ εὑρεθῇ τάχιστα ὁ τρόπος ὅπως περιέλθῃ τὸ ράδιον εἰς χεῖρας τοῦ ἀνωτάτου μας ἱδρύματος.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§173Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θέλω νὰ συστήσω εἶναι ὅτι ἐφωτίσθημεν πλέον καὶ νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§175Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμὴς καὶ γνωστὴ ἀπὸ ἐτῶν τινων καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ καταγνώσῃ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἀμέλειάν τινα. Τὰ ζητήματα ἔχουν ὡς ἑξῆς: Ἔχομεν μίαν δωρεὰν τῆς ὁποίας ὁ σκοπὸς εἶναι καταφανής. Τὴν δωρεὰν αὐτὴν ἀπέκρουσεν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου. Κάθε ἄνθρωπος λογικὸς ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἐν γνώσει τοῦ ἐπωφελοῦς ἐγένετο ἡ ἀπόρριψις ἢ ἀπὸ ἐπιπολαιότητα ἀσύγγνωστον.

§176Χ. ΦΑΚΗΣ. Ἐδικαιοῦτο νὰ ἀπορρίψῃ.

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐδικαιοῦτο νὰ ἀπορρίψῃ, χωρὶς νὰ δύναται ποσῶς νὰ ἐξετασθῇ ἂν διέπραξε δόλον ἢ ἀμέλειαν, δὲν θὰ ἐγεννᾶτο ζήτημα· ἀλλ’ ὁ ἀπορρίπτων μίαν δωρεὰν καὶ βλάπτων κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἕνα ἵδρυμα τοῦ ὁποίου εἶναι ἐμπεπιστευμένος τὴν διαχείρισιν εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι κατὰ τεκμήριον ὑπέχει εὐθύνας. Τίνας εὐθύνας, ἂν ὑπάρχουν, ὑπέχει θὰ ἐξετάσῃ παραλλήλως πρὸς τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς παρούσης, καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ καθορισθῶσιν αἱ εὐθῦναι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἀποκρούσαντες τὴν δωρεάν, ἔβλαψαν ἠθικῶς ἢ καὶ ὑλικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἔπειτα, μετὰ τὴν ἀπόκρουσιν τῆς δωρεᾶς, ἡ ὁποία τύπῳ εἶναι ἰσχυρά, ὁσονδήποτε καὶ ἂν καταδιωχθοῦν οἱ ὑπεύθυνοι, ἐρωτᾶται τί πρέπει νὰ γίνῃ, ὥστε ἡ δωρεὰ νὰ μὴ μείνῃ εἰς μίαν ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, ἀλλὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς σκοπὸν κοινωφελῆ.

§178ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχει ἤδη μετατραπῆ.

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλω νὰ ἐξαγάγω ἀπὸ τοῦδε πόρισμα ἀνακρίσεως. Μὲ ἐνδιαφέρει πρὸ παντὸς ἡ δωρεὰ νὰ διατεθῇ κατὰ τρόπον κοινωφελῆ, σύμφωνον πρὸς τὴν σημερινὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ, ὁ ὁποῖος ζῇ, καὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν ἐκ νέου ἐκδήλωσιν θελήσεως, ὥστε νὰ πράξωμεν συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Εἰς τοῦτο δὲ τὸ τελευταῖον πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ μέχρις ὅτου ἡ ἀνάκρισις ἡ διοικητικὴ καὶ ἡ δικαστικὴ περατωθῇ. Γνωρίζομεν ὅτι τὰ Κοινοβούλια, πολὺ μᾶλλον αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις, δύνανται διὰ νόμου νὰ μετατρέψουν τὸν σκοπὸν μιᾶς διαθήκης ἢ δωρεᾶς. Δὲν ὑπάρχει καμμία συνταγματικὴ διάταξις, ἡ ὁποία νὰ κωλύῃ ἕνα ἁπλοῦν Κοινοβούλιον νὰ κάμῃ ἕνα νόμον καὶ νὰ εἴπῃ λ.χ. τὴν δωρεὰν τοῦ Ἀβέρωφ πρὸς κατασκευὴν πλοίου μετατρέπομεν εἰς δωρεὰν δι’ ἐπαγγελματικὰς σχολάς. Ἀλλὰ διατί δὲν προβαίνουν εἰς τοιαύτας πράξεις τὰ Κοινοβούλια, μηδὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐξαιρουμένου; Προδήλως ἀφ’ ἑνὸς διὰ λόγους ἀνωτέρας ἠθικῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι δὲν θὰ εὑρίσκετο κανεὶς πλέον πολίτης νὰ διαθέσῃ πρὸς ὡρισμένον κρατικὸν ἢ κοινωφελῆ σκοπὸν τὴν περιουσίαν του, ἀφοῦ θὰ ἐφοβεῖτο ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ψηφίσῃ νόμον καὶ νὰ μετατρέψῃ τὴν θέλησίν του. Ἐπειδὴ ὅμως ζῇ ὁ δωρητής, δὲν θὰ ἦτο δύσκολον, διὰ καταλλήλου χειρίσεως τοῦ ζητήματος, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν δωρεὰν πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀρχῆθεν εἶχεν ὁ διαθέτης. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ δείξωμεν καὶ σεβασμὸν πρὸς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ καὶ θὰ πλουτίσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν καὶ θὰ τηρήσωμεν καὶ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν πάντοτε εἶχε τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, νὰ σέβεται τὰς διαθήκας καὶ τὰς δωρεάς.

§180Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὁ διαθέτης ἠρωτήθη καὶ ἀπήντησεν, ἡ δὲ ἀπάντησίς του ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἔγινε μεγάλη συζήτησις. Ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς προκύπτει ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοίξῃ ἀνάκρισις—ἐγὼ δὲν προδικάζω—νὰ ἀνοίξῃ ἀνάκρισις διὰ τὴν ἐν γνώσει ἢ ἐξ ἀμελείας ἀπόρριψιν τῆς δωρεᾶς. Ἂν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν λάβῃ γνῶσιν τῆς συζητήσεως, ὀφείλει αὐτεπαγγέλτως νὰ προβῇ. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι παρὼν ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ Ὑπουργός, ὀφείλει νὰ διατάξῃ ἀπὸ αὔριον ἐξέτασιν.

§182Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ μάθῃ ὅτι διατελεῖ ἐν γνώσει ὁ Εἰσαγγελεύς, διότι ἀπήγγειλε καὶ κατηγορίαν κατὰ προσώπων ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην—ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ συμφωνῇ—θὰ ὤφειλεν ἤδη νὰ εἶχε προβῆ εἰς τὰ ἀναγκαῖα μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν.

§183Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, οἷον ἐξέθηκα, προβαίνοντες θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν καὶ τὰ γενόμενα τυχὸν ἀνομήματα νὰ τιμωρήσωμεν διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ καὶ νὰ μὴ προσκρούσωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου νὰ τρώσωμεν αὐτόν, νὰ χρησιμοποιήσωμεν δὲ τὴν δωρεάν του σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἀρχικῶς εἶχεν. Ἐπιτρέψατε λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ λήξασα ἡ συζήτησις καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐν τῇ βεβαιότητι ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν θὰ ἀρχίσῃ καὶ δικαστικὴ τοιαύτη.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὑπὸ τὸν ἑξῆς περιορισμόν. Βεβαίως δεχόμεθα καὶ εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐρωτηθῇ ὁ δωρητὴς καὶ σήμερον ἀκόμη περὶ τοῦ καλυτέρου τρόπου χρησιμοποιήσεως τῆς δωρεᾶς του. Δὲν ἐκάμαμεν περὶ αὐτοῦ λόγον, διότι νομίζομεν ὅτι, ὅταν περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἡ δωρεά, τὸ Δημόσιον θὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν δωρεὰν σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ ὁμογενοῦς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ζαχάρωφ, ἀφοῦ περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ράδιον. Εἶναι μία πρᾶξις ὄχι μόνον ἐξασφαλίσεως, ἀλλὰ μία πρᾶξις ἀποκαταστάσεως τῆς ἠθικῆς.

§185Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἰσχυρίζεσθε ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Συνέλευσις νὰ λύσῃ ἀπὸ τοῦδε τὸ ζήτημα τοῦ ραδίου, τότε ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ Συνέλευσις νὰ κρίνῃ περὶ σχέσεων αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον, καί, κατὰ συνέπειαν, κατὰ τρόπον ἀξιοθρήνητον νὰ ὑποκαταστήσῃ ἑαυτὴν εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Φαίνεται ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε ὅλην τὴν συζήτησιν.

§187Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρηκολούθησα τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ μοῦ ἔκαμε κατάπληξιν ὅ,τι λέγετε, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τῆς ἠθικῆς ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς ἐνεργείας διοικητικὰς καὶ δικαστικάς.

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀγόρευσίς μου εἶναι συμπέρασμα γεγονότων ἐκτεθέντων ἐδῶ καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε τὴν συζήτησιν. Προέκυψεν ἐξ αὐτῆς προφανῶς ὅτι παρεβιάσθησαν τὰ δημόσια συμφέροντα.

§189Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῆς συζητήσεως δὲν δύναται νὰ ἀποδειχθῇ κανὲν γεγονὸς ἀναγόμενον εἰς ἰδιωτικὰς σχέσεις ἢ εἰς πράξεις αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν ἰδιωτικὰ δίκαια ἢ ποινικὰς εὐθύνας. Ἄλλη Ἀρχὴ θὰ ἐξετάσῃ ταῦτα.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ εἶναι πρωτοφανὴς ἀντίληψις. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αἱ Βουλαὶ δύνανται νὰ ἀποφασίζουν καὶ περὶ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ δημοσίου συμφέροντος, ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲ τὰ ὁποῖα προσεκομίσθησαν ἀπεδείχθη ὅτι ἔγινε μία καταδολίευσις καὶ τῆς θελήσεως τοῦ δωρητοῦ καὶ τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας τῆς Ἑλληνικῆς. Ἡμεῖς ζητοῦμεν διὰ τοῦ ψηφίσματος ὄχι νὰ παραβιασθῇ ἡ θέλησις τοῦ δωρητοῦ, κάθε ἄλλο· ζητοῦμεν νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ στοιχειώδης ἠθική, ζητοῦμεν νὰ μὴ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ μία ἐκμετάλλευσις δι’ ἐπιτηδείων ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην στιγματισμοῦ. Αὐτὸ ζητοῦμεν, ἀλλὰ δεχόμεθα, ἀφοῦ περιέλθουν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ δωρηθέντα, νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ζαχάρωφ πῶς θέλει νὰ χρησιμοποιηθῇ τοῦ λοιποῦ ἡ δωρεά του. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι εἰς τοῦτο καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη, διότι θέλομεν νὰ ἀποδείξωμεν σεβασμὸν καὶ εἰς τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ, διότι ὁ Ζαχάρωφ, ὡς ἀντελήφθημεν ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, ἔπεσε καὶ θῦμα κακῶν εἰσηγήσεων. Θέλομεν λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ δείξῃ ὅτι αἱ εἰσηγήσεις ἐκεῖναι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, ὅπως πραγματικῶς δὲν εἶναι, διότι ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ραδίου δὲν ἀπαιτεῖ 15 δωμάτια, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀπῄτει, τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὸ Δημόσιον ἦσαν εἰς θέσιν νὰ διαθέσωσι τὰ ἀπαιτούμενα ποσά, ὥστε νὰ μὴ γίνεται χρησιμοποίησις τῶν δωρηθέντων πρὸς ἐκμετάλλευσιν, πρὸς κερδοσκοπίαν ἀτόμων, ἀλλὰ πρὸς κοινὸν ὄφελος. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένομεν εἰς τὴν πρότασιν. Ἂν νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ψήφισμα ἀπόψε διότι δὲν ἐξετυπώθη, καὶ εἰς αὐτὸ δυνάμεθα νὰ ὑποχωρήσωμεν. Θὰ ἐπιμείνωμεν ὅμως, ὅπως διὰ ψηφίσματος ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις, διότι θέλομεν ἐπὶ μιᾶς τόσον σπουδαίας ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας ὁ χαρακτηρισμὸς δὲν εἶναι δύσκολος, νὰ ἀναλάβῃ καθένας τὴν εὐθύνην του ἐνταῦθα.

§191Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μίαν πληροφορίαν ἤθελα: Μετὰ τὴν πρώτην διάθεσιν ἐκ μέρους τοῦ δωρητοῦ πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον ἐπηκολούθησε δευτέρα, ἀνακληθείσης τῆς πρώτης;

§192Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ἔγγραφον τὸ ὑπευθύνως ἀποσταλέν, κατόπιν συγκατανεύσεως τοῦ δωρητοῦ, ἀποδεικνύει αὐτό.

§193Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὥστε ἐρωτῶ: Ἂν ζητήσωμεν νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν δωρεάν, δὲν θὰ μεταβάλωμεν τὸν σκοπὸν τὸν δεύτερον τοῦ δωρητοῦ;

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, διότι ὁ Ζαχάρωφ, κατόπιν μιᾶς δολίας εἰσηγήσεως, ἔγραψεν ὅσα ἔγραψε.

§195Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τοὺς μὴ ἰατροὺς ὅτι τὸ ράδιον δίδει ζωήν, δὲν ἐφανταζόμην ὅμως ὅτι θὰ ἔδιδε τόσην πολλὴν ζωήν, ὥστε νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τόση μεγάλη ἀνησυχία δι’ ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι ἁπλοῦν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως καθήκοντος τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν.

§196ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ αἴσθημα δικαιοσύνης;

§197Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ αἴσθημα δικαιοσύνης ἐξεγείρεται καὶ ἂν μάθετε ὅτι εἷς ἄγριος οἰκογενειάρχης κατέσφαξε τὴν οἰκογένειάν του, δὲν θὰ τὸν δικάσετε ὅμως σεῖς ἐδῶ διὰ νὰ ἀποκαταστήσετε τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ θὰ τὸν παραπέμψετε εἰς τὰ δικαστήρια. Αὐτὸ εἶναι τὸ δόγμα τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον, διὰ νὰ εἴμεθα κοινοβουλευτικοί, νὰ ἀφήσωμεν νὰ γίνῃ ἡ ἀνάκρισις· ἐκ τῆς ἀνακρίσεως θὰ διαφωτισθῶσιν ὅλα τὰ γεγονότα, θὰ ἴδωμεν δὲ καὶ ποία ἡ θέλησις τοῦ δωρητοῦ. Καὶ ἂν φοβούμεθα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀνακρίσεως ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ ἀντικείμενον τῆς δωρεᾶς νὰ διαφύγῃ, ὑπάρχει τρόπος ἐξασφαλίσεως κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Ποιν. Δικονομίας νὰ γίνῃ κατάσχεσις καὶ μεσεγγύησις τοῦ ἀντικειμένου, ὥστε νὰ προφυλαχθῇ τελείως. Ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, ἡ Συνέλευσις, ἁρμόδιοι νὰ ἀποφασίσωμεν αὐτό.

§198Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πῶς θὰ κάμετε κατάσχεσιν;

§199Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸν κλητῆρα νὰ σᾶς φέρῃ τὸν κώδικα τῆς Ποιν. Δικονομίας διὰ νὰ τὸ ἴδετε. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν τίποτε ἄλλο νὰ ἀποφασισθῇ παρὰ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀνάκρισις. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο περὶ ὑποθέσεως προσφάτως ἐμφανισθείσης, θὰ ἠδύνατό τις νὰ μεμφθῇ ὅτι δὲν συνεκινήθη ἡ Κυβέρνησις; ἀλλ’ ὅταν δὲν συνεκινήθησαν τόσαι προηγηθεῖσαι Κυβερνήσεις, οὐδ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ ἐξαιρουμένης, δὲν ὑποθέτω ὅτι δύναται νὰ καταλογισθῇ ἀμέλειά τις εἰς ἡμᾶς.

§200Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρετήρησα, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐγένετο μεγάλη χρῆσις Δικονομίας. Εἴδομεν ὅμως ἀπὸ τὴν ἐξιστόρησιν τῆς ὑποθέσεως ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν ὅλην αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν εἶχον πολλὰς νομικὰς γνώσεις· ἐπροκάλεσαν μίαν ἔγκυρον νομικῶς ἀπόκρουσιν τῆς δωρεᾶς, ἐπροκάλεσαν σύστασιν ἑνὸς νομικοῦ προσώπου, ἡ ὁποία ἐπίσης εἶναι νομιμωτάτη.

§201Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε ὅτι δύναται νὰ ἀνακληθῇ ἡ σύστασις τοῦ νομικοῦ προσώπου. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα σπουδαῖον.

§202Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ζητοῦμεν τώρα.

§203Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου πρῶτον.

§204Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν ἠμποροῦν νὰ τὸ κάμουν.

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δικαστήρια καὶ ἡ διοίκησις. Τὰ μὲν δικαστήρια θὰ λύσωσι τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τῆς ποινικῆς τῶν διαχειρισθέντων τὰ τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ δὲ διοίκησις θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τοῦ νομικοῦ προσώπου.

§206Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὴν διοίκησιν, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, διότι ὑπάρχουν τετελεσμένα γεγονότα, ὑπάρχει μία δωρεὰ καὶ ἀπόκρουσις αὐτῆς, ὑπάρχει ἓν νομικὸν πρόσωπον, ὑπάρχει καὶ μία μίσθωσις τῶν ἀντικειμένων. Ὥστε βλέπετε ὅτι οὔτε ἡ Δικαιοσύνη ἠμπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον οὔτε ἡ διοίκησις. Ἡ διοίκησις ἠμπορεῖ νὰ ἐλέγξῃ καὶ νὰ κολάσῃ τοὺς ὑπευθύνους, διότι, ὅπως ἔχουν τὰ πράγματα, πολὺ ἀμφιβάλλω, ἂν ἡ Δικαιοσύνη ἠμπορεῖ νὰ καταλογίσῃ ποινικὰς εὐθύνας εἰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀπέδειξαν πάρα πολὺ λεπτομερεῖς νομικὰς γνώσεις. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν ὅπως ἡ Συνέλευσις, ὄχι ἡ Βουλή, ἀλλ’ ὡς Συντακτικὸν Σῶμα λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς κατασχέσεως τοῦ ραδίου.

§207Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε....

§208Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι μόνον δι’ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ἱκανοποιητικῶς καὶ διὰ τὸ κοινὸν αἴσθημα περὶ ἠθικῆς καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τὰ κοινά. Σεβόμεθα λοιπὸν τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν ὅπως περιέλθουν τὰ δωρηθέντα εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπως κατόπιν μὲ τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ χρησιμοποιηθοῦν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀκαρνανίας πληρεξούσιος κ. Καρασεβδᾶς λέγει ὅτι ὑπάρχουν δύο διαθέσεις. Καὶ τοῦ ἀπαντῶ ὅτι ἡ δευτέρα διάθεσις ἐγένετο κατόπιν μιᾶς δολίας εἰσηγήσεως. Τὰ ἔγγραφα τὸ λέγουν, ὅτι εἰσηγήθησαν εἰς τὴν Σύγκλητον ὅτι χρειάζονται πολλὰ δωμάτια καὶ μεγάλαι δαπάναι καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ὅτι οὔτε τόσα δωμάτια ἐχρειάζοντο καὶ ὅτι τὰ δωρηθέντα ἀντικείμενα ἀπετέλεσαν τὴν βάσιν μιᾶς κερδοσκοπικῆς ἐπιχειρήσεως. Εἶναι λοιπὸν σεβασμὸς πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου ἡ ἄμεσος κατάληψις τῶν δωρηθέντων ἀντικειμένων καὶ ἡ διάθεσις αὐτῶν σύμφωνα πρὸς τὴν θέλησιν αὐτοῦ, εἴτε τὴν παλαιὰν εἴτε τὴν μέλλουσαν νὰ προκληθῇ νεωτέραν. Δι’ αὐτὸ ἐπέμεινα ὅπως ἡ Συνέλευσις λύσῃ τὸ ζήτημα συντακτικῶς. Ἂν ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται τὴν λύσιν αὐτήν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ζητήσωμεν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως καθένας ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας του.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§210Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ δίωρον βεβαίως παρουσιάζει σοβαρὸν τὸ ἐνδιαφέρον. Ἐκ τῆς συζητήσεως ἀνέκυψαν εἰς τὸ μέσον πρὸς ἐξέτασιν διάφορα ζητήματα ἠθικῆς, δικαίου ἀστικοῦ, δικαίου διοικητικοῦ, δικαίου ποινικοῦ. Ὡς ἐξετέθησαν ἄχρι τοῦ νῦν τὰ πράγματα, παρετηρήσαμεν ὅτι, ἔστω καὶ τῇ εἰσηγήσει ἑνὸς καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁμογενὴς Ζαχάρωφ ἐποιήσατο τὴν δωρεὰν τοῦ ραδίου πρὸς κοινωφελῆ σκοπόν. Τώρα, πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον τὴν ἔκαμε, πρὸς ἄλλον, ὁ σκοπός του καὶ ἡ πρόθεσίς του ἦτο καὶ εἶναι κοινωφελής.

§211ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Αὐτὸ ἐκαθαρίσθη.

§212Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως ἐν ἀρχῇ ἐγένετο πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον, ὡς ἀναφέρει τὸ ἀναγνωσθὲν ἔγγραφον. Ἀλλὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ὁμολογουμένως κατὰ τρόπον παράδοξον, παρουσίασε δυσχερείας περὶ τὴν ἀποδοχήν, ἀναξίας τῆς περιουσίας του καὶ τῆς περιωπῆς του. Τώρα πῶς αὐτὴ ἡ ἐνέργεια τοῦ Πανεπιστημίου ἐγένετο, ὥστε νὰ ἀπορριφθῇ μία δωρεὰ ἧς τὸ ἀντικείμενον καὶ σημαντικῆς ἀξίας ἦτο, ἀλλὰ καὶ κοινωφελὲς καὶ εὐεργετικὸν διὰ τὴν κοινωνίαν, πλὴν καὶ χρήσιμον διὰ τὴν ἐπιστήμην, τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐρεύνης δικαστικῆς, ἂν τουτέστιν ἡ ἀπόκρουσις προῆλθεν εἴτε ἐξ ἐπιπολαιότητος εἴτε ἐκ πλάνης εἴτε δύναται καὶ διά τινα ἢ διά τινας νὰ ἐμπίπτῃ καὶ εἰς τὸν Ποινικὸν Νόμον. Ἀλλὰ ταῦτα, ὡς εἶπον ἤδη, εἶναι βεβαίως ζητήματα ἐρεύνης αὐστηρᾶς ὑπὸ τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς. Τώρα, περαιτέρω παρακολουθοῦντες αὐτὸ τὸ ράδιον, βλέπομεν ὅτι ὁ ἀρχικὸς δωρητής, ὅταν τοῦ ἀνηγγέλθη, καθ’ ὃν τρόπον τοῦ ἀνηγγέλθη, ὅτι δὲν δέχεται τὴν δωρεὰν τὸ Πανεπιστήμιον, εἶπεν ὅτι χρησιμοποιήσατέ το καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον πρὸς ἕνα κοινωφελῆ σκοπόν. Ἐνέμεινεν εἰς τὴν θέλησίν του νὰ μὴ δοθῇ εἰς κανὲν ἄτομον, ἀλλὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς κοινωφελῆ σκοπόν. Μετὰ ταῦτα ἐπενοήθη ὁ τρόπος τῆς διαρρυθμίσεως τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ραδίου πρὸς κοινωφελῆ σκοπόν, εὑρέθη δὲ ὁ τρόπος οὗτος διὰ τῆς συστάσεως ἑνὸς νομικοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται «Ζαχαρώφειον Φυσικοθεραπευτήριον».

§213Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Μίαν διασάφησιν: Ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπιστολὴ πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως κ. Δοξιάδην.

§214Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τόσο τὸ καλύτερον καὶ δὲν εἶναι, φρονῶ, ἀναγκαῖον νὰ ζητηθῇ καὶ πάλιν. Λοιπὸν ἡ Πολιτεία τότε, τὴν ὁποίαν ἐξεπροσώπει κατὰ τὰ καθιδρύματα τὰ κοινωφελῆ, νομίζω, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς ὃ ὑπεβλήθησαν αὐταὶ αἱ δυσχέρειαι, ἐθεώρησεν ὅτι ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς τοῦ δωρητοῦ, κατόπιν τῶν δυσχερειῶν τὰς ὁποίας παρενέβαλε τὸ Πανεπιστήμιον, διὰ τῆς συστάσεως ἑνὸς νομικοῦ προσώπου. Γνωρίζομεν ἐκ τοῦ γενικοῦ ἐσωτερικοῦ διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ ὅτι ὅλων τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα πολλάκις διὰ διαθηκῶν καὶ δωρεῶν δημιουργοῦνται ἡ Πολιτεία ἔχει τὴν ἀνωτάτην διεύθυνσιν καὶ ὀργάνωσιν, ὁσάκις μάλιστα ὁ διαθέτης ἢ ὁ δωρητὴς δὲν κανονίσῃ τὰ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ἐν προκειμένῳ λοιπὸν δυνάμει αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἡ Πολιτεία ἵδρυσε τὸ νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἰδιωτικοῦ δικαίου, δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις, ἀλλὰ εἶναι νομικὸν πρόσωπον δημοσίου δικαίου πρὸς ἐξυπηρέτησιν κοινωφελοῦς σκοποῦ. Ἄν περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ εἰρημένου νομικοῦ προσώπου ὑπὸ τῶν διοικητῶν οὓς ἡ Πολιτεία, ἄν, λέγω, περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ ραδίου διὰ τοῦ νομικοῦ προσώπου ἐγένετο κατάχρησις καὶ ἐνεφιλοχώρησε καὶ ἰδιοτελὴς ἐνέργεια καὶ χρηματισμός, εἶναι καὶ τοῦτο ζήτημα τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς διοικήσεως δὲν εἶναι ἐξηρτημένη, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαρρύθμισιν τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας, πλὴν ἂν θέλῃ νὰ ἀναμείνῃ ἡ διοίκησις διὰ νὰ φωτισθῇ πληρέστερον ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ἐνέργειαν. Δεδομένου ὅτι πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ δημοσίου δικαίου, συσταθέντος διὰ πράξεως τῆς Πολιτείας, διὰ πράξεως διοικητικῆς, αὕτη εἶναι πάντοτε ἀνακλητή, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν. Ἀληθῶς πᾶσαι αἱ πράξεις αἱ διοικητικαὶ τοῦ Κράτους εἶναι πάντοτε ἀνακληταί, ἂν δὲν εἶναι δικαστικαὶ ἀποφάσεις, αἵτινες κατὰ κανόνα δὲν ὑπόκεινται εἰς ἀνάκλησιν. Ταῦτα, ἤτοι τὸ ἀνακλητὸν τῶν διοικητικῶν πράξεων, λεπτομερῶς ἀνέπτυξα ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ περιωνύμου νόμου 3109. Ἂν λοιπὸν ἡ Πολιτεία κρίνῃ σήμερον ἢ αὔριον, ἂν πεισθῇ, καὶ ἂς εἴπω τὴν γνώμην μου, κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ ραδίου διὰ τοῦ ἱδρυθέντος νομικοῦ προσώπου δὲν ἀποβαίνει ἐπωφελὴς καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ δωρητοῦ, ἡ Πολιτεία ἔχει δικαίωμα, ἄνευ οὐδενὸς ψηφίσματος καὶ ἄνευ οὐδενὸς νόμου, νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἵδρυσιν αὐτήν, τὴν διοικητικὴν πρᾶξιν αὐτήν, τὸ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθέσπισεν αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν καὶ νὰ καταλάβῃ τὸ Κράτος τὸ ράδιον, ἀναθέτον καὶ ἄλλως διαρρυθμίζον τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ πρὸς κοινωφελῆ σκοπόν. Ἂν ἐκ τῆς μισθώσεως ἐδημιουργήθησαν δικαιώματα τρίτων, ἐφόσον πρόκειται περὶ σκοποῦ κοινωφελοῦς, ὡς εἴρηται, τὸ Κράτος διατηρεῖ πάντοτε τὴν κυριαρχίαν του διὰ τῆς ἀνακλήσεως. Συνεπῶς τὰ δικαιώματα αὐτὰ θὰ λήξουν ἅμα τῇ ἀνακλήσει, διότι δὲν δύναται τὸ Κράτος, ἡ Πολιτεία νὰ δεσμεύεται ἐκ πράξεων ἀναγομένων εἰς τὴν διαχείρισιν ἑνὸς ὀργανισμοῦ, τοῦ ὁποίου μάλιστα ὀργανισμοῦ αἱ λεπτομέρειαι δὲν καθωρίσθησαν εἰδικῶς. Οἱ διαχειριζόμενοι αὐτὸ τὸ ἵδρυμα, πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν, ἔκαμαν μίαν μίσθωσιν 20 ἕως 25 ἐτῶν. Αὐτὸ δὲν δεσμεύει τὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε ἐλευθέρα νὰ ἀνακαλέσῃ. Ὅπως γνωρίζετε, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ τὰ Κοινοβούλια ψηφίζουν νόμους, οἱ ὁποῖοι θίγουσιν ἰδιωτικὰ συμφέροντα. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἐξετάζεται διὰ μακρῶν ἤτοι, ἂν οἱ θιγόμενοι ἐκ τῶν τοιούτων νόμων ἔχουσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως διὰ πράξεις τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Καὶ τὸ ζήτημα ἐλύθη ἀρνητικῶς, μόνον δὲ ἐκ λόγων ἐπιεικείας δύναται τὸ Κράτος νὰ δώσῃ κάποιαν ἀποζημίωσιν. Ἡ αὐτὴ ἀρχή, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν πράξεων, ἡ αὐτὴ ἀρχὴ ὑπάρχει καὶ ἐπὶ τῶν διοικητικῶν πράξεων. Ἀφήνω δὲ τὴν λεπτομέρειαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν θέλω νὰ ἐπεμβῶ, διότι ἡ θέσις μου εἶναι λεπτὴ ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δύναται νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον αἱ σχέσεις αὐταὶ εἶναι εἰκονικαὶ καὶ τὰ τοιαῦτα. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμά μου ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐφόσον ἀναμιγνύονται καὶ ζητήματα ἐμπίπτοντα εἰς τὴν ἁρμοδιότητά μου καὶ ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὡς νομικοῦ. Αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις θὰ βαδίσῃ μίαν ὁδόν, θὰ βαδίσῃ τὴν δικαστικὴν ὁδόν, ἵνα ἐρευνηθῇ, ἂν αὐτὰ ἐγένοντο ἐξ ἐπιπολαιότητος ἢ ἐκ δόλου. Καὶ ἡ ἑτέρα ὁδὸς εἶναι ἡ διοικητική, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διοίκησις, κρίνουσα ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖται ὁ σκοπὸς τοῦ διαθέτου διὰ τοῦ ἱδρύματος, δύναται νὰ ἀνακαλέσῃ δι’ ἑνὸς Διατάγματος, ἄνευ ψηφίσματος, νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν καὶ νὰ παραλάβῃ τὸ ράδιον. (Χειροκροτήματα).

§215Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἔχω μίαν νομικὴν ἀμφισβήτησιν: Εἰς τὸ ὑπεκμισθωτήριον ὑπάρχει εἷς ὅρος, ὅπως ἤκουσα, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι, καὶ ἂν τὸ χάσῃ, δὲν εὐθύνεται ὁ ὑπεκμισθωτής.

§216Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ θέσις μου εἶναι λεπτή.

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ἔφερε πολὺ ἐγγὺς τὰς ἀντιλήψεις τὰς κυβερνητικὰς πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἀντιλήψεις. Δηλαδὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ διασαφηνίζει καθαρὰ ὅτι ἡ ἀσφαλεστέρα καὶ ριζικωτέρα λύσις εἶναι ἡ δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως.

§218ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπε νὰ μὴ ἀπασχολῆται ἡ Συνέλευσις μὲ τέτοια πράγματα.

§220Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπεν ὅτι εἶναι περιττόν, διότι δύναται νὰ λυθῇ διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ. Πρὸ αὐτοῦ ἐγὼ εἶχον μερικὰς ἀμφιβολίας. Ἀλλὰ δέχομαι νὰ δοθῇ ἡ λύσις τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἡ διοίκησις ἀποκαθάρῃ αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἡμεῖς ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν, ἐφόσον δὲν ἤθελε δοθῆ ἡ πρέπουσα λύσις.

§221Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐτέθη τὸ ζήτημα νὰ ἐξακριβωθῇ κατὰ πόσον σήμερον γίνεται χρησιμοποίησις τοῦ ραδίου συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ δωρητοῦ ἢ ὄχι. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις εἶναι πολὺ σαφής. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Γονατᾶ ἐπελήφθη τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἀπεφάσισε πρῶτον νὰ ἐρωτήσῃ τὸν δωρητὴν πρὸς ποῖον σκοπὸν διέθεσε τὸ ράδιον αὐτό. Κατόπιν αὐτοῦ ὁ δωρητὴς ἀπήντησεν ὅτι τὸ ράδιον τὸ διέθεσεν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων, ὥστε ἡ νεωτέρα ἀπάντησις τοῦ δωρητοῦ, κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1924, εἶναι ὅτι τὸ ράδιον διετέθη ὑπὲρ τῶν ἀπόρων. Σήμερον λοιπὸν χρησιμοποιεῖται ὑπὲρ τῶν ἀπόρων ἢ ὄχι; Ὁ κ. Καρζῆς, ὁ ὑπεκμισθώσας τὸ ράδιον, εἰς μίαν ἐγκύκλιον τὴν ὁποίαν ἀποστέλλει πρὸς ὅλους τοὺς πληρεξουσίους λέγει τὰ ἑξῆς: «Οὐδεμίαν ἀπολύτως ὑποχρέωσιν ἔχω ἀναλάβει πρὸς νοσηλείαν τῶν ἀπόρων». Λοιπὸν ὁ δωρητὴς λέγει ὅτι τὸ ράδιον εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀπόρων καὶ ὁ ἔχων τὸ ράδιον λέγει ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων. Συμπεραίνων λέγω ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην περαιτέρω διατυπώσεων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ τὸ ράδιον καὶ νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἀπόρους.

§222Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι κατόπιν τῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δικαίωμα τὸ Δημόσιον νὰ προβῇ διοικητικῶς καὶ νὰ λάβῃ εἰς τὴν κατοχήν του τὸ ράδιον. Ἑπομένως, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι θὰ τὸ πάρῃ τὸ ράδιον, περιττεύει κάθε συζήτησις.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι οἱ κ. κ. Γ. Κιαγιᾶς, Ε. Παυλίδης, Β. Ἀλεβιζάτος, Γ. Φραγκούδης, Χρ. Κατριβάνος, Σ. Σακελλαρίδης, Δ. Ψιάρης καὶ Δ. Ἐλευθεριάδης ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Ζαχάρωφ δωρηθέντος ραδίου». Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§224Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ Ἰωάννης Κωνσταντίνου Σφακιανάκης, τοῦ ὁποίου ἡ μεγάλη εἰσφορὰ εἰς τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας τῆς Κρήτης εἶναι γνωστὴ καὶ ἐκτὸς τῶν Κρητικῶν ὁρίων, ἀπεβίωσε σήμερον. Ἀποτίνων φόρον εὐλαβείας πρὸς τὸν ἀποβιώσαντα συμπολίτην καὶ συμπατριώτην μου ἀναγγέλλω τὸ θλιβερὸν γεγονὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον αὐτῆς καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, εὐαρεστούμενον, ἀποδώσῃ εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ τὰς κεκανονισμένας τιμάς. Ὁ μεταστὰς ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἦτο τετιμημένος μὲ τὸ μεγαλύτερον Ἑλληνικὸν παράσημον, ἐχρησίμευσε κατ’ ἐπανάληψιν πρόεδρος τῶν τοπικῶν ἐπαναστάσεων τῆς Κρήτης καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§225Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Συνέλευσις συμμερίζεται πλήρως τοὺς λόγους θλίψεως καὶ συμπαθείας τοὺς ὁποίους ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου πληρεξούσιος. Ὁ μεταστὰς ἦτο ἀληθῶς ὑπέροχος πατριωτικὴ φυσιογνωμία. Ἡ δρᾶσις αὐτοῦ, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1886, διεκρίθη δὲ ὄχι μόνον ὡς θερμὸς πατριώτης, ἀλλὰ καὶ ὡς νουνεχὴς καὶ συνετὸς διπλωμάτης κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐθνικῆς τῶν Κρητῶν Συνελεύσεως διεξήγαγε μετὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ τῶν Ναυάρχων κατὰ τὸ 1898. Καὶ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ δύνανται νὰ ἀποτελέσουν ἀληθῆ πρωτοτυπίαν ὄχι μόνον διπλωματικῆς περινοίας ἀλλὰ καὶ ὑπερόχου πατριωτισμοῦ. Καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἐξωδίκως ἐπληροφορήθη τὸν θάνατον ἔσπευσε νὰ διατάξῃ τὴν δημοσίᾳ δαπάνῃ τέλεσιν τῆς κηδείας τοῦ ἐπιφανοῦς ἀνδρός, συμμερίζεται δὲ τελείως τὴν θλῖψιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἡ ὁποία εἶναι καὶ θλῖψις ἀναμφισβητήτως τῆς Συνελεύσεως.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§227Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ τὴν θλῖψιν καὶ τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Λασηθίου καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀείμνηστος Σφακιανάκης ἔγραψε λαμπρὰς σελίδας τῆς Κρητικῆς ἀλλὰ καὶ γενικώτερον τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, ὑπῆρξε δὲ ἀπὸ τοὺς προμάχους τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ἰδικῆς του πατρίδος, ἀπὸ τοὺς ἀλησμονήτους τοῦ Ἑλληνικοῦ κόσμου τῆς Κρήτης. Τὸ ὄνομά του εἶναι κεχαραγμένον εἰς τὴν ψυχὴν ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Λυπούμεθα ἰδιαιτέρως, διότι δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν ἐγκαίρως τοῦ θανάτου διὰ νὰ κατορθώσωμεν ὅπως, ἀποτίνοντες ἕνα φόρον τιμῆς πρὸς τὰς πράξεις του καὶ πρὸς τὴν δρᾶσίν του γενικώτερον, ἀκολουθήσωμεν αὐτὸν εἰς τὴν τελευταίαν του κατοικίαν. Συμφωνοῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅπως τὸ Προεδρεῖον ἐκφράσῃ τὴν θλῖψιν τοῦ Σώματος πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου Σφακιανάκη, τοῦ ὁποίου ἡ μνήμη εἶναι κεχαραγμένη εἰς τὰς ψυχὰς ὅλων τῶν Ἑλλήνων.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§229Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, ἢ νὰ θρηνήσῃ σύμπας ὁ Ἑλληνισμὸς τὸν θάνατον ἀνδρὸς ὁ ὁποῖος προσέφερε πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος, ἀνδρὸς τοῦ ὁποίου ὁ βίος ὑπῆρξεν ὑπόδειγμα ἀρετῆς καὶ μετριοφροσύνης, ἀρετῆς καὶ μετριοφροσύνης ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ἰδιαιτέρας ἀξίας σημειώσεως. Εἶναι γνωστόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ εἶχε κατακτήσει τίτλους ἀναμφισβητήτους ἐπὶ τῆς ἀϊδίου τοῦ Ἔθνους εὐγνωμοσύνης καὶ μολαταῦτα εὐθὺς ὡς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του πρὸς τὴν Πατρίδα ἔσπευσε νὰ ἀποσυρθῇ τοῦ πολιτικοῦ βίου, νὰ διαγάγῃ τὸν ὑπόλοιπον αὑτοῦ βίον, βίον ἀπέριττον καὶ ἀθόρυβον, ἄνευ θορύβου, ἄνευ ἀξιώσεων, ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας διὰ πολὺ μικροτέρας ὑπηρεσίας συναντῶμεν συνήθως εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Ἑνὸς τοιούτου ὑποδειγματικοῦ ἀνδρὸς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ ἡ μνήμη νὰ παραμείνῃ ἀΐδιος εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἔθνους.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοφούλης ἔχει τὸν λόγον.

§231Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς ὁλοψύχως τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἐξεδήλωσαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ ἀειμνήστου Ι. Σφακιανάκη. Ἄν καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ηὐτύχησε ποτὲ νὰ συγκαταριθμήσῃ αὐτὸν μεταξὺ τῶν μελῶν της, κρίνεται ἐν τούτοις ἄξιος καὶ τοῦ μᾶλλον τιμητικοῦ μνημοσύνου ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι ὁ Ἰωάννης Σφακιανάκης δὲν ὑπῆρξε μόνον τὸ ἔνδοξον τέκνον τῆς Κρήτης, ὁ καθοδηγήσας τὸν Κρητικὸν λαὸν εἰς τὸ τέρμα τῶν ἀγώνων καὶ τῶν πόθων αὐτοῦ μετὰ συνέσεως καὶ θάρρους ἀπαραμίλλου, δὲν ὑπῆρξε μόνον ὁ ὑπέροχος Κρής, ἀλλὰ ἐπίλεκτον τέκνον τῆς Ἑλληνικῆς ἐν γένει φυλῆς, εἷς ἐκ τῶν σπανίων ἐκείνων ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν διὰ τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἀκλονήτου ἀρετῆς αὐτῶν ἠθικὰς ἀξίας ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ παρέχουν τὸν βίον αὐτῶν κανόνα μιᾶς ζωῆς ὑπερτέρου ρυθμοῦ.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον.

§233Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ὡς τέως Γενικὸς Διοικητὴς τῆς Μεγαλονήσου, ἵνα ἐκφράσω φόρον θαυμασμοῦ πρὸς τὸν ὑπέροχον ἄνδρα, τὸν ὁποῖον ἐγνώρισα ἐκ τοῦ πλησίον. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι ὁ ὑπέροχος πολιτικὸς δὲν ἠθέλησε νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ πολιτικόν του στάδιον καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, ὅπου ἀναμφισβητήτως θὰ προσέφερε νέας μεγάλας ὑπηρεσίας καὶ θὰ προσέθετε χρυσᾶς σελίδας εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ. Εἶναι αὐτός, ὁ ὁποῖος ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ κατόπιν τῆς Ἐπαναστατικῆς Συνελεύσεως τῶν Κρητῶν, συμμετασχὼν μετὰ τοῦ ἐξόχου συμπολίτου του, τοῦ μεγάλου τέκνου τῆς Κρήτης, κατώρθωσεν, ὥστε ὄχι μόνον ἡ δουλεία νὰ ἀρθῇ, ἀλλὰ συνετέλεσε τὰ μέγιστα καὶ εἰς τὴν ἕνωσιν αὐτῆς μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἀποδέχομαι τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ὅπως ἐκφράσῃ συλλυπητήρια εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐκλιπόντος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§235Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἐκφράζω ἰδιαιτέρως τὴν λύπην μου, διότι ὁ μεταστὰς ὄχι μόνον προσέφερεν ὑψίστας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ ὑπῆρξε καὶ ὁ πρόδρομος τοῦ Βενιζέλου.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σπεύδω νὰ πληροφορήσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ Πρόεδρος αὐτῆς κ. Ρακτιβὰν πληροφορηθεὶς τὸν θάνατον παρέστη κατὰ τὴν κηδείαν. Εἰς ἔνδειξιν πένθους διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ. (Ὥρα 8.25′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.40′ μ.μ.).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§238Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ ἐπισκευῆς στρατιωτικῶν κτιρίων φρουρᾶς Ἀθηνῶν». Παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§239ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Δ. Λεονάρδος καὶ Γ. Βλάχος ἐπερωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τίνα λόγον δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος τῶν ἐχόντων εὐθύνην διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἀξιωματικῶν, οἵτινες δέον νὰ παραπεμφθοῦν ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου κατὰ τὸν νόμον, ἵνα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τιμωρηθῶσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἵνα χυθῇ φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§241Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, ἐζήτησα πληροφορίας καὶ μοὶ εἶπον ὅτι μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς τὰ ἔγγραφα ὅλα τὰ στρατιωτικὰ εὑρίσκονται ἐντὸς κιβωτίων καὶ ἦσαν κάτω τοποθετημένα. Διέταξα νὰ γίνῃ κάποια ἐκκαθάρισις καὶ νὰ κρατηθῶσι τὰ καθαρῶς στρατιωτικά, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ διευκολυνθῇ τὸ ἔργον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς.

§242Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μετὰ μίαν μακροτάτην, κύριοι συνάδελφοι, ἀναβολὴν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, προελθοῦσαν τὸ μὲν διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου ἦτο ἀνέτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ, τὸ δὲ ἕνεκα τῶν πολλῶν παρεμπεσόντων θεμάτων, ὧν τὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν διεχειρίσθη καλῶς ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομίας χρόνου ἡ Κυβέρνησις, ἐπιμένω νὰ ἐπαναφέρω συζήτησιν καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Συνελεύσει εἰσαχθεῖσαν, ἀλλὰ μὴ περατωθεῖσαν, χωρὶς νὰ νομισθῇ ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ σπαταλήσω χρόνον πολύτιμον, διότι πρόκειται περὶ ὑποθέσεως σοβαρωτάτης καὶ σπουδαιοτάτης. Θὰ ἐπιμείνω δὲ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως, φρονῶν ὅτι ἐκ μιᾶς ἠρέμου, ἀλλ’ ἐμπεριστατωμένης συζητήσεως, θὰ δυνηθῶμεν νὰ συναγάγωμεν συμπεράσματα ἀσφαλῆ, ἅτινα νὰ θέσωμεν καὶ εἰς ἐφαρμογήν. Ἡ Κυβέρνησις ἂς μὴ νομίσῃ ὅτι ἐπιθυμῶ ὁπωσδήποτε τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα, ὅπερ κυρίως ἔγκειται εἰς τὴν ἐν σπουδῇ ψήφισιν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου καὶ εἰς τὴν ταχεῖαν τῶν ἐκλογῶν διενέργειαν, νὰ παρελκύσω. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἀπό τινος χρόνου καταβάλλεται προσπάθεια νὰ πεισθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις προσπαθεῖ νὰ παρελκύσῃ τὸ ἐθνοσωτήριον πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κατὰ τὴν κρίσιν μου φιλολογικὴν μόνον ἀξίαν ἔχον, ἐνῷ τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἐχάραξεν ἀντιπολίτευσιν ἤρεμον καὶ δημιουργικήν, διάφορον ἐκείνης ἥτις διεξήχθη ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι διεξήχθη καθ’ ἡμῶν ἀντιπολίτευσις μετὰ τόσης μανίας καὶ πάθους, ὥστε νὰ πληρωθῇ ἡ αἴθουσα αὕτη ἀσφυκτικῶς ἠλεκτρισμοῦ, ὅστις προσέβαλε καὶ αὐτὸν τὸν Πρόεδρον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως μέχρι σημείου, ὥστε νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας πολιτευτοῦ, καίτοι ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι οὐδεμίαν εὕρισκεν εἰς αὐτὴν ἁμαρτίαν.

§243Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐπερώτησιν.

§244Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου, ἀφορῶσα τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος ὅλων τῶν μετὰ τὸν Χατζηανέστην ὑπευθύνων διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ἔχει διπλοῦν τὸν σκοπόν. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Συνέλευσιν βαρυτάτων εὐθυνῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ προλάβῃ ζημίαν σοβαρωτάτην, ἥτις ὁλονὲν προσγίνεται εἰς τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν Στρατὸν ἕνεκα τῶν ὁριστικῶν ἀποφάσεων, ἃς λαμβάνει τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις αὕτη εἰσήχθη ἐξ ἀφορμῆς συστάσεως τοῦ ἐκ Μυτιλήνης συναδέλφου κ. Καραπαναγιώτου. Προσεκάλεσεν ὁ κ. συνάδελφος τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸν δημιουργηθέντα δημοσιογραφικὸν θόρυβον ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ ὑποστρατήγου κ. Μαζαράκη δημοσιευθείσης εἰς τὴν «Ἑστίαν». Κατήγγειλε τότε ὁ κ. Μαζαράκης ὅτι τὸ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας Κονδύλη Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ συγκροτηθὲν ἵνα μεταξὺ ἄλλων συζητήσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν, ἀπετελέσθη ἐκ στρατηγῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νεωτέρων τῶν παρ’ αὐτῶν κρινομένων καί, τὸ χείριστον, ὅτι μεταξὺ τούτων παρευρίσκοντο καὶ δοσίλογοι τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Καὶ ἡ συζήτησις, ἡ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου εἰσελθοῦσα ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς παρεστράτησε, καὶ ἀντὶ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν εὐθὺν δρόμον, ὅστις ἦτο ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ἀληθείας ἢ μὴ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. ὑποστρατήγου καταγγελθέντων, ἔλαβεν αὕτη ἐντελῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα. Ὁ κ. Πάγκαλος, πρῶτος λαβὼν τὸν λόγον, ἐπέκρινε τοὺς δημοσιογραφήσαντας στρατηγοὺς καὶ νομίσας ὅτι ἡ δημοσιογραφικὴ κίνησις ἀφορμὴν εἶχε τὴν παράλειψιν τούτων ἐκ τῶν γενομένων προβιβασμῶν ἀντιστρατήγων ἐπετέθη κατ’ αὐτῶν, ἐπιβαλὼν μάλιστα καὶ ποινὰς εἰς αὐτούς, διότι ἐδημοσιογράφησαν ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ κ. Παγκάλου, Ὑπουργοῦ τότε τῶν Στρατιωτικῶν, ἔδωκεν ὅμως πρὸς δημοσίευσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἧς πρόεδρος ἐτύγχανεν ὁ ὑποστράτηγος κ. Μαζαράκης. Μετ’ ὀλίγον ὁ ἐκ Ροδόπης συνάδελφος κ. Κονδύλης, λαβὼν τὸν λόγον ἐπίσης, διὰ μιᾶς ἐντόνου ἀγορεύσεως ἐπετέθη ἐναντίον ἑνὸς ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ στρατηγῶν καὶ τὸν κατηγόρησεν ὅτι ἐν ἀνοικτῷ πεδίῳ παρέδωκεν ὁλόκληρον Σῶμα Στρατοῦ, πρᾶξιν ἣν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀτιμωτικήν. Παρ’ ὅλον ὅμως τὸ ἔντονον ἐκεῖνο ὕφος ὁ κ. Κονδύλης ἐζήτησε νὰ μὴ γίνῃ οὐδεμία ἐξέτασις ἐπὶ τῆς καταστροφῆς, εἰπὼν μάλιστα καὶ τὸ περίφημον «νὰ κοιμηθοῦν οἱ νόμοι». Τέλος ὁ πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων κ. Καλογερᾶς, βοηθούμενος ὑπὸ πολλῶν πληρεξουσίων τοῦ ἰδίου κόμματος, ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Παπαναστασίου νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν εἰδικὴν συζητήσεως. Ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὴ ἔχων κανένα λόγον νὰ ἀρνηθῇ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀπεδέχθη τὴν αἴτησιν, ἀλλὰ διότι δὲν ἐκρίθη σκόπιμον νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἥτις διεξήγετο τότε ἀπὸ ἡμερῶν, καὶ εὐθὺς κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ἀποφασισθεῖσα συζήτησις δὲν ἐγένετο, καὶ ἀκριβῶς διότι δὲν ἐγένετο, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, μεγάλη ζημία προσγίνεται εἰς τὸ στράτευμα, ὡς θὰ ἴδωμεν. Ἀπό τινος χρόνου παριστάμεθα, κύριοι συνάδελφοι, θεαταὶ ἑνὸς θεάματος ἐντελῶς ἀποκαρδιωτικοῦ διὰ τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν Στρατόν. Δὲν προλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ πληροφορήσουν τὴν Κοινὴν Γνώμην ὅτι ὁ Στρατὸς ἔχει περιορισθῆ εἰς τὰ στρατιωτικά του ἔργα καὶ ὅτι ἀπόλυτος τάξις καὶ πειθαρχία βασιλεύει ἐν αὐτῷ, ὅταν αἱ ἐφημερίδες τῆς πρωτευούσης διαλαλοῦν καὶ ἓν νεώτερον ἀντιπειθαρχικὸν κροῦσμα ἑνὸς στρατηγοῦ. Καταβάλλεται μάλιστα ἡ προσπάθεια διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη ὅτι οἱ συνταγματάρχαι καὶ οἱ στρατηγοὶ τοῦ στρατεύματος, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ οἱ λοχαγοὶ δὲν ἔχουν ἄλλην σκέψιν παρὰ πῶς νὰ ὑπουργοποιηθοῦν, γίνεται δὲ ἀκόμη ἡ πλέον ἀντιπατριωτικὴ ἐνέργεια δι’ ἧς προσπαθοῦσι νὰ πείσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι πρέπει νὰ αἰσθάνεται μῖσος πρὸς τὸ στράτευμα. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἀντιλήψεις μας, ἃς δὲν ἀξιοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν. Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ὁ Στρατὸς ἀνεμίχθη εἰς τὴν πολιτικὴν μόνον, ὅταν οἱ κυρίως πολιτευόμενοι, ἀποκαμόντες ἢ δειλιάσαντες, ἀφῆκαν εἰς χεῖρας τοῦ Στρατοῦ τὸ πηδάλιον τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας. Καὶ ἀνεμίχθη εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας ἀρκετὰ ἐπιτυχῶς διὰ τὴν Πατρίδα ὁ Στρατός, ὡς καταδεικνύει τὸ 1909, τὸ 1916 καὶ τὸ 1922. Καὶ ἀνεμίχθη πάλιν τὴν φορὰν ταύτην ἀνεπιτυχῶς διὰ τὴν Πατρίδα, ὁσάκις ὅμως ὑπεκινήθη πάλιν ὑπὸ πολιτευτῶν ἐκ μικροπολιτικῶν λόγων. Τὰ δὲ τελευταῖα ἀντιπειθαρχικὰ κρούσματα, διότι δὲν πρόκειται περὶ στάσεων ἢ ἐπαναστάσεων, αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι, διὰ πάντα ἔχοντα γνῶσιν τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος, τὴν αἰτίαν ἔχουν ἐν αὐτῇ τῇ καταστάσει τοῦ στρατεύματος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπό τινος χρόνου ἐπικρατεῖ ἀνισότης ἀδικαιολόγητος καὶ ἀδικία. Ὁ Στρατὸς εἶναι ἕνας ὀργανισμὸς ὅστις, διὰ νὰ συντηρῆται, ἔχει κατ’ ἐξοχὴν ἀνάγκην ἀπολύτου ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης. Στρατὸς ὑπάρχει, ὅταν ὑπάρχῃ πειθαρχία. Πειθαρχία δέ, ὅπως ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ λέγομεν, εἶναι ἡ ἀπόλυτος ὑπακοὴ τοῦ κατωτέρου πρὸς τὸν ἀνώτερον, ἥτις διὰ νὰ ὑφίσταται πράγματι, πρέπει εἰς τὰ ἄτομα τὰ ἀποτελοῦντα τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης καὶ νὰ ἀποδίδεται δικαιοσύνη. Ὅταν ἐν τῷ ὀργανισμῷ τούτῳ δὲν ἀναγνωρίζωνται, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀπόλυτος ὁ σεβασμὸς καὶ ἡ ἐκτίμησις τῶν ὑπηρεσιῶν ἑνὸς ἑκάστου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐν αὐτῷ ἡ πειθαρχία καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἔχομεν τὰ ἐπαναστατικὰ κρούσματα. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Ξηρομερίου κ. Καρασεβδᾶς ἠγόρευεν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεων, ὑπεραμυνόμενος τοῦ καταρτισμοῦ Κυβερνήσεως γενικοῦ συνασπισμοῦ—καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπεν ὅτι τὰ διάφορα ἀντιπειθαρχικὰ κρούσματα τοῦ στρατεύματος λαμβάνουν χώραν ἕνεκα τῆς ἀδυναμίας τῶν Κυβερνήσεων τῶν μὴ προερχομένων ἐξ ἑνὸς γενικοῦ συνασπισμοῦ....

§245Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἦσαν ἀποτέλεσμα τῶν συζητήσεων τῶν προσωπικῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ τώρα ὅτι, ὁσάκις γίνονται συζητήσεις περὶ τοιούτων ζητημάτων, ἔχομεν τοιαῦτα κρούσματα.

§246Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ μόνον λάθος ὅπερ ἔκαμα, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὅπερ ἀναγνωρίζω εἶναι ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναφέρω τί εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Καρασεβδᾶς, διότι ἔπρεπε νὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ μὲ διέκοπτε διὰ νὰ εἴπῃ κάτι. Μεταξὺ τῶν ἄλλων λοιπὸν ἀνέφερεν, ὡς ἐνθυμοῦμαι, καὶ τὴν τελευταίαν ἐκδήλωσιν τοῦ ἀντιστρατήγου κ. Τσερούλη. Τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγέρθη καὶ ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ μεγαλοπρεποῦς χειρονομίας ὅτι ἡ πρώτη πρᾶξις δι’ ἧς ἐνεκαινίασε τὴν εἴσοδόν του εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα ἦτο νὰ ὑπογράψῃ διαταγὴν παραπεμπτικὴν εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον τοῦ στρατηγοῦ κ. Τσερούλη. Ἦτο δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατόπιν μιᾶς ἀθωωτικῆς ἀποφάσεως τοῦ Στρατοδικείου, νὰ προκαλέσῃ τὴν πειθαρχικὴν τιμωρίαν τοῦ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοῦ. Καὶ διὰ τὸν πληρεξούσιον ἡ πρᾶξις ἐκείνη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται εἰμὴ νὰ προκαλέσῃ τὸν ἔπαινον. Ἀλλὰ διὰ τὸν γνώστην τῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος ἡ μεγαλοπρεπὴς χειρονομία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ τὸ γνωστὸν ῥητὸν τοῦ Εὐαγγελίου: «Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, οἵτινες διυλίζετε τὸν κώνωπα καὶ καταπίνετε τὴν κάμηλον».

§247Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὸ δικαστήριον εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον διὰ βαρύτατον περὶ τὴν πειθαρχίαν πταῖσμα.

§248Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς καὶ ἐγὼ ὡς πληρεξούσιος σᾶς ἀποδίδω ἔπαινον, ὡς συνταγματάρχης ὅμως τοῦ στρατεύματος οὐχί. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο παρὼν ὅτε ἀξιωματικοὶ ὁμαδικῶς παραιτηθέντες προεκάλεσαν μίαν ἀναρχίαν εἰς τὸ Κράτος καὶ παρουσίασαν ἕνα μέρος τοῦ στρατεύματος ἡμῶν, τὸ Ναυτικόν, ὡς ἐντελῶς ξεχαρβαλωμένον εἰς τὸν τότε καταπλεύσαντα εἰς Φάληρον Βρεττανικὸν Στόλον. Καὶ διότι δὲν ἐδόθη ἡ πρέπουσα λύσις εἰς τὸ στασιαστικὸν ἐκεῖνο κίνημα, διότι στάσις ἦτο ἡ ὁμαδικὴ παραίτησις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, ἐπηκολούθησεν ἄλλο κίνημα πλέον ἐνεργητικόν. Καὶ διὰ νὰ κατασταλῇ, ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ ὑποσχέσεις ἐπισήμους, ἅς, ὡς λέγουσιν «οἱ κακὰς γλῶσσες», δὲν ἐτήρησε.

§249Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Καμμία ὑπόσχεσις δὲν ἐδόθη.

§250Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν ἔλθωσι τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα πρὸς κύρωσιν, θὰ σᾶς ἀποδείξω, κ. ἐκ Σάμου πολιτευτά, ὁποίας ὑποσχέσεις ἐδώσατε καὶ ποίας ἐτηρήσατε.

§251Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Κάμετε ἐπερώτησιν, ὅταν θέλετε. Σᾶς παρακαλῶ καὶ σᾶς προκαλῶ.

§252Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀναμένομεν τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα.

§253Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπηκολούθησεν ἕνα νέον κίνημα πλέον ἐνεργητικόν, δι’ ὅπερ, ἀφήνω τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις, ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ ἔθεσεν εἰς κίνησιν καὶ Στρατὸν καὶ πυροβόλα, καὶ γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀκόμη ὅτι ἐστάλησαν ἐπειγόντως εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πρὸς κύρωσιν Νομοθετικὰ Διατάγματα, δι’ ὧν Νομ. Διαταγμάτων ἐζητεῖτο οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, ἐπειδὴ αἱ πράξεις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων δὲν συνεβιβάζοντο μὲ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἐζητεῖτο νὰ ψηφισθῶσι νόμοι συμβιβαστικοὶ μὲ τὰς πράξεις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Καὶ ἀντί, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὅλα τὰ Νομοθετικὰ ἐκεῖνα Διατάγματα, ὡς εἶχεν ἄλλως τε ὑποχρέωσιν κατόπιν τοῦ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως, δι’ ὧν κουρελιάζονται καὶ οἱ νόμοι καὶ ἡ ὑπόστασις τοῦ Κράτους, ἔρχεται ἐδῶ νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ ὅτι χάριν τῆς πειθαρχίας παρέπεμψεν εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον τὸν πλέον ἔνδοξον, τὸν πλέον τιμημένον στρατηγὸν Τσερούλην, ὅστις ἐδόξασε πανταχοῦ τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα, διότι διέπραξε τὸ κακούργημα νὰ διακηρύξῃ, ὡς πολίτης ἐλεύθερος, ὅτι ἡ Δʹ Συντακτικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ἀπό τινος χρόνου δὲν ἀναδεικνύει παρὰ Κυβερνήσεις ἀνάγκης, μὴ στηριζομένας ἐπὶ τῆς πραγματικῆς θελήσεως τῶν ἀντιπροσώπων. Ὅταν μάλιστα ὁ στρατηγὸς οὗτος διετέλει ἐν διαθεσιμότητι καὶ ἦτο μακρὰν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατεύματος.

§254Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὅταν τις εἶναι εἰς διαθεσιμότητα, δὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ καὶ δὲν φέρει τὴν ἰδίαν εὐθύνην;

§255Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, κ. συνάδελφε· πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ στασιάσαντες, ἐτιμωρήθησαν οἱ πλεῖστοι διὰ ποινῆς μηνιαίας φυλακίσεως, ποινῆς ἐπιβαλλομένης συνήθως εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ὅταν δὲν φέρωσι κανονικῶς τὴν στολήν. Ἐνῷ δι’ ὅ,τι εἶπεν ὁ στρατηγὸς Τσερούλης παρεπέμφθη εἰς τὸ Στρατοδικεῖον καὶ μετὰ τὴν ἀθώωσίν του παρεπέμφθη εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον καὶ ἀπελύθη ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατεύματος διὰ τῆς συνεργασίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ προέδρου τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, πιθανῶς ἐνδόξου, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ μέχρι τῆς στιγμῆς δοσιλόγου διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Καὶ λέγεται τοῦτο ἀπονομὴ δικαιοσύνης καὶ θέλετε νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἀντιπειθαρχικὰ κρούσματα, ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη; Καὶ γνωρίζει ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν φορὰν αὐτήν, ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς πρωτευούσας συμπληρῶν τὴν ἀρτιωτάτην του μόρφωσιν, ὅτι ἐδῶ εἶχε λάβει χώραν μία πρωτάκουστος καταστροφή. Ὁ γενναῖος Ἑλληνικὸς Στρατός, ὅστις κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας δεκαετίας ἔγραψε τὰς λαμπροτέρας σελίδας τῆς ἱστορίας μας, ὁ Στρατὸς ὅστις κατὰ τὴν ὁμολογίαν ξένων στρατηγῶν διὰ τοῦ ρήγματος ὅπερ ἐπέφερεν εἰς τὸ Βουλγαρογερμανικὸν μέτωπον ἐγένετο ὁ κύριος συντελεστὴς τῆς καταπαύσεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὁ Στρατὸς αὐτὸς παραδοθεὶς ἐκ μέρους πολιτικῶν τῆς Χώρας, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀνικάνων ἀρχηγῶν, ἐξηυτελίσθη καὶ ἐξηνδραποδίσθη ἐκ μέρους τοῦ Κεμάλ. Καὶ γνωρίζει ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὅλοι οἱ μετὰ τὸν ἀρχιστράτηγον Χατζηνέστην διοικηταὶ Σωμάτων Στρατοῦ, διοικηταὶ Μεραρχιῶν, διοικηταὶ Συνταγμάτων πεζικοῦ καὶ πυροβολικοῦ ἀφέθησαν νὰ εἰσρεύσουν εἰς τὸ στράτευμα καὶ νὰ ἀναλάβουν ἐκ νέου τὰς διοικήσεις τῶν μονάδων των ὄχι χωρὶς νὰ τιμωρηθοῦν, ἀλλὰ χωρὶς οὔτε κἄν νὰ λογοδοτήσουν. Μᾶς ἔφερεν ἐδῶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μίαν ἀπόδειξιν διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ κατὰ τίνα τρόπον ἐπεβλήθη δικαιοσύνη. Ἐτιμωρήθη, μᾶς εἶπεν, ὁ συνταγματάρχης Σπυρόπουλος. Τί ἐστὶ συνταγματάρχης Σπυρόπουλος; Δικαιολογεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς νὰ μὴ τὸν γνωρίζῃ, διότι δὲν ἦτο τότε ἐδῶ. Ὁ κ. Σπυρόπουλος ἦτο ἀξιωματικὸς τοῦ οἰκονομικοῦ, ὅστις μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἄλλου πολέμου μετεφέρθη εἰς τὸ πεζικόν. Ἀπεμακρύνθη ἔπειτα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ κίνημα τοῦ 1916, Ὑπουργοῦ ὅστις ἦτο ὁ ἴδιος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τῆς σήμερον, ὅστις εἶχεν ἀπομακρύνει διὰ μιᾶς 400 περίπου ἀξιωματικούς. Ὅταν δὲ ἐπανῆλθε τὸ καθεστὼς τῆς 1ης Νοεμβρίου ἐπανέφερε τὸν ἀπότακτον ταγματάρχην Σπυρόπουλον συνταγματάρχην εἰς τὸ πεζικόν. Εἶχεν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἰλικρίνειαν καὶ ὅταν ἦλθεν εἰς διάστασιν μὲ τὸν Κωνσταντινόπουλον, ἐδημοσιογράφησε κατ’ αὐτοῦ, ὁ δὲ Γούναρης τὸν ἔστειλεν εἰς τὸ μέτωπον, ἐνῷ αὐτὸς διεμαρτύρετο ὅτι ἦτο ἄρρωστος. Καὶ μήπως ἀνέλαβε διοίκησίν τινα; Ἐστάλη ὡς στρατιωτικὸς διοικητὴς εἰς Κιουτάχειαν καὶ ὅταν τὸ μέτωπον διερράγη καὶ οἱ μέραρχοι καὶ οἱ συνταγματάρχαι οἱ μὲν παρεδόθησαν, οἱ δὲ ὑπεχώρησαν, διέταξαν καὶ αὐτὸν νὰ συναθροίσῃ τοὺς ἐν Κιουταχείᾳ τραυματιοφορεῖς καὶ ἐν γένει ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ἅτινα ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ σιχαινόμεθα νὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὴν διοίκησίν μας, καὶ νὰ τὰ ὁδηγήσῃ πρὸς τὰ ὀπίσω. Καὶ τὸν κατηγόρησαν ὅτι αὐτὸς ἔφθασε πρῶτος εἰς Σμύρνην ἀπὸ τὸ ἀνθρωπομάζωμα ὅπερ ἔφερε μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ κατεδικάσθη τῳόντι εἰς ἰσόβια δεσμά. Μεταξὺ τοῦ ἀρχιστρατήγου Χατζηνέστη καὶ τοῦ συνταγματάρχου Σπυροπούλου ὑπῆρχε, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἑξῆς ζώνη: Πρῶτον διοικηταὶ Σωμάτων Στρατοῦ, συνοδευόμενοι ἀπὸ συνταγματάρχας ἐπιτελεῖς, ἔπειτα οἱ μέραρχοι στρατηγοὶ μὲ ἄλλα ἐπιτελεῖα, μὲ ἄλλους συνταγματάρχας, ἔπειτα σωρεία ὅλη συνταγματαρχῶν διοικητῶν συνταγμάτων πεζικοῦ, πυροβολικοῦ. Καὶ ἔπρεπε, κύριοι, μετὰ τὸν Χατζηνέστην, παραλείποντες ὅλους τοὺς ἄλλους ἐν τῷ μεταξὺ νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὸν Σπυρόπουλον; Καὶ αὐτὸ εἶναι, κύριοι, ἀπόδοσις δικαιοσύνης εἰς τὸ στράτευμα; Εἰς κανένα Στρατὸν τοῦ κόσμου, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀξιωματικοὶ ἐπανελθόντες ἐξ αἰχμαλωσίας δὲν ἀναλαμβάνουν διοικήσεις Σωμάτων ἐκ νέου, ἀλλὰ κρίνονται. Καὶ ἐφόσον δὲν κατώρθωνον νὰ δικαιολογηθοῦν ἐπαρκῶς ἀπομακρύνονται τοῦ στρατεύματος ἀποστρατευόμενοι, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει τιμωροῦνται ἀναλόγως τῆς ἐνοχῆς των. Ἡμεῖς δὲ τί ἐπράξαμεν; Τοὺς ἐδέχθημεν ὅλους εἰς τὸ στράτευμα, προβάντες ἀκόμη καὶ εἰς προαγωγάς. Καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω οὔτε πρὸς τιμὴν τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κονδύλη οὔτε καὶ τοῦ μετέπειτα διαδόχου του κ. Παγκάλου. Ὁ δὲ «διυλίζων τὸν κώνωπα» κ. Πρωθυπουργὸς καὶ «καταπίνων τὴν κάμηλον» ἀνέχεται πάντα ταῦτα.

§256Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰ ὁποῖα λησμονεῖτε ὅτι διεξάγονται ἀνακρίσεις;

§257Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἀνακρίσεις; Ὑπάρχουν ἤδη ἕτοιμοι.

§258Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχουν.

§259Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι αἱ ἀνακριτικαὶ ἐκθέσεις αἱ δημοσιευθεῖσαι. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ ἐγὼ τί νὰ κάμετε, διότι θὰ σᾶς δώσω καὶ συμβουλὰς διὰ νὰ λύσετε τὸ ζήτημα τοῦτο ἀμέσως.

§260Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ πρὸ καιροῦ εἶπον καὶ ὁμολογῶ καὶ σήμερον ὅτι ἔκαμα ἓν σφάλμα ἐνεργήσας τὰς τελευταίας προαγωγάς. Ἀναλαμβάνω ὅλας τὰς εὐθύνας ἑνὸς σφάλματος, ὅπερ ἀναγνωρίζω. Δὲν ἔκαμα ἄλλας προαγωγὰς ἀπὸ τὰς τελευταίας. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἦτο λάθος μου.

§261Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἀποδίδω, κύριοι συνάδελφοι, εὐθύνην βαρυτάτην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι παρ’ ὅλα αὐτὰ ἅτινα λέγει, ὅτι διεξάγονται ἀνακρίσεις, καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ τὰ ἀμφισβητήσω, βλέπω ὅτι τὰ πράγματα κινοῦνται ὑπ’ ἀοράτου τινὸς δυνάμεως. Διὰ τὸ ἤδη Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον μήπως περιμένει νὰ διεξαγάγῃ ἀνακρίσεις διὰ νὰ ἴδῃ ποῖα πρόσωπα τὸ ἀποτελοῦν; Καὶ ὅμως εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτό, ὅπερ συνέρχεται καὶ λαμβάνει ἀποφάσεις περὶ ἐπαναφορᾶς καὶ ἀποπομπῆς τῶν ἀξιωματικῶν, μετέχει εἷς τῶν δοσιλόγων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

§262Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀξιωματικοὶ οἵτινες ἀποτελοῦν μέλη τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, κατόπιν νομοθετήματος ὅπερ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ ὅπερ εἰσήχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κόμματος οὗτινος ἀποτελεῖτε μέλος.

§263Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξατε καὶ σεῖς τότε.

§264Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω ἂν σεῖς ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι εἷς τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ εἶναι ὑπεύθυνος.

§265Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον ὑπεύθυνος.

§266Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δοσίλογος, ἔστω.

§267Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἔχει διαφοράν. Ἂν εἶναι ὑπεύθυνος, θὰ τὸ κρίνῃ τὸ δικαστήριον. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ὅσοι παρεδόθησαν ἢ ὅλοι ὅσοι εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποχωρήσουν εἶναι ὑπεύθυνοι· ἐγὼ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ δώσουν λόγον. Καὶ εἶπον ἀκόμη ὅτι συμβούλιον οὕτω συγκεκροτημένον δὲν δύναται ν’ ἀπολύῃ στρατηγοὺς οἵτινες δὲν ἔκαμον ἄλλο τι εἰμὴ νὰ δοξάσουν τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα καὶ τὸ ἑλληνικὸν ὄνομα.

§268Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Αὐτὸς εἶναι εἷς ἐκ τῶν κατὰ σφάλμα προαχθέντων;

§269Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω αὐτό.

§270Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀποτελούντων τὸ Συμβούλιον εἶναι ἐκ τῶν ἐπανελθόντων τῆς αἰχμαλωσίας.

§271Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ ἀποδίδω τεραστίαν εὐθύνην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι διὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, ὅπερ ἑδρεύει πλησίον του, λαμβάνονται ὁριστικαὶ ἀποφάσεις ἀπομακρύνσεως ἀξιωματικῶν, τοποθετήσεις αὐτῶν καὶ τακτοποιήσεις τοῦ στρατεύματος κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ μεταβολὴ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἂν εὐθύνωνται αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, τρομερὰν φέρει εὐθύνην ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§272Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω εἶχε λάβει τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν διεξαγωγὴν δίκης διὰ τοὺς ὑπευθύνους τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Αὐτὸ ἦτο τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς παραμονῆς μας εἰς τὴν Ἀρχήν, δὲν ἐπροφθάσαμεν νὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασίς μας ἦτο νὰ γίνῃ δίκη.

§273Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Λαμβάνονται συνεπῶς, καὶ τοῦτο, παρακαλῶ, νὰ μὴ σᾶς διαφύγῃ, κύριοι συνάδελφοι, μέτρα ὁριστικὰ τῆς τοποθετήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναται κατόπιν νὰ γίνῃ οὐδεμία μεταβολή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πιθανὸν νὰ μὴ τὰ γνωρίζῃ αὐτά—ὡς ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω—ἀλλ’ εἴτε τὰ γνωρίζει εἴτε μή, καὶ συνεπῶς δὲν εὑρίσκεται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ στράτευμα, ἐνδείκνυται, ἐφόσον θὰ ἤθελε νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας, νὰ παραμείνῃ Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, παραδίδων τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου του εἰς ἕτερον ἱκανὸν νὰ διευθύνῃ τοῦτο. Ἐπιθυμοῦμεν ὅλοι, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατεύματός μας καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ καταστήσωμεν τοῦτο ἀξιόμαχον καὶ ἱκανὸν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς περιστάσεις ἃς διερχόμεθα. Ἀλλά, ὅπως γνωρίζετε, ἀναδιοργάνωσις στρατεύματος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ τακτοποίησις τῶν στελεχῶν αὐτοῦ καὶ ἐκπαίδευσις αὐτοῦ. Διότι τὰ στελέχη εἶναι ἐκεῖνα ἅτινα θὰ ἐκπαιδεύσουν τὸν Στρατόν μας ἐν καιρῷ εἰρήνης, καὶ τὰ στελέχη ἐπίσης θὰ ὁδηγήσουν τοὺς στρατιώτας μας εἰς τὸν πόλεμον, ὅταν ἔχουν κατ’ ἀρχὴν χαρακτῆρα. Λέγοντες δὲ χαρακτῆρα ἐννοοῦμεν κυρίως τὸ προτέρημα τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὅστις ἐν μέσῳ τῶν σφαιρῶν καὶ τῶν ὀβίδων δύναται νὰ διατηρῇ τὴν ψυχραιμίαν του ἀπόλυτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις καὶ νὰ τὰς θέτῃ εἰς ἐφαρμογήν. Σᾶς ἐρωτῶ ἤδη, κύριοι συνάδελφοι: Ὕστερα ἀπὸ μίαν καταστροφὴν ἣν ἐπάθαμεν, ἥτις μᾶς ἐστοίχισε τὸ ξερίζωμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας, τὴν ἠθικήν μας ταπείνωσιν, καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀθλιότητα ἣν τώρα διερχόμεθα, ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἐπωφεληθῶμεν τῶν παθημάτων ἐκείνων καὶ νὰ μὴ ἀπομακρύνωμεν ἐκ τοῦ στρατεύματος ὅλους ἐκείνους οἵτινες δὲν ἔχουν τὸ προτέρημα τοῦτο τοῦ χαρακτῆρος; Ὑπάρχουν εἰς τὸ στράτευμα ἡμῶν ἀξιωματικοὶ τοιοῦτοι, οἵτινες θὰ κληθοῦν νὰ ὁδηγήσουν καὶ πάλιν τὸ στράτευμα ἐμπρός. Προτείνω λοιπὸν νὰ παραπεμφθοῦν ἐνώπιον ἑνὸς Ἐκτάκτου Στρατοδικείου, ὅπερ νὰ ἀπαρτισθῇ ἐκ στρατηγῶν οἵτινες εὑρίσκοντο μακρὰν τοῦ στρατεύματος, ὅπως ὁ Νίδερ, ὁ Χαραλάμπης, ὁ Καλλάρης, ὁ Ἰωάννου, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ θελήσουν νὰ διαπράξουν ἀδικίας, ὅλοι οἱ μετασχόντες εἰς τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ διατηρῶσι τὰς διοικήσεις μονάδων ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου καὶ ἄνω μὲ τὸ ἁπλοῦν ἐρώτημα πῶς θὰ καταστήσωμεν ἀκινδύνους τινὰς ἐξ αὐτῶν διὰ τὸ στράτευμα. Παραδίδοντες τὰς ἀνακριτικὰς ἐκθέσεις εἰς τὸ δικαστήριον τοῦτο θὰ δυνηθῶμεν νὰ μάθωμεν ἐντὸς δύο μηνῶν ποῖοι ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀρχηγῶν ἠμποροῦν νὰ μείνουν εἰσέτι εἰς τὸ στράτευμα, προσφέροντες τὰς ὑπηρεσίας των, καὶ ποῖοι δὲν ἠμποροῦν. Προτείνω δὲ νὰ παραπεμφθοῦν μόνον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου, διότι οἱ κάτωθεν αὐτῶν βαθμοφόροι, ἐντεταγμένοι ὄντες εἰς τὰς μεγάλας μονάδας, οἱ ὁποῖοι θὰ κριθοῦν ἀνίκανοι, ἂς ἐπανέλθουν εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον· εἶναι δι’ αὐτοὺς ἡ μικροτέρα ποινὴ ἥτις δύναται νὰ ἐπιβληθῇ. Ἄν, κύριοι, δὲν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα, ὡς εἶπον, νὰ μὴ ἀμφιβάλλωμεν ὅτι, ἂν τυχὸν ἠθέλομεν ἔλθει πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συγκρουσθῶμεν μὲ τὸν ἐχθρόν, καὶ δὲν γνωρίζω πότε ἠμπορεῖ νὰ ἔλθωμεν, καὶ ἀφήσωμεν πάλιν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Μεραρχιῶν καὶ Σωμάτων Στρατοῦ ἀνθρώπους οἵτινες πιθανῶς νὰ εἶναι πταῖσται διότι παρέδωκαν τὰ τμήματά των εἰς τὸν ἐχθρόν, νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι οἱ στρατιῶταί μας, ὁδηγούμενοι πάλιν ἀπὸ ἀνικάνους, εἰς τὴν πρώτην ἐπαφὴν μὲ τὸν ἐχθρὸν θὰ σηκώσουν πάλιν λευκὰ μανδήλια πρὸς παράδοσιν. Καὶ τὴν εὐθύνην, κύριοι συνάδελφοι, ἀκεραίαν θέλομεν τὴν φέρει ὁλόκληρον ἡμεῖς.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§275Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μετὰ μίαν τόσον μεγάλην καταστροφὴν εἶναι ἀπαραίτητον ὄχι μόνον διότι εἶναι νόμιμον, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι σκόπιμον, τοὐλάχιστον οἱ διοικηταὶ τῶν ἀνωτέρων μονάδων, ὅσοι τυχὸν ὑπέχουσιν εὐθύνην τινά, νὰ ὑποστῶσι τὸν βαρὺν ἔλεγχον τῆς Πολιτείας. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν μέχρι ποίου σημείου πρέπει νὰ φθάσῃ καὶ ποίου εἴδους ἔλεγχος πρέπει νὰ εἶναι, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ, καὶ συμφωνῶ εἰς τοῦτο μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ, λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δίκη εἰς τὴν ὁποίαν νὰ κατηγορηθῶσι καὶ νὰ δικασθῶσιν ἔστω καὶ εἷς ἢ δύο ἀξιωματικοί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην δίκην δὲν θὰ ἀναμιχθῇ μέγα μέρος τοῦ στρατεύματος, διότι εἶναι φυσικὸν ὁ ὑπὸ κατηγορίαν ἀξιωματικὸς νὰ φέρῃ τὰς δικαιολογίας του καὶ νὰ ἐκθέσῃ τὰς διαταγὰς τὰς ὁποίας ἐξέδωκεν ὡς διοικητὴς πρὸς τοὺς ὑποδεεστέρους του καὶ τὰς διαταγὰς τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους του. Καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ μία δίκη ἂν γίνῃ θὰ ἀναμιχθῶσι πολλοὶ Ἕλληνες ἀξιωματικοί. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν νὰ ρίψῃ τὸν Στρατὸν εἰς μίαν δίκην ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εὑρεθῇ καὶ ἡ ἀλήθεια; Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὄχι μόνον δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν γαλήνην τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ προκαλέσῃ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς θὰ διαλύσουν τὸ στράτευμα. Δὲν εἶναι στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κρίνωμεν τὰ ἄτομα μεμονωμένως καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι ὁ Α ἔσφαλεν ἢ δὲν ἔσφαλεν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη εἰς τὸ στράτευμα. Ἐλπίζομεν ὅλοι ὅτι ὁ Στρατὸς ἐπανῆλθεν εἰς τὰ ἔργα του. Διὰ μιᾶς νέας δίκης θὰ συντείνωμεν εἰς τὴν διάλυσιν αὐτοῦ. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωσιν ἄνευ ἐλέγχου οἱ διοικηταὶ ἀνωτέρων μονάδων, ὅσοι τυχὸν ὑπέχουσιν εὐθύνην τινά, διότι τοῦτο δὲν συντελεῖ εἰς τὴν πειθαρχίαν, δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Στρατοῦ, διότι οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι ἀνώτεροί τινες ἀξιωματικοὶ δὲν ἐξεπλήρωσαν τελείως τὸ καθῆκόν των, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἀνέχωνται οὐσιαστικῶς. Διὰ τοῦτο, ἐγὼ τοὐλάχιστον, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, διότι νομίζω ὅτι καὶ ἡ συζήτησις αὐτὴ βλάπτει ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει, προτείνω τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι θὰ δεχθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις, ὅπως ἐκ τῶν διοικητῶν ἀνωτέρων μονάδων, καίτοι διὰ τὸν δι’ ὀλίγας ἡμέρας ἀρχιστράτηγον ἔχω τὴν γνώμην ὅτι μόλις ἐπάτησε τὸ πόδι του εἰς τὸν Πειραιᾶ ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, ἐξουσιοδοτουμένης τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοῦτο, ἥτις ἔχει καὶ δικαίωμα ἄλλως τε, παραπεμφθοῦν ἐνώπιον ἀνακριτικοῦ συμβουλίου οἱ διοικηταὶ Σωμάτων Στρατοῦ, Μεραρχιῶν καὶ ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις ἂς προχωρήσῃ καὶ μέχρι διοικητῶν συνταγμάτων, ὅσοι ὑπέχουσιν εὐθύνην τινά, ἵνα κεκλεισμένων τῶν θυρῶν κριθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ καὶ ἀποκατασταθῇ τὸ δίκαιον. Πᾶσα ἄλλη σκέψις, κύριοι συνάδελφοι, πᾶσα ἄλλη ἐργασία θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ στρατεύματος. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διότι θὰ εἶναι πολὺ ἀργὰ ὅταν θὰ θελήσωμεν νὰ ἐπανορθώσωμεν ἔγκλημα τὸ ὁποῖον θὰ κάμωμεν κατὰ τῆς Πατρίδος μας.

§276Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶσθε συνταγματάρχης καὶ παρηκολουθήσατε ὅλους τοὺς πολέμους. Σᾶς ἐρωτῶ: Εἰς αὐτοὺς τοὺς πολέμους ὑπῆρξαν δειλοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ δειλὸς Στρατός; Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι, ἂν τυχὸν καταγγέλλωνται οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα, δὲν εἶναι αἱ πράξεις των ἀξιόμεμπτοι, ἀλλὰ τὸ σύνολον τῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα ὁ Κωνσταντινισμὸς ἐδημιούργησε.

§277Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ περιμένετε ἀπάντησιν, κ. συνάδελφε. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς εἶναι ὁ ἴδιος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐδόξασε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θράκην καὶ παντοῦ.

§278Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν δὲν ἐκλήθη Συμβούλιον τὸ ὁποῖον δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, προκειμένου νὰ κρίνῃ ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα προέκυπτον κατ’ αὐτῶν διὰ τὴν διαγωγήν των κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν;

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκρίθησαν δυσμενῶς ἐκεῖνοι μόνον, κατὰ τῶν ὁποίων ὑπῆρχον συγκεκριμέναι κατηγορίαι, μηνύσεις καὶ ἐκθέσεις. Ἤδη ὅμως γεννᾶται τὸ ζήτημα: Πρέπει νὰ γίνῃ δίκη; Πρέπει ὅμως νὰ ἀφήσωμεν καὶ ἄνευ ἐλέγχου ἀξιωματικοὺς διοικητὰς ἀνωτέρων μονάδων, ὅσοι τυχὸν ὑπέχουν εὐθύνην τινά;

§280Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Σεῖς θέλετε νὰ γίνῃ διοικητικὸς ἔλεγχος;

§281Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ ἀμέσως κάθε συζήτησις, ἥτις εἶναι ἐπιβλαβεστάτη διὰ τὸ στράτευμα, διότι, ἂν θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂς πάρῃ τὸ αὐτοκίνητόν του καὶ ἂς μεταβῇ εἰς τοὺς στρατῶνας αὔριον· ἐκεῖ θὰ ἴδῃ ὅτι παντοῦ θὰ συζητοῦν ζωηρῶς περὶ τῶν δοσιλόγων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

§282Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Ὅλοι καταλαμβάνετε τὸν πόθον νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη καὶ ἡ πειθαρχία εἰς τὸ στράτευμα.

§283Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὄχι πειθαρχίαν, κ. Πρόεδρε· ἡμεῖς θέλομεν Στρατὸν ἱκανὸν νὰ πολεμήσῃ.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§285Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνομαι βαθύτατα τὴν σύστασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ συζήτησις καὶ συμφωνῶ ὅτι ἡ συζήτησις δύναται νὰ παρεκτραπῇ, πρᾶγμα ὅπερ ἀσφαλῶς, ἀντὶ τῆς γαλήνης τῆς ποθητῆς, θὰ προκαλέσῃ θύελλαν, θὰ ἐπιφέρῃ ζημίαν. Ἀλλὰ φρονῶ καὶ θεωρῶ ἀναγκαῖον ὅπως ἐπὶ τόσον σοβαρωτάτου ζητήματος ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι αἵτινες δύνανται νὰ διαφωτίσωσι τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς λῆψιν τῶν μέτρων ἐκείνων ἅτινα εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένα διὰ τὴν γαλήνην τοῦ στρατεύματος καὶ τὴν ὀργάνωσιν Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς νὰ δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐθνικὴν αὑτοῦ ἀποστολήν. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος θέρους, ὅτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὑρίσκετο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιος καὶ πρόεδρος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· δυστυχῶς τὰ πράγματα τότε δὲν ἐπέτρεψαν καὶ δυστυχῶς καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην οὔτε ὁ χρόνος μοῦ ἐπιτρέπει, ἵνα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν τὰ ἐκθέσω ὡς ἐγὼ τὰ ἀντιλαμβάνομαι οὔτε ἡ Συνέλευσις εἰς ἱκανὸν ἀριθμὸν παρευρίσκεται ἐν τῇ αἰθούσῃ, εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀκούσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀκούσῃ. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παρατείνεται ἡ συζήτησις αὕτη, πρέπει καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσετε ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Κύριοι συνάδελφοι, πολλαὶ ἐντεῦθεν ἀνεπτύχθησαν γνῶμαι: Τί πταίει, τί ἔπταισε καὶ τί πρέπει νὰ γίνῃ; Ἔχω καὶ ἐγὼ τὰς γνώμας μου, τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσω, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ πιστεύσετε ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὅτι θὰ διατυπώσω ταύτας ὅλως ἀντικειμενικῶς καὶ μὲ μόνον τὸν πόθον νὰ προσφέρω ὑπηρεσίαν. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ πράγματι ἐπετέλεσε μεγάλα ἔργα, εἰς μίαν στιγμὴν ἡττήθη κατὰ τρόπον ὁμολογουμένως ἐπονείδιστον, τί πράγματι ἔπταισε; Δὲν εἶναι ὁ Στρατὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πραγματικῶς διέπραξεν ἔργα ἀπαράμιλλα; Δὲν εἶναι σχεδὸν ὁ αὐτὸς Στρατὸς κατὰ τὴν μᾶζαν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν στρατιωτῶν, ὁ ὁποῖος ἡττήθη καθ’ ὃν ἡττήθη τρόπον; Μάλιστα εἶναι ὁ αὐτός. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἧττα ἐπῆλθεν ἐκ πολιτικῶν λόγων· οἱοσδήποτε Στρατὸς ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας ποὺ εὑρέθη ὁ ἡμέτερος Στρατὸς θὰ ἡττᾶτο, ἀλλ’ ἡ καταστροφή, καθ’ ὃν τρόπον ἐπῆλθεν, ἠδύνατο νὰ προληφθῇ, ἂν οἱ ἡγήτορες εὑρίσκοντο εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἀνταπεκρίθησαν. Τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον νὰ διευκρινισθῇ. Ἔχομεν παραλείψεις λοιπὸν ἐξ ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος ἢ ἀνεπαρκείας, ἂν θέλετε, ἔχομεν καὶ παραλείψεις κολαζομένας ὑπὸ τοῦ Νόμου. Καὶ διὰ τὰς πρώτας καὶ διὰ τὰς δευτέρας ἡ δίκη δὲν θὰ συντελέσῃ, ὥστε νὰ ἀνευρεθῇ ἡ ἀλήθεια. Τοὐναντίον θὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις δυναμένη νὰ ζημιώσῃ, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ· ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν νὰ παραμείνωσι τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν ὅλον τὸ κῦρος, ὅπως δυνηθῶσιν ἐν εἰρήνῃ νὰ προπαρασκευάσωσι τὸν Στρατὸν πρὸς πόλεμον, ἐν δὲ τῷ πολέμῳ νὰ τὸν ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν νίκην...

§286Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος, ὑποθέτω ὅμως ὅτι δὲν θέλετε παρελκύσει τὴν συζήτησιν μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἀποτελῇ ἀντικείμενον διενέξεων, ἐφόσον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θεωρεῖ εἰς τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν συζήτησιν αὐτὴν ὡς μὴ τείνουσαν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἑνότητος καὶ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος. Ὁ Στρατὸς ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ καταρτισθῇ, ἀλλὰ τὸ πρῶτον στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται εἶναι ἡ συνοχή. Ὁτιδήποτε γίνῃ, ἐφόσον ὁ Στρατὸς ἀποσυντεθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ Στρατὸς δυνάμενος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρόν. Ἡ συζήτησις τοῦ ζητήματος δύναται νὰ ἀποβῇ εἰς ζημίαν τῆς συνοχῆς, ἡ ὁποία θὰ καταλήξῃ εἰς βάρος τοῦ στρατεύματος. Ὀφείλομεν νὰ τηρήσωμεν μίαν τάξιν, ἀλλ’ ὑπάρχει τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ μὴ ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις εἰς οἱανδήποτε ἐπερώτησιν, ἐφόσον νομίζει τὴν συζήτησιν ἀσύμφορον, καὶ νὰ μὴ ἀποδέχεται τὴν συζήτησιν, καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίζεται ἡ τάξις τῆς συζητήσεως. Εἰς τὴν ἰδικήν μας Βουλὴν τίθεται ἡ τάξις τῆς χρονολογίας τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐπερωτήσεως, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ εὐθύνας, διότι δὲν ἔχει τὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Κυβέρνησις· ποῖα εἶναι τὰ δεδομένα ἐκ τῆς καταστάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν οἱοσδήποτε πληρεξούσιος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοιαύτην εὐθύνην. Ἂν αὔριον προκύψῃ μία διαίρεσις εἰς τὸ στράτευμα, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν νὰ συνεχίσουν τὴν συζήτησιν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς ἀνεύθυνοι. Ὀφείλει νὰ ὑπάρξῃ μία τάξις· ὁ ἔλεγχος δὲν ζημιοῦται τίποτε ἂν καθιερώσωμεν τὴν τάξιν εἰς τὰς συζητήσεις μας· ἡ τάξις προάγει τὰς συζητήσεις, δὲν τὰς ζημιοῖ. Ὀφείλομεν νὰ ἀκούσωμεν τὴν σύστασιν τῆς Κυβερνήσεως· ἐφόσον νομίζει ὅτι προκύπτει ζημία, δὲν ὑπάρχει πληρεξούσιος ὁ ὁποῖος νὰ νομίζῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην.

§287Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω ἀντίρρησιν εἰς τὰς συστάσεις ἢ τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ἄλλως τε ἐπρόκειτο καὶ λόγῳ τῆς ὥρας νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου, θὰ ἤθελον ὅμως ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πέντε ἀκόμη λεπτά.

§288Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνομαι εἶναι ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ κύριοι συνάδελφοι θέλουσι νὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν.

§289Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἂν οἱ λοιποὶ κύριοι συνάδελφοι παραιτοῦνται, παραιτοῦμαι καὶ ἐγώ.

§290Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ συζήτησις δὲν πρόκειται νὰ παρεκκλίνῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς εὐθύνης τοῦ Α ἢ τοῦ Β προσώπου, ἀλλ’ ἐδῶ θὰ ἐξετασθῇ γενικώτερον τὸ ζήτημα, ἂν ἐπιβάλλεται νὰ γίνωσιν αἱ δίκαι τῶν κυριωτέρων ὑπευθύνων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἂν ἡ ἐξέτασις ἤθελε περιορισθῆ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν θὰ προεκάλε; τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους φοβεῖται ὁ κ. συνάδελφος. Ἐφόσον ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε νομίσει ὅτι καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ συζήτησις ἠδύνατο νὰ βλάψῃ, θὰ προέτεινον καὶ ἐγὼ νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ. Θὰ παρεκάλουν ὅμως τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ ἂν σκέπτεται ἢ δὲν σκέπτεται νὰ διαλευκάνῃ τὴν εὐθύνην τῶν κυριωτέρων ὑπευθύνων.

§291Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν μόνην εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις ὡς καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναί τι λεπτόν, οἱ δὲ κύριοι συνάδελφοι οἱ στρατιωτικοὶ ἠδύναντο νὰ ἐπικαλεσθῶσι καὶ τὰ παραδείγματα ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν καταστροφὰς καὶ μετὰ πολλῆς περισκέψεως προεχώρησαν. Ἐγένετο συζήτησις μεγάλη μετὰ δύο ἔτη εἰς τὰ Κοινοβούλια, κατέληξαν δὲ εἰς τὴν σύστασιν μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐδημοσίευσε μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἀναγνώσει πρό τινων ἐτῶν καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ καταλάβω τίποτε. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἐν Λωζάννῃ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοιαύτας καταστροφὰς νὰ ἐξευρεθῶσιν οἱ ὑπεύθυνοι καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ ἐπιτήδειοι νὰ διαλάθωσιν, οἱ δὲ πραγματικῶς ἐκτελέσαντες τὸ καθῆκόν των νὰ θεωρηθῶσι καὶ ὡς ἔνοχοι. Σᾶς παρακαλῶ, ἤκουσα τὰς γνώμας τῶν κυρίων συναδέλφων· ἂς καταλήξῃ ἡ συζήτησις ἕως ἐδῶ, ἂν δέ τις τῶν κυρίων συναδέλφων δύναται νὰ μὲ βοηθήσῃ ὑποβάλλων μοι τὰ εἰς αὐτὸν γνωστά, θὰ εἶμαι εὐγνώμων πρὸς αὐτόν.

§292Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἀναπτύξω διὰ δύο λέξεων....

§293Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ συνεχίσω ἐγὼ τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐγὼ ἀκολουθῶν τὰς συστάσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς ἑτέρας πτέρυγος παραιτοῦμαι, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ὁμιλήσῃ ἕτερος τῶν κυρίων συναδέλφων.

§294ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν συζήτησις συνταγματική. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 4ην ἀπογευματινὴν τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 9.45′ μ.μ.).