1924.11.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 104Η

Τετάρτη 19 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς μετὰ τὸν κ. Μπούμπουλην ἔλαβον τὸν λόγον καὶ εἶπον ὀλίγας λέξεις δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐν σχέσει μὲ τὴν ἵδρυσιν τοῦ νέου Ναυστάθμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη ν’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας διὰ τὴν ἵδρυσιν Ναυστάθμου ἐν Σκαραμαγκᾷ, ἐγὼ δ’ εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ προβῇ εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ναυστάθμου προτοῦ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Συνελεύσει, προκειμένου περὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ζήτημα πολιτικόν. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγραφῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Διάφορα ἐργατικὰ Σωματεῖα αἰτοῦνται τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν συλληφθέντων ἐργατῶν. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐπιστημόνων γεωπόνων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἀπὸ ἀσχολιῶν μὴ σχετιζομένων μὲ τὴν ἐπιστήμην των. — Ἡ Κοινὴ τῶν Ἀλυτρώτων Ἐπιτροπεία ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν προσφύγων. — Οἱ πρόσφυγες δημοδιδάσκαλοι Γρεβενῶν παρακαλοῦσιν ὅπως ἀναγνωρισθῇ ἡ προηγουμένη αὐτῶν ὑπηρεσία. — Διάφοροι δικαιοῦχοι ἐξ ἐπιτάξεων παρὰ τῆς Στρατιᾶς Μ. Ἀσίας παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀπαιτήσεών των. — Οἱ Ἀθανάσιος Γιαννόπουλος καὶ Ἀλέξ. Σαγονιᾶς παραπονοῦνται διὰ τὴν πώλησιν τῶν βιβλίων τοῦ Κράτους παρὰ ἀντιπροσώπων τῆς δημοδιδασκαλικῆς Ἑνώσεως. — Οἱ προταθέντες πρὸς ἐκπαιδευτικὴν ἀποστολὴν καθηγηταὶ παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μὴ ματαιωθῇ ἡ ἀποστολή των. — Αἱ Κοινότητες Βρυάζης, Ἀρματόβου καὶ Πάδων τῆς ἐπαρχίας Κονίτσης παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως τροποποιηθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Δούσιας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς σήραγγος Καίσαρι. — Οἱ ὑποκατάδικοι Καρδίτσης παρακαλοῦσιν ὅπως περιληφθῶσιν εἰς τὸν περὶ ἀμνηστίας νόμον. — Ἐπιτροπὴ φορολογουμένων Μεγαλοπόλεως διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀνακριβῆ ἐγγραφὴν αὐτῶν εἰς γεωργικὴν παραγωγὴν παρὰ τοῦ ἐφοριακοῦ γραμματέως. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Πέτρας διαμαρτύρεται διὰ τὴν κακίστην ἐπιδιόρθωσιν τοῦ δρόμου Σκουτάρου–Πέτρας–Στύψης. — Σχολικὴ Ἐπιτροπὴ Γυμνασίου Καβάλλας παρακαλεῖ ὅπως τὸ πρώην τουρκικὸν Γυμνάσιον παραχωρηθῇ ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Σουφλίου παρακαλεῖ ὅπως ἐπαναδιορισθῇ ὁ ἀπολυθεὶς Ἐπιθεωρητὴς Δημοτικῶν Σχολείων Ἐμμανουήλ. — Οἱ κάτοικοι Ζάρκου Τρικκάλων παραπονοῦνται ἐναντίον τοῦ προϊσταμένου Γραφείου Ἐποικισμοῦ Τρικκάλων. — Τὸ Πολιτικὸν Μικρασιατικὸν Κέντρον ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐγκαταλειψάντων ἐν Τουρκίᾳ περιουσίαν. — Ὁ γηγενὴς πληθυσμὸς καὶ οἱ ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες Παγγαίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν μειονεκτικὴν αὐτῶν θέσιν ἀπέναντι τῶν ἄλλων προσφύγων. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ὀκτωβρίου 1912 Νομοθ. Διατάγματος συμπληρωθέντος διὰ τοῦ ἀπὸ 28 Μαΐου 1923 Βασ. Διατάγματος περὶ τῶν κτηματογράφων τῶν οἰκοπέδων τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ χορηγίας δανείου εἰς σιδηροδρομικὰς Ἑταιρείας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν Ἀθηνῶν, δι’ οὗ αἰτεῖται παρὰ τῆς Συνελεύσεως τὴν χορηγίαν ἀδείας πρὸς δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Ι. Λυμπεροπούλου. Ἐπίσης ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν Ροδόπης, δι’ οὗ αἰτεῖται παρὰ τῆς Συνελεύσεως τὴν χορηγίαν ἀδείας πρὸς δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Κ. Κουρτίδου. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ξύδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνακλήσεως τοῦ νόμου 3109 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 23 Ἀπριλίου 1924 Ν. Δ. περὶ παραγραφῆς τῶν ἀδικημάτων κλπ.». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Πατάλας ὑποβάλλει πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ Συντάγματος περὶ Διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας».

§4Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κατόπιν τῆς καταγγελίας τῆς συνθήκης συμμαχίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐκ μέρους τῆς Σερβίας, παρακαλῶ νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν καταγγελίαν καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους κατηγγέλθη ἡ συνθήκη, ἐπίσης δὲ καὶ τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκκενώσεως τῶν 14 χωρίων. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἂν δέχεται νὰ γίνῃ συζήτησις τὸ προσεχὲς Σάββατον.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Πρωτόκολλον δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις νὰ κατατεθῇ καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ· ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ἕτερον ζήτημα, ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Ὁ κ. ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιος εἶναι εἰς θέσιν καλύτερον παντὸς ἄλλου νὰ ἐκτιμήσῃ ἂν εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐπιτρέπεται τὸ τοιοῦτον.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἐζητήθη ἀπὸ τὸν κ. ἐκ Κορινθίας πληρεξούσιον νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἂν θὰ ἐδέχετο ἐπερώτησιν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς διὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον, τοῦτο ἐγένετο διότι νομίζομεν ὅτι μία δημοσία συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων θὰ διηυκόλυνε τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἷς ἔλεγχος τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχε παρὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὰς ἀπόψεις τὰς ἑλληνικάς. Ἐφόσον ὅμως ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι δὲν θὰ ἦτο συμφέρον νὰ γίνῃ τὸ Σάββατον ἡ συζήτησις, δεχόμεθα τὴν ἀναβολήν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως ὅπως μὴ εἶναι μακρὸς ὁ χρόνος τῆς ἀναβολῆς.

§7Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμὲ νὰ ὁρίσω τὸν χρόνον τῆς ἀναβολῆς· γνωρίζετε ὅτι δὲν ἀπέστερξα ὅ,τι ἦτο ἐπιτετραμμένον ν’ ἀνακοινωθῇ, ἀλλὰ δημοσία συζήτησις νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο συμφέρουσα νὰ γίνῃ. Ἄλλως τε δὲν πρέπει νὰ ἐλεγχθῇ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐλέγξωμεν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν· αἱ πράξεις ἀνάγονται εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως ἐπὶ ἄλλης Κυβερνήσεως. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἐλέγχου ὅλη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ἀφοῦ ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς παραμένει καὶ ἀγνοοῦμεν ἂν συνεχίζεται ἡ αὐτὴ πολιτικὴ ἢ ὄχι.

§9Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι συζήτησις ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ τὸ ζήτημα τῆς καταγγελίας τῆς ἑλληνοσερβικῆς συνθήκης δὲν εἶναι συμφέρουσα διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, νομίζω ὅτι οὐδεμία ἀμφιβολία θὰ ὑπάρξῃ ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἀναβληθῇ δι’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὑφίσταται τὸ κώλυμα τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάθεσιν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἂν πρόκειται νὰ κατατεθῇ καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐπειδὴ ὅμως ταῦτα εἶναι ἀπολύτως συναφῆ, δὲν βλέπω διατί δὲν θὰ συνεδυάζετο ἡ συζήτησις, ὁψέποτε ἤθελεν ὁρισθῆ, μετὰ τοῦ ζητήματος τῆς καταγγελίας.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Προηγοῦνται κατὰ τὸν Κανονισμὸν αἱ ἀφορῶσαι τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων. Ὁ κ. Γρηγορίου ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν διατί δὲν κατέθεσε τὸν αἰτηθέντα φάκελον τῆς ὑποθέσεως τῆς Μαργαρίτας Βαλλών, ὡς καὶ τὸν φάκελον τῶν ἐνεργηθεισῶν ἀνακρίσεων παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν κ. Τόμαν.

§11Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ἐσχάτως, ὡς γνωρίζετε, διεξήχθη μία κοινὴ δίκη, συνήθης, εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον Ἀθηνῶν, ἡ δίκη τῆς λεγομένης Μαργαρίτας Βαλλών, κατηγορουμένης ἐπὶ ἀναιρέσει, ἥτις κατέληξεν εἰς τὴν ἀθώωσιν τῆς κατηγορουμένης. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Συνέλευσις ν’ ἀπασχοληθῇ, καὶ βέβαια δὲν θὰ τὴν ἀπασχολήσω ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς δίκης. Οὐχ ἧττον μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς δίκης αὐτῆς κατετέθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυνουρίας πολιτευτοῦ ἐπερώτησις περὶ τοῦ ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀγόρευσιν κατὰ τὴν δίκην τοῦ ἀντεισαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν κ. Τόμαν, ὅστις, κατὰ τὴν ἐπερώτησιν, διέσυρε τὰ ἤθη τῆς ἑλληνικῆς οἰκογενείας καὶ δὲν ἐσεβάσθη τὰ ἔθιμα. Καὶ ἠξίου ἡ ἐπερώτησις ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, παρακολουθῶν τὰς ἐφημερίδας καὶ βλέπων τὰ γραφόμενα ἐν αὐταῖς, λαμβάνῃ ἀμέσως μέτρα πειθαρχικὰ κατὰ τῶν παρεκτρεπομένων δικαστῶν. Συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ἀμέσως προσεκάλεσα παρ’ ἐμοὶ τὸν προεδρεύοντα τῆς δίκης ἐφέτην κ. Γιώτην, ὅστις ἐκ τοῦ Νόμου ἦτο ἁρμοδιώτερος νὰ μοὶ δώσῃ ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ἀντεισαγγελέως καὶ ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας. Ἡ κατηγορία ἐστρέφετο κατὰ τοῦ ἀντεισαγγελέως κ. Τόμαν εἰς τὸ ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπεστήριξεν ἰδέας περὶ ἐλευθέρου γάμου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του ἐν ἐξάρσει ἐκήρυξε τὸ δόγμα τῆς αὐτοδικίας. Καθὼς μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν, ἰδέας περὶ ἐλευθέρου γάμου δὲν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ἀντεισαγγελεὺς καὶ περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του, καθ’ ἣν ὡμίλησεν ἐπὶ τρίωρον εὐφραδῶς, συμμορφωθεὶς πρὸς τὰ πορίσματα τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς ἀποδεικτικῆς διαδικασίας, οὐδὲν ἄλλο εἶπε παρ’ ὅτι ἡ κατηγορουμένη, ἂν διέπραξε τὴν πρᾶξιν ταύτην, εὑρέθη ἐν συγχύσει πλήρει ἢ ἐν ἀμύνῃ. Οὐχ ἧττον, ἀσχέτως τούτου, δὲν ἠρκέσθην εἰς μόνας τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν, ἀλλὰ καὶ διέταξα περαιτέρω ἀνακρίσεις. Κατὰ τὸν Νόμον δὲ ἁρμόδιος ἦτο πρὸς τοῦτο ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Διεβίβασα ὅθεν ἐπεῖγον ἔγγραφον πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἵνα ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ προσκαλέσῃ παρ’ αὐτῷ ὅσους ἤθελε κρίνει ἀναγκαίους διὰ νὰ ἐρευνηθῇ τί εἶπεν ὁ κ. Ἀντεισαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὴν δίκην ταύτην. Ἐν τῷ μεταξὺ μοὶ ὑπεβλήθη ἕτερον ἔγγραφον, ἵνα καταθέσω ὅλην τὴν δικογραφίαν τῆς δίκης Μαργαρίτας Βαλλὼν χωρὶς νὰ καθορίζεται διὰ τίνα λόγον ἐζητεῖτο ὁλόκληρος ἡ δικογραφία τῆς δίκης. Κατόπιν, διεξαχθείσης τῆς ἐξετάσεως ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου περὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ Ἀντεισαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὴν δίκην ἐκείνην, μοὶ ὑπεβλήθη τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσα καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πόρισμα καταλήγει ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου λέγων ὅτι· «ἐξαίρω τὴν ἐντιμότητα, τὴν εἰλικρίνειαν, τὴν ἐργατικότητα, ὡς καὶ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ κ. Τόμαν ἐν γένει ὡς δικαστικοῦ λειτουργοῦ καὶ κατὰ τὴν δίκην ταύτην», πάντως δὲ ὅτι οὐδαμῶς ὑπεστήριξεν ἰδέας περὶ ἐλευθέρου γάμου. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του ἀφῆκε κενά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν διετύπωσε τεχνικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων καὶ οὕτως ἀφῆκε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὄντως ὑπεστήριξεν ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ αὐτοδικία, ἐξέφρασε τὴν γνώμην ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς ὅτι δέον νὰ κληθῇ περαιτέρω ὁ κ. Τόμαν νὰ δώσῃ μερικὰς ἐξηγήσεις. Τούτου τεθέντος, ἐπέστρεψα παραχρῆμα τὸ ὑποβληθὲν πόρισμα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἵνα ἐνεργήσῃ κατὰ τὴν ἀπόλυτον κρίσιν του. Ἤδη μοῦ ζητεῖται λόγος διατί δὲν κατέθεσα τὰ ἔγγραφα καὶ ἰδίως τὰ ἀφορῶντα τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως τοῦ κ. Ἀντεισαγγελέως. Δὲν κατέθεσα τὰ ἔγγραφα, διότι γεννᾶται ζήτημα ἐνταῦθα σοβαρώτατον, ἐνδιαφέρον ὁπωσδήποτε κατὰ βάσιν, ὅπως ἄλλως τε ἤδη ὑπεδείχθη παρὰ τῶν κυρίων ἀγορευσάντων πληρεξουσίων εἰς τὸ ζήτημα τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἀναφύεται ἐν τῇ περιπλοκῇ τῶν πραγμάτων ζήτημα σπουδαιότατον, κατὰ πόσον δικαιοῦται ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Συνέλευσις νὰ ζητῇ τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων δικαστικῶν, ἀνηκόντων εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν δικογραφίαν ὁλόκληρον τῆς δίκης Βαλλὼν ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν μὲ ἐπερωτᾷ διατί δὲν τὴν κατέθεσα.

§12Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς σᾶς ἐπερωτῶ.

§13Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ τὴν δικογραφίαν ἢ διὰ τὸ πόρισμα;

§14Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Καὶ διὰ τὴν δικογραφίαν καὶ διὰ τὸ πόρισμα.

§15Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Εἶναι ἐντροπὴ μία ὁλόκληρος Συνέλευσις νὰ ἀπασχολῆται μὲ τὴν δίκην τῆς Βαλλὼν, ὅτε ὅλος ὁ κόσμος περιμένει νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§16Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι....

§17Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι φαρισαϊσμός. Ἔπρεπε νὰ αἰσχύνεσθε. (Θόρυβος).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσετε τὰς ἀντεγκλήσεις, καθίσατε. Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§19Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐναντίον τίνος κρούετε τὸν κώδωνα; Ἐπειδή, κύριοι, προσβάλλει καὶ πάλιν τὴν Συνέλευσιν ὁ κ. πληρεξούσιος, ἀφοῦ δὲν ἀσκεῖτε τὰ δικαιώματά σας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν ἔχει μίαν Βαλλὼν, ἀλλ’ ἔχει δέκα. (Θόρυβος).

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις προηγοῦνται πάντοτε ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι μομφήν, ἂν θέλετε, κατὰ τῶν Ὑπουργῶν ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐζητήθη ἡ κατάθεσις ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν κατετέθησαν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει. Κατὰ συνέπειαν ἡ σημερινὴ ἐπερώτησις, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ ἐπερωτῶν, προηγεῖται, κατὰ τὸν Κανονισμόν, διότι ἀφορᾷ τὴν ἐξέτασιν κατὰ πόσον ὁ Ὑπουργὸς ἐφάνη συνεπὴς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλει ὁ Κανονισμός, ὁ ὁποῖος ἐπιτάσσει τὴν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ πρὸς τὴν εὐλάβειαν τὴν ὁποίαν ὀφείλει πρὸς τὸ Σῶμα, ζητοῦν δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν αὑτοῦ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἐπερωτήσεως. Τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον ἔρχεται σήμερον εἶναι πρῶτον. Ἦτο ἢ δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα; Δεύτερον ἠδυνήθη ἢ δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ καταθέσῃ; Μᾶς εἶναι ἀδιάφορος ὁ σκοπὸς τῆς ἐπερωτήσεως καὶ σᾶς παρακαλῶ ἀφήσατε νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπαναλαμβάνω, προηγεῖται ἡ ἐπερώτησις αὐτή.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις. Αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται πάντοτε εἰς τὴν Συνέλευσιν, προέρχονται συνήθως ἀπὸ τὴν προθυμίαν μερικῶν ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ γίνουν τιμηταὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως. Ἀντὶ νὰ προσπαθῶσι νὰ συμβάλλωσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, παρουσιάζονται καὶ θέλουν νὰ κανονίσουν αὐτοὶ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ γίνωσι τιμηταὶ καὶ τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των, καὶ τῶν πληρεξουσίων. Δύναμαι νὰ ἐκφράσω, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀποδοκιμασίαν μου κατὰ τῆς τοιαύτης συμπεριφορᾶς τῶν διαφόρων τιμητῶν τῆς Συνελεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἀφήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν κατέθεσε τὰ ἔγγραφα.

§23Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λοιπόν, κύριοι, ἐγὼ δὲν πταίω, ἂν τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔρχεται εἰς τὴν Συνέλευσιν. Καλούμενος ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δώσω λόγον εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα δὲν ἀφορῶσι βεβαίως ἐμέ. Λοιπὸν μοῦ ἐζητήθη ἡ κατάθεσις ὁλοκλήρου τῆς δικογραφίας τῆς Μαργαρίτας Βαλλὼν ἐν τῷ Κακουργιοδικείῳ. Κατόπιν μοῦ ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τοῦ πορίσματος τῆς ἀνακρίσεως. Κύριοι, δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὸ νὰ κομίσω γλαῦκα εἰς τὰς Ἀθήνας, λέγων ὅτι ἡ Δικαστικὴ Ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος καθ’ ἑαυτήν, ἀλλ’ ὄχι καὶ τελείως ἀνεξάρτητος, ὡς θὰ ἠδύνατο νὰ νομισθῇ, πλὴν καὶ κυρίαρχος, κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ἐν τούτοις ὑπόκειται καὶ αὐτὴ εἰς ἔλεγχον κατὰ τοὺς νόμους καὶ τὸν ἔλεγχον αὐτὸν ἐνασκεῖ ἑκάστοτε ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Λοιπὸν ἡ αἴτησις, ἵνα κατατεθῇ ὁλόκληρος ἡ δικογραφία τῆς Μαργαρίτας Βαλλὼν ἐπὶ τῆς δίκης τῆς διεξαχθείσης ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου, ἐκτὸς τῶν λόγων τοὺς ὁποίους εἶπον, στερεῖται καὶ πάσης σκοπιμότητος, διότι ἡ πρόθεσις τοῦ κ. πληρεξουσίου Κυνουρίας, ὅπως διετυπώθη ἀρχῆθεν ἡ ἐπερώτησις, ἦτο νὰ ἐλέγξῃ τὸν Εἰσαγγελέα.

§24Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε, ποσῶς. Κανεὶς ὑπάλληλος δὲν ἐλέγχεται ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§25Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸν Ὑπουργόν;

§26Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸν Ὑπουργὸν βεβαίως.

§27Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λοιπόν, ὅπως διετυπώθη ἡ αἴτησις τοῦ κ. ἐκ Κυνουρίας πληρεξουσίου, τείνει εἰς τὸ νὰ ἐλέγξῃ τὸν Ὑπουργὸν διὰ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην διαγωγὴν τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τὴν μὴ τιμωρίαν αὐτοῦ. Λοιπὸν ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ κατάθεσιν ὁλοκλήρου τῆς δικογραφίας τῆς Μαργαρίτας Βαλλών, κατόπιν τῶν ὅσων ἐξέθηκα καὶ λόγῳ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας καὶ ἐφόσον δὲν πρόκειται διὰ τῆς μελέτης αὐτῆς νὰ ἐλεγχθῇ ὁ Ὑπουργός, πᾶσα συζήτησις παρέλκει. Καὶ θὰ ἠδυνάμην μάλιστα νὰ προσθέσω, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ τοῦτο, ὅτι καὶ κατὰ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἔθιξε προχθὲς ὁ κ. Γόντικας, ἡ κατάθεσις ἐγγράφων δὲν δύναται νὰ ζητῆται ἀορίστως, διότι καὶ ὁ Κανονισμὸς πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ οὕτως, ὅτι τουτέστι ζητεῖται ἡ κατάθεσις πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἂν καθιερώσωμεν τὸ ἀντίθετον σύστημα, θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ ζητῆται ἡ κατάθεσις δικογραφίας πρὸς ἀποκάλυψιν μυστικῶν τοῦ Κράτους ἴσως. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν κατάθεσιν τῆς δικογραφίας τῆς Μαργαρίτας Βαλλών. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως, ἡ ὁποία διέταξα νὰ ἐνεργηθῇ διὰ τὴν στάσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὴν δίκην αὐτήν, τὸ πόρισμα μοὶ ὑπεβλήθη καὶ τὸ διεβίβασα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ τὰ περαιτέρω. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι, ἡ Δικαστικὴ Ἐξουσία εἶναι μὲν ἀνεξάρτητος Ἐξουσία, ὡς εἶπον, ἀλλ’ ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀσκούμενον διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας διὰ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην στάσιν του ἔναντι τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν.

§28Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§29Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅπως θέλετε. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἐπίσης γνωρίζετε ὅτι ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ τιμωρία καὶ ἡ πειθαρχικὴ δίωξις τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν ἔχει διαφόρους βαθμούς. Προκειμένου περὶ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν, οὗτος ὑπόκειται κατὰ πρῶτον βαθμὸν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὴν πειθαρχικὴν δίωξιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ταῦτα τὰ διέταξα μέχρι σήμερον καὶ ἀφῆκα τὰ πάντα, ὅπως πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν, ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀναμένεται ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς στάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὴν δίκην καὶ κατόπιν ἀναμένεται ἡ περαιτέρω ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἂν θὰ δεχθῇ ἢ δὲν θὰ δεχθῇ, ἂν θὰ ἐπικυρώσῃ ἢ θὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὅταν λοιπὸν ταῦτα συντελεσθῶσι, κύριοι, θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἔλεγχος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ τὸν Ὑπουργὸν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μπακόπουλος, καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς εἶναι πρόθυμος νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, διότι δὲν ὑπάρχει πλέον καμμία ἀντίθεσις πρὸς τὸ δόγμα τῆς διακρίσεως τῶν Ἐξουσιῶν. Νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ εἶναι σύμφωνος.

§30ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μετὰ τὴν βεβαίωσιν ὅτι θὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα.

§31Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ὁ Ὑπουργός;

§32Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐλέγχου, κ. Καλκανδῆ, τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ δὲν θίγεται τὸ δόγμα τοῦ χωρισμοῦ τῶν Ἐξουσιῶν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ καταθέσῃ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον.

§34Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Σήμερον εἶχον ἐγγραφῆ διὰ νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Δὲν σκέπτομαι ποσῶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν βρωμερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ θὰ περιμένω νὰ ἔλθῃ ἡ κυρία ἐπερώτησίς μου ἐνώπιόν σας καὶ τότε θὰ ὁμιλήσω ἀκριβῶς ἐλέγχων τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐν σχέσει μὲ τὴν παράλειψιν τοῦ καθήκοντός του ἀπέναντι τοῦ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου. Ἀλλὰ μακρὰ ἐπαγγελματικὴ ἕξις κάμνει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀντὶ νὰ δίδῃ ἀπαντήσεις εὐθείας καὶ σπουδαίας, ἀναλόγως πρὸς τὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον φέρει, ὡς πρὸς τὴν σοβαρότητα τοῦ Ἐθνικοῦ Συνεδρίου, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται, διὰ νὰ μὴ καταθέσῃ ἔγγραφα ἀφορῶντα δημόσιον ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος κατὰ τύχην ἔτυχε νὰ εἶναι καὶ συμπολίτης του, διὰ νὰ μὴ καταθέσῃ, λέγω, τὰ ἔγγραφα ταῦτα προτείνει ἐνστάσεις, εἰς τρόπον ὥστε ὁ ἀκούων αὐτὰς νομίζει ὅτι ἀναγινώσκει ἀνακοπὴν κατὰ ἐρήμην ἀποφάσεως δικαστηρίου τινός. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς σήμερον καὶ ἀνέτρεξε καὶ πρὸ μηνὸς περίπου εἰς τὸν Συνταγματικὸν Χάρτην τῆς Χώρας καὶ ἐρευνήσας ἐκεῖ μὲ ὑπομονὴν ἐπιστημονικὴν καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τῆς νομομαθείας του ἀνεῦρεν ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἐλέγχονται παρὰ μόνον οἱ Ὑπουργοί. Ἡ ἀνακάλυψίς του αὕτη μοῦ ὑπενθυμίζει μίαν ἄλλην ἀνακάλυψιν, τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλε διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην περὶ οἱουδήποτε κατηγορουμένου.

§35Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἐξήγγειλα τοιαύτην γνώμην.

§36Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐντὸς εἰσαγωγικῶν.

§37Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν ἐξήγγειλα καμμίαν γνώμην.

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἀπορεῖτε ὅτι αἱ ἐφημερίδες δύνανται νὰ λέγωσιν ἀνακριβείας;

§39Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν ἐξήγγειλα τίποτε. Μόνον τὸ πόρισμα τῆς καταθέσεως τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν ἔδωκα εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§40Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Σεῖς ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, γνωρίζετε ὅτι ὄχι μόνον ἡ Δικαστικὴ Ἐξουσία, ὄχι μόνον οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάλληλος ἐλέγχεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων ἡ Πολιτεία ἔχει ἁρμοδίαν θέσιν, ἔχει τοὺς ἐλεγκτὰς καὶ τοὺς ἐλέγχει, ἀλλὰ διὰ τὸν Ὑπουργὸν δὲν ἔχει καὶ τοῦτον θέλω νὰ ἐλέγξω, διότι ἀσκεῖ οὐχὶ ἀτομικὸν δίκαιον, ἀλλὰ δημόσιον δίκαιον, τῆς Συνελεύσεως. Ἐνόμιζον καὶ νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι, ἐφόσον δὲν πρόκειται περὶ κοινωνικῶν πράξεων τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ θιγοῦν τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, οὐδεὶς λόγος συντρέχει διὰ νὰ μὴ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα.

§41Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι ζητήματα ἀρχῆς, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖτε.

§42Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Σεῖς ἀγνοεῖτε τὰ ζητήματα τὰ κοινοβουλευτικά, τὰ ὁποῖα μανθάνετε τώρα. Δὲν ἔχει ἀληθῶς οὐδεμίαν ἐξαιρετικὴν σημασίαν δι’ ἐμὲ ἡ κατάθεσις ἢ μὴ τῶν ἐγγράφων, διότι ἐγὼ καὶ ἄνευ τούτων θὰ πράξω τὸ καθῆκόν μου. Ἔχει ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἄλλην ὑψίστην σημασίαν, σημασίαν ἀρχῆς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπε, διότι ἡ τοιαύτη τακτική, ἡ δυστροπία δηλαδὴ τῶν Ὑπουργῶν εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἑκάστοτε αἰτουμένων ἐγγράφων, τείνει εἰς τὴν ἐξασθένησιν τοῦ δικαίου τοῦ ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἕτερος θεμελιώδης λίθος, ἂν μὴ ὁ σπουδαιότερος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἄνευ ὑπουργικῆς εὐθύνης κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν καὶ ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως ἁπάντων ὑμῶν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Μαλαχίας καὶ Δ. Πάζης ἐπερωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί δὲν κατέθεσε μέχρι σήμερον πλήρη τὸν φάκελον τὸν ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν τῶν λουτρῶν Ἰκαρίας, καίτοι διὰ τρίτην φορὰν ἐζητήθη.

§44Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ κάμωμεν ἄλλην ἐπερώτησιν καὶ ἀπασχολήσωμεν τὴν Συνέλευσιν ἢ νὰ γενικεύσωμεν αὐτήν, παρακαλῶ μίαν διασάφησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς ἄλλο θέμα.

§46Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀκούσετε, κ. Πρόεδρε. Διὰ νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ γενικεύσωμεν τὴν συζήτησιν ἢ νὰ κάμωμεν ἄλλην ἐπερώτησιν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπαναλάβῃ μίαν φράσιν του, διότι δὲν ἠκούσαμεν ἐδῶ πέρα. Εἶναι δικαίωμά μου.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δικαίωμά σας, ἀλλ’ αἰωνίως διαμαρτύρεσθε διὰ τὸν Κανονισμόν. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§48Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν γνωρίζετε τὸν Κανονισμὸν καὶ σπεύδετε, θὰ ἀναγκασθῶ δὲ νὰ γενικεύσω τὴν συζήτησιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Μαλαχίας καὶ Πάζης ἔχουσι τὸν λόγον.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπερώτησις ἔληξεν.

§51ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 112 ἐπερώτησις τί ἔγινε;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω κατόπιν τὴν Συνέλευσιν.

§53Ι. ΜΑΛΑΧΙΑΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως κατατεθῇ ὁ φάκελος ὁ ἀφορῶν τὰς Θερμοπηγὰς τῆς νήσου Ἰκαρίας, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι σήμερον ἡ ἁρμοδία Ὑπηρεσία ὑπὸ τύπον ἐλεημοσύνης μᾶς προσφέρει ψιχία τινά, διότι μᾶς δίδει κατὰ πρῶτον πληροφορίαν, ἡ ὁποία κάθε ἄλλο εἶναι παρὰ πληροφορία· πληροφορία μεροληπτικὴ καὶ ἀσαφής. Ἐζητήσαμεν διὰ δευτέρας αἰτήσεώς μας νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελος καὶ μᾶς δίδεται ἡμιτελής, ἐνῷ ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα διὰ ζωτικωτάτην ὑπόθεσιν τῆς πατρίδος μας. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸν φάκελον διὰ νὰ προλάβωμεν καὶ μίαν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ κάμῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δημεῦον τὴν πηγὴν «Χλιὸ–θερμὸν» ἀνήκουσαν ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων εἰς τὴν Δημογεροντίαν τοῦ Φαναρίου καὶ νῦν Κοινότητα Ἁγίου Κηρύκου καὶ λοιπὰς κοινότητας, ἀποσπασθείσας ἐκ ταύτης. Διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ἔδειξαν μέχρι σήμερον μίαν περιφρόνησιν, μίαν πρωτοφανῆ ἐγκατάλειψιν, μίαν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν διὰ τὴν Ἰκαρίαν. Καὶ ἐνῷ ἡμεῖς ἐζητοῦμεν τὸν φάκελον διὰ νὰ προλάβωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἄδικον δήμευσιν μιᾶς πηγῆς ἀνηκούσης εἰς τὴν Κοινότητα Ἁγίου Κηρύκου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν σφράγισιν μιᾶς ἄλλης πηγῆς εὑρισκομένης ἐντὸς τῆς Κωμοπόλεως Ἁγίου Κηρύκου τῆς πηγῆς Μουσταφᾶ–Λίτζα, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κωλυσιεργεῖ, μὴ καταθέτον τὰ αἰτηθέντα ἔγγραφα πρὸς ἄσκησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου σπεύδει διὰ μιᾶς προσκλήσεως αὐτοῦ ὅπως ἐκδώσῃ εἰς 25ετῆ ἐκμετάλλευσιν ἁπάσας τὰς θερμοπηγὰς τὰς εὑρισκομένας εἰς τὴν παραλίαν Ἁγίου Κηρύκου εἰς ἑταιρείας ἢ νομικὰ πρόσωπα, εἰς τὰς ὁποίας συμπεριλαμβάνει καὶ τὴν πηγὴν «Χλιὸ–θερμόν», εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον γίνει ἐγκαταστάσεις ὑπὸ τῆς Δημογεροντίας τοῦ 1857, ἐκμεταλλεύεται δὲ τὰς πηγὰς ταύτας μέχρι σήμερον καὶ ἔχει ἐνιαυσίαν μίσθωσιν. Ἡ δήμευσις αὐτὴ τῆς κοινοτικῆς πηγῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ μὴ κατάθεσις πλήρους τοῦ φακέλου θὰ φέρῃ τοὺς πατριώτας μου εἰς τοιαύτην ἀπελπισίαν, ὥστε νὰ ἀντιτάξωσιν ἔκνομον ἀντίστασιν ἐναντίον τῆς ὠργανωμένης δυνάμεως τοῦ Κράτους. Καὶ διὰ νὰ μὴ νομίσετε ὅτι λέγομεν ὑπερβολάς, ἐξηγούμεθα: Κατὰ τὴν 17ην Ἰουλίου τοῦ 1922, ὡς γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ἐλευθερωθέντες ἡμεῖς μόνον ἐκ τῶν 12 ἀδελφῶν νήσων, αἵτινες στενάζουσιν εἰσέτι ὑπὸ τὸν Ἰταλικὸν ζυγόν, ἐπὶ τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων στηριχθέντες καὶ μόνον, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐκαλέσαμεν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπεκτείνῃ τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μέχρι τοῦ Ἰκαρίου πελάγους, συμπεριλαμβάνουσα καὶ τὴν Ἰκαρίαν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος, τὴν ἐκαλέσαμεν μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὄνειρα καὶ τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας τρέφει κάθε ὑπόδουλος καὶ ἐλεύθερος Ἕλλην, ὅταν πρόκειται ἐθνικῶς νὰ ἀποκατασταθῇ, καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἠθέλομεν εἴδει καλυτέρας ἡμέρας, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ μετὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἐσπεύσαμεν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐπὶ τῆς ἐν γένει γεωργικῆς ἡμῶν παραγωγῆς καὶ βελτιώσεως ταύτης, ἰδίως ὅμως ἐπὶ τῆς ἀμπελοφυτείας, ἥτις εἶχε κατὰ τὸ ἥμισυ καταστραφῆ πρὸ τοῦ 1912 καὶ συνεπληρώθη μετὰ ταῦτα· διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ἡ παραγωγὴ τῆς Ἰκαρίας εἶχε φθάσει εἰς 38 ἕως 40 χιλιάδας στατῆρας μαύρης σταφίδος πρώτης ποιότητος, ἡ ὁποία ἐπωλεῖτο εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Ρουμανίας καὶ τῆς Ρωσίας, καὶ σήμερον φθάνει μόνον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1000 ἕως 1500 στατήρων. Πότε δὲ νομίζετε, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπέστειλε γεωπόνον; Μόνον κατὰ τὸ 1919, κατόπιν δηκτικῶν δημοσιευμάτων ἡμῶν· ἀπέστειλε κἄποιον Βασιλειάδην, ὅστις, μελετήσας τὴν κατάστασιν, μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχομεν δίκαιον καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπομονήν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἑτοιμάζει φυτώριον εἰς Θεσσαλονίκην. Εἴχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ περιμένωμεν ἐπὶ τρία ἔτη, καὶ πέρυσιν, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σίδερη, ἐκάμαμεν παράπονα, ζητοῦντες τὰ ὑποσχεθέντα φυτά. Μᾶς ἀπέστειλε νέον ἐπιθεωρητήν, τὸν κ. Γενιδουνιᾶν, ὅστις μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν δύναται δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τίποτε, διότι τὸ φυτώριον εἶναι εἰς ἀκατάλληλον μέρος, δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Μακεδονίας καὶ ἐπὶ πλέον ὅτι τὰ φυτὰ τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν Ἰκαρίαν δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ φυτώριον, καί, ἂν θέλωμεν, δυνάμεθα νὰ τὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὸ Μομπελλιὲ τῆς Γαλλίας. Δι’ ἐμὲ θὰ ἦτο εὐτύχημα νὰ μάθω, ἂν μετὰ 12 χρόνια ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας· ἔχω μάλιστα καὶ ἐπίσημον πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι τὸ Κράτος ἐδαπάνησε μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923 3 ἑκατομμύρια 65 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ τὰς περισσοτέρας εἰς χρυσόν, ἐπὶ διοικήσεως Μελᾶ καὶ Ζερβοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σοφούλη ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον 1½ ἑκατομ., τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη διὰ τὸν νομόν Σάμου, ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν νῆσον Σάμον, διὰ τὴν Ἰκαρίαν οὔτε μία δραχμὴ δὲν διετέθη δυστυχῶς. Μέχρι σήμερον τὸ Κράτος ἠγνόησεν ὅτι ὑπάρχει μία Ἰκαρία καὶ ὡς φαίνεται ἐνόμισεν ὅτι κατεποντίσθη καὶ αὕτη μετὰ τοῦ Ἰκάρου καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης δὲν παραμένουν παρὰ φρύγανα καὶ φύκη καὶ διὰ τοῦτο ἠδιαφόρησε τελείως τὸ Κράτος διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Ὄχι μόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα τὸ αὐτὸ πράττουν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπισκέπτεται εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει τοὺς φόρους, καὶ τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν τὸν φόρον τοῦ αἵματος χωρὶς νὰ δώσουν ἄλλο ἀντάλλαγμα εἰμὴ τὴν φτώχειαν καὶ τὴν ὀρφάνιαν καὶ τὴν δυστυχίαν εἰς τὰ δύστυχα θύματα τοῦ πολέμου, τὰ ὁποῖα οὔτε ταύτην τὴν γλίσχρον σύνταξιν δὲν λαμβάνουν, καὶ εἶναι ἀρκεταὶ οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι οὐδὲν μέχρι σήμερον ἔλαβον ἐπίδομα. Προσφέραμεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, ὑπηρεσίας χωρὶς νὰ ἔχωμεν κανένα ἀντάλλαγμα, προσέφερε δὲ ἀρκετὰ ἡ νῆσός μας εἰς αἷμα. Κατὰ τὸ 1917 ἀρκετοὶ ἀπεβιβάσθησαν εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς φυματιώσεως καὶ εἷς μάλιστα ἀπεβίωσε μετὰ 8 ὥρας καὶ ἐκηδεύθη ὑπὸ τῆς Κοινότητος Ἁγίου Κηρύκου, χωρὶς νὰ εὑρεθῇ οὔτε εἷς χωροφύλαξ, ἵνα τὸν συνοδεύσῃ. Εἴχομεν ὅμως τὴν τιμὴν κατὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον, τὸν ἐξανθρωπιστικόν, ὡς ἔλεγον, τὸν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τῶν μειονοτήτων κηρυχθέντα—ὁποῖον ὅμως ψεῦδος!—εἴχομεν, λέγω, τὸ εὐτύχημα νὰ θυσιάσωμεν δέκα ἥρωας εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος, εἰς τὸ Δυτικὸν Μέτωπον καὶ δέκα οἰκογένειαι τῶν θυμάτων αὐτῶν ἀποκατεστάθησαν τελείως μὲ τὰ πλούσια ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα δίδει ἡ δευτέρα πατρὶς τῆς Ἰκαρίας ἡ Ἀμερική, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἀστοργία τῆς ἡμετέρας Πατρίδος μᾶς ἀποστέλλει. Δύο ἐκ τῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπληγώθησαν εἰς τὸ Δυτικὸν Μέτωπον, ἀπεβίωσαν εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην· τοῦ ἑνὸς ἡ κηδεία ἐγένετο ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ καὶ ἡ πομπὴ διῆλθε διὰ τῶν κεντρικωτέρων ὁδῶν τῆς Νέας Ὑόρκης. Κατόπιν κυβερνητικῆς διαταγῆς κάθε κίνησις τῶν τρὰμ καὶ ἁμαξῶν ἐσταμάτησε διὰ νὰ διέλθῃ τὸ σκήνωμα τοῦ πτωχοῦ Ἰκαρίου στρατιώτου. Τοῦ ἑτέρου, ἐπειδὴ ἡ μήτηρ του ἤθελε νὰ τὸν ἴδῃ ἔστω καὶ νεκρὸν εἰς Ἰκαρίαν, ἀπεστάλη εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὴν Οὐάσιγκτων, ἥτις συνώδευσε τὸν νεκρόν, τὸν ἔφερε μέχρις Ἰκαρίας, τὸν ἀπεβίβασεν εἰς Ἅγιον Κήρυκον καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Προέδρου τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας ἐγονυπέτησε πρὸ τῆς μητρός του, τῆς ἐφίλησε τὸ χέρι καὶ τῆς εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὑπερήφανος ποὺ ἐγέννησε τοιοῦτον ἥρωα καὶ τῆς ἔδωσεν ἐκτὸς τῶν ἐπιδομάτων καὶ ἓν εἰσιτήριον νὰ ταξιδεύῃ δωρεὰν εἰς τὰ ἀτμόπλοια καὶ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Ἀμερικῆς, ὁσάκις τὸ θελήσῃ. Ἐξ ἀντιθέτου τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἠγνόησε τὴν Ἰκαρίαν καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἔρχεται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας χωρὶς νὰ μᾶς ἀποστείλῃ ποτὲ ἕνα ἄνθρωπον, νὰ ἴδῃ ἂν ὑπάρχουν πλουτοφόροι πηγαί, καὶ ὑπάρχουν τοιαῦται δυνάμεναι νὰ διαθρέψουν τριπλασίους κατοίκους ἀπὸ ὅσους ἔχει σήμερον. Ἔμαθε μόνον ὅτι ὑπάρχουν ἰαματικαὶ πηγαὶ ἀπὸ μίαν αἴτησιν ἐνδιαφερομένου καὶ μετὰ τριετίαν ἔρχεται νὰ μᾶς δείξῃ τὴν ὄψιμον ἀγάπην του καὶ νὰ κατάσχῃ τὴν πηγὴν «Χλιὸ–Θερμόν». Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἐνέργεια τῶν Ὑπουργείων, τὴν ὁποίαν γνωρίζω. Δι’ αὐτό, πρὶν προβῆτε εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἰαματικῆς πηγῆς καὶ πρὶν σφραγίσετε μίαν ἄλλην πηγήν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ Ἁγίου Κηρύκου, ἐζητήσαμεν τὸν φάκελον ἵνα φέρωμεν εἰς συζήτησιν τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἥτις μόνη εἶναι ἁρμοδία νὰ κρίνῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων.

§54Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν ἱκανοποιητικὴν εἰς τὸν κ. συνάδελφον, τὸν ὁποῖον ἤκουσα μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος καὶ μετὰ μεγάλης προσοχῆς. Δὲν πιστεύω νὰ ἀποτελῇ μίαν μομφὴν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸν ἐπερωτώμενον, διότι μόλις ἀνέλαβα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου μου ἔδωσα ἀμέσως ἐντολὴν διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἰαματικῶν πηγῶν τῆς Ἰκαρίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, γνωρίζετε ὅτι ἡ βραδύτης προῆλθε, διότι τὰ ἔγγραφα εὑρίσκονται εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, διότι ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ διὰ τὴν περαιτέρω δημοπρασίαν τῶν ἰαματικῶν πηγῶν. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι μία τῶν πηγῶν αὐτῶν δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς δημοπρασίαν διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνεφέρατε, ὅτι ὑπάρχουν ἀπαράγραπτα δικαιώματα κλπ. Οὐδεμίαν πρόθεσιν ἔχομεν νὰ διαθέσωμεν ἰαματικὴν πηγὴν ἀνήκουσαν εἰς Κοινότητα. Τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα σᾶς ἔδωσα εἶναι ὅλα ὅσα εἶχον εἰς τὴν διάθεσίν μου. Ἂν σᾶς χρειάζωνται καὶ ἄλλα ἔγγραφα, εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας· περᾶστε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ σᾶς δώσω ὅλον τὸν φάκελον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§56Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μετὰ 40 ἡμέρας, μόλις ταύτην τὴν στιγμὴν ηὐδόκησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ ἐγχειρίσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Κατόπιν τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προσθέσω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐπερώτησιν τὴν γενομένην εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐδήλωσεν ὅτι ἦτο διατεθειμένος νὰ προβῇ μέχρι τιμωρίας ἐκείνων τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ὑπευθύνους διὰ τὴν μὴ χορήγησιν τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ὅταν μετὰ 40 ἡμέρας ἔρχονται πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ χορηγηθῶσιν ἐντὸς μιᾶς στιγμῆς, τοῦτο ἀποτελεῖ περιφρόνησιν πρὸς τὰ δίκαια τῶν πληρεξουσίων ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ νὰ δηλώσω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθωμεν ὅτι ἔχομεν δικαιώματα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἄλλως θὰ ἦτο τιμιώτερον καὶ ἀνδρικώτερον νὰ ἀπέλθωμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀφήνοντες μόνην καὶ ἀνεξέλεγκτον τὴν Κυβέρνησιν. Διαμαρτύρομαι καὶ πάλιν καὶ διαμαρτύρομαι ἐντονώτατα καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ μείνῃ ἀσυγκίνητος, καὶ διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι, παραμένουσα ἀσυγκίνητος, ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι ἀξία τῆς τοιαύτης περιφρονήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας.

§57Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω διατί ὁ κ. πληρεξούσιος ἠθέλησε νὰ ἐξογκώσῃ ἕνα ζήτημα μηδεμίαν ἔχον σημασίαν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, μόλις ἀπεστάλη ἡ ἐπερώτησις, ἔσπευσε νὰ καταθέσῃ τοὺς καταλόγους τοὺς ὁποίους ἐζήτει ὁ κ. πληρεξούσιος. Σὺν τοῖς καταλόγοις κατέθεσε καὶ ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ἀνεκοινώθη ὅμως ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι διὰ τὴν ἐπερώτησιν δὲν πρέπει νὰ καταθέτῃ ἀπάντησιν, ἀλλὰ νὰ ἀπαντᾷ ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς καὶ ἐπέστρεψαν τοὺς καταλόγους πάλιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ λάθος.

§59Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οἱ κατάλογοι δὲν εὑρέθησαν ἐδῶ καθ’ ἣν στιγμὴν τοὺς ἐζήτησεν ὁ κ. πληρεξούσιος. Ἤδη οἱ κατάλογοι κατετέθησαν καὶ πάλιν καὶ δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ κ. Βουδούρης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος καθυστερήσεως ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καθυστερήσωμεν τοὺς καταλόγους τοὺς ἐμφαίνοντας τὴν δύναμιν τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῆς τοποθετήσεως αὐτῶν. Διότι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἤθελε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀποκρύψῃ τὴν κατανομὴν τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τῆς χωροφυλακῆς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ πράξῃ, διότι πᾶς τις δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν. Δὲν εἶχε συνεπῶς οὐδὲν ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ καταθέσῃ τοὺς καταλόγους τοὺς ὁποίους ἐζήτησεν ὁ κ. πληρεξούσιος. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αἰτίασιν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐπεδείξατο περιφρόνησιν πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, τοῦτο δὲν δύναται νὰ νοηθῇ, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον ἔσπευσεν ἀμέσως τότε νὰ καταθέσῃ τοὺς καταλόγους καὶ ἀφοῦ πάντοτε σπεύδει νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς αὐτὸ ἐκ μέρους πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως.

§60Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρουσιάζει πρωτοτυπίαν ἀντιλήψεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶπεν ὅτι ἔσπευσε νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα. Ἀφήνω τὴν Συνέλευσιν νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον ἡ μετὰ 40 ἡμέρας κατάθεσις τῶν καταλόγων ἀποτελεῖ σπουδὴν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ μάθω τί ἀποτελεῖ μὴ σπουδήν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν γραφείων πληροφοροῦμαι ὅτι πράγματι καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπεστράφησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ λάθος μαζὶ μὲ τὴν ἐπερώτησιν καὶ οἱ κατάλογοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον συνυποβληθῆ. Ὑπάρχει πρότασις 25 πληρεξουσίων ζητούντων, ὅπως προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις ἡ σχετικὴ πρὸς τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐπιθυμεῖ νὰ προταχθῇ. Ἔχω καὶ ἄλλας δύο αἰτήσεις περὶ προτάξεως, ἀλλ’ αὐτὴ προηγεῖται χρονικῶς.

§62Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, ἐπεθύμουν νὰ εἴπω ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ περιεχομένου τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ἔγκειται καὶ ἡ ἔννοια τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐν τῇ Μακεδονίᾳ φασιστικῶν ὀργανώσεων, ὥστε, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἀντίρρησίν τινα διὰ τὴν πρόταξιν τῆς κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἡμεῖς δεχόμεθα ὅπως προταχθῇ διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, ὅπως παρασκευάσῃ καὶ τὴν ἄμυναν αὐτῆς.

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ὁρίσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως.

§64Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω νὰ διεξαχθῇ πρῶτον ἡ ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος συζήτησις, ἡ ὁποία ἐπὶ ἑξάμηνον ἐκκρεμεῖ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§65Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Νὰ τηρηθῇ ἡ σειρά.

§66Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂς προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, μετ’ αὐτὸ δὲ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἐπερώτησις διὰ τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, διότι τὸ ζήτημα εἶναι κάπως γενικώτερον καὶ συγκινεῖ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὴν ἀνησυχεῖ.

§68Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν 14 χωρίων τῆς Ἠπείρου.

§69Γ. ΡΟΥΣΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις αὕτη.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσωμεν πρῶτον τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, ἔπειτα τῶν 14 χωρίων καὶ ἔπειτα τῶν γεγονότων τῆς Καβάλλας;

§71Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ὑπάρχει πρότασις καὶ διὰ τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 6 ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἔχει προτεραιότητα ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας.

§72Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ζητῆται νὰ προταχθῇ μία ἐπερώτησις, ὑποθέτω ὅτι τοῦτο γίνεται διότι ὑπάρχει μία συγκίνησις ἐκ προσφάτων γεγονότων, ἀπαιτοῦσα μίαν συζήτησιν ἄμεσον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶμαι διατεθειμένος, καὶ τὸ ἔχω δηλώσει, νὰ ἀκούσω τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς περὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, θὰ συνομολογήσῃ καὶ ὁ ἴδιος ὅτι ἡ συγκίνησις ἡ ἐκ τῶν 14 χωρίων τῆς Ἠπείρου εἶναι προσφατωτέρα παρ’ ὅσον ἡ συγκίνησις ἐκ τοῦ δωδεκανησιακοῦ, καὶ ἂν ἀκολουθήσωμεν τὸν συνήθη κανόνα θὰ ἔπρεπε νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν 14 χωρίων καὶ εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ.

§73Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἠξεύρετε αὐτὸ ἀπὸ τοῦδε.

§75Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπιτρέψατε νὰ συζητηθῇ τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἓξ μῆνας μένει ἐκκρεμές. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν 14 χωρίων ὑπάρχει τετελεσμένον γεγονός.

§76Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καθιερώθη τελευταίως μία ἀναμφισβήτητος τάξις ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς Ἡμερησίας Νομοθετικῆς Διατάξεως. Ὑποθέτω ὅτι δυνάμεθα τὸ αὐτὸ σύστημα νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θὰ γίνωνται συζητήσεις καταναλίσκουσαι ἀδίκως τὴν ὥραν. Δηλαδὴ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων ἕνας ἀριθμὸς τοιούτων ἀνερχόμενος εἰς 120 περίπου ἐπερωτήσεις· ἐξ αὐτῶν παρατηρῶ ὅτι αἱ πλεῖσται δὲν φέρουν τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐπερωτήσεων καὶ θεωρῶ ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα ἑκάστου πληρεξουσίου νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ θέματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Συνέλευσις. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀνήκει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐφόσον ὑποβάλλονται συστάσεις καὶ ἐπερωτήσεις, δὲν δύνανται νὰ ἐξογκώνωσι τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ τὰς κατατάσσῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων. Τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν μίαν ἐκκαθάρισιν περιττῶν θεμάτων ἐκ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων. Ἔρχεται κατόπιν ἡ σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων, τὴν ὁποίαν κανονίζει ἡ Συνέλευσις τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δυνατόν, ἂν ὄχι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς, νὰ κανονίζωνται τὰ θέματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπασχολῶσι τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν σοβαρότητά των καὶ τὴν ἐπείγουσαν αὐτῶν ἀνάγκην. Οὕτως εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίζεται ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἐπερωτήσεων τῆς ἑπομένης συνεδριάσεως, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἐκ τῶν προτέρων ἐπὶ τίνων θεμάτων θὰ ἀπασχοληθῶμεν καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ ἀσχολῆται, ὡς ἐκ περισσοῦ, εἰς τὸν κανονισμὸν αὐτῶν. Ἐν ᾗ περιπτώσει παρουσιασθοῦν θέματα τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν ἄμεσον συζήτησιν, εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς αὐτὰς περιστάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ γίνεται ἐξαίρεσις τοῦ κανόνος αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι θὰ ἀποφύγωμεν διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς περιττὰς ἐνασχολήσεις τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τάξιν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ τὸ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§77Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου κατέθεσα ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος τῶν ὑπευθύνων διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ἀνέτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἐζήτησε τὴν ἀναβολήν. Συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν ἡ ἐπερώτησις ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἑπομένην ἡμέραν συζητήσεως ἐπερωτήσεων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διαρκῶς παρατηρεῖ τὰς παραλείψεις τῶν νεαρωτέρων, δὲν ἐνεθυμήθη ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ νὰ προταχθῇ ἐπερώτησις τῆς ὁποίας τὴν ἀναβολὴν ἐζήτησεν ὁ ἴδιος.

§78Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τὸ αὐτὸ παράπονον ὑποβάλλω καὶ ἐγώ, διότι, ἐνῷ κατὰ σύστασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλλον ἐπερώτησιν ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀποφάσεις περὶ ἀπομακρύνσεως ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου 1920 καὶ ἐντεῦθεν, ἐν τούτοις τὰ Διατάγματα ταῦτα ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἀκόμη τὴν ἐπερώτησιν δὲν τὴν ἔκαμα, ὑπεβλήθη δὲ ὑμῖν χθὲς ὑπὸ 15 πληρεξουσίων αἴτησις προτάξεως καὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως ταύτης, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἦλθεν ἀκόμη.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέχομαι νὰ προταχθῇ ἡ ἐξέτασις τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, ὄχι μόνον διότι εἶναι ζήτημα ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τὴν σειρὰν εἶναι μετὰ τὰς ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι ἐξηντλήθησαν. Προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῶν 14 χωρίων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης ἐθνικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἤθελα νὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ δεχθοῦν νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ γενικωτέρα συνεννόησις περὶ ἐξετάσεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Διότι ἐρωτῶ, ἐπὶ τέλους, πρόκειται νὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος ἢ πρόκειται νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα ἁπλῶς; Ἄν πρόκειται νὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος, δὲν χρειάζεται κάποια γενικωτέρα συνεννόησις; Δὲν νομίζω ὅτι προάγει τὸ ζήτημα ἡ ἀπότομος εἰσαγωγὴ αὐτοῦ εἰς τὴν συζήτησιν. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, διότι δὲν ἔρχεται εἰς τὴν σειράν του. Δὲν ἔχω ὅμως ἀντίρρησιν νὰ ἀναγραφῇ πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τοῦ Σαββάτου. Ἴσως μάλιστα θὰ ἦτο πρακτικώτερον νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ μὲ τὴν συζήτησιν τὴν ὁποίαν θὰ προκαλέσῃ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης. Ἴσως τοῦτο ἦτο προτιμότερον. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει νομίζω ὅτι χρειάζεται κάποια γενικωτέρα συνεννόησις, διότι τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι μεγάλου ἐνδιαφέροντος.

§80Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν· ἄλλως τε πρόκειται περὶ γεγονότος τετελεσμένου ἤδη, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ ἐκδηλωθῇ....

§81Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ δεχθοῦν τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὸ Σάββατον καὶ νὰ προχωρήσωμεν.

§82Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἀποδέχομαι τελείως τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς εἰς τὴν Συνέλευσιν. Δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπρονοήσαμεν νὰ γίνεται διὰ τὰ νομοθετήματα νὰ γίνεται καὶ διὰ τὰ ἄλλα θέματα, διὰ τὰς ἐπερωτήσεις.

§83Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶναι τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ· δὲν δύνανται νὰ γίνουν.

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύνανται νὰ γίνουν δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἀπόψε, προτοῦ λυθῇ ἡ συνεδρίασις....

§85Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας τῶν ἐπερωτήσεων, ὄχι ἀπόψε.

§86Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός).... Θὰ δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ὁρίσῃ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων τοῦ Σαββάτου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἄλλως τε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτής· ἂν δὲ ἐν τῷ μεταξὺ ἀναφυῇ, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, ζήτημά τι, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι περισσότερον φλέγον καὶ νὰ ἀπαιτῇ τὴν πρόταξίν του, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Συνέλευσιν νὰ κάμῃ τροποποίησιν, προκειμένου περὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ὑπῆρξαν δύο προτάσεις. Ἡ μία πρότασις εἶναι νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πρῶτον τὸ ζήτημα τῶν 14 χωρίων, ἡ ἄλλη εἶναι νὰ ἐξετασθῇ πρῶτον τὸ δωδεκανησιακόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένον. Ἡ Κυβέρνησις εἶπε τὴν γνώμην αὐτῆς, ὅτι κατὰ τὰ εἰθισμένα ἐκεῖνο τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θεωρεῖ προσφάτως γενόμενον καὶ συνεπῶς συγκινοῦν περισσότερον προτάσσεται, ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ νομίζω ὅτι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο δὲν δύνανται δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς νὰ ἀποτελέσουν θέμα ἐπερωτήσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι πρόκειται περὶ γεγονότων, τῶν ὁποίων ἡ συντέλεσις πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ εἰς ἄλλην ἐποχήν, μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν ἀπὸ τῆς σήμερον. Αὐτὸ λοιπὸν ἔγκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ πιέσω ποσῶς τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως νὰ εἴπῃ ποίαν ἐκ τῶν δύο προτάσεων, ἐρωτήσεων ἢ ἐπερωτήσεων θέλει νὰ προτάξῃ.

§87Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐκ μόνου τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν δὲ πρόκειται νὰ κάμωμεν μίαν τοιαύτην τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὥστε ἡ Συνέλευσις εἰς ἑκάστην συνεδρίασιν νὰ ἀποφασίζῃ ποία θὰ εἶναι ἡ σειρὰ τῶν συζητήσεων, θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἔχῃ ὅλην τὴν δύναμιν, ὥστε νὰ ἀποφεύγῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, διότι ἡ πλειονοψηφία θὰ ἀπωθῇ εἰς τὰ βάθη τῶν ἐπερωτήσεων ὅλας ἐκείνας τὰς ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦσαν εὐάρεστοι εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§88Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε ἀφορμὰς νὰ πιστεύετε τοιοῦτόν τι.

§89Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ἰδική μου ἐπερώτησις δὲν ἦλθεν ἀκόμη.

§90Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἡ Συνέλευσις ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προταχθοῦν ἄλλα ζητήματα περισσότερον φλέγοντα καὶ ὄχι τὸ ἰδικόν σας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ τοῦ 1922.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος Εὐρυτανίας νὰ ἑρμηνεύσω τοὺς λόγους του, ὅτι βεβαίως δύναται νὰ γίνῃ μία ἀναγραφὴ τῆς σειρᾶς κατὰ τὴν προηγουμένην ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται ὅτι ἡ σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων εἶναι ζήτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς δὲ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, οὐδεμία Κυβέρνησις, σεβομένη ἑαυτήν, θὰ ἀρνηθῇ τὴν συζήτησιν σοβαρᾶς ἐπερωτήσεως ἐναντίον αὐτῆς. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων εἶναι κυρίως καὶ ἀπολύτως ζήτημα Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ Εὐρυτανίας.

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν οὐδενὸς φιλελευθέρου Κράτους κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη συζήτησιν ἐπὶ ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κλονίσῃ τὴν θέσιν της, ἢ ὅτι τοιαύτη συζήτησις ἔμεινεν ἐκκρεμὴς ἐπὶ πολὺν χρόνον. Ἑπομένως δὲν τρέχομεν οὐδένα κίνδυνον ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὑπέδειξεν ὁ κ. πληρεξούσιος Καρδίτσης.

§93Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ νὰ ὁρίζεται ἡ σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων, κατόπιν προηγουμένης ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, τοῦτο τὸ νομίζω περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατὰ τεκμήριον ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως, θὰ δύναται νὰ κρίνῃ αὕτη κατ’ ἀρέσκειαν περὶ τοῦ ποία ἐπερώτησις εἶναι σπουδαιοτέρα τῆς ἄλλης, ὥστε νὰ τὴν κατατάσσῃ εἰς προτέραν σειράν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ἐνασκῇ ἔλεγχον καθ’ ὃν τρόπον αὕτη νομίζει προσφορώτερον. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων πρέπει νὰ γίνεται, ὡς ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ἀναλόγως τῆς προτεραιότητος αὐτῶν, ἐκτὸς ἂν πρόκειται περὶ ὑψίστης σπουδαιότητος ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία θίγει ἢ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἢ σπουδαῖον ἐθνικὸν ζήτημα, ὅτε πλέον δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία διαφωνία εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ τὴν προτάξῃ. Προκειμένου δὲ εἰδικῶς περὶ τῶν δύο ἐπερωτήσεων, τοῦ δωδεκανησιακοῦ καὶ τῶν 14 χωρίων, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀπώλεια χρόνου ἡ συζήτησις τούτων. Εἶναι ζητήματα καθαρῶς ἀπασχολοῦντα τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τότε μόνον πρέπει νὰ ἀπασχολήσουν τὴν Συνέλευσιν, ἐφόσον οἱ κύριοι ἐπερωτῶντες ἔχουσι βάσιμα στοιχεῖα ἐλέγχου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλως οὐδὲν ἄλλο θὰ γίνῃ παρὰ νὰ ἀναφέρωμεν ἱστορίας διαφόρους καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἂν οἱ κύριοι ἐπερωτῶντες ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι ἔχουν τεκμήρια σοβαρώτατα, δυνάμενα νὰ ἐπηρεάσουν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τότε βεβαίως νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν πρόταξιν τῶν ἐπερωτήσεων ἢ μᾶλλον ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐθνικῶν αὐτῶν ζητημάτων.

§94Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Σεχιώτην, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι μία ἐπερώτησις ἡ ὁποία δὲν εἶναι βεβαίως ἐθνικοῦ συμφέροντος, εἶναι ὅμως τοπικοῦ, διότι πληρώνει ἡ Κέρκυρα 20 δραχμὰς τὴν βαρέλα τὸ λάδι....

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ γεννᾶται ζήτημα Κανονισμοῦ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὰς γνώμας μου. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, αἱ ἐπερωτήσεις συζητοῦνται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς των, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου ἡ Συνέλευσις δικαιοῦται δι’ ἀποφάσεως τῆς πλειονοψηφίας νὰ προτάξῃ οἱανδήποτε ἐπερώτησιν ἤθελε κρίνει προτακτέαν ἐκ λόγων γενικωτέρου συμφέροντος. Ἑπομένως δύναται ἡ Συνέλευσις δι’ ἀποφάσεώς της ν’ ἀποφασίζῃ τὴν πρόταξιν μιᾶς ἢ δύο ἢ καὶ τριῶν ἐπερωτήσεων. Αἱ ἄλλαι πρέπει νὰ συζητῶνται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς των, ὡς ἔχουσι δικαίωμα οἱ ἐπερωτῶντες ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μου ἀντίληψις· ἂν συμφωνῇ ἡ Συνέλευσις, ἂς γίνῃ οὕτω.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν 14 χωρίων θὰ ἀναγραφῇ πρώτη εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἤδη προηγεῖται ἡ περὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος καὶ ἕπεται ἡ τοῦ τῆς Καβάλλας. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ.

§98Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ δωδεκανησιακοῦ θὰ ἔχῃ ἁπλῶς ἀκαδημαϊκὸν χαρακτῆρα, διότι, ἂν τὸ ζήτημα τῶν 14 χωρίων τῆς Ἠπείρου θεωρεῖται δυστυχῶς τετελεσμένον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ δύνανται νὰ ζητηθῶσι μόνον εὐθῦναι, τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα τὸ θεωροῦμεν ἐκκρεμές. Διότι ὄχι μόνον ἀφορᾷ διαφορετικὰς σχέσεις, ἀλλὰ καὶ διότι δυνάμει τῶν συμβάσεων ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶμεν τὰ Δωδεκάνησα. Διὰ τοῦτο θὰ ἐξετάσω τὸ δωδεκανησιακὸν εἰς ὀλίγας λέξεις ὑπὸ τὰς δύο αὐτοῦ μορφάς, ὑπὸ τὴν ἐθνολογικὴν αὐτοῦ μορφὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμβάσεων. Ἂν ὑπάρχουν, κύριοι πληρεξούσιοι, δύο λαοὶ τόσον ἡνωμένοι ἱστορικῶς, αὐτοὶ ἀναμφισβητήτως εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ Ἰταλικὸς λαός. Εἰς τοὺς δρόμους τῆς ἱστορίας χιλιάκις διεσταυρώθημεν καὶ εἶναι ἀλήθεια μεγάλη ὅτι τόσοι Ἕλληνες ἀπερροφήθησαν εἰς τὴν Ἰταλικὴν χερσόνησον ὅσοι Φράγκοι ἐν γένει, ἀλλ’ ἰδίως Ἰταλοί, ἀπερροφήθησαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀνατολήν. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ μία διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο κόσμων, τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, εἶναι ὅτι οἱ Ἕλληνες ὑπῆρξαν κατακτηταὶ εὐγενεῖς καὶ ἐκπολιτιστικοί, ἐνῷ οἱ κατακτηταὶ τῆς Δύσεως ἐπῆλθον πάντοτε ἐναντίον ἡμῶν καταστρέφοντες, συλῶντες, ἀτιμάζοντες.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν συμμερίζεται ποσῶς ἐκφράσεις αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται ἐναντίον λαοῦ μετὰ τοῦ ὁποίου ἡ σχέσεις μας εἶναι ὁμαλώταται.

§100Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ἐποχῆς πρὸ δύο χιλιάδων ἐτῶν. Ὁ Ἑλληνισμὸς ἔστειλε τὰς ἀποικίας του ἐνωρὶς εἰς τὴν Ἰταλικὴν χερσόνησον, ὅπου ἐδημιουργήθη ἡ μεγάλη Ἑλλάς, ἡ ὁποία ὑπῆρξε μέχρι τοῦ 14ου αἰῶνος, ὁπότε Ἰταλοὶ ὡμίλουν ὡς γλῶσσαν κοινὴν τὴν Ἑλληνικήν. Ὅταν ὅμως ἡ Ἰταλία, ἡ Εὐρώπη ὅλη ἠθέλησαν νὰ στείλουν ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνατολῆς τοὺς λεγεῶνάς των, αὐτοὶ ὑπῆρξαν ὀρδαὶ καταστροφῆς. Καὶ αὐτοὶ οἱ Ρωμαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πολιτισμένοι καὶ ἐκαυχῶντο ὅτι εἶχον τὸν Βιργίλιον ἐφάμιλλον τοῦ Ὁμήρου, ἐπῆλθον κατὰ τῆς ἀτυχοῦς Ἀνατολῆς ὡς καταστροφεῖς. Ὑπῆρξαν ἀνήκουστοι αἱ καταστροφαὶ τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἡ Κόρινθος, αἱ Ἀθῆναι, ὅλη ἡ Ἑλλάς, ὅλη ἡ Ἑλληνικὴ Ἀνατολή. Ἀλλ’ ἡ δύναμις τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε τοὺς Ρωμαίους τοὺς ἀπερρόφησε κατὰ τρόπον ὥστε ἐγίναμεν οἱ σημερινοὶ Ρωμηοί, ἀλλὰ κανεὶς Ρωμαῖος εἰς τὴν Χώραν μας. Τὸ πρᾶγμα ἐπανελήφθη ὅταν τὸ Ρωμαϊκὸν Κράτος διῃρέθη εἰς Δυτικὸν καὶ Ἀνατολικὸν ἢ τὸ Βυζαντινὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐξαπέστειλε τὸν πολιτισμὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ὅταν δὲ ἔπεσε τὸ Βυζάντιον, ἔπεσε μόνον καὶ μόνον διὰ τὰς μεγάλας κατ’ αὐτοῦ ἐπιθέσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐπρωτοστάτησαν οἱ Σταυροφόροι. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνισμὸς ἦτο τοιαύτη δύναμις, ὥστε συνέτριψε καὶ ἀπερρόφησεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς Φράγκους, ὥστε οἱ τελευταῖοι μαχηταί, οἱ ὁποῖοι ἔπιπτον εἰς τὰ τείχη τῆς Κύπρου, τῆς Κρήτης καὶ ἀλλαχοῦ, ἔπιπτον μᾶλλον ὡς Ἕλληνες παρὰ ὡς Φράγκοι. Ὁ Αὐτοκράτωρ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος ἐξορκίζων τοὺς τελευταίους μαχητάς του τοῖς ἔλεγεν ὅτι πρέπει «νὰ ἀποθάνητε ὡς ἄξιοι Ἕλληνες καὶ Ρωμαῖοι». Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ Φραγκικοῦ, ὅτι ἡμεῖς ἐστείλαμεν τὰς ἀποικίας μας πρὸς ἐκπολιτισμόν, ἐνῷ αὐτοὶ ἔστειλαν τὰς ὀρδάς των πρὸς καταστροφήν. Τὸ νεώτερον Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐπέζησεν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπιδρομῶν. Ἀνεγεννήθη μὲ τὴν εὐγενῆ πάλιν ἰδέαν ὄχι τοῦ μίσους ἐναντίον τῶν Φράγκων. Διότι ναὶ μὲν ἔμεινε μόνον εἰς τὴν ψυχήν μας τὸ μῖσος καὶ ὁ φόβος τῶν Φράγκων, οὐδέποτε ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ εὐγένεια ἠθέλησε νὰ ἐκδηλώσῃ τὸ μῖσος τοῦτο κατ’ ἄλλον τρόπον παρὰ ὡς μίαν ἱστορικὴν ἀνάμνησιν. Καὶ πρὸς τὰ νεώτερα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἐκ τοῦ Φραγκικοῦ κόσμου, συμπεριεφέρθη πάντοτε μὲ τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ὀφείλει πρὸς ὅλους τοὺς συγχρόνους λαοὺς ὁ μικρὸς Ἑλληνικὸς πρὸς τοὺς μεγάλους αὐτοὺς λαούς. Δυστυχῶς τὰ νεώτερα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη ἔδειξαν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἀνατολῆς, ἀγρίαν συμπεριφοράν, συμπεριφορὰν φρικαλέαν, συμπεριφορὰν ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὴν τρομερὰν καταστροφὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, παράδειγμα τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ἱστορίαν. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ νεώτερα Ἔθνη τῆς Εὐρώπης διαιροῦνται εἰς δύο τάξεις ὅσον ἀφορᾷ τὰς κατακτητικὰς βλέψεις. Εἰς τὴν παλαιὰν ἐποχὴν τὰ Ἔθνη κύριον σκοπὸν εἶχον τὴν κατάκτησιν καὶ τὴν ὑποδούλωσιν τῶν ἄλλων Ἐθνῶν. Σήμερον τὰ Κράτη ἔχουν διαφορετικοὺς σκοπούς. Τοῦ παλαιοῦ τύπου ἀνάμνησις δυστυχῶς εἶναι ὁ Ἰταλικὸς ἰμπεριαλισμός. Τοῦ ἄλλου τύπου, τοῦ στηριζομένου ἐπὶ τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πνεύματος, ὑπόδειγμα εἶναι ὁ Ἀγγλικὸς ἰμπεριαλισμός. Οἱ Ἄγγλοι μιμηθέντες τοὺς ἀρχαίους προγόνους μας εἶναι οἱ σημερινοὶ συνεχισταὶ τοῦ ἔργου τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ἀποίκων. Καὶ συνεχίζουν τὸ ἐκπολιτιστικόν των ἔργον διὰ τῆς μεγάλης των ἀποικιακῆς πολιτικῆς. Οἱ Ἄγγλοι καταλαμβάνουν ξένους λαοὺς βαρβάρους ἢ ἡμιβαρβάρους ἢ κινδυνεύοντας διὰ νὰ τοὺς ἐκπολιτίσουν καὶ νὰ τοὺς σώσουν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐπιζητοῦν νὰ ἀπορροφήσουν αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς καταστρέψουν. Ὅστις ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἀφρικήν, ὅπως ἐγώ, θὰ ἐθαύμασε τὸ ἔργον τῶν Ἄγγλων, οἱ ὁποῖοι ἔσωσαν τοὺς λαοὺς αὐτοὺς ἀπὸ τὴν δουλείαν καὶ τὴν καταστροφήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ Ἀγγλικὸς ἰμπεριαλισμός. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς τὸν ἐδοκιμάσαμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ τὴν Κύπρον τώρα. Δὲν λέγω ὅτι οἱ Ἄγγλοι δὲν ἔκαμαν παρεκτροπάς τινας ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλ’ αὗται δὲν ὠφείλοντο εἰς σύστημα ἐξοντώσεως. Καὶ σήμερον ἐγώ, ὡς Κύπριος, δύναμαι νὰ σᾶς πιστοποιήσω τὸ μέγα αὐτὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κύπρος ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν διοίκησιν κατέστη Ἑλληνικωτέρα τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τῆς πολιτικῆς των οἱ Ἄγγλοι ζητοῦν ἀποικίας ἁπλῶς καὶ μόνον δι’ ἐμπορικὰ ὠφελήματα. Ἀλλὰ συνδυάζουν τὰ ὠφελήματα αὐτὰ μὲ μεγάλα εὐεργετήματα πρὸς τοὺς κυβερνωμένους λαούς. Καὶ ἡ Αἴγυπτος, ἡ ὁποία ἦτο πάμπτωχος, ἐλεεινὴ καὶ χρεοκοπημένη πρὸ 40 ἐτῶν, σήμερον εἶναι ἕνα θαυμάσιον Κράτος, ὠργανωμένον, πλούσιον. Κατ’ ἀντίθεσιν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἔχομεν τὴν πολιτικὴν τῆς κατακτήσεως, ἡ ὁποία ὡδήγησε τὴν Γερμανίαν εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ καὶ τὸν Ἰταλικὸν λαὸν εἰς τὴν αὐτὴν καταστροφήν. Ὅτε ἡ Ἰταλία ἀνεγεννᾶτο, εἰς τὴν Ἑλλάδα εὕρισκον ἀπήχησιν οἱ εὐγενεῖς τῶν Ἰταλῶν λόγοι. Ὅταν ὁ λαὸς τῆς Ἰταλίας ἐφώναζεν «ἔξω οἱ ξένοι Αὐστριακοί», εἰς τὴν ἰδικήν μας ψυχὴν ἀντήχουν παρόμοιοι λόγοι «ἔξω οἱ Τοῦρκοι, κάτω οἱ Τοῦρκοι». Δυστυχῶς μὲ τὴν δημιουργίαν τῆς νεωτέρας Ἰταλίας ἀνέδυσαν αἱ ἀναμνήσεις τῆς Ρώμης, τῆς Γενούης καὶ πρὸ παντὸς τῆς Ἑνετίας. Καὶ ζητεῖται νὰ γίνῃ ἡ Ἰταλία κοσμοκράτειρα, νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἀρχαίας κατακτήσεις. Καὶ ἀφοῦ ἀπέτυχαν εἰς τὴν Ἀφρικήν, ἡττηθέντες εἰς τὴν Ἀβησσυνίαν, ἐστράφησαν δυστυχῶς πρὸς τὴν ἀτυχῆ Ἑλλάδα.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ μὴ θέλετε νὰ ἐξακολουθήσετε μὲ αὐτὸν τὸν τόνον τὴν συζήτησιν. Ἔχει καὶ ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων εὐθύνην, ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις εὐθύνην, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐντονώτατα διὰ τὰς ἐκφράσεις τὰς ὁποίας μεταχειρίζεσθε ἐναντίον ἑνὸς λαοῦ μετὰ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα εἰς ὁμαλωτάτας σχέσεις. Δὲν γνωρίζετε δέ, ὡς φαίνεται, ὅτι τὸ ἐκπολιτιστικὸν ἔργον τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν Λιβύην δὲν εἶναι οὐδαμῶς κατώτερον τοῦ ἐκπολιτιστικοῦ ἔργου ἄλλων λαῶν. Διὰ τοῦτο αἱ Κυβερνήσεις πολλάκις ἀναγκάζονται νὰ ἀρνοῦνται τὴν συζήτησιν περὶ τοιούτων θεμάτων, διότι γνωρίζουν ἀτυχῶς ὅτι οἱ κύριοι πληρεξούσιοι δὲν δύνανται νὰ συγκρατηθοῦν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος καὶ τῆς εὐθύνης ἥτις τοὺς βαρύνει.

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δηλώσωμεν ὅτι δὲν εἴμεθα σύμφωνα μὲ τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου.

§103Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην, προκειμένου περὶ Δυνάμεως μετὰ τῆς ὁποίας μᾶς συνδέουν δεσμοὶ φιλικώτατοι.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα ἂν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ὑπάρχει βεβαίως ὁ Κανονισμός, ἀλλ’ ὑπὲρ πάντας τοὺς Κανονισμοὺς ὑπάρχουν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις, ἂν ἐμμείνετε οὕτω πως ὁμιλοῦντες διὰ λαὸν φίλον καὶ γενναῖον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνεπολεμήσαμεν κατὰ τὸν μεγάλον πόλεμον πρὸς ἐπικράτησιν τῶν ἰδεῶν τοῦ πολιτισμοῦ. Ὡμίλησεν ἄλλοτε καὶ ὁ κ. Ζερβὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ μὲ γλῶσσαν ἥτις ποσῶς δὲν ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας διαμαρτυρίας τῆς τότε Κυβερνήσεως. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§105Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Σεῖς κάμετε τὸ καθῆκόν σας, θὰ κάμω καὶ ἐγὼ τὸ ἰδικόν μου. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ἰταλικοῦ ἰμπεριαλισμοῦ, δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶμαι πεπεισμένος ὅτι δὲν συμφωνεῖ μὲ τὸν ἰμπεριαλισμόν, διότι διακρίνει ὅτι τὸ πάθημα τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία κατεστράφη ἀπὸ τὰ μεγάλα ἰμπεριαλιστικὰ σχέδια, θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ τὸ τῆς Ἰταλίας, ἂν καὶ αὕτη συνεχίσῃ τὴν ἰμπεριαλιστικὴν πολιτικήν. Ἐγὼ ὁμιλῶ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ. (Ἐνταῦθα τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ἀλαβάνος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης θὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως.

§107Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αἱ ἐκδηλώσεις τοῦ ἰμπεριαλισμοῦ τῆς Ἰταλίας κατεδείχθησαν ἀρχῆθεν μὲ τὴν ὀργάνωσιν τῆς προπαγάνδας ἐν Κερκύρᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως αὐτῷ ἔγινεν ὁ πόλεμος περὶ τῆς Λιβύης καὶ ἡ Ἰταλία κατέλαβε τὰ Δωδεκάνησα, τὰ ὁποῖα ὑπεχρεώθη διὰ τῆς Συνθήκης τοῦ Οὐσὺ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἓν μέγα γεγονός, ἐπῆλθεν ἡ ἀναβίωσις τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τὴν ἐμπνευσμένην ἡγεσίαν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Οἱ ἰμπεριαλιστικοὶ κύκλοι τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἰταλίας ἐνόμιζον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτο καταδικασμένη εἰς θάνατον καὶ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοῦ διαμελισμοῦ της. Νὰ πάρουν, ἔλεγον, τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Ἀλβανίαν, νὰ πάρουν καὶ τὴν Κέρκυραν, ἐσκέπτοντο οἱ Ἰταλοί. Ἀλλ’ ἡ ἐθνικὴ ψυχή, ἡ Ἑλληνικὴ ὁρμή, ἡ ὁποία ἐξεπήδησεν ἔξαφνα ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Ἑλληνικῆς ἀσημότητος, ἔκαμε τοὺς ἰμπεριαλιστικοὺς Ἰταλικοὺς κύκλους νὰ ἐκπλαγοῦν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο χαμένη! Τότε ἔσπευσαν πρὸς ἡμᾶς κολακευτικοὶ καὶ μᾶς ἐξελιπάρουν νὰ μὴ φθάσωμεν μέχρις Αὐλῶνος. Ἡ δύναμις ἦτο μαζί μας καὶ ὁ Ἰταλικὸς ἰμπεριαλισμὸς εἶχεν ὑποστῆ τὴν πρώτην ἧτταν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅλοι σας πόσον τὸ ἀντιδραστικὸν κίνημα, τὸ ὁποῖον κατέρριψε τὴν μεγάλην καὶ ὀλίγον ἔλειψε νὰ συντρίψῃ καὶ τὴν Ἑλλάδα τοῦ 1913 καὶ τοῦ 1922, πόσον τὸ ἀντιδραστικὸν κίνημα υἱοθετήθη σχεδὸν ἀπὸ τοὺς Ἰταλοὺς ἰμπεριαλιστάς, γνωρίζετε ποίαν ὑποδοχὴν εὑρῆκε πανταχοῦ ἐν Ἰταλίᾳ ὁ Κωνσταντῖνος, γνωρίζετε ὅτι ὅλοι οἱ φυγάδες ἐντεῦθεν καὶ οἱ δραπέται τῆς Κορσικῆς ἐφιλοξενήθησαν εἰς τὴν Ἰταλίαν.

§108Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν αὐτὴν φιλοξενίαν ἔδειξεν ἡ Ἰταλία πρὸς ὅλους ὅσοι κατέφυγον εἰς τὸ ἔδαφός της.

§109Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀλλ’ οἱ ἄλλοι ἦσαν σύμμαχοι, ἐνῷ οἱ φυγάδες αὐτοὶ ἦσαν ἐχθροὶ τῆς Ἀντὰντ καὶ ἡ Ἰταλία περιέθαλψε τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἀντὰντ διὰ νὰ φέρῃ τὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλλάδος. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅλοι τίνα μαρτύρια ὑπέστημεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἀπὸ τὸν Ἰταλικὸν ἰμπεριαλισμόν, τὰς ὕβρεις τὰς ὁποίας ἤκουσεν ὁ Βενιζέλος ἀπὸ τὸν Τύπον τῆς Ρώμης καὶ τοῦ Μιλάνου. Ἡ Ἑλλὰς ἀνευρίσκουσα τὰς δυνάμεις της θριαμβεύει ὅσον οὐδέποτε ἄλλοτε διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ μία μεγάλη Ἑλλὰς ἀναπηδᾷ ἔξαφνα, ἡ Ἑλλὰς τῆς ἀρχαιότητος καὶ τοῦ Βυζαντίου. Διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν ἡ Τουρκία ἀπεμακρύνετο τῶν Δωδεκανήσων, ἐπηκολούθησε δὲ ἰδιαιτέρα Συνθήκη μεταξὺ τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῆς ὁποίας τὰ Δωδεκάνησα ἐδίδοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπό τινας ὅρους. Καὶ τὸ ζήτημα συνεδέθη καὶ μὲ τὴν Κύπρον; ἡ ὁποία, διδομένης τῆς Ρόδου, θὰ ἐδίδετο καὶ αὕτη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δυστυχῶς ἐπῆλθον τὰ τραγικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔκαμαν νὰ ἀναζήσῃ ὁ Ἰταλικὸς ἰμπεριαλισμός, ὁ ὁποῖος μᾶς κατεδίωξεν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ὁ ὁποῖος ὑπονόμευσε τὸ ἐκπολιτιστικὸν ἡμῶν ἔργον ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ὁ ὁποῖος ἔφθασεν εἰς τὸ νὰ εἴπῃ «προτιμῶ νὰ φύγω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὴν Ἀττάλειαν, ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἀρκεῖ νὰ φύγῃ καὶ ἡ Ἑλλάς, ἀρκεῖ νὰ καταστραφῇ ἡ Ἑλλάς». Καὶ τὸ ἔργον τὸ ὀλέθριον ἐπετελέσθη. Βεβαίως δὲν θέλω ἐγὼ ὁ αὐστηρὸς κατακριτὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν θέλω νὰ ἐπιρρίψω εἰς τοὺς Φράγκους τὸ ἔργον τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ διπλωματία παρέμεινεν ἄκαρδος ὀπισθοχωρήσασα κατὰ 100 ἔτη ἀπὸ τὰς παραδόσεις της, ὅταν εἰς τὸ Ναυαρῖνον ἀπηλευθέρου τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅταν ὁ Βύρων ἀπέθνησκεν εἰς τὸ Μεσολόγγι. Ὠπισθοχώρησεν 100 χρόνια, ὅταν οἱ Στόλοι τῶν Δυνάμεων εἶδον ἀπαθεῖς καὶ σχεδὸν μειδιῶντες τὴν φρικαλέαν καταστροφὴν τῆς Σμύρνης, τὴν κατακρεούργησιν τοῦ Μητροπολίτου Χρυσοστόμου καὶ τὴν σφαγὴν μυριάδων χριστιανῶν. Νομίζω ὅτι μία φωνὴ διαμαρτυρίας τοῦ σφαγιασθέντος λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐθυσιάσθη ἀπὸ τὴν ἄκαρδον αὐτὴν διπλωματίαν, ἡ ὁποία εἰργάσθη πάσῃ δυνάμει διὰ νὰ φέρῃ τὸν Κωνσταντῖνον ὀπίσω καὶ νὰ θριαμβεύσῃ ἡ ἀντίδρασις, ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἄλλο εἶναι τὸ ἔργον τῶν διπλωματῶν καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ἔργον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Οἱ διπλωμάται καὶ οἱ πολιτικοὶ ἀκολουθοῦν ὡρισμένους κανόνας· οἱ ἄλλοι, πληρεξούσιοι, εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀκολουθήσουν καὶ τὴν ὁδὸν τῆς Ἐπαναστάσεως ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Δύο εἶναι τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα προβάλλονται σήμερον: Ἂν ἔχωμεν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὰ Δωδεκάνησα, καὶ ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν Ἰταλῶν εἰς τὰ Δωδεκάνησα. Ἂν ἤθελον φέρει εἰς σύγκρισιν τὴν Ἀγγλικὴν διοίκησιν ἐν Κύπρῳ πρὸς τὴν Ἰταλικὴν διοίκησιν εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ἤθελεν ὁ κόσμος καταληφθῆ ἀπὸ καταισχύνην καὶ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, σεβομένη ἑαυτήν, ἤθελεν ἐπέμβῃ, ὅπως σταματήσῃ τὸ ἔργον τὸ ὀλέθριον τῆς Ἰταλικῆς προπαγάνδας εἰς τὰ Δωδεκάνησα. Ἂν δὲν ὑφιστάμεθα τὴν φοβερὰν ἠθικὴν κατάπτωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν τελευταίως ἀπὸ τὰς διαιρέσεις ἡμῶν, τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων θὰ ἐξήγειρε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς καθημερινὰς διαδηλώσεις, ὅπως ἄλλοτε ἐξήγειρον αὐτὸν τὰ παθήματα καὶ οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης. Ἀλλὰ σήμερον ἐνεκρώθη τὸ αἴσθημα ἐκ τῶν διαφόρων παθημάτων μας καὶ ἀφήνομεν καὶ τὴν Δωδεκάνησον εἰς τὴν τύχην της. Ἂν ἡ Δωδεκάνησος ἐπρόκειτο νὰ μείνῃ ἄθικτος ἐθνικῶς, καίτοι διετέλει ὑπὸ τὴν Ἰταλικὴν διοίκησιν, δὲν θὰ ἐβιαζόμεθα τόσον πολὺ διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Δωδεκανήσου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως λέγω κάθε ἡμέραν ὅτι δὲν βιάζομαι πολὺ διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Κύπρος εἶναι Ἑλληνική· θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Ἑλλάδα, διότι οἱ νόμοι τῆς φύσεως εἶναι ἀδήριτοι, εἶναι ἐξαναγκαστικοί. Εἶπον εἰς τοὺς Ἄγγλους πολλάκις καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ «δώσετε τὴν Κύπρον εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν τὴν χρειάζεσθε καὶ διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὁ φυσικός σας σύμμαχος καὶ διότι ἔχετε ἀνάγκην ἑνὸς μεγάλου Ἑλληνισμοῦ». Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ τοῦ Κάννιγγ, αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ μεγαλύτερος τῶν συγχρόνων πολιτικῶν ἀνδρῶν, ὁ Λόϋδ Τζώρτζ, τοῦ νὰ στηριχθῇ ἡ Ἀγγλία ἐπὶ μιᾶς μεγάλης Ἑλλάδος, κυριάρχου τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ πρόβλημα τὸ δωδεκανησιακὸν δὲν παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ κυπριακοῦ προβλήματος. Τὸ δωδεκανησιακὸν παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν μορφὴν ὅτι, ἂν ἐπὶ μίαν γενεὰν μείνῃ ἡ Ἰταλία εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ἀναμφισβητήτως, κύριοι, τὰ Ἑλληνικὰ αὐτὰ νησιὰ θὰ καταστραφοῦν πρὸ παντὸς ἐθνικῶς. Τὸ ζήτημα παρουσιάζεται ὑπὸ δύο μορφάς: Τὴν συμβατικὴν καὶ τὴν ἐθνολογικήν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμβάσεων δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι διὰ τῆς Συνθήκης τῆς Ἰταλοελληνικῆς εἴχομεν δικαίωμα νὰ λάβωμεν τὰ Δωδεκάνησα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπῆλθε τὸ γεγονὸς τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἰταλία ἐπῆρεν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ὀπίσω τὰ Δωδεκάνησα καὶ ἔρχεται ἡ Ἰταλία καὶ λέγει σήμερον «δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς δώσωμεν τὰ Δωδεκάνησα, διότι ἠτόνησεν ἡ Ἰταλοελληνικὴ Συνθήκη διὰ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης». Καὶ ὅμως τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ φυσικὴ συνέπεια. Κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος κ. Βενιζέλος ἐδήλωσε ρητῶς εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν ὅτι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν προδικάζει τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔμεινε ζήτημα Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας. Ἑπομένως ὑπὸ ἔποψιν συμβάσεων ὑπάρχει ἀνοικτὸν τὸ ζήτημα καὶ ἀπορῶ διατί ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι εἶναι καὶ αὐτὸ θαμμένον, ὅπως εἶναι καὶ τὸ τῶν 14 χωρίων.

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἶπον.

§111Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μοὶ ἐφάνη ὅτι τὸ εἴπετε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ πλέον συζήτησις.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ἀπολύτως τίποτε. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν, σᾶς εἶπον μόνον ὅτι αἱ ἐκφράσεις τὰς ὁποίας μεταχειρίζεσθε ἀποδοκιμάζονται καὶ ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Εἶπον ὅτι τὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα ὁμιλεῖτε καὶ σεῖς καὶ οἱ συνάδελφοί σας διὰ τὰ 14 χωρία πρέπει νὰ ἀναχθῶσιν εἰς ἐποχὴν ἀπέχουσαν τέσσαρα χρόνια ἀπὸ σήμερον καὶ περὶ αὐτοῦ καὶ σεῖς συμφωνεῖτε.

§113Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μάλιστα· ἐγὼ θέλω νὰ κρεμασθοῦν οἱ αἴτιοι.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ διωρθοῦτο τὸ ζήτημα.

§115Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Θὰ ἐπήρχετο ὁ ἀναγκαῖος ἐξιλασμός. Ὑπὸ ἔποψιν συμβάσεων λοιπὸν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀνακινῶμεν πᾶσαν στιγμὴν τὸ ζήτημα τὸ δωδεκανησιακόν, ἀδιάφορον ἂν ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος εἶναι τόσον λεπτὴ καὶ περισπᾶται ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα, ὥστε αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴ ἔχωσι τὴν τόλμην νὰ θίξωσι καὶ τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα. Αὐτὸ τὸ ἔχει θίξει ἡ Ἀγγλία πολλάκις, ὅταν ἠθέλησε νὰ συνδυάσῃ τὸ ζήτημα τῆς Ζουμπαλὰνδ μὲ τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα. Ἡ Ἀγγλία εἶπεν ὅτι δὲν θὰ ἔδιδε τὴν Ζουμπαλὰνδ ἂν ἡ Ἰταλία δὲν ἔδιδε τὴν Δωδεκάνησον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ τοὐλάχιστον ἂν δὲν ἤρχετο εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Σύμβασις δὲ Βενιζέλου καὶ Τιττόνι δὲν ἠκυρώθη οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἐγένετο κανὲν μυστικὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τὸ δωδεκανησιακὸν μένει συμβατικῶς ἐκκρεμὲς μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Ἰταλῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν κάθε ἕξ μῆνας τοὐλάχιστον νὰ μὴ κάμνωμεν ἐπερώτησιν καὶ νὰ ἐρωτῶμεν τὴν Κυβέρνησιν τί πράττει καὶ ποῦ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν διεκδικεῖ τὰ Δωδεκάνησα ἐν ὀνόματι τῶν συμβάσεων μόνον, ἀλλὰ ἐν ὀνόματι τῶν ἱστορικῶν δεσμῶν οἱ ὁποῖοι μᾶς συνδέουσι καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ. Ἀνεξαρτήτως τῶν συμβάσεων νομίζω ὅτι ἔχομεν ἐθνολογικοὺς λόγους νὰ ζητήσωμεν νὰ μᾶς ἀποδοθῶσι τὰ νησιά, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν ἀνέκαθεν Ἑλληνικὰ καὶ εἰς κάθε ἕνα ἐξ αὐτῶν ἤνθησε πολιτισμὸς ἀνώτερος ἀναμφιβόλως τοῦ πολιτισμοῦ τῆς μεγάλης Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ὀφείλει νὰ μοῦ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν εἶναι τί γίνεται εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ὁποία εἶναι ἡ συμπεριφορὰ τῶν Ἰταλῶν ἀπέναντι τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἔ, εἰς αὐτὸ δὲν πιστεύω ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις. Τὸ θέμα μᾶς ἐνδιαφέρει. Γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχει προπαγάνδα Ἰταλικὴ συστηματική, ἡ ὁποία ζητεῖ τὸν ἐξιταλισμὸν τῶν νήσων καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς κατοίκους νὰ ἐπιστρέψωσιν. Ἐμποδίζει τοὺς Δωδεκανησίους νὰ ἐπιστρέψωσι προπαγάνδα συστηματική, ἡ ὁποία ἀποσκοπεῖ, ὅπως ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἐξιταλισθῶσιν αὐτὰ τὰ πτωχὰ νησιά, τῶν ὁποίων, ἕνεκα τοῦ πτωχοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καὶ τῶν ἀλλεπαλλήλων καταδιώξεων, θὰ ἔλθῃ ὥρα νὰ μείνωσι μόνον οἱ βράχοι διὰ νὰ κατοικηθῶσιν ἀπὸ Μαλτέζους καὶ Ἑβραίους, ἀπὸ τὴν πανσπερμίαν τὴν ὁποίαν σύρει μαζί του ὁ Ἰταλικὸς ἰμπεριαλισμός. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τῶν καταδιώξεων καὶ τῆς προπαγάνδας θὰ ἀφήσω τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Ζερβόν, ὁ ὁποῖος ἀφιέρωσεν ὁλόκληρον ζωὴν εἰς τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα καὶ παρακολουθεῖ τὸ ζήτημα, θὰ δώσῃ δὲ ἐγκύρους καὶ περισσοτέρας πληροφορίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ τονίσω ἐγὼ εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ὑπὲρ τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος. Τὰ παθήματα ἡμῶν δὲν κατέστρεψαν τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, ὥστε νὰ λησμονῶμεν τὰ καθήκοντά μας πρὸς τοὺς ὀλίγους ἀκόμη ἀλυτρώτους. Βεβαίως, κύριοι, ἂν ἡ μικρὰ αὐτὴ Ἑλλάς, κακοδιοικουμένη, διῃρημένη, χρεοκοπημένη, διαλυθῇ, βεβαίως δὲν θὰ εἶχε σημασίαν, ἂν καὶ τὰ Δωδεκάνησα ἔμενον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀφοῦ ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς θὰ διεμελίζετο οὕτως ἢ ἄλλως. Ἀλλ’ ἔχων πεποίθησιν εἰς τὴν ἱστορικὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχω καὶ τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ παρακάμψῃ τοὺς μεγάλους σκοπέλους τῶν σημερινῶν συμφορῶν του. Ἂν ἔλθῃ ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ διεκδικήσωμεν πάλιν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια, ἂς εἶναι βέβαιοι οἱ ἀδελφοὶ Ἰταλοὶ ὅτι δὲν θὰ λησμονήσωμεν τὴν Δωδεκάνησον. (Χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκεῦος Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§117Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἡμῶν ἐγένετο πρὸ πέντε ὅλων μηνῶν ἀφαιρεῖ, νομίζω, ἀπὸ πάντα, τὸν οἱονδήποτε, τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῇ ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἡμῶν αὕτη ἀποτελεῖ τυχὸν ἔλεγχον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἶναι, κύριοι, παγκοίνως γνωστὸν ὅτι τὰ ἐξωτερικὰ ἡμῶν ζητήματα δὲν πρέπει νὰ παρουσιάζωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Συνελεύσεως συχνά, διότι πρέπει οὐχὶ μόνον νὰ κατέχῃ τις τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα τοῦτο τελείως καὶ ἐπακριβῶς, οὐχὶ μόνον πρέπει νὰ εἶναι ὁ τοιοῦτος κύριος τοῦ θέματος, ἀλλὰ πρέπει ἀναποδράστως καὶ εἰς τὴν φρασεολογίαν αὐτοῦ νὰ εἶναι οὗτος ἐξαιρετικὰ προσεκτικὸς καὶ ἐκλεκτικὸς τὴν διατύπωσιν, διότι μία αὐτοῦ παρημελημένη φράσις, μία ἀπρόσεκτος φρασεολογία, μία χειρονομία του ἀπρεπής, ὀλίγον αἴσθημα, δύναται νὰ βλάψῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ βλάψῃ αὐτὸ σοβαρῶς, δύναται νὰ προκαλέσῃ ἀντίθετον ὅλως ἀποτέλεσμα ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὅλοι ζητοῦμεν ἐνταῦθα καὶ ὁλοψύχως ἐπιδιώκομεν ὅλοι. Δι’ αὐτό, κύριοι, πρὶν ἢ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἀφῆκα τὸν Δωδεκανήσιον εἰς τὰ κράσπεδα τῶν βαθμίδων αὐτοῦ, ἔκλεισα τὸ αἴσθημά μου ἐντός μου καὶ ψυχραίμως, νηφάλιος καὶ ἀντικειμενικὸς θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὀλίγον μὲ τὴν πτωχήν μου Δωδεκάνησον διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ σεβαστὴ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ ἀντιληφθῇ πλήρως καὶ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τοιαύτης σοβαρότητος καὶ σημασίας τόσης ἀπὸ πολλαπλᾶς καὶ ποικίλας ἀπόψεις. Κύριοι, ἓξ εἶναι τὰ διεθνῆ ἔγγραφα καὶ αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν Δωδεκάνησόν μας. Τὸ πρῶτον ἔγγραφον, ἡ πρώτη συνθήκη, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν Δωδεκάνησον, εἶναι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης τῆς 5 Ὀκτωβρίου τοῦ 1912. Εἶναι, φαίνεται, μοιραία ἡ θέσις τῆς πόλεως αὐτῆς τῆς Ἑλβετίας, τῆς Λωζάννης, λέγω, ἐν σχέσει πρὸς τὴν τύχην τῶν Δωδεκανήσων. Ὁπόταν ἡ Ἰταλία, εὑρισκομένη εἰς πόλεμον πρὸς τὴν Τουρκίαν, δὲν ἠδύνατο νὰ καταλάβῃ πλήρως καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν Λιβύην καὶ τὴν Τριπολίτιδα, ἀπεβιβάσθη εἰς τὴν Δωδεκάνησον, λέγουσα ἡ Ἰταλία εἰς τοὺς Εὐρωπαίους ὅτι οὕτω θὰ πιέσῃ τὴν Τουρκίαν νὰ ὑπογράψῃ τὴν εἰρήνην, εἰς δὲ τοὺς Δωδεκανησίους ἔλεγε καὶ διεκήρυττε δι’ ὅλων αὑτῆς τῶν ἐπισήμων ἀντιπροσώπων «μὴ ἀνησυχεῖτε, θὰ γίνῃ αὐτόνομος ἡ Δωδεκάνησος, θὰ ἐλευθερωθῆτε οἱ Δωδεκανήσιοι». Καὶ ἐπίστευσαν αὐτὰ οἱ ἁπλοϊκοὶ Δωδεκανήσιοι, διότι ἐδόθη εἰς αὐτοὺς ἡ ὑπόσχεσις αὕτη ἐπισήμως καὶ ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἰταλικοῦ Ναυτικοῦ καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ Ἰταλικοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Δι’ αὐτὸ καὶ τὴν 1ην Ἰουλίου τοῦ 1912 μετέβησαν οἱ Δωδεκανήσιοι πληρεξούσιοι εἰς τὴν Πάτμον καὶ ἔκαμαν ἐκεῖ τὸ Πανδωδεκανησιακόν των Συνέδριον καὶ ὅπου ὅμως ἀντίκρυσαν τὴν πραγματικότητα καὶ εἶδον πασιφανῶς ὅτι τὰ ζητήματά των δὲν εἶχον οὕτως, ὅπως καὶ ἐφαίνοντο. Εἶδον τότε καὶ ἐπείσθησαν ἀδιστάκτως οἱ Δωδεκανήσιοι ὅτι τὰ πράγματα τῆς Δωδεκανήσου ἦσαν ἀπείρως σοβαρώτερα, ἀπείρως διάφορα. Εἶδον καὶ ἐπείσθησαν ὅτι πᾶν ὅ,τι λάμπει δὲν εἶναι πάντοτε χρυσός, ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν περίβλημα δὲν δεικνύει πάντοτε καὶ τὸ περιεχόμενον καὶ ὅτι μεταξὺ ἐπισήμων λόγων καὶ ἐπισήμων ὑποσχέσεων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἐκτελέσεως τούτων ἐξ ἄλλου, εἶδον καὶ ἐπείσθησαν ὅτι μεταξὺ λόγων καὶ ἔργων ἡ διαφορὰ ἐνίοτε εἶναι μεγίστη. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα τῆς Δωδεκανήσου, κύριοι, ὅταν ἔγινεν ὁ πρῶτος Βαλκανικὸς πόλεμος, καὶ ἡ Τουρκία ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ ὑπογράψῃ τὴν Συνθήκην τοῦ Οὐσὺ τῆς Λωζάννης. Διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τῆς Συνθήκης ταύτης ἡ Ἰταλία ὑπεχρεώθη νὰ ἀποδώσῃ τὴν Δωδεκάνησον εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἡ Συνθήκη ὅμως αὕτη δὲν ἐξετελέσθη ὑπὸ τῆς Ἰταλίας ἕνεκα διαφόρων λόγων. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ Ἰταλικὴ πολιτικὴ καὶ ἡ Ἰταλικὴ διπλωματία δὲν ἔπαυσε ποτὲ λέγουσα εἰς τὸν Δωδεκανησιακὸν Λαόν, εἰς τὸν κόσμον ὅλον, ὅτι «Θὰ ἐγκαταλείψω τὴν Δωδεκάνησον. Δὲν θὰ μένω εἰς τὴν Δωδεκάνησον». Οἱ Δωδεκανήσιοι ἐπίστευσαν τὴν μεγάλην ὅμορον Δύναμιν καὶ πάλιν καὶ ἐπερίμεναν. Ἐπενέβησαν ἐν τῷ μεταξὺ ξέναι φίλαι Δυνάμεις ἐν σχέσει πρὸς τὴν τύχην τῶν Δωδεκανήσων καὶ ἡ αὐτὴ εἰς πάντας καὶ πάντοτε ἐδίδετο ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας ἀπάντησις, ἡ ἀπάντησις ὅτι «δὲν θὰ κρατήσω τὴν Δωδεκάνησον, κύριοι, θὰ τὴν ἐγκαταλείψω». Τὰ πράγματα παρέμενον οὕτω μέχρι τῆς κηρύξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὁπότε τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τὴν ἔναρξιν αὐτοῦ, τὸν Μάϊον τοῦ 1915, ὑπεγράφη ἡ μυστικὴ Συνθήκη τοῦ Λονδίνου. Εἶναι ἡ δευτέρα αὐτὴ Συνθήκη, ἡ ὁποία ἀναφέρει καὶ ἐνδιαφέρει τὴν Δωδεκάνησον. Διὰ τῆς Συνθήκης ταύτης ἐδόθησαν πλεῖσται ὅσαι Χῶραι εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὅπως ἡ Σάσων καὶ τὸ Προτεκτορᾶτον τῆς Ἀλβανίας, τὸ Βιλαέτιον Σμύρνης καὶ τὸ Βιλαέτιον τοῦ Χαλεπίου, αἱ Δαλματικαὶ ἀκταὶ κλπ. κλπ. Μεταξὺ τούτων συγκαταλέγεται καὶ ἡ Δωδεκάνησος. Ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς μυστικῆς ταύτης Συνθήκης εἰς τὰς δώδεκα πτωχάς μας νήσους ἡ κατάστασις βεβαίως δὲν ὑπῆρξεν ὅπως καὶ πρότερον. Ἀλλ’ ἡ Συνθήκη αὕτη μετὰ τὴν ἐμφάνισιν εἰς τὸν πολεμικὸν στίβον τῆς Ἀμερικῆς, ἐχούσης ὡς πολεμικὸν ἔμβλημά της τὰ 14 ἄρθρα τοῦ Προέδρου της Οὐΐλσωνος, καὶ μετὰ τὴν εἴσοδον καὶ τὴν λῆψιν ἐνεργοῦ μέρους εἰς τὸν παγκόσμιον ἀγῶνα καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀνετράπη αὕτη ἄρδην, διότι ἐδημιουργήθησαν ἐντελῶς νέαι σοβαραὶ καταστάσεις. Καὶ δι’ αὐτό, ὁπότε, μετὰ τὴν ἀνακωχὴν τοῦ παγκοσμίου πολέμου, ἐγένετο ἡ ἔναρξις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου εἰς τὰς Βερσαλλίας, ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς, ὁ ἔνδοξος, ὁ πραγματικῶς μέγας Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰς τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τῆς Εἰρήνης, μεταξὺ τῶν ἄλλων, καταστρέφων τὸν λόγον του, τὸν μνημειώδη αὐτοῦ λόγον τελευτῶν, ἐζήτησε σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως καὶ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Δωδεκανήσου μας. Ὅσοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παραμένωσιν ἐν τούτῳ ἐν Εὐρώπῃ καὶ νὰ παρακολουθήσωσιν εἰς τὰ παρασκήνια τὸ μέγα ἔργον τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς — ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσήνεγκε τότε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸ μέγα αὐτῆς ἔργον — καὶ ἄν ποτε καὶ ὁπότε δυνηθῶσιν οἱ ἐκ τῶν παρασκηνίων παρακολουθήσαντες νὰ φέρωσιν εἰς τὴν δημοσιότητα τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους ὅλοι τότε κατέβαλον, ἀναλόγως τῶν πνευματικῶν των προσόντων, ἀναλόγως τῆς ἰδιοσυγκρασίας των, ἀναλόγως τῆς μορφώσεώς των πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ κολοσσιαίου αὐτῆς ἔργου, τότε θ’ ἀντιληφθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας οἱ ἐπίτροποί του ἐκεῖνοι προσέφεραν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν παγκόσμιον εἰρήνην.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι παρηκολούθησα καὶ ἐγὼ τὴν ἐργασίαν σας, ἡ ὁποία ὑπῆρξε καὶ εὔστοχος καὶ εὐπρεπής. Διὰ τὰ τοιαῦτα δὲ ἀποτελέσματα δὲν πταίετε σεῖς, ἂν κατόπιν τὰ πράγματα μετεβλήθησαν.

§119Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εὐχαριστῶ, κ. Πρόεδρε. Ἐξετέλεσα ἁπλῶς τὸ καθῆκόν μου. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, εἶναι ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ μνημειώδους ἐκείνου λόγου, ὁ κ. Ὀρλάνδο, ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἰταλίαν, ὡς πρῶτος αὐτῆς ἀντιπρόσωπος, μετὰ τοῦ κ. Σοννῖνο, ἠγέρθη τότε, μετέβη καὶ συνεχάρη αὐτοπροσώπως καὶ θερμότατα τὸν κ. Βενιζέλον. Καὶ ὁ κ. Βενιζέλος τὴν τόσον ἐνθουσιώδη καὶ ἐπιδεικτικὴν χαρὰν αὐτὴν τοῦ πρώτου ἀντιπροσώπου τῆς ὁμόρου Δυνάμεως ἐνόμισε καὶ ἐπίστευσε τότε ὅτι ἦτο ἡ ἀπαρχὴ αὐτὴ τῆς ὅλης λύσεως τῶν μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν ζητημάτων. Μάλιστα ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας, ὁ κ. Κλεμανσώ, ἀποτεινόμενος πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν δύο ἱστορικῶν Ἐθνῶν, ἔκαμε, νομίζω, σειρὰν λογοπαιγνίων καὶ φιλοφρονήσεων, λέγων ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς εὐχαριστημένος, διότι, ἐπὶ τέλους, εἶδεν ὅτι ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Ἑλλὰς διώρθωσαν τὰς μεταξὺ των διαφορὰς καὶ εἶναι καὶ πάλιν φίλαι. Παρῆλθεν ἔκτοτε χρόνος μακρός. Περιέμενεν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία τὴν ἔναρξιν τῶν σχετικῶν διαπραγματεύσεων. Παρήρχοντο οἱ μῆνες ἀλλεπάλληλοι καὶ τὰ γεγονότα δὲν ἐδικαίωνον τὴν ἀρχικῶς γεννηθεῖσαν αἰσιοδοξίαν. Καὶ ἔπρεπε νὰ παρεμβῶσι μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων Κρατῶν προσωπικότητες ὑψηλαὶ καὶ φίλαι εἰλικρινεῖς ἀμφοτέρων τῶν Ἐθνῶν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπέλθῃ μία ἐπαφὴ μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν καὶ νὰ ὑπογραφῇ ἡ γνωστὴ Συνθήκη, ἡ Συμφωνία μεταξὺ τοῦ κ. Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Τομάζο Τιττόνι. Εἶναι ἡ τρίτη Συνθήκη ἡ ἀφορῶσα τὴν Δωδεκάνησον. Ποίαν σημασίαν εἶχεν ἡ τοιαύτη συνεννόησις καὶ Συνθήκη; Ὅπως δώσω ὑμῖν τὴν δέουσαν ἀπάντησιν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν φράσιν ἢ μᾶλλον μίαν ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε δώσει ὁ κ. Τιττόνι πρὸς τὸν Ἰταλικὸν Τύπον, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀνακοινώσεως ἔλεγεν εἰς τὸν Ἰταλικὸν λαὸν ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς οὗτος εὐτυχής, διότι «χάρις εἰς τὸν κ. Βενιζέλον καὶ ἐμέ, ἐπὶ τέλους, διηυθετήθησαν αἱ μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων Κρατῶν διαφοραί. Ἤλθομεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα· αἱ ἐμπορικαί μας σχέσεις θὰ αὐξήσουν, τὰ ἐμπορικά μας συμφέροντα ἐπίσης θὰ αὐξήσουν, ἡ κατάστασις θὰ βελτιωθῇ καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι διὰ τῆς φιλίας αὐτῆς τὰ συμφέροντα τὰ ἐμπορικὰ τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν Ἀνατολὴν θὰ λάβουν ἐξαιρετικὴν σημασίαν». Τὸ ἀκριβὲς λεκτικὸν ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνταῦθα, δὲν ἐνδιαφέρει· δὲν θὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω, διότι εἶναι μακρά. Ὅμως ἡ οὐσία ταύτης εἶναι αὐτή. Διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω δ’ ἐπὶ πολύ, γνωρίζων ὅτι εἶσθε ἐξαιρετικῶς κεκμηκότες, παραλείπω τὴν ἐπακριβῆ φρασεολογίαν της καὶ δὲν θέλω νὰ ἐξαντλήσω τὴν ὑπομονήν σας καὶ τὴν εὐμένειάν σας μὲ τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα καὶ τὴν Δωδεκάνησον. Τοῦτο ὑπεστήριξεν ὁ κ. Τιττόνι, πρῶτος τότε ἀντιπρόσωπος τῆς Ἰταλίας εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, ἀντικαταστήσας τὸν κ. Ὀρλάνδο κατόπιν τῶν λαβόντων χώραν γνωστῶν γεγονότων. Ὑπεστήριξεν ὅτι αἱ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν σχέσεις διὰ τῆς τοιαύτης συνεννοήσεως καθίσταντο πλέον ἐξαιρετικῶς φιλικαί, εἰσήρχοντο πλέον εἰς ἓν στάδιον ἀμοιβαίας ἀλληλεγγύης καὶ σεβασμοῦ, τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων θὰ εἶναι ἡ ἐξαιρετικὴ ἀνάπτυξις τῶν ἐμπορικῶν σχέσεων αὐτῶν καὶ ἀνάπτυξις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τἀνάπαλιν. Παρῆλθον, κύριοι, ἔκτοτε μῆνες πολλοί. Ἡ Συμφωνία αὐτὴ Τιττόνι–Βενιζέλου διὰ τοῦ πέμπτου ἄρθρου της ἀνεγνώρισεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν πλήρη κατοχὴν τῆς Δωδεκανήσου πλὴν τῆς Ρόδου καὶ τοῦ Καστελλορρίζου, εἰς τὰς ὁποίας ἀνεγνωρίζετο μία αὐτονομία ὑπὸ τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἡ ὁποία αὐτονομία θὰ ἐδίδετο εἰς τὰς δύο αὐτὰς νήσους δύο μῆνας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμφωνίας ταύτης. Ὡς ἡμέρα ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τῆς Συμφωνίας Τιττόνι–Βενιζέλου ἐθεωρεῖτο ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὑπεγράφετο ἡ μεταξὺ τῶν δύο νικητῶν συμμάχων καὶ τῆς Τουρκίας Συνθήκη. Τὸ γεγονός, κύριοι, ὅτι μετὰ πάροδον μηνῶν τινων, ἀκριβῶς τὸν Μάρτιον τοῦ 1920, τὸ Ἀνώτατον Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, εὑρισκόμενον ἐν Λονδίνῳ διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν λεπτομερειῶν τῆς Συνθήκης καὶ τῶν ἄρθρων αὐτῆς, ὄχι μόνον ἔλαβε γνῶσιν τῆς μέχρι τότε αὐστηρῶς μυστικῶς τηρουμένης ταύτης Συνθήκης, ἀλλὰ καὶ κατέγραψεν εἰς τὰ ἐπίσημα αὐτοῦ πρακτικὰ ταύτην, εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας γεγονός, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς τονίσω ὅλως ἰδιαιτέρως. Διότι, κατ’ ἐμέ, ἔχει ὅλως ἐξαιρετικὴν σημασίαν καὶ σπουδαιότητα τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν τὸ γεγονὸς τοῦτο, διότι αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, σχετικῶς πρὸς τὴν Δωδεκάνησον, δὲν ἦσαν καὶ δὲν εἶναι ἁπλαῖ πλέον σχέσεις δύο προσώπων νομικῶς ἁπλῶν ἢ δύο Κρατῶν τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κανονίσωσι ταύτας, ὅπως θέλουσιν, ἀλλ’ ἦσαν καὶ εἶναι σχέσεις, τῶν ὁποίων ἡ πορεία, ἡ ἐξέλιξις καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἔπρεπε καὶ πρέπει ἀναμφιλέκτως νὰ περιέλθωσι καὶ εἰς τὸ Ἀνώτατον Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, νὰ λάβωσι γνῶσιν αὐτῶν καὶ αἱ λοιπαὶ Μεγάλαι Δυνάμεις, κατόπιν τοῦ ὁποίου ἠδύναντο καὶ ἐδικαιοῦντο αὗται καὶ νὰ ἐκφέρωσι τὰς ἑαυτῶν περὶ τούτων γνώμας καὶ ἀποφάσεις καὶ νὰ διαδηλώσωσι τὴν ἔγκρισιν αὐτῶν καὶ ἀποδοχὴν ἢ τὴν ἀπόρριψιν καὶ τούτων καὶ τὴν ἀναβολὴν αὐτῶν. Τὸ γεγονὸς ἄλλως τε τοῦτο προσεπιμαρτυρεῖ καὶ αὐτὴ ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, διότι, ὅταν τὸν Ἰούλιον τοῦ 1920 ἦλθεν ἡ Τουρκικὴ ἀντιπροσωπεία εἰς Παρισίους καὶ κατέλυσεν εἰς τὰ διαμερίσματά της εἰς Βερσαλλίας, ὅπου καὶ περιέμενεν ὅπως ὁρισθῇ αὐτῇ ἡ ἐπίσημος ἡμέρα διὰ τὴν πανηγυρικὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης, τὴν ἡμέραν ἀκριβῶς ἐκείνην ἡ Ἰταλία κατήγγειλε δημοσίᾳ ἐν Ρώμῃ τὴν Συμφωνίαν Τιττόνι–Βενιζέλου, ζητοῦσα τότε τὴν ἀναθεώρησιν αὐτῆς διὰ λόγους τοὺς ὁποίους παρουσίαζε τότε καὶ ἐζήτει δι’ 99 ἔτη ὅλους τοὺς λιμένας μας, τὰ τελωνεῖά μας κλπ. τῆς Δωδεκανήσου. Ὅλοι κατεπλάγημεν τότε καὶ ἐθλίβημεν. Ἐπενέβησαν τότε μεταξὺ τῶν συζητούντων δύο Κρατῶν εἰλικρινεῖς ἀμφοτέρων σύμμαχοι, ἐπενέβησαν καὶ πάλιν κοινοὶ φίλοι μεταξὺ μας καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς εἰλικρινοῦς καὶ φιλικῆς ἐπεμβάσεως ταύτης ὑπῆρξαν ἡ ὑπογραφὴ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν μεταξὺ ὅλων τῶν νικητῶν συμμάχων καὶ ἡ ταυτόχρονος ὑπογραφὴ τῆς Συνθήκης τῆς Δωδεκανήσου μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος. Διὰ τῆς Συνθήκης ταύτης ἡ Δωδεκάνησος ἠλευθεροῦτο πλήρως καὶ ὁριστικῶς καὶ ἐπετρέπετο ἡ πλήρης αὐτῆς ἕνωσις μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Εἶναι ἡ τετάρτη καὶ ἡ πέμπτη διεθνὴς Συνθήκη, ἥτις ἀφορᾷ τὴν Δωδεκάνησον, κύριοι πληρεξούσιοι. Τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 12 ἢ 13 ἡμερῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ εἰρήνη τῆς οἰκουμένης δὲν ὑπεγράφη τότε, διότι ὁ κ. Βενιζέλος, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, δὲν ὑπέγραψε τὴν μετὰ τῆς Τουρκίας Συνθήκην αὐτὴν τῶν Συμμάχων, ζητῶν πρότερον τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος, αἱ ἡμέραι αὗται, λέγω, εἶναι, κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, ἡ σπουδαιοτάτη καὶ ἐνδοξοτάτη σελὶς τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ πνεύματος καὶ τῆς ὅλης Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Διότι ἡ Ἑλλάς, ἡ μικρὰ Ἑλλάς, τὴν ὁποίαν πολλάκις καὶ αὐτὰ τὰ τέκνα της ἐν τῇ ὑπερβολῇ των τὴν περιφρονοῦσι λέγοντες αὐτὴν «Ψωροκώσταιναν», ὅταν εὗρε καὶ τὸ μέγα τέκνον της, τὸν μέγαν ἀρχηγόν της, ἀδικηθεῖσα, ὠρθώθη μὲ τοὺς μεγάλους της συμμάχους καὶ εἶπεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ὅτι «λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν ὑπογράφω τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου, ἂν δὲν λύσετε πρότερον τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων». Καὶ οἱ μεγάλοι φίλοι της βλέποντες τὴν κατάφωρον ἀδικίαν εὐηρεστήθησαν νὰ τὴν ὑποστηρίξωσι σθεναρῶς καὶ ἐπὶ 12 ἢ 14 ἡμέρας παρέμενεν ἐκκρεμὴς ἡ μετὰ τῆς Τουρκίας Συνθήκη καὶ ἡ εἰρήνη τῆς ὑφηλίου, διότι ταύτην δὲν ὑπέγραφεν ἡ Ἑλλάς. Καὶ μόλις ἐκανονίσθη τὸ ζήτημα τὸ δωδεκανησιακόν, ἡ δὲ Ἰταλία ἀνεγνώρισε τὴν ἐλευθερίαν τῶν Δωδεκανήσων, ἀμέσως καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων ὑπέγραψαν εἰς τὰς Σέβρας τὴν αὐτὴν ἡμέραν καὶ εἰς τὸ αὐτὸ μέρος μὲ τὴν Συνθήκην τῆς Δωδεκανήσου καὶ τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι, κύριοι, ἄξιον ἰδιαιτέρας παρατηρήσεως τὸ ἑξῆς γεγονός, ὅτι ἡ φρασεολογία τὴν ὁποίαν ἔχει ἅμα κατηρτίσθη καὶ ὅταν ὑπεγράφη ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἰς τὸ ἄρθρον 122, τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς φρασεολογίαν καὶ μὲ τὰς αὐτὰς ἀκριβῶς λέξεις ἄρχεται καὶ διατυποῦται καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς Συνθήκης τῆς Δωδεκανήσου, ἐνῷ τὰ ὑπόλοιπα ταύτης ἐννέα ἄρθρα συμπληροῦσι καὶ διαφωτίζουσι πλήρως ταύτην. Τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἡ Συνθήκη αὕτη τῆς Δωδεκανήσου δὲν εἶναι ἁπλοῦν παράρτημα καὶ συμπλήρωμα τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἀλλ’ εἶναι μία αὐτοτελής, εἶναι μία ἰδιαιτέρα Συνθήκη κανονίζουσα τὴν τύχην τῆς Δωδεκανήσου μεταξὺ τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐγκρίσει τῶν ἐνδιαφερομένων Μεγάλων Δυνάμεων. Τί περιλαμβάνει ἡ Συνθήκη τῆς Δωδεκανήσου; Μίαν ἁπλῆν καὶ ὁλοκληρωτικὴν ἐκχώρησιν τελείαν ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν δικαιωμάτων καὶ τίτλων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἡ Ἰταλία ἐπὶ τῆς Δωδεκανήσου, ὁποθενδήποτε προερχομένους. Δηλαδὴ πᾶν ὁτιδήποτε τῆς Δωδεκανήσου, τίτλους, δικαιώματα, προνόμια κλπ., παρέλαβεν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ἡ Ἰταλίαν διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, τὴν αὐτὴν στιγμὴν τῆς παραλαβῆς αὐτῶν παρεχώρει ὅλα τὰ δικαιώματά της ταῦτα καὶ τὰ ἐξεχώρει ὁλοκληρωτικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, πλὴν τῆς Ρόδου καὶ τῆς Μεγίστης, διὰ τὴν τύχην τῶν ὁποίων ὑπεχρεοῦτο, ὅπως ἐντὸς 25 ἐτῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συνθήκης ταύτης γίνῃ ἓν δημοψήφισμα ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὅταν μεταξὺ τοῦ κ. Μποννὶ Λογκὰρ—ὁ ὁποῖος τότε ἦτο πρῶτος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἰταλίας—καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου ὑπεγράφησαν εἰς τὰς Σέβρας τὰ δύο ταῦτα ἐπίσημα ἔγγραφα, τότε ἦτο ἡ σπουδαιοτάτη στιγμὴ διὰ τὴν Δωδεκάνησον καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Διότι ἡ Δωδεκάνησος ὑπῆρξε καὶ εἶναι, κύριοι, ἡ πρώτη καὶ ἡ μεγαλυτέρα θυγάτηρ τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ ἔποψιν ἡλικίας τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἂν ρίψετε ἓν ἐταστικὸν βλέμμα εἰς τὴν ὅλην Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν, τότε θὰ ἴδετε καὶ θὰ πεισθῆτε ἀκραδάντως ὅτι ὁ καθαρώτερος καὶ ἀμιγέστερος τύπος τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ εὑρίσκεται εἰς τὴν Δωδεκάνησον. Ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς αὐτῆς θέσεως, ἕνεκα τῆς ἀπομακρύνσεως καὶ τῆς ἀπομονώσεώς της, ἕνεκα τῆς μὴ ἐπιμιξίας πρὸς βορείους λαοὺς ἔμειναν οἱ Δωδεκανήσιοι οἱ ἀμιγέστεροι Ἕλληνες. Δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς ἐκεῖ εἰς τὴν Δωδεκάνησον οὔτε βουλγαρικὰ οὔτε ἀλβανικὰ οὔτε τουρκικὰ οὔτε τίποτε ἄλλο, ἀλλὰ γνωρίζομεν ἑλληνικὰ καὶ μόνον ἑλληνικά. Ὁ ἥλιος καὶ ἡ θάλασσά μας εἶναι ἑλληνική. Ἡ γλῶσσα καὶ ἡ θρησκεία μας, τὰ ἤθη καὶ ἔθιμά μας, ὅλα ἑλληνικὰ καὶ παντοῦ ἑλληνικά. Καὶ ὅταν μετ’ ὀλίγον χρόνον ὁ κ. Βενιζέλος ἐπέστρεψεν ἐνταῦθα καὶ παρεσκευάζετο ἡ κατάληψις τῆς Δωδεκανήσου, Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο τότε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως κ. Ρακτιβάν, ὁ ὁποῖος ἐνησχολεῖτο εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν καταλλήλων προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν οἱ διοικηταὶ καὶ ὑποδιοικηταὶ τῶν νήσων μας. Ὁ Γενικὸς τῶν Δωδεκανήσων διοικητὴς ὡρίσθη καὶ ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι παρίστανται ἐνταῦθα, χρησιμεύσας ἐπανειλημμένως ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εὑρισκόμενος νῦν εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα. Ὅλοι τότε ἐπεριμέναμεν ἀγωνιωδῶς τὴν πολυπόθητον ἡμέραν τῆς ἐλευθερίας μας, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἦλθεν ἔτι, διότι, νομίζω, ἐξετελέσθη τότε ὑπὸ τοῦ Ἔθνους ἓν σφάλμα σοβαρώτατον. Τὸ σπουδαιότατον τοῦτο σφάλμα εἶναι παγκοίνως γνωστόν, εἶναι ἡ ἀποφρὰς καὶ ἀπαισία καὶ ἐπικατάρατος ἐκείνη ἡμέρα τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920. Μετὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην γνωρίζετε τὰ γεγονότα. Καὶ ἡ Δωδεκάνησος ἄνευ Ἑλλάδος ἰσχυρᾶς, ἄνευ Ἑλλάδος μετὰ ἰσχυρῶν συμμάχων καὶ φίλων ἰσχυρῶν, ἐν ἐπαφῇ ἀμέσῳ πρὸς αὐτοὺς εὑρισκομένη, δὲν ἠλευθερώθη δυστυχῶς. Εἶναι ὅμως περίεργον καὶ ἄξιον προσοχῆς ὅτι μῆνας τινὰς μετὰ ταῦτα, τόσον οἱ ἐνταῦθα ἐπίσημοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἰταλίας, ὅσον καὶ οἱ ἐν Ρώμῃ ὑπευθύνως διαχειριζόμενοι τὴν Ἰταλικὴν πολιτικήν, εἰς ἐπανειλημμένας τῶν Δωδεκανησίων παρακλήσεις νὰ κανονίσωσι τὴν τύχην τῶν δυστυχῶν νήσων μας, πάντοτε μᾶς ἔλεγον «ναί», ἔλεγον πάντοτε ὅτι θὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν των, ὅτι θὰ σεβασθῶσι τὴν ὑψηλὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἰταλίας. Καὶ ὅμως, ὅταν εὑρίσκοντο μόνοι των καὶ ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ ὑπεσχημένα, τότε δὲν ἐξετέλουν τὰς ὑποσχέσεις των ταύτας. Παρῆλθον οὕτω μῆνες, διετία ὁλόκληρος καὶ ἦλθεν ἡ καταστροφὴ ἡ Μικρασιατική. Εἶναι ἐξαιρέτως θλιβερὸν ὅτι τὴν ἑπομένην τῆς Μικρασιατικῆς μας καταστροφῆς κατηγγέλθησαν αἱ Συμφωνίαι καὶ αἱ Συνθῆκαι μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος. Ἔχω τὰ ἔγγραφα ἐνταῦθα, ἀκριβῆ καὶ ἐπίσημα, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ σᾶς τὰ ἀναγνώσω διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω πολύ. Ἡ οὐσία εἶναι ὅτι ἡ Ἰταλία κατήγγειλε τὴν Σύμβασιν καὶ τὴν Συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, λέγουσα ὅτι ἤρθησαν αἱ περιπτώσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ὑπεγράφησαν αἱ Συνθῆκαι καὶ Συμφωνίαι αὗται καὶ ἑπομένως τὰ ἀποτελέσματα τούτων δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωσι χώραν καὶ νὰ γίνωσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προϋπετίθεντο καὶ προεβλέποντο δι’ αὐτῶν πρίν. Καὶ ἤδη, κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης τοῦ 1922, ἥτις εἶναι ἡ ἕκτη Συνθήκη ἡ ἀφορῶσα τὴν Δωδεκάνησον, παρουσιάζεται τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς: Ἡ Ἰταλία παρέλαβεν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ὅλα τὰ δικαιώματα, ὅλας τὰς ἀξιώσεις τὰς Τουρκικὰς καὶ τοὺς τίτλους τῆς Τουρκίας ἐπὶ τῶν Δωδεκανήσων. Ἀκριβῶς δηλαδὴ τὸ αὐτὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ὑπ’ ἀριθμὸν 122, τὸ αὐτὸ ἄρθρον ἐπαναλαμβάνεται ἀπαραλλάκτως εἰς τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, μὲ τὰς αὐτὰς λέξεις καὶ τὰς αὐτὰς ἀκριβῶς φράσεις. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οὕτως ὁριστικῶς λελυμένον. Διότι μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑφίσταται ἀκεραία καὶ ἄθικτος ἡ σχετικὴ Συνθήκη τῆς Δωδεκανήσου, δὲν ἐπῆλθε ταυτόχρονος ἢ καὶ μεταγενεστέρα σχετικὴ ἀναγνώρισις τοῦ γεγονότος τούτου ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν συμβληθεισῶν Δυνάμεων ἐγκρίσει τῶν λοιπῶν. Ἡ Ἑλλὰς διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βενιζέλου διετύπωσε κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης ταύτης τὴν ἑαυτῆς σαφῆ γνώμην ὅτι ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὴν ὅλα τὰ δικαιώματά της καὶ ὅλους τοὺς τίτλους της ἐπὶ τῆς Δωδεκανήσου. Ἑπομένως ἡ ἑβδόμη καὶ τελευταία Συνθήκη τῆς Δωδεκανήσου δὲν ὑπεγράφη ἔτι, ἀλλ’ ἀγωνιωδῶς ἀναμένεται ὑφ’ ὅλων. Καὶ ἔρχεται τὸ ἐρώτημα εἰς πάντα ἐνδιαφερόμενον διὰ τὴν Δωδεκάνησον: Τί δέον γενέσθαι σήμερον; Θὰ παραμείνῃ λοιπὸν ἐκκρεμὲς ἐπ’ ἄπειρον τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα καὶ θὰ ἀναμένωσιν ἀγωνιωδῶς τὴν ἐλευθερίαν των οἱ Δωδεκανήσιοι εἰς αἰῶνας, ὅπως οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Μεσσίαν των; Δὲν γνωρίζω. Τὰ συμφέροντα ὅμως μεταξὺ τῶν δύο λαῶν, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἡ γεωγραφικὴ αὐτῶν θέσις, ἡ φύσις τῶν δύο λαῶν, οἱ κοινοί των δεσμοί, τὸ παρελθόν, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον των βροντοφωνοῦσιν εἰς ἀμφοτέρους ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐξομαλύνωσι τὰς μεταξύ των διαφοράς, τὰς μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν σχέσεις οἱ ὑπεύθυνοι αὐτῶν κυβερνῆται, νὰ τὰς διορθώσωσι καὶ τὰς καταστήσωσι φιλικὰς καὶ ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης. Τίνι τρόπῳ ὅμως θὰ λύσωμεν τὸ τόσον εὐαίσθητον καὶ ὀδυνηρὸν δωδεκανησιακὸν ζήτημα; Κύριοι, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ κάμωμεν σήμερον πόλεμον μὲ τὴν Ἰταλίαν διὰ τὴν Δωδεκάνησον. Οὔτε λόγος νὰ γίνεται, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἁπλῆ σκέψις ὑπάρχει. Ἕν μικρὸν Κράτος, ὅπως ἡ Ἑλλάς, ἔχον τόσας ὑποχρεώσεις καὶ μετὰ μίαν τόσον μεγάλην καταστροφήν, δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ παίξῃ τὸ πρόσωπον τοῦ ὠοῦ πρὸς τὸν λίθον, τὸν ὁποῖον εἴτε τὸν κτυπήσῃ αἰφνιδίως καὶ βιαίως εἴτε καὶ κτυπηθῇ ὑπ’ αὐτοῦ πάντοτε τὸ αὐγὸν θὰ θραυσθῇ. Ἀλλὰ ὅλα τὰ ἐξωτερικά μας ζητήματα, ὅπως τὸ δωδεκανησιακόν, δὲν εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα λύονται μόνον διὰ τῆς λόγχης καὶ τοῦ πολέμου. Ὁπόταν οἱ Δωδεκανήσιοι μᾶς ἐζήτησαν ἐπειγόντως τί ἔπρεπε νὰ κάμωσιν εἰς τὴν Α ἢ τὴν Β περίστασιν, ὅπως ἐλευθερωθῶσιν, ὅταν μᾶς ἠρώτησαν, ἂν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν Α ἢ τὴν Β μέθοδον διὰ τὴν ἐλευθερίαν των, εἰς πάντας, πάντοτε καὶ παντοῦ οἱ ὑπευθύνως διαχειριζόμενοι τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα ἀπηντήσαμεν μιᾷ φωνῇ: «Περιμένετε. Περιμένετε, ἀδελφοί μου, διότι ὁ χρόνος προσεχῶς εἶναι ὁ μεγαλύτερός μας σύμμαχος καὶ μέγας μας φίλος. Ἡ Ἰταλία θὰ συνέλθῃ, θὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀδικίαν καί, φιλελευθέρα αὐτή, θὰ μᾶς ἐλευθερώσῃ». Διὰ νὰ λύσωμεν τὸ δωδεκανησιακόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχομεν καθήκοντα καὶ καθήκοντα σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα. Ἔχει ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἡ ὁποία εἶναι τέκνον μιᾶς Ἐπαναστάσεως καὶ περιλαμβάνει καὶ ἀτίθασα στοιχεῖα καὶ ζωηρότατα μέλη, νὰ θέσῃ ὀλίγον χαλινὸν εἰς τὰ νεῦρά της. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις, ὡς τέκνον μιᾶς Ἐπαναστάσεως, νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος της καὶ νὰ λύσῃ τὰ ἐξωτερικά μας ζητήματα ταῦτα, διότι διὰ τῆς Συνελεύσεως θὰ λυθῶσι τὰ ἐθνικά μας ταῦτα ζητήματα. Σοβαρότης εἰς τὰς συζητήσεις μας, ἐργατικότης καὶ ἀποφυγὴ λόγων κενῶν εἶναι ἐκ τῶν πρώτων μας καθηκόντων. Δεύτερον ἡ Κυβέρνησις ἀνάγκη ἀπόλυτος εἶναι μὲ μίαν χεῖρα στιβαρὰν νὰ διευθύνῃ ἀγρύπνως τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικήν μας κατάστασιν. Πῶς θέλετε νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ τοὺς ξένους, ὅταν δὲν ἔχωμεν ὄπισθέν μας λόγχας πολλὰς καὶ ἰσχυράς; Ὁ Βίσμαρκ ἔλεγεν ὅτι, ὅταν ἀντίκρυζε τὸν ἀντιπρόσωπον Κράτους τινὸς καὶ συνωμίλει μετ’ αὐτοῦ, πάντοτε εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸν ἀριθμὸν τῶν λογχῶν τὰς ὁποίας διέθετε τὸ Κράτος τοῦτο καὶ ἀναλόγως τοῦ ποιοῦ καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν λογχῶν τούτων ἐκανόνιζεν οὗτος καὶ τὸ λεκτικὸν καὶ τὴν φρασεολογίαν του πρὸς τὸν μεθ’ οὗ συνωμίλει ξένον ἀντιπρόσωπον. Εἶναι ἀπόλυτος λοιπὸν ἀνάγκη, αἰρομένη ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, νὰ προετοιμάσῃ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, νὰ τὰς ὀργανώσῃ δεόντως καὶ νὰ τὰς ἐφοδιάσῃ ἐσπευσμένως χάριν τῶν ὑψίστων ἐθνικῶν μας ζητημάτων. Τὸ δωδεκανησιακὸν ζήτημα, κύριοι, δὲν θὰ λυθῇ εἰς τὸ Αἰγαῖον, ἀλλ’ εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ναί. Ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς μας καταστάσεως. Ὅταν οἱ πολιτικοί μας εἶναι πειθαρχικοί, ὅταν οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ ναυτικοί μας πειθαρχοῦσιν, ὅταν ἔχομεν σταθερωτέραν Κυβέρνησιν, τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων θὰ λυθῇ ταχέως καὶ εὐνοϊκῶς. Ἡ σταθερότης τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μεγίστης σημασίας, καὶ τὸ τονίζω ἰδιαιτέρως ἐνώπιόν σας. Ὅσον παρακολουθοῦμεν τὰ ἐξωτερικά μας ζητήματα, τόσον βλέπομεν πασιφανῶς ὅτι μόλις ἀλλάξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ κατάστασις τῶν ἐθνικῶν μας πραγμάτων ἀλλοιοῦται σοβαρῶς καὶ χειροτερεύει. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος της καὶ θέτουσα κατὰ μέρος τὰ προσωπικὰ συμφέροντα, φιλοτιμίας, φιλαρχίαν κλπ. ἀτομικὰ συμφέροντα, νὰ ὑποστηρίξῃ σταθερῶς μίαν Κυβέρνησιν σταθεράν, ἡ ὁποία, γνωρίζουσα τὰ πράγματα καὶ παρακολουθοῦσα αὐτὰ ἐπιμελῶς, νὰ δυνηθῇ νὰ ὀργανώσῃ ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ λύσῃ εὐνοϊκῶς ταῦτα. Μὴ λησμονεῖτε, κύριοι, ὅτι τὸ περίφημον καὶ ἱερὸν ἐκεῖνο πτηνὸν τὸ ὁποῖον, ὁδηγοῦν τὴν Ἐθνικὴν Κιβωτόν, ἀντίκρυσε παντοῦ ἐθνικὴν καταστροφὴν τελευταίως καὶ τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται δικέφαλος, ἐπέστρεψεν εἰς τὴν Κιβωτὸν νεκροφανές, ἀφοῦ ὑπέστη μίαν θανάσιμον πλῆξιν καὶ συμφορὰν ἀνήκουστον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπέβαλεν ἐκ τῆς ἐθνικῆς τρικυμίας καὶ τῆς καταιγίδος τὸ πολύτιμον πτίλωμά του, ὅτι ἐστερήθη ἴσως τὸ πλούσιον καὶ εὐγενὲς πτέρωμά του, ἀλλὰ δὲν ἀπέθανεν. Εὐτυχῶς βλέπω τὰ νέα μπουμπούκια του, ἀντικρύζω τὰ νέα πτίλα του, τὰ νέα πτερά του, τὰ ὁποῖα φυτρώνουν εἰς τὸ σῶμα καὶ τὰς πτέρυγάς του. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς νὰ τοῦ δώσωμεν τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν, διὰ νὰ δυνηθῇ ν’ ἀναλάβῃ ταχέως καὶ νὰ πετάξῃ διασχίζον τοὺς γνωστούς του ὁρίζοντας καὶ αἰθέρας. Δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου οὐδεμία ἀμφιβολία. Ἕν βλέμμα ἂν ρίψετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ ἴδετε ὅτι ἔχει ἐντός του μεγίστην ζωτικότητα, μεγίστην ἱκανότητα καὶ σφρῖγος καταπληκτικόν. Ζητήσατε τὴν γνώμην ἑνὸς ξένου οἱουδήποτε, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τὰς Βαλκανικὰς Χώρας καὶ γνωρίζει ταύτας ἐπακριβῶς, καὶ θὰ ἴδετε, θὰ ἀκούσετε ἀπὸ παρατηρητὰς καὶ μάρτυρας ἀμερολήπτους καὶ περιωπῆς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἐντός του μεγάλην ζωτικότητα καὶ μεγαλοφυΐαν καὶ ἱκανότητα ἐξαιρετικὴν νὰ δημιουργῇ καὶ νὰ προοδεύῃ. Ἀλλ’ αἱ διευθύνουσαι αὐτὸν τάξεις δυστυχῶς δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος των. Δι’ αὐτὸ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὀργανώσῃ τὸ Κράτος ταχέως καὶ σοβαρῶς εἰς τε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Μὴ νομίσετε ὅμως ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν δυστυχῶς εὑρίσκεται τοῦτο. Εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τοῦ προσεχοῦς παρόντος καὶ τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος ἡ τελεία καὶ ἐσπευσμένη ὀργάνωσις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, διότι γνωρίζετε πάντες ὅτι χωρὶς διδασκάλους καὶ μόρφωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε, πᾶσα δὲ πρόοδος ἀνακόπτεται. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα ἐφιστῶ σύντονον τὴν προσοχήν σας καὶ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, ἂν λάβετε ἐπειγόντως καὶ σοβαρῶς τὰ δέοντα μέτρα τῆς ὀργανώσεως καὶ προετοιμασίας τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους, εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῶς τὴν Δωδεκάνησον ἐλευθέραν καὶ ἡνωμένην μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Διατί; Διότι ὅλοι ἐκεῖ βροντοφωνοῦν ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐλευθερωθῇ ἡ Δωδεκάνησος, ὅσον εἰς κανὲν ἄλλο μέρος τῆς οἰκουμένης. Ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐπαρχίαι καὶ τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἠλευθερώθησαν, εἴτε προσήνεγκον ὑπηρεσίαν τινὰ εἴτε καὶ μὴ εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν παγκόσμιον, καμμία ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ κανὲν τῶν Κρατῶν τούτων δὲν εἶχε καὶ δὲν ἔχει τόσους ἠθικοὺς λόγους, τόσα δικαιώματα καὶ δίκαια τόσα καὶ τόσον σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητα διὰ τὴν ἐλευθερίαν των, ὅσον ἡ Δωδεκάνησος. Οἱ Ἰταλοί, κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε, μελετῶντες ἐπακριβῶς τὴν κατάστασιν καὶ ἐνθυμούμενοι τὸ παρελθόν των καὶ τὴν μακρὰν ἱστορίαν των, θὰ ἐκτιμήσωσι προσεχῶς τὰς πρὸς τὴν Δωδεκάνησον ὑποχρεώσεις των, θὰ σεβασθῶσι τὴν ὑψηλὴν τῆς Ἰταλίας ὑπογραφὴν καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐλευθερώσωσι τὴν Δωδεκάνησον. Τὸ παρελθόν, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῶν δύο ὁμόρων Κρατῶν, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐπιβάλλουσι τὴν ἄμεσον καὶ ὁριστικὴν λύσιν τοῦ δωδεκανησιακοῦ ζητήματος. Ἐπιβάλλουσι τοῦτο οἱ ἱστορικοί των δεσμοὶ καὶ αἱ ἐθνικαὶ παραδόσεις των, ἐπιβάλλουσι τοῦτο τὰ κοινὰ ἐμπορικὰ καὶ οἰκονομικά των συμφέροντα, ἐπιβάλλουσι τοῦτο ἡ γειτονία των. Ἀπὸ τὸν γενναῖον δὲ καὶ ἱπποτικὸν Ἰταλικὸν λαόν, ὅστις τόσας ὑπέστη θυσίας χάριν τῆς ἐλευθερίας τῶν τέκνων του, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ἐλευθερίας τοῦ κόσμου καὶ χάριν τῆς δικαιοσύνης τῆς οἰκουμένης, ἀναμένω τὴν εὐγενῆ χειρονομίαν, ἥτις θὰ δώσῃ εἰς μὲν τὴν Δωδεκάνησον τὴν ἐλευθερίαν της, εἰς τὸ Αἰγαῖον θὰ χαρίσῃ τὴν γαλήνην καὶ ἡσυχίαν καὶ θὰ προαγάγῃ σπουδαίως τὰ μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων ἱστορικῶν Ἐθνῶν μέγιστα οἰκονομικὰ καὶ ἐμπορικά των συμφέροντα. Νὰ εἶσθε δὲ ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι μίαν ὡραίαν πρωίαν θὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὴν τὴν κίνησιν, τὴν χειρονομίαν ταύτην οἱ Ἰταλοί, ἡ ὁποία θὰ προσφέρῃ ὁμολογουμένως τόσας ὑπηρεσίας εἰς αὑτοὺς καὶ εἰς ἡμᾶς, θὰ καταπραΰνῃ τόσον τὰ πάθη, θὰ ἄρῃ τὰς μεταξύ μας παρεξηγήσεις καὶ θὰ ἐξομαλύνῃ τὰς σχέσεις μας. Ἐναπόκειται εἰς τὴν σεβαστὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ συντόνως τοῦ ἔργου καὶ νὰ ὠθήσῃ πρὸς τὴν λύσιν του τὸ λεπτὸν ζήτημα. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ παρεξηγήσετε, ἐπειδὴ μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν «σεβαστή», διότι ἔχω ἀκόμη μέσα μου τὸν ἰὸν τοῦ ὑποδούλου καὶ εἶμαι συνηθισμένος νὰ σέβωμαι, ἀλλὰ καὶ ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράζωμαι μετ’ εὐλαβείας ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὅπως καὶ οἱ πρόγονοί μου ἐνώπιον τῶν πρώτων τοῦ Ἔθνους Ἐθνοσυνελεύσεων. Ὅταν ἀναγνώσετε τὰ πρακτικὰ τῶν πρώτων Συνελεύσεων τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τοῦ Ἄστρους καὶ τῆς Ἑρμιόνης καὶ τῆς Τροιζῆνος καὶ τῆς Αἰγίνης καὶ τοῦ Ἄργους καὶ τοῦ Ναυπλίου καὶ τῆς Προνοίας, θὰ ἴδετε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δωδεκανήσων παρίσταντο ἐκεῖ ἐλεύθεροι μεταξὺ ἐλευθέρων, συσκεπτόμενοι περὶ τῶν τυχῶν τοῦ Ἔθνους καὶ ἀποτεινόμενοι πρὸς αὐτὴν τὴν ἀπεκάλουν καὶ τὴν προσεφώνουν «σεβαστὴν Ἐθνοσυνέλευσιν». Διότι ἡμεῖς δὲν θὰ ἐλευθερωθῶμεν πρώτην ἤδη φοράν. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡμεῖς ἠλευθερώθημεν τῷ 1821 ἐπαναστατήσαντες ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἐκδιώξαντες εὐκόλως καὶ ἀμέσως τοὺς Τούρκους. Ἐνταῦθα ἔχω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ 1829, ἔγγραφα κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ διάφοροι τῆς Ἑλληνικῆς Ἐλευθέρας Πολιτείας Νομάρχαι τῆς Δωδεκανήσου συνεννοοῦντο μὲ τὰς Ἐθνοσυνελεύσεις καὶ τὴν Κεντρικὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν, τῆς ὁποίας ἦσαν ἐπίσημα ὄργανα καὶ ὑπάλληλοι. Καὶ οἱ ἀντιπρόσωποί μας τότε, ἀξιότιμοι κύριοι, εἰς τὰς πρώτας τοῦ Ἔθνους Συνελεύσεις συνειργάζοντο μετὰ τῶν λοιπῶν ἀντιπροσώπων ὡς ἴσοι πρὸς ἴσους, ἐλεύθεροι αὐτοὶ Ἕλληνες μετὰ ἐλευθέρων Ἑλλήνων, καὶ προσέφερον τότε εἰς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας ἐξαιρετικὰς ἔν τε τοῖς ὅπλοις καὶ ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει. Μία ἐκ τῶν ἡρωικῶν νήσων μας τότε, ἡ Κάσος, κατεστράφη τελείως ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς Πατρίδος καί, συντριβεῖσα, ἐξανδραποδισθεῖσα, κατακαεῖσα, διῆλθεν ὑπερήφανος καὶ ἀτρόμητος διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου. Ὅταν ἀναγνώσετε αὐτὰ τὰ πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν ἐπίσημα ἔγγραφα τῆς ἐλευθέρας τότε καὶ μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος ἡνωμένης Δωδεκανήσου, θὰ κλαύσετε διὰ τὸν πόνον της, ὁπόταν τὸ Συμβούλιον τῶν τριῶν Προστατίδων Δυνάμεων τὸν Αὔγουστον τοῦ 1929 εἰς τὸ Λονδῖνον εἶχεν ἀποφασίσει νὰ μὴ ἐλευθερωθῇ ἡ Δωδεκάνησος καὶ νὰ μὴ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ δύσμοιρος αὕτη μεταξὺ τῶν ἐπισήμων ὁρίων τοῦ τότε ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους, διότι ἡ Εὔβοια τότε καὶ ἡ Χαλκὶς κατείχοντο ἔτι ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ ἐπειδὴ αὕτη ἦτο πλησίον τοῦ ἐλευθερουμένου Ἑλληνικοῦ κέντρου ἔπρεπε νὰ ἐλευθερωθῇ πρώτη. Ἡ θλῖψις ὑπῆρξε θανάσιμος καὶ ὁ ὀδυρμὸς καὶ τὰ δάκρυα τῆς Δωδεκανήσου τότε ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ τῶν ἰσχυρῶν καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τῆς διὰ τοσούτων κόπων καὶ θυσιῶν τόσων κτηθείσης ἐλευθερίας των ὑπῆρξαν ἀτελεύτητα. Καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐλευθερία δὲν ἀνεγνωρίσθη εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ ἐλευθερωθῇ ἡ Εὔβοια. Καὶ οὕτως ἐμείναμεν δοῦλοι ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον αἰῶνα οἱ δυστυχεῖς. Ἄν ἐβλέπετε τὰ δάκρυα τὰ ὁποῖα ἔχυσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Δωδεκανήσου εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ Ἄργους τῷ 1829, ὅταν ἔμαθον τὴν ἀπαισίαν εἴδησιν τῆς ἐκ νέου ὑποδουλώσεώς των, δὲν θὰ ἐμένετε βεβαίως ἀσυγκίνητοι. Τὴν ἔγγραφον πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἐκείνην διαμαρτυρίαν των τὴν ἔχω ἐνταῦθα καὶ δὲν θὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω, διότι εἶναι αὐτὴ ἡ θλῖψις, ὁ ὀδυρμός, τὸ μοιρολόγι τῶν Δωδεκανήσων. Δι’ αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως, αἰρόμενοι εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, βοηθήσωμεν ἀλλήλους διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ ὀργανωθῇ ταχέως καὶ νὰ ἀρθῇ εἰς τὴν προέχουσαν καὶ ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, ὅπως ὑπογράψῃ ταχέως τὴν ἑβδόμην καὶ τελευταίαν τῆς Δωδεκανήσου Συνθήκην καὶ δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν προσεχῶς εἰς τὸν ἱερώτατον περίβολον τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς πτωχῆς, ἀλλὰ καὶ προσφιλοῦς μας Δωδεκανήσου. (Χειροκροτήματα).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις πλέον τῶν δέκα πληρεξουσίων περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ γενίκευσις ἐζητήθη ἀπὸ ἐμὲ διὰ νὰ εἴπῃ δύο λέξεις ὁ κ. Ρέντης.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§123Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἐγέννησε συγκίνησιν ἡ ἀγόρευσις τοῦ διακεκριμένου συναδέλφου. Καὶ ἦτο ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. συναδέλφου τόσον πλήρης, ὥστε δὲν ἔχει τις σχεδὸν τίποτε νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τῶν νήσων τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνισμὸς περιέβαλε πάντοτε μετὰ τῆς αὐτῆς στοργῆς. Ἄν ἔλαβον τὸν λόγον, εἶναι μόνον διὰ νὰ ἑρμηνεύσω φράσεις τινὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν συζήτησιν τίνα θέματα θὰ ἠδύναντο νὰ προταχθῶσιν εἶπεν ὅτι ὅσον ἀφορᾶ τὸ βορειοηπειρωτικὸν καὶ τὸ δωδεκανησιακὸν τὰς ρίζας τοῦ κακοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσῃ τις εἰς τὰ γεγονότα πρὸ τετραετίας καὶ συνεπῶς ἡ συζήτησις θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἐπέδρασαν ὁριστικῶς μὲν ἐπὶ τῆς Β. Ἠπείρου, ἐφόσον αὕτη ἀπωλέσθη κατὰ τὸ 1921, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων νομίζω ὅτι θὰ ἡρμήνευον καὶ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἔλεγον ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται ἀπόλυτος ἀπαισιοδοξία. Καὶ τοῦτο, διότι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς Λωζάννης ἠδυνήθη ἡ Ἑλλὰς νὰ διατυπώσῃ τὰς ἐπιφυλάξεις ἐκείνας περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, ἐπιφυλάξεις δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν τύχην τῶν Δωδεκανήσων. Ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως διὰ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης βεβαίως αἱ νῆσοι ἐκεῖναι περιῆλθον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλά, τρόπον τινά, ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ διατρέξαντα κατὰ τὸ 1920, ὑπάρχει ἠθικὴ τοὐλάχιστον ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῆς μεγάλης γείτονος Δυνάμεως ἀποδόσεως τῶν νήσων εἰς τὴν μητέρα Πατρίδα αὑτῶν. Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς εἶναι μικρὸν Κράτος καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς δύναται νὰ γεννήσῃ ζητήματα καὶ νὰ κάμῃ διενέξεις πρὸς μεγάλας Δυνάμεις, παρ’ ὅλα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἱστορικῶς καὶ ἐθνολογικῶς ἔχει ἐπὶ τῶν νήσων ἐκείνων, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καθ’ ἣν διετυπώθησαν ἐπιφυλάξεις ἐν Λωζάννῃ, τὸ ζήτημα τῶν δεκατριῶν νήσων ἔλαβε χαρακτῆρα μᾶλλον ζητήματος μεγάλης διεθνοῦς πολιτικῆς καὶ ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν ἀφορώντων τὰ μεγάλα διεθνῆ ζητήματα ἤλπισε καὶ ἐλπίζει ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς νὰ τύχῃ προσοχῆς εἰς τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων καὶ λύσεως συμφώνου πρὸς τὰς εὐχὰς τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὄχι μόνον ἡ λύσις αὕτη νὰ μὴ ἀποβῇ ἀφορμὴ διενέξεων πρὸς μεγάλας Δυνάμεις, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ἀποτελέσῃ καὶ ἀπαρχὴν καὶ βάσιν μιᾶς προσεγγίσεως μετ’ αὐτῶν.

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπον τοῦτο, ὅτι ἡ ρίζα τῆς ὑπάρξεως τῶν σημερινῶν συζητήσεων πρέπει νὰ ἀναχθῇ εἰς γεγονότα λαβόντα χώραν πρὸ τεσσάρων ἐτῶν. Ἂν ἤμεθα σύμφωνοι μετὰ τοῦ κ. προλαλήσαντος, δὲν θὰ συνεζήτουν τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐξέφρασα οὔτε αἰσιοδοξίαν οὔτε ἀπαισιοδοξίαν. Ὑπάρχουν περιστάσεις, καὶ ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει τοῦτο—εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος διπλωμάτης—κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναί τις οὔτε αἰσιόδοξος οὔτε ἀπαισιόδοξος. Ἀπορῶ πῶς οἱ λόγοι μου ἦτο δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθοῦν εἴτε κατὰ τὴν μίαν ἄποψιν εἴτε κατὰ τὴν ἄλλην.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως θὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησις ὑπ’ ἀριθμὸν 112 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Οἱ κ. κ. Ι. Κούνδουρος, Γ. Κιαγιᾶς, Γ. Κατσιμπίρης καὶ Γ. Κωνσταντινίδης ἐπερωτῶσι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἂν εἶναι ἀληθεῖς αἱ δημοσιευόμεναι εἰς τὴν «Ἑστίαν» τῆς 14 Νοεμβρίου δηλώσεις ἀναφορικῶς πρὸς τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, καθ’ ἃς ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπρόκειτο νὰ λάβωσι χώραν βίαιαι σκηναί, ἀλλὰ δὲν ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ προβῇ εἰς προληπτικὰ μέτρα. Ὁ κ. Κιαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§126Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅταν ὑπεβάλομεν τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν, εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας ἓν δημοσίευμα τῆς «Ἑστίας» κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐρωτηθεὶς διὰ τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας ἐδήλωσεν ὅτι ἦτο ἐν γνώσει προηγουμένως ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν θὰ ἐξεδηλοῦντο βίαιαι σκηναὶ ἐν Καβάλλᾳ, ἀλλ’ ὅτι δὲν λαμβάνει προληπτικὰ μέτρα, διότι ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ ἐπικριθῇ ὅτι τάχα θὰ ἔθετεν ἐν διωγμῷ τὴν ἐργατικὴν ἰδέαν. Δὲν ἦτο δυνατόν, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ φαντασθῶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ προβῇ εἰς τοιαύτας δηλώσεις, αἵτινες ἀφήνουν νὰ νοηθῇ ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν προστασίαν τῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν, νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συμφερόντων αὐτῶν, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἀποστολὴ αὐτῆς εἶναι νὰ συλλαμβάνῃ τὰ θύματα καὶ νὰ καταδιώκῃ τοὺς θύτας. Ἀλλὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν εἰς ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Καβάλλας κ. Θεολογίτου ἐπανέλαβεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς εἶχε δημοσιεύσει ἡ «Ἑστία». Καὶ γεννᾶται, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ἐρώτημα, ἂν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ νὰ βασιλεύσῃ ἡ ἡσυχία καὶ ἡ τάξις, ἂν εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ προέχων σκοπὸς τῆς Πολιτείας καὶ ἡ ἁρμονικὴ τῶν πολιτῶν συμβίωσις. Διότι, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβαινεν εἰς τοιαύτας δηλώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἀφήνετο νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι κἂν προληπτική, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι κατασταλτικὴ καὶ πρέπει νὰ ἐπέρχεται μετὰ τὴν δημιουργίαν τῶν γεγονότων, τότε, νομίζω, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἀνετράπησαν οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους δέον νὰ κυβερνᾶται μία Χώρα. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ εἶχε καὶ τόσην μεγάλην σοβαρότητα, ἂν τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν εἰς τὴν Καβάλλαν, δὲν ἀπεδίδοντο εἰς ἀφορμάς, αἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐμβάλλωσιν εἰς ἀνησυχίαν τὴν Κοινὴν Γνώμην. Ὅλαι αἱ ἐκεῖθεν πληροφορίαι, ὅσαι ἐδόθησαν εἴτε ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ Τύπου εἴτε καὶ δι’ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τῶν Μακεδονικῶν πόλεων, ἀναφέρουν ὅτι εἰς τὴν Χώραν ἐκείνην ἀπὸ πολλοῦ χρόνου μία ὀργάνωσις ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑφίσταται, ἥτις ὠργανώθη δῆθεν κατὰ τῶν κομμουνιστικῶν κινήσεων, τὰς ὁποίας ἐμφανίζει ἡ Χώρα, καὶ ὅτι τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας δὲν προεκλήθησαν τυχαίως, δὲν προεκλήθησαν τελευταίως ἐκ προκλητικῆς στάσεως τῶν ἐργατικῶν τάξεων, ἀλλ’ ὅτι ὀφείλονται εἰς πρόκλησιν τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν αἱ ἐκεῖ ὀργανώσεις. Ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα μεταδίδουν αἱ ἐκ Μακεδονίας πληροφορίαι εἶναι ἀληθῆ, τότε δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ: Εὑρισκόμεθα εἰς Κράτος ὠργανωμένον ἢ εὑρισκόμεθα εἰς μίαν Πολιτείαν εἰς τὴν ὁποίαν δύναται καθείς, ὑπὸ τὸ ἐπίσημον μάλιστα αὐτοῦ ἔνδυμα, νὰ ὀργανώνῃ οἵας νομίζει ἀναγκαίας ὀργανώσεις, νὰ προβαίνῃ εἰς οἷα νομίζει μέτρα ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι θὰ προστατεύσῃ τὸ καθεστὼς κατὰ τῶν ἀνατρεπτικῶν κομμουνιστικῶν τάσεων; Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ἀμέτοχος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ἄνευ ἐπιδράσεως ἐκ τοῦ κομμουνιστικοῦ καταιγισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐξαπέλυσε καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης ἡ Μπολσεβικικὴ Ἐπανάστασις. Ἀλλὰ πάντες νομίζουν ὅτι εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἔδαφος εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ῥιζοβολήσῃ. Ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, παρουσιάζωνται μεμονωμένα τινὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐμφανίζουν τὴν Χώραν ὑπὸ μίαν ζωηρὰν ἐργατικὴν ὀργάνωσιν, τὰ μεμονωμένα αὐτὰ γεγονότα δὲν ἔχουν ἄλλην σημασίαν ἀπὸ τὴν σημασίαν μιᾶς ἐργατικῆς κινήσεως, ἡ ὁποία τελευταίως προσέλαβε τὸν ὀξὺν χαρακτῆρα πρὸς προστασίαν τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις, ὅπως Ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως, συμμετέχων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταδιώξεως καὶ καταπνίξεως τοῦ κομμουνισμοῦ προβαίνει εἰς τὴν ὀργάνωσιν φασιστικῶν ὀργανώσεων. Διότι, δεδομένου, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὸ Κράτος αὐτὸ διατελεῖ ἐν συνεχεῖ ἀνωμαλίᾳ, δεδομένου ὅτι εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ἡσυχία καὶ νὰ διαλυθῇ ἡ ἀνησυχία τῆς Κοινῆς Γνώμης, εἶναι εὔλογος ἡ δημιουργουμένη ἐντεῦθεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ ἰδέα, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελιχθῶμεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον ἢ ἂν θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ διατελῶμεν ὑπὸ ἀνατροπάς.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§128Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ κ. προλαλήσας ἀνέπτυξε τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει. Ἀνέμενον πράγματι, ὅταν ὑπεβάλομεν τὴν ἐπερώτησιν, νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ποτὲ δὲν ἀνέφερε τὰ ἀναγραφέντα εἰς μίαν ἐφημερίδα καὶ ἠθέλομεν ἐκεῖθεν ἀντλήσει τὸ ἀγαθὸν ὑπὲρ τῶν κοινῶν ὑποθέσεων ὅτι θὰ διαπλασθῇ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην ἡ πεποίθησις ὅτι οὔτε ἐφημερίδες οὔτε ὁ Τύπος δὲν ἀποδίδουν πάντοτε ἀκριβῶς τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἢ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τοιοῦτόν τι προέβη καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, διότι τὴν ἐπαύριον ἀνέγνωσα δηλώσεις του εἰς τὰς ὁποίας ἔλεγεν ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ λέγουν ὀλιγώτερα οἱ ἀρχηγοί, διότι ἐκ τῶν λεγομένων αὐτῶν, μὴ ἀποδιδομένων καλῶς, γίνονται παρεξηγήσεις. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεβεβαίωσε τὸ τραγελαφικὸν ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἀρχῆς, τὸ ἀναγραφὲν εἰς τὴν «Ἑστίαν», ὅτι δῆθεν ἐγνώριζε τὰ γεγονότα, ἀλλὰ δὲν τὰ προέλαβε, τότε ἐνόμισα ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλω ἄλλην ἐπερώτησιν καὶ νὰ ζητήσω νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Καβάλλας, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν δικογραφίαν ἥτις ἐσχηματίσθη ἐν Καβάλλᾳ, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν ἐξασκήσωμεν τὸν ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῶν γεγονότων αὐτῶν ἀσκήσωμεν τὸν ἔλεγχον ἐναντίον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον θεωρῶ ἐπικίνδυνον διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει σκοπὸν νὰ προλαμβάνῃ τὰ γεγονότα. Καὶ θὰ ἤθελον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλεγε τοὐλάχιστον συμπληρωματικῶς ὅτι «ναὶ μὲν εἶπον ὅτι ἀνέμενον νὰ γίνωσι σκηναὶ βιαιότητος καὶ δὲν τὰς προέλαβον, ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμην ὅτι αἱ σκηναὶ θὰ ἐξικνοῦντο μέχρι τοῦ σημείου νὰ παρουσιάσωσιν ὅ,τι παρουσίασαν». Ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπαναλάβῃ καὶ πάλιν ὅτι ἦτο ἐν γνώσει ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐμφανισθῶσιν αἱ σκηναὶ αἱ ὁποῖαι παρουσαίσαν καὶ θύματα, τότε θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπωμεν ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ δὲν εἶναι μόνον πρᾶξις ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀλλὰ καὶ πρᾶξις ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀπασχολήσῃ καὶ ἄλλο Σωματεῖον. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ προχωρήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ἐπερωτήσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀσκήσω τὸν ἔλεγχον ὑπὸ τὴν εὐρυτάτην αὐτοῦ ἔννοιαν, ἐφόσον ἐλλείπουσι τὰ στοιχεῖα, ἐφόσον δὲν ἐμφανίζονται τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν. Θὰ ἀναμείνω, ἀσχέτως πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσουν οἱ ἄλλοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ προσκομισθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα διημείφθησαν μεταξὺ Ἀθηνῶν Καβάλλας καὶ θὰ ἐπανέλθω. Τοσοῦτο μᾶλλον, διότι ἐζητήθη ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως καὶ ὑπάρχουν οἱ πληρεξούσιοι τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐκτὸς τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἡμεῖς οἱ ἄλλοι κατέχομεν, ἔχουσι καὶ ἄλλα στοιχεῖα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψίν των.

§129Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἐνεγράφην ἵνα ἐπερωτήσω διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, ἡ ἐφημερὶς «Ἑστία» εἶχεν ἀναγράψει τὰ ἑξῆς καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις· ἂν ἀληθεύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις διετέλει ἐκ τῶν προτέρων ἐν γνώσει ὅτι θὰ ἐλάμβανον χώραν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγιναν ἐν Καβάλλᾳ. Καὶ τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην ἔκαμον μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, διότι ἐξεπλάγην, ὡς πληρεξούσιος, ὅτι ἡ ἐφημερὶς «Ἑστία» ἔγραψεν ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον, βεβαιωθῆτε, εἰς τὴν ψυχήν μου, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, ἔκαμε βαθυτάτην ἔκπληξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει ὅτι θὰ συμβῶσιν ὅσα συνέβησαν, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ προλάβῃ ταῦτα, ἄφησε νὰ φέρωσι μέχρι τοῦ πεδίου τῆς μάχης ἀνθρώπους ἀντιπροσωπεύοντας τὸ Κράτος, τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, ἄφησε νὰ πανικοβληθῇ ἡ πόλις, πόλις κατοικουμένη, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν ἐκεῖ οἰκούντων, μετὰ τῆς περιφερείας της ὑπὸ 60 χιλιάδων τοὐλάχιστον κατοίκων. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν οὕτω μεγάλην εὐθύνην, ὅταν ἐγνώριζεν ὅτι θὰ συμβῇ ἐκείνη ἡ σύρραξις, ἐνθαρρύνουσα, προπαρασκευάζουσα αὐτή, ἀνέμενε νὰ εὑρεθῇ πρὸ τετελεσμένου γεγονότος, ὥστε νὰ σκεφθῇ καὶ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα κατὰ τῶν κομμουνιστῶν. Δυστυχῶς ὅμως, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔκπληξιν, ἦλθε διὰ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου της ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὅτι ὄντως ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζε τὸ τί θὰ συμβῇ, ἀλλ’ ἄφησε τὰ πράγματα νὰ λάβωσι τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἔλαβον διὰ νὰ λάβῃ μέτρα καὶ πατάξῃ τὸ μίασμα τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἂν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξε καὶ δὲν φέρει εὐθύνην ἀπέναντι τῶν θυμάτων, ἀπέναντι τῆς πανικοβλήτου πόλεως, ἀπέναντι τοῦ κινδύνου τὸν ὁποῖον δύναται νὰ διατρέξῃ τὸ Κράτος, ἂς μᾶς συγχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις· ἐγὼ τοὐλάχιστον ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀποδοκιμασίαν μου.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντινίδης ἔχει τὸν λόγον.

§131Γ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω προηγουμένως τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ τὰς ὁποίας, ἂν τὰς θεωρήσω ἱκανοποιητικάς, νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§133Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁμολογῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δὲν ἀνέμενον τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐξ Ἰωαννίνων πληρεξουσίου, ὁμολογῶ, λέγω, ὅτι δὲν ἀνέμενον νὰ φθάσωσι μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ υἱοθετηθῶσιν ἀπὸ πληρεξουσίους τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνελεύσεως αἱ φῆμαι τῶν τριόδων καὶ αἱ δημοσιεύσεις κομμουνιστῶν ἀνταποκριτῶν διαφόρων ἐφημερίδων, δημοσιεύσεις μάλιστα ἐκ τῶν ὁποίων, ἂν καλῶς ἀναγνωσθῶσιν, ἂν μελετηθῶσι, συνάγεται ὅτι οὐδεμία κατηγορία δύναται νὰ προσαφθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατηγορήθημεν, κύριοι, ὅτι ἐγνωρίζομεν τὰς ταραχὰς τῆς Καβάλλας καὶ δὲν τὰς προελάβομεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι θὰ εἴμεθα ἄξιοι κατακρίσεως, ἂν πράγματι ἐγνωρίζομεν ὅτι οἱ κομμουνισταὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν μας καὶ δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ νὰ σώσωμεν τὰ ἡρωϊκὰ παλληκάρια τῆς Κρήτης, τὰ ὁποῖα ἐπότισαν μὲ τὸ αἷμά των τὸ ἔδαφος τῆς Καβάλλας προχθές.

§134Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τὸ εἶπεν αὐτό.

§135Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἤρχοντο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασιθίου πληρεξούσιος καὶ φίλος μου γνωρίζει, διότι διετέλεσεν Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως, δὲν ἀνέφερον συγκεκριμένως ὅτι εἰς τὸ δεῖνα μέρος τὴν δεῖνα ὥραν οἱ κομμουνισταὶ θὰ ἔκαμνον ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Στρατοῦ ἢ κατὰ τοῦ λαοῦ, διὰ νὰ λάβωμεν μέτρα. Ἔχομεν στερεοτύπους κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας πληροφορίας ἐξ ὅλων τῶν δελτίων πληροφοριῶν ὅτι ἐκ τοῦ κέντρου, τὸ ὁποῖον διευθύνεται ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν ἢ τὴν Βιέννην, δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποῦ, ἦλθε διαταγὴ εἰς τοὺς κομμουνιστὰς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐνεργήσουν εἰς διάφορα σημεῖα στασιαστικὰς ἐνεργείας διὰ νὰ δοκιμάσουν τὴν δύναμίν των καὶ νὰ βολιδοσκοπήσουν τὴν ἀντίστασιν τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος. Ἦτο μία γενικὴ πληροφορία χωρὶς νὰ προσδιορίζεται βεβαίως οὔτε ποῦ θὰ γίνουν αἱ ἐκρήξεις αὐταὶ οὔτε πότε θὰ γίνουν. Συνεπῶς δὲν ἠδυνάμεθα βεβαίως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς καὶ μόνης τῆς πληροφορίας νὰ λάβωμεν μέτρα. Ἡ μέθοδος τοῦ Νασρεδδὶν Χότζα, ὁ ὁποῖος ἔδιδε τὸν «μπάτσο πρὶν σπάσουν τὸ κανάτι», δὲν ἐφαρμόζεται δυστυχῶς εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς Κράτους. Ἀλλά, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τῆς κατηγορίας αὐτῆς καὶ μόνον· πρόκειται καὶ περὶ κατηγορίας ἄλλης, περὶ τῆς κατηγορίας ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὀργανώνει φασιστικὰς ἑνώσεις, ἑταιρείας, δὲν ἠξεύρω πῶς τὰς λέγουν, διὰ νὰ ὑπονομεύσῃ τὸ πολίτευμα καὶ ἀνατρέψῃ ἐν δεδομένῳ χρόνῳ τὸ καθεστώς, εἰς αὐτὸ δὲ εὑρέθη σύμφωνος ὁ Τύπος ὁ ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν, προεξάρχοντος βεβαίως τοῦ βασιλικοῦ. Ἄν, κύριοι, ὑπῆρχε κάτι τι εἰς τὸ ὁποῖον νὰ στηριχθῶσιν αἱ τοιαῦται φανταστικαὶ πληροφορίαι, δὲν θὰ σᾶς ἐξέφραζον τὴν ἔκπληξίν μου, διότι εἶδον τὸν κ. πληρεξούσιον Ἰωαννίνων σοβαρώτατα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατηγοροῦντά με ὅτι ὀργανώνω τοιαύτας φανταστικὰς ὀργανώσεις. Ἀλλὰ θὰ εἴπω κατόπιν περὶ τῶν ὀργανώσεων καὶ θὰ ἀποδείξω βεβαίως ὅτι οὐδεμία ὀργάνωσις ὑπάρχει. Ἀλλὰ θέλω πρωτίστως νὰ ἐξετάσω τὰ γεγονότα ἐκεῖνα περὶ τῶν ὁποίων ὁ μὲν ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν Τύπος ἐθεώρησε πρέπον καὶ δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ γνώμην ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, πληρεξούσιος δὲ τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνελεύσεως ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ υἱοθετήσῃ τὰς φανταστικὰς αὐτὰς σπερμολογίας. Ὑπάρχουσι δύο συγκρούσεις τῶν κομμουνιστῶν. Ἡ μία σύγκρουσις ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Δράμαν, πρὶν ἔτι λάβωσι χώραν αἱ συγκρούσεις τῆς Καβάλλας. Ἦτο σύγκρουσις μεταξὺ κομμουνιστικῶν σωματείων καὶ σωματείων ἀντικομμουνιστικῶν. Δὲν ἐγνώριζον ἂν τὰ σωματεῖα τὰ ἀντικομμουνιστικὰ ἔφερον τὸν τίτλον «Ἐθνικιστικὰ Σωματεῖα», διότι δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτά, διότι δὲν γνωρίζω τίποτε ἀπὸ αὐτά, διότι οὐδέποτε ἦλθον εἰς ἐπαφὴν πρὸς αὐτά. Ἂν ἔφερον τὴν λέξιν «ἐθνικιστικὰ» καὶ διότι ἡ ὀνομασία αὐτὴ ἔχει ὁμοιότητά τινα μὲ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, δὲν πταίω ἐγώ. Ἡ λέξις «ἐθνικιστικὸς» εἶναι κοινὴ καὶ ἠδύναντο νὰ τὴν πάρουν, ἀλλ’ οὐδέποτε τὰ σωματεῖα ταῦτα ἦλθον εἰς σχέσιν τινὰ οὔτε μὲ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα οὔτε μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος οὔτε μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι κάποιος Ἐφέσιος καὶ κατόπιν ὁ Μέραρχος κ. Ξύδης εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς καὶ ὅτι ὁ πραγματικὸς ἀρχηγὸς τῆς ὅλης αὐτῆς κινήσεως, ὅπως γράφει μία ἀνταπόκρισις τῆς «Δημοκρατίας» εἶμαι ἐγώ. Σᾶς δηλῶ λοιπόν, κύριοι, ὅτι μὲ τὸν στρατηγὸν κ. Ξύδην δὲν ἔχω στενὰς σχέσεις, τόσον πολὺ μάλιστα, ὥστε, ὅταν διηρχόμην ἐκ Καβάλλας, ἐδίστασε πολὺ νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ καὶ ἐπισκεφθείς με εἰς τὸ Δημαρχεῖον μὲ ἐχαιρέτισεν ἐπὶ παρουσίᾳ ὅλου τοῦ κόσμου. Καὶ εἰς τὸ γεῦμα τὸ ὁποῖον παρέθεσαν αἱ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις πρὸς τιμήν μου δὲν ἔλαβε μέρος. Ἀπὸ ἄλλους ἐπιφανεῖς πολίτας τῆς πόλεως Δράμας ἐπληροφορήθην ὅτι ὁ Μέραρχος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἕνας ἁγνὸς πατριώτης, πατριώτης ὅμως ὁ ὁποῖος ποτὲ δὲν ἐκομματίσθη, ποτὲ δὲν ἀνῆκεν εἰς κόμμα, ὅτι ὁ Μέραρχος, λέγω, εἴτε ἐκτελῶν διαταγὰς τοῦ Σωματάρχου εἴτε ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, δὲν γνωρίζω αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τὰ τοῦ Στρατοῦ, εἶχε λάβει μερικὰ μέτρα πρὸς περιορισμὸν τῶν ἀταξιῶν τῶν κομμουνιστῶν, ἀλλὰ πολὺ προγενεστέρως ἀπὸ ὅτε ἐγὼ διῆλθον ἐκ Δράμας. Παρέμεινα εἰς τὴν Δράμαν ἐπὶ 15 ἢ 18 ὥρας· ὡμίλησα πρὸς τὸν λαόν, ἔκαμα μίαν πρόποσιν εἰς τὸ γεῦμα καὶ ἀπῆλθον. Δὲν γνωρίζω, σᾶς τὸ δηλῶ κατηγορηματικῶς, ἀκόμη ἂν ὑπάρχει Ἐθνικὸς Δημοκρατικὸς Σύνδεσμος ἐν Δράμᾳ, ὡς ἐπίσης δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει Ἐθνικὴ Δημοκρατικὴ Νεολαία. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν σύγκρουσιν τῆς Καβάλλας. Ἡ σύγκρουσις τῆς Καβάλλας δὲν ἔλαβε κἂν χώραν μεταξὺ πολιτῶν καὶ κομμουνιστῶν, ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν κομμουνιστῶν καὶ ἐφονεύθησαν μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ. Ἂν θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἀξιωματικοῦ, θὰ ἴδετε ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, ὅπως τὰ ἀντελήφθη ὁ ἁγνὸς καὶ εἰλικρινὴς ἐκεῖνος στρατιώτης, πῶς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα.

§136ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, ν’ ἀναγνωσθῇ.

§137Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). (ἀναγινώσκει): «Ἐν Καβάλλᾳ σήμερον κλπ.»

§138Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπληγώθη κανεὶς ἐργάτης;

§139Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἐφονεύθη κανεὶς ἐργάτης.

§140Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Οὔτε ἐτραυματίσθη;

§141Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἐτραυματίσθη οὐδεὶς ἐργάτης.

§142Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπάρχει ἰατροδικαστικὴ ἔκθεσις ἐμπειρογνωμόνων, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ φαίνεται τίνος ὅπλου ἦσαν αἱ σφαῖραι;

§143Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι τώρα περιμένομεν τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων.

§144Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διεξάγεται δικαστικὴ ἀνάκρισις. Ἐφόσον δὲ δὲν εἶναι ὅλος ὁ φάκελος, εἶναι ἀδύνατον νὰ στηριχθῇ ἐπερώτησις. Ἐξακολουθεῖ ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν τελειώσουν αἱ ἀνακρίσεις καὶ θὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ στοιχεῖα, τότε νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος.

§146Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν πρόκειται, κύριοι, νὰ συζητήσωμεν τὰς εὐθύνας τῶν Ἀρχῶν τῆς Καβάλλας, στρατιωτικῶν, διοικητικῶν ἢ τῆς χωροφυλακῆς, δὲν εἴμεθα βεβαίως ἕτοιμοι, διότι δὲν ἔχομεν τὸ πλῆρες πόρισμα τῆς ἀνακρίσεως οὔτε τὰς ἰατροδικαστικὰς ἐκθέσεις ἀπόψε. Ἂν πρόκειται ὅμως νὰ συζητήσωμεν περὶ εὐθυνῶν τοῦ φασιστοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, διότι οὐδεὶς φασιστὴς ἦτο εἰς τὸν τόπον τῆς συμπλοκῆς. Ὡμίλησα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶμαι καθόλου φασιστὴς οὔτε ἔχω τάσεις τοιαύτας οὔτε συμπαθῶ πρὸς τὸ σύστημα αὐτό. Ἂν ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐκηρύχθην ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, διότι φρονῶ ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἡ ὑπόσκαψις τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δύναται νὰ στοιχίσῃ τὴν ἐλευθερίαν του εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. (Χειροκροτήματα). Καθ’ ἣν στιγμὴν πέριξ ἡμῶν ἐπικρατοῦσι πάντοτε τὰ ἐθνικιστικὰ στοιχεῖα, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ κομιτατζῆδες τῆς Βουλγαρίας, οἱ ὁποῖοι συνεργάζονται ἤδη μετὰ κομμουνιστῶν, ἔχουσι θέσει ζήτημα αὐτονομήσεως τῆς Μακεδονίας, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς κάθε Ἕλληνα πατριώτην νὰ ἀντιδράσῃ κατὰ τῆς ὑποσκάψεως ταύτης, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τοῦ κομμουνισμοῦ ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ πρέπει νὰ ἀντιδράσῃ περισσότερον, καθόσον μετὰ μίαν τρομακτικὴν συμφορὰν ἦτο ἑπόμενον νὰ ἔχωμεν μίαν φυσικὴν κατάπτωσιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπῆρξε διὰ μέσου τῆς ἱστορίας του, εἰς στιγμάς τινας, θαυματοποιός, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οὐδέποτε κατὰ τὴν μακραίωνα ἱστορίαν του ἐδοκίμασε δοκιμασίας ἢ περιπετείας οἵας κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν. Λαὸς ὁ ὁποῖος ἐπὶ 500 χρόνια ἀνέμενε τὴν στιγμὴν τὴν ἱερὰν τῆς ἀπελευθερώσεώς του, τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεώς του, καὶ ὁ ὁποῖος χάρις εἰς ἕνα μεγαλοφυᾶ κυβερνήτην καὶ χάρις εἰς τὴν ζωτικότητα τῆς φυλῆς ἔψαυσε διὰ τῆς χειρός του τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὀνείρων αὐτοῦ καὶ δυστυχῶς εἶδεν ἀμέσως ὅτι ἡ πραγματικότης ἔγινε πάλιν ὄνειρον καὶ δυστυχῶς ἐξ ὑπαιτιότητος μιᾶς πλανηθείσης μερίδος αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρασυρθείσης ἀπὸ δημαγωγοὺς οἱ ὁποῖοι τὴν στιγμὴν ἐκείνην φανταστικῶς ἀπέδιδον τὴν κατηγορίαν εἰς τὸν Ἐλ. Βενιζέλον ὅτι ἦτο προδότης, ὅπως σήμερον μᾶς ἀποδίδεται ἡ κατηγορία ὅτι εἴμεθα ὀργανωταὶ ἀντεθνικῶν συμμοριῶν. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ ζητήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι κατήγγειλαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι εἰς πόλεις τῆς Μακεδονίας ὠργανώθησαν φασιστικαὶ ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιτίθενται κατὰ τῶν κομμουνιστῶν καὶ δημιουργοῦν τὰς ἀταξίας καὶ δημιουργοῦν τὰς συμπλοκάς, θὰ παρεκάλουν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, λέγω, νὰ ζητήσῃ μίαν ἀπόδειξιν ποῖον εἶναι τὸ σωματεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνεκρότησα, πότε τὸ συνεκρότησα καὶ ποίας ὁδηγίας τοῦ ἔδωσα. Εἶναι ἀληθές, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι, πρὶν ἔτι ἀναλάβω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἤμην ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐσκέφθην νὰ ἀντιδράσω μόνον κατὰ τῆς ὑποσκάψεως τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἀντιδράσω κατὰ τοῦ εὐνουχισμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν οἱ κομμουνισταί. Καὶ ἐνόμισα ὅτι διὰ τὴν ἀντίδρασιν αὐτὴν ἀπῃτεῖτο πρῶτον νὰ προφυλάξω τὴν νέαν γενεάν, νὰ προφυλάξω τὴν νεολαίαν, τοὺς νεανίας ἀπὸ 18 ἕως 23 ἐτῶν, διότι δυστυχῶς οἱ παλαιότεροι δοκιμασθέντες εἰς τοὺς μακροὺς πολέμους ὑπέστησαν τὰς δοκιμασίας μιᾶς αἰχμαλωσίας δεινῆς καὶ δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ παράσχωσι καμμίαν ἐγγύησιν. Κατηρτίσθησαν εἰς Συλλόγους Παλαιῶν Πολεμιστῶν καὶ διακηρύττουσιν ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν κινδυνεύσῃ ἡ Ἑλλάς, δὲν θὰ τὴν συνδράμωσιν. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ προφυλάξω τὴν νέαν γενεὰν ἀπὸ τὴν διαφθοράν, ἀπὸ τὴν προπαγάνδαν τῶν κομμουνιστικῶν σωματείων. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπεζήτησα νὰ ἱδρύσω τὰς Ἐθνικὰς Δημοκρατικὰς Νεολαίας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ περιελαμβάνοντο μόνον νέοι ἀπὸ 18 ἐτῶν μέχρις 25. Διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, παρὰ τὴν γνώμην τῶν πολλῶν, ὅτι ὁ κομμουνισμὸς δύναται νὰ κατισχύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἴσως δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ στηριχθῇ πλέον τοῦ ἑνὸς μηνός, διότι εἶναι τόσον μικρὰ ἡ Χώρα αὐτή, ὥστε θὰ δυνηθῇ ταχύτατα ὁ κλοιὸς τῶν ἀστῶν, οἱ ὁποῖοι τὸν περιβάλλουν, νὰ ἐκδιώξῃ πάλιν τὸν κομμουνισμόν, ἀλλὰ διὰ μίαν περίοδον χρόνου δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφήν, ἂν ἐπικρατήσῃ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τοῦτο τόσον, ὅσον μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ὑπόσκαψις τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅσον μὲ ἐνδιαφέρει ἡ κατοχύρωσις τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς διὰ νὰ εὑρεθῇ ἕτοιμος, ἂν αἱ περιστάσεις ζητήσουν καὶ πάλιν θυσίας ἀπὸ αὐτήν, ὅπερ ἀπεύχομαι. Καὶ ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι κανεὶς ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ δὲν εἶναι ὁ ἰσχυρότερος, ὁ ὁποῖος θὰ κατορθώσῃ διὰ τῆς δημιουργίας νὰ πείσῃ τὴν νέαν γενεὰν ὅπως τὸν ἀκολουθήσῃ εἴτε διὰ τῶν ὁδῶν τῆς ὑπερασπίσεως τῶν συνόρων εἴτε διὰ τῶν ὁδῶν τῆς ἰσοπεδώσεως τῶν συνόρων διὰ νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ χείμαρρος ἀπὸ τοῦ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸ Ταίναρον. Καὶ τὰς Ἐθνικὰς ταύτας Νεολαίας συνέστησα μὲ τὴν σύστασιν εἰς τοὺς νέους αὐτοὺς ὅτι οὐδεμίαν κομματικὴν χροιὰν δέον νὰ ἔχωσι. Δὲν ἠξίωσα νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, διότι τότε θὰ ἐμειώνετο ἡ σημασία τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς αὐτῶν. Ἀλλ’ αἱ Νεολαῖαι αἱ Δημοκρατικαί, ὅπου ὑπῆρξαν καὶ ὅπου ὑπάρχουν, δὲν προεκάλεσαν οὐδέποτε ταραχάς. Αἱ ταραχαὶ αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν εἰς τὴν Δράμαν προεκλήθησαν μεταξὺ ἐργατῶν κομμουνιστῶν καὶ ἀντικομμουνιστῶν. Μάλιστα ἀνέγνωσα ὅτι ὑπῆρξαν ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ἀπεσχίσθησαν πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τὰ σωματεῖά των καὶ διῃρέθησαν εἰς κομμουνιστὰς διεθνεῖς καὶ ἀντικομμουνιστάς.

§147Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐγνώριζον, ἂν οἱ κομμουνισταὶ αὐτοὶ περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε αὐτὴν τὴν στιγμήν, δηλαδὴ τὰ ἐθνικὰ ἐργατικὰ κέντρα, τόσον εἰς τὴν Καβάλλαν ὅπου ἔλαβον χώραν αἱ σκηναί, ὅσον καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅπου ἠγέρθη τὸ ζήτημα ἄνευ σκηνῶν, ἂν τὰ ἐθνικὰ αὐτὰ ἐργατικὰ κέντρα συμμετέσχον εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας.

§148Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχουσι σχέσιν τὰ ἐργατικὰ ἐθνικὰ κέντρα μὲ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα καὶ ἀγνοοῦνται ἀπὸ ἐμέ.

§149Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐγὼ εἶπον, ἂν εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας συμμετέσχον καὶ ἐργατικὰ κέντρα ἀποτελούμενα παρ’ ἐργατῶν οἱ ὁποῖοι, ὡς καὶ ὑμεῖς ὁ ἴδιος εἴπετε, εἶναι λυσσώδεις ἀντίπαλοι τῶν κομμουνιστῶν. Καὶ ἐρωτᾶται, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς ἀποδίδετε τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας εἰς τοὺς κομμουνιστάς;

§150Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐξ Ἐδέσσης ἔχει ἀνάγκην ἀπαντήσεως. Σᾶς ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν καὶ ἀνεγνώσατε καὶ ἐφημερίδας καὶ οὐδαμοῦ εἶδε κανεὶς ὅτι εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας συμμετέσχον κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐργάται τοῦ ἐθνικοῦ κέντρου ἢ δὲν ἠξεύρω πῶς ἄλλως ὀνομάζονται. Τὸ ζήτημα εἶναι ἕν, ὅτι καμμία ὀργάνωσις τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος δὲν μετέσχεν εἰς τὰς συμπλοκάς. Οὐδὲν ἄτομον, ἔχον σχέσιν μὲ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα, δὲν ἔλαβε μέρος εἴτε εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας εἴτε εἰς τὰς σκηνὰς τῆς Δράμας. Ἐφόσον δὲ οἱ ἀνταποκριταὶ οἱ κομμουνισταὶ καταγγέλλουν διὰ τὰς σκηνὰς τῆς Δράμας στρατιωτικὰς Ἀρχὰς αἱ ὁποῖαι οὐδὲ κἂν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάγονται, δὲν βλέπω κατὰ ποίαν λογικὴν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἡμᾶς ἡ εὐθύνη τῶν σκηνῶν τούτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἓν συνάγεται ἀπὸ ὅλην τὴν ἱστορίαν αὐτήν, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι μετὰ ταραχὰς προκληθείσας ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν μόνον, εἰς τὰς ὁποίας ταραχὰς θύματα ἔπεσαν μόνον δύο ἀξιωματικοὶ ἐκ Κρήτης, ἐξηγέρθη ὁλόκληρος ὁ κόσμος, ὁ λεγόμενος τῆς ἀστικῆς τάξεως, ὑπὲρ τῶν κομμουνιστῶν καὶ ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἀντικείμενον τῆς ἐπιθέσεως, οἱ ὁποῖοι ἐπληγώθησαν, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν ἀπὸ τοὺς κομμουνιστάς. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἡ τοιαύτη ἀντίληψις συμφέρει διὰ τὸ μέλλον τῆς Χώρας ταύτης. (Χειροκροτήματα).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντινίδης ἔχει τὸν λόγον.

§152Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μὴ θεωρῶν ἀνταποκρινομένας πρὸς τὴν πραγματικότητα, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον. Τὰ θλιβερὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας, τὰ ὁποῖα ἐλύπησαν καὶ συνεκίνησαν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μὲ ἀναγκάζουσι ν’ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ εἴπω μερικὰ πράγματα καὶ ἐγώ, τὰ ὁποῖα ἔτυχε νὰ γνωρίσω κατὰ τὴν ἐσχάτως μετάβασίν μου εἰς τὴν Δράμαν, ἐξ ἧς προέρχομαι. Αἱ δημιουργηθεῖσαι σκηναὶ τῆς Καβάλλας ἔχουσιν ἐλατήριον τὴν κομμουνιστικὴν κίνησιν ἢ ἔχουσι καθαρῶς ἐλατήριον τὸν ἐργατικὸν ἀγῶνα; Πλεῖστοι ἀποδίδουν τὰ γεγονότα τῆς Καβάλλας εἰς κομμουνιστικὴν ἐκδήλωσιν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἐν τῇ παρούσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι ἡ κομμουνιστικὴ κίνησις ἐκείνη ἡ ὁποῖα ὤθησε τοὺς ἐργάτας εἰς τὸ ἀπονενοημένον τοῦτο διάβημα, τοῦ ὁποίου ἐθρηνήσαμεν δυστυχῶς θύματα. Εἶναι ὁ ἀγὼν ὑπάρξεως τῶν ἐργατῶν, οἵτινες, ἐν ἀπογνώσει διατελοῦντες, προσεπάθησαν πάσῃ θυσίᾳ, ὅπως ἀποτρέψωσι τὴν ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, ἵνα προλάβωσι τὴν ἐντεῦθεν ἀνεργίαν, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης θὰ κατεδικάζοντο εἰς τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον. Τὸ ζήτημα τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐκκρεμεῖ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶχεν ὑποχρέωσιν, προλαμβάνουσα τὰ γεγονότα, γνωρίζουσα δὲ καὶ τὴν πρόθεσιν μερικῶν καπνεμπόρων, ὅπως ἐξαγάγωσιν ἀνεπεξέργαστον καπνόν, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ἢ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν μέχρις ὅτου λυθῇ τὸ ζήτημα καὶ παύσῃ προστριβὴ μεταξὺ ἐργασίας καὶ κεφαλαίου εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Δυστυχῶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐν τῷ συντηρητικῷ της πλαισίῳ κινουμένη, δὲν ἐμερίμνησεν, ἀλλ’ ἐπέτρεψε τὴν ἐξαγωγὴν καπνῶν καὶ ἡ ἀναμενομένη σύγκρουσις ἐπῆλθε. Συνεπῶς ἡ εὐθύνη βαρύνει αὐτὴν καὶ μόνην τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, τὸ ὁποῖον ὤθησε τοὺς ἐργάτας εἰς τὸ ἀπονενοημένον διάβημα. Δυστυχῶς ὑπάρχει ἄλλος λόγος πάρα πολὺ σοβαρὸς ὁ ὁποῖος ἐξηνάγκασε τοὺς ἐργάτας νὰ προβῶσιν εἰς τὸ διάβημα, εἰς τὸ ὁποῖον δυστυχῶς προέβησαν. Καὶ ἡ εὐθύνη αὐτοῦ βαρύνει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς Ὑπουργόν. Καὶ ἰδοὺ διατί: Ἐν Δράμᾳ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκ τῆς ὁποίας προέρχομαι, συνεστήθη ἐσχάτως μία δῆθεν ἐθνικιστικὴ πλὴν φασιστικὴ ὀργάνωσις, ἀποτελουμένη ἀπὸ ἑκατοντάδος ἀνδρῶν, οἵτινες ἐστρατολογήθησαν δὲν γνωρίζω πῶς, ὡπλισμένοι μέχρις ὀδόντων, μὲ ἱματισμὸν διάφορον ἐν εἴδει δειγματολογίου, μὲ ἀρχηγὸν κάποιον ἔφεδρον ὑπαξιωματικὸν Ἐφέσιον τὸ ὄνομα καὶ φίλον προσωπικὸν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς λέγεται, καὶ ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ λοχαγοῦ κ. Βασιλάκη, ὑπηρετοῦντος εἰς τὸ βʹ ἐπιτελικὸν γραφεῖον τῆς Μεραρχίας Δράμας. Τὸ Σῶμα αὐτὸ διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἄμεσον προστασίαν τῆς Μεραρχίας Δράμας.

§153Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι ὠργανωμένον;

§154Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Μάλιστα, κ. πληρεξούσιε. Τὸ Σῶμα αὐτὸ ἐκτελεῖ κατὰ καιροὺς καὶ παρελάσεις, ὅπως ὁ Στρατός, ἐπιδεικνυόμενον, ἐν Δράμᾳ. Ηὐτύχησα καὶ ἐγὼ νὰ ἀπολαύσω μίαν τοιαύτην παρέλασιν. Καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐντράπηκα κυριολεκτικῶς ἐκ τῆς ἐμφανίσεως ταύτης, ἐμφανίσεως ἥτις ἐξέθετε τόσον τὸν Στρατὸν ὅσον καὶ τὸ Κράτος καὶ ἰδίως τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ δυσφορία τοῦ λαοῦ Δράμας, κύριοι πληρεξούσιοι, τόσον τῶν ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ὅσον καὶ μιᾶς μεγάλης μερίδος ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς δημιουργηθείσης ἐκεῖ καταστάσεως εἶναι πολὺ μεγάλη καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων ἐκ Δράμας.

§155Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κατηγγέλθησαν αὐτά;

§156Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πότε τὸ εἴδετε αὐτό; (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§158Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Πρὸ πόσων μηνῶν εἶναι ὠργανωμένοι αὐτοί;

§159Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνός, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§160Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Κατώρθωσαν νὰ ἐξέλθουν καὶ ἔνοπλοι;

§161Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Δὲν ψεύδομαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἀνέρχωμαι ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ ὁμιλήσω. Ἡ καταπάτησις τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀνέλθω καὶ νὰ ὁμιλήσω. Δὲν ἔχω λόγον προσωπικὸν ἐναντίον οὐδενός· σᾶς διαβεβαιῶ.

§162Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Δὲν σᾶς διαψεύδω. Ἐπιθυμῶ νὰ διαφωτισθῶ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§164Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Πρὸ τῶν γεγονότων τῆς Καβάλλας προηγήθησαν τὰ λυπηρὰ γεγονότα τῆς Δράμας, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἐθνικιστικὴ ὀργάνωσις ἐπέδραμε κατὰ τῶν γραφείων τῶν ἐργατῶν κομμουνιστῶν τοῦ Σωματείου «ἡ Εὐδαιμονία».

§165ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Καλὰ τοὺς ἔκαναν.

§166ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κάτω οἱ κομμουνισταί.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δώσατε ἐξηγήσεις.

§168Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ἐπέδραμον ἐναντίον τοῦ Σωματείου «Εὐδαιμονία» καὶ συνέλαβον τοὺς παρευρεθέντας ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ἐργάτας, τοὺς ὁποίους, ἀφοῦ ἔδειραν ἀνηλεῶς, τοὺς ὡδήγησαν εἰς τὰ κρατητήρια τῆς Ἀστυνομίας καὶ διετάχθη αὐθημερὸν ἡ δίκη των. Κατόπιν μιᾶς ὡραίας, λευκῆς ἀγορεύσεως τοῦ Εἰσαγγελέως Δράμας, πρὸς τιμήν του, ἠθωώθησαν οἱ ἐργάται οὗτοι, διότι ἀπεδείχθη ὅτι οὐδὲν ἐνοχοποιητικὸν ὑπῆρχεν ἐναντίον αὐτῶν. Καὶ ἐν τούτοις παρέμενον εἰς τὰ κρατητήρια τῆς Ἀστυνομίας ὡς ἐπικίνδυνοι, καὶ μεταξὺ τούτων καὶ γυναῖκες, καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ ἐνισχύονται καθημερινῶς μὲ νέον ἀνθρώπινον ἐργατικὸν ὑλικόν. (Ἀναγινώσκει): «Παρὰ πᾶν Σύνταγμα καὶ νόμους κρατούμεθα....κλπ.». Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Μεταξὺ τῶν ἐργατῶν αὐτῶν, τῶν ἐπικινδύνων αὐτῶν στοιχείων, συνελήφθη καὶ ὁ ἔφεδρος ὑπολοχαγὸς Δ. Ἀντωνίου, ἰδιοκτήτης τοῦ καφενείου «Πανελλήνιον» ἐν Δράμᾳ, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἐδάρη ἀνηλεῶς εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον, ὡς μὲ ἐβεβαίωσαν, ἀπελύθη ἐν τέλει μὲ τὴν παρήγορον φράσιν «λάθος ἐγένετο».

§169Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ σημειώσω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπερώτησις ἐντὸς ἄλλης ἐπερωτήσεως. Τὸ κανονικὸν θὰ ἦτο τὴν τόσον σπουδαίαν ἐπερώτησιν νὰ ἀναγράψετε εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, διὰ νὰ δύναται νὰ ζητηθοῦν τάχιστα πληροφορίαι.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἰωαννίνων κ. Κιαγιᾶς ἐδήλωσεν ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἔχει εὐρυτέραν ἔννοιαν, θὰ ἀποτελέσῃ δηλαδὴ καὶ ἔλεγχον τῶν ἐν Δράμᾳ φασιστικῶν ὀργανώσεων καὶ τῆς δράσεως αὐτῶν, καὶ ἠρώτησεν ἂν προτιμᾷ νὰ γίνῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ Σάββατον. Εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ δηλώσετε ὅτι δὲν ἔχετε καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις, ἐκ τῆς ἀγορεύσεως δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἐντελῶς παρεσκευασμένη, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐπερώτησιν. Ἂν ὅμως νομίζετε ὅτι δὲν ἔχετε ἐπαρκῆ τὰ στοιχεῖα, ὅπως ὑπερασπισθῆτε καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὄχι βεβαίως διὰ τῶν φωνῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν ἡμᾶς νὰ ἀκούσωμεν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. πληρεξουσίου, ἀλλὰ δι’ ἐπιχειρημάτων καὶ συζητήσεως ἁρμοζούσης εἰς τὸ ζήτημα, ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὸ Σάββατον.

§171Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐμῆς ὑπερασπίσεως διὰ νὰ ἐκθέσῃ τὰ ἀφορῶντα τὰς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑμεῖς δὲ λέγετε ἁπλούστατα ὅτι θὰ γίνῃ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς δράσεως τῶν φασιστικῶν ὀργανώσεων, ἀλλ’ ἐν μέσῳ τῆς γενικῆς αὐτῆς συζητήσεως προκύπτει τοῦτο, ὅτι ἐλέγχονται ὄχι πλέον αἱ φασιστικαὶ ὀργανώσεις, ἀλλὰ ἡ Ἀστυνομία, ἤτοι τὰ κρατικὰ ὄργανα. Καὶ θὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ὅτι διὰ τὰς παραβιάσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι νῦν τὸ πρῶτον φέρονται, εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ μία διορία, ὥστε νὰ ζητηθοῦν ἐπειγόντως πληροφορίαι διὰ νὰ ἴδωμεν τί συμβαίνει, διότι ἐπ’ αὐτῶν ἡ εὐθύνη βεβαίως εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα καὶ θὰ πρέπῃ νὰ λάβωμεν μέτρα κατὰ τῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι προέβησαν εἰς παράνομον κατακράτησιν. Μὴ συγχέωμεν λοιπὸν τὰ δύο ζητήματα.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλησμόνησεν ὅτι ναὶ μὲν εἴπομεν ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἔχει εὐρύτερον χαρακτῆρα, ἀλλὰ δὲν χάνει ποτὲ καὶ τὴν στενωτέραν ἔννοιαν, καὶ ἡ στενωτέρα ἔννοια εἶναι αἱ σκηναὶ αἱ ἐργατικαὶ εἰς τὴν Καβάλλαν καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην. Ἀπὸ ἡμερῶν αἱ ἐφημερίδες ἀναγράφουν ὅτι αἱ σκηναὶ αὗται δὲν ὀφείλονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ὑπαιτιότητα τῶν ἐργατῶν. Καὶ θὰ ὁμιλήσω κατόπιν καὶ τώρα σπεύδω νὰ δηλώσω ὅτι ἀποδοκιμάζομεν πλήρως καὶ τὴν κομμουνιστικὴν πολιτικὴν καὶ τακτικὴν καὶ τὰς βιαίας πράξεις τῶν ἐργατῶν τῆς Καβάλλας. Ἀλλ’ ἀνεγράφη, λέγω, ὅτι αἱ σκηναὶ δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ὑπαιτιότητα τῶν ἐργατῶν καὶ ὅτι ἔγιναν συγκρούσεις μεταξὺ διαφόρων ὁμάδων καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε σήμερον νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅλας τὰς πληροφορίας, πῶς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, εἰς τί ὀφείλονται, ποῖοι εἶναι οἱ ὑπαίτιοι, τίνα μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν καὶ ἰδιαιτέρως κατὰ πόσον εἶναι ἀκριβῆ τὰ λεγόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι αἱ φασιστικαὶ ἐκεῖναι ὀργανώσεις ὀργανοῦνται ἀπὸ κρατικὰ ὄργανα καὶ ἐν στενῇ συνεργασίᾳ δροῦν κρατικὰ ὄργανα καὶ ἰδιωτικαὶ ἀνεύθυνοι καὶ παράνομοι ὀργανώσεις. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι βάσιμος. Καὶ δὲν ὑπάρχει δικαιολογία τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνελθὼν τὸ βῆμα, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀνεμίχθησαν εἰς τὰς σκηνὰς ἐκείνας ἄλλοι παρὰ κομμουνιστικαὶ ὀργανώσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς καταδικάζομεν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἄλλος τρόπος διαλύσεως τῶν κομμουνιστικῶν ἐνεργειῶν ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐσκέφθη νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§173Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα καὶ ἠρωτήθην, ἂν εἶναι ἕτοιμος ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν, ἐδήλωσα ὅτι, ἂν πρόκειται περὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἴμεθα πανέτοιμοι νὰ δεχθῶμεν τὴν συζήτησιν, ἂν πρόκειται περὶ ἐλέγχου τῶν στρατιωτικῶν ἢ δικαστικῶν ἢ διοικητικῶν Ἀρχῶν ἢ Ἀρχῶν τῆς χωροφυλακῆς τῆς Δράμας καὶ τῆς Καβάλλας, δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι διὰ τὴν Καβάλλαν, διότι δὲν ἔχομεν τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων, πολὺ δὲ περισσότερον διὰ τὴν Δράμαν, διὰ τὴν ὁποίαν μᾶς ἔρχονται γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀγνοοῦνται ἢ πρώτην φορὰν ἀκούω, δηλαδὴ ὅτι συνεκροτήθη πρὸ 1½ μηνὸς ἔνοπλον Σῶμα τὸ ὁποῖον ἔχει φασιστικὴν ὀργάνωσιν. (Θόρυβος). Ἀφ’ ὅτου ἤμην Μέραρχος εἰς τὰς Σέρρας, εἶχον ὀργανώσει πολιτοφυλακήν.

§174Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἡμεῖς εἴχομεν ὀργανώσει, κ. Ὑπουργέ, πολιτοφυλακὴν διαμένουσαν εἰς τὰ χωρία ἐκ 2–3 ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἦσαν ὠργανωμένα τμήματα.

§175Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος ὥπλισε καὶ ἕνα πολίτην, χωρὶς διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι ἰδικήν μας, διότι δὲν διετάξαμέν ποτε, βεβαίως ἔχετε δίκαιον καὶ ὁ ἔλεγχος πρέπει νὰ εἶναι δριμύτατος, ἀλλὰ ποτὲ δὲν θὰ κατορθώσετε νὰ ἀποδείξετε ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὕτη θὰ ἔχῃ καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα ἢ μὲ τὴν Κυβέρνησιν.

§176Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λυποῦμαι πολύ, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαψεύσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. (Θόρυβος).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, δὲν εἶναι φράσις κοινοβουλευτικὴ αὐτή.

§178Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ἀνακαλῶ· ζητῶ συγγνώμην. Μὲ ἐπληροφόρησαν ὅτι τόσον ὁ κ. Ἐφέσιος, ὁ φοβερὸς αὐτὸς ἄνθρωπος ἐν Δράμᾳ, ὅσον καὶ οἱ ἄλλοι συνεργάται του ἐπεδείκνυον ἐπιστολὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διαδίδοντες ὅτι εὑρίσκονται εἰς ἀλληλογραφίαν μαζί του, ὅτι δύνανται νὰ διαθέσωσιν ὡρισμένα μέσα καὶ εἷς ἐξ αὐτῶν ἐξεβίασεν, ὡς μανθάνω, χωρικοὺς εἰς τὴν Προσωτσάνην (Θόρυβος). Κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβα χθὲς ἀπὸ κάποιον κύριον ἐκ Δράμας, γραμματέα τῆς Δημαρχίας Δράμας, ὁ ὁποῖος συνελήφθη πρὸ ἑβδομάδος, ὡς ἀρχικομμουνιστής. Ὁ κύριος αὐτὸς διετέλεσε τέως διοικητικὸς σύμβουλος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», σύμβουλος τῆς Δημοκρατικῆς Νεολαίας καὶ μέλος τοῦ Συλλόγου τῶν Παλαιῶν Πολεμιστῶν. (Ἀπὸ πολλὰ μέρη τῆς αἰθούσης: Ἄ! ἄ! ἄ!) Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Σύλλογος τῶν Παλαιῶν Πολεμιστῶν ἐν Δράμᾳ δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ κομμουνιστάς, ἀποτελεῖται ἀπὸ στρατιώτας ἁγνούς, βέρους δημοκρατικούς. Καὶ διότι ὁ κύριος αὐτὸς ἔτυχε νὰ ἔχῃ τὸ ταλέντο τοῦ σκιτσογράφου καὶ εἶχε τὴν ἀφέλειαν εἰς ἓν ἀντικείμενον τοῦ γραφείου του νὰ σχεδιάσῃ τὰ σκίτσα συμπολιτῶν του, ἐχαρακτήρισαν τὰ σκίτσα αὐτὰ ὡς σκίτσα τῆς Ρωσικῆς Κυβερνήσεως καὶ συνέλαβον τὸν κύριον αὐτὸν καὶ τὸν ἔρριψαν εἰς τὰς φυλακάς, ὁπόθεν μετὰ 2 ἢ 3 ἡμέρας, κατόπιν ἐπεμβάσεως πολλῶν, τὸν ἀπεφυλάκισαν.

§179ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§180Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης, μιᾶς ἐκ τῶν καλυτέρων οἰκογενειῶν τῆς Δράμας. Ἰδοὺ δὲ τί γράφει (ἀναγινώσκει): «Ἐλησμόνησαν, φαίνεται, αὐτοὶ οἱ κύριοι κλπ.» Αὐτὸς λοιπὸν συνελήφθη καὶ ἐρρίφθη εἰς τὰς φυλακάς, ὡς κομμουνιστής.

§181Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ κ. Ἐφέσιος, ὁ ἀρχιοργανωτής, εἶναι ἐν Δράμᾳ καὶ ἐμπορεύεται; Ποιὰ δουλειὰ κάνει;

§182Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ἐφέσιος δὲν γνωρίζω τίνα ἐργασίαν κάμνει. Εἶναι ταυτοχρόνως καὶ διοικητικὸς σύμβουλος τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Ὁ κ. Βασιλάκης, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ εἰς τὸ βʹ ἐπιτελικὸν γραφεῖον, συνεργάζεται μὲ αὐτὸν μέσα εἰς τὸ γραφεῖόν του, ὡς μὲ ἐβεβαίωσαν. (Θόρυβος).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις. Διακόπτομεν διὰ τὴν 10.45′ μ.μ.

(Ὥρα 9.15′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§185Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ἀσθενὴς καὶ οἱ ἰατροὶ τῷ εἶχον ἀπαγορεύσει νὰ ἐξέλθῃ. Ἀφ’ ἑνὸς διότι ἐξῆλθεν, ἀφ’ ἑτέρου διότι ἐκοπίασε, δὲν τῷ εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθῃ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν. Ὅθεν θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὴν αὔριον.

§186ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§187ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§188Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν ὅπως ἐνασχοληθῶμεν εἰς ἕτερον θέμα. Δυνάμεθα, ἂν δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν ὁ κ. Λεονάρδος, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν του.

§189Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, λίαν προθύμως θ’ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασίν σας, ἀλλ’ ἂν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου διὰ τὸ Σάββατον, ἀφοῦ ἄλλως τε εἶναι ἐκκρεμὴς ἀπὸ τοῦ 1922.

§190Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅπως μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις.

§191Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤλθομεν μετὰ τὸ γεῦμα μόνον διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης· ἀφοῦ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Λεονάρδου.

§192Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Προκειμένου νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία εἶναι λίαν σοβαρά, προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι καλύτερον θὰ ἦτο νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§194ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρα 11.30′ μ. μ.)