1924.11.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 107η

Σάββατον 22 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.40′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§2Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τῆς μικρᾶς μου ὁμιλίας περὶ τῶν ἀναπήρων πολέμου εἰς τὰ πρακτικὰ γράφονται ἐντελῶς ἀντίθετα τῶν ὅσων εἶπον ἐγώ. Εἶπον τοὐναντίον νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ψήφισμα τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν τὸ κανονίζον τὴν σειρὰν τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων, ὥστε νὰ μὴ παύωνται οἱ ἔχοντες ἀδελφὸν φονευθέντα ἐν πολέμῳ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, θὰ διορθωθῶσι. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Σύλλογος τῶν Μαρμαρογλυπτῶν Βόλου αἰτεῖται τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν κρατουμένων ἐργατῶν. —Οἱ συμβολαιογράφοι Ἡρακλείου Κρήτης παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ κ. Σταμούλη καταρτισθὲν νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. —Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἀνασελίτσης ζητοῦσι τὴν ὑπαγωγήν των εἰς τὸν πανυπαλληλικὸν νόμον. —Ὁ Ἠλίας Παπαδάκης, κάτοικος Ἀθηνῶν, παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ ἄδεια πρὸς οἰκοδόμησιν εἰς τοὺς κατόχους γηπέδων ἐπὶ ἰδιωτικῶν ὁδῶν. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων χωρίου Μερζὲ Μεγαλοπόλεως παρακαλεῖ ὅπως ἀποσταλῇ ἀνώτερος οἰκονομικὸς ὑπάλληλος πρὸς καθορισμὸν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. —Ὁ Ἀνδρέας Γρίβας παρακαλεῖ ὅπως τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ ἤδη ἑτοίμου βιβλίου του «Θουκυδίδου γνῶμαι καὶ ὑποθῆκαι περὶ τῶν ἐν πολέμῳ καὶ εἰρήνῃ καθηκόντων τῶν πόλεων». —Ὁ πρόεδρος τοῦ Θρακικοῦ Συλλόγου Μ. Γουδέλης παρακαλεῖ ὅπως στεγασθῶσιν οἱ ἄποροι πρόσφυγες. —Οἱ Πρόσφυγες Ἐλασσόνος νομοῦ Λαρίσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ στέγασίν των. —Ὁ Μιχαὴλ Χ. Ροϊλὸς αἰτεῖται ὅπως τὸ Κράτος φανῇ ἀρωγὸν εἰς τὴν πολυμελῆ οἰκογένειάν του. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Συνεχίζεται ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Καβάλλας. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§4Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ἡ τετάρτη ἡμέρα ποὺ ἀσχολεῖται ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις μὲ τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας καὶ τῆς Δράμας καὶ ἀσχολεῖται πολὺ δικαίως συναισθανομένη τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, διότι πρόκειται περὶ ἐκπληρώσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τῆς στοιχειωδεστέρας ἀποστολῆς του τῆς ἀποβλεπούσης εἰς τὴν ἀσφάλειαν καὶ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ τῆς γενικωτέρας ἡσυχίας καὶ γαλήνης τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐξιστόρησε τὰ γεγονότα τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεως. Περιέβαλεν ὅλα τὰ γενόμενα μὲ μίαν νεφέλην κινδύνου κομμουνιστικοῦ, ἐξῆρε τὴν ἀποστολήν του καταπνίξεως τοῦ κινδύνου τούτου καὶ ἀνεκοίνωσε τὰς μόνας πληροφορίας, τὰς ὁποίας, ὡς ἰσχυρίσθη, εἶχε, κατὰ τὰς ὁποίας κύριοι ὑπαίτιοι τῶν αἱματηρῶν σκηνῶν τῆς Καβάλλας ἦσαν οἱ ἐργάται, ἡ βία τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἤσκησαν καὶ αἱ παράνομοι ἀξιώσεις αὐτῶν. Αἱ πληροφορίαι αὐταὶ ἐστηρίζοντο εἰς τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς δημοσίου λειτουργοῦ, ἔχοντος ἄμεσον εὐθύνην διὰ τὰ γενόμενα. Ἠπόρησεν ἡ Συνέλευσις πῶς ἐπὶ τόσον σοβαρῶν γεγονότων, ἐπὶ γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐστοίχισαν τὴν ζωὴν εἰς δύο ἀξιωματικούς, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὸν τραυματισμὸν ἀρκετῶν δεκάδων στρατιωτῶν καὶ πολιτῶν, τόσον γλίσχρους εἶχε πληροφορίας ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἐλάβαμεν πληροφορίας, θὰ κάμωμεν ἀνακρίσεις καὶ θὰ ἐπιβάλωμεν τὸ κράτος τοῦ Νόμου ἦτο ἡ ἐπῳδὸς τῶν ὑπευθύνων ὑπουργικῶν δηλώσεων. Κατὰ τὴν συνέχειαν ὅμως τῆς ἐπερωτήσεως ἦλθεν εὐτυχῶς εἰς τὸ φῶς ἡ ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ἡ ὁποία μᾶς παρουσιάζει ἐντελῶς διαφορετικὴν εἰκόνα τῶν γεγονότων. Εὐθύνην δὲν ἔχουν οἱ ἐργάται, λέγει ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, δὲν ἔδωκαν κἂν αὐτοὶ τὴν ἀφορμὴν εἰς τὰ λυπηρὰ ἐπεισόδια τῆς Καβάλλας. Τὴν ἀφορμὴν ἔδωκεν ἕνας ἀσυνείδητος ἔμπορος, ὁ ὁποῖος, παραβιάζων τὸν νόμον, καταπατῶν τὴν γνωμοδότησιν τοῦ ἐμπειρογνώμονος, ἀσεβῶν πρὸς τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα τὰ μεγαλύτερα, ἠθέλησε λαθραίως νὰ ἐξαγάγῃ καπνά, τῶν ὁποίων ἡ ἐξαγωγὴ ἦτο ἀπηγορευμένη, τῶν ὁποίων ἡ ἐξαγωγὴ ἔθιγεν εἰς τὰ καίρια τὰ ζωτικώτερα ἐργατικὰ συμφέροντα. Ἐπὶ πλέον, λέγει ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, αἴτιος τῶν γεγονότων εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος, παρερμηνεύων παραδόξως τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀδιαφορῶν πρὸς τὴν γνωμοδότησιν τοῦ ἐμπειρογνώμονος, μὴ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν του τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους προφανῶς ἠπείλει ἡ καταπάτησις τῶν συμφερόντων τῶν χιλιάδων ἐργατῶν τῆς Καβάλλας, ἐπέμεινε νὰ γίνῃ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. Ἐπὶ πλέον δευτερευόντως ὑπαίτιοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὥπλισαν εἴτε πολίτας εἴτε στρατιώτας, ἀλλὰ βοηθητικούς, ἀπείρους τῆς χρήσεως τῶν ὅπλων, μὲ ὅπλα τοῦ Στρατοῦ, ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη περιτράνως ὅτι ἐπροκάλεσε τὸν φόνον τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορετικὴ εἰκών, τὴν ὁποίαν μᾶς δίδει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Τὸ ἐκπληκτικὸν ὅμως εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις αὐτὴ ἐπρωτοκολλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν 13 τοῦ μηνός, μόλις χθές, ἀφοῦ ἤδη ἡ Συνέλευσις εἶχε λάβει πλήρη γνῶσιν τοῦ περιεχομένου αὐτῆς ἀπὸ ἀνθρώπους ἐλθόντας ἐκ Δράμας, ἀναχωρήσαντας ἐκεῖθεν πολὺ βραδύτερον ἀπὸ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἐγγράφου, μόλις χθές, λέγω, κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως, κατόπιν ἀξιώσεώς μας. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη ὅτι μόλις τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐλάμβανε γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς καὶ ὅμως πρὸ τῆς ταχυδρομικῶς ἀποσταλείσης ἐκθέσεως αὐτῆς ὑπάρχουν δύο τηλεγραφικαὶ ἐκθέσεις τοῦ ἰδίου Εἰσαγγελέως, τὰς ὁποίας, ἐκθετούσας ἀρκετὰ σαφῶς τὰ γεγονότα, ἐλησμόνησεν ἐπίσης νὰ ἀνακοινώσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Ὑπάρχουν καὶ τηλεγραφικαὶ ἐκθέσεις τοῦ Νομάρχου, τῶν ὁποίων δὲν ἔλαβε γνῶσιν ἡ Συνέλευσις, διότι τὸ περιεχόμενον αὐτῶν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἦτο ἀσήμαντον. Καὶ τώρα τί πρέπει νὰ πιστεύσωμεν; Νὰ πιστεύσωμεν ὅτι πράγματι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζεται πράγματι διὰ τὴν συστηματικότητα τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ἐλησμόνησε ν’ ἀνακοινώσῃ τὸ περιεχόμενον τόσον σπουδαίων τηλεγραφημάτων καὶ τόσον σπουδαίας ἐκθέσεως εἰς τὸν ἀμέσως ἐνδιαφερόμενον συνάδελφόν του Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἀντιληφθῆ τὴν σοβαρότητα αὐτῶν, ὅπως ἀποδεικνύει τὸ τρίτον ἢ τέταρτον, δὲν γνωρίζω, τηλεγράφημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὰς δικαστικὰς Ἀρχάς, διὰ τοῦ ὁποίου παραγγέλλει πρὸς αὐτὰς νὰ ἐνεργήσουν μετὰ μετριοπαθείας κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῶν σκηνῶν, ἐνῷ πρὶν λάβῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν ὡμίλει εἰς τὰς τηλεγραφικὰς διαταγάς του περὶ αὐστηρᾶς καταδιώξεως τῶν ὑπαιτίων, καὶ τοῦτο, διότι ὑπέθετεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ κομμουνιστικῆς ἐξεγέρσεως, ἀπειλησάσης τὸ κοινωνικὸν καθεστώς. Πρέπει λοιπόν, λέγω, νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ διακρινόμενος, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὴν συστηματικότητα τῆς ἐργασίας αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιμέλειαν, ἐλησμόνησε ν’ ἀνακοινώσῃ ἕνα τόσον σοβαρὸν τηλεγράφημα, τῆς σημαίας τοῦ ὁποίου εἶχε πλήρη γνῶσιν, εἰς τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν; Καὶ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θαυμάσωμεν διὰ τὴν ἀποσύνθεσιν αὐτήν, διὰ τὴν ἔλλειψιν οἱασδήποτε συνοχῆς καὶ ἁρμονίας μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἢ μήπως πρέπει νὰ πιστεύσωμεν ὅτι αἱ πληροφορίαι ὑπῆρχον, ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀνάγκη, σύμφωνα καὶ μὲ τὰς προηγουμένας καταγγελίας, νὰ ἐπισεισθῇ πάλιν ὁ κομμουνιστικὸς κίνδυνος καὶ νὰ δρέψῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀκόμη μερικάς, τὰς τελευταίας, ἐλπίζω, ἐπιδοκιμασίας μερικῶν συντηρητικῶν ἀνθρώπων, μὴ ἀντιλαμβανομένων καὶ τὸ ἰδικόν των ἄμεσον συμφέρον. Ἔχω, κύριοι, συνηθίσει νὰ σέβωμαι καὶ νὰ ἔχω τὴν διάθεσιν νὰ πιστεύω τοὺς λόγους προσώπων ὑπευθύνων, κατεχόντων θέσεις κυβερνητικάς. Ἀλλ’ ἐπάνω ἀπὸ τὴν διάθεσιν ὑπάρχει εἰς ἐμὲ ἰσχυρότερον τὸ καθῆκον νὰ ἐξακριβωθοῦν τὰ πράγματα, ὅταν πρόκειται περὶ τόσον μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Τὸ καθῆκον αὐτὸ συντελεῖ, ὥστε, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, νὰ γεννῶνται σοβαροὶ δισταγμοὶ ὅπως ἀποδεχθῶ τὴν πρώτην ἐκδοχήν. Τοῦτο δὲ τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἤδη, ὅταν τὸ πρῶτον προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀνακοινώσεις, ὡμίλησε περὶ κομμουνιστικῶν κινδύνων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα εἶχε προνοήσει νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἅμα τῇ τυχὸν ἐκρήξει τοιούτων κινημάτων, ἅμα τῇ ἐμφανίσει τοιούτων κινδύνων. Ἡ δήλωσις ἐκείνη ἀφήνει σκοτεινὸν ἕνα σημεῖον· κατὰ πόσον δηλαδὴ ἡ συμπεριφαρὰ τῶν Ἀρχῶν Καβάλλας, ἰδίως τοῦ ἀντιπροσώπου συνολικῶς τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ πόσον ἦτο ἐντελῶς αὐθόρμητος, κατὰ πόσον ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀτομικήν του πρωτοβουλίαν ἢ κατὰ πόσον εἶχεν ἐπηρεασθῆ ἀπὸ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνεκοίνωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶχε συστήσει νὰ ληφθοῦν πρὸς κατάπνιξιν τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου· διότι πιστεύω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώριζεν ὅτι ἡ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ μὴ ἀδικοῦνται οἱ ἐργάται, νὰ μὴ χρησιμοποιῆται οἱαδήποτε παρεκτροπὴ πρὸς καταδίωξιν αὐτῶν, εἶμαι βέβαιος ὅτι οὗτος θὰ ἐδίσταζε, πρὶν ἐπιμείνῃ, ὡς ἐπέμενεν, εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἀπηγορευμένων καπνῶν. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις. Καὶ εἶμαι διατεθειμένος, τοὐλάχιστον προσωπικῶς, μέχρις ὅτου διαλευκανθῇ περισσότερον ἡ ὑπόθεσις, νὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν πιστοποίησιν τὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προελθοῦσαν, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐνήργησεν ὅλως αὐτοβούλως, καὶ νὰ ἀρκεσθῶ προσωρινῶς ἀκόμη εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἀπολύσεως τοῦ Νομάρχου. Ἀλλ’ ὅ,τι, ἐπαναλαμβάνω, καθιστᾷ σκοτεινὴν τὴν ὑπόθεσιν τῆς εὐθύνης καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας, ὅ,τι παρουσιάζει τὰ γεγονότα τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ὑπὸ σοβαρωτέραν ὄψιν, εἶναι τὰ γεγονότα ποὺ ἐξειλίχθησαν εἰς τὴν Δράμαν. Ἐπιστοποιήθη πλέον ἀπὸ μάρτυρας, τῶν ὁποίων ἡ ἀξιοπιστία δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ καθόλου ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ὅτι ἐκεῖ πρὶν ἀκόμη γίνωσιν αἱ σκηναὶ τῆς Καβάλλας μία ὀργάνωσις, ἡ ὁποία ἐσχάτως παρουσιάσθη—καὶ θὰ ἐξηγήσω διατί λέγω ὅτι ἐσχάτως παρουσιάσθη—μία ὀργάνωσις, λεγομένη τῶν ἐθνικιστῶν, ἔχουσα εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς ὅπλα, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς αὐτὴν ἀπὸ τὴν Μεραρχίαν τῆς Δράμας, ὀργάνωσιν εὑρισκομένην εἰς στενωτάτην ἐπαφὴν μὲ τὴν Στρατιωτικὴν Διοίκησιν τῆς Δράμας καὶ μὲ τὸ ἐπιτελικὸν γραφεῖον τῆς Μεραρχίας, ἐπέδραμεν εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον τῆς Δράμας, κατέλαβεν αὐτό, ἐξεδίωξε τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ σωματεῖον τοῦτο καί, ἀντὶ αἱ Ἀρχαὶ νὰ καταδιώξουν τοὺς ἐπιδρομεῖς, κατεδίωξαν καὶ ἐφυλάκισαν, πρωτοστατούντων εἰς τὴν σύλληψιν αὐτῶν τῶν ἐπιδρομέων, τοὺς διωχθέντας, ἕως ὅτου ἦλθεν ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ καὶ ἔδωκε δίκαιον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρεπέμφθησαν εἰς αὐτήν, ἔδωκε δίκαιον εἰς τοὺς πραγματικοὺς ἐργάτας καὶ ὄχι εἰς τοὺς λεγομένους ἐθνικιστάς, δηλαδὴ τοὺς ὑπὸ τὴν νέαν μορφὴν ἐμφανισθέντας ἐπιστράτους. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ τὴν δίκην διὰ μιᾶς πραγματικῶς ὑπερόχου ἀγορεύσεώς του ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν ἐκαυτηρίασε τὴν ἐνοχὴν τῶν ἐθνικιστῶν καὶ ἐτόνισε τὴν ἀθωότητα τῶν ἐργατῶν, τῶν ὡς κομμουνιστῶν χαρακτηρισθέντων ἐκεῖ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Αὐτὴ ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐθνικιστῶν, περιερχομένη ἐνόπλως τὴν Δράμαν, συλλαμβάνει πολίτας, εἰσέρχεται εἰς τὰ ἐργοστάσια καὶ διατάσσει ποῖοι ἐργάται πρέπει νὰ προσλαμβάνωνται εἰς τὴν ἐργασίαν καὶ ποῖοι ὄχι, ἐκβιάζει τοὺς ἐργάτας νὰ προσχωρήσωσιν εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν καὶ ἀκόμη περισσότερον πηγαίνει εἰς τὰ ἐμπορικὰ καὶ βιοτεχνικὰ καταστήματα καὶ φορολογεῖ τοὺς ἐμπόρους καὶ τοὺς βιοτέχνας, ὑποχρεώνουσα αὐτοὺς εἰς καταβολὴν εἰσφορῶν μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ὑπάρχει πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τῆς ἀστικῆς τάξεως. Ἦλθον αὐτόπται μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐξιστόρησαν πόσον ἔκπληκτος εἶναι ἡ Δράμα διὰ τὴν κατάρρευσιν αὐτὴν τοῦ Κράτους, διὰ τὴν ἐμφάνισιν ἑνὸς νέου ἐπιστρατισμοῦ, καταχρωμένου τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν, καὶ μᾶς ἐβεβαίωσαν ὅτι αὐτὴ ἡ ὀργάνωσις τῶν λεγομένων ἐθνικιστῶν εἶναι μία δευτέρα ἐμφάνισις προσώπων ἀπαρτιζόντων τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα εἰς τὴν Δράμαν, ὅτι αὐτὴν ὅλην τὴν ὀργάνωσιν τὴν κινεῖ ἕνα ὑποκείμενον ἐλεεινὸν καὶ ὕποπτον, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἠκούσατε καὶ ὅτι αὐτὸ τὸ πρόσωπον ἔχει μεταβληθῆ εἰς οὐσιαστικὸν Διοικητὴν τῆς Δράμας. Μετέβη ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Τσατάλτζαν, ὅπως συλλάβῃ τὸν πρόεδρον τῶν ἀγροτικῶν Συνεταιρισμῶν τῆς Τσατάλτζας, ἄνθρωπον φιλήσυχον, διότι δῆθεν καὶ αὐτὸς εἶναι κομμουνιστής, ἕνας ἀγρότης συνεταιριστής. Κάθε ἐργάτης μὴ δεχόμενος νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτὴν τὴν ἐθνικιστικὴν καὶ εἰς τὸ Κόμμα τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν χαρακτηρίζεται ὡς κομμουνιστὴς καὶ καταδιώκεται, καὶ κάθε διανοούμενος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑποκύπτει, συκοφαντεῖται. Αὐτὰ τὰ γεγονότα τὰ ἐκπληκτικὰ ἐνεφανίσθησαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐν τούτοις καὶ περὶ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε παραδόξως καμμίαν πληροφορίαν, ὄχι μόνον δὲν εἶχε καμμίαν πληροφορίαν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ἐνδιαφερόμενος καὶ ἀμεσώτερον, διότι πρόκειται περὶ ὀργανώσεως τοῦ κόμματός του ἐκεῖ. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει μία ἔκθεσις ἑνὸς ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, ὁ ὁποῖος, μολονότι διῆλθεν ἀπὸ τὴν Δράμαν, μολονότι ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τὰ γεγονότα, συνιστᾷ εἰς τὴν ἔκθεσίν του νὰ ἐνισχυθοῦν αἱ ὀργανώσεις τῶν ἐθνικιστῶν· εἶναι δὲ οὗτος ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Δυτικῆς Θράκης, προερχόμενος καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Ἐλέχθη ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐγένοντο παράνομοι ὀργανώσεις. Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι, ὅταν ἠπειλεῖτο ἐπανάληψις τοῦ πολέμου πρὸς τὴν Τουρκίαν, συνεστήθησαν τοιαῦται ὀργανώσεις αἱ ὁποῖαι ὅμως, μετὰ τὴν ἀποστράτευσιν, διελύθησαν. Εἶναι ἐπίσης ἀκριβὲς ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἐξ Ἠλείας πολιτευτοῦ κ. Γόντικα, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ ἀποστράτευσις μιᾶς κλάσσεως, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς ποίας, καὶ ἐθεωρεῖτο ἡ παραμένουσα εἰς τὰ σύνορα δύναμις ἀνεπαρκής, ἔγιναν σώματα πολιτοφυλακῆς.

§5Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι μονίμων, ἀλλὰ συνοριακῶν τὰ ὁποῖα ἐν περιπτώσει ἀνάγκης εἰς τὰ σύνορα, ὑπὸ τὴν διοίκησιν ἀξιωματικῶν, θὰ προσέφερον τὰς ὑπηρεσίας των· καὶ λέγω τοῦτο διὰ νὰ ὁμολογήσω ὅτι προσέφεραν ὑψίστην ὑπηρεσίαν καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τῆς συγκροτήσεως.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ σωμάτων πολιτοφυλακῆς ὑπὸ τὴν διοίκησιν ἀξιωματικῶν, ὄχι ὑπὸ τύπον μονίμου ὀργανώσεως, ἀλλὰ προσωρινῆς, μέχρις ὅτου ἡ νέα ἡλικία ἤθελεν ἀναπληρώσει τὰ κενὰ τοῦ Μετώπου. Πράγματι ἔγινεν ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ καί, ὅπως ὁμολογεῖ ὁ κ. ἐξ Ἠλείας πολιτευτής, προσέφερε σοβαρὰς ὑπηρεσίας. Ἐν τούτοις τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν Δράμαν δὲν γνωρίζω ἂν ὑπῆρχε κἂν τοιαύτη ὀργάνωσις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶχε κάμει ἐμφάνισιν. Ἀπὸ τῆς τελευταίας ὅμως περιοδείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἤρχισεν ἡ ἐργασία πρὸς ὀργάνωσιν ἐθνικῶν νεολαιῶν, ἐθνικῶν δημοκρατικῶν συλλόγων καὶ ἐθνικιστικῶν, δηλαδὴ ἐπιστρατικῶν ὀργανώσεων. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐμφανίζεται ἡ περίφημος αὐτὴ ὀργάνωσις, ἡ ὁποία ἐσχάτως κατέλυσε τὸ Κράτος εἰς τὴν Δράμαν. Ἐλέχθη ἀκόμη ὅτι ἴσως ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ τῆς Δράμας ἡ νέα νὰ ἔχῃ τὰ σπέρματα αὐτῆς εἰς μίαν ἐντολὴν ἡ ὁποία ἐδόθη ἄλλοτε εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ Γʹ Σώματος Στρατοῦ, τοῦ τῆς Θεσσαλονίκης, ὅπως, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, διαθέσῃ μερικὰ ποσὰ πρὸς ἄμυναν τοῦ Κράτους ὡς ἐργοδότου, δηλαδὴ ὡς ἰδιοκτήτου σιδηροδρόμων πρὸς ἄμυναν ἐν περιπτώσει σιδηροδρομικῆς ἀπεργίας. Διότι ἀκριβῶς οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὸν ἀντιστράτηγον κ. Ὀθωναῖον νὰ ζητήσῃ μίαν μικρὰν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν, κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι μετὰ πολλῆς ἀντιρρήσεως καὶ δισταγμοὺς ἐνέκρινα, ὑπὸ τὸν ὅρον τὸν ὁποῖον ἔθεσα ἰδιοχείρως εἰς τὴν σχετικὴν διαταγήν, ὅτι, ὁτιδήποτε γίνῃ, νὰ γίνῃ κατόπιν συνεννοήσεως καὶ ἐγκρίσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἁρμόδιος διὰ τὰς ὑποθέσεις αὐτάς. Οἱ λόγοι, λέγω, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὸν κ. Ὀθωναῖον νὰ ζητήσῃ τὴν μικρὰν ταύτην πίστωσιν ἦτο ἡ ἀπειλὴ γενικῆς σιδηροδρομικῆς ἀπεργίας, ἡ ὁποία ἤθελεν ἀπειλήσει τὰς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον, ἂν μή τι ἄλλο, ὡς ἐργοδότης, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως ἀμυνθῇ κατὰ προσβολῆς καὶ τῶν ἰδικῶν του συμφερόντων καὶ τῶν γενικῶν κοινωνικῶν τοιούτων. Ὅπως λοιπὸν βλέπετε, ἡ μικρὰ πίστωσις ποὺ ἐχορηγήθη ἄλλοτε, ἡ ὁποία ἀγνοῶ καὶ ἂν διετέθη κἄν, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν τελευταίαν ἐμφάνισιν ὄχι κἂν ἐπαγγελματικῶν σωματείων, ἀλλὰ σωματείων ἐνόπλων, ἐχόντων πολιτικὸν σκοπόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἔνιψε τὰς χεῖρας αὐτοῦ καὶ εἶπε: Δὲν γνωρίζω κἄν, ἂν ὑπάρχουν σύλλογοι ἐκεῖ εἰς τὴν Δράμαν ἢ ἂν ὑπάρχουν νεολαῖαι· δὲν γνωρίζω τὰ πρόσωπα τὰ μετέχοντα εἰς αὐτούς. Δέχομαι, κύριοι ὅτι ἕνας ἀρχηγὸς κόμματος δὲν ἔχει ἀναγκαστικῶς γνῶσιν ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων, ὅλων τῶν ὀργανώσεων τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ κόμματός του εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι μάρτυς ἀξιόπιστος καὶ πολιτευτής, ὁ κ. Παπαδάμ, μὲ ἐπληροφόρησε, καὶ ὅταν ἔλθῃ θὰ τὸ πιστοποιήσῃ ἐπισήμως, ὅτι εἶδεν ὄχι ἅπαξ, ὄχι δίς, ἀλλὰ πλειστάκις τὸν περίφημον ὀργανωτὴν τῶν ἐνόπλων ἐπιστρατικῶν συλλόγων, τὸν Ἐφέσιον, εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἀνεξαρτήτως τούτου καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἕνας ἄνθρωπος ἄγνωστος εἰς τὴν Δράμαν, μὴ προερχόμενος ἀπὸ ἐκεῖ, μὴ ἔχων κανὲν κῦρος, ἀπέκτησε διὰ μιᾶς τόσον μέγα κῦρος εἰς τὰς στρατιωτικὰς Ἀρχάς, ὥστε νὰ τὰς καταστήσῃ ὑποχειρίους καὶ νὰ ἄγῃ καὶ νὰ φέρῃ ἐκεῖ τὸ Κράτος, καὶ μόνον τὸ γεγονὸς αὐτό, λέγω, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἔχει ἕνα ἰσχυρὸν προστάτην.

§7Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα.

§9Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ Ἐφέσιος ἐπάτησε μιὰ φορὰ στὸ σπίτι μου, θὰ παύσω νὰ πολιτεύωμαι.

§10Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ἴσως ἀγνοεῖτε τὸν Ἐφέσιον, ἀλλὰ τὸν Ἰωάννην Μανουσάκην τὸν ἀγνοεῖτε; Αὐτὸς εἶναι ὁ Ἐφέσιος, ὁ ὁποῖος ἤρχετο εἰς τὸ σπίτι σας.

§11Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐννοεῖτε ἕνα Μανουσάκην ἀπὸ τὸ Ἡράκλειον;

§12ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§13Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ὁ Ἐφέσιος εἶναι ὁ Ἰωάννης Μανουσάκης, ὁ ὁποῖος ἦτο φυλακὴ καὶ βγῆκε ἐπὶ ἐγγυήσει ἔξω.

§14Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸν Μανουσάκην τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ποὺ ἐπολιτεύθη εἰς τὸ Ἡράκλειον, αὐτὸν γνωρίζω.

§15Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ὄχι. Ἕνας ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἐβγῆκε ἀπὸ τὰς φυλακὰς τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος.

§16Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι μου;

§17Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Λυποῦμαι πολύ, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ὄντως κατερχόμενος τῆς οἰκίας σας συνήντησα ἀνερχόμενον τὸν Μανουσάκην.

§18ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Πότε;

§19Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Πρὸ τριῶν μηνῶν.

§20Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁμιλεῖτε περὶ ἑνὸς Μανουσάκη, ὁ ὁποῖος ἔχει ἕνα σημεῖον ἀπὸ αὐτὰ ποὺ φοροῦν αὐτοὶ ποὺ πηγαίνουν εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ὁ ὁποῖος ἐπολιτεύθη εἰς τὸ Ἡράκλειον;

§21ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§22Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ὁ λωποδύτης τῆς Δράμας. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖ ὁ κ. συνάδελφος.

§23Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ λωποδύτης τῆς Δράμας, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι μου καὶ μιὰ φορά, ἐγὼ θὰ παύσω νὰ πολιτεύωμαι. Μὲ ὄνομα Μανουσάκην κανένα ἄλλον δὲν γνωρίζω.

§24Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ἂν ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι σας καὶ δὲν τὸν εἴδετε σεῖς, αὐτό, φυσικά, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ γνωρίζω.

§25ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἄ! Ἄ!

§26Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἶναι ὁ διευθυντὴς τῆς «Ἐθνικῆς Ἰδέας».

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἀποδίδω ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὴν πιστοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἀνεπιφυλάκτως πιστεύω, τοῦ κ. Παπαδάμ, διότι δι’ ἐμὲ εἶναι ἀρκετὸν ὅτι αἱ νέαι αὐταὶ ὁμάδες αἱ ἐπιστρατικαί, αἱ φέρουσαι τὴν ὀνομασίαν τῶν ἐθνικιστῶν, αἱ ἐνόπλως περιφερόμεναι καὶ τρομοκρατοῦσαι τὴν Δράμαν, ἤρχισαν ὀργανούμεναι μετὰ τὴν τελευταίαν περιοδείαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ ὅτι, πρᾶγμα πολὺ σπουδαιότερον, αἱ ὀργανώσεις αὐταὶ καὶ τὸ ὑποκείμενον τὸ ἐλεεινόν, περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε τόσος λόγος, ἔχουν ἀπόλυτον ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν τῆς Δράμας, ὥστε αὐτοὶ νὰ εἶναι τὸ Κράτος, δηλαδὴ νὰ φυλακίζουν, νὰ καταδιώκουν, νὰ ἐκβιάζουν. Καὶ μόνον αὐτὸ τὸ γεγονὸς μὲ πείθει ὅτι βεβαίως αὐτὸς ὁ Ἐφέσιος δὲν ἐξεφύτρωσεν ἐκεῖ μόνος του· κάποιος τὸν ἔσπειρεν ἐκεῖ εἰς τὴν Δράμαν. Καὶ ὅτι αὐτὸς ποὺ τὸν ἔσπειρε δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ δὲν ἔχει μόνον ἐπιρροὴν εἰς τὴν Δράμαν, ἔχει καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι σήμερον μοὶ παρουσιάσθη ἓν ἀντίγραφον ἑνὸς ἐγγράφου τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς πράγματα. Εἶναι γενικὴ διαταγὴ ἀπευθυνομένη εἰς πλείστας στρατιωτικὰς ἀρχὰς (ἀναγινώσκει): «Κοινοποιῶν κατωτέρω τὴν αἴτησιν τοῦ πολιτικοῦ γραφείου τῶν ἡνωμένων σωματείων Δράμας»—σᾶς πληροφορῶ ὅτι πολιτικὸν γραφεῖον τῶν ἡνωμένων σωματείων δὲν ὑπάρχει—«ἐντέλλομαι τὴν ὑποβολὴν ἀριθμητικῆς καταστάσεως εἰς ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας τῶν βουλομένων νὰ ἐγγραφῶσι συνδρομηταὶ εἰς τὴν ὑπὸ τῶν σωματείων τούτων ἐκδιδομένην ἐφημερίδα «Ἐθνικὴ Ἰδέα». Ἡ «Ἐθνικὴ Ἰδέα» εἶναι ἐφημερὶς τοῦ κ. Ἐφεσίου, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τὰς ἰδέας τῶν ἐπιστρατικῶν ὀργανώσεων τῆς Δράμας. «Κρίνω περιττὸν νὰ συστήσω τὴν συμβολὴν πάντων ὑμῶν πρὸς μεγαλυτέραν κυκλοφορίαν τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἐφημερίδος, ἐξυπηρετούσης κατὰ πολὺ τὴν τόνωσιν τοῦ ἠθικοῦ τοῦ Στρατοῦ. Αἱ Μεραρχίαι καὶ τὰ μὴ Μεραρχιακὰ Τμήματα νὰ συμπεριλάβωσιν εἰς τὴν κατάστασιν τῶν συνδρομητῶν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ἀντιτύπων, ὥστε εἰς ἕκαστον Λόγον καὶ εἰς ἑκάστην Ὑπηρεσίαν νὰ χορηγῆται ὑπηρεσιακῶς ἓν τοὐλάχιστον ἀντίτυπον. Τὴν ἐκ τῶν ἐπὶ πλέον τούτων ὑπὸ τῶν Μεραρχιακῶν καὶ μὴ Μονάδων ὑπηρεσιακῶς εἰς τὰ Συντάγματα καὶ τοὺς Λόγους ἀποστελλομένων ἀντιτύπων δαπάνην θέλω κανονίσει διὰ νεωτέρας μου διαταγῆς. Τὸν τρόπον τῆς ἀποστολῆς τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἀντιτύπων θὰ μᾶς γνωρίσῃ ἐν καιρῷ τὸ γραφεῖον τῆς ἐν λόγῳ ἐφημερίδος. Ὑπογραφὴ Ἀντιστράτηγος Παπαθανασίου». Εἶναι ὁ Διοικητὴς τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ.

§28ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τίνα ἡμερομηνίαν φέρει;

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει ἀριθμὸν ἀπορρήτου —εἶναι καὶ ἀπόρρητον— 6696)838 τῆς 4ης Νοεμβρίου.

§30ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Φρέσκο, φρέσκο.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ τὸ ἔγγραφον αὐτό.

§32Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Παπαθανασίου ζῇ εὐτυχῶς καὶ ἠμπορεῖ νὰ βεβαιώσῃ ἂν ἐγὼ ἐγνώριζα τίποτε· διότι μόνον χθὲς ἐπληροφορήθην ὅτι ἐκδίδεται «Ἐθνικὴ Ἰδέα» εἰς τὴν Δράμαν.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βλέπετε, κύριοι πληρεξούσιοι, μέχρι ποίου σημείου ἐφθάσαμεν. Νὰ διαθέτωμεν χρήματα τοῦ Δημοσίου, νὰ καθιστῶμεν τὰς στρατιωτικὰς Ἀρχὰς ὄργανα τῆς διαδόσεως ρυπαροφύλλων, ἐκδιδομένων ἀπὸ ἀνήθικα πρόσωπα, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ καθιστῶμεν ἀναγκαστικοὺς ἀναγνώστας τοιαύτης ἐφημερίδος τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας.

§34ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αἶσχος, αἶσχος.

§35Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ. Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἢ δύο μηνῶν μετέβην εἰς τὸ Μελίσσι τῆς Κορίνθου, ὅπου ἔχομεν ἕνα κτῆμα· ἐκεῖ παρουσιάσθη εἷς νέος ὡς Κώστας Ἀθάνατος, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς διαφόρους ἐξαπατήσεις τῶν χωρικῶν. Ἐπίσης ἔμαθον ὅτι περιῆλθε καὶ τὸ Ναύπλιον καὶ τὴν Κόρινθον, ἔκαμε διαλέξεις ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ ἐνεθυλάκωσε διάφορα ποσά. Κατόπιν, γενομένης ἀνακρίσεως, προέβη εἰς δήλωσιν τὸ «Ἐλεύθερον Βῆμα», διαμαρτυρόμενον διὰ τὴν πλαστοπροσωπίαν, καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν κατωρθώθη νὰ συλληφθῇ εἷς γνωστὸς ἀπατεὼν μὲ τὸ ὄνομα Ἰωάννης Μανουσάκης. Ἐδημοσιεύθη ἡ φωτογραφία του, ἐγένοντο ἀνακρίσεις ὑπὸ τοῦ ἀστυνόμου Ξυλοκάστρου καὶ ἐξηκολούθησαν κατόπιν αἱ ἀνακρίσεις ἐν Ἀθήναις.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἔχει διαπράξει διαφόρους παρανόμους πράξεις καὶ ἔχει ἐξαπατήσει εἰς χωρία ἁπλοϊκοὺς ἀνθρώπους εἶναι εὐεξήγητον. Εἶναι ὅμως ἀνεξήγητον ἤ, ἂν θέλετε, εἶναι πολὺ εὐεξήγητον τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπέκτησε σημαντικὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν τῆς Δράμας, ὅτι ἀπέκτησεν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ Σώματος Στρατοῦ, ὥστε νὰ ἐκδοθῇ καὶ ἡ ἐγκύκλιος, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα πρὸ μικροῦ. Εἶναι λίαν εὔκολον διὰ παραστάσεως ψευδῶν γεγονότων νὰ ἀπατᾷ κανεὶς ἁπλοϊκοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ ψευδῶν γεγονότων διαρκῶς καὶ ἐπὶ ἡμέρας καὶ ἑβδομάδας νὰ ἐξαπατᾷ κανεὶς τὰς στρατιωτικὰς Ἀρχὰς καὶ νὰ γίνεται ἕνας ἀλιτήριος κύριος μιᾶς περιφερείας ὁλοκλήρου. Ὅ,τι ἀκόμη μὲ πείθει περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἡ πολιτική του καὶ αἱ ἰδέαι ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐμφορεῖται. Γνωρίζετε ποίαν σημασίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀποδίδει εἰς τὸν μπολσεβικικὸν κίνδυνον. Ὑπάρχει, κύριοι πληρεξούσιοι, αὐτὸς ὁ κίνδυνος εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ὕστερα ἀπὸ τὸ πείραμα ποὺ ἔγινεν εἰς τὴν Ρωσίαν θὰ ἦτο παραφροσύνη δι’ οἱονδήποτε Κράτος Εὐρωπαϊκὸν νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ὑφιστάμενον κοινωνικὸν καθεστὼς κατὰ τὸ σύστημα τὸ μπολσεβικικόν. Θὰ ἦτο παραφροσύνη, διότι τὸ μέγα πείραμα ἀπέδειξεν ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἦσαν ὑψηλὰ τὰ ἰδανικὰ τὰ ὁποῖα ὤθησαν εἰς αὐτό, ὅσον καὶ ἂν τοῦτο προεκλήθη ἀπὸ τὴν ἔφεσιν καλυτερεύσεως τῶν συνθηκῶν τοῦ βίου, τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα ἀπέδειξαν ὅτι αἱ τόσον βίαιαι καὶ ἀπότομοι, ἄωροι καὶ ριζικαὶ ἀνατροπαί, ἀντὶ νὰ καλυτερεύουν τὰς συνθήκας τοῦ βίου, τὰς χειροτερεύουν. Καταστρέφουν ἀξίας, σταματοῦν τὴν πρόοδον καὶ χειροτερεύουν καὶ αὐτὴν τὴν θέσιν τοῦ ἐργάτου. Ἂν αὐτὸ εἶναι ἀκριβὲς διὰ τὰ Κράτη τὰ μεγάλα, τὰ βιομηχανικά, φαντασθῆτε πόσον ἡ σκέψις ἐγκαθιδρύσεως τοῦ μπολσεβικισμοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἐγκληματικὴ καὶ ποίαν παραφροσύνην θὰ ἀπετέλει ἡ ἀνατροπὴ τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸν μπολσεβικικὸν τρόπον. Ἀλλ’ αἱ ἀνατροπαὶ τῶν κοινωνικῶν καθεστώτων δὲν προέρχονται ἀπὸ τὰς σκέψεις ἢ τὰς διαθέσεις ἀτόμων, εἶναι ἀποτέλεσμα ἰδιαιτέρων κοινωνικῶν συνθηκῶν. Ἂν ἀνετράπη τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς εἰς τὴν Ρωσίαν, τοῦτο ἔγινε, διότι οἱ ἀγρόται ἦσαν ἀκτήμονες, σχεδὸν δουλοπάροικοι καὶ ἡ ταχεῖα ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας εἶχε συγκεντρώσει μέγαν ἀριθμὸν ἀμαθῶν ἐργατῶν εἰς τὰς πόλεις, καὶ διότι ἐπίεζε τὸν Ρωσικὸν λαὸν μία ἀφόρητος πολιτικὴ τυραννία, ἡ ὁποία εἶχε συντελέσει νὰ συμπυκνωθῇ ἡ λαϊκὴ ἀγανάκτησις, καὶ ὁ πόλεμος ἔδωκεν εὐκαιρίαν εἰς τὴν ἔκρηξιν αὐτῆς τῆς ἀγανακτήσεως τῆς μεγάλης. Εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ συνθῆκαι. Ὁ ἀγρότης, κατὰ μεγίστην πλειονοψηφίαν, εἶναι ἰδιοκτήτης. Ἂν βαδίσωμεν, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ βαδίσωμεν, εἰς τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, δὲν θὰ περάσῃ πολὺς καιρὸς καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ μεγάλη ἰδιοκτησία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ βιομηχανία ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος δυστυχῶς δὲν εἶναι ἐπαρκῶς προηγμένη. Ἐδῶ ἐξ ἄλλου ἔχομεν φιλελεύθερον πολίτευμα, τὸ ὁποῖον δίδει διέξοδον εἰς τὴν δυσφορίαν τὴν λαϊκήν, ἐμποδίζει νὰ συμπυκνωθῇ ἡ λαϊκὴ ἀγανάκτησις ἀπὸ τὰς κοινωνικὰς ἀνισότητας καὶ ἀνωμαλίας καὶ νὰ προκαλέσῃ κοινωνικὰς ἐκρήξεις. Ἐξ ἄλλου ὑπάρχει καὶ ὁ χαρακτὴρ ὁ Ἑλληνικός, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ εὔκολα νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ μεταφυσικὰς θεωρίας· θέλει καὶ ἐπιδιώκει σκοποὺς πραγματοποιήσιμους. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι μπολσεβικικὸς κίνδυνος δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἂν εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἐκυριάρχει καὶ ἐξηπλοῦτο ὁ μπολσεβικισμός, εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ μεγίστην δυσκολίαν ἤθελεν ἐπικρατήσει. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐδῶ εἴχομεν κάπως ζωηρὰν μπολσεβικικὴν κίνησιν. Τοῦτο ἀμέσως μετὰ τὴν μεγάλην Ρωσικὴν Ἐπανάστασιν. Τότε εἰς ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην ἐνεπλήσθησαν ἀπὸ ἐνθουσιασμόν, ὅπως γνωρίζετε, αἱ ἐργατικαὶ μάζαι. Ἐπίστευσαν ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα τῆς καταρρεύσεως τοῦ ἀστικοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος καὶ ἤρχισαν νὰ τρέπωνται πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν ἄκρων, τὴν πολιτικὴν τὴν μπολσεβικικήν, ἤρχισαν νὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν Μόσχαν. Αὐτὸ ἔγινε καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἴχομεν καὶ ἐδῶ κάπως ζωηρὰν μπολσεβικικὴν κίνησιν κατὰ τὸ 1919 καὶ κατὰ τὸ 1920 ἀκόμη. Ἀλλά, ὅταν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐγνώσθη ἡ ἐξέλιξις τοῦ μπολσεβικισμοῦ εἰς τὴν Ρωσίαν, ὅταν διεφωτίσθησαν αἱ ἐργατικαὶ μᾶζαι, ἤρχισε τὸ ρεῦμα νὰ στρέφεται πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ ἀπὸ τοῦ 1920, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἔχομεν μίαν κίνησιν πρὸς τὰ δεξιά. Εἰς τὴν Ἑλλάδα γίνεται μεγάλη χρῆσις τῆς λέξεως «μπολσεβικισμός». Ἀλλ’ ἡ ἀκριβὴς ἔρευνα ἀποδεικνύει ὅτι ὀπίσω ἀπὸ αὐτὴν τὴν θεωρουμένην μεγάλην μπολσεβικικὴν κίνησιν δὲν ὑπάρχει πραγματικὸς μπολσεβικισμός, δὲν ὑπάρχει δηλαδὴ ἐνσυνείδητος ἐπιδίωξις κατακρημνίσεως τοῦ ἀστικοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος καὶ ἐγκαθιδρύσεως τοῦ σοβιετικοῦ. Ὑπάρχουν αἱ δυσαρέσκειαι κατὰ τοῦ Κράτους, ὑπάρχει ἡ ἀπέχθεια κατὰ τοῦ πολέμου, ὑπάρχει ἡ δυστυχία, καὶ ὅλα αὐτὰ ὠθοῦν ὡρισμένας τάξεις ἀνθρώπων εἰς τὴν ἄρνησιν τῶν πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεων εἴτε φορολογικῶν εἴτε στρατιωτικῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ μπολσεβικισμός, ὁ ὁποῖος ἔχει περισσοτέρους ὀπαδοὺς ἀπὸ τὸν πραγματικὸν μπολσεβικισμόν, διότι ὑπάρχει καὶ πραγματικὸς μπολσεβικισμός, ὁ ὁποῖος ἔχει ὀπαδοὺς κινουμένους εἴτε ἀπὸ ἰδεολογίαν, ἐργάτας ἀμαθεῖς ἢ πλανωμένους εἴτε καὶ ὑποκινουμένους ἀπὸ ξένην προπαγάνδαν. Καὶ λέγων τοῦτο δὲν ἐννοῶ νὰ θίξω βεβαίως τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ὅσον ἀπὸ ἐμὲ ἐξαρτᾶται τοῦτο, διότι εἶναι πασίγνωστον ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία ἐπιδιώκει εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου τὴν ἐξάπλωσιν τῆς σοβιετικῆς ὀργανώσεως καὶ τὴν ἐπιδιώκει διὰ δύο σκοποὺς σοβαρωτέρους, ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς διατήρησιν τοῦ μπολσεβικισμοῦ εἰς τὴν Ρωσίαν διὰ τῆς ἐξαπλώσεώς του εἰς τὸν κόσμον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅπως, ἕως ὅτου ἐπικρατήσῃ γενικῶς ὁ μπολσεβικισμός, ἔχῃ μίαν μεγάλην πολιτικὴν δύναμιν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Σήμερον ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία εἶναι τὸ μόνον Κράτος τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ τῶν ἐπισήμων, ἐκτὸς τῆς ἰδικῆς του δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ, ἀσκεῖ καὶ μίαν μεγάλην ἐπιρροὴν εἰς τὰ διάφορα Κράτη τοῦ κόσμου, στηριζομένην εἰς τὰς ὀργανώσεις τὰς μπολσεβικικάς, τὰς ὁποίας καὶ δι’ αὐτὸ ἐνισχύει. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ λόγου ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὑπάρχει μπολσεβικικὴ κίνησις εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶμαι σύμφωνος ὅτι εἴτε ὑπὸ τὴν μίαν μορφὴν τὴν πραγματικὴν ἐμφανίζεται εἴτε ὑπὸ τὴν ἄλλην μορφήν, τῆς μὴ ἐκπληρώσεως τῶν πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεων, ἡ κίνησις ἡ μπολσεβικικὴ πρέπει νὰ περιορισθῇ. Ὁ τρόπος ὅμως τοῦ περιορισμοῦ αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνίσταται παρὰ εἰς τὴν ἐμπέδωσιν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸν Τόπον, εἰς μίαν πολιτικὴν συνεπῆ συστηματικῆς ἐξυγιάνσεως τῶν ἐργατικῶν τάξεων, ὥστε ἡ παραγωγὴ νὰ μὴ καταστρέφεται καὶ ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων διαρκῶς νὰ περιορίζεται. Αὐτὴ ἡ ἐξασθένησις τῆς μπολσεβικικῆς κινήσεως δύναται ἀκόμη νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς διαφωτίσεως τῶν ἐργατικῶν μαζῶν. Σᾶς φέρω παράδειγμα τὴν Γερμανίαν. Καὶ τοῦτο διότι αὕτη εἶναι βιομηχανικὸν Κράτος, σχετικῶς δὲ μὲ τὸν πληθυσμὸν ἴσως ἔχει τὴν πολυαριθμοτέραν καὶ καλύτερον ὠργανωμένην τάξιν, καὶ διότι ἡ Γερμανία ὑπέστη ἐκ τοῦ πολέμου μεγάλην καταστροφὴν καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠπειλεῖτο περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλο Εὐρωπαϊκὸν Κράτος ἀπὸ τὸν μπολσεβικικὸν κίνδυνον καὶ κατώρθωσεν, ὄχι μόνον μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀμέσως διέθετε τὸ Κράτος πρὸς καταστολὴν τῶν μπολσεβικικῶν ἐξεγέρσεων, ὀφειλομένων εἰς τὴν μειονοψηφίαν τὴν ἐργατικήν, διότι ἡ πλειονοψηφία ἡ ἐργατικὴ εἶναι ἀντιμπολσεβικική, κατώρθωσε, λέγω, νὰ παρακωλύσῃ τὸν μπολσεβικικὸν κίνδυνον διὰ τῆς διαφωτίσεως τῶν ἐργατικῶν τάξεων. Καὶ τὴν διαφώτισιν αὐτὴν δὲν ἔκαμαν αἱ συντηρητικαὶ τάξεις, ἀλλὰ τὸ Σοσιαλιστικὸν Κόμμα τῆς Γερμανίας, τὸ ὁποῖον ἔδειξεν εἰς τοὺς ἐργάτας πόσον ἐπικίνδυνος εἶναι ὁ μπολσεβικικὸς δρόμος. Χάρις λοιπὸν εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου κατώρθωσεν ἡ Γερμανία καλύτερον ἀπὸ κάθε ἄλλο Κράτος, τὸ ὁποῖον ἠπειλήθη σοβαρῶς ἀπὸ τὸν μπολσεβικισμόν, νὰ ἀποφύγῃ τὸν κίνδυνον τῆς ἐξαπλώσεώς του. Τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἀποδεικνύει ποῖον εἶναι τὸ ἰδικόν μας καθῆκον. Τὸ ἰδικόν μας καθῆκον εἶναι πρῶτον διὰ μιᾶς σταθερᾶς πολιτικῆς νὰ ἐξυψώσωμεν τὰς ἐργατικὰς τάξεις συστηματικῶς καὶ συνεχῶς καὶ ἔπειτα νὰ διαφωτίσωμεν αὐτὰς ποῖον εἶναι τὸ πραγματικόν των συμφέρον. Αὐτὴν τὴν πολιτικήν, κύριοι συνάδελφοι, ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς ἱδρύσαμεν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἰδικούς μας συλλόγους ἐργατικοὺς καὶ προσεπαθήσαμεν νὰ πείσωμεν τοὺς ἐργάτας ὅτι τὸ συμφέρον των δὲν ἔγκειται εἰς τὴν παρακολούθησιν τῆς μπολσεβικικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑποστήριξιν μιᾶς ἐξελικτικῆς πολιτικῆς κοινωνικῆς, τεινούσης βεβαίως ἀπωτέρω εἰς τὴν δημιουργίαν καθεστῶτος πλήρους κοινωνικῆς δικαιοσύνης, ἐξασφαλίζοντος δι’ ὅλους τοὺς πολίτας ἴσους ὅρους ἀναπτύξεως τῆς προσωπικότητος ἑνὸς ἑκάστου, ἀλλὰ χωρούσης εἰς τὸ ἰδανικὸν αὐτὸ βαθμιαίως, χωρὶς καταστροφάς. Οἱ ἐργάται τῆς Ἑλλάδος, κατὰ πλειονοψηφίαν, εἴτε ἀκολουθοῦν γενικώτερον τὴν πολιτικὴν ἡμῶν εἴτε δὲν ἀκολουθοῦν ταύτην, εἶναι, ἀπὸ ἀπόψεως ἐργατικῆς πολιτικῆς, μεταρρυθμισταί, εἶναι συντηρητικοί, δὲν εἶναι μπολσεβίκοι. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ὄχι μόνον θὰ ἦτο παραφροσύνη ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ μπολσεβικισμοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι καὶ πρᾶγμα ἀπολύτως ἀδύνατον. Δι’ αὐτὸ πιστεύω ὅτι ὅλοι οἱ κίνδυνοι περὶ μπολσεβικισμοῦ, οἱ διαρκῶς ἐπισειόμενοι, εἶναι λόγοι κενοί. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὅμως αὐτῶν, ὅπως καλῶς γνωρίζετε, ἔχει διάφορον ἀντίληψιν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καί, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἐθεώρησεν ἐπιτακτικόν του καθῆκον πρὸ μηνῶν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ στρατιωτικόν του πρόγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέδιδε κολοσσιαίαν σημασίαν, διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν ἀπὸ τὸ Κράτος μέτρα εἰδικὰ κατὰ τοῦ μπολσεβικισμοῦ, τοῦ τόσον κατ’ αὐτὸν ἀπειλοῦντος τὸν Τόπον μας. Κατὰ πόσον οἱ φόβοι καὶ αἱ διαθέσεις αὐταὶ ἦσαν εἰλικρινεῖς κατέδειξαν τὰ μετέπειτα γεγονότα. Ὅταν ἡμεῖς ἀνετράπημεν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχὴν Κυβέρνησις τῇ ὑποδείξει καὶ τῇ ὑποστηρίξει τοῦ ἐκ Ροδόπης κ. πληρεξουσίου καὶ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀπὸ 40 καὶ πλέον ἡμερῶν ὑπάρχει Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν μετέχει καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἐγὼ καὶ ὅλος ὁ κόσμος, κύριοι, ἀνεμένομεν, ὕστερα ἀπὸ τοὺς τρομεροὺς κινδύνους τοῦ μπολσεβικισμοῦ, ἡ πρώτη ἀξίωσις τοῦ κ. ἐκ Ροδόπης πληρεξουσίου κατὰ τὸν σχηματισμὸν καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σοφούλη, καθὼς καὶ τῆς σημερινῆς, ὅτι θὰ ἦτο ὅπως ἐφαρμοσθοῦν τὰ ἀντιμπολσεβικικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ἀπαραίτητα πρὸς σωτηρίαν τῆς «φιλτάτης Πατρίδος» καὶ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς, ὅπως ἰσχυρίζετο, ἀπεκρούομεν. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν, ἕως αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν ἔγινε κανεὶς λόγος. Εἴδομεν μόνον νὰ ἐμφανίζωνται εἰς τὴν Δράμαν αἱ ἐπιστρατικαὶ ὀργανώσεις, αἱ ἀξιοθρήνητοι, αἱ ὁποῖαι κατέλυσαν τὸ Κράτος ἐκεῖ. Καὶ ἂν συνδυάσω αὐτὰ τὰ γεγονότα μὲ τὴν ἐξιστόρησιν μιᾶς στιχομυθίας τοῦ ἐκ Ροδόπης κ. πληρεξουσίου μὲ τὸν ἐπίσης ἐκ Ροδόπης πληρεξούσιον κ. Ἀντωνιάδην, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Κονδύλης προσεπάθησε νὰ πείσῃ τὸν τελευταῖον νὰ συντάξῃ ἓν φασιστικὸν πρόγραμμα, πείθομαι ὅτι ὁ μπολσεβικισμὸς δὲν ἦτο κίνδυνος τὸν ὁποῖον ἐφοβεῖτο ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν σήμερον Ὑπουργός, ἀλλ’ ὁ μπολσεβικισμὸς ἦτο ὁ στοιχειώδης ὅρος, ἡ βάσις ποὺ θὰ ἐδικαιολόγει τὴν ἰδικήν του πολιτικὴν ἐμφάνισιν καὶ θὰ τὸν ἐβοήθει ν’ ἀναρριχηθῇ ἐπὶ τῆς Ἀρχῆς. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἔτσι, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω ὅλην τὴν ἐξήγησιν τῶν ἐλεεινῶν αὐτῶν ἐπεισοδίων τῆς Δράμας. Τώρα ἠμπορεῖτε νὰ κρίνετε τὴν σοβαρότητα αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Σᾶς εἶπον, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶσθε σύμφωνοι πάντες, ὅτι μόνον διὰ τῆς καλυτερεύσεως τῆς θέσεως τῶν ἐργατῶν καὶ διὰ τῆς διαφωτίσεως αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξατμισθῇ ἡ μπολσεβικικὴ κίνησις εἰς τὸν Τόπον. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος παρουσιάζεται ὄχι ὡς ἀνώτερος διαιτητὴς τῶν μεγάλων κοινωνικῶν ἀντιθέσεων, ὄχι μὲ τὴν πλάστιγγα τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὡς ὑποστηρικτὴς μιᾶς μερίδος, ὁμάδων παρανόμως μάλιστα ὠργανωμένων, φαντάζεσθε πόσον εὔκολα ἡ τοιαύτη τακτικὴ ἠμπορεῖ νὰ σπρώξῃ ὁλόκληρον τὸν συντηρητικὸν ἐργατικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ ἄκρα, νὰ τὸν σπρώξῃ εἰς τὸν μπολσεβικισμόν, καὶ πῶς ἔτσι ἠμπορεῖ νὰ δημιουργηθῇ πράγματι σοβαρώτατος κίνδυνος. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ ὀργάνωσις ἤρχισεν ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, πόσον εἶναι εὐπαθὲς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τὸ πολύτιμον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Γνωρίζετε ὅτι, μολονότι μετὰ τὴν συγκέντρωσιν ἐκεῖ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ἐπῆλθε τοιαύτη σύνθεσις πληθυσμοῦ, ὥστε τὰς εἰς τὸ παρελθὸν ἔστω κάπως δικαιολογημένας ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς Μακεδονίας τὰς ξενικὰς νὰ καταστήσῃ ἐντελῶς παραλόγους καὶ ἐντελῶς ἀδίκους, δὲν ἔλειψαν εἰς τὴν ξένην οἱ ἄνθρωποι, ἀκόμη, λέγω, μετὰ τὴν τοιαύτην σύνθεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Μακεδονίας, τὴν δημιουργίαν μιᾶς ὁμοιογενείας ἐθνικῆς, οἱ ὑποστηρίζοντες εἰς τὰ Κράτη αὐτῶν πολιτικὴν ἀνθελληνικὴν ἐν σχέσει μὲ τὴν Μακεδονίαν. Δὲν ἀγνοεῖτε βέβαια πόσαι προπαγανδιστικαὶ ἐνέργειαι καταβάλλονται εἰς τὴν Μακεδονίαν πρὸς καλλιέργειαν τάσεων αὐτονομιακῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι· ποῖον ἀποτέλεσμα φαντάζεσθε ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ μία πολιτικὴ ὡς ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐνόπλων συμμοριῶν, ἡ ὁποία παρέχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι φιλόστοργον δι’ ὅλους τοὺς πολίτας, δὲν εἶναι Κράτος δικαίου; Ὑπεστηρίξαμεν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ Μακεδονία ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη, ὕψιστον ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει νὰ εἶναι ἐκεῖ ἡ Διοίκησις ὅσον τὸ δυνατὸν πλέον ἐπιμεμελημένη, ὅπως ἀποστέλλεται ἐκεῖ τὸ ἄνθος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Πρὸς ἱκανοποίησιν λοιπὸν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης ἔστειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Μακεδονίαν ἕνα λωποδύτην, τὸν Ἐφέσιον, καὶ ὠργάνωσε τὰς ἐπιστρατικὰς συμμορίας, αἱ ὁποῖαι εἴδετε πῶς ἐννοοῦν νὰ ἐργασθοῦν πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ Κράτους εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας μας. Ἐκτὸς τούτου δὲν ἔχει μικροτέραν σημασίαν ὁ ἀντίκτυπος τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ εἰς τὸν Στρατὸν μία τοιαύτη ὀργάνωσις καὶ μία τοιαύτη πολιτική. Συνηθίσαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δικαίως, νὰ θεωρῶμεν τὸν Στρατὸν ἐθνικόν. Αὐτὸ εἶναι εἷς ὅρος ἐξυψώσεως τοῦ Στρατοῦ, ἐνισχύσεως τῆς δυνάμεως τῆς ἀποτελεσματικότητος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἐμφανίζεται Στρατὸς ὡς συνεργάτης κομματικῶν ὀργανώσεων, ὀργανώσεων εἰς τὰς ὁποίας παρέχει ὅλην τὴν δύναμιν πρὸς ἐκβιασμὸν καὶ καταπίεσιν τῶν ἀντιπάλων, παύει φυσικὰ νὰ θεωρῆται ἀπὸ τὴν ὁλομέλειαν τὴν ἐθνικὴν ὡς Στρατὸς ἐθνικός. Ἀντιλαμβάνεσθε πόσον μέγας εἶναι, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ὁ κίνδυνος ἐκ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς καὶ πόσον αἱ ὀργανώσεις αὐταὶ τῶν διαφόρων Ἐφεσίων, ἐνῷ παρουσιάζονται ὡς ἐθνικιστικαί, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δράσεως αὐτῶν εἶναι ἀντεθνικώτατον. Ὑπεστηρίχθη ὅτι ἔπρεπε διὰ τὰ γεγονότα τῆς Δράμας καὶ τῆς Καβάλλας νὰ συσταθῇ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή. Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ συσταθῇ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ ἀπέδιδε τὴν ἀπαιτουμένην σπουδαιότητα εἰς τὸ ζήτημα, ἂν ἀμέσως καὶ ἄνευ ἀναβολῆς καὶ δι’ ἐπισήμου πράξεώς της δὲν ἀπεδοκίμαζε τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς ἐπικρατήσεως διὰ τῶν παρανόμων μεθόδων. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀνεχθῇ ὄχι μόνον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεχόμενον τόσον, ὅπως ἐνέχεται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης πληρεξούσιος εἰς τὰ ὑπὸ συζήτησιν γεγονότα τῆς Δράμας, ἀλλὰ καὶ Ὑπουργὸν καὶ ἀπώτερον ἐνεχόμενον ἔστω καὶ μόνον ἰσχυριζόμενον ὅτι ἀγνοεῖ τὰ διατρέξαντα. Πρόκειται περὶ τῶν στοιχειωδῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, πρόκειται περὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτῆς τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλο παρ’ ὅτι ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Ροδόπης ὀφείλει νὰ καταλίπῃ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον σήμερον διευθύνει. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἦτο, κύριοι, προτιμότερον νὰ μὴ σπεύδωμεν εἰς ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας, ἀλλὰ νὰ προσπαθήσωμεν ὅλοι νὰ ἐμβαθύνωμεν εἰς τὰ πράγματα. Νὰ προσπαθήσωμεν νὰ πληροφορηθῶμεν ποία εἶναι ἡ ἀπήχησις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Κατὰ τὰς ἰδικάς μου πληροφορίας, τόσον εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ὅσον καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα ἡ ἀπήχησις εἶναι δυσμενεστάτη, καὶ ὄχι μόνον εἰς τὸν λαόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Στρατόν, ὁ ὁποῖος διαβλέπει κίνδυνον καταπτώσεως αὐτοῦ καὶ κίνδυνον κρατικὸν καὶ καταπατήσεως τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τῶν πληροφοριῶν μου αὐτῶν περὶ τῆς ἐκ ταύτης προκαλουμένης δυσφορίας καὶ ἀγανακτήσεως τόσον εἰς τὸν λαὸν ὅσον καὶ εἰς τὸν Στρατὸν δὲν παρέλειψα νὰ καταστήσω κοινωνὸν αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν προχθὲς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἄλλου θέματος, εἶπον ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτή, τῆς ὁποίας τὰ μέλη καθημέραν τόσον συκοφαντοῦνται, καὶ κατὰ τῆς ὑπολήψεως τῆς ὁποίας τόσα ἐκτοξεύονται καὶ ἀπὸ ἐχθροὺς καὶ ἀπὸ χθεσινοὺς φίλους, ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν μόνην σήμερον ἄγκυραν σωτηρίας, ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν ἐγγύησιν ἐξόδου τῆς Ἑλλάδος ἐπιτυχοῦς ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκεται. Διὰ νὰ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἐγγύησις καὶ νὰ μὴ τερματίσῃ ἀδόξως τὸν βίον της εἶναι ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις, τὰ μέλη αὐτῆς, νὰ ἐξαρθῶσιν ὑπὲρ πάντα κομματικὸν δεσμόν, νὰ κρίνωσιν ὡς δικασταὶ ἐπὶ τῶν μεγίστων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§38Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅτε, κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἐκαλούμην ὑπὸ τῶν ἀκροβολισμῶν τῆς ἐπιτιθεμένης ἀντιπολιτευτικῆς φάλαγγος νὰ καταλάβω τὸ βῆμα, ἵνα προβῶ εἰς δηλώσεις περὶ τῶν ἐν Καβάλλα καὶ Δράμα λαβόντων χώραν, δὲν ἐγνώριζον ἀκόμη ἐπὶ τίνων σημείων ἤθελε στηριχθῆ ἡ κατ’ ἐμοῦ γενομένη ἐπίθεσις. Εὐτυχῶς σήμερον, μετὰ τεσσάρων ἡμερῶν συζήτησιν, γνωρίζομεν καλῶς ὅλα τὰ σημεῖα τῆς κατηγορίας, τὰ ὁποῖα, διὰ νὰ μὴ λάβωμεν τὸν κόπον νὰ στενοχωρήσωμεν τὴν μνήμην σας, ὅπως τὰ ἀναπολήσετε, τὰ συνώψισεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τῆς ἀποψινῆς ἀγορεύσεώς του. Μᾶς κατηγόρησε, κύριοι, ὡς εὐθυνομένους εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας, καὶ εἴπομεν, ὅτε ὡμιλοῦμεν πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φέρωμεν εὐθύνην διὰ συμπλοκὰς λαβούσας χώραν μεταξὺ τοῦ Στρατοῦ μας καὶ τῶν ἐργατῶν, τῶν κομμουνιστῶν, ὡς εἴπομεν τότε, διότι ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία εὑρίσκετο ἀνὰ χεῖράς μας, ταῦτα ἀνέφερε. Δὲν ἠδύνατο νὰ καταλογισθῇ εὐθύνη εἰς ἡμᾶς διὰ τὴν δρᾶσιν τῶν ἐργατῶν, ἐφόσον μᾶς κατελόγιζον ἀντεργατικὴν πολιτικήν, ἐφόσον μᾶς ἐθεώρουν ὑπευθύνους δι’ ἐθνικιστικὰς ἐνεργείας ἐναντίον τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου. Καὶ εἴπομεν τότε ὅτι ἐν τῇ συμπλοκῇ ταύτῃ μόνον ἀξιωματικοὶ ἐφονεύθησαν, μόνον ἄνδρες τοῦ Στρατοῦ ἔχυσαν τὸ αἷμά των. Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον θὰ ζητηθῇ εὐθύνη ἀπὸ ἡμᾶς, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἤδη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατηγόρησεν ἡμᾶς ὡς ἀποκρύψαντας τὰ γεγονότα, ἀλλ’ ἐδηλώσαμεν χθὲς ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην καθ’ ἣν ὡμιλήσαμεν δὲν εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσωμεν, διότι δὲν εἴχομεν ἀκούσει τὰς αἰτιάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσεκλήθημεν δὲ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ δηλώσωμεν ὅσα ἐδηλώσαμεν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, λέγω, ἐξεθέσαμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἐκεῖνα μόνον τὰ ὁποῖα ἐγνωρίζομεν. Ὅτε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοὶ ἀνεκοίνωσε, κατὰ τὴν ἄφιξίν μου, εἰς τὸ δωμάτιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει, καὶ τὴν λῆψιν τοῦ ὁποίου μοὶ ἀνεκοίνωσε προχθές, ἀλλὰ μετὰ τὴν κάθοδόν μου ἐκ τοῦ βήματος, χωρὶς νὰ μοὶ ἐπιδείξῃ καὶ τὸ κείμενον, διότι δὲν τὸ ἔφερε μεθ’ ἑαυτοῦ, ὅτε λοιπόν, λέγω, ἐλάβομεν γνῶσιν, ἐσπεύσαμεν νὰ ἀνακοινώσωμεν καὶ τὰ τηλεγραφήματα καὶ τὰς ἐκθέσεις τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, παρελείψαμεν δὲ μόνον νὰ καταθέσωμεν τὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου, διότι αὕτη ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῶν ἀντικομμουνιστῶν. Καὶ ταύτην ὅμως τὴν ἔκθεσιν, ὅταν παρεκλήθημεν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κορινθίας πληρεξουσίου, ἐσπεύσαμεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τοῦ χαρτοφυλακίου μας καὶ νὰ τὴν καταθέσωμεν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Μᾶς ἐζητήθησαν παρὰ τῶν πληρεξουσίων Καβάλλας τὰ παραληφθέντα τηλεγραφήματα τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Θράκης, καὶ ταῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδηλώσαμεν ὅτι εἶναι ἀσήμαντα, τὰ ἐφέραμεν σήμερον καὶ δύνασθε νὰ λάβετε γνῶσιν διὰ νὰ ἐννοήσετε πράγματι ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν οὐδὲν ἠδύνατο νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ γνωστὰ γεγονότα. Ποῦ λοιπόν, κύριοι, ἔγκειται ἡ προσπάθεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἀποκρύψῃ τὰ γεγονότα, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν λογοδοσίαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως; Καὶ ποῦ ἔγκειται ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας; Μήπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ καπνὰ καὶ νὰ διατάσσῃ ποῖα θὰ ἐξαχθῶσι καὶ ποῖα δὲν θὰ ἐξαχθῶσιν; Ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη τῶν Ἀρχῶν τῆς Καβάλλας, τὴν εὐθύνην ταύτην ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐζήτησεν ὅτε ἔλαβε τὰς ἐκθέσεις καὶ ἔσπευσε ν’ ἀπολύσῃ τὸν παραλείψαντα τὸ καθῆκόν του Νομάρχην. Εἶπον ἄλλως τε κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν ὅτι, ἂν πρόκειται, κύριοι, νὰ συζητηθῇ ἡ εὐθύνη τῶν Ἀρχῶν τῆς Καβάλλας, ἡ εὐθύνη δὲν εἶναι καιρὸς νὰ συζητηθῇ, διότι ἐλλείπουσι τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ κριθῇ αὕτη. Ἀλλὰ κύριοι, ἡ εὐθύνη ἀπεδόθη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ συμπάθειαν πρὸς τὰ γεγονότα τῆς Δράμας. Εἶναι ὅπως αἱ ἀσθένειαι τῶν ὀφθαλμῶν. Ὅ,τι πάθῃ ὁ εἷς, κατὰ συμπάθειαν παθαίνει καὶ ὁ ἄλλος. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα κατηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὡς λαβόντα χώραν εἰς τὴν Δράμαν. Ἐδήλωσα ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἀγνοῶ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα κατηγγέλθησαν δι’ ἐκνόμους ἐνεργείας ἐκεῖ. Καὶ ἡ δήλωσίς μου αὕτη ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἀρκετή. Πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀρκετή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ εὐθύνη ἀπὸ ἕνα Ὑπουργὸν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ σαφὴς ἡ ἀπόδειξις ὅτι κατηγγέλθησαν τὰ γεγονότα καὶ ἠδιαφόρησεν οὗτος ἢ δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του. Ἀλλά, κύριοι, κατηγγέλθη ἐνώπιον ἡμῶν ὅτι ἐν ἔτει 1924, τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος λειτουργοῦντος ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου, οἱ δημοκρατικοὶ πολῖται μιᾶς πόλεως ὁλοκλήρου, τῆς Δράμας, ὑφίστανται τὴν τυραννίαν ἐνόπλων ἀνδρῶν καὶ δὲν διεμαρτυρήθησαν ἐπὶ δύο μῆνας, ὅτι αἱ Ἀρχαί, ὡς ὁ Νομάρχης, οἱ Δικασταί, ἡ Ἀστυνομία, ὑφίστανται καὶ ἀνέχονται τὴν τυραννίαν ταύτην. Τῇ ἀληθείᾳ εἶναι πάρα πολὺ δύσκολον νὰ πιστεύσῃ κανεὶς τοιαύτας τερατωδίας, τοιαύτας ὑπερβολάς. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι, παρεδεχόμην ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ λαὸς τῆς Δράμας, χάσας τὴν φιλελευθερίαν του, χάσας τὴν συναίσθησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἕλληνος πολίτου, δὲν διεμαρτυρήθη διὰ τὴν τυραννίαν, δὲν δύναμαι τῇ ἀληθείᾳ νὰ σᾶς ἀποκρύψω τὴν ἔκπληξίν μου διατί οἱ κύριοι πληρεξούσιοι Δράμας, οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ κατηγόρησαν ἐμέ, δὲν κατήγγειλαν ἐγκαίρως καὶ συγκεκριμένως τὰς πράξεις ταύτας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἴδωσιν ἂν θὰ ἐλάμβανε τὰ μέτρα του ἢ δὲν θὰ τὰ ἐλάμβανε. (Χειροκροτήματα). Ὁ δριμύτερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπιτεθεὶς πληρεξούσιος Δράμας, πρὶν καταπέσω ἀσθενής, μὲ ἐπεσκέφθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Μοὶ ὡμίλησε περὶ πολλῶν ὑποθέσεων καὶ προσεπάθησα νὰ ἱκανοποιήσω αὐτόν διότι ποτὲ δὲν ἐχώρισα τοὺς πληρεξουσίους τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς κόμματα. Ἠδύνατο τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ μοὶ εἴπῃ: «Κύριε Ὑπουργέ, λαμβάνουν χώραν ἔκτροπα εἰς τὴν Δράμαν, λάβετε τὰ μέτρα σας· ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ἔχουν ἐπιστολάς σας· ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι φυλακίζουν πολίτας ἐκνόμως· ὑπάρχουν φάλαγγες αἱ ὁποῖαι παρελαύνουν εἰς τὴν Δράμαν ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν Ἀρχῶν καὶ γίνονται ἀνεκταί». Τότε βεβαίως, κύριοι, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ καταγγείλῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι, λαβὼν γνῶσιν μιᾶς ἐκνόμου καταστάσεως, δὲν ἐζήτησε νὰ τὴν θεραπεύσῃ. Ἀλλά, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταγγελθῶσι, διότι αἱ τοιαῦται ὑπερβολαὶ οὐδέποτε ἔλαβον χώραν. Ἴσως παρεκτροπαὶ ἀτόμων, παρεκτροπαὶ ἐργατῶν, παρεκτροπαὶ ὑπόπτων νὰ ἔλαβον χώραν. Οὔτε ὅμως ὁ στρατηγὸς Ξύδης οὔτε ὁ Νομάρχης Δράμας οὔτε αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ θὰ ἠνείχοντο τὴν ὕπαρξιν ἐνόπλων σωμάτων ἐκνόμως συγκεκροτημένων. Εἶπον, κύριοι, ὅτι καὶ ἂν ὑπῆρχον τοιαῦτα, διὰ νὰ ἀποδοθῇ εὐθύνη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καταγγελθῆ ἡ πρᾶξις, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἀποδεδειγμένον τὸ γεγονὸς ὅτι ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς καὶ δὲν τὸ ἐθεράπευσα ἢ τουλάχιστον νὰ ὑπάρχῃ μία ὁμολογία, νὰ ὑπάρχῃ μία ἀπόδειξις ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωσε μίαν σύστασιν, μίαν διαταγήν, μίαν παράκλησιν πρὸς τὰς Ἀρχάς, ὅπως ἀνεχθῶσιν ἔκνομόν τινα ἐνέργειαν. Ἀλλὰ τοιαύτη σύστασις δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς κανένα ὑπάλληλον ἀπὸ τοὺς σήμερον εὑρισκομένους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε νὰ καταγγελθῶσιν οὔτε νὰ προσαχθῶσιν ἀποδείξεις ἀνυπάρκτων γεγονότων. Μὴ σᾶς ἐκπλήττῃ τοῦτο. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ ἔχει ἡ μοῖρά μου, ἀλλ’ εἰς βάρος μου πάντοτε ἐδημιουργήθησαν αἱ τερατωδέστεραι, δύναταί τις εἰπεῖν, συκοφαντίαι. Ὅτε εὑρισκόμην εἰς τὴν Χαλκιδικήν, μολονότι μετῆλθον τὴν πλέον ἐπιεικῆ, τὴν πλέον τιμίαν, τὴν πλέον ἀμερόληπτον διοίκησιν, κατηγορήθην ὅτι ἀπέσφαζον ἡβηδὸν τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἐκεῖ....

§39Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ ἐκείνου, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι εἰς ὡρισμένα χωρία ἔχουσι σκληροτάτας ἀναμνήσεις ἀκόμη διὰ τὸ ὄνομά σας.

§40Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε πληρεξούσιε, ἓν συγκεκριμένον γεγονός, παρακαλῶ.

§41Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Πολλά.

§42Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μίαν συγκεκριμένην πρᾶξιν ἰδικήν μου ἔκνομον ἐν Χαλκιδικῇ παρακαλῶ νὰ ἀναφέρετε.

§43Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Εἶναι πολλαί. (Θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία.

§45Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας σοβαρώτατα ὅτι τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸν νομὸν Ροδόπης ἐκέρδισα καλπάζων ἐπὶ κεφαλῆς ἴλης Κιρκασίων καὶ τρομοκρατῶν τὸν πληθυσμόν. Ἐγράφη καὶ γράφεται καὶ θὰ γράφεται καὶ θὰ πιστεύεται, διότι δὲν δύναται οὐδεὶς βεβαίως νὰ πείσῃ τὸν κόσμον νὰ μὴ πιστεύῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλει νὰ πιστεύῃ. Τὰ πλήθη πιστεύουσι περισσότερον τὸ ψεῦδος παρὰ τὴν ἀλήθειαν. Ἐν τοσούτῳ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐκ Ροδόπης κ. Μπακάλμπασης θὰ εἶναι εἰς θέσιν, ἂν θέλῃ, νὰ σᾶς πληροφορήσῃ ὅτι Κιρκάσιος ἱππεὺς δὲν ὑπῆρξεν ἐκεῖ, οὔτε κἂν ἵππευσε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν προεκλογικῶν περιοδειῶν μου. Σᾶς ἀνέφερα τὰ γεγονότα ταῦτα διὰ νὰ μὴ ἐκπλαγῆτε, ἂν ἠκούσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον μετὰ τὸ πέρας τῆς ἀνακρίσεως θ’ ἀποδειχθῇ βεβαίως ἀνύπαρκτον, τὸ ὅτι ἐν πλήρει δημοκρατικῷ πολιτεύματι, μὲ Κυβέρνησιν νόμιμον, μὲ Κυβέρνησιν ἐκ τῆς λαϊκῆς πλειονοψηφίας ἀπορρέουσαν, ἄτακτα σώματα, σταυραετοὶ τῆς μακαρίας ἐποχῆς τοῦ Μυλωνᾶ καὶ Καψαλοπούλου, παρελαύνουσιν ἐνώπιον νομαρχιακῶν, δικαστικῶν, ἀστυνομικῶν καὶ στρατιωτικῶν Ἀρχῶν, τυραννοῦσι, συλλαμβάνουσι, στέλλουσιν εἰς τὰ δικαστήρια, χωρὶς τὰ δικαστήρια ταῦτα νὰ διαμαρτύρωνται.

§46Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἓν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν ἁρμοδιώτερον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἦτο ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μάθωμεν τὸν τρόπον καθ’ ὃν αἱ στρατιωτικαὶ Ἐξουσίαι τῆς Δράμας διεξάγουσι, πολὺ δεδικαιολογημένως κατ’ ἐμέ, τὸν ἀντικομμουνιστικὸν ἀγῶνα ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ. Τοῦτο μᾶς ἐνδιαφέρει πρωτίστως νὰ μάθωμεν· πῶς ὁ ἐκεῖ Μέραρχος ἀμύνεται ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος καὶ τῆς καθεστηκυίας τάξεως ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἀνατρέψωσιν αὐτάς. Ἡ ἐξήγησις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ἡμᾶς πλήρως καὶ νὰ χωρήσωμεν ἐλευθέρως πρὸς τὴν ἐργασίαν ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ γίνῃ θετικωτέρα διὰ τὴν ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας πάσχομεν.

§47Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδήλωσα καὶ προχθὲς ὅτι ἡ ἀνάμιξις ἔν τινι μέτρῳ τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, οὔτε δὲ ἔπαυσαν ἀκόμη καὶ τὰ τρία γραφεῖα τῶν ἐπιτελείων τῶν διαφόρων στρατιωτικῶν Ἀρχῶν ν’ ἀπασχολῶνται μὲ τὸ ζήτημα αὐτό.

§48Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ἦτο περίεργον, ἂν τὰ ἐπιτελεῖα δὲν ἐμερίμνων ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους.

§49Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δυνατὸν ἀξιωματικοί τινες ἀνώτεροι ἢ κατώτεροι ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου ἢ ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως τοῦ καθήκοντος αὐτῶν νὰ ἐκτρέπωνται κάποτε εἰς μίαν ὑπερβασίαν. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου τῆς ὀργανώσεως, τῆς ὁπλίσεως, τῆς μισθοδοτήσεως ἐνόπλων ὁμάδων, μέχρι τοῦ σημείου τῆς συλλήψεως προσώπων ὑπ’ αὐτῶν τῶν ὁμάδων ὑπάρχει μεγίστη ἀπόστασις.

§50Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Καὶ ὅμως, κ. Ὑπουργέ, κρατοῦνται 37 πρόσωπα. (Θόρυβος).

§51Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Δράμας διὰ τὴν κράτησιν τῶν 37 προσώπων δύναται νὰ ἀποταθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ ἐρωτήσῃ τὰς ἐκεῖ δικαστικὰς Ἀρχὰς διατί κρατοῦνται.

§52Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Αὐτὸ θέλομεν νὰ μάθωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης· ἂν ὑπάρχει Στρατιωτικὸς Νόμος ἐκεῖ καὶ ἂν ὑπάρχει Εἰσαγγελεὺς καὶ τί ἔκαμε.

§53Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Εἰς τὸν πρῶτον ρήτορα, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπετρέψατε διακοπήν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶδον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν εἰς τὸν προηγούμενον.

§55Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπιθυμῶν νὰ στηρίξῃ τὴν κατηγορίαν του περὶ εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνέτρεξεν εἰς παλαιότερα....

§56Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁσάκις μοὶ ὑπέβαλλον παράπονα, ἐτηλεγράφησα εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς, ἀλλ’ οὐδεὶς μοὶ παρεπονέθη. Μοὶ εἶχον διατυπώσει παράπονα δι’ ἕνα συμβολαιογράφον καὶ ἐζήτησα τηλεγραφικῶς πληροφορίας, διέταξα δὲ ἀμέσως νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν θέσιν του.

§57Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφέρατε ἐξ ἀπροόπτου τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ζητήσετε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. (Θόρυβος).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, διὰ νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§59Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ στηρίξῃ τὴν κατ’ ἐμοῦ κατηγορίαν, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Συνέλευσιν ὅτι συνεκρότησα ἐθνικιστικὰς ὀργανώσεις, ἀνέτρεξεν εἰς τὸ πρόσφατον παρελθόν, τὴν ἐποχὴν δηλαδὴ κατὰ τὴν ὁποίαν παρῃτήθην τῆς ὑπὸ τὴν προεδρίαν του Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπεστήριξεν ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι, ἐπειδὴ δὲν προέβην ἀμέσως εἰς ἐφαρμογὴν προγράμματος ἀντικομμουνιστικοῦ, καθ’ ὃν χρόνον τὴν κυβέρνησιν τῆς Χώρας ἐνήσκει ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Σάμου, καὶ ἀφ’ ἧς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, ἐπειδὴ δὲν ἠθέλησα νὰ ἐφαρμόσω πρόγραμμα ἀντικομμουνιστικόν, δὲν εἶμαι εἰλικρινὴς εἰς τὰς κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ ἰδέας μου, ἀλλ’ ὅτι ἐπεδίωκον διὰ τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου, διὰ τῆς ἐπιδείξεως αὐτοῦ νὰ καταπτοήσω τὴν Κοινὴν Γνώμην διὰ νὰ ἀναρριχηθῶ εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἀλλὰ συγχρόνως λέγει ὅτι ἐφήρμοσα καὶ πρόγραμμα ἀντικομμουνιστικὸν τῆς ἐσχάτης ἀκρότητος, τὸ πρόγραμμα τῶν ἐθνικιστικῶν ὀργανώσεων. Δὲν γνωρίζω βεβαίως πόσον συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν εἶναι ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς τοιαῦτα ὑποστηρίζων. Πῶς συμβιβάζεται ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι δὲν ἐφήρμοσα ἀντικομμουνιστικὸν πρόγραμμα πρὸς τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι κατήρτισα ἀντικομμουνιστικὰς ἐθνικιστικὰς ὀργανώσεις; Ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ καὶ ὁσάκις ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ διὰ τοῦ προγράμματος τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσα εὐρύτατα, ἐξέθεσα εἰλικρινῶς τὰς σκέψεις μου περὶ τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ περὶ τῆς τηρητέας ἀπέναντι αὐτοῦ στάσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ἐγώ, κύριοι, οὐδέποτε ὑπεστήριξα ὅτι τὸ Κράτος δύναται διὰ τῆς πιέσεως, διὰ τῆς φυλακίσεως, διὰ τοῦ φόνου νὰ ἐξοντώσῃ τὸν κομμουνισμόν. Ἄν ἐνθυμῆσθε πάντες καλῶς τοὺς λόγους μου καὶ ἂν ἀνεγνώσατε τὸ πρόγραμμα τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, θὰ εἴδετε ὅτι δύο οὐσιώδη σημεῖα ἐτόνισα: Ἕν ὅτι πρέπει διὰ τῆς καταλλήλου διδασκαλίας, διὰ τῶν καταλλήλων νομίμων ὀργανώσεων τῆς νεολαίας νὰ προπαγανδίσωμεν τὴν νέαν γενεὰν διὰ νὰ μὴ τὴν κατακτήσῃ καὶ αὐτὴν ὁ κομμουνισμός. Νὰ ἐξυγιάνωμεν τὴν ψυχὴν τῶν μελλόντων τοῦ Ἔθνους στρατιωτῶν διὰ νὰ μὴ στρατολογήσωμεν αὔριον ὑπὸ τὰς σημαίας κομμουνιστάς. Πρῶτον ἦτο αὐτὸ τὸ σημεῖον. Καὶ τὸ ἄλλο σημεῖον ἦτο τοῦτο, ὅτι ἡ ἀστικὴ τάξις ὀφείλει νὰ κάμῃ τὰς ἀναγκαίας ὑποχωρήσεις καὶ νὰ φροντίσῃ, ὅπως μετὰ τῶν φιλονόμων ἐργατῶν καὶ μετὰ τῶν ἀγροτῶν ἀποτελέσῃ ἓν σύνολον, ὅπως ἀπομονώσῃ τοὺς κομμουνιστὰς καὶ κατορθώσῃ νὰ τοὺς καταστήσῃ ἀκινδύνους. Τοῦτο, κύριοι, δὲν ἀπῄτει πολλὴν σκέψιν οὔτε μεγάλην μόρφωσιν, καὶ δι’ αὐτὸ ἴσως τὸ ἐφεῦρον καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδιάβασα πολλοὺς τόμους. Ἐκύτταξα μὲ τὸ βλέμμα τοῦ στρατιωτικοῦ ποῦ βάλλει ὁ κομμουνισμὸς καὶ εἶδον ὅτι προσπαθεῖ τὴν νεολαίαν, τὰ σχολεῖά μας, τοὺς στρατιώτας μας, τοὺς μέλλοντας στρατευσίμους μας νὰ διαφθείρῃ. Ἐκύτταξα ἐπὶ πλέον πρὸς ποίαν τάξιν στρέφεται διὰ νὰ τὴν ἀποσπάσῃ πρὸς τὸ μέρος του καὶ νὰ τὴν παραπλανήσῃ καὶ εἶδον ὅτι ζητεῖ ἀγροτοεργατικὴν Κυβέρνησιν. Ἐγνωρίζομεν ἄλλως τε ὅτι οἱ Ρῶσοι κομμουνισταὶ καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία τὴν δικτατωρίαν τοῦ προλεταριάτου τὴν ὀνομάζουν Κυβέρνησιν τῶν χωρικῶν τῆς Ρωσίας, χωρὶς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ ἐρωτήσουν δι’ ἐκλογῶν τὴν θέλησιν τῶν χωρικῶν. Συνεπῶς ἐσκέφθην ὅτι τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα προβάλλονται, ἐκεῖνα ὀφείλομεν νὰ προστατεύσωμεν καὶ κατ’ ἐκείνων ὀφείλομεν ν’ ἀμυνθῶμεν. Αὐτὰ περιέλαβον εἰς τὸ πρόγραμμά μου. Οὐδέποτε συνέστησα ἐκνόμους ἐνεργείας, οὐδέποτε, διότι δυστυχῶς ἔχω πικρὰν πεῖραν τῶν ἀτάκτων σωμάτων, διότι ἀπὸ 17 ἐτῶν παιδὶ ἔλαβον μέρος εἰς ὅλους τοὺς ἀτάκτους καὶ τακτικοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους ἔκαμε τὸ Ἔθνος μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920. Συνεπῶς ποῦ ἔγκειται, κύριοι, ἡ ὑστεροβουλία τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἢ ἡ ὑστεροβουλία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἔδειξε τοιαύτην ἀπερισκεψίαν, ὥστε νὰ θεωρηθῇ σήμερον ὅτι ἔχασε τὰς φρένας του; Μήπως παρέχω ἐγώ, κύριοι, εἰς ὅλους ὑμᾶς καμμίαν ἔνδειξιν ὅτι δὲν εἶμαι καλά; (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα). Ὅτι ἔκαμά ποτε πρᾶξιν τινὰ τοιαύτην, ὥστε νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ πνευματική μου ὑγεία; Ἀλλά, κύριοι, τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ· σαφῆ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἀφήνει καμμίαν ἀμφιβολίαν. Αἱ φάλαγγες τῆς Δράμας, αἱ συλλήψεις τῶν φιλονόμων πολιτῶν, αἱ παρανομίαι ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν Ἀρχῶν, ἡ τυραννία τῶν ἐθνικιστῶν, ὁ δῆθεν ἐκτροχιασμὸς τοῦ στρατηγοῦ Ξύδη, ἑνὸς σεμνοῦ καὶ ἡρωικοῦ στρατιώτου, οὐδέποτε ἀναμιχθέντος εἰς κόμματα καὶ οὐδέποτε ἀμεροληπτήσαντος ὑπέρ τινος, ὅλα αὐτὰ ἐπεφοιτήθησαν εἰς τὸν νοῦν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας καὶ τὸ χυθὲν ἐκεῖ πολύτιμον αἷμα παρουσίασε μίαν εὐκαιρίαν πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως, μίαν εὐκαιρίαν προσωπικῆς ἐπιθέσεως οὐχὶ ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἐναντίον τοῦ Γεωργίου Κονδύλη.

§60Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, διότι ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία συνεχωνεύθη μὲ τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διασαφήσω τὸ περιστατικὸν ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐστρέφετο κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπερώτησις δὲν ἀφορᾷ κἂν τὸ πρῶτον τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, ἀλλὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Περαιτέρω συνεχωνεύθη ἡ ἐπερώτησις μὲ ἄλλας, ἀλλ’ ὁ ἀρχικὸς χαρακτηρισμὸς παρέμεινεν ὁ αὐτός. Κακῶς ἑπομένως ἐλέχθη ὅτι ζητεῖται ὁ λόγος ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι εἶναι δικαίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ υἱοθετῇ τὰς γενικωτέρας εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀπολογῆται τόσον ἐπιτυχῶς, ὅπως ἀπολογεῖται. Τοῦτο δὲν φρονοῦμεν ἡμεῖς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἀναπτύξωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἱστορικὸν τῆς ἐπερωτήσεως διὰ νὰ μὴ δύναται νὰ διατυποῦται ἐναντίον ἡμῶν ἡ μομφὴ ὅτι ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ ἐπιτεθῶμεν προσωπικῶς ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§61Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δικαίωμα βεβαίως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ν’ ἀναπτύξῃ τὴν κατηγορίαν καθ’ ὃν τρόπον αὕτη φρονεῖ, ἀλλὰ δικαίωμα καὶ ἐμοῦ τοῦ κατηγορουμένου εἶναι νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αἰσθάνομαι καὶ πιστεύω. Εἶναι δὲ δικαίωμα καὶ τόσον ἰσχυρότερον τὴν στιγμὴν ταύτην, δικαίωμα ἢ μᾶλλον καθῆκον ἐπιτακτικόν, νὰ εἴπω ὅλην τὴν ἀλήθειαν, διότι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀπησχολήθη μὲ τὰ γεγονότα αὐτὰ ὅλως ἀδικαιολογήτως, δι’ ἀνυπάρκτους ἐθνικιστικὰς ὀργανώσεις, ἐπὶ τέσσαρας ὁλοκλήρους ἡμέρας, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἐστραμμένα τὰ βλέμματα πρὸς ἡμᾶς καὶ ἀναμένει τὴν ἐπιτάχυνσιν τοῦ ἔργου μας, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δυσφορεῖ, διότι ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον συνεδριάζοντες δὲν ἐπελήφθημεν τοῦ κυρίου ἡμῶν ἔργου, τοῦ συντακτικοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀντιδραστικὸς κόσμος ἐκμεταλλεύεται τὴν τοιαύτην κωλυσιεργικὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δρᾶσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα καταρρίψῃ τὸ κῦρος μιᾶς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλα καθήκοντα κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας στιγμὰς τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἀπασχόλησις τῶν τεσσάρων ἡμερῶν τοῦ ἔργου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν εἶχεν οὐδεμίαν δεδικαιολογημένην ἀφορμήν, ἀλλὰ κατηυθύνετο κατὰ τοῦ προσώπου μου, θὰ ἐπεθύμουν νὰ κάμω εἰς ὑμᾶς τὴν δήλωσιν ὅτι, ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδέχετο νὰ χαλαρώσῃ τὴν κωλυσιεργικήν της ἐνέργειαν διὰ ν’ ἀφήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ ἐργασθῇ, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. (Χειροκροτήματα).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πάγκαλος ἔχει τὸν λόγον.

§63Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐξετάσω, κύριοι πληρεξούσιοι, οὔτε θὰ θελήσω νὰ ἐπαναλάβω λεπτομερῶς τὰ τῶν λυπηρῶν ἐπεισοδίων τῆς Δράμας καὶ τῆς Καβάλλας, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἐπερώτησιν. Ἐζήτησα τὸν λόγον μόλις χθὲς καὶ ἐφόσον ἡ ἐπερώτησις ἐξειλίσσετο, διότι ἐνεποίησαν εἰς ἐμὲ ἐντύπωσιν ὡρισμένα τινὰ σημεῖα τῆς ὑποθέσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπαντῶν πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἰς τὴν γενομένην πρὸς αὐτὸν ἐπερώτησιν μᾶς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ θαυμασίου λόγου, πλήρους πατριωτικῶν ἐξάρσεων, τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἐφρόνει ὅτι ἄλλην μίαν φορὰν ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον. Ὡμίλησε περὶ πρακτόρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὡμίλησε περὶ τῶν γνωστῶν ἐνεργειῶν τῆς προπαγάνδας ἐν Μακεδονίᾳ, καὶ πράγματι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶχον πεισθῆ καὶ ἐγὼ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ κομμουνιστικῆς ἀποπείρας, ἐπρόκειτο δηλαδὴ περὶ ἀποπείρας ἐκ μέρους τῶν ὀργανώσεων ἐκείνων ἢ μᾶλλον τῶν τάξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐπεθύμουν νὰ ἐπιβάλωσι τὸ πρόγραμμα αὐτῶν διὰ τῆς βίας καὶ τῶν ἀνατροπῶν. Ἂν τὸ πρᾶγμα εἶχεν ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, βεβαίως δὲν θὰ ἠρχόμην νὰ σᾶς ἀπασχολήσω σήμερον, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ πολὺ περισσότερον εἰς τὸ στράτευμα, καὶ μεταξὺ ἐκείνων, φυσικά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκαταλέγωμαι καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεθύμει τὴν εἴσοδον τοῦ κομμουνισμοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἔρχονται εἰς τὴν μνήμην μου ἄλλα γεγονότα, ἕνεκα τῶν ὁποίων, νομίζω, ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀπασχοληθῶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἐν γένει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς ὁποίας σύμπτωμα καὶ μόνον ἀποτελεῖ τὸ τελευταῖον ἐπεισόδιον. Τὰ γεγονότα καὶ ἡ ἱστορία εἶναι πρόσφατος. Ὅταν ἐνηργεῖτο πρό τινων μηνῶν ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὁ μόνος λόγος ὁ ὁποῖος ἐξηνάγκασε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διαφωνήσῃ ἦτο ὁ κομμουνισμός. Ὁ κομμουνισμὸς εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρουσιάζεται ὡς μία πανάκεια, ὡς ἓν ὅπλον ἀμφίστομον, χρησιμοποιούμενον, ἵνα καταρρίπτῃ Κυβερνήσεις, ὅπως χρησιμοποιεῖται νὰ στηρίζῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν· χρησιμοποιεῖται ἐπίσης ὁ κομμουνισμὸς διὰ νὰ καλύπτῃ παρεκτροπάς, ὅπως ἐκεῖναι αἱ ἀξιοθρήνητοι τὰς ὁποίας βλέπομεν σήμερον. Εἶναι περίεργον, κύριοι, πῶς, ἐνῷ ἀπὸ τῆς 13 τοῦ μηνὸς δι’ ἀλλεπαλλήλων τηλεγραφημάτων ἐγνώριζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης σαφέστατα τὴν κατάστασιν, ὅπως τὴν ἀντελήφθημεν καὶ ἡμεῖς, εἶναι περίεργον πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε γνῶσιν αὐτῆς. Θὰ ἤθελα τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Τὸ δίλημμα τίθεται ἀμείλικτον εἰς τὴν Κυβέρνησιν: Ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, λαβὼν τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον τοῦ ἀνήγγειλε τὰ ἀξιοθρήνητα ἐκεῖνα γεγονότα τὰ ὁποῖα τοῦ ἀνήγγειλεν, ὅτι 40 πολῖται εἶχον πέσει καὶ δὲν ἀνέφερε τοῦτο εἰς τοὺς συναδέλφους του εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως θὰ ἐγίνετο καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1830, ἢ ἐγένετο τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει ἠθέλησε νὰ ἀπατήσῃ τὴν Συνέλευσιν, νὰ ἀπατήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Παραλείπω ὅλα τὰ ἄλλα σημεῖα· αὐτὰ καὶ μόνον μὲ ἐνδιαφέρουν. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ πεισθῶσι πάντες ὅτι οἱ κομμουνισταὶ ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν Ἀρχῶν καὶ ἐφόνευσαν καὶ δύο ἀξιωματικούς, ἐνῷ εἶχον πέσει 30 πολῖται καὶ στρατιῶται ἐν Καβάλλᾳ. Ἓν τοιοῦτον γεγονὸς εἶναι ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν πάντες ὅτι ἀναφέρονται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, γίνονται συσκέψεις ἐπὶ συσκέψεων καὶ λαμβάνονται τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα. Ἢ πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀποσυνθέσεως πρωτοφανοῦς, περὶ Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν «δὲν γνωρίζει τὸ σκυλλὶ τὸν ἀφέντη του» ἢ πρόκειται περὶ ἐξαπατήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ, παρακαλῶ, ἀναμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§64Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω κατόπιν.

§65Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Θὰ τὴν ἀναμένω, ἀλλὰ θὰ εἶναι δύσκολος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῶσι τὰ ἔκτροπα γεγονότα τὰ λαβόντα χώραν, ὅτι εἰς τὴν Καβάλλαν ὁ γραμματεὺς τοῦ συνδέσμου τῶν ἐθνικιστῶν ὀργανώσεων, ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ συνδέσμου τοῦ ἀντικομμουνιστικοῦ συνήγειρε τοὺς ἐργατικούς, ὅτι 3.000 ἐργάτιδες καὶ ἐργάται ὥρμησαν νὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον, ὥρμησαν νὰ ὑπερασπίσουν τὰ δικαιώματά των, τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, τὰ δικαιώματα τοῦ ἱδρῶτός των, ἐναντίον τῶν κεφαλαιοκρατῶν, ἐναντίον μιᾶς κακοήθους συνεργείας, ἡ ὁποία ἐζήτει, παρὰ τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἐξαγάγῃ τὰ καπνὰ εἰς βάρος αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ καλυφθῇ μὲ ρητορικὰς ἐξάρσεις καὶ μὲ σχήματα ρητορικά. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἡ ψῆφος τῆς πλειονοψηφίας θελήσῃ νὰ συγκαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν, ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξέλθῃ ἀνάπηρος πνευματικῶς καὶ ἠθικῶς ἐντεῦθεν. Ἂν παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν της ἢ ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωρίσῃ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ του καὶ ὁμολογήσῃ ταύτην, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν γνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν εὐθύνην ὁλόκληρον τὴν φέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τότε ὑποδείξῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ὀφείλει ὄχι μόνον χάριν τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον χάριν τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ χάριν αὐτοῦ ἀκόμη, νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ μαζί μου, ἂν θέλῃ, νὰ ἀπέλθωμεν τῆς αἰθούσης ταύτης. (Χειροκροτήματα). Δι’ αὐτὸ εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ εἶναι γενικωτέρα. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀσφαλῶς πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅσον τὴν ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἴσως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· διότι γνωρίζω πόσον εὐχάριστος εἶναι ἡ θέσις αὐτὴ τῶν πρώτων ἑδωλίων. Οὐδεμία ἀντιπολιτευτικὴ σκέψις ὑπάρχει ἐν τῇ ψυχῇ μου, ἂν δὲ ἐγνώριζον ὅτι ἐκ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ κυβερνητικὴ κρίσις, ἐγὼ μετὰ τῶν φίλων μου, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πολλοί, μετροῦνται εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρός, θὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως· τὸ βεβαιῶ αὐτό. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δύναται ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς νὰ ἐξέλθῃ μὲ μειωμένον τὸ κῦρος ἡ Συνέλευσις, διότι ἡ Κυβέρνησις χάριν κομματικῶν συμφερόντων ἀπεσιώπησε τοιαύτην ὑπόθεσιν. Τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως δὲν πρέπει νὰ διατρέξῃ κανένα κίνδυνον, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής, ὄχι ἀρχηγός μου, διότι οὐδέποτε ὑπῆρξεν οὔτε τὸν ὠνόμασα τοιοῦτον· ἐγὼ εἰς τὴν Κυβέρνησιν Παπαναστασίου ἔλαβον μέρος κληθεὶς καὶ συμμαχήσας καὶ ἐνεργήσας ὡς Ὑπουργὸς ὑπηρεσιακὸς καί, ὡς γνωρίζετε, φροντίσας σὺν τοῖς ἄλλοις τὸ κόμμα μου, τὸ ὁποῖον ἠρίθμει 40 πληρεξουσίους, νὰ τὸ ὑποβιβάσω εἰς 15 ἐκ τῆς ὑπουργικῆς μου δράσεως. Ὅπως λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς εἶπεν, ὁ κίνδυνος δὲν ἔγκειται εἰς τὸν μπολσεβικισμόν· ἀναμφισβητήτως ἐν Ἑλλάδι μπολσεβικικὸς κίνδυνος δὲν ὑφίσταται. Ὅταν ἀπέδιδον κομμουνισμοφοβίαν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τότε καὶ διεφωνήσαμεν κατόπιν, εἶχον δίκαιον, διότι ἐθεώρησα ὅτι εἶναι πλανημένος καλῇ πίστει καὶ διότι εἶδον ὅτι — εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀπαντῶ εἰς τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἔθεσε πρὸ ὀλίγου — πραγματικῶς πάσχει ὁ ἄνθρωπος αὐτός, διότι ἔχει μίαν idée fixe· εἶναι μία παθολογικὴ κατάστασις ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας δὲν ἐξετάζουν οἱ συνήθεις ἰατροί, ἀλλ’ ὡρισμένοι. Ἀπεδείχθη λοιπόν, μόλις ἔπεσεν ἀπὸ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤδη τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὁ κομμουνισμὸς ἐξηλείφθη ἀπὸ τὸν Στρατόν, διότι, ὅταν ἦτο Ὑπουργός, ὅ,τι συνέβαινεν, εἴτε διαμαρτυρίαι διότι δὲν ἀπελύοντο ἔφεδροι εἴτε ἄλλα συνήθη εἰς τὸν Στρατόν, τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν, τὰ ἀπέδιδεν ὅλα εἰς τὸν κομμουνισμόν. Ἡ πτῶσίς του ἀπέδειξεν ὅτι τίποτε δὲν ἦτο ἀπὸ αὐτά. Δὲν παραγνωρίζω καὶ ἐγὼ τὰς ἐνεργείας τοῦ κομμουνισμοῦ· τὰς γνωρίζω καὶ ἐγώ, διότι ἤμην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅπου ὑπῆρξε τὸ κέντρον τῆς ἐνεργείας των, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀπηλλαγμένη ὑπὲρ πᾶν ἄλλο Κράτος ἀπὸ τὸν κίνδυνον αὐτόν. Ἡ συγκρότησις καὶ ἡ ἠθικὴ ψυχοσύνθεσις τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ἡ κατάστασις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἡ ἐν σπαργάνοις εὑρισκομένη βιομηχανία μας εἶναι τὰ κύρια αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων τελευταία θὰ διαβῇ τὰ σύνορά μας ἡ πανώλης τοῦ μπολσεβικισμοῦ. Ὁ κομμουνισμός, ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ τὰς ἄλλας κοινωνικὰς ἀνατροπὰς ἔχει καὶ ἀνατροπὰς ἐπηρεαζούσας ἀκόμη καὶ τὰ ἤθη, θὰ ἀποκρουσθῇ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου, ἂν ἐξαιρέσῃ κανεὶς ὡρισμένην τάξιν ἐν Ἀθήναις, ἡ οἰκογένεια ἐξακολουθεῖ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς πατριαρχικῆς οἰκογενείας, τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀρετῆς. Δὲν νομίζω λοιπὸν τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον ἄμεσον καὶ ἐπικίνδυνον. Ἐπικίνδυνος ὑποστηρικτὴς τοῦ κομμουνισμοῦ εἶναι πρωτίστως ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ πεπλανημένη του γνώμη ὅτι διὰ τῆς πιέσεως θὰ καταπνίξῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὀργανώνων διὰ τῶν ἀνθρώπων τοὺς ὁποίους εἴδετε ἀντικομμουνιστικὰ σωματεῖα, συλλόγους κλπ. θὰ πολεμήσῃ τὸν κομμουνισμόν, φέρει εἰς τὸ ἀντίθετον. Ἀπόδειξις τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, ἀπόδειξις ὅτι αὔριον θὰ τὰ ἴδετε ἐν Θεσσαλονίκῃ. Οἱ κομμουνισταί, ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἐργατῶν, τῶν προσφύγων, εἶναι ἐλάχιστοι. Διὰ τῆς προσπαθείας αὐτῆς τῶν Ἀρχῶν ὑπάρχει κίνδυνος οἱ πραγματικοὶ ἐργάται νὰ γίνουν καὶ αὐτοὶ κομμουνισταί. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν ἡ δικαιοσύνη δὲν ἐφαρμόζεται, τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν τὸ Κράτος ἐπεμβαίνει χάριν ἑνὸς ἢ δύο λωποδυτῶν μεγαλοσχήμων καὶ χύνεται τὸ αἷμα τριάκοντα ἀνθρώπων καὶ τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, τυφλωμένη ὑπὸ τοῦ κομματισμοῦ, προσπαθεῖ νὰ σκεπάσῃ καὶ νὰ ρίψῃ εἰς τὰς καλένδας τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἀπὸ τὴν στιγμὴν ταύτην πρέπει νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁ κομμουνισμός, ὄχι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον γνωρίζομεν, ἀλλ’ ἄλλος, τὸν ὁποῖον προκαλοῦν τὰ προγράμματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἐπὶ θύραις. Ὁ κομμουνισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι γνωστός, διότι κομμουνισταὶ εἰς τὰ χωρία δὲν ὑπάρχουν· δὲν ἔχουν καμμίαν ἰδέαν τῶν θεωριῶν τοῦ κομμουνισμοῦ, τὰς ὁποίας ἄριστα γνωρίζει ὁ κ. Πασαλίδης, ὁ ἀρχηγὸς τῶν σοσιαλιστῶν· κομμουνισμὸς εἶναι περίπου ἀναρχισμός. Οἱ πλεῖστοι τῶν χωρικῶν καὶ τῶν ἐργατῶν δὲν ἔχουν ἐν νῷ παρὰ τὴν ἁρπαγήν, τὸ «πλιάτσικο», εἰς τὸ ὁποῖον βοηθὸς κύριος, ὅπως γνωρίζετε, εἶναι ἡ πεῖνα καὶ ἡ ἔνδεια, ἀλλὰ πρώτιστος πάντων εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Κράτος, εἶναι ἡ κρατικὴ ἀναρχία. Αὐτὴ ὑποβοηθεῖ τὸν κομμουνισμόν. Ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ἢ μᾶλλον νὰ ἐπαναλάβω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μίαν συμβουλὴν τὴν ὁποίαν τῷ εἶπον καὶ ἄλλοτε: Δὲν ἀρκεῖ νὰ ὁμιλῶμεν διὰ παχέων λέξεων περὶ Πατρίδος, περὶ φιλοπατρίας κλπ. Εἷς καὶ μόνον τρόπος ὑπάρχει νὰ παταχθῇ ὁ κομμουνισμός, νὰ ἀποκρουσθοῦν οἱ κίνδυνοι κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος καὶ νὰ στερεωθῇ ἡ Δημοκρατία: Ἡ χρηστὴ διοίκησις. Ἀτυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὁποίου τὰς στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ παραγνωρίσω — ἐπειδὴ συνηθίζει νὰ κάμνῃ χρῆσιν καὶ ῥητῶν, θὰ τῷ εἴπω καὶ ἐγὼ «ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσιν»—ἀφ’ ἧς ἄφησε τὸν στρατιωτικὸν μανδύαν καὶ εἰς τὰς δύο ἐμφανίσεις ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ δὲν μᾶς ἔδωσεν ἐνθαρρυντικὰς ἐλπίδας, διότι ἀτυχῶς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφῆκε τὴν συναλλαγὴν νὰ ὀργιάσῃ καθ’ ὃν τρόπον οὐδεὶς πρὸ αὐτοῦ πολιτικὸς Ὑπουργὸς ἔπραξεν. Εἶναι ἀληθές, καὶ αὐτὸ θὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὸ βάθος ἴσως τῆς ψυχῆς του ὁ σκοπὸς ἦτο ἱερός· ἦτο νὰ κάμῃ κόμμα, ἐφαρμόζων τὸ ἰησουιτικὸν δόγμα «ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα» ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τοῦ εὐρύτητι, ἀλλ’ ἐπλανᾶτο. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ, διότι, ὅταν καταγγέλλω τι, ἔχω τὸν ὁπλισμὸν πλήρη, ὄχι ὅπως τὸν εἶχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διὰ νὰ ἀποδείξω τὰ καταγγελλόμενα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρέλυσε κυριολεκτικῶς τὸ στράτευμα. Εἰς διάστημα ἑνὸς μηνὸς ἐξέδωκε περὶ τὰς διακοσίας διαταγάς, ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι ζήτημα ἂν δύο ἢ τρεῖς θὰ εἶχεν ἐκδώσει πολιτικὸς Ὑπουργός, ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω ὑπογράψει οὔτε μίαν εἰς τὴν ζωήν μου διαταγὰς ἀφορώσας τὴν ἀποκλειστικὴν τοποθέτησιν ὁπλιτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Προεβίβαζε τοὺς ὑπηρέτας του εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1924 ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, διεστρέφοντο καὶ ἐπλαστογραφοῦντο ὑπὸ τῶν ὀργάνων του τὰ Διατάγματα· ὑπάρχει σωρεία Διαταγμάτων πλαστογραφημένων. Ἀσχολούμενος εἰς τὸ νὰ συντάξῃ κόμμα ἀφῆκε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς χεῖρας ἐκμεταλλευτῶν. Ὑπάρχει, κύριοι, μία ὑπόθεσις, ἥτις θὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, σοβαρωτάτη. Ἀφήνω τὰς λεπτομερείας καὶ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὰς παρὰ ἂν προκληθῶ. Ἀξιωματικὸς τοῦ Στρατοῦ, ἐνδιαφερόμενος ἴσως ἐκ λόγων πολιτικῶν, ὑπέβαλεν αἴτησιν διὰ προμήθειαν ὅπλων ἀξίας 1.500.000 λιρῶν Ἀγγλικῶν. Ἡ προμήθεια παρεπέμφθη, κατὰ τὰ γνωστά, εἰς τὴν τεχνικὴν Ὑπηρεσίαν. Συνέστη Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας ὁ πρόεδρος, ἀνώτατος ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ, ἀπέρριψε τὴν προμήθειαν διὰ μιᾶς ἐκθέσεως σφοδροτάτης, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ «παληοτενεκέδων». Οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὅμως τὴν αἴτησιν ἐκείνην τὴν εἰσήγαγον διὰ τοῦ Ἐπιτελείου, ἀναρμοδιωτάτου ἐντελῶς. Τὸ Ἐπιτελεῖον τὴν διεβίβασεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπου προεκλήθη διαταγὴ καὶ συνέστη Ἐπιτροπή. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν παρελάμβανον τὸ Ὑπουργεῖον, εὑρέθην πρὸ ἑνὸς τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπήτει νὰ ἀγοράσωμεν ἀμέσως τὸ ὑλικὸν αὐτό, διότι ἡ Τσεχοσλοβακία καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο Κράτος ἦταν ἕτοιμα νὰ τὸ ἁρπάσουν, διότι ἦτο θαυμάσιον. Πρὸ τοῦ μεγάλου ποσοῦ ἐζήτησα πληροφορίας σχετικὰς ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν Ὑπηρεσίαν.

§66Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Τί ἠθέλετε νὰ κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν τῷ ὑποβάλλεται μία πρότασις, παρὰ νὰ συστήσῃ μίαν Ἐπιτροπήν;

§67Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶπον, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον εἰς ἕνα Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται μὲ τὰ ἔργα του καὶ ὄχι μὲ τὸ κόμμα του, νὰ ἀγνοῇ ὅτι ὑπῆρχεν ἔκθεσις διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐννεαμελοῦς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας προήδρευεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ πυροβολικοῦ κ. Μανέττας, ἡ ὁποία εἶχεν ἀπορρίψει τὰ ὅπλα.

§68Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὶν συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἐγὼ παρῃτήθην.

§69Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἶχε συνέλθει ἡ Ἐπιτροπή, εἶχεν ἐκδώσει τὴν ἀπόφασίν της καὶ ἡ Διεύθυνσις τοῦ Πυροβολικοῦ εὑρίσκετο ἐν πλήρει τάξει.

§70Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ εὕρετε τὴν συνέχειαν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ἄλλοτε ἐγὼ συγκεκριμένως ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος· διότι ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέθεσε, παρὰ πάντα νόμον, τὴν ἐνέργειαν τῆς προμηθείας εἰς τὸν τότε ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου καὶ ἤδη ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἀκόλουθόν του στρατηγὸν κ. Κλάδον. Δι’ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εὕρετε τὴν συνέχειαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§71Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς ὅλα τὰ Κράτη αἱ προμήθειαι γίνονται ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν τῶν προμηθειῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν τῆς Ἐπιμελητείας διὰ τὸ ὑλικὸν πολέμου τῆς ἁρμοδιότητός της, ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Πυροβολικοῦ διὰ τὸ ἄλλο ὑλικὸν πολέμου, ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχει συντονισμὸς ὑπηρεσίας, πρέπει τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον νὰ κανονίσῃ τί ὑλικὸν θὰ ἀγορασθῇ ἀπὸ τὸ ἓν εἶδος, τί ἀπὸ τὸ ἄλλο, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἁρμόδιον νὰ κανονίσῃ, τὸ ὁποῖον γνωρίζει τὴν κατάστασιν τοῦ στρατεύματος. Ἡ ἐνέργεια λοιπὸν τῆς προμηθείας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ παρὰ διὰ τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Πυροβολικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν ἦλθεν ἡ προσφορά, συνήντησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τῷ ἐξέθεσα τὴν κατάστασιν, τῷ εἶπον ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι καλὰ τὰ ὅπλα, ἀλλ’ ἂν εἶναι καλά, νὰ ἀγορασθοῦν, διότι εἶχον εὐθύνην. Ἐζήτουν ὅμως τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι δύνανται νὰ πληρωθοῦν ἀμέσως καὶ ἐπήγαμεν εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον νὰ κανονίσωμεν τὴν πίστωσιν. Ὅταν ἐπέστρεψα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, κατήρτισα δύο Ἐπιτροπάς, διότι δὲν ἠθέλησα νὰ βασισθῶ εἰς μίαν καὶ μόνην, μίαν πολυμελῆ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Πυροβολικοῦ, καὶ μίαν εἰς τὸ Λονδῖνον, τριμελῆ, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ στρατιωτικοῦ ἀκολούθου τῆς ἐν Παρισίοις Πρεσβείας, καὶ ἀνέμενον τὰς ἀποφάσεις τῶν δύο Ἐπιτροπῶν. Πρὶν ἀκόμη ἔλθουν αἱ γνωματεύσεις τῶν Ἐπιτροπῶν, παρῃτήθην. Τί τὸ ἔκτροπον εὑρίσκετε εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα;

§72Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν σᾶς ἐλέγχω δι’ αὐτό, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμεῖσθε τὰς ἡμερομηνίας. Ἡ πρώτη Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὸ πόρισμά της πολὺ πρὶν ἢ παραιτηθῆτε καὶ τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐγνώριζεν ὁ διευθυντὴς τοῦ Πυροβολικοῦ, ἐνῷ δὲ ἡ ὑπόθεσις εἶχε τερματισθῆ, εὑρέθη ἐν Λονδίνῳ τριμελὴς Ἐπιτροπὴ ἀπὸ μὴ εἰδικούς, ἡ ὁποία ἐγνωμάτευσεν ὑπὲρ τῆς προμηθείας τῶν ὅπλων. Ταῦτα ἐγένοντο ἐκ τοῦ γʹ γραφείου τοῦ Ἐπιτελείου ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Πυροβολικοῦ. Αὐτό, ἂν δὲν εἶναί τι ἄλλο, εἶναι ἀποσύνθεσις ἐπιτελική. Αὐτὸ τὸ ἀντιλαμβάνονται ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί.

§73Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγινεν ἡ προμήθεια;

§74Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὄχι, τὴν ἐσταμάτησα ἐγὼ τηλεγραφικῶς· ἐτηλεγράφησα ἀμέσως νὰ διαλυθῇ ἡ τριμελὴς Ἐπιτροπὴ ἡ σχηματισθεῖσα ἀπὸ τὸν περίφημον Χρόνην, ἐναντίον τοῦ ὁποίου εἶναι τὸ πόρισμα τῆς ἀνακρίσεως καὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν παρεπέμφθη.

§75Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἡ νέα αὐτὴ μέθοδος τῶν παρεμπιπτουσῶν ἐπερωτήσεων δὲν στρέφεται μόνον εἰς τὸ παρόν.

§76Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἡ παρέκκλισις εἶναι μόνον τρίμηνος.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε; Μίαν ἡμέραν ὁ ἀξιότιμος νῦν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου μὲ ἐπεσκέφθησαν καὶ μοῦ παρέστησαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου προμηθείας ἀριθμοῦ ὅπλων, μοῦ παρέστησαν ὅτι ὑπάρχει μία ποσότης ὅπλων εἰς τὸ Α μέρος, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ἐπὶ μακρὸν τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς καὶ ὅτι διὰ νὰ μὴ πωληθοῦν εἰς ἄλλον τὰ ὅπλα πρέπει νὰ ἔχωμεν καταθέσει ἓν ποσὸν χρημάτων, διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ὀψιὸν διὰ τὴν προμήθειαν αὐτήν. Ἀπεδέχθην τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μεταβῶμεν μαζὶ εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὅπως τακτοποιήσωμεν τὸ ζήτημα, διὰ νὰ μὴ χάσωμεν τὴν εὐκαιρίαν. Εἶπον ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑπάρχῃ μία ἐγγύησις. Ὁ τότε κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ εἶπεν ὅτι ἔχει μίαν Ἐπιτροπὴν ἐδῶ καὶ μίαν εἰς τὸ Λονδῖνον ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Μανέττα. Ἐξέφρασα τὴν ἐπιθυμίαν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ συμπεριληφθῇ ὡς ἀρχηγὸς ὁ στρατηγὸς κ. Πλαστήρας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔγινεν. Ἔπειτα ἐδιχάσθησαν αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ τὰ ὅπλα δὲν ἠγοράσθησαν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἡ συζήτησις εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§79Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ζητῶ νὰ ἀποδείξω ὅτι εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος ἐκ μέρους τοῦ κ. Μπακοπούλου.

§80Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὄχι ἐκ μέρους μου, κ. Πρόεδρε.

§81Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πότε ἠκούσθη αὐτό, νὰ κατηγορῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς δι’ ἄλλας πράξεις του; Ὅταν κατηγορεῖτο ὁ κ. Βενιζέλος, τοῦ ἀνέφερον τὴν πολιτείαν του ἐν Κρήτῃ, καὶ ὅταν κατηγορεῖται ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ἀναφέρουν τὴν πολιτείαν του ἐν τῷ Στρατῷ. Δὲν εἶναι τακτικὴ αὐτή, κ. Πρόεδρε.

§82Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εὑρίσκομαι ἐν τῷ θέματι, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶναι ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ τοῦ κυβερνητικοῦ συγκροτήματος καὶ ἑπομένως ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐλέγξωμεν τὴν πολιτείαν του ἐν τῷ συνόλῳ ἐν τῇ ἐπερωτήσει ταύτῃ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος διὰ τὸν κομμουνισμὸν εἶναι ἡ κρατικὴ ἐνέργεια τὴν ὁποίαν ἐμπνέουν οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν νὰ μεταβάλουν τὰς μεθόδους ἐκείνας τὰς ὁποίας ἠλπίζομεν ὅτι θὰ μετέβαλλον μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν. Μετὰ τὴν ὑπουργίαν του, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισα προηγουμένως, ἔχομεν τὴν ὑπουργίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ παρούσῃ Κυβερνήσει, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τοῦ κ. Σοφούλη ἐνεπνέετο καὶ ὑπεστηρίζετο κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωκε μερικὰ δείγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναφέρω ἐν ἰδιαιτέρᾳ ἐπερωτήσει. Καὶ θὰ ἐλέγξω τὴν δρᾶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως, ὁ ὁποῖος εἰσῆλθεν ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ Ἐπιτελείου καὶ ἐξῆλθεν ὡς «λαδωμένη τυρόπιττα»· ἐξέδωκε διαταγήν, τῆς ὁποίας ἔχω ἀντίγραφον, ἐν τῇ ὁποίᾳ λέγει πρὸς τὸν Τελώνην καὶ τὸν Νομάρχην νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξαγωγὴν τόσου ἐλαίου. Πολὺ καλά. Πάρα κάτω ὅμως ἡ βʹ παράγραφος ἦτο σκανδαλώδης, διότι λέγει ὅτι «σᾶς ἀγγέλλω ὅτι λίαν προσεχῶς, δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐλαίου». Αὐτὸ εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Δύναται νὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὄχι ὅμως καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Εἶναι κυριολεκτικῶς παράβασις καθήκοντος, πλήρης ἀσυνειδησία, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως πρώτιστον ἔχει καθῆκον νὰ κρατήσῃ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τὰ τρόφιμα. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ τηλεγραφήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ σύρουν εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου τὸν κ. Ὑπουργόν. Καὶ παρὰ ταῦτα ὁ ἀτυχὴς διευθυντὴς τῆς ἀγορανομικῆς ὑπηρεσίας μὴ θελήσας νὰ ὑπογράψῃ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐπαύθη ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του. Θὰ γίνῃ ἐπερώτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ θὰ παρουσιάσω τὰ ἔγγραφα. Ἤθελα λοιπὸν νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι θὰ κάμῃ καλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀφήσῃ ἥσυχον τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸ τροπάριον τοῦ κομμουνισμοῦ, τὸ ὁποῖον μέχρις ἀηδίας ἐπαναλαμβάνει. Ἐν τῇ ὑπὸ συζήτησιν ὑποθέσει, ὅπως εἶπον, ἀποδεικνύεται περιτράνως ὅτι αἱ σκηναὶ τῆς Καβάλλας, ἡ διατάραξις τῆς τάξεως, οἱ φόνοι καὶ οἱ τραυματισμοὶ πολιτῶν βαρύνουν τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως ἀναμφισβητήτως, καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἴδω καὶ ἐντεῦθεν καὶ εἰς τὸν Τύπον ἀποδιδόμενον τὸ δίκαιον εἰς τὰ θύματα αὐτά, ἀλλὰ μετ’ ἐκπλήξεως ἀνέγνωσα εἰς τὸ κύριον ὄργανον τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τὸ αὐτὸ μοτίβο τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ νὰ ἐπιρρίπτεται ἡ εὐθύνη εἰς τὰ ἀτυχῆ θύματα τῆς Καβάλλας, ἐνῷ σαφέστατα ἀναφέρει τὰ γεγονότα ἡ ἔκθεσις τοῦ Εἰσαγγελέως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε ἐπέστρεψεν εἰς Θεσσαλονίκην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῆς περιφήμου περιοδείας του, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι ἐνθουσιασμένος ἐκ τῆς ἱδρύσεως παντοῦ συλλόγων, τῶν ὁποίων ἡ δρᾶσις καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἀναφαίνονται μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ὑποστηριζομένων μάλιστα καὶ ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν. Καὶ ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πῶς δὲν τὰ καταγγέλλουν οἱ δυστυχισμένοι πρόσφυγες καὶ Μακεδόνες;

§83ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οἱ πληρεξούσιοι εἶπε.

§84Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Τὸ ἔκαμαν. Εἶπον ὅτι πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν ὥπλισε τὸ ἕνα χωρίον καὶ πρὸ εἴκοσι τὸ ἄλλο ὁ περίφημος Ἐφέσιος. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ παρουσιάζεται ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ ὁποῖον, ἂν εἶναι ἀληθές, πρέπει νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Δηλαδὴ οἱ σύλλογοι καταρτίζονται, οἱ σύλλογοι θέλουν χρήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν, καὶ ὁ ἀρχηγὸς δὲν ἠξεύρει τίποτε. Ἂν αὐτὸ συμβαίνῃ, ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι τόσον προηγμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ διαπλάσωμεν αὐτὸν διὰ διαταγῶν, τὰς ὁποίας ἐκδίδομεν, περὶ κατηχήσεως τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ βεβαίως δὲν εἶδεν εἰς τὸν ὕπνον του νὰ ἐκδώσῃ μίαν διαταγὴν μὲ 25 ἀποδέκτας (δεικνύει δακτυλογραφημένην διαταγήν). Τὸ λυπηρὸν εἶναι ὅτι εἶναι ἀπόρρητος καὶ εὑρίσκεται εἰς χεῖράς μου. Ἐν τῇ διαταγῇ δὲ ταύτῃ ἐντέλλονται οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται νὰ ἐγγραφοῦν συνδρομηταὶ εἰς τὴν «Ἐθνικὴν Ἰδέαν», τῆς ὁποίας διευθυντής, ἱδρυτὴς κλπ. εἶναι ὁ Ἐφέσιος. Ὅλα αὐτὰ γίνονται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ ἀγνοεῖ. Εὑρέθη εἷς ἀπόφοιτος τῶν φυλακῶν, τρὶς λιποτάκτης, γίνεται διευθυντὴς ἐφημερίδος καὶ μολύνει διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ τὴν ἐπίσημον διαταγὴν τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ, ἑνὸς Σώματος Στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος! Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι δὲν ὠθοῦμαι ἀπὸ καμμίαν ἀντιπολιτευτικὴν ἰδέαν. Ἐκτὸς τούτου φρονῶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν συνόλῳ εἶναι ἀμέτοχος τῶν γεγονότων αὐτῶν, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἂν δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἀμελείας, ἂν δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἀνικανότητος, τὸ ὁποῖον δὲν φαντάζομαι, εἶναι ὑπεύθυνος, διότι δὲν ἠθέλησεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς —τὸ λέγουν τὰ πράγματα— νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν πῶς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα καὶ ποῖα εἶναι τὰ πραγματικὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τὴν ρῆξιν. Ἐν τῇ ψυχῇ μου, πρὸ τοῦ διλήμματος αὐτοῦ, λαμβάνω μόνον τὸ ἕτερον σκέλος· δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φθάσῃ, ἐν τῇ κομματικῇ διαπάλῃ, μέχρι τοῦ σημείου νὰ θελήσῃ νὰ ἀπατήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀποκρύψῃ γεγονότα ἀπὸ αὐτὴν ἢ νὰ ζητήσῃ νὰ ἀγνοήσῃ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μειοῖ τὴν εὐθύνην τῶν πραγμάτων εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅταν μάλιστα μετὰ δέκα πέντε ἡμέρας, σήμερον ἀκόμη, δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν πόσοι εἶναι οἱ τραυματίαι καὶ πόσοι καὶ ποῖοι οἱ φονευμένοι. Τὴν πρώτην ἡμέραν ἐμανθάνομεν ὅτι ἐφονεύθησαν δύο ἀξιωματικοί, τὴν ἄλλην ὅτι ἐπληγώθησαν 30 ἐργάται καὶ μία δεσποινὶς πρόσφυξ καὶ ἀκόμη σήμερον δὲν γνωρίζομεν τίποτε θετικόν. Εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῆς πολιτείας μας αὐτὸ τὸ ὁποῖον βλέπομεν, διότι καὶ ἐκ τῶν ἀποκαλύψεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἔγινε τίποτε ἄλλο παρὰ συγκάλυψις καὶ δικολαβικαὶ ἐπεξηγήσεις περὶ παρουσίας, ἀποδείξεως καὶ ἐπιδοτηρίων τῶν μηνύσεων. Καὶ ἐνῷ ἔγραφεν ὁ Τύπος πρὸ ἡμερῶν ἀνταποκρίσεις καὶ τὰς ἐδιαβάζαμεν ὅλοι μέχρι τοῦ τελευταίου, δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι ἠγνόει αὐτὰ ἡ Ὑπηρεσία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἀντίληψιν, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐξειλίχθη καὶ τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν ἐπὶ τριήμερον τὴν Συνέλευσιν εἶναι ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ καλύψῃ μὲ κανὲν πρόσχημα ἡ ψῆφος οἱασδήποτε πλειονοψηφίας. Τὸ ζήτημα αὐτὸ παρέχει τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σαφῶς. Ἄν ἡ Κυβέρνησις, παρὰ τὰ ἀποδειχθέντα, ἐννοῇ νὰ συνταυτίσῃ τὴν τύχην της καὶ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῶν ἐνεργειῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱαδήποτε πλειονοψηφία καὶ ἂν καλύψῃ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης μὲ ὅλον τὸ ἠθικὸν κῦρος τὸ ὁποῖον τῆς χρειάζεται νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον της. Ἀλλὰ πρὸ τούτου θὰ περιμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ δώσῃ ἐξετάσεις περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§85Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ὁ λαὸς δὲν πάσχει ἀπὸ κομμουνισμόν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ γίνωνται ἐν τῷ Στρατῷ χωρισμοὶ εἰς διάφορα κόμματα καὶ......

§86Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἔλεγον ὅτι οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πλειονοψηφίας καὶ ὁσονδήποτε μεγάλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνεχθῶσι τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν ἑνὸς Ὑπουργοῦ, καὶ αὐτοὶ καὶ ἡ Συνέλευσις ἐν τῷ συνόλῳ θὰ φέρωσι τὴν εὐθύνην καὶ θὰ ἀναμετρήσωσι πολὺ ταχέως τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης των στάσεως.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε, παρακαλῶ, νὰ ἐξηγήσετε τί ἐννοεῖτε μὲ αὐτὸ τὸ τελευταῖον, ὅτι θὰ ἀναμετρήσωσι πολὺ ταχέως τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης των στάσεως;

§88Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Μάλιστα.

§89Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσετε. (Θόρυβος).

§90Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἀπαντήσω· θέλω νὰ ἐξηγήσω σαφῶς τοὺς λόγους μου.

§91Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχετε μάλιστα ὑποχρέωσιν νὰ ἐξηγήσετε. (Θόρυβος).

§92Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν ἔχετε καμμίαν ὑποχρέωσιν. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§93Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐξ ἁβρότητος ἠθέλησα νὰ δώσω τὰς ζητηθείσας ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πετρίδης θέλει νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο, δὲν ἔχω νὰ δώσω καμμίαν ἐξήγησιν.

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δικαίωμά σας νὰ μὴ ὁμιλήσετε, νομίζω ὅμως ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ κόμματός σας καὶ διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος πρέπει νὰ δώσετε μίαν ἐξήγησιν.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως δεχθῆτε νὰ δώσετε ἐξηγήσεις.

§96Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπανῆλθον ἀμέσως εἰς τὸ βῆμα, ἵνα δώσω τὴν ἐξήγησιν τῶν λόγων μου, ὅταν ὅμως διετυπώθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Πετρίδου ἡ φράσις «ἔχετε ὑποχρέωσιν», ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ κατέλθω τοῦ βήματος ἄνευ οὐδεμιᾶς περαιτέρω ἐξηγήσεως. Εἶπον λοιπὸν ὅτι, ἐν ζητήματι τοιούτῳ, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁλόκληροι μᾶζαι λαϊκαὶ ἔπαθον, καὶ ἔπαθον ἐξ ἀβουλίας καὶ ἕνεκα τῆς εὐθύνης τῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων καὶ ἑπομένως καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος προΐσταται αὐτῶν, ἐφόσον ἡ Συνέλευσις θὰ ἤθελε νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν, εἶναι λίαν πιθανὸν διὰ τῶν συκοφαντιῶν καὶ τῆς πολεμικῆς καὶ τῶν προπαγανδῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦνται, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ κύρους τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔχῃ ἀσφαλῶς ὀδυνηρὰς συνεπείας. Καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν εὐχήν μου ὅτι ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐξαρτᾶται νὰ μὴ συμβῶσι ταῦτα· ἡμεῖς ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς θὰ μείνωμεν ἀνεύθυνοι, διότι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβωμεν τὸν κομματικὸν ἀγῶνα διὰ νὰ φέρωμεν δυσχερείας εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§98Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ κατηγορίαι, κύριοι, κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας, νομίζω ὅτι ἔφθασαν μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης μετά τινος σπουδῆς, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφευχθῇ, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἄνευ τῆς προπαρασκευῆς ἐκείνης ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ σχηματίσῃ κρίσιν ἀσφαλῆ. Ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ περιστραφῇ πέριξ γεγονότων ὡρισμένων καὶ συγκεκριμένων τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργειῶν. Καὶ ἂν τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἤθελον σημειωθῆ ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν κατατεθεῖσαν ἐπερώτησιν, θὰ ἦτο εἰς θέσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ ἐπ’ αὐτῆς πλήρεις ἐξηγήσεις καὶ ἡ συζήτησις νὰ προχωρήσῃ ἀμέσως καὶ ἄνευ περιττῶν ψηλαφήσεων ἐπὶ θετικωτέρου ἐδάφους. Αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι ἀπεδόθησαν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ὅτι τῇ πρωτοβουλίᾳ αὐτοῦ κατηρτίσθησαν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας εἰς περιφερείας τινὰς τῆς Μακεδονίας ὀργανώσεις ὄχι φύσεως πολιτικῆς, μὴ ἀποσκοποῦσαι εἰς τὴν ἐξάπλωσιν τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κομματικῶν του δυνάμεων, διότι τοῦτο θὰ ἦτο καὶ θεμιτὸν καὶ ἐπιβεβλημένον, ἀλλ’ ὀργανώσεις ἔκθεσμοι καὶ ἔνοπλοι, προορισμὸν ἔχουσαι νὰ ὁδηγήσουν διὰ τῆς ἐκφοβίσεως τῶν φιλησύχων πολιτῶν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς παρατόλμου φιλοδοξίας, τῆς ἀπὸ πολλοῦ ἀποδιδομένης εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς φιλοδοξίας τουτέστι τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ βιαίως τὴν προσωπικήν του δικτατορίαν. Κατηγορία τοιαύτης φύσεως εἶναι ἀναμφιβόλως μορφῆς βαρυτάτης, ἀνάλογα δὲ πρὸς τὸ μέγεθος τῆς κατηγορίας ὤφειλον νὰ εἶναι καὶ τὰ μέσα τὰ πείθοντα περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῆς. Αἱ ἀποδείξεις αὗται οὐδέποτε ὑπῆρξαν ἢ δὲν προσήχθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν. Δὲν θέλω ποσῶς νὰ ὑποτιμήσω τὴν ἀξιοπιστίαν τῶν συναδέλφων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνεκοίνωσαν εἰς τὴν Συνέλευσιν γεγονότα τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἄμεσον ἀντίληψίν των, ἀλλὰ τὰ γεγονότα ταῦτα δὲν ἀρκοῦν, ἵνα καταλογίσωμεν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλέχθη ὅτι μίαν ἡμέραν εἰς τὴν πόλιν τῆς Δράμας εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων εἶδε παρελαύνουσαν διὰ μέσου τῶν ὁδῶν τῆς πόλεως μίαν ὁμάδα ἐνόπλων, ὁδηγουμένην ὑπὸ ἀξιωματικῶν. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι ἄξιον ἰδιαιτέρας σημειώσεως, διότι ἀποτελεῖ πράγματι κατάλυσιν τῶν νόμων, καὶ ἂν εἶναι ἀληθές, καὶ εἶναι ἀληθές, ἐφόσον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὸ ἀνεκοίνωσεν εἰς ἡμᾶς, ὡς ὑποπεσὸν εἰς τὴν ἰδίαν του ἀντίληψιν. Ἀλλ’ ὀρθῶς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσωμεν διὰ τοῦτο ὑπόλογον τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸν προϊστάμενον τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας, ἐφόσον δὲν ἔχομεν δεδομένον ὅτι ἡ ἔκρυθμος αὐτὴ κατάστασις περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι αὐτὴ ἠμέλησε νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως τιμωρηθοῦν παραδειγματικῶς οἱ ὑπαίτιοι καὶ ὅπως προληφθῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐπανάληψις τῶν θλιβερῶν τούτων ἐκδηλώσεων. Ἀτυχῶς οὐδείς, ἐφόσον τοὐλάχιστον ἀντελήφθην, οὐδεὶς ἀπολύτως οὐδ’ ἐκ τῶν πληρεξουσίων τῆς περιφερείας ἐκείνης οὐδ’ ἐκ τῶν φιλησύχων τῆς πόλεως τῆς Δράμας στοιχείων, ἀλλ’ οὐδὲ ἐκ τῶν Ἀρχῶν τῆς περιφερείας ἔκρινεν ἄξιον τοῦ κόπου νὰ φέρῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἀληθῆ ἀνατροπὴν τῆς τάξεως, ὅπως ἴδωμεν ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν ἀδιαφορίαν καὶ τὴν ἀδράνειαν τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων ἢ τῶν κατοίκων τῆς Δράμας, ἐκ τῆς πεποιθήσεως αὐτῶν ἴσως ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀγνοῇ τὴν ὕπαρξιν τῶν ἐνόπλων ὀργανώσεων, θὰ ἦτο ἀληθῶς περίεργον νὰ ἀνεύρωμεν τὸν λόγον τῆς ἀνεξηγήτου ἀπαθείας ὅλων τῶν ἐπιτοπίων Ἀρχῶν, τῶν δικαστικῶν, τῶν στρατιωτικῶν, τῶν διοικητικῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐκ συνθήματος, ἐσίγησαν. Ἕν τοιοῦτον δεδομένον γεννᾷ ἐν ἡμῖν τὴν εὔλογον ὑπόνοιαν ὅτι κατὰ τὴν ὁμόφωνον κρίσιν τῶν δημοσίων ὀργάνων οὐδὲν ἔκτροπον συνέβη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συνδυάσωμεν τὴν σιωπὴν ταύτην τῶν Ἀρχῶν πρὸς ἕτερον γεγονός, τὸ ὁποῖον ἔφεραν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι τῆς περιφερείας τῆς Δράμας, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἐπερώτησιν, τὸ γεγονὸς ὅτι διατηροῦνται εἰσέτι οἱ λόχοι τῆς πολιτοφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι ἱδρύθησαν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Στρατηγείου πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Θράκην, κατὰ πᾶσαν δὲ πιθανότητα καὶ εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν.

§99ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα. Καὶ εἰς τὴν Χρούπισταν ὑπάρχει πολιτοφυλακή.

§100Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι διατηροῦνται εἰσέτι οἱ πυρῆνες οὗτοι τῆς πολιτοφυλακῆς. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐφυτοζώουν, δὲν θὰ ἦτο παράτολμον νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἰς στιγμάς τινας ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς ἀξιωματικοὶ περισσότερον ρέκται ἀπὸ τοὺς ἄλλους καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐπεχείρησαν καὶ πάλιν νὰ τοὺς ἐμψυχώσουν. Εἴδομεν τότε τοὺς λόχους τῆς πολιτοφυλακῆς ἐκτελοῦντας ἀσκήσεις, καὶ ἀσκήσεις ἐνόπλους, ἀσκήσεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ἕτερος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, ὁ κ. Ἀνδρεάδης, ὅτι ἔλαβον χώραν ὄχι μόνον προσφάτως, ἀλλὰ καὶ πρὸ μηνῶν ὁλοκλήρων. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ θέσω ποσῶς ἐν ἀμφιβόλῳ ὅτι ὑπῆρξαν ἄτομα τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν εἴτε ἐξ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα εἴτε διὰ νὰ καρπωθοῦν, ὅπερ καὶ τὸ πιθανώτερον, ἰδίαν ἀτομικὴν ἐπιρροήν, ὅτι ἠθέλησαν νὰ δημιουργήσουν ἰδίας σχέσεις μεταξὺ τῶν πυρήνων τῆς πολιτοφυλακῆς καὶ τῶν πολιτικῶν συλλόγων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ κόμμα τὸ διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἠκούσαμεν ἀναφερομένας τὰς πράξεις ἑνὸς ἐκ τῶν ὑπόπτων ὑποκειμένων, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην, ἔχει διέλθει ἤδη δι’ ὅλων σχεδὸν τῶν ἀποχρώσεων τῆς Συνελεύσεως, δὲν γνωρίζω μάλιστα ἂν ἔφθασε καὶ μέχρι τῆς ἰδικῆς μου. Δὲν θέτω λοιπὸν ἐν ἀμφιβόλῳ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔγινεν ἐκμετάλλευσις τῆς ὑπάρξεως τῶν λόχων τῆς πολιτοφυλακῆς εἴτε πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἴτε πρὸς κάρπωσιν ἰδίας δυνάμεως. Ἐπὶ πλέον γνωρίζω κάλλιστα ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα, διακρινόμενα διὰ τὴν ἐπιτηδειότητά των, κατορθώνουν πολλάκις νὰ ἀποσπάσουν ἐκ μέρους τῶν Ἀρχῶν διαταγὰς ὁμοίας πρὸς ἐκείνην ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη πρὸ ὀλίγου, διαταγὰς τουτέστι συνιστώσας τὴν διάδοσιν τῶν ἰδίων ἐφημερίδων ἢ ἄλλων ἐντύπων. Ἔλαβον μάλιστα τὴν πληροφορίαν πρὸ ὀλίγου ὅτι ὁ ὑποστράτηγος ὁ ὑπογράψας τὴν ἀναγνωσθεῖσαν διαταγὴν δὲν περιωρίσθη εἰς σύστασιν μόνον, ἀλλ’ ὅτι ἔδωκεν αὐτὴν πρὸς δημοσίευσιν εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς δημοκρατικὰς ἐφημερίδας. Δὲν ἐπικροτῶ τὸ διάβημα τοῦτο, ὅσον καὶ ἂν ἐκτιμῶ τὸν κ. ὑποστράτηγον. Ἀλλ’ εἶναι πρόδηλος ἡ καλὴ πίστις ἢ ἡ πλάνη τῶν Ἀρχῶν, διότι τῶν ὑπόπτων ἐνεργειῶν ἐπιζητεῖται ἡ συγκάλυψις καὶ ὄχι ἡ δημοσιότης. Καὶ αὐτὰ μὲν εἶναι τὰ γεγονότα, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ στηρίξουν τὰς κατηγορίας, προκειμένου περὶ τῆς περιφερείας τῆς Δράμας. Ὑπῆρξε καὶ ἑτέρα βάσις κατηγοριῶν, ἀφορῶσα τὰς αἱματηρὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας. Ἀλλὰ περὶ τῶν σκηνῶν ἐκείνων πολὺ ὀλιγώτερα στοιχεῖα προσήχθησαν, ὅπως δώσῃ τις ψῆφον καταδικαστικὴν εἴτε κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἴτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι ἔχει σημασίαν τινὰ εἰς ποῖον ὀφείλεται ἢ εἰς ποῖον ἀπεδόθη ἡ ἀρχὴ τῶν αἱματηρῶν σκηνῶν· ἂν προήρχοντο ἀπὸ τοὺς κομμουνιστὰς ἢ ἀπὸ τὰς Ἀρχὰς ἢ ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου μέρους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι τοῦτο καὶ μόνον: Ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀνάμιξις τῶν φασιστικῶν ὀργανώσεων, τὰς ὁποίας λέγεται ὅτι διευθύνει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰς συγκρούσεις, εἰς τὰς ὁποίας τόσα ἠριθμήσαμεν θύματα. Δύο ὑπῆρξαν εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν αἱ ἀντίπαλοι μερίδες· ἀφ’ ἑνὸς ἡ Ἀστυνομία καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ὁμὰς τῶν ἐργατῶν. Εἶναι ἐξ ἄλλου βέβαιον ὅτι ἡ δημοσία δύναμις ἔστρεψε τὰ ὅπλα της ἐναντίον τῆς ὁμάδος τῶν ἐργατῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν περιλαμβάνονται μόνον στοιχεῖα ἀνήκοντα εἰς τοὺς κομμουνιστικοὺς συλλόγους, ἀλλά, καθ’ ἃ ἠκούσατε βεβαιούμενον ὑπὸ τῶν συναδέλφων τῶν καταφερομένων κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ στοιχεῖα συντηρητικά, καὶ ἐργάται ἀνήκοντες εἰς τὰς ἐθνικιστικὰς ὀργανώσεις, τὰς διευθυνομένας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἡ δημοσία λοιπὸν δύναμις, κακῶς ἴσως πράττουσα, ἐπυροβόλησεν, ἐπυροβόλησεν ὅμως κατὰ τῶν ἐργατῶν, καὶ κατ’ ἐκείνων ἀκόμη, οἵτινες εἶναι φίλοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐνήργησεν ἴσως κατὰ πλάνην, ἀλλ’ ὄχι ὡς ἐγκάθετος. Ἐγώ, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἔσχον ποτὲ τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔλθω εἰς ἀμεσωτέραν πολιτικὴν συνάφειαν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν οὔτε ὅταν προέβαινεν εἰς τὰς πράξεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι κατέλιπον εἰς τὴν Χαλκιδικὴν τὴν σκληροτέραν τῶν ἀναμνήσεων, ἀναμνήσεων διατηρουμένων εἰσέτι, ὡς ἠκούσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, οὔτε ὅταν, ὡς ἔλεγον, διήλαυνε μετὰ ὀρδῶν Κιρκασίων τὴν περιφέρειαν Ροδόπης καὶ ἐπεβάλλετο διὰ τοῦ τρόμου εἰς τοὺς κατοίκους αὐτῆς οὔτε ὅταν διεπράττοντο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν αἱ διοικητικαὶ ἀκολασίαι περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης. Δὲν εἶμαι λοιπὸν ποσῶς εἰς θέσιν νὰ κρίνω ἐπὶ τῇ βάσει ψυχολογικῶν παρατηρήσεων, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ βασισθῶ μόνον ἐπὶ γεγονότων. Ἂν ἤθελον πεισθῆ ὅτι ἀληθεύουν αἱ κατηγορίαι, δὲν θὰ ἐδίσταζον οὐδὲ ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ ταχθῶ ἀποφασιστικῶς ἀντιμέτωπος προσώπων καὶ ἐνεργειῶν αἱ ὁποῖαι τείνουσι νὰ ἐξωθήσουν τὴν Χώραν πρὸς τὴν ἀναρχίαν, αἱ ὁποῖαι, ἐπικρατοῦσαι, θὰ ἔφερον τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἐξέλιξιν πρὸς κατευθύνσεις ὅλως ἀντιθέτους ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐγὼ θεωρῶ συμφερούσας. Ὑπῆρξα πάντοτε καὶ θὰ παραμείνω ἐχθρὸς πάσης αὐθαιρεσίας, πάσης ἐνεργείας, ἡ ὁποία συντελεῖ εἰς τὴν κατάλυσιν ἢ μείωσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ εἰς τὴν βιαίαν ἐπιβολὴν οἱουδήποτε αὐταρχικοῦ συστήματος. Πιστεύω ἐπὶ πλέον ὅτι τὸ Κράτος δὲν δικαιοῦται νὰ ἐγείρῃ τὴν πυγμὴν αὐτοῦ, ὅπως παραλύσῃ τὴν πρόοδον τῶν ἰδεῶν καὶ ὅταν ἀκόμη αἱ ἰδέαι ἀντιτίθενται ριζικῶς πρὸς τὸ κρατοῦν κοινωνικὸν καθεστώς, ἐφόσον αἱ πράξεις παραμένουν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν νόμων. Δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἐγκρίνω οὔτε τὴν βίαν οὔτε τὰς ἀσχημίας. Ἔχω βαθὺ ἐπίσης καὶ τὸ αἴσθημα τῆς διαισθήσεως, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἐπὶ τῇ βάσει κατηγοριῶν ἀσυστάτων καὶ ἐπὶ εἰκασιῶν ἀναποδείκτων νὰ ἐγκολάψω εἰς τὸ μέτωπον οἱουδήποτε πολιτικοῦ ἀνδρὸς τὸ στίγμα τῆς ἐπιβουλῆς ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας, τῆς γαλήνης καὶ τῆς ὑποστάσεως τῆς Πατρίδος ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§102Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λόγος μου θὰ εἶναι βραχὺς ὅσον εἶναι δυνατόν, διότι τὸ θέμα ἐξηντλήθη τελείως, ἂν δὲ ἀπέμεινε καὶ τὸ παραμικρὸν κενόν, τὸ ἐξήντλησεν ἡ εὔγλωττος ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ. Θὰ προσπαθήσω μόνον νὰ ἐξετάσω ὅλα τὰ σημεῖα τῆς κατηγορίας, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ ἐξετάσω μεθ’ ὑμῶν τὸ βάσιμον ἢ ἀποδεδειγμένον αὐτῶν. Ἀλλὰ πρὸ τούτου πρέπει νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἥτις ἱστορικῶς ἔχει ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κούνδουρος, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐπερωτᾶται διὰ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ Πρόεδρος αὐτῆς εἰς τὸν Τύπον, καθ’ ἃς ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔμελλον νὰ λάβουν χώραν τὰ περιστατικὰ ἐν Καβάλλᾳ καὶ ὅμως δὲν ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα ἐγκαίρως. Κύριοι, ὅλοι γνωρίζομεν πῶς συνήθως ἀναγράφονται αἱ πληροφορίαι εἰς τὸν Τύπον. Κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποδίδουσιν οὐχὶ ἀκριβῶς τοὺς λόγους τοῦ ὁμιλοῦντος. Ὅ,τι εἶπον εἰς τὴν Συνέλευσιν, τοῦτο εἶπον καὶ εἰς τὸν Τύπον. Αἱ Κυβερνήσεις — καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λασηθίου ὑπῆρξε μέλος Κυβερνήσεως καὶ γνωρίζει — λαμβάνουν πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε εἶναι ἀκριβεῖς καὶ ἄλλοτε εἶναι ἐξωγκωμέναι. Ἂν μάλιστα ἤθελέ τις νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσοστὸν μεταξὺ τῶν ἀκριβῶν καὶ τῶν ἐξωγκωμένων, θὰ ἔβλεπεν ὅτι τὸ δεύτερον εἶναι πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ πρῶτον. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὰς Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι παρασύρονται ἀπὸ τοιαύτας πληροφορίας, ὥστε, ὅπως εὐστοχώτατα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, νὰ ἐφαρμόσουν τὴν μέθοδον τοῦ Νασρεδδὶν Χότζα καὶ νὰ ἀρχίζουν χειρῶν ἀδίκων, προτοῦ ἀκόμη ἐκδηλωθῇ ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον αἱ πληροφορίαι παρουσιάζουν ὡς ἐπικείμενον. Πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐδόθησαν πληροφορίαι ὅτι θὰ γίνῃ κάποιον κομμουνιστικὸν κίνημα εἰς τὴν Δράμαν καὶ τὴν Καβάλλαν, ἐκ τῶν προτέρων νὰ λάβῃ μέτρα τείνοντα ἴσως εἰς τί; Εἰς συλλήψεις προσώπων, τὰ ὁποῖα παίζουν κάποιον ρόλον εἰς τὴν κομμουνιστικὴν κίνησιν; Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει ἐκφράσει σαφῶς καὶ καθαρῶς τὰς γνώμας της ἐπὶ τούτου. Ἔχει δὲ καὶ διὰ πράξεων δείξει ὅτι συμμορφοῦται τελείως πρὸς τὰς γνώμας της. Εἶναι ἐλευθέρα πᾶσα συζήτησις, εἶναι ἐλευθέρα διὰ τοῦ Τύπου πᾶσα ἀνάπτυξις ἰδεῶν, τείνουσα νὰ παραπείσῃ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως αὐτὸς διὰ τῆς ψήφου του μίαν ἡμέραν καταρρίψῃ τὸ σημερινὸν καθεστὼς καὶ φέρῃ ἕνα ἄλλο καθεστώς, τὸ ὁποῖον θρυλεῖται ὅτι θὰ παρέχῃ περισσοτέραν εὐδαιμονίαν τοῦ σημερινοῦ. Ἀλλὰ πέρα τῆς ἐλευθέρας νομίμου συζητήσεως ἵστανται οἱ νόμοι, οἵτινες δὲν ἐπιτρέπουν ἀνάπτυξιν ἰδεῶν κατὰ τρόπον ἀντικείμενον εἰς τὰς ποινικὰς διατάξεις, προσβάλλοντα ἢ δυνάμενον νὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατεύματος ἢ ὠθοῦντα τοὺς ἐν τῷ στρατεύματι πρὸς ἀπείθειαν εἰς τοὺς νόμους. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν κατεδίωξε τὴν ἐλευθέραν συζήτησιν, δὲν συνέλαβεν ἄτομα προληπτικῶς. Πρὸ ὀλίγου μοὶ ἔφεραν ἐδῶ μίαν ἐπιστολὴν τοῦ «Ριζοσπάστου», παραπονουμένου ὅτι ἐμποδίζεται ἡ κυκλοφορία του εἰς τὴν Μακεδονίαν. Καὶ ἔδωσα ἀμέσως αὐστηρὰς διαταγάς, δηλώσας ὅτι θὰ τιμωρήσω αὐστηρῶς τοὺς αὐθαιρέτως παρεμβάλλοντας τοιαῦτα προσκόμματα. Ὄχι μόνον διότι ἡ ἐλευθερία τοῦ Τύπου ἀναγράφεται ὡς θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ διότι ἀνάγεται εἰς θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς λογικῆς καὶ εἰς τῆς ἱστορίας διδάγματα, ἀμφότερα δὲ διδάσκουν ὅτι, ἄν τις θέλῃ νὰ ἴδῃ μίαν ἰδέαν ἀνδρουμένην, ἀρκεῖ νὰ προσπαθήσῃ νὰ τὴν καταπνίξῃ διὰ τῆς βίας καὶ τῆς αὐθαιρεσίας. Ἔχω ἐδῶ, κύριοι, ἓν ἔντυπον, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ὁποίου διερωτῶμαι, μήπως ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ, ἣν παρέχομεν, ὑπερβαίνομεν ἐνίοτε καὶ τὰ ὅρια τοῦ ἐπιτρεπτοῦ. Εἶναι ἔντυπον τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται εἰς τοὺς «συντρόφους» ἐμπιστευτικῶς καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁμιλεῖ περὶ τῆς ὀργανώσεώς των. Εἶναι τοῦ Μαΐου τοῦ 1924 ἡ ἐγκύκλιος αὕτη καὶ λέγει ὅτι δὲν ἔχουν προνοήσει οἱ κομμουνισταὶ καὶ πρέπει τώρα νὰ φροντίσουν νὰ ἐξαπλώσουν τὴν ἐπιρροήν των· διατάσσει νὰ ἱδρυθοῦν τμήματα, δεκαρχίαι καὶ ἑκατονταρχίαι—στρατιωτική, βλέπετε, ὀργάνωσις—ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν· προσθέτει ὅτι «κάθε πυρήνας πρέπει νὰ προσπαθήσῃ νὰ συγκεντρώσῃ πέριξ του ὅλα τὰ ἐπαναστατικὰ στοιχεῖα καὶ νὰ σχηματίζῃ καὶ ἄλλους πυρῆνας». Ἐγώ, κύριοι, δὲν κατεδίωξα ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὴν ἐγκύκλιον αὐτήν. Δύναται, νομίζω, ἕκαστος νὰ λέγῃ ὅτι «θέλει νὰ συγκεντρώσῃ τὰ ἐπαναστατικὰ στοιχεῖα», ἐφόσον ὅμως τὰ ἐπαναστατικὰ αὐτὰ στοιχεῖα σέβονται τοὺς κειμένους νόμους, μᾶς εἶναι ἀδιάφορον, ἂν θὰ τιτλοφοροῦνται ἐπαναστατικά. Τὴν στιγμὴν ὅμως, καθ’ ἣν τὰ ἐπαναστατικὰ αὐτὰ στοιχεῖα θὰ ἀσεβήσουν πρὸς τοὺς νόμους, θὰ θελήσουν νὰ ἐπιβάλουν τὰς ἰδέας των παρανόμως ἢ βιαίως, τότε ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἐφαρμόσω τοὺς νόμους αὐστηρῶς. Μετὰ τὸ βραχὺ τοῦτο ἱστορικὸν ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον καμμία ἀσάφεια περὶ τὸ θέμα τῆς ἐπερωτήσεως.

§103Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δέκα λέξεις θὰ εἴπω.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ ταῦτα, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὰς κατηγορίας αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνθησαν ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπερωτήσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς εἶπε πρὸς ὑμᾶς ὅτι πρέπει νὰ ἀρθῆτε ὑπὲρ τοὺς κομματικοὺς δεσμοὺς καὶ νὰ κρίνετε ὡς «δικασταί». Ἄν ἐπρόκειτο νὰ κρίνετε ὡς δικασταί, ἔπρεπε νὰ ἐλεεινολογήσετε ὁλόκληρον τὴν συζήτησιν καὶ ὅλας τὰς μικρὰς ἀποδείξεις αἱ ὁποῖαι προσήχθησαν ἐνώπιον ὑμῶν. Ἀλλὰ τὰ πολιτικὰ Σώματα δὲν κρίνουν ὡς τὰ δικαστικὰ Σώματα. Δὲν ζητοῦν πλήρεις ἀποδείξεις. Ὑπάρχουν πολλὰ τὰ ἀστάθμητα, ὑπάρχουν στοιχεῖα μικρὰ ἢ μεγάλα, ἀντλούμενα ἐκ τοῦ παρελθόντος ἢ τοῦ παρόντος πάσης Κυβερνήσεως, ἵνα κρίνετε, ἂν πρέπει νὰ δώσετε εἰς αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην ὑμῶν....

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ λόγοι μου εἶχον τὴν ἔννοιαν τῆς ἀμεροληψίας.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός)..... εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥν, κατὰ τὰ ἔθιμα τὰ κοινοβουλευτικά, συγκεντρώνει κυρίως ἡ δρᾶσις τοῦ ἔχοντος τὴν τιμήν, τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν ἀτυχίαν νὰ προεδρεύῃ αὐτῆς. Ἡ πολιτικὴ ἐμπιστοσύνη δὲν ἀποκτᾶται διὰ μαθηματικῶν ἀποδείξεων οὐδὲ κἂν διὰ δικαστικῶν ἀποδείξεων. Δὲν καλεῖσθε λοιπόν, ὡς δικαστικὸν Σῶμα, νὰ ἐκφράσετε ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἢ νὰ ἐπιβεβαιώσετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ διοργανώνῃ ἰδιαίτερα στρατιωτικὰ σώματα ἢ φασιστικὰ τάγματα ἢ ἄλλα ἀναρχικὰ σώματα οἱαδήποτε, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν καθεστηκυιῶν Ἀρχῶν. Αἴ! κύριοι, ἂς ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ εἰδικῶς ἐπολεμήθην ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ στοιχεῖα κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923, ἡ ὁποία μᾶς ἔφερεν ὅλους ἐδῶ. Ἐξεδόθησαν εἰδικαὶ διαταγαὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως τότε, ρυθμίζουσαι τὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας ὅθεν κατάγομαι, δυσμενέστατα δι’ ἐμέ. Καὶ ὅμως ἐπολέμησα καὶ ἐνίκησα μόνον διὰ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἐναντίον τῆς ἐπιθυμίας τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν παράδειγμα ὅτι ἐν τῷ βίῳ μου ἐπεβλήθην διὰ στοιχείων ἄλλων ἢ μόνον διὰ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τίνα λόγον λοιπὸν θ’ ἀπηρνούμην διὰ μιᾶς ἕνα τοιοῦτον παρελθόν; Διὰ τίνα λόγον θ’ ἀπεφάσιζον νὰ ἐναγκαλισθῶ τὰς τυχὸν φασιστικὰς ἰδέας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ ὁδεύσω μετ’ αὐτοῦ ἐπί τινα χρόνον ἐπὶ τῆς βίας τῆς εἰδεχθοῦς; Μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ πέσωμεν κατόπιν θύματα τῆς βίας αὐτῆς, μιᾶς ἀναρχίας ἀκόμη εἰδεχθεστέρας; (Χειροκροτήματα). Κατηγορήθημεν ὅτι ἀπεδώκαμεν εἰς τοὺς ἐργάτας τὸ πταῖσμα διὰ τὰ γενόμενα. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ εἶναι ὀλιγώτερον εὐαίσθητος, ὀλιγώτερον, ἂν θέλετε, εὐπειθὴς εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἠδύνατο κάλλιστα νὰ εἴπῃ ὅτι ἀναμένει πλῆρες τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων καὶ ὅτι μετὰ τοῦτο θὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν. Δὲν ἠθέλησα νὰ τὸ πράξω. Ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κάλλιστα: Συνέβη μία συμπλοκὴ εἰς τὴν Καβάλλαν· διέταξα ἀνάκρισιν ὄχι ἀπὸ μόνας τὰς στρατιωτικὰς Ἀρχάς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰς διοικητικὰς καὶ ἀπὸ τὰς δικαστικάς, χωριστά, διὰ νὰ ὑποβάλω τὸ πόρισμα ὅλων τῶν Ἀρχῶν πρὸς ὑμᾶς καὶ νὰ δύνασθε νὰ κρίνετε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πορίσματος τούτου. Θὰ ἠδύνασθε νὰ μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν, διότι ταῦτα ἔπραξε, διότι διέταξεν ἀνακρίσεις ὄχι μονομερεῖς, ἀλλὰ διὰ τριῶν συγχρόνως Ἀρχῶν, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν; Δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὴς ἡ ἀπάντησις αὐτή, ἂν ἐδίδετο, καὶ δὲν θὰ ἐδικαιολόγει πλήρως τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, μέχρι τῆς συγκομιδῆς τῶν ἀνακρίσεων; Μᾶς εἶπαν ὅτι ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ἐξήνεγκε γνώμην ὅτι ἡ ἐνοχὴ δὲν εἶναι τόσον εἰς τοὺς ἐργάτας ἢ δὲν εἶναι ποσῶς εἰς τοὺς ἐργάτας, ἀλλ’ εἰς τὸν Νομάρχην. Δὲν εἶναι αὐτὸ δικαστικὴ ἀπόδειξις, ὡς εἴπετε, κ. πληρεξούσιε Μαντινείας. Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ἔκαμε πρόχειρον ἔρευναν. Θὰ ἤμεθα ἀνόητοι καὶ ἄγευστοι καὶ τῶν στοιχειωδῶν συνταγματικῶν καὶ νομικῶν διατάξεων, ἂν ἠθέλομεν ζητήσει ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἀπὸ τοῦδε ποῖοι εἶναι ἔνοχοι καὶ ποῖοι δὲν εἶναι. Θὰ ἀνέτρεπε τοιαύτη μέθοδος τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν καὶ θὰ καθίστα ἀληθῶς περιττὰ τὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ τί προσέθεσεν ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν; Δυνάμεθα νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶμεν, ἐφόσον δίδετε πίστιν, ἵνα ἴδετε κατὰ πόσον εἴμεθα ἡμεῖς στρατοκράται, κατὰ πόσον ἠθέλομεν διὰ τῆς βίας νὰ καταπνίξωμεν ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ. Τί προσέθεσεν; Ἂν τὰ πιστεύετε, πρέπει νὰ τὰ πιστεύετε ἐν συνόλῳ. Προσθέτει ὅτι ὀφείλει νὰ ἐξάρῃ τὴν στάσιν τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν. Διότι τοιαύτας ὁδηγίας ἐδώκαμεν πάντοτε εἰς τοιαύτας περιστάσεις συγκρούσεων, ὅπου καὶ αἰσθήματα καὶ ἀξιώσεις καὶ πόθοι πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως ἑκάστου παίζουν τὸν μεγαλύτερον ρόλον. Πάντοτε πρέπει νὰ εἶναι ὑπομονητικαὶ αἱ Ἀρχαί· ἄλλως ἠθέλομεν δώσει τὴν εἰκόνα Κράτους θέλοντος διὰ τῆς βίας νὰ ἐπιβάλῃ σιγὴν εἰς τὰς ἐκδηλώσεις λαϊκῶν πόθων. Ἀλλ’ ἰσχυρίσθητε ὅτι εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν καπνῶν. Εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἐξαγωγὴ ὡρισμένων δεμάτων, τοῦ Σγουροῦ, τοῦ κ. Γρηγοριάδου. Ἐξήτασεν αὐτὰ ὁ ἐπίσημος πραγματογνώμων καὶ εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἐξαχθῶσι. Τί λέγουν αἱ ἐκθέσεις; Ὅτι οἱ ἐργάται ὑποπτεύοντες ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ διεπράχθη κατὰ παράβασιν τῶν νόμων ἢ κατὰ πλημμελῆ ἐξέτασιν τοῦ περιεχομένου τῶν δεμάτων, ὑποπτεύοντες τοῦτο, ἐξώρμησαν διὰ μιᾶς ὅλοι καὶ ἠθέλησαν διὰ τῆς βίας νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἐξαγωγὴν τῶν καπνῶν. Καὶ εἴπετε: Εἶχον δίκαιον τοῦτο πράξαντες οἱ ἐργάται, ἀφοῦ εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἐξαγωγή. Σημειῶ ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ δὲν εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἀπὸ τὸν Νομάρχην· εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἀπὸ τὸν Τελώνην καὶ τὸν ἐμπειρογνώμονα. Τὸ τηλεγράφημα τὸ συνετόν, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πρὸς τὸν Νομάρχην, λέγει κατ’ οὐσίαν τοῦτο: Σεῖς, ὁ Νομάρχης, ὡς ἀνωτέρα διοικητικὴ Ἀρχή, δύνασθε οὐχὶ νὰ ἐπιβάλετε τὴν θέλησίν σας, ἀλλὰ πάντως διὰ συστάσεων νὰ ἐπιδράσετε ἐπὶ τῶν ἄλλων Ἀρχῶν. Σεῖς, ὁ Νομάρχης, προσπαθήσατε νὰ ἀναστείλετε τὴν ἐξαγωγὴν τῶν καπνῶν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν σύρραξιν. Αὐτὴ ἡ σύστασις ἐδόθη πρὸς τὸν Νομάρχην, οὗ εἶχε ψάλει τὸ ἐγκώμιον ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Ἐν τούτοις, εὐθὺς ὡς ἀφίχθη ἔκθεσις δυσμενὴς διὰ τὸν Νομάρχην, ἔσχε τὸ θάρρος, διότι δὲν ἀπέβλεψεν εἰς κομματικὰς ἐνισχύσεις, καίτοι ἐγνώριζεν ὅτι ἡ παῦσις ἑνὸς Νομάρχου ἀφωσιωμένου εἰς τὰς ἐθνικιστικὰς ἰδέας δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινήσῃ τὰς τάξεις τὰς κομματικάς, ἔσχε τὸ θάρρος, οὐχὶ σύνηθες εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικά, ὡς ἀνήγγειλεν ὑμῖν, μετὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε, νὰ ὑποβάλῃ ἀμέσως Διάταγμα τῆς ἀπολύσεως τοῦ Νομάρχου.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς ἐπερωτήσεως.

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τῆς ἐκθέσεως....

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἔκθεσις εἶχε πρωτοκολληθῆ εἰς τὰς 13 τοῦ μηνός.

§110Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μίαν διακοπήν, παρακαλῶ.

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δέχομαι καμμίαν. Ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Παπαναστασίου, δὲν τὸν διέκοψα καθόλου. Καὶ θέλω νὰ συστήσῃ τὸ ἴδιον εἰς τοὺς φίλους του.

§112Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θέλω νὰ σᾶς προφυλάξω ἀπὸ μίαν ἀνακρίβειαν.

§113Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀνάγκην προφυλάξεως. Αὐτὸ ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου χθές.

§114Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἔλαβα τὴν ἔκθεσιν, ἐκάλεσα τὸν ὑπάλληλον τὸν ἁρμόδιον καὶ διέταξα νὰ γίνῃ τὸ Διάταγμα τῆς ἀπολύσεώς του. Δὲν ἐγνώριζα ὅτι ἦτο μόνιμος. Τὴν ἑπομένην ὅμως ὑπέγραψα τὸ Διάταγμα καὶ μοῦ εἶπον ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν παύσωμεν. Ὁ Νομάρχης ὅμως Καβάλλας ἀπελύθη σήμερον.

§115Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δηλαδὴ μετετέθη.

§116Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπελύθη.

§117Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, δύνασθε νὰ γνωρίζετε ἴσως τοὺς οὐκ οἶδα κατὰ πόσας χιλιάδας ἀριθμουμένους νόμους καλύτερον. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ εἴπω τοῦτο: δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν συνάδελφός μου ἐνεθυμεῖτο ὅτι εἶναι ἢ δὲν εἶναι μόνιμος ὑπάλληλος ὁ Νομάρχης. Εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν τῶν ἐκθέσεων, καὶ θὰ ὁμιλήσω πότε ἔλαβε γνῶσιν, διεδήλωσε τὴν θέλησίν του, ὅπως τιμωρηθῇ ὁ Νομάρχης. Γνωρίζετε δὲ ἐπίσης καλῶς ὅτι καὶ αἱ μεταθέσεις ἀκόμη τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων προξενοῦν κομματικὴν ἐντύπωσιν τοιάνδε ἢ τοιάνδε ἐπὶ τῶν πληθυσμῶν τῶν μερῶν ἐκείνων πρὸ παντός. Εἴπετε ὅτι οἱ ἐργάται εἶχον δίκαιον, διότι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ἐξαγωγῆς θίγει τὰ ζωτικὰ συμφέροντα αὐτῶν. Βεβαιότατα. Ἀλλ’ ἐν τούτῳ διαφωνοῦμεν, ὅτι ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι, ἂν θίγωνται τὰ συμφέροντα μιᾶς μόνον κλάσσεως, εἶναι δυνατὸν ἡ κλάσσις ἐκείνη αὐτοδυνάμως νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της ἐπὶ τοῦ συνόλου. Θὰ πρέπῃ νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συνόλου, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ καλῶς ἐννοουμένου συμφέροντος καὶ αὐτῶν τῶν ἐργατῶν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, ἂν τὰ καπνὰ πρέπει νὰ ἐξάγωνται ἀνεπεξέργαστα ἢ ἐπεξειργασμένα. Τὴν τοιαύτην ἔρευναν δὲν ἀποστέργω ποσῶς, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας συνάδελφος ἔχει ἤδη καταρτίσει Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία μελετᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ τόσον σπουδαῖον διὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν. Ἀλλά, κύριοι, ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ νὰ λέγωμεν ὅτι δικαιοῦνται οἱ ἐργάται, ὅταν νομίζουν ἢ ὅταν αἰσθάνωνται ὅτι ζωτικὰ συμφέροντα αὐτῶν παραβλάπτονται....

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖος τὸ εἶπεν;

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κανείς· ....παραβλάπτονται, μολονότι ὑπάρχουν νόμοι, νὰ παραβιάσουν τοὺς νόμους, νὰ ἐμποδίσουν αὐτοδυνάμως τὴν ἐξαγωγὴν τῶν καπνῶν, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις, ὅση ἀπόστασις ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν μέχρι τῆς κηρύξεως τοῦ εὐαγγελίου τῆς ἀναρχίας ἐν τῷ Κράτει. Ἐπρωτοκολλήθη, λέγουν, τὸ τηλεγράφημα τὴν 13ην τοῦ μηνός, ἡ Συνέλευσις ἔλαβε γνῶσιν βραδύτερον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὴν 14ην τοῦ μηνὸς μοὶ ἔστειλε τὸ ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, ἀλλ’ ἀνέμενον καὶ τὰς ἐκθέσεις τῶν λοιπῶν Ἀρχῶν, διότι σᾶς εἶπα ὅτι δὲν ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἔκθεσιν μιᾶς Ἀρχῆς. (Διαμαρτυρίαι). Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐν τῷ μειδιάματί σας, ἀξιότιμε καὶ πεπαιδευμένε ἐκ Μαντινείας πολιτευτά, ἐννοεῖτε ὅτι ὑμεῖς μετήρχεσθε ἄλλην μέθοδον, ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ ἐξακριβώσετε τί πράγματι συμβαίνει. Ἀλλὰ πιστεύσατέ με ὅτι ἐγὼ φρονῶ πεποιθότως ὅτι μόνον ἀνακρίσεις διεξαγόμεναι οὐχὶ ἀπὸ μίαν Ἀρχήν, ἀλλ’ ἀπὸ πλείονας Ἀρχάς, εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς διαφωτίσουν πλήρως διὰ μίαν ὑπόθεσιν.

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως....

§121Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ μὲ διακόπτετε· ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα. Εἴπετε πολλὰς ἀνακριβείας, ἀλλὰ δὲν σᾶς διέκοψα. Ἐκτὸς ἂν πρόκειται νὰ ὁμιλήσετε περὶ τοῦ μειδιάματος ὑμῶν....

§122Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἠρωτήθητε εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἴπετε, ὄχι σεῖς, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν εἴχετε πληροφορίας. Τώρα μᾶς λέγετε ὅτι εἴχετε μὲν πληροφορίας, ἀλλὰ ἠθέλετε πληρεστέρας. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι μᾶς ἀνεκοινώσατε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Μοιράρχου καὶ ὄχι τοῦ Εἰσαγγελέως, ἐνῷ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακοινώσετε καὶ τὰς δύο καὶ νὰ εἴπετε ὅτι δὲν ἀρκεῖσθε εἰς αὐτάς, ἀλλὰ περιμένετε περισσοτέρας. Ἰδοὺ τὸ μειδίαμα.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο, καὶ δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ μὲ ψέξῃ δι’ αὐτό. Εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συνάδελφον νὰ περιμένῃ καὶ τὰς ἄλλας ἐκθέσεις, διότι ἐγὼ ἤθελα, κατόπιν τῆς συμπαραβολῆς αὐτῶν, νὰ καταρτίσω τὴν πεποίθησίν μου. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν συνάδελφος—τὸ βεβαιῶ ἐπισήμως—χθὲς ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συνάδελφον, θεωρήσαντα ὅτι ἡ εἰς ἐμὲ ἐγχείρισις τῶν ἀντιγράφων ἦτο ἐπαρκής, ὅπως καὶ ἦτο πράγματι. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν προέκυψε μία μεγάλη κατηγορία. Τί ἀποσύνθεσις μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως! Δὲν ὑπάρχει συνοχή! Καὶ ἐπειδὴ συνήθως ἡ συνοχὴ δίδεται ἀπὸ τὸν προϊστάμενον τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, συμπέρασμα ἄμεσον εἶναι ὅτι ὑπάρχει χαλαρότης περὶ τὴν κυβερνητικὴν παράστασιν καὶ ἐνέργειαν! Αἴ, δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ἀξιώσῃ κανεὶς νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ὕψος καὶ τὸ σθένος ἄλλων ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων, ὧν ὁ προϊστάμενος ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἰς τὰς στιβαρὰς του χεῖρας ὁλόκληρον τὸ Κράτος καὶ νὰ ἐργάζεται καὶ νὰ ἀντεπεξέρχεται εἰς ὅλα τὰ αἰτήματα καὶ τῶν ἀστῶν καὶ τῶν ἐργατῶν καὶ ὅλων.... (Χειροκροτήματα). Ἂς ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἀσθενεῖς καὶ εἰς ἀποσυντεθειμένας Κυβερνήσεις νὰ δείξουν τὰς ἐνεργείας, νὰ δείξουν ὅτι δύνανται νὰ ἀντιμετωπίσουν καταστάσεις πολὺ χειροτέρας ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἀντεμετώπιζον πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἄλλαι Κυβερνήσεις, ἰσχυραί, ζωνταναί, μὴ ἀποσυντεθειμέναι. Κατηγορήθη ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν συνάδελφός μου καὶ συνεπῶς, παρ’ ὅλον τὸν διαχωρισμὸν ὁ ὁποῖος ἐγένετο, κατηγορήθην καὶ ἐγὼ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἀνεχόμεθα τὴν ὀργάνωσιν ἐθνικιστικῶν συλλόγων. Ποῖοι εἶναι οἱ σύλλογοι αὐτοί; Ἠκούσθη ὅτι ἐσχηματίσθησαν ἄλλοτε σώματα ἀμύνης διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συγκοινωνιῶν καὶ σώματα πολιτοφυλακῆς παρὰ τὰ σύνορα. Κατηγορήσατέ με, ἂν θέλετε, ἀλλ’ ἐγὼ τὸ ἠγνόουν, εἶμαι δὲ εὐγνώμων διὰ τὴν συζήτησιν, διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ δυνηθῶ νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑπάρξεως ἢ ὀργανώσεως τῆς πολιτοφυλακῆς ταύτης, καὶ νὰ ἴδω, ἂν εἰς τὰ σπέρματα τῶν ὀργανώσεων ἐκείνων ὀφείλεται ἢ ὄχι ἡ σύρραξις, ἂν ὑπάρχουν ἄλλαι ὀργανώσεις ἀντιεργατικαὶ ἢ ὑπάρχουν ὀργανώσεις συγκείμεναι ἀπὸ ἐργάτας καὶ αὐτούς, ἀλλ’ ἐργάτας ἐθνικιστάς. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι μᾶς κατηγορεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, ἐνῷ αὐτὸς οὗτος ὡμολόγησεν ὅτι, εὑρεθεὶς πρὸ κινδύνου, ἐπληροφορήθη δὲ ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ ἀπεργίας, ἔλαβε γενικώτερα μέτρα πρὸς ἐνίσχυσιν σωματείων ἐργατῶν συντηρητικῶν, μέτρα τὰ ὁποῖα δὲν συνίσταντο ἁπλῶς εἰς ἠθικὴν ἐνίσχυσιν, οὔτε κἂν εἰς ἔγγραφον πρὸς ἐγγραφὴν συνδρομητῶν εἰς μίαν ἐφημερίδα—Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ αὐτοῦ—ἀλλ’ εἰς ἐνίσχυσιν χρηματικὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Τότε ἐπάλαιε κατὰ τῶν κομμουνιστῶν καὶ τῶν σοσιαλιστῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, σήμερον παλαίει ὑπὲρ αὐτῶν καὶ κατὰ τῶν ἀντιεργατικῶν σωματείων! Μοῦ ὑπενθυμίζει τὴν Αἰκατερίνην τῆς Ρωσίας, περὶ τῆς ὁποίας ἐλέχθη ὅτι εἶχε τὸν ἕνα πόδα ἐπὶ τῆς Βαρσοβίας καὶ τὸν ἄλλον ἐπὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§124Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅπως ἄλλοι εἶχον τὸν ἕνα πόδα εἰς τὴν Βασιλείαν καὶ τὸν ἄλλον εἰς τὴν Δημοκρατίαν.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας. Διὰ τὰ γεγονότα αὐτὰ διεξάγεται ἀνάκρισις. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ ὅλων τῶν Ἀρχῶν, ὥστε νὰ μὴ συμβῇ καμμία ὑπερβασία περὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ἐξ ὑπερμέτρου ζήλου. Ἀλλὰ κατηγορήθημεν καὶ διὰ τὰ γεγονότα τῆς Δράμας. Ὁμολογῶ ὅτι ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα εὑρισκόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐδέχθην ἐπισκέψεις πλείστων πληρεξουσίων διαφόρων ἀποχρώσεων, δὲν ἤκουσα ὅμως ποτὲ παράπονον ὅτι εἰς τὴν Δράμαν κατελύθη τὸ κράτος τοῦ Νόμου καὶ τῶν Ἀρχῶν καὶ λειτουργοῦν οἱ φασιστικοὶ σύλλογοι «φέροντες τὴν ἀναρχίαν καὶ ἀνατρέποντες τὸ κράτος τῆς Πολιτείας»! Δὲν ἤκουσα ποτὲ τοιοῦτόν τι. Ἀλλ’ ἤκουσα ἄλλο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι οἱ δικασταὶ ἐν Δράμᾳ, εἰς τὸ μέρος ὅπου κατελύθη τὸ κράτος τοῦ Νόμου, ἠθώωσαν τοὺς ἐργάτας, μὴ ὑποκύψαντες εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀντιεργατικῶν σωματείων....

§126Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἔλειπεν.

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν εἶχε καταλυθῆ τὸ Κράτος, θὰ εἶχε καταλυθῆ καὶ τὸ κράτος τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἐμνημονεύθη ἓν ἄλλο μεμονωμένον γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ τοῦ ὁποίου δὲν θέλω νῦν νὰ ἀμφισβητήσω τὸ ἀκριβές· ἀλλὰ τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν σημασίαν αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἐγὼ οὔτε ἡ Συνέλευσις νὰ γνωρίζῃ. Παρήλασαν κάποτε ὡπλισμένοι τινές. Ἂν αὐτοὶ οἱ ὡπλισμένοι παρήλασαν, διότι τυχὸν ἦσαν πολιτοφύλακες, ἂν εἶχον δικαίωμα νὰ ὁπλοφοροῦν εἴτε ἐκ παλαιᾶς διατάξεως εἴτε κατ’ ἄδειαν ἢ ἐξ ἄλλου λόγου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζω αὐτὴν τὴν στιγμήν; Πρώτην φορὰν φέρεται τοῦτο ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§128Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ποτὲ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα αὐτὸ οἱ πολιτοφύλακες· δύναμαι δὲ νὰ σᾶς δώσω καὶ μίαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἀγνοεῖτε καὶ οὐδεὶς ἀνέφερεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν προσφύγων τῆς Δράμας ὡπλίσθησαν μόνον οἱ τοῦ Κύργιαννη, ἀνήκοντες εἰς τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, προερχόμενοι ἐκ Σωκίων, πατριῶται τοῦ κ. Μαρσέλου. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν δύναμαι ἐν μέσῳ τῶν ἀντικρουομένων πληροφοριῶν καμμίαν γνώμην καὶ καμμίαν πεποίθησιν νὰ σχηματίσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ πράξω εἶναι νὰ μάθω διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν Ἀρχῶν πῶς ἔχουν τὰ τῶν ὀργανώσεων τούτων, ἂν πράγματι εἶναι ἔνοπλοι καὶ ἄν, ὅπερ τὸ σπουδαιότερον, ἔλαβον ὅπλα — ἐδήλωσα δὲ περὶ τούτου τί θὰ πράξω — ἀπὸ τὸν Στρατόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀρνοῦμαι νὰ πιστεύσω μέχρι τῆς στιγμῆς τουλάχιστον ταύτης. Ἄλλη κατηγορία ἐξηνέχθη κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐδέχθη τὸν Ἐφέσιον! Καὶ ἐρωτᾷ: Μήπως πρόκειται περὶ τοῦ Μανουσάκη τῆς Κρήτης; Κύριοι, ὑπάρχουν πρόσωπα ἐν τῇ πολιτικῇ, τὰ ὁποῖα ἔχουν θαυμασίαν μνήμην. Ἐνθυμοῦμαι καὶ ἕνα, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι παρὼν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, συνάδελφον ἄλλοτε ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὁ ὁποῖος ἐνεθυμεῖτο ὅλα τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλογέων του καὶ τῶν συζύγων αὐτῶν καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν. Φαίνεται ὅτι ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἔχει τὸ χάρισμα τοῦτο τῆς μνήμης καὶ δὲν ἐνεθυμεῖτο ὅτι ὁ Μανουσάκης ἔγινεν Ἐφέσιος. Καὶ κατηγόρησαν αὐτόν, διότι ἐδέχετο τὴν ἐπίσκεψιν ἐκείνου. Ἤθελα νὰ γνωρίζω ἂν ὑπάρχει πληρεξούσιός τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἂν ὑπῆρξε ποτὲ πολιτικὸς εἰς κανένα μέρος τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος νὰ κατέλθῃ μέχρι τῆς θύρας του καὶ νὰ κάμῃ ξεκαθάρισμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὸν ἐπισκεφθοῦν, ἐκείνων τοὺς ὁποίους δὲν θέλει νὰ δεχθῇ, διότι τὸ παρελθόν των εἶναι τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον.

§130Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι διευθυντὴς μιᾶς ἐφημερίδος τοῦ κόμματός του.

§131Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι, κ. συνάδελφε ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς.

§132Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τιμή μου, κ. Πρόεδρε.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τιμή σας διότι εἴμεθα συνάδελφοι; Εἶναι ἰδική μου ἴσως τιμή. Δέχομαι ὅτι ὑπῆρξε μία μοναδικὴ ἐξαίρεσις, κατὰ τὴν ὁποίαν συνέπεσεν, ὥστε διευθυντὴς ἐφημερίδος νὰ γίνῃ εἷς ἄνθρωπος τοῦ ὁποίου ἠγνόει τὸ παρελθὸν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§134Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι ἐξ ὀνόματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι τοῦ προσβάλλετε τὴν μνήμην. Διότι τὸ κύριον προσὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ἡ μνήμη, καθόσον γνωρίζει ὁλόκληρον τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν καὶ τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἀνδρῶν.

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ γίνω διερμηνεὺς τῆς εὐγνωμοσύνης του πρὸς τὸν κ. Καραπάνον, διότι ἠθέλησε νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν δύναμιν τῆς μνήμης του, κατὰ τῆς ὁποίας ἐπεχείρησα, φαίνεται, ἐπίθεσιν ἀγριωτέραν ἀπὸ ἐκείνην τῆς Καβάλλας. Ἔχει μνήμην, διότι ἐνθυμεῖται ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν. Ἀλλὰ εἶναι λίαν πιθανὸν ἴσα–ἴσα ὅτι ἡ μνήμη του πρὸς τὰ μεγάλα γεγονότα τὰ ἱστορικὰ δὲν τοῦ ἐπέτρεψε ν’ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν ἀπομνημόνευσιν τῆς γνώσεως τῶν ψηφοφόρων του καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ βίου αὐτῶν, ὅπως ἄλλοι. Κύριοι, δὲν ἀνέμενον ποτὲ νὰ ἐξαντληθῇ ἓν τετραήμερον διὰ νὰ συγκεντρωθῇ κατηγορία ὅτι συνέπεσε μία ἐφημερίς, διευθυνομένη, καὶ αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω ἀκόμη, ἀπὸ ἕνα οἱονδήποτε Κύριον, νὰ ὑπερασπίζῃ τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Καὶ εἶναι πραγματικὴ κατάπληξις, διότι ὑπάρχουν ἄλλαι ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι ὑπερασπίζονται ἰδέας τὰς ὁποίας τὸ πλεῖστον τοὐλάχιστον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θεωρεῖ περισσότερον βλαπτικὰς παρὰ τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Σᾶς εἶπε τὰς ἰδέας του. Δὲν τείνουν αὗται νὰ καταπνίξουν τὴν ἐλευθέραν συζήτησιν. Καὶ ἂν δὲν συνέπιπτον ἐν τούτῳ αἱ ἀντιλήψεις μας, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ καθήμεθα ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑδωλίων. Ἀλλ’ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, διότι βλέπει ὅτι κατέπεσε τοῦτο μετὰ τὴν συμφορὰν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἂν δὲ εἶναι τοιαύτη ἡ πρόθεσίς του, καὶ δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ τοὺς λόγους του, εἰς τί δύνασθε νὰ ψέξετε τὴν πρόθεσιν αὐτήν, παρακαλῶ; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς εἶπεν ὅτι ὁ κίνδυνος δὲν ὑφίσταται ἐκ τῶν κομμουνιστικῶν ὀργανώσεων, ἀλλ’ ὑφίσταται ἐκ τῶν ἐθνικιστικῶν ὀργανώσεων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι ὁ κίνδυνος συνίσταται εἰς τὰς ἀκρότητας καὶ ὅτι «ἡ χρυσῆ μέση» καὶ τὸ «πᾶν μέτρον ἄριστον» τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων εἶναι ἡ σοφωτέρα πάντοτε ὁδός. Ὑπάρχουν, ὅπως γνωρίζετε, ἄνθρωποι ἐν Μακεδονίᾳ οἱ ὁποῖοι διακηρύττουν ὅτι ἡ Μακεδονία πρέπει νὰ αὐτονομηθῇ. Ἂν ὑφίσταται κίνδυνός τις, βεβαίως ὑφίσταται ἐκεῖ. Αἱ κομμουνιστικαὶ ἰδέαι καθ’ ἑαυτὰς ἀποτελοῦν πολὺ ὀλιγώτερον κίνδυνον, ἴσως κανένα κίνδυνον· θὰ ἀποτελέσουν κίνδυνον, ἂν εὑρεθῇ Κυβέρνησις τοσοῦτον ἐπιλήσμων τῶν καθηκόντων της, ὥστε νὰ ἐπιτρέψῃ, ἵνα ἔκνομοι ὀργανώσεις ἐν τῷ Κράτει διευθύνουν ἢ ἐπηρεάζουν τὰς ὑπευθύνους Ἐξουσίας....

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§137Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Καὶ σεῖς, προτοῦ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ἴσως ἀπὸ τὰ ἀστάθμητα ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, εἴχετε σχηματίσει τὴν πεποίθησίν σας, τῆς δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς ἐξητάσαμεν τὰ γεγονότα καὶ τὰ γεγονότα δὲν μᾶς ἔπεισαν ποσῶς ὅτι ὑπῆρξαν ἐπικίνδυνοι ὑπερεθνικισταὶ ὀργανώσεις, φασιστικαὶ ὀργανώσεις, ὀργανώσεις τείνουσαι νὰ ὑποκαταστήσουν τὰς νομίμους Ἐξουσίας τοῦ Κράτους.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφοῦ δὲν εἴχετε γνῶσιν τῶν γεγονότων, πῶς ἐπείσθητε;

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπεδείξατε τὸ ἀντίθετον σεῖς. Τὸ ἀπεδείξατε εἰς τὴν πτέρυγα τὴν ἰδικήν σας, δὲν εἴχετε τὴν εὐτυχίαν νὰ σᾶς ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ πτέρυξ ἡ δεξιά. Διατί θέλετε νὰ σεβασθῶμεν τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν μας; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς προσέθεσε καὶ ἄλλο τι, προσέθεσεν ὅτι δὲν ὑπάρχει, κατ’ αὐτόν, κίνδυνος ἀπὸ τὰς ὀργανώσεις τὰς κομμουνιστικάς· ὑπάρχει ἀπὸ τὰς ὀργανώσεις τὰς ἐθνικιστικάς. Ἐν τούτοις πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τὰς ὀργανώσεις τὰς κομμουνιστικάς. Ἐλέχθη ὅτι σήμερον ἡ Ρωσία ἔχει δύναμιν παγκόσμιον, στηριζομένην, ἐκτὸς τῆς ἄλλης της ἰσχύος, καὶ εἰς τὴν διακλάδωσιν τῶν διαφόρων σοβιετικῶν συνδέσμων. Μάλιστα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει ὄχι ἡ ἐπίσημος Ρωσία, καθ’ ἃ πιστεύεται, ἀλλὰ παράπλευρος ὀργάνωσις διεθνής, ἡ ὁποία προσπαθεῖ διὰ κομμουνιστικῶν παραγόντων καὶ διὰ προπαγάνδας διεθνοῦς νὰ ἀνατρέψῃ εἰς τὰ διάφορα Κράτη τὸ ὑπάρχον καθεστώς. Ἀλλὰ δὲν φοβοῦμαι ἐγώ, ὅπως ἄλλοι, τὴν δύναμιν ἐκείνην. Καὶ δὲν τὴν φοβοῦμαι, διότι ἔχω πρόσφατον ἀπόδειξιν ὅτι, παρ’ ὅλην τὴν δραστηρίαν προπαγάνδαν, τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ἡ ὀργάνωσις ἐκείνη ἐν Ἀγγλίᾳ, τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα περιωρίσθη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς εἰς 80.000 ψήφων μόνον, ἀπέναντι ἀριθμοῦ ἑκατομμυρίων ψήφων, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὰ ἄλλα κόμματα. Δὲν φοβοῦμαι λοιπὸν καθ’ ἑαυτὰς τὰς ὀργανώσεις τὰς κομμουνιστικάς. Εἴπετε ὅτι ὁ μπολσεβικικὸς κίνδυνος δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ὁ Ἕλλην εἶναι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Οὐδαμοῦ ὁ μπολσεβικικὸς κίνδυνος εἰσῆλθεν ὡς μία θεωρία, γενομένη ἀσπαστὴ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Δὲν λησμονεῖτε βεβαίως σεῖς, ὁ βαθέως ἐρευνῶν τὰς γραφάς, δὲν λησμονεῖτε ὅτι οὐδὲ εἰς τὴν Ρωσίαν εἰσῆλθεν ἀμέσως τὸ μπολσεβικικὸν καθεστώς. Ἐπῆλθεν ὡς ἀποτέλεσμα μιᾶς ἀσθενοῦς Κυβερνήσεως, μιᾶς ἀναρχίας, ἥτις ἐπεκράτησε μετὰ τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ Κερένσκυ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν κομμουνισμὸν εἶναι ἡ ἀναρχία, ἡ ἀσέβεια πρὸς τοὺς νόμους, τὸ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν πάντοτε τὸ κράτος τοῦ Νόμου, ὁσάκις ἐγείρονται ὡρισμέναι ὁμάδες ἢ ἄτομα διὰ νὰ μᾶς ἐπιβάλουν αὐτοδυνάμως τὰς θελήσεις των. (Χειροκροτήματα). Γνωρίζετε ἐπίσης ὅτι καὶ κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα καθ’ ὃ ἐπεκράτησεν ὁ κομμουνισμὸς ἐν Βαυαρίᾳ πάλιν ὡς ἀποτέλεσμα ἀναρχίας ἐπῆλθεν. Ἄλλο ζήτημα ἂν τάχιστα κατώρθωσαν ἄλλα Κράτη, ὅμορα, ὁμόσπονδα νὰ τὸν καταπνίξουν. Ἔχω δὲ νὰ παρατηρήσω εἰς ὑμᾶς ὅτι ἀληθὲς εἶναι, ὡς εἴπετε, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὸν πόλεμον ὑπῆρξε μία τάσις μπολσεβικική, μία τάσις ἀνατροπῆς τοῦ ὑπάρχοντος καθεστῶτος, μία στροφὴ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἐργαζομένων τάξεων πρὸς τὸν μπολσεβικισμόν. Εἶναι ἀληθές....

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην.

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀληθές. Ἦτο ἀποτέλεσμα τῶν κόπων τοῦ μεγάλου πολέμου, ἦτο ἀποτέλεσμα διαψεύσεως ἐλπίδων καὶ ἰδανικῶν, μὲ τὰ ὁποῖα διεβουκολήθησαν καὶ ἐθαυκαλίσθησαν οἱ λαοὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Ἦτο ἀποτέλεσμα δεινοπαθημάτων οἰκονομικῶν, ἦτο ἀποτέλεσμα φθορᾶς ζωῆς καὶ περιουσιῶν καὶ ὑγείας, ἦτο ἀποτέλεσμα ἐπίσης ἑκατοντάδων χιλιάδων, ἑκατομμυρίων, δεκάδων ἑκατομμυρίων ἀναπήρων πολέμου. Ὑπῆρξεν ἡ τάσις αὕτη καὶ τὴν παρηκολούθησα ἐκ τοῦ σύνεγγυς. Γνωρίζετε τί ἔσωσε τὴν Γαλλίαν ἀπὸ τὴν τάσιν αὐτήν; Ὅτι εὑρέθη εἷς πολιτικὸς ὅστις, μολονότι εἶχε τρομερὰ ἀγωνισθῆ ὑπὲρ μεγάλων ἰδεῶν, ἐν τούτοις ἐθεώρησε καθῆκόν του κατὰ τὴν στιγμὴν τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου νὰ δείξῃ ἄκρατον συντηρητικότητα καὶ νὰ τὴν ἀντιτάξῃ ὡς πρόχωμα κατὰ τοῦ κύματος παραφροσύνης ἐγκληματικῆς, τὸ ὁποῖον ἐπήρχετο, ἀπειλοῦν νὰ καταστρέψῃ τὴν Πατρίδα του. (Χειροκροτήματα).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον. (Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Κούνδουρος πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐκ τοῦ κέντρου τῆς αἰθούσης φωνάζουν: «Ψηφοφορία, ψηφοφορία»).

§143Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λιποψυχῇ ἡ Συνέλευσις τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς κατὰ τὴν ὁποίαν καταλαμβάνει τὸ βῆμα ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν. Ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον, ἐγὼ καταλείπω τὸ βῆμα.

§144Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γίνεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας καὶ ὑπέστημεν τὸν ἔλεγχον καὶ δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν, διότι ἦτο κωλυσιεργικός.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν ἰδικόν μου δὲν τὸν ὑπέστητε.

§146Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα· ἂν δὲν θέλετε νὰ τὰ τηρήσετε, εἶσθε ἐλεύθερος νὰ ὁμιλήσετε. Εἶναι κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, ὅταν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀγορεύσουν, νὰ θεωρῆται ἡ συζήτησις τερματισθεῖσα.

§147Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν ἀρχηγὸν καὶ ἔχω ὅλην τὴν ὄρεξιν νὰ κατέλθω τοῦ βήματος σημειώνων τοῦτο, ὅτι εἶμαι ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν, ὅτι..... (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος τῆς αἰθούσης θορυβοῦν λέγοντες πρὸς τὸν κ. Κούνδουρον: Μὰ σεῖς ἀγορεύετε).

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν μερικὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα τὰ ὁποῖα γνωρίζετε καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνωσι σεβαστά, καὶ γνωρίζετε ὅτι χθὲς συνεφωνήσαμεν μετὰ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» νὰ λήξῃ σήμερον ἡ συζήτησις καὶ ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φίλους του τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» ἀναλαμβάνει νὰ τοὺς πείσῃ νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸν κ. Πάγκαλον δὲν ἀναλαμβάνει. Ἂν τοιαῦτα σύμφωνα γενόμενα μεταξὺ τῶν μερίδων δὲν γίνωνται σεβαστὰ καὶ δὲν προσαρμοζώμεθα πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, τοῦτο δὲν θὰ εἶναι ἐγγύησις διὰ τὸ μέλλον.

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι τὰς συμφωνίας· σεῖς χθὲς ἐλησμονήσατε τὰς συμφωνίας, διότι, ὡς μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Μπακόπουλος, εἴπετε ὅτι ἕως τὰς 9½ — 10 θὰ κρατήσῃ ἡ συζήτησις καὶ κατόπιν θὰ ἐπανέλθωμεν διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ σταφιδικόν, καθόσον σᾶς εἶπον ὅτι δέχομαι νὰ πείσω τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» ὅπως παραιτηθῶσι τοῦ λόγου διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις· πράγματι δὲ αὐτὸ ἐγένετο, δηλ. οἱ ἐγγεγραμμένοι δὲν ἐζήτησαν ἐκ νέου τὸν λόγον. Κατὰ τὴν σημερινὴν ἀνάπτυξιν δὲν γνωρίζω ποῖος λόγος ἠνάγκασε τὸν ἐκ Λασηθίου κ. πληρεξούσιον νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον· νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἀντίκειται οὔτε πρὸς τὰς συμφωνίας οὔτε πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Ἐν τούτοις θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ εἴπῃ εἰς 10 λέξεις, εἰς δύο λεπτὰ τὴν ἔννοιαν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ εἴπῃ, διὰ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνετελέσαμεν νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις). Παρακαλῶ νὰ μάθετε ὅλοι νὰ σέβεσθε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ χθὲς καὶ ἀντιπροχθὲς κατ’ αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως διεκόπη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, χθὲς δὲ ἀκόμη ἦτο ζήτημα ἑνὸς καὶ μόνου ρήτορος. Ἦτο εἰς τὸ χέρι μας νὰ ἀναβιβάσωμεν οἱονδήποτε διὰ νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν· ἦτο εἰς τὸ χέρι μας νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν χθές, διότι ἦσαν μόνον 30 πληρεξούσιοι, καὶ δὲν τὸ ἐκάμομεν. Καὶ ὅμως σήμερον δεχόμεθα ἀπὸ ἐφημερίδας, ἀναξίας πάσης προσοχῆς, καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν αἰτίασιν ὅτι ἡμεῖς παρατείνομεν τὴν συζήτησιν προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀφορώντων στοιχειώδη δίκαια τῶν πολιτῶν, καὶ θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ τὰ παραλείψωμεν διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ συνταγματικὸν ἔργον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις ἡμῶν νὰ καταστήσωμεν σεβαστὰ τὰ στοιχειώδη δίκαια τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα παρεβιάσθησαν ἀσυστόλως. (Χειροκροτήματα καὶ «εὖγε» ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἂν αὐτὴ ἡ παραβίασις δὲν ἀρκῇ, ξέρετε νὰ λέγητε ὅτι τὸ κράτος τοῦ Νόμου δὲν κατελύθη, διότι ἡ Δικαιοσύνη ἠθώωσε τοὺς ἐργάτας· ὥστε ἠθέλετε νὰ ἀκολουθήσῃ τὰς διαταγὰς τοῦ κ. Ἐφεσίου διὰ νὰ εἶναι πλήρης ἡ ἀποσύνθεσις.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸ εἴπετε.

§151Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ἀγορεύσητε; Ὁρίστε, νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν.

§152Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε νὰ παραστήσητε ὅτι κωλυσιεργοῦμεν· αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα· εἶπον ὅτι θὰ προσθέσω δύο λέξεις διὰ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ λέγω ὅτι πολῖται συνελήφθησαν ἀπὸ παρανόμους ὀργανώσεις καὶ ἐφυλακίσθησαν.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸ εἴπετε.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. ... ὅτι πολῖται ἐξεβιάσθησαν νὰ προσλάβουν ὡρισμένους ἐργάτας καὶ ν’ ἀπολύσουν ὡρισμένους ἐργάτας, καὶ ἤλθετε καὶ ὡμιλήσατε περὶ γενικῆς ὀργανωτικῆς ἀποστολῆς. Ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑποστηρίξεως φανερᾶς τοιούτων ἐκνόμων ἐνεργειῶν· πρόκειται περὶ παρανόμων ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καλύψῃ διὰ μεγάλων φράσεων. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει καμμίαν ἐνοχὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἀλλ’ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἡ ἐνοχὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι πλήρης, καὶ δι’ αὐτὸ νομίζομεν ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ μὴ ἀποδεχθῇ ὅτι εἰς οὐδένα εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν διὰ τοιούτων ἐνεργειῶν, διὰ παρανόμων ὀργανώσεων νὰ ἐπιδιώξῃ νὰ ἐπικρατήσῃ. (Χειροκροτήματα).

§156Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν μοὶ ἐπετράπη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ν’ ἀναπτύξω ἐπερώτησιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, καὶ μὲ τὴν πληροφορίαν ὅτι Κρὴς δὲν εἶναι ὁ Μανουσάκης, ἀλλὰ Κρῆτες ἦσαν τὰ θύματα τῶν γεγονότων αὐτῶν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§158Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν δήλωσιν θὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Συνέλευσιν. (Ἀναγινώσκει): «Μολονότι καὶ ἡ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως μέχρι τοῦδε πορεία τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων δὲν μᾶς ἐμπνέει ἐνθουσιασμόν, ζωηρῶς δὲ θλιβόμεθα διὰ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς Δράμας καὶ τῆς Καβάλλας, ἐν τούτοις, καὶ διότι συνεχίζονται αἱ περὶ συνάψεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου διαπραγματεύσεις καὶ διότι ἀναμένεται τὸ πόρισμα τῶν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως συνεννοήσεων ἐπὶ τῆς ἁρμοδιότητος ἑκατέρας καὶ τῶν περαιτέρω σχέσεων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ συχναὶ πολιτικαὶ κρίσεις, ὡς μὴ προάγουσαι τὰ καθόλου ἐθνικὰ ζητήματα, προκαλοῦσι τὴν εὔλογον δυσφορίαν τοῦ Λαοῦ, διὰ ταῦτα ἡ ἀνεξάρτητος προσφυγικὴ ὁμὰς θέλει ὑπερψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ὡς τάχιστα πλέον θέλει ἴδει ἐμπραγμάτως προαγόμενα καὶ διευθετούμενα τὰ ἐκκρεμοῦντα φλέγοντα προσφυγικὰ ζητήματα».

§159Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπρόκειτο νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἐπειδὴ ὅμως ἐξηπατήθην διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, θὰ δώσω ψῆφον ἐναντίον αὐτῆς.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο προτάσεις ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἡ μία, τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, μὴ ἐπιδοκιμάζουσα τὴν δρᾶσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, προχωρεῖ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Ἑτέρα ὑπὸ τοῦ κ. Μανέτα, ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἡ Συνέλευσις μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν, ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν».

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις υἱοθετεῖ τὴν τελευταίαν πρότασιν.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ἀπηυθύναμεν ἔλεγχον κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας ἀφορᾶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§163Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποδέχεται ταύτην.

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν δὲν μᾶς ἔπεισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ στραφῶμεν καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν γενικὴν πολιτικὴν κρίσιν. Εἶναι βεβαίως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως ἂν θέλῃ νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν ἀλληλέγγυον πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἠμπορεῖ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας νὰ ἀποσυρθῇ.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἰδική μας εἶναι ἀπωτέρα καί, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸν Κανονισμὸν προτιμᾶται ἡ ἀπωτέρα πρότασις, διότι ὁμιλεῖ περὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς ὅλην τὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν υἱοθετεῖ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, διότι τὸ ὅλον εἶναι μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ μέρος.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἐνδεχόμενον πληρεξούσιοί τινες νὰ μὴ θέλουν νὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§167Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὑπάρχουν πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θέλουν νὰ δώσουν ψῆφον, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν θέλουν.

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μολονότι νομίζω ὅτι πραγματικῶς ἀπωτέρα πρότασις καὶ διαστέλλουσα τὰ γεγονότα εἶναι ἡ ἰδική μας πρότασις, ἐν τούτοις ὑποχωρῶ καὶ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ προτιμηθῇ ἡ ἄλλη.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§170Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐφόσον πρόκειται νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς τύχης τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν αἱματηρῶν σκηνῶν τῆς Καβάλλας, ἐκ τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν ταύτην δι’ οἱασδήποτε εὐθύνης, εἴτε λόγῳ ἐνεργειῶν ἀστόχων εἴτε λόγῳ παραλείψεων ἄλλων. Ἐκ τῆς διεξαγωγῆς ὅμως τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐπεξετάθη καὶ ἐπὶ ἄλλων θεμάτων, τινὲς τῶν κ.κ. πληρεξουσίων ἐπιστοποίησαν μίαν κατάστασιν ἀνώμαλον ὑφισταμένην ἐν τῇ περιφερείᾳ Δράμας καὶ Καβάλλας. Τινὲς τούτων διισχυρίσθησαν ὅτι ὡπλίσθησαν ὁμάδες μὴ ἀνήκουσαι εἰς τὸν κρατικὸν Ὀργανισμόν, αἵτινες παρουσιάζοντο ἄλλοτε πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτοῦ καὶ προέβαινον εἰς ὑπερβασίας, καὶ ἄλλοτε ἐπιδιώκουσαι ἰδίους σκοπούς, παρουσιάζουσαι ὡς πρόφασιν τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους. Ἂν τὸ τοιοῦτον ἀληθεύῃ, εἶναι μία κατάστασις ἀξιοθρήνητος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ λάβῃ πέρας. Ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ φαίνεται ὅτι ἔχει τὴν ἀπαρχήν της εἰς περίοδον καθ’ ἣν συνεστήθησαν αἱ πολιτοφυλακαὶ ὑπὸ τοῦ Στρατοῦ. Μοὶ φαίνεται ὅτι συνεχίσθησαν ὑπὸ μορφὴν ἀνταρτικῶν ὀργανώσεων ὑπὸ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεχίσθησαν εἶτα μετατραπεῖσαι εἰς Συλλόγους τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην καὶ πάντως προτοῦ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνόμισα ὅτι θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ συνεχίσητε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος. Ἤδη ὁπωσδήποτε συμπεράνατε.

§172Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ καταλογισμός τις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὗτος θὰ ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ μόνον ὡς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ στρατηγοῦ διοικητοῦ τῆς Μεραρχίας Δράμας, ἄν, ὅπως τινὲς τῶν κ.κ. πληρεξουσίων ἰσχυρίσθησαν, οὗτος παραγνωρίζων τὰ καθήκοντά του ἀναμιγνύεται εἰς ἐκτρόπους ἐνεργείας, ἀλλοίας τῶν καθηκόντων του. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφόσον οὐδεμία εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως προέκυψε διὰ τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, καὶ ἐφόσον ἔχομεν τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀνωμαλιῶν αὐτῶν καὶ ὅτι ἡ πρόθεσίς της εἶναι νὰ πατάξῃ ταύτας, ἂν ὑφίστανται, θέλομεν παράσχει ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§173Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἄν ἐπρόκειτο περὶ τῆς καθόλου πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κατεψήφιζον αὐτήν, ὅπως ἔπραξα καὶ εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν θλιβερῶν γεγονότων τῆς Καβάλλας καὶ τῶν θρυλουμένων Ὀργανώσεων τῆς Δράμας, δὲν ἐπείσθην ἐκ τῆς συζητήσεως, ὥστε νὰ δυσπιστῶ εἰς τὰς προαιρέσεις καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Λ. Θεοχάρης καὶ Α. Ἀκρίδας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν λέγουσι «ΝΑΙ», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν «ΟΧΙ». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Λ. Θεοχάρη καὶ Α. Ἀκρίδα, τοῦ Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας:)

Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν). Ἐπερατώθη ἡ διαλογή (ἀναγινώσκει): Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 265. Εἶπον «ΝΑΙ» 176. Εἶπον «ΟΧΙ» 80. Ἠρνήθησαν ψῆφον 9. Συνεπῶς ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις ἐγένετο δεκτή. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Τὴν Δευτέραν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν ἔχομεν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην μ.μ. μεθαύριον. (Ὥρα 10.30′ μ.μ.).