1924.11.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 100Η

Παρασκευὴ 14 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.15′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτε συνεζητεῖτο χθὲς ὁ Κανονισμός, παρεκάλεσα νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις: «Αἱ προτάσεις αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν δὲν γίνωνται δεκταί, νὰ συνυποβάλλωνται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν Συνέλευσιν». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θεωρεῖ περιττὸν τοῦτο, ἀλλ’ ἔδωσε τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἄρθρου 4 ὑπάρχει ἡ διάταξις.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσφαλῶς.

§4Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀλλὰ δὲν διατυποῦται οὔτε εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς τὸν Κανονισμόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀκόμη Κανονισμόν, τοῦ ὁποίου τροποποίησις ἦτο τὸ ψηφισθὲν χθές, αἱ προτάσεις εἰσάγονται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παραπέμπονται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§6Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Λέγω τὸ ἑξῆς: Ὅταν ὑποβάλλωνται προτάσεις εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, νὰ συνυποβάλλωνται παρὰ τῆς ἰδίας Ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἔδωσεν αὐτὴν τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§8Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο τὸ ψήφισμα διὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἐζήτησα νὰ εἶναι δύο ἡμέραι ἐλέγχου εἶπον ὅτι ἄλλως θὰ ματαιωθῇ πᾶσα νομοθετικὴ ἐργασία καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν ὁριστικῶς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, νὰ ἐπιληφθῶμεν δὲ καὶ ἄλλων ἐπειγόντων σημαντικῶν νομοθετημάτων· ἄλλως δὲ ἔχομεν λόγον ὑπάρξεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὀφείλομεν νὰ παραιτηθῶμεν. Αὐτὰ εἶπον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται μὲ αὐτὰς τὰς προσθήκας. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πανόρμου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ ὑποτελωνείου Πανόρμου ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Καβάλλας διαμαρτύρεται διὰ τὰς συλλήψεις τῶν ἐργατῶν καὶ παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῶσιν αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ καὶ ἐπιληφθῶσι τῆς ὑποθέσεως. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Πύλου παρακαλεῖ ὅπως συμπληρωθῶσιν αἱ κεναὶ θέσεις ἐν τῷ Γυμνασίῳ καὶ Ἑλληνικῷ σχολείῳ. — Αἱ Διδασκαλικαὶ Ὁμοσπονδίαι Καβάλλας καὶ Ραψάνης ζητοῦν τὴν διαβάθμισιν τῶν δημοδιδασκάλων. — Ἡ Καπνεμπορικὴ Συνομοσπονδία Ἑλλάδος, διαμαρτυρομένη διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη προηγουμένως αὐτῷ ζήτημα ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, παρακαλεῖ ὅπως λυθῇ τελειωτικῶς τὸ ὡς ἄνω ζήτημα. — Οἱ δημοδιδάσκαλοι περιφερείας Ἀλεξανδρουπόλεως παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπαναδιορισθῶσιν οἱ ἀπολυθέντες ἐπιθεωρηταὶ Θράκης. — Διεθνὴς Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Θράκης, διαμαρτυρομένη διὰ τὰς σκηνὰς τῆς Καβάλλας, παρακαλεῖ ὅπως ἀποφυλακισθῶσιν οἱ συλληφθέντες καπνεργάται. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Φλωριᾶς παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ μετάθεσις τοῦ συνοικισμοῦ Σανανὶ εἰς ἑτέραν κατάλληλον θέσιν. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ὁμοσπονδία Ἑλλάδος, ἐκθέτουσα τὰς σκηνὰς Καβάλλας, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσι προστατευτικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν καὶ ὅπως ἀποφυλακισθῶσιν οἱ συλληφθέντες καπνεργάται. — Ἡ Καπνεργατικὴ Συνομοσπονδία Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὰς σκηνὰς ἐν Καβάλλᾳ καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἀποφυλακισθῶσιν ἅπαντες οἱ συλληφθέντες καπνεργάται. — Ὁ Ἀθανάσιος Τσούκας, κάτοικος Τριπόλεως, παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ Κερασίτζας– Βουνοῦ, ἐξυπηρετούσης δύο μόνον χωρία. — Ὁ Ἱερατικὸς Σύνδεσμος Λέσβου αἰτεῖται τὴν οἰκονομικήν των ἐνίσχυσιν. — Ὁ Ἄνθιμος Σίσκος ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς αὐτὴν μεταρρυθμίσεων. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ δικαστικοῦ καταστήματος Λαρίσης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Ροδόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν Κοινοτήτων Θεσσαλίας ὡς πρὸς τὰς ἐντὸς τῶν κοινοτικῶν γαιῶν καὶ βοσκῶν δασώδεις ἐκτάσεις». — Πολλοὶ πληρεξούσιοι ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν ἐδαφ. 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ ἀπὸ 24 Ἰουλίου ἐ. ἔ. ψηφίσματος περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν». Προτάσει τοῦ πληρεξουσίου κ. Σ. Ξύδη ἡ τροπολογία αὕτη θέλει συζητηθῆ ὡς τροπολογία ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχετικοῦ κυβερνητικοῦ ψηφίσματος. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Γεωργίτσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπανεξετάσεως ἀπορριφθέντων μαθητῶν». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Ἀβραὰμ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀνακρίσεως καὶ ἐκδικάσεως ἀδικημάτων τινῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετῶν». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 7 Αὐγούστου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ὡς τοῦτο συνεπληρώθη διὰ μεταγενεστέρων Ν. Διαταγμάτων». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Ν. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν.

§10Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἕνεκα τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, νὰ μοῦ δώσῃ καιρὸν 10 λεπτῶν, ἀντὶ τῶν πέντε καθιερωμένων. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν ἔχει ὑποβάλει ἀναφορὰν περὶ τῶν καταχρήσεων καὶ ζητεῖ «νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ τοὺς καταχραστὰς κλπ.». Τὰ πλεῖστα τῶν αἰτημάτων ἐφρόντισε νὰ ἱκανοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὑπάρχουσιν ὅμως καί τινες ὑπερβολαὶ εἰς τὰ ζητούμενα. Ἦλθον τόσον ἀθρόαι αἱ ἀναγγελίαι τῶν καταχρήσεων, ὥστε συνετάραξαν τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ ἴσως παρασυρθῶμεν καὶ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον τοῦ σκοπουμένου.

§11ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀφέθη νὰ πιστευθῇ ἀπὸ τὸν λαὸν ὅτι καταχρήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ δι’ ἀνακοινωθέντος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐδόθησαν ἐξηγήσεις.

§12Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὅλαι αἱ καταχρήσεις εἶχον γίνει ἐπὶ καθεστώτων προηγουμένων. Αἱ καταχρήσεις αὗται ἔχουσι πολλὰ αἴτια καὶ κυρίως τὸ ψυχολογικὸν αἴτιον.

§13ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖον εἶναι;

§14Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν ἀμέσως. Εἶναι λυπηρόν, διότι ὁ ἄνεμος αὐτὸς τῆς ροπῆς τοῦ νὰ γινώμεθα εἰς στιγμὰς ἰσχυρῶν ἐντυπώσεων εὐεπίφοροι ὑποβολῆς καὶ ἡμεῖς καὶ νὰ συγχέωμεν τὸν ἑαυτόν μας εἰς τὴν γενικὴν μᾶζαν, παρέσυρε καὶ νομικοὺς διαπρεπεῖς, ὅπως εἶναι οἱ κύριοι τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου τῶν Πατρῶν.

§15Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ Σύλλογος δὲν ζητεῖ μεταβολὴν τῶν ποινῶν.

§16Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι. Ζητεῖ μεταβολὴν εἴς τινα σημεῖα. Εἶναι περιττὸν νὰ μακρηγορήσῃ κανεὶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὰς καταχρήσεις εἶναι αἱ μεταπολεμικαὶ συνθῆκαι· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὑπερβολὴ ποινῆς, διότι ὅταν ζητῶνται ποιναὶ δρακόντειοι, πάντοτε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Δράκοντος δὲν ἐφαρμόζονται.

§17ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Βάλτε τὸν Πάγκαλο ὑπουργὸ νὰ τοὺς σωφρονίσῃ.

§18Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν μέγα ἄδικον, ἂν νομίζωμεν ὅτι αἱ δρακόντειοι ποιναὶ σωφρονίζουν. Ἄγουν πάντοτε εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Ἐν ἀρχῇ πτοοῦν ὅλους, ἀλλ’ εὐθὺς ἀμέσως οἱ πάντες συνηθίζουν καὶ ἀτάραχος πλέον ἡ κοινωνία ἐξακολουθεῖ τὴν προτέραν ὁδόν, παρὰ καὶ τὰς κεφαλικὰς ποινάς. Πᾶν ὅ,τι ἐνεργεῖ παρατεταμένως ἐπὶ τῆς ψυχῆς ἐπιφέρει ἕξιν καὶ κόρον. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὸν νέγρον τῆς Ἀφρικῆς, ὁ ὁποῖος κατελαμβάνετο ἐν ἀρχῇ εἰς τὸ ἄκουσμα μακρινοῦ κρότου τηλεβόλου ὑπὸ παραληρήματος πανικοῦ, καὶ ὅμως ἐν τέλει ἔμενεν ἀρκετὰ ἥσυχος εἰς τὰ χαρακώματα ὑπὸ τὸν τρομερὸν βομβαρδισμὸν τοῦ τελευταίου πολέμου. Οὕτω συνηθίζει καὶ ἡ κοινωνία. Αἱ ὑπερβολαὶ θὰ φέρουν ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§19Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον ψηφίσματος δὲν μεταβάλλει τὸ παράπαν τὰς ποινάς.

§20Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλάσσει τὴν διαδικασίαν.

§21Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα. Ἡ Κυβέρνησις διετύπωσε τὰς γνώμας της καὶ λαμβάνει μέτρα τινὰ πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ζημιῶν.

§22Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ζητήσωμεν εἶναι ἡ ταχυτέρα ἐκδίκασις τῶν τοιούτων ὑποθέσεων. Ἐγένοντο ὅμως ἀφορμὴ αἱ καταχρήσεις, ὥστε νὰ καταπέσῃ τὸ γόητρον τοῦ καθεστῶτος τοῦ σημερινοῦ, ἐνῷ τοῦτο εἶναι ἄσχετον πρὸς τὰ γενόμενα. Ἐπὶ πλέον ὁ Τύπος, ὁ ὁποῖος ἐξεμεταλλεύθη τὸ πρᾶγμα, αὐξάνει τὴν κυκλοφορίαν του μὲ τὸ γεγονὸς τοῦ νὰ διασαλπίζῃ καταχρήσεις, ἐνῷ τοὐναντίον παρῆλθεν ἐν σιγῇ τὰς γενομένας τελευταίως καταδίκας καταχραστῶν, οὐδὲ ἁπλῆν ξηρὰν ἀναγραφὴν μνημονεύσας, παρὰ τὸ καθῆκόν του, ὡς ὁδηγοῦ τῆς δημοσίας γνώμης. Τί προεκάλεσε, μεταξὺ ἄλλων, καταχρήσεις καὶ μάλιστα τὰς στρατιωτικὰς καταχρήσεις φαίνεται ἐδῶ (δεικνύει βιβλίον). Τὸ παρὸν ὀφείλεται εἰς τὴν θαυμασίαν φιλοπονίαν συναδέλφου, ὁ ὁποῖος συνέλεξεν ὅλους τοὺς νόμους καὶ τὰ Διατάγματα τῆς Λογιστικῆς τοῦ Στρατοῦ διὰ τὴν εὐκολίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὴν στρατιωτικὴν διαχείρισιν. (Ἀναγινώσκει τὸν τίτλον τοῦ βιβλίου) «Εὑρετήριον τῶν ἐν ἰσχύϊ διατάξεων μέχρι τῆς 30 Δεκεμβρίου 1918», τῶν νόμων, Διαταγμάτων καὶ ἐγκυκλίων διαταγῶν τῶν ἀφορωσῶν τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ἡ φιλοπονία τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ἀσφαλῶς ἀξία παντὸς ἐπαίνου. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον διέπει τὴν στρατιωτικὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν εἶναι ἀσφαλῶς ἄξιον πάσης χλεύης. Φαντάσθητε οἱονδήποτε Πρύτανιν οἱασδήποτε Ἀκαδημίας πάσης σοφίας, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀναγνώσει τόσα συγγράμματα καὶ νόμους τῆς εἰδικότητός του, ὥστε νὰ ἀποτελῇ εὑρετήριον 408 σελίδων εἰς μέγα ὄγδοον ἡ ἁπλῆ ἀπαρίθμησίς των. Ἰδοὺ διατί, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ πολυνομία ἀποκλείει τὸν πραγματικὸν ἔλεγχον. Ἰδοὺ διατί ἱδρύθη ἴδιος Ἔλεγχος μὲ ἴδιον προσωπικὸν τῶν δαπανῶν πολέμων 1912–1923 καὶ ἀκόμη δὲν ἤρχισε νὰ ἐλέγχῃ. Αἱ δὲ δαπάναι τοῦ ἰδιαιτέρου τούτου Ἐλέγχου ὑπερέβησαν τὰς τῶν ἐλεγκτέων ποσῶν μέχρι τοῦδε. Εἶχον ὑποβάλει κάποτε εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν σύστημα ἁπλουστάτης λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεφέραμεν ὅτι, ὅπως εἶναι ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία, φθάνει εἰς τὸ ἀπροχώρητον καὶ ἀσχολεῖται μὲ ἐπουσιώδη. Ἀφορμὴ τῶν καταχρήσεων μία εἶναι καὶ ὅτι εἶχε ζητηθῆ, ἀπὸ ἀνάγκην ὑπηρεσιακήν, ἡ ἀπαίτησις νὰ ἐκτελοῦν ἐλεγκταὶ καὶ καθήκοντα διαχειριστοῦ. Φαντασθῆτε τώρα ποῦ ἔφθασε τὸ πρᾶγμα, ὅταν ὁ διαχειριστὴς εἶναι καὶ ἐλεγκτής· ποῦ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν; Πρέπει λοιπὸν ἀπαραιτήτως νὰ χωρισθῇ ἐντελῶς ἡ Ὑπηρεσία τοῦ ἐλέγχου ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν τῆς διαχειρίσεως καὶ ἡ λογιστικὴ Ὑπηρεσία νὰ γίνῃ ἁπλουστάτη. Καὶ οἱ ἐλεγκταὶ 4 ἢ 5 δι’ ὅλον τὸ Κράτος, μὴ ἀνήκοντες εἰς κανὲν Σῶμα Στρατοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπαγόμενοι νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐλέγχουν δύο γειτονικὰ Σώματα· νὰ φεύγουν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ πηγαίνουν πάντοτε ἀπροειδοποιήτως, αἰφνιδίως εἰς τὴν Ἄρταν, ἀπ’ ἐκεῖ εἰς τὴν Μακεδονίαν, νὰ ἐξετάζουν κυρίως τὰς ἡμέρας παρουσίας τῶν διαφόρων τάξεων ὁπλιτῶν. Ἐπιβάλλεται τοιοῦτος ὁ ἔλεγχος, ἀδιάφορον ἂν οὕτω θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος περισσότερα ὁδοιπορικὰ εἰς 4 ἢ 5 ἄτομα. Ἂν θέλωμεν, κύριοι, κάτι νὰ κάμωμεν, πρέπει νὰ θεσπίσωμεν ὁ ἔλεγχος νὰ γίνῃ πραγματικὸς καὶ τότε θὰ δίδεται πολὺ ὀλίγη εὐκαιρία καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους καλοθελητὰς νὰ σαρώνουν μὲ τὴν σκούπαν ὅλους ἡμᾶς καὶ τὸ καθεστώς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§24Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὐχάριστον τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος τῶν Πατρῶν ἤρχισε τέλος πάντων νὰ καταλαμβάνῃ τὴν ψυχολογικὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ λαὸς ἀκούων καθ’ ἑκάστην τὰς ἐφημερίδας καὶ τὸν κόσμον νὰ φωνάζῃ καὶ νὰ διαλαλῇ ὅτι πάλιν νέαι καταχρήσεις καὶ πάλιν ἄλλαι νέαι καταχρήσεις καὶ πάντοτε νέαι καταχρήσεις καὶ τί περιμένομεν ἀπὸ τὴν Δημοκρατίαν καθ’ ἣν στιγμὴν βλέπομεν ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων νὰ καταχρῶνται οἱ διάφοροι ἐπιτήδειοι καταχρασταί.

§25ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι ὁ Σύλλογος.

§26Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Οὔτε ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ εἶπε. Λέγω ὅτι εἶναι εὐχάριστον ὅτι ἠγέρθη φωνὴ καὶ πρόκειται νὰ γίνῃ νομοσχέδιον νὰ τιμωρηθοῦν οἱ καταχρασταὶ αὐστηρῶς. Εὐχάριστον εἶναι ἐπίσης καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀντελήφθη καὶ κατέθεσε τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ ἐμὲ ὅμως αἱ ποιναὶ αἱ ὁποῖαι προτείνονται καὶ ἀπὸ τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Πατρῶν καὶ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατέθεσεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἱκανοποιητικαί. Κύριοι, ἕνας ὁ ὁποῖος γνωρίζει ὅτι θὰ τιμωρηθῇ μόνον μὲ 5 χρόνων φυλάκισιν καὶ ἔπειτα θὰ πάρῃ μίαν ἀμνηστίαν κάμνει μίαν κατάχρησιν 5 ἑκατομμυρίων, κάμνει ἕνα ὡραῖον μέγαρον, ἔχει πολυτελέστατον αὐτοκίνητον καὶ κάμνει περιπάτους καὶ προσφέρει καὶ τσάϊ καὶ ὁ κόσμος τὸν περιποιεῖται καὶ τὸν θεωρεῖ καλὸν ἄνθρωπον καὶ ἐξαίσιον. Ἐγώ, κύριοι, ὁ ὁποῖος συναναστρέφομαι τὰ κατώτερα στρώματα, γνωρίζω μὲ πόσην ἀγανάκτησιν ὁ λαὸς ἀκούει τὰς καταχρήσεις. Ἔχω τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ πατάξῃ ἀμειλίκτως τοὺς καταχραστὰς καὶ κάθε κατάχρησιν τοῦ δημοσίου χρήματος. Ἄλλοτε ἔγραψα ἄρθρα καὶ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ νόμον διὰ τοῦ ὁποίου, ὅταν ἡ κατάχρησις ὑπερβαίνῃ τὰς 10.000 δραχμάς, νὰ ἐπιβάλλεται ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου κατὰ τῶν καταχραστῶν. Ἠμπορεῖ, κύριοι, νὰ κατηγορηθῶ ὅτι δὲν εἶμαι θεωρητικὸς ἄνθρωπος, ὅτι δὲν εἶμαι φιλελεήμων οὔτε τοῦ Χριστοῦ ὀπαδός, ἀλλ’ εἶμαι πρακτικὸς μὲ πρακτικὰς ἀντιλήψεις. Αὐτὰ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐπιφυλασσόμενος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ὁμιλήσω ἐκτενέστερον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σολιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐπιτροπῆς ἐμφυτευτῶν Αἰγιαλείας.

§28Ι. ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Οἱ ἐμφυτευταὶ τῆς Αἰγιαλείας, ὅσοι δηλαδὴ ἐξηγόρασαν ἤδη τὸ δικαίωμα τῶν ψιλῶν κυρίων καὶ κατέστησαν τέλειοι κύριοι, μεταγράψαντες τοὺς τίτλους των, καθὼς καὶ οἱ ἔχοντες ὑποβάλει αἰτήσεις πρὸς ἐξαγοράν, ἀπευθύνονται διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ πληροφοροῦσιν αὐτὰς περὶ ἐνεργειῶν τινων τοῦ Μητροπολίτου Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας, τὰς ὁποίας διὰ φράσεων ζωηρῶν χαρακτηρίζουν εἰς τὴν ἀναφοράν των ταύτην καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν παρέμβασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τούτων τοῦ Μητροπολίτου. Πληροφοροῦσι διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης τὴν Συνέλευσιν ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ὁ Μητροπολίτης Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας ἐκάλεσεν ὅλους τοὺς ἱερεῖς τῆς περιφερείας του παρ’ αὐτῷ καὶ ὑπέδειξεν εἰς αὐτοὺς ἔγγραφον τὸ ὁποῖον εἶχεν ἕτοιμον συντεταγμένον καὶ τοὺς ἐκάλεσε νὰ θέσωσι τὰς ὑπογραφάς των. Τὸ ὑπέγραψαν ὅλοι πλὴν ὀλίγων οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀρνηθοῦν, ζητεῖται δὲ δι’ αὐτοῦ ἡ κατάργησις τοῦ ἐμφυτευτικοῦ νόμου. Οἱ ἱερεῖς μόλις ἐξῆλθον ἐκεῖθεν τὸ ἀνεκοίνωσαν, ἀνησυχοῦντες, καὶ ὅταν κατῆλθον κάτω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, μὲ ἐπλησίασαν πλεῖστοι ἐμφυτευταὶ ἀνήσυχοι καὶ μοὶ εἶπον ὅτι «ἡμεῖς κινδυνεύομεν καὶ πάλιν». Φυσικὸν ἦτο νὰ τοῖς εἴπω ὅτι δὲν διέτρεχον κανένα κίνδυνον. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ μετὰ τὰς διαβεβαιώσεις μου αὐτὰς ἐξηκολούθουν νὰ ἀνησυχοῦν, συνέταξαν τὴν παροῦσαν ἀναφοράν των, διὰ τῆς ὁποίας ζωγραφίζουσι τὰς ἐνεργείας τοῦ Μητροπολίτου διὰ τῶν βαρυτέρων φράσεων. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἀπόντος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προέβαινεν εἰς δηλώσεις τινὰς καθησυχαστικάς, τὰς δὲ ἐνεργείας αὐτὰς τῆς Ἐκκλησίας δὲν εὑρίσκω ἀκινδύνους οὔτε ὅτι οἱ κίνδυνοι εἶναι τόσον χιμαιρικοί, ἀλλ’ εἶναι καὶ πραγματικοί. Βλέπω δὲ ὅτι καὶ μέσα εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπάρχει μία τάσις περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐμφυτευτικοῦ νόμου ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κ. Μυλωνᾶν, ὅστις ἔχει καταθέσει σχέδιον νόμου τροποποιοῦν τοὺς ἐν ἰσχύϊ ἐμφυτευτικοὺς νόμους. Καίτοι δὲν ἐμελέτησα καλῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐχ ἧττον ὅμως ἐσχημάτισα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐπιδιώκεται τροποποίησις τοῦ ἐμφυτευτικοῦ νόμου κατὰ τρόπον βλάπτοντα αὐτοὺς ῥιζικῶς. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ προέβαινεν εἰς δηλώσεις, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐπήρχετο καθησύχασις καὶ ψυχικὴ γαλήνη εἰς τοὺς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι εἶναι πάμπολλοι καὶ κατέστησαν κύριοι κατόπιν τῆς ἀγορᾶς τοῦ δικαιώματος τῶν ψιλῶν κυρίων καὶ εἶναι οὗτοι ἀποκλειστικοὶ πλέον κύριοι.

§29Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ ἐμφυτευτικοὶ νόμοι δὲν διατρέχουν οὐδένα κίνδυνον μεταβολῆς.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀβραὰμ Γρηγοριάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Ναούσης.

§31Α. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Εἰς μικρὰν ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς πόλεως Ναούσης εὑρίσκεται κτῆμά τι, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1912 εἶχεν ἀγορασθῆ ἐκ μέρους τοῦ τέως Βασιλέως Κωνσταντίνου ἀπὸ Τούρκους μπέηδες. Τὸ κτῆμα τοῦτο ἀποτελεῖται ἀπὸ 115.000 στρέμματα. Τότε ἡ Ρουμανικὴ προπαγάνδα ἐπεχείρησε νὰ ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα τοῦτο πρὸς ἀποκατάστασιν δύο συνοικισμῶν, οἵτινες εὑρίσκοντο ἐντὸς τῆς περιοχῆς αὐτοῦ. Ἀλλὰ κατόπιν ἐπεμβάσεως τότε τοῦ κ. Βενιζέλου ἐξηγοράσθη ἐκ μέρους τοῦ τέως Βασιλέως, ἵνα μὴ περιέλθῃ εἰς χεῖρας τῆς Ρουμανικῆς προπαγάνδας. Ἤδη ἡ βασιλικὴ οἰκογένεια διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς προέβη εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δύο τούτων συνοικισμῶν, οἵτινες, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἀποτελοῦνται κατὰ πλειονοψηφίαν ἐκ ρουμανιζόντων Βλάχων, αἱ δὲ διαπραγματεύσεις εὑρίσκονται ἐν τῷ τελειοῦσθαι. Ὁ λαὸς Ναούσης μαθὼν τὰ τῶν διαπραγματεύσεων ἐξηγέρθη καὶ διὰ συλλαλητηρίου ἀπετάθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐζήτησε τὴν παρεμπόδισιν τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ κτήματος ἐκ μέρους τούτων. Λόγοι πολιτικῆς ἀνάγκης, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιβάλλουν ὅπως ἀποτραπῇ ἡ ἐκποίησις τοῦ δάσους τούτου καὶ ἡ πώλησις εἰς τοὺς ρουμανίζοντας Βλάχους, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσι τὴν ὀροσειρὰν ἀπὸ τῆς Πίνδου μέχρι τῶν Σερβικῶν συνόρων καὶ πέραν, οἱ διάφοροι δὲ λῃσταὶ καὶ φυγόδικοι καταφεύγουν εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι τοὺς τροφοδοτοῦν. Ὁ λαὸς Ναούσης, ἀνεξαρτήτως ἀποχρώσεως πολιτικῆς, ἐν συλλαλητηρίῳ ἐζήτησαν ὅπως τὸ ⅓ τοῦ κτήματος ἀγορασθῇ παρὰ τοῦ λαοῦ Ναούσης, ὁ ὁποῖος εἶναι πανταχόθεν περιεσφιγμένος ἀπὸ προσφυγικοὺς συνοικισμούς. Τὸ κτῆμα εὑρίσκεται εἰς ἡμίωρον ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς πόλεως, ζητεῖ δὲ ὅπως ἰδίοις χρήμασιν ἐξαγορασθῇ τὸ ⅓ καὶ ἀπαιτεῖ ἵνα εἰς τὸ ὑπόλοιπον μέρος ἐγκατασταθοῦν πρόσφυγες ἐξαγοραζόμενον ὑπὸ τοῦ Κράτους. Γνωρίζετε ὅτι ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ ὑπῆρχον πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἔζων εἰς ὕψος 1500 καὶ 1800 μέτρων· σήμερον ὁ Ἐποικισμὸς ἐγκαθιστᾷ αὐτοὺς εἰς νοσογόνα ἐδάφη τῆς Μακεδονίας καὶ εἶναι ζήτημα ἂν μετὰ 10 ἔτη θὰ ὑφίστανται πρόσφυγες, λόγῳ τῶν δυσμενῶν κλιματολογικῶν συνθηκῶν. Ἂν δὲ τὸ ἐξαγοράσῃ τὸ Κράτος, ἄνω τῶν 1500 οἰκογενειῶν ὀρεσιβίων θὰ δύνανται νὰ διαβιῶσι κάλλιστα, καὶ οὕτω διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς θὰ σώσωμεν τόσας οἰκογενείας. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ δημιουργήσωμεν καὶ μίαν ἑστίαν Ἑλληνικὴν εἰς τὰ βουνὰ ἐκεῖνα.

§32ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρόκειται περὶ δάσους ἢ περὶ ἐκτάσεως;

§33Α. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐκτάσεως καὶ δάσους, διότι ἠμποροῦν κάλλιστα οἰκογένειαι ὑλοτόμων νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ καὶ προσφύγων.

§34Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διότι ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Δοξιάδη εἶχεν ἐκδοθῇ Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη ἡ καταστροφὴ 3000 στρεμμάτων δάσους διὰ τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων. Γνωρίζετε διατί;

§35Α. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐγένετο διὰ τὴν ἐγκατάστασιν 150 οἰκογενειῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἐσώθησαν ἀπὸ βεβαίου θανάτου, ἐν ἀνάγκῃ δὲ τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς τὴν καταστροφὴν προκειμένου νὰ σώσῃ τόσας ψυχάς. Ἤθελα λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δώσῃ μερικὰς ἐξηγήσεις πρὸς καθησύχασιν τοῦ λαοῦ τῆς περιφερείας ἐκείνης. Προσθέτω ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ναούσης ἔκαμεν αἴτησιν φέρουσαν 600 ὑπογραφάς.

§36Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνταῦθα ὁμιλεῖτε ἐπὶ ἀναφορᾶς καὶ δὲν γνωρίζω ποίας ἐξηγήσεις θέλετε νὰ σᾶς δώσω. Διὰ νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω, ἔπρεπε νὰ κάμετε μίαν ἐπερώτησιν, ὥστε νὰ λάβω γνῶσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ τέως Βασιλέως ἔχουν προβῆ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς πώλησιν τοῦ δάσους καὶ ἠγέρθησαν ἐκ τούτου παράπονα διὰ νὰ μὴ ἐπιτραπῇ αὕτη ἡ ἀγοροπωλησία μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ τέως Βασιλέως καὶ τῶν ὑποψηφίων ἀγοραστῶν, τοὺς ὁποίους κατηγοροῦν ὡς ἀνήκοντας εἰς ξένην ὑπηκοότητα. Ἔχουν ληφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διαμαρτυρίαι, αἱ ὁποῖαι ἀμφισβητοῦν τὴν ἑλληνικότητα τῶν αἰσθημάτων των. Τὸ ζήτημα εἶναι ὑπὸ μελέτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ δάσος δὲν ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ εἰς ἀνθρώπους, τῶν ὁποίων τὰ αἰσθήματα δὲν θὰ ἦσαν ἀκραιφνῶς ἑλληνικά.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Λ. Καταφυγιώτης, Χ. Ἀλαμανῆς καὶ Λ. Κατσάρος ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καρδίτσης.

§38Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐκ τῆς ἀκαίρου ἐκείνης προκηρύξεως περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Ἀδριατικοῦ τοῦ κ. Μπότσαρη, τέως Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἐξηγέρθησαν τὰ Σωματεῖα καὶ οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων τῆς Θεσσαλίας, ἀλλὰ ἐδόθη ἀφορμὴ τότε νὰ διεκτραγῳδήσουν καὶ τὴν κατάστασιν τῆς συγκοινωνίας ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ βεβαίως περὶ τοῦ Ἀδριατικοῦ σιδηροδρόμου δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν λόγον, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι πρόκειται περὶ διανομῆς δωρεᾶς ἄρτου. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς συγκοινωνίας ἐν Θεσσαλονίκῃ, διότι ἴσως θὰ πιστευθῇ ἀπὸ πολλούς, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὴν Θεσσαλίαν, ὅτι ἡ χώρα αὐτὴ ἡ ὁποία ἀπηλευθερώθη ἀπὸ 43 ἐτῶν ἔχει σιδηροδρόμους καὶ δρόμους. Λοιπὸν ἐκτὸς τοῦ δικτύου τοῦ σιδηροδρομικοῦ δὲν ἔχομεν ποσῶς δημοσίους δρόμους. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔγιναν εἶναι εἷς μεταξὺ Τρικκάλων–Λαρίσης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄχρηστος, διότι ὑπάρχει μία γέφυρα τοῦ Πηνειοῦ ἡ ὁποία μελετᾶται καὶ κατασκευάζεται ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἀκατασκεύαστος, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Λαρίσης —Τρικκάλων δι’ αὐτοκινήτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Εἶναι ἕνας ἄλλος δρόμος, Καρδίτσης–Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ἤρχισεν ἀπὸ τετραετίας καὶ εἶναι εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς κατασκευῆς του, διότι ἑκάστοτε γεννῶνται διενέξεις μεταξὺ ἐργολάβου καὶ Δημοσίου καὶ σταματᾷ ὁ ἐργολάβος· ἔρχεται κατόπιν ὁ χειμών, ἐπακολουθοῦν αἱ πλήμμυραι καὶ καταστρέφονται τὰ γενόμενα ἔργα καὶ ἀρχίζουν ἐκ νέου. Ἐκεῖνο ἐπίσης τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας διὰ νὰ ἀκούσῃ εἶναι ὅτι τὸ ὀρεινὸν διαμέρισμα τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, τὰ Ἄγραφα, ἡ πατρὶς τῶν «τσολιάδων» οἱ ὁποῖοι παρέσχον τόσας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, ἡ πατρὶς τοῦ Πλαστήρα, εἰς τὰ ὁποῖα σμίλη τῆς Πολιτείας ἐκπολιτιστικὴ δὲν εἰσεχώρησε ποσῶς, δὲν ἔχει κανένα δρόμον βατόν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἴχομεν νομάρχην ἄριστον, τὸν κ. Μαραγκόπουλον, ὁ ὁποῖος περιώδευσε καὶ ἐνέπνευσε τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ τὸν ζῆλον εἰς τοὺς κατοίκους νὰ προβοῦν εἰς τὴν κατασκευὴν δρόμων διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, καὶ ἐνῷ οἱ κάτοικοι ἐπεδόθησαν μετὰ ζήλου καὶ ἔκαμαν πολλοὺς δρόμους μεταξὺ τῶν χωρίων καὶ τῆς πρωτευούσης καὶ ἐνῷ ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον νὰ χορηγῇ βοηθήματα πρὸς κατασκευὴν τῶν τεχνικῶν ἔργων, ἐν τούτοις ἔγιναν πολλοὶ δρόμοι καὶ διὰ 30 ἢ 40 χιλιάδας δραχμὰς ἀγωνιζόμεθα ἐδῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πάρωμεν ἓν βοήθημα. Ἐκ τούτου ἀνεκόπη καὶ ὁ ζῆλος τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πῶς νὰ κάμουν δουλειά, ὅταν βλέπουν ὅτι ἐξακολουθοῦν τὰ ζῷά των νὰ πίπτουν καὶ νὰ πνίγωνται εἰς τὸν ποταμόν! Νομίζω ὅτι εἶναι ἔγκλημα νὰ μὴ παρέχῃ ἡ Πολιτεία οὔτε ἓν μικρὸν βοήθημα. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς συγκοινωνίας εἶναι ζήτημα σοβαρόν, πρέπει δὲ τὸ Κράτος νὰ λάβῃ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ ἐπαρχίαι καὶ ἰδίως ἡ ἐπαρχία Καρδίτσης, ἡ ὁποία πληρώνει ἑκατομμύρια εἰς φόρους, δὲν ἀπήλαυσεν οὐδενὸς ἀγαθοῦ, ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν, ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§40Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἤθελον προσέτι, κ. Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα ὅπως τὰ γραφεῖα τῶν μηχανικῶν τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν συμπληρωθῶσι διὰ τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ μηχανικῶν, διότι ὅλα τὰ γραφεῖα εἶναι κενὰ καὶ ἀπὸ πολλοῦ δὲν γίνεται καμμία ἐργασία. Γνωρίζω τὴν ὑπάρχουσαν ἔλλειψιν μηχανικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ταύτην δύναται νὰ τὴν ἀναπληρώσῃ πληρώνουσα ἁδρῶς τοὺς μηχανικοὺς καὶ χρησιμοποιοῦσα ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ ἢ τοῦ πεζικοῦ διὰ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς κατασκευῆς ὁδῶν καὶ γεφυρῶν. Ἡ συγκοινωνία, κύριοι, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μας εἶναι ἐλεεινή, εἰς τρισαθλίαν κατάστασιν. Ἀπὸ Καρδίτσης μέχρι Τρικκάλων κατασκευάζεται ὁδὸς ἡ ὁποία ἐστοίχισεν εἰς τὸ Κράτος περὶ τὸ 1½ ἑκατομμύριον, ὑπολείπονται δὲ δύο χιλιόμετρα, ἀλλὰ ὁ ἐργολάβος διέκοψε τὴν ἐργασίαν του, διότι ζητεῖ αὔξησιν τιμῶν τῶν ἡμερομισθίων καὶ τῶν ὑλικῶν. Ἔκτοτε παραμένει ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, τρέχουσα τὸν κίνδυνον νὰ καταστραφῇ καὶ νὰ χάσῃ καὶ τὸ Δημόσιον ὅ,τι ἐδαπάνησε καὶ νὰ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία μεγάλου διαμερίσματος τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης μετὰ τῆς πόλεως Καρδίτσης. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν λύσιν τῆς διαφορᾶς καὶ ἢ νὰ πληρωθῇ ὁ ἐργολάβος, ἂν ἔχῃ δίκαιον, ἢ νὰ λυθῇ ἡ σύμβασις καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐργασία ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς συγκοινωνίας.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσάρος ἔχει τὸν λόγον.

§42Λ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ. Ἀναμφισβητήτως τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας εἶναι σπουδαιότατον καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ εὐρύτατα. Ἐπληροφορήθημεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στρωθῶσιν οἱ δρόμοι, μολονότι ἔχουσι ριφθῆ σκύρα εἰς πολλὰ μέρη, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ὁδοστρωτῆρες. Ἡ Ὑπηρεσία συνῆψε μίαν σύμβασιν περὶ προμηθείας 40 ὁδοστρωτήρων, ἀλλ’ ἡ Ὑπηρεσία τῶν Κρατικῶν Προμηθειῶν ἀρνεῖται νὰ ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν. Εἶναι μία κατάστασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι ἐκ τῆς ἐλλείψεως συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἑκατομμύρια χάνονται κατ’ ἔτος, πλὴν τοῦ ὅτι ὁλόκληροι πληθυσμοὶ ταλαιπωροῦνται καὶ πάσχουν καὶ δὲν δύνανται νὰ μεταφέρουν τὰ προϊόντα των καὶ νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων.

§43Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζω ὅτι ὅτε εἶχον ἀναλάβει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἶχε ληφθῆ πρόνοια περὶ προμηθείας ὁδοστρωτήρων, ἀλλ’ ἡ σύμβασις ὑπεγράφη τὴν ἡμέραν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου περὶ Ἐπιτροπῆς Προμηθειῶν, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ προμηθευθῇ ἀμέσως τίποτε. Πρὸς διευκόλυνσιν τῶν πραγμάτων παρεκαλέσαμεν τὴν Ἐπιτροπήν, ἂν καὶ αὐτὴ θεωρῇ συμφέρουσαν τὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἠγοράσαμεν, νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν ὅπως ἄνευ δημοπρασίας ἀγοράσωμεν τοὺς ὁδοστρωτῆρας εἰς τὴν τιμὴν αὐτήν, ἐφόσον ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις ὅτι ἐγένετο προηγουμένως δημοπρασία. Τὴν αἴτησιν ὅμως ταύτην θὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Προμηθειῶν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γρηγοριάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς παλαιῶν πολεμιστῶν Ξάνθης.

§45Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐδῶ, κύριοι συνάδελφοι, ἔχομεν μίαν ἀναφορὰν τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν Ξάνθης, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ «φτιαχθῇ τὸ Ρωμαίικο καὶ νὰ καταστραφῇ ὅλος ὁ κόσμος ποὺ δὲν εἶναι γραμμένος στὸ Σύλλογό τους» καὶ μεταξὺ ἄλλων νὰ ἀπολυθῇ ἡ κλάσσις τοῦ 1923, ἐφόσον τὸ Κράτος εὑρίσκεται ἐν εἰρήνῃ κλπ. κλπ. Τὸ πρᾶγμα ἔχει ὑπερβῆ τὰ ὅρια τοῦ κωμικοῦ καὶ ὅλες αὐτὲς αἱ Ἑνώσεις, ποὺ ἀρχηγὸν ἔχουν τὸν μεγάλον, τὸν πασίγνωστον ἐκεῖνον ἄγνωστον φιλόσοφον καὶ ἰδεολόγον τὸν... πῶς τὸν λένε; τὸν Mabuche, Mabus, Barus, ἕνα τέτοιο πρᾶγμα, ὁ ὁποῖος ξεσηκώνει τοὺς παλαιοὺς πολεμιστὰς στὴν Γαλλία· εἶναι καιρὸς νὰ μποῦν στὴ θέσι τους.

§46ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ τοὺς περιφρονοῦμεν.

§47Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Βέβαια, αὐτὸ τοὺς χρειάζεται, ἀλλὰ δὲν ἀσχολοῦμαι γι’ αὐτούς, ἀλλὰ δυστυχῶς φταῖμε καὶ ἐμεῖς, γιατὶ σὲ πολλὰ σημεῖα παραπείθουνε καὶ ξεγελᾶνε πολλοὺς καλοὺς πολεμιστάς, χωρὶς νὰ ἔχουν καμμιὰ σχέσι μὲ τὶς ἰδέες του. Δυστυχῶς φταῖμε μεῖς σ’ αὐτό, γιατὶ βλέπουμε κάθε μέρα πολεμιστὰς ἀναπήρους νὰ ζητιανεύουν γιὰ νὰ ζήσουν. Αὐτὸ δὰ λέγεται κάτι περισσότερο ἀπὸ ἔγκλημα καὶ εἶναι ζήτημα, ἂν ἐξακολουθήσουμ’ ἔτσι, ἂν θὰ μπορέσουμε αὔριον νὰ ποῦμε στοὺς ἄλλους, τοὺς νεώτερους, ὅταν ἔλθ’ ἡ ὥρα, «γίνετε καὶ σεῖς ἀνάπηροι γιὰ τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος». Ἀλλὰ ἡ Πατρὶς πρέπει νὰ φροντίζῃ καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἀτόμου, διότι ἀλλοιῶς ἀλλοίμονον εἰς τὰς ἐπερχομένας γενεάς! Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ὑπέβαλε κάποιο νομοσχέδιο, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε κάποιαν πρόνοιαν περὶ βελτιώσεως τῆς τύχης τῶν θυμάτων πολέμου. Τὸ συσχετίζω αὐτὴν τὴν στιγμή, γιατὶ αὐτὸ εἶναι ἀφορμὴ νὰ ἐξουδετερωθοῦν αἱ Ἑνώσεις αὐτῶν τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν. Τοὺς κοπανᾶνε κάθε μέρα «ἐλᾶτε μαζί μας· γιατί νὰ γίνετε ἀνάπηροι γιὰ τοὺς ἀστοὺς καὶ νὰ σᾶς ἀφήσουν ἔπειτα στοὺς πέντε δρόμους». Χρεωστοῦμε λοιπὸν ἐμεῖς, τὸ καθεστώς, ἡ κοινωνία, ἡ Πατρίδα νὰ φροντίσουμε γιὰ τὰ θύματα πολέμου. Τὸ νομοσχέδιο ἐκεῖνο τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν μοῦ φαίνεται ἀρκετό· γι’ αὐτὸ ὑποβάλλω τοῦτο τὸ νομοσχέδιο, τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ ψηφισθῇ καὶ ὡς τροπολογία τοῦ παλαιοῦ, γιατὶ βαρέθηκα πιὰ νὰ ὑποβάλλω μυστικὰ ὑπομνήματα εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ νὰ τὰ ρίχνουν στὰ ἀρχεῖά τους. Μὲ τὸ νομοσχέδιο αὐτὸ γίνεται πρόνοια, ὥστε νὰ λαμβάνουν καὶ δευτέρα σύνταξι, δηλαδὴ χρηματικὸ βοήθημα σχεδὸν ἰσοδύναμο μὲ τὴ σύνταξί τους τὰ θύματα πολέμου, χωρὶς οὔτε πεντάρα νὰ δίνῃ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμός, μ’ ἐλαφρὰν φορολογίαν διαφόρων πραγμάτων· μὲ κράτησι 1% ἐπὶ τοῦ μισθοῦ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων καὶ κάθε ἀποζημιώσεως ποὺ λαμβάνει κάθε Ρωμηός, ἀπὸ φορολογίαν πεζοδρομίων καὶ διαφόρων ἄλλων πραγμάτων. Θὰ ἰδῆτε ὅτι μαζεύει ποσὸν ἀρκετόν, ὥστε τὰ θύματα τοῦ πολέμου νὰ παίρνουν δύο συντάξεις.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ὑπολογίσει ποία θὰ εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις;

§49Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὡς θὰ ἰδῆτε, θὰ ἔχωμεν πολλὰ ἔσοδα, γιατὶ εἶναι πολλὰ τὰ κονδύλια. Μόνο ἀπὸ τὴν κράτησι μισθοῦ ὑπαλλήλων βγαίνουν ἀμέσως 14 ἑκατομμύρια.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ κατατεθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἄρτης.

§52Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποδεχθῇ ἐν μέρει τὸν πόθον τοῦ λαοῦ Ἄρτης ὑπὲρ τῆς ἐπανιδρύσεως τοῦ καταργηθέντος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐποικιστικοῦ γραφείου. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὅπως σπεύσῃ νὰ συστήσῃ καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διότι ἄλλως ἡ ἐπανίδρυσις τοῦ γραφείου τούτου καθίσταται δῶρον ἄδωρον Γνωρίζει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄριστα ὅτι ἐν Ἄρτῃ ἀγροτικὸς νόμος εἶναι ἐν τῇ πραγματικότητι ἄγνωστος, διότι ἐπὶ πολλῶν ἀγροκτημάτων, καίτοι ἐκηρύχθησαν ταῦτα ἀπαλλοτριωτέα, καίτοι ἀνήκουσι ταῦτα εἰς διάφορα μοναστήρια, καίτοι ἐζητήθη ἡ παραχώρησις τῆς νομῆς, σύμφωνα πρὸς τὸν ἐσχάτως ψηφισθέντα νόμον, ἐν τούτοις αὐτὸ δὲν γίνεται. Γνωρίζει ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὅτι, καίτοι ἐξητήθη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου περὶ ἐκμισθώσεως διαφόρων γαιῶν κηρυχθεισῶν ἀπαλλοτριωτέων, ἐν τούτοις πᾶσα μηχανορραφία, πᾶσα πονηρία ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν διὰ νὰ περιγραφῇ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὰ μοναστήρια. Διότι, ὡς δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5598 τῆς 7ης Ὀκτωβρίου 1924 ἐγγράφου του οἱ ἅγιοι Μητροπολίτης Ἀθηνῶν, Μητροπολίτης Καρυστίας καὶ Μητροπολίτης Κερκύρας διεβεβαίωσαν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ὅτι ἡ δοθεῖσα προσφορὰ ἦτο κατὰ 150 χιλιάδας δραχμῶν ἀνωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ διευθυντὴς τοῦ ἐποικιστικοῦ γραφείου Ἄρτης καὶ ἡ ὁποία ἀποδεικνύεται ἀκριβὴς ἐκ τῶν προσκομισθέντων συμβολαίων.

§53Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπρόκειτο περὶ παρεξηγήσεως· δὲν πιστεύω νὰ ἔγινε σπουδαίως.

§54Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἔγιναν πλαστογραφίαι καλῆς πίστεως καὶ πλαστογραφίαι κακῆς πίστεως, παρεξηγήσεις καλῆς πίστεως καὶ παρεξηγήσεις κακῆς πίστεως. Δὲν πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως, ἀλλὰ περὶ κακῆς πληροφορίας, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τοὺς τρεῖς Ἱεράρχας καὶ πρόκειται περὶ κακῆς πίστεως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διεβίβασαν τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Πρόκειται περὶ ἄλλου, πρόκειται περὶ μιᾶς ἀπολύτως ἐπικριτέας ἀβελτηρίας, ἀμελείας τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς 24 Μαΐου ἐ. ἔ. εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν αἴτησιν τῶν μελῶν τοῦ Συνεταιρισμοῦ καὶ ἐν τούτοις ἄφηνε ταύτην νὰ καθεύδῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου καὶ νὰ ἐκθέτῃ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, διότι παρεκάλει τὸν Συνεταιρισμὸν νὰ προσφέρῃ, ἂν ὄχι τὴν ἰδίαν τιμὴν ἥτις προσεφέρθη εἰς τὴν δημοπρασίαν, ἔστω καὶ κατά τι ὀλιγωτέραν ταύτης, καὶ ὅτι εἶναι πρόθυμον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐκμισθώσῃ τὰς εἰρημένας γαίας εἰς τοὺς χωρικούς, ὅταν δὲ οἱ χωρικοὶ ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ὄχι νὰ ἐλαττώσουν, ἀλλὰ νὰ ἀφήσουν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ κανονίσῃ τὸ μίσθωμα τῶν γαιῶν τούτων, εὑρέθησαν κατόπιν πρὸ ἄλλης πονηρίας τῶν ἁγίων πατέρων, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ νὰ προβοῦν εἰς ἐκμίσθωσιν τῶν εἰρημένων γαιῶν, συνέταξαν συμβόλαιον, ἀκούσατε, κύριοι, καὶ θαυμάσατε, συνέταξαν συμβόλαιον ἐκποιήσεως τοῦ καρποῦ, ὥστε νὰ εὑρεθῇ τοιουτοτρόπως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας πρὸ ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν κρίσιν του, ἐδέσμευεν, ὅπως λύσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ὁμολογῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει δίκαιον πλῆρες ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἂν ἡ γνώμη του εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν τοῦ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου, ἔχω ὅμως παράπονον ὅτι ὁ λόγος τὸν ὁποῖον εὕρισκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς δικαιολογίαν δὲν εἶναι βάσιμος.

§55Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς ἔλεγον τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος αὐτός, ἀλλ’ εἶναι ὁ λόγος ὅτι εἶχεν ἀρχίσει ἡ συλλογὴ τοῦ ἐλαιοκάρπου, ὅτι ὑπῆρχεν ἐκμισθωτής.

§56Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μάλιστα, ὁ λόγος ὅμως αὐτὸς δὲν ἀναφέρεται ποσῶς εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἡ νομὴ τῶν κηρυχθεισῶν ἀπαλλοτριωτέων γαιῶν παραδίδεται εἰς τὸν καλλιεργητήν, ἂν δὲ εἶχεν ἀρχίσει ἡ συγκομιδή, δὲν λησμονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὑπεδείχθη εἰς αὐτὸν τρόπος τοιοῦτος, ὥστε κανὲν δικαίωμα νὰ παραβλαφθῇ. Ἀλλ’ ἴσως ἡ ἐγνωσμένη συντηρητικότης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἶναι ἐκείνη ἥτις προεκάλεσε τὸ μέτρον τοῦτο. Ἔχω, κ. Πρόεδρε, ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁσονούπω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ ἀποβῇ ῥιζοσπαστικώτερος καὶ ἡμῶν, διότι ἀντιλαμβάνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις χωρεῖ κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὰ ἀριστερά.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κ. Καλέλλης, ὅπως ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ Μητροπολίτου Χίου.

§58Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Καὶ ἡ εἰρημένη ἀναφορά, κύριοι, ἀποδεικνύει τὸ βάσιμον τῶν ὅσων χθὲς οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ἐκ Καρδίτσης καὶ Μαντινείας καὶ ὅσων ἐγὼ πρὸ ὀλίγου εἴπομεν, διότι ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν μεταχειρίζεται γλῶσσαν εὐπρεπῆ, ἀλλά, σχετικῶς πρὸς ὅσα προηγουμένως εἶπον, καταγγέλλει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν ὡς δημεύουσαν τὴν περιουσίαν τῆς Ἐκκλησίας καὶ παραπέμπει εἰς τὴν θείαν διάνοιαν ὅλους ἡμᾶς νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν πολιτείαν μας.

§59Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅταν ὅμως πρόκειται νὰ ἀποκατασταθοῦν ἀκτήμονες καὶ πρόσφυγες, δὲν νομίζουν τοῦτο. Ἔτυχε νὰ ἴδω Ἀρχιεπισκόπους οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ ἠγωνίζοντο νὰ ἀποκαταστήσωσιν ἀκτήμονας. Λοιπὸν μὴ λέτε ὅτι ἡ Ἐκκλησία θέλει νὰ καταλάβῃ τὰ πάντα.

§60Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν.

§61Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχει ὀλεθριώτερον πρᾶγμα ἀπὸ τὸ νὰ θέλωμεν μὲ μεμονωμένα τυχόν, ἂς εἴπωμεν, ἀτοπήματα ὡρισμένων μόνον ἀτόμων νὰ δώσωμεν εἰς ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν προθέσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει. (Ὁ κ. Δενδρινὸς διαμαρτύρεται μὴ ἀκουόμενος καὶ ἀπέρχεται τῆς αἰθούσης). Εἰς τὰς προθέσεις τοῦ κ. συναδέλφου δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη πρόθεσις. Ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς μεμονωμένης, τὴν ὁποίαν ἔκαμε κάποιος, καὶ λέγει «διατί κάμνετε τοῦτο καὶ ἐκεῖνο». Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ διαβεβαιώσω εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ Ἱεραρχία, ὅταν μὲ ἐπεσκέφθη, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποτρέψῃ ἀπολύτως τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι «καταλαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καμμία συζήτησις», ὅταν τοῖς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀλλὰ «λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἐκάματε ἕνα Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον τὸ ὁποῖον ἔχει πόρους διατιθεμένους ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ τὸ ὁποῖον ἐκρίνατε σεῖς ὡς ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ὡρισμένων ὑποχρεώσεων, τώρα δὲ αὐτὸ τὸ Ταμεῖον ἔχει μείνει χωρὶς πόρους». Καὶ τὸ δίκαιον αὐτὸ τὸ ἀνεγνώρισα, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι θὰ τὸ ἀναγνωρίσετε καὶ σεῖς, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐνισχύσωμεν διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχει ἀναθέσει εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας αἱ ἑπόμεναι ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς συνταγματικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας, τῆς ὁποίας ἀντικείμενον εἶναι εἰσήγησις τοῦ κ. εἰσηγητοῦ ἐπὶ τῶν τροποποιητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπανδρέου.

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶμαι εὐτυχής, κύριοι συνάδελφοι, καταθέτων σήμερον τὴν ἔκθεσιν τὴν περιέχουσαν τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξε μέχρι τοῦδε ἡ Ἐπιτροπή, ἐπειδὴ τοιουτοτρόπως ἐγκαινιάζεται εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡ συζήτησις διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου ἡμῶν δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὰς πρώτας αὐτῆς συνεδριάσεις ἀπησχολήθη μὲ τὸ ψήφισμα «περὶ προσωρινῆς Γερουσίας», τὸ ὁποῖον εἶχε θέσει ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς ἡ τότε Κυβέρνησις τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας ἀπέρριψε τὸ ψήφισμα «περὶ προσωρινῆς Γερουσίας», διετύπωσε δὲ ἴδιον σχέδιον περὶ ὁριστικῆς Γερουσίας καὶ ὑπέβαλε τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι τὸ ψήφισμα τῆς «προσωρινῆς Γερουσίας» ἔπρεπε νὰ ἀπορριφθῇ ἐκτίθενται εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἂν τυχὸν ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις, ἐμμένουσα εἰς τὴν παλαιὰν αὑτῆς ἀντίληψιν περὶ προσωρινῆς Γερουσίας, ἐπαναφέρῃ τυχὸν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐπιφυλάσσομαι καὶ προφορικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀναπτύξω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰς ἀντιρρήσεις ἡμῶν. Ἡ Ἐπιτροπή, συνεχίζουσα τὰς ἐργασίας αὑτῆς, μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος περὶ Γερουσίας, συνεπλήρωσε τὴν ἐπεξεργασίαν 40 περίπου ἄρθρων τοῦ νέου Συντάγματος. Ἐπεράτωσε τὸ κεφάλαιον περὶ θρησκείας, τὸ κεφάλαιον περὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων, τὸ πρῶτον μέρος τοῦ κεφαλαίου περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας. Καὶ ἐλπίζει, συνεχίζουσα συντόνως τὰς ἐργασίας αὑτῆς ὑπὸ τὴν δεξιὰν διεύθυνσιν τοῦ Προέδρου της, ἐλπίζει ὅτι ταχέως θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ὁλόκληρον τὸ σχέδιον τοῦ νέου πολιτεύματος. Αἱ μεταβολαὶ τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι μᾶλλον δευτερεύουσαι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ κεφάλαια περὶ θρησκείας καὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων, εἶναι ὅμως οὐσιώδεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἡ Συνέλευσις σκόπιμον εἶναι, ὅπως ἀρχίσῃ τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου ἀκριβῶς ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ οὐσιώδη καινοτομίαν, ἀπὸ τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάταξιν τῆς ὕλης, ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ ἠκολούθησεν ἄλλην ὁδόν. Νομίζει ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ οὐσιώδης μεταβολὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὀργανικὴν οἰκονομίαν τῆς ὕλης. Καὶ ἐπέφερε μὲν κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς ὅσας ἐνόμιζε δυνατὰς καὶ σκοπίμους μεταβολάς, ἐπιφυλάσσεται δὲ ὅπως μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐπεξεργασίας ὅλων τῶν ἄρθρων ἐπανέλθῃ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος διὰ νὰ ρυθμίσῃ τὴν ὀργανικὴν οἰκονομίαν τοῦ νέου Συντάγματος κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ τὸ ἐμφανίσῃ ἀρχιτεκτονικῶς, νομοτεχνικῶς ὡς σύνολον ἄρτιον. Ποῖαι εἶναι συγκεκριμένως αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ παραστῇ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν καθῆκον ἡμῶν σήμερον εἶναι νὰ ἀναπτύξωμεν εἰς ὀλίγας γραμμὰς τοὺς γενικοὺς χαρακτῆρας τοῦ νέου πολιτεύματος, νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔχει ἐμφορηθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου πολιτεύματος. Τὸ πρόβλημα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον τίθεται πρῶτον ἐνώπιον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μελετοῦν, καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συντάσσουν πολίτευμα, τὸ πρόβλημα, λέγω, εἶναι τοῦτο: Ἔχουν τὰ πολιτεύματα ἀξίαν ἀπόλυτον; Ὑπάρχουν πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα διὰ πᾶσαν ἐποχὴν καὶ διὰ πάντα Τόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς πολιτεύματα ἄρτια ἢ πολιτεύματα ἀτελῆ; Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ θιασῶται φανατικοὶ ὡρισμένων τύπων πολιτευμάτων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ὅτι τὰ πολιτεύματα ἔχουν ἀξίαν ἀπόλυτον, ὅτι ὡρισμένα πολιτεύματα διὰ πᾶσαν ἐποχὴν καὶ διὰ πάντα Τόπον εἶναι πολιτεύματα χρήσιμα. Ἡ ἄποψις εἶναι καθυστερημένη καὶ ἀφιλοσόφητος. Ἂν ἦτο ὀρθή, θὰ ἔπρεπε τότε τὰ πολιτεύματα εἰς πᾶσαν ἐποχὴν καὶ εἰς πάντα Τόπον ἐφαρμοζόμενα νὰ ἀποδίδουν τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. Καὶ ὅμως ἡ ἱστορία, ἡ ἱστορικὴ πεῖρα, ἡ συγκριτικὴ παρατήρησις διδάσκει ὅτι τὰ ἴδια πολιτεύματα ἐφαρμοζόμενα εἰς διάφορον ἐποχὴν καὶ εἰς διάφορον Τόπον ἀποδίδουν διάφορα ἀποτελέσματα. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι καὶ τὰ πολιτεύματα, ὅπως ἄλλως τε ὅλα τὰ προϊόντα τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, δὲν ἔχουν ἀξίαν ἀπόλυτον, ἀλλὰ μόνον ἀξίαν σχετικήν. Δὲν ἐπιτρέπεται ἑπομένως νὰ ἐξετάζωμεν, ἂν τὰ πολιτεύματα εἶναι καλά, ἀλλὰ μόνον ἂν τὰ πολιτεύματα εἶναι κατάλληλα. Κατάλληλα δὲ εἶναι τὰ πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα προσαρμόζονται. Καὶ τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα: Πρὸς ποίας συνθήκας θὰ ἔπρεπε νὰ προσαρμόζωνται τὰ πολιτεύματα διὰ νὰ θεωρῶνται κατάλληλα; Ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσιν ὅτι πρέπει τὰ πολιτεύματα νὰ προσαρμόζωνται εἰς τὸν χαρακτῆρα τῆς φυλῆς. Λέγουν ὅτι ὁ φυλετικὸς χαρακτὴρ εἶναι ὁ κύριος παράγων, ὁ ὁποῖος ρυθμίζει, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει τὸ εἶδος τοῦ πολιτεύματος. Ἂν ἡ ἄποψις ἦτο ὀρθή, θὰ ἔπρεπε τότε τὸ αὐτὸ πολίτευμα νὰ εὑρίσκῃ πάντοτε ἐφαρμογὴν εἰς τὴν ἰδίαν φυλήν. Ἢ τουλάχιστον τὸ αὐτὸ πολίτευμα ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν ἰδίαν φυλὴν νὰ ἀποδίδῃ τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. Καὶ ὅμως ἡ ἱστορία, ἐπίσης ἡ ἱστορικὴ πεῖρα, διδάσκει ὅτι τὸ ἴδιον πολίτευμα ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν ἰδίαν φυλήν, ἀλλ’ εἰς διάφορον ἐποχήν, ἀποδίδει διάφορα ἀποτελέσματα. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ χαρακτὴρ τῆς φυλῆς δὲν ἀρκεῖ διὰ τὸ εἶδος τοῦ πολιτεύματος. Δὲν παραγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς τὴν σημασίαν τοῦ φυλετικοῦ χαρακτῆρος διὰ τὸ εἶδος τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ἡ σημασία αὕτη εἶναι δευτερεύουσα. Ὁ χαρακτὴρ τῆς φυλῆς ἔχει σημασίαν κρίσιμον ὄχι διὰ τὸ εἶδος, ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος. Εἰς δύο φυλὰς διαφόρους θὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ πολίτευμα ἀπόδοσιν διάφορον, διότι θὰ ἐφαρμόζεται ἀναλόγως τοῦ φυλετικοῦ χαρακτῆρος καὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ πολιτισμοῦ. Ποῖαι λοιπὸν πρέπει νὰ εἶναι αἱ συνθῆκαι εἰς τὰς ὁποίας νὰ προσαρμόζεται τὸ πολίτευμα; Αἱ ἱστορικαί, αἱ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι ἑκάστου λαοῦ. Μία ἁπλῆ συγκριτικὴ παρατήρησις ἀρκεῖ νὰ μᾶς πείσῃ διὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Ὅσοι λαοὶ ἔχουν τὰς αὐτὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας καταλήγουν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ αὐτοῦ περίπου πολιτεύματος, μὲ ὀλίγας μόνον παραλλαγὰς ὡς πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ, τὰς ὁποίας προσδιορίζουν αἱ διάφοροι ἱστορικαὶ συνθῆκαί του, καὶ μὲ βαθείας παραλλαγὰς ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογήν, τὰς ὁποίας προσδιορίζει ὁ φυλετικὸς χαρακτὴρ καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ τὸ πρᾶγμα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὐεξήγητον. Διότι τὰ πολιτεύματα, ὅπως καὶ τὸ δίκαιον, δὲν εἶναι εὑρέσεις φιλοσοφικαί, δὲν εἶναι εὑρέσεις πνευματικαί, δὲν εἶναι κατασκευάσματα ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸν βίον τῶν λαῶν. Εἶναι ἐκφράσεις πραγματικῶν κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν καταστάσεων. Ὁ ρυθμὸς τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει τὴν γένεσιν καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ δικαίου, εἶναι περίπου ὁ ἀκόλουθος: Εἰς κάθε ἐποχὴν πρέπει νὰ διακρίνωμεν μίαν νομικὴν τάξιν καὶ μίαν πραγματικὴν κατάστασιν. Ὑπάρχει εἰς κάθε ἐποχὴν μία τάξις κυρίαρχος, ἡ ὁποία εἶναι φορεὺς τῆς πραγματικῆς δυνάμεως. Ἡ τάξις αὐτὴ στηριζομένη εἰς τὴν πραγματικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν διαθέτει, καθιερώνει πολίτευμα, καθιερώνει δίκαιον, καθιερώνει πίνακα ἠθικῶν ἀξιῶν, νομιμοποιεῖ ἠθικῶς καὶ νομικῶς τὴν πραγματικὴν δύναμιν. Τοιουτοτρόπως δημιουργεῖται περίοδος οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς γαλήνης. Εἶναι αἱ περίοδοι τῆς κοινωνικῆς ἰσορροπίας. Βαθμιαίως ὅμως ἡ ζωὴ ἐξελίσσεται. Νέαι συνθῆκαι δημιουργοῦνται, νέαι κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ δυνάμεις ἀνακύπτουν. Τὸ κέντρον τῆς δυνάμεως τῆς πραγματικῆς ἀρχίζει καὶ μετατοπίζεται. Καὶ ἐνῷ ἡ νομικὴ τάξις παραμένει ἀμετάβλητος, νέα πραγματικὴ κατάστασις δημιουργεῖται. Καὶ ἡ νέα δύναμις ἀνακαινίζει τὴν πάλην, διότι ἡ νέα δύναμις ζητεῖ ἐπίσης καθεστὼς ἰδικόν της, ζητεῖ νομιμοποίησιν. Καὶ διὰ τοῦτο κηρύττει νέον πολίτευμα, νέον δίκαιον, νέον πίνακα ἠθικῶν ἀξιῶν. Καὶ ἀρχίζει ἡ πάλη, ἡ πάλη ἡ ὁποία χαρακτηρίζει ὅλας τὰς μεγάλας περιόδους τῶν ἱστορικῶν κρίσεων. Καὶ τὰ καθεστῶτα, ἡ νομικὴ τάξις τῶν πραγμάτων ἢ ἐνδίδει καὶ συμβιβάζεται καὶ ἔχομεν τὴν μεταρρύθμισιν ἢ ἀνθίσταται καὶ ὑποκύπτει μόνον εἰς τὴν βίαν καὶ ἔχομεν τὴν ἐπανάστασιν. Καὶ ἡ πάλη ἐξακολουθεῖ μέχρις ὅτου συντελεσθῇ πάλιν ἡ σύμπτωσις νομικῆς τάξεως καὶ πραγματικῆς δυνάμεως. Ἡ σύμπτωσις, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν συνισταμένην τῶν ἀντιπάλων δυνάμεων καὶ ἡ ὁποία ἐκφράζει πλέον νέον πολίτευμα, νέον δίκαιον, νέον πίνακα ἠθικῶν ἀξιῶν. Μέχρις ὅτου καὶ πάλιν ἡ ζωή, φερομένη πάντοτε πρὸς τὰ ἐμπρός, δημιουργήσῃ νέας δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐκ νέου θὰ ἀμφισβητήσουν τὴν νομικὴν τάξιν τοῦ καθεστῶτος, εἰς τρόπον ὥστε οἱ νέοι ἀγῶνες νὰ ὁδηγήσουν εἰς νέους πολιτικοὺς προσανατολισμούς. Τοιουτοτρόπως βαδίζει ἡ ζωὴ πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ τώρα πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἱστορικαί, ποῖαι εἶναι αἱ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τῆς Χώρας ἡμῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ κρίνωμεν ποῖον εἶναι τὸ πολίτευμα τὸ κατάλληλον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ ρυθμὸς τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν δὲν ὑπῆρξεν ἀνεμπόδιστος. Παρενέβη ἡ κατάκτησις, παρενέβη ἡ ἐπιδρομὴ τοῦ τυράννου καὶ ἐτροποποίησε τὴν φυσιολογικὴν ἐξέλιξιν. Αἱ συνέπειαι, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ κατάκτησις, ἦσαν ἡ κατάρρευσις τῆς γηγενοῦς δυναστείας, ἡ κατάρρευσις τῆς κυριάρχου τάξεως καὶ ἀκόμη ἡ ἐκτόπισις τοῦ κλήρου ἀπὸ τῶν φυσικῶν του συμμάχων. Διότι ὁ κλῆρος ἀνέκαθεν εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς φυσικοὺς συμμάχους ἔχει τὴν Αὐλὴν καὶ τοὺς εὐγενεῖς, δηλαδὴ τὴν κυρίαρχον τάξιν. Ἐκτόπισις τοῦ κλήρου, διότι ἡ κυρίαρχος τάξις εἶχε πίστιν διάφορον. Καὶ ἡ διαφορὰ τῆς θρησκείας ἠνάγκασε τὸν κλῆρον νὰ στραφῇ πρὸς τὸν λαὸν καὶ νὰ καταστῇ κατ’ ἐξαίρεσιν ὁ Ἑλληνικὸς κλῆρος κατ’ ἐξοχὴν λαϊκός, ἀφοῦ κοινὴ πλέον ὑπῆρχεν ἡ τύχη κλήρου καὶ λαοῦ. Καὶ τοιουτοτρόπως, ὅταν τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν κατέστη ἐλεύθερον, δὲν ὑπῆρχε γηγενὴς δυναστικὸς οἶκος, δὲν ὑπῆρχε τάξις κυρίαρχος, ὑπῆρχον μόνον ἡ ἀφθονία τῶν ἀγροτῶν τῶν πασχόντων, οἱ ἔμποροι καὶ οἱ ναυτίλοι καὶ ὑπῆρχε μόνον ἡ τάξις τῶν ὁπλαρχηγῶν. Δὲν ὑπῆρχον δηλαδὴ τὰ ἐρείσματα οὔτε μοναρχίας οὔτε συνταγματικῆς βασιλείας· ὑπῆρχον ὅμως κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητον αἱ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τῆς Δημοκρατίας. Καὶ μόνον ἡ τάξις τῶν ὁπλαρχηγῶν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε, στερουμένη οἰκονομικῆς δυνάμεως, στερουμένη τίτλων καὶ ἐπικαλουμένη μόνον τὰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα, εἶχεν ἕνα προορισμόν: Νὰ ἀποτελέσῃ κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους τῆς ἐλευθερίας τὴν κομματικὴν ὀλιγαρχίαν τοῦ Τόπου. Προφανῶς λοιπὸν ἀπετέλεσε δυστύχημα διὰ τὴν Χώραν ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ φυσικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. Καὶ εὐλόγως χαιρετίζομεν σήμερον ὡς ἐπιστροφὴν εὐτυχῆ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ φυσικόν μας πολίτευμα, τὴν καθιέρωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας (χειροκροτήματα). Ὁ μέγας πόλεμος, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει ἐπιφέρει μεγάλας καὶ βαρείας φθορὰς καὶ καθεστώτων καὶ προσώπων καὶ ἰδεῶν. Μία βαθεῖα ψυχικὴ κόπωσις χαρακτηρίζει τὴν ἀνθρωπότητα εἰς τὴν ἐποχήν μας. Αἴσθημα βαθείας ἀγανακτήσεως ἐναντίον τοῦ παρελθόντος, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἡ ἔκρηξις καὶ ἡ διεξαγωγὴ τοῦ πλέον αἱματηροῦ, τοῦ πλέον βαρβάρου πολέμου ἀπὸ ὅσους εἶδόν ποτε οἱ αἰῶνες. Αἴσθημα δυσαρεσκείας ἀπέναντι τοῦ παρόντος, τὸ ὁποῖον ἀφήνει τοὺς πόθους καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ κόσμου ἀνικανοποιήτους. Αἴσθημα δυσπιστίας πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ τὰ καθεστῶτα καὶ αἱ ἰδέαι καὶ τὰ πρόσωπα ἔχουν ὑποστῆ σήμερον βαθεῖαν φθοράν. Βεβαίως ἡ περίοδος αὐτὴ τῆς παρακμῆς, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, ἐλπίζομεν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ εἶναι μακρά. Εἰς τὸ μέλλον ἀσφαλῶς νέαι ἐλπίδες θὰ ἀνακύψουν, ἐπειδή, ἂν πρόκειται ὁ κόσμος νὰ μὴ ἔχῃ μίαν νέαν ἐλπίδα ἑκάστοτε, μίαν νέαν πίστιν, ἓν νέον ἰδανικόν, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρηγορῇ τὴν ματαιότητα τῆς ἐφημέρου ζωῆς; Ἀσφαλῶς νέα ἰδανικὰ θὰ ἀνακύψουν εἰς τὸ μέλλον. Καὶ δὲν ἔχομεν παρὰ μόνον νὰ τὸ εὐχώμεθα. Ἐπειδὴ ἡ ζωή, ἂν ἐπρόκειτο νὰ παραμένῃ ἀμετάβλητος, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀκινητῇ, θὰ μετεβάλλετο εἰς ἕνα νοσηρόν, θανάσιμον τέλμα. Ἀσφαλῶς λοιπὸν θ’ ἀνακύψουν εἰς τὸ μέλλον τὸ ἄγνωστον. Ἀλλά, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρόν, εἶναι βέβαιον ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἰδέα, ἂν ὑπάρχει καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἀντέστη εἰς τὴν φθορὰν τοῦ πολέμου περισσότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα, εἶναι μόνον ἡ Δημοκρατία. Αἱ παλαιαὶ δυνάμεις τοῦ σκότους κατέρρευσαν ὑπὸ τὰς ἀρὰς τῆς ἀνθρωπότητος. Αἱ μοναρχίαι, καθὼς καὶ αἱ τάξεις τῶν εὐγενῶν, ὅπου ὑπῆρχον, κατέρρευσαν ὡς ἔνοχοι τοῦ μεγάλου πολέμου. Ἀλλὰ δὲν κατέρρευσαν μόνον αὐταί. Ἀκόμη καὶ αἱ ἐλπίδες, αἱ ὁποῖαι, ὅταν τὸ πρῶτον ἀνέτειλαν, εἶχον λάμψει καὶ καταυγάσει τὰ πνεύματα καὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων, ἀκόμη καὶ ἐκεῖναι ὠχρίασαν σήμερον. Ὁ σοσιαλισμὸς ἔχει ὑποστῆ βαρεῖαν φθοράν, διότι ἀπεδείχθη ἀνίκανος νὰ προλάβῃ τὴν κρίσιν τοῦ μεγάλου πολέμου καί, ὅτε ὁ πόλεμος συνετελέσθη, ἀπεδείχθη ἐπίσης ἀνίκανος νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπάνω εἰς τὰ ἐρείπια τῆς μεγάλης καταστροφῆς μίαν νέαν ζωήν. Καὶ ὁ κομμουνισμὸς ὑπέστη φθορὰν ἀκόμη βαρυτέραν.

§64Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ποῦ;

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπέστη ὁ κομμουνισμὸς ἀκόμη βαρυτέραν φθοράν, διότι ἐπηγγέλθη ἕνα Παράδεισον καὶ ἔδωκεν εἰς τὸν κόσμον μίαν Κόλασιν. Διότι ὑπεσχέθη εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ὅτι θὰ τὴν ὡδήγει μὲ ἅλματα πρὸς τὰ ἐμπρός, καὶ μὲ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἀπεθάρρυνε τὰ προοδευτικὰ πνεύματα, ἐνεθάρρυνε καὶ ἐνεψύχωσε καὶ ἀπεθράσυνε πάλιν τὰς σκοτεινὰς δυνάμεις τῆς ἀντιδράσεως καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέφερεν ὀπισθοδρόμησιν (χειροκροτήματα). Μόνον ἡ Δημοκρατία ἀντέστη εἰς τὴν φθοράν. Γνωρίζομεν ὅτι ἐσχάτως ἀνέκυψαν Δικτατορίαι. Ἀλλ’ αἱ Δικτατορίαι, ὅσαι ὡρθώθησαν ἐναντίον τῆς Δημοκρατίας, εἶχον βίον ἐφήμερον καὶ ἢ κατέρρευσαν ἢ ὑπέστησαν ἐκφυλισμόν. Διὰ νὰ ἐπιζήσουν ὡς προσωπικὰ καθεστῶτα, διὰ νὰ ἐπιζήσουν ὡς προσωπικαὶ καταστάσεις ἔκαμαν ἀβαρίαν ὅλου τοῦ περιεχομένου των, καὶ πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ, καὶ ἔσπευσαν νὰ προσαρμοσθοῦν, ἔσπευσαν νὰ εἰσέλθουν μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῶν θεσμῶν τῆς Δημοκρατίας. Διότι μόνον ἡ Δημοκρατία ἔχει κοίτην εὐρεῖαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας διοχετεύονται ἀνέτως τὰ λαϊκὰ ρεύματα. Μόνον ἡ Δημοκρατία ἔχει ἀσφαλιστικὰς δικλεῖδας ἀφθόνους, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξατμίζεται ἡ ὁρμὴ τῆς ὀργῆς τῶν λαῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ προλαμβάνωνται αἱ ἐκρήξεις.... Ἡ Δημοκρατία λοιπὸν εἶναι τὸ πολίτευμα τὸ σύγχρονον. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα: Ἡ Δημοκρατία εἶναι πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἐξαγγελθῆ περισσότερον ἀπὸ ἕνα αἰῶνα, ἂς εἴπωμεν ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, ὡς πολίτευμα σύγχρονον. Ἰσχύει σήμερον πανταχοῦ. Καὶ ἰσχύει, ὅπως γνωρίζομεν, εἰς ὅλον τὸν κόσμον, διότι ἀκριβῶς αἱ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τῆς ἐποχῆς μας εἶναι περίπου ἀνάλογοι. Ἡ πρόοδος τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, ὁ τεχνικὸς πολιτισμός, ἡ ἀφθονία τῆς παραγωγῆς, ἡ εὐκολία τῆς ἀνταλλαγῆς, ἡ ἐπικοινωνία τῶν ἰδεῶν ἐν γένει, ὁ ὑλικὸς πολιτισμὸς ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τὴν ἐποχήν μας ἔκαμαν ὥστε ὁ κόσμος ὁλόκληρος νὰ ἔχῃ μεταβληθῆ εἰς μίαν ποίμνην ἄνευ ποιμένος. Ἡ Δημοκρατία λοιπὸν εἶναι πολίτευμα σύγχρονον ἰσχῦον εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἀλλὰ μολαταῦτα ἔχει ἐξαγγελθῆ ἀπὸ χρόνου μακροῦ. Καὶ ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Δημοκρατία ἐξηγγέλθη βαθεῖαι μεταβολαὶ ἔχουν συντελεσθῆ. Αἱ κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ καταστάσεις ἔχουν μεταβληθῆ. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ὅτι τὸ πολίτευμα καὶ τὸ δίκαιον ἐκφράζουν κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς καταστάσεις. Ἀφ’ ὅτου ἐξηγγέλθη ἡ Δημοκρατία αἱ καταστάσεις μετεβλήθησαν. Πῶς συμβαίνει λοιπόν, ὥστε ἡ Δημοκρατία νὰ ἐξακολουθῇ μολαταῦτα νὰ θεωρῆται πολίτευμα σύγχρονον; Συμβαίνει διότι ἡ Δημοκρατία παραμένει ἀμετάβλητος ὡς ὄνομα, παραμένει ὡς τύπος πολιτεύματος, ἀλλὰ μετεβλήθη ὡς περιεχόμενον. Ὅτε ἡ Δημοκρατία ἀνηγγέλθη διὰ πρώτην φοράν, ἐσήμαινε τοῦτο: Ἐσήμαινε κατάργησιν τοῦ κληρονομικοῦ ἄρχοντος. Ἐσήμαινε καθιέρωσιν τοῦ δικαιώματος τῆς πλειονοψηφίας νὰ κυβερνᾷ. Ἐσήμαινεν ἐλευθερίαν πολιτικὴν καὶ οἰκονομικήν. Ἐσήμαινεν ἰσότητα πολιτικήν. Καὶ ἀνταπεκρίνετο τότε εἰς τὰ συμφέροντα, εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ εἰς τοὺς πόθους τῆς τάξεως ἡ ὁποία τὴν ἐπέβαλλε, τῆς τάξεως τῆς ἀστικῆς. Ἡ ἀστικὴ τάξις εἶχε τότε καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὸν ἀριθμόν. Τί ἐχρειάζετο; Ἀνεμπόδιστον ἐλευθερίαν! Καὶ αὐτὴ τῆς ἤρκει διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ! Τοιουτοτρόπως ἐδημιουργήθη ἡ πρώτη μορφὴ τοῦ δημοκρατικοῦ καὶ φιλελευθέρου Κράτους. Τὸ Κράτος τότε ἦτο μόνον ὁ νυκτοφύλαξ τῆς ἀσφαλείας. Βαθμηδὸν ὅμως νέαι συνθῆκαι ἐδημιουργήθησαν, νέαι τάξεις ἀνέκυψαν, τάξεις μὲ συνείδησιν ἰδίου προορισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἠσθάνθησαν νέα συμφέροντα, νέας ἀνάγκας καὶ νέους πόθους καὶ συνεπῶς διεκήρυξαν νέον πολίτευμα, νέον δίκαιον, νέον πίνακα ἠθικῶν ἀξιῶν. Καὶ τότε τὸ παλαιὸν Κράτος διὰ νὰ καταστῇ σύγχρονον, διὰ νὰ καταστῇ βιώσιμον, διὰ νὰ ἐπιζήσῃ εἰς τὸν ἀγῶνα ἠναγκάσθη νὰ προσαρμοσθῇ. Αἱ παλαιαὶ ἠθικαὶ ἀξίαι τοιουτοτρόπως κατέπεσαν. Τὸ Κράτος ἔπαυσε πλέον νὰ εἶναι ὁ νυκτοφύλαξ τῆς ἀσφαλείας. Ἔσπευσε νὰ μεταβληθῇ εἰς διαιτητὴν τῶν ἀντιπάλων κοινωνικῶν συμφερόντων. Καί, ἀντὶ νὰ εἶναι παρατηρητὴς οὐδέτερος, μετεβλήθη εἰς ρυθμιστὴν τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, ἔγινεν ἡ συνισταμένη. Τὸ σημεῖον τῆς ἰσορροπίας τῶν ἀντιπάλων κοινωνικῶν δυνάμεων ἀνέλαβεν αὐτὸ νὰ χειραγωγῇ πλέον τὴν ζωὴν πρὸς τὴν πρόοδον. Τὸ παλαιὸν ἰδεῶδες τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας κατετέθη ἀνάθημα ἐπάνω εἰς τὸν βωμὸν τῆς νέας ἠθικῆς ἀξίας, τοῦ νέου ἰδανικοῦ, τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος... Τοιουτοτρόπως ἡ Δημοκρατία κατέστη σύγχρονος καὶ βιώσιμος. Καὶ τείνει ἀκόμη νὰ καταστῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν, ἐσχάτως ὁμιλῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γερμανικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος: «Μόνον ὅταν τὸ Κράτος ἐμφορηθῇ ἀπὸ πνεῦμα λαϊκὸν, μόνον ὅταν ὁ λαὸς ἐμφορηθῇ ἀπὸ πνεῦμα κρατικόν, τότε μόνον ὑπάρχει Δημοκρατία!» Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἐμφορηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία. Καὶ τότε μόνον δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἥσυχοι ὅτι θὰ ἀντιμετωπίσῃ μὲ ἀσφάλειαν ὅλους τοὺς κινδύνους, ὁποθενδήποτε καὶ ἂν ἐπισείωνται, καὶ τὰς ἀπειλὰς αἱ ὁποῖαι ἐπισείονται ἀπὸ τὸ παρελθὸν καὶ εἶναι ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνοι, διότι εὐτυχῶς διὰ τὸν κόσμον καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα αἱ μοναρχίαι, αἱ δυναστικαὶ οἰκογένειαι καὶ αἱ τάξεις αἱ ὀλιγαρχικαὶ ἔχουν πλέον ἀποθάνει διὰ παντός! (χειροκροτήματα), ἀλλὰ καὶ τοὺς κινδύνους ἀκόμη οἱ ὁποῖοι ἐπισείονται δῆθεν διὰ τὸ μέλλον. Ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία ἐμφορηθῇ πράγματι ἀπὸ σύγχρονον πνεῦμα, δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ εἶναι πολίτευμα τῆς Χώρας ἡμῶν ὄχι μόνον διὰ τὸ παρόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ προσεχὲς καὶ ἀπώτερον μέλλον. Τὸ πρόβλημα, κατόπιν, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐνώπιον ἡμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἦτο τὸ ἑξῆς: Δημοκρατία σύγχρονος πρέπει νὰ εἶναι τὸ πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τύποι τῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν ἐποχήν μας ὑπάρχουν πολλοί. Ποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν; Θὰ ἠδυνάμεθα τοὺς συγχρόνους τύπους τῆς Δημοκρατίας νὰ κατατάξωμεν εἰς τρεῖς κατηγορίας: Πρῶτον Δημοκρατία προεδρική, ἔπειτα Δημοκρατία συλλογικὴ καὶ τρίτον Δημοκρατία κοινοβουλευτική. Τῆς προεδρικῆς Δημοκρατίας ὑπόδειγμα, πρότυπον παρέχουν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, τῆς συλλογικῆς ἡ Ἑλβετία καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἡ Γαλλία. Χαρακτηριστικὸν τῆς προεδρικῆς Δημοκρατίας εἶναι ὅτι ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ Νομοθετικῆς καὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἐκλέγεται περίπου ἀπ’ εὐθείας, δι’ ἐκλεκτόρων, ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Εἶναι ὁ πραγματικὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Εἶναι ἐπίσης ὁ ἕτερος παράγων τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, διότι ἔχει δικαίωμα ἀρνησικυρίας. Εἶναι περίπου δικτάτωρ κατὰ τὴν περίοδον τῆς προεδρικῆς του θητείας. Ἡ συλλογικὴ Δημοκρατία προσδιορίζει τὴν Κυβέρνησιν, κατόπιν ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων. Ἡ δὲ Κυβέρνησις, τὸ Ὁμοσπονδιακὸν Συμβούλιον, ἐξαρτᾶται μὲν τυπικῶς ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν Βουλῶν, κατ’ οὐσίαν ὅμως εἶναι ἀνεξάρτητος καὶ ἀσκεῖ τὴν κυβέρνησιν τῆς Χώρας ἐντελῶς μακρὰν τῆς πάλης τῶν κομμάτων. Τὸ Ὁμοσπονδιακὸν Συμβούλιον ἐκλέγει κατ’ ἔτος τὸν Πρόεδρον αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ταυτοχρόνως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Καὶ τέλος ἡ κοινοβουλευτικὴ Δημοκρατία. Εἰς αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἰσχύει ἄνευ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Ὑπάρχει ἑπομένως σύγχυσις μεταξὺ Νομοθετικῆς καὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Πολλαὶ ἐξουσίαι ἀναγνωρίζονται τυπικῶς εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Κατ’ οὐσίαν στερεῖται πάσης δυνάμεως. «Ἀπὸ ὅλας τὰς ἐξουσίας, ὅσαι ἀναγνωρίζονται εἰς τὸν Πρόεδρον», ἔγραφε κάποτε ὁ ἄλλοτε Πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας Casimir Perier, «μίαν μόνον δύναται νὰ ἀσκῇ αὐτοπροσώπως καὶ ἐλευθέρως: Τὴν προεδρίαν τῶν ἐθνικῶν πανηγύρεων». Ποῖον λοιπὸν ἀπὸ τοὺς τύπους αὐτοὺς τῆς Δημοκρατίας θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν; Καὶ προκειμένου μὲν περὶ συλλογικῆς Δημοκρατίας δὲν δύναται βεβαίως νὰ γίνῃ λόγος. Τὸ πολίτευμα τῆς Ἑλβετίας εἶναι συνυφασμένον μὲ ἱστορικὰς παραδόσεις καὶ μὲ τὸν χαρακτῆρα τῆς φυλῆς. Δύσκολον ἑπομένως εἶναι νὰ εὕρῃ μίμησιν. Ἡ προτίμησις θὰ ἔπρεπε συνεπῶς νὰ γίνῃ μεταξὺ τῆς προεδρικῆς καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Αἱ σφοδρότεραι ἐπικρίσεις, κύριοι συνάδελφοι, αἱ βαρύτεραι ἐπικρίσεις εἰς τὴν ἐποχήν μας στρέφονται ἐναντίον τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Γνωρίζομεν δὲ καὶ ἡμεῖς τὰ ἐλαττώματα αὐτῆς, ἐπειδὴ καὶ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν ἐπὶ δεκαετηρίδας ἰσχύει ὁ Κοινοβουλευτισμός. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας, ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο καθίσταται αἰχμάλωτος τῶν θελήσεων τῆς πλειονοψηφίας, ὑποχείριος τῶν ἀξιώσεων τῶν βουλευτῶν, ἑπομένως ὄργανον συναλλαγῆς. Καθηλώνει τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὰ ἑδώλιά των, διὰ νὰ ὑφίστανται τὴν ἄσκησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καὶ τοιουτοτρόπως τοὺς ἀφαιρεῖ πολύτιμον χρόνον, ἀπαραίτητον καὶ διὰ τὴν ἐπαγρύπνησιν τῆς διοικήσεως καὶ διὰ τὴν νομοθετικὴν προπαρασκευήν. Φέρει εἰς τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν συνήθως ὄχι ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐνδεικνύει ἡ ἱκανότης καὶ ἡ εἰδικότης, ἀλλ’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους προσδιορίζει ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη, τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος. Καὶ τοιουτοτρόπως παριστάμεθα ἐνίοτε ἐνώπιον τοῦ θεάματος Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται ὄχι μόνον ἱκανότητος, ἀλλὰ καὶ στοιχειώδους ἀκόμη ἐνημερότητος. Καὶ τέλος δημιουργεῖ ἀστάθειαν Κυβερνήσεων, διότι ἡ πλειονοψηφία εἶναι ρευστὴ καὶ τοιουτοτρόπως ματαιώνει πᾶσαν σταθερὰν καὶ μακρὰν ἐφαρμογὴν πολιτικοῦ προγράμματος. Ὅπου δὲ τυχὸν ἔχει εἰσαχθῆ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, ἡ ἀστάθεια ἐκδηλοῦται ἔτι μᾶλλον, διότι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι μὲν δίκαιον, ὅπως εἶναι γνωστόν, ἐπιφέρει ὅμως διάσπασιν καὶ πολλαπλασιασμὸν τῶν κομμάτων. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, τὰ γνωστὰ καὶ ἀναμφισβήτητα ἐλαττώματα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Ἀπέναντι αὐτῆς ἡ προεδρικὴ Δημοκρατία παρουσιάζει πλεονεκτήματα. Ἐπιτρέπει μίαν μακρὰν ἐφαρμογὴν κυβερνητικοῦ προγράμματος. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Διοίκησις ἔχουν σταθερότητα, εἰδικότητα καὶ διάρκειαν ὅση καὶ ἡ θητεία τοῦ Προέδρου. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι στερεῖται ἐπίσης ἐλαττωμάτων. Διότι καὶ ἡ προεδρικὴ ἐκλογὴ γίνεται ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν κομμάτων, σπεύδουν δὲ ταῦτα συνήθως, μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν, νὰ μερισθοῦν τὰ λάφυρα τῆς Ἐξουσίας. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἐλάττωμα βαρύτερον τῆς προεδρικῆς Δημοκρατίας, ἐλάττωμα κρίσιμον. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ἐκλεγόμενος ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ, εἶναι περίπου δικτάτωρ. Καὶ ἑπομένως ἐπιφέρει ὅλας τὰς δεινὰς συνεπείας, τὰς συναφεῖς πρὸς τὰ καθεστῶτα τῆς προσωπικῆς Δικτατορίας. Εἶναι γεγονός, κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἶναι ἀληθῶς περίεργον ὅτι εἰς τὴν ἐποχήν μας, ἐν ᾧ αἱ βαρύτεραι ἐπικρίσεις στρέφονται κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, μολαταῦτα γενικὴ ὑπῆρξεν ἡ προτίμησις αὐτοῦ ἀπὸ ὅλα τὰ μεταπολεμικὰ Κράτη. Διότι παρὰ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύξαμεν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα, ὁ Κοινοβουλευτισμὸς παρέχει μολαταῦτα τὴν πληρεστέραν ἐγγύησιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, μὲ τὴν διαφορὰν μόνον ὅτι ὅσοι λαοὶ ἐπροτίμησαν τὸν Κοινοβουλευτισμὸν προσεπάθησαν, εἰσάγοντες ἄλλους θεσμούς, νὰ θεραπεύσουν τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ· εἰσάγοντες τὸν θεσμὸν τοῦ δημοψηφίσματος, τὸν θεσμὸν τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, εὐρεῖαν ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν καὶ πρὸ παντὸς δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα. Ἐπανερχόμεθα λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα: Διὰ τὴν Ἑλλάδα ποῖον τύπον πολιτεύματος, ποῖον τύπον Δημοκρατίας πρέπει νὰ προτιμήσωμεν; Κύριοι συνάδελφοι, ἂν ὁ τύπος τῆς Δημοκρατίας ἐπιτρέπεται νὰ συζητῆται εἰς ἄλλους λαούς, παρ’ ἡμῖν οὔτε ἡ συζήτησις εἶναι δυνατή. Εἶναι τόσον σαφεῖς καὶ δεδομέναι αἱ συνθῆκαι ἡμῶν, ὥστε νὰ προσδιορίζουν κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον τὴν ἀνάγκην τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Ἀλλαχοῦ ἴσως, λόγῳ τοῦ φυλετικοῦ χαρακτῆρος, ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς προεδρικῆς Δημοκρατίας εἶναι ἀκίνδυνος καὶ ἴσως χρήσιμος. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς προεδρικῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ ἦτο ἐπικίνδυνος. Διότι γνωρίζομεν ὅτι ὁ φυλετικὸς χαρακτὴρ ἡμῶν ὁδηγεῖ τὸν μὲν λαὸν εἰς προσωπολατρείαν, τοὺς δὲ ἄρχοντας συνήθως εἰς κατάχρησιν Ἐξουσίας.... Γνωρίζομεν ἀκόμη ὅτι ἡ Χώρα ἡμῶν ἔχει δοκιμασθῆ κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἀπὸ ἕνα κρίσιμον ἐμφύλιον πολιτικὸν πόλεμον. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ χωρήσωμεν τώρα πρὸς μίαν λαϊκὴν ἐκλογὴν δικτάτωρος, τί θὰ συνέβαινε; Τὰ ἀντίπαλα κόμματα θὰ συνετάσσοντο εἰς στρατόπεδα, σάλος, νέος θὰ ἐξαπελύετο εἰς τὴν Χώραν καὶ τοιουτοτρόπως μεταξὺ τῶν δύο ἀντιπάλων στρατοπέδων θὰ ἠνοίγετο εὐρύτερον χάσμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐκινδύνευε μίαν ἡμέραν νὰ καταποντισθῇ ἡ Ἑλλάς! Ἔχομεν ἄλλως τε παρ’ ἡμῖν μίαν μακρὰν συνήθειαν κοινοβουλευτικοῦ βίου καὶ εὔλογον εἶναι νὰ συνεχίσωμεν τὴν παράδοσιν. Σαφεῖς λοιπὸν καὶ ἀναμφισβήτητοι εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλεται παρ’ ἡμῖν ἡ προτίμησις τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ὑπῆρξεν ὁμόφωνος.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει ἐπιβληθῆ ἤδη ἡ κοινοβουλευτικὴ Δημοκρατία.

§68Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι παρὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ δημοψηφίσματος ἐδικαιοῦτο νὰ συζητήσῃ καὶ τὸν τύπον τῆς Δημοκρατίας. Καὶ τώρα, κύριοι συνάδελφοι, γεννᾶται τὸ ζήτημα: Ἐφόσον ἀπεδέχθημεν τὴν κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐφόσον τὴν ἀποδεχόμεθα, ποῖοι θὰ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ νέοι θεσμοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσαχθοῦν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὰ μειονεκτήματα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ θὰ ἐθεραπεύοντο; Παρ’ ἡμῖν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι παντοδύναμος. Ὅταν τὸ πρῶτον κατηρτίσθη τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα, ὑφίστατο συνταγματικὴ Βασιλεία. Δηλαδὴ ὁ μονάρχης ἦτο πράγματι ἀρχηγὸς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἦτο πράγματι ὁ ἕτερος παράγων τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Κατόπιν ὅμως διὰ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν ἡ ἐξουσία τοῦ μονάρχου κατηργήθη. Οὔτε Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας διὰ τὴν προπαρασκευὴν τῶν νόμων ὑπάρχει, οὔτε ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις διὰ τὸν μερισμὸν τῆς Ἐξουσίας, οὔτε δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα. Ἡ Βουλὴ ἑπομένως εἶναι παντοδύναμος καὶ δὲν γνωρίζει ἄλλον φραγμὸν ἐκτὸς τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς ἱστορίας, εἶναι σαφὲς μὲ ἁπλῆν παρατήρησιν καὶ ἁπλῆν σκέψιν ὅτι, ὅταν κυβερνᾷ κυριάρχως εἴτε ἄτομον εἴτε Σῶμα ἕν, ὑπόκειται πάντοτε εἰς ἐκτροχιασμόν, ὑπόκειται καὶ εἰς πλάνην καὶ εἰς κατάχρησιν δυνάμεως. Καὶ διὰ τοῦτο οἱ λαοὶ ἀνέκαθεν προσεπάθησαν νὰ δημιουργοῦν χαλινὸν καὶ «ἀντιρρόπους δυνάμεις», εἰς τρόπον ὥστε διὰ τῆς ἀμοιβαίας ἐπαγρυπνήσεως, διὰ τῆς συνεργασίας εἰς τὸ ἔργον νὰ γίνεται ἀρτιώτερον καὶ ἡ κατάχρησις τῆς Ἐξουσίας νὰ ἀποτρέπεται. Ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων σκέψεων ἡ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν ὁμοφώνως ἐπίσης εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐπιβάλλεται, ἐκτὸς τῶν ἄλλων θεσμῶν, ἐκτὸς τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὁποίου θὰ ἔλθωμεν βραδύτερον, ἐκτὸς τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος, δὲν πρόκειται ὅμως νὰ ρυθμισθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος, ἐκτὸς τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως κατ’ ἀρχὴν νὰ εἰσαχθῇ, διὰ τὴν ὁποίαν ὅμως ὁριστικαὶ ἀποφάσεις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν ἔχουν ἀκόμη ληφθῆ, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ δημιουργηθῇ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα. Καὶ τότε ἐνώπιον ἡμῶν ἐτέθη τὸ ζήτημα: Ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἁρμοδιότης καὶ ποία ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας; Ἁρμοδιότης καὶ συγκρότησις εἶναι προφανῶς ἔννοιαι ἀλληλένδετοι. Ἀναλόγως τῆς ἁρμοδιότητος πρέπει νὰ προνοηθῇ ἡ συγκρότησις. Καὶ τἀνάπαλιν. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ χωρὶς νὰ ἔχῃ καταλήξει εἰς συμπέρασμα ἐν σχέσει πρὸς τὴν συγκρότησιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον κεφάλαιον τὸ ὁποῖον πρόκειται κατ’ αὐτὰς νὰ συζητηθῇ, ἐρρύθμισεν ὅμως ἤδη τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Γερουσίας. Συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας θὰ εἶναι πολυμερής: Θὰ εἶναι συντακτική, δικαστική, πολιτικὴ καὶ νομοθετική. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀναπτύξω λεπτομερῶς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Γερουσίας. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ προσδιορίσω τοὺς γενικοὺς χαρακτῆρας αὐτῆς. Ἡ συντακτικὴ ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας συνίσταται εἰς τὸ ὅτι συνέρχεται ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Βουλῆς εἰς Ἐθνικὴν Συνέλευσιν καὶ ἐκλέγει τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ προβαίνει ἐπίσης εἰς ἀναθεώρησιν τῶν διατάξεων τοῦ πολιτεύματος, ἐκτὸς τῆς μορφῆς αὐτοῦ. Ἡ δικαστικὴ ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας συνίσταται εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν καὶ ὡρισμένων ἀδικημάτων ἐσχάτης προδοσίας. Ζήτημα ὅμως οὐσιῶδες ὑπῆρξεν ὁ προσδιορισμὸς τῆς πολιτικῆς δυνάμεως τῆς Γερουσίας. Ἐτέθη τὸ ζήτημα ἐνώπιον ἡμῶν: Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ στηρίζεται καὶ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Γερουσίας; Ἔπρεπε δηλαδὴ καὶ ἡ Γερουσία νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν; Ἡ Ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως ἀπέρριψε τὴν ἄποψιν ταύτην, ἐπειδὴ ἔκρινεν ὅτι ἡ πολιτικὴ ἰσοδυναμία τῆς Γερουσίας θὰ ἐπεδείνου τὴν ἀστάθειαν τῶν Κυβερνήσεων, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν ἐποχήν μας. Καὶ θὰ ἐπέφερεν ἐπίσης ἐπέκτασιν τῆς συναλλαγῆς. Διὰ τοῦτο ἀπέρριψε μὲν τὴν πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν, καθώρισεν ὅμως πολιτικὴν δύναμιν τῆς Γερουσίας. Ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτὴν δικαίωμα πρὸς ἄσκησιν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Δικαιοῦται συνεπῶς ἡ Γερουσία νὰ ἀπευθύνῃ ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς σύστασιν ἐξεταστικῶν Ἐπιτροπῶν. Τοῦ ἐλέγχου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τῆς Γερουσίας κύρωσις δὲν θὰ εἶναι βεβαίως πολιτική, δηλαδὴ ἄρνησις ἐμπιστοσύνης, δὲν θὰ ἐπιφέρῃ δηλαδὴ πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ εἶναι κύρωσις ἠθική. Διότι ἔλεγχος ἀσκούμενος ἀπὸ Σῶμα ἔγκυρον, ἔλεγχος ἐμπεριστατωμένος, θὰ εὑρίσκῃ ἀπήχησιν εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην, καὶ δὲν θὰ ἀποκλείεται ἑπομένως νὰ μὴ εἶναι καὶ ἄμοιρος πολιτικῶν συνεπειῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισεν εἰς τὴν Γερουσίαν τὸ δικαίωμα τῆς γνωμοδοτήσεως πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς γνωμοδοτήσεως παρεσχέθη οὐσιῶδες πολιτικὸν ἀντιστάθμισμα ὑπὲρ τῆς Γερουσίας. Ἡ μὲν διάλυσις κατέστη δυσχερεστέρα, ἀλλὰ ταυτοχρόνως πληρέστεραι αἱ ἐγγυήσεις τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Καὶ τέλος κρίσιμον ἐπίσης ζήτημα ἦτο ἡ νομοθετικὴ Ἐξουσία τῆς Γερουσίας. Τὸ ἕτερον νομοθετικὸν Σῶμα, ὅπως ὀνομάζεται, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ νομοθετικὴν ἰσοδυναμίαν; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισεν εἰς τὴν Γερουσίαν εὐρυτάτην νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὄχι ὅμως καὶ πλήρη νομοθετικὴν ἰσοδυναμίαν. Νομοσχέδιον ψηφιζόμενον ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπορριπτόμενον ἀπὸ τὴν Γερουσίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ μόνον μετὰ τετράμηνον, καὶ δὲν καθίσταται νόμος παρὰ μόνον ἂν ψηφισθῇ ἀπὸ τὰ 11)20 τῶν βουλευτῶν. Τοιουτοτρόπως ἡ μὲν κρατοῦσα γνώμη, ἡ τελικὴ ἐπικράτησις ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν, ταυτοχρόνως ὅμως καὶ τὸ Σῶμα τῆς Γερουσίας καθίσταται σοβαρὸν καὶ ἔγκυρον. Δημιουργοῦμεν τοιουτοτρόπως, καθὼς ἀναγράφομεν καὶ εἰς τὴν εἰσήγησιν, δύο θεσμούς, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν Γερουσία θὰ ἐκπροσωπῇ τὴν περίσκεψιν, τὴν εἰδικότητα, τὸ πνεῦμα τῆς συνεχείας καὶ τὴν παράδοσιν, ἡ δὲ Βουλὴ τὴν ὁρμήν, τὴν γενικότητα, τὸ πνεῦμα τῆς μεταβολῆς καὶ τὴν πρόοδον. Τοιουτοτρόπως οἱ θεσμοὶ ἐναρμονίζονται καὶ ὁλοκληροῦνται. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξε μέχρι τοῦδε ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν τῶν συζητήσεων ἡμῶν διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Θλιβόμεθα εἰλικρινῶς, διότι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου ἡμῶν πολιτεύματος δὲν συμμετέχει καὶ ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη βαρύνει αὐτὸν ἀκεραία. Αὐτός, ἐξ οἰκείας πρωτοβουλίας, καὶ μάλιστα διὰ νὰ εἴμεθα ἀκριβέστεροι, ἐξ οἰκείας ὑπαιτιότητος—διότι ἰδικόν του ἦτο τὸ στασιαστικὸν κίνημα—ἐξ οἰκείας ὑπαιτιότητος, λέγω, ἀπέσχε τῶν ἐκλογῶν τῆς 16 Δεκεμβρίου. Καὶ ἐνῷ κατόπιν μετέσχεν εἰς τὸ δημοψήφισμα καὶ ὤφειλε συνεπῶς νὰ μετάσχῃ καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, σεβόμενος τὴν ἐπιταγὴν τῆς λαικῆς πλειονοψηφίας, ἀπέκρουσε μολαταῦτα ὅλας τὰς εὐκαιρίας αἱ ὁποῖαι τοῦ παρεσχέθησαν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπέδειξαν ἀπὸ πόσην μεγαλοφροσύνην, πόσον πατριωτισμὸν καὶ πόσην πολιτικὴν ἀνιδιοτέλειαν ἐμπνέεται ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Συνελεύσεως (χειροκροτήματα). Ὁσηδήποτε ὅμως καὶ ἂν εἶναι ἡ θλῖψις ἡμῶν, μὲ τὴν συνείδησιν ἥσυχον, μὲ τὸ αἴσθημα τῆς γαλήνης ὅτι ἡ εὐθύνη ὁλόκληρος βαρύνει ἐκείνους, θὰ προχωρήσωμεν μὲ σταθερότητα καὶ μὲ ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὸ ἔργον ἡμῶν. Καὶ θὰ συντάξωμεν τὸ νέον ἡμῶν πολίτευμα ἐμφορούμενον ἀπὸ σύγχρονον πνεῦμα, ὑπηρετοῦν τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τρόπον ὥστε ἡ νέα Ἑλληνικὴ Δημοκρατία νὰ μὴ ἀνήκῃ οὔτε εἰς ἄτομα οὔτε εἰς κόμματα, ἀλλὰ νὰ εἶναι κτῆμα ὅλων τῶν κομμάτων καὶ ὅλων τῶν Ἑλλήνων (χειροκροτήματα). Τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν τὴν ἔγκρισιν τοῦ νέου δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ πλειονοψηφία θὰ μεταβληθῇ τάχιστα εἰς παμψηφίαν, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀντίδρασις τῶν ὀλίγων ἀδιαλλάκτων, πνευμάτων μωρῶν, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι οἱ κρωγμοὶ τῶν κοράκων, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν πλέον εὑρίσκουν ἀπήχησιν, ἀλλὰ μόνον ἀποτροπίασιν φέρουν εἰς τὸ δημόσιον αἴσθημα. Τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία θὰ σημάνῃ τὸ τέρμα τῶν μεγάλων δεινῶν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐδοκιμάσθη ἡ Χώρα ἡμῶν, καὶ ἀπαρχὴν μιᾶς περιόδου περισυλλογῆς καὶ ἀναγεννήσεως. Ὅτι θὰ στεγάσῃ ἐπὶ τέλους!—τὴν γαλήνην, τὴν προκοπήν, τὴν εὐτυχίαν τῆς Χώρας (χειροκροτήματα).

§69Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Νὰ διακόψωμεν 5 λεπτά, κ. Πρόεδρε.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρᾳ 7.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 7.55′ μ.μ.).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1924 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας συναλλαγματικῶν δανείου φράγκων 40 ἑκατ. πρὸς 6% τοῦ 1921». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου χορηγητέων γεωργικῶν δανείων πρὸς πρόσφυγας ἀπὸ δραχ. 50 ἑκατομμ. εἰς δραχ. 100 ἑκατομμύρια» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀφορώσης εἰς ἑνοποίησιν προσωρινῶν δανείων καὶ τροποποίησιν προγενεστέρων μετ’ αὐτῆς συμβάσεων δανείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 25 Ἀπριλίου 1924 συμβάσεως περὶ χορηγήσεως δανείου δραχ. 50 ἑκατομμ. διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν κτημάτων τῆς Δ. Θράκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐδαφ. 1 τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 2749 περὶ συνάψεως ἐσωτερικοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 1600 ἑκατομμ. δραχ., περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3221 τῆς 7 Αὐγούστου 1924, περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 3 Ἀπριλίου 1923 περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ ἐκ δραχ. 399,985,350 πρώτου τμήματος τοῦ προσωρινοῦ δανείου δραχμῶν ἑνὸς δισεκατομμυρίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ προσθέτου προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος». Ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§73Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ληφθέντα, κύριοι πληρεξούσιοι, μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Συνελεύσεως Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 22 Αὐγούστου 1924 ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκῆ καὶ δὲν ἐπέφεραν τὰ παρ’ αὐτῶν προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Συνίσταντο τὰ μέτρα ταῦτα κυρίως ἢ μᾶλλον μοναδικῶς εἰς τὴν ἀγορὰν ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους, καθὼς κοινῶς λέγεται, τῶν πλεονασμάτων τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς μέχρι 30.000.000 πρὸς τιμὴν οὐχὶ κατωτέραν τῶν 3000 δραχμῶν καθ’ ἕκαστον χιλιόλιτρον. Διὰ τὴν ἀγορὰν ταύτην τῶν πλεονασμάτων ἐπεβλήθη εἰσφορὰ ἐπὶ μέρους τοῦ συναλλάγματος τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ἀξίαν τοῦ σταφιδοκάρπου πρὸς δραχμὰς 30 κατὰ Ἀγγλικὴν λίραν καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐφορολογήθη ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου κατὰ 600 δραχμὰς ἕκαστον χιλιόλιτρον. Διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀνελθόντος εἰς 100.000.000 περίπου, ἠγοράσθησαν καὶ ἐξακολουθοῦν ἀγοραζόμενα 30.000.000 τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Καὶ ἐνῷ γενικῶς ἐπιστεύετο ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἐνεψύχωνε τὸ αἴσθημα τῶν κατόχων καὶ θὰ συνεκράτει, ἂν μή τι ἄλλο, καὶ θὰ ἐσταθεροποίει τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος εἰς ὃ σημεῖον τοὐλάχιστον εὑρίσκοντο τὴν στιγμὴν ἐκείνην, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν καὶ παρὰ πᾶσαν πρόβλεψιν ὄχι μόνον τὸ φρόνημα τῶν κατόχων τοῦ σταφιδοκάρπου δὲν ἐνεψυχώθη, ἀλλὰ ραγδαία ἐπηκολούθησεν ὑποτίμησις τῶν τιμῶν καὶ ταύτην ἀθρόα προσφορὰ σταφιδοκάρπου εἰς τὸ ἐμπόριον, ἐντεῦθεν δὲ ἐπῆλθε πανικός, ὅστις ἐπήνεγκε τελείαν κατάπτωσιν τῶν τιμῶν, εἰς τρόπον ὥστε, ἐνῷ, ὅτε ἐλήφθη τὸ μέτρον τοῦτο, ἡ σταφὶς ἐτιμᾶτο γύρω τῶν 3900 δραχμῶν, μετὰ τὴν λῆψιν τούτου αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος κατέπεσαν μέχρι τῶν 2200 δρ. Δὲν ἐπέτυχε τὸ μέτρον τοῦτο ἐν τῷ συνόλῳ, ὄχι διότι δὲν ἦτο ἀποτέλεσμα σοβαρᾶς νομοθετικῆς προνοίας οὔτε διότι δὲν ἦτο τὸ ἐνδεικνυόμενον ὑπὸ τῶν τότε περιστάσεων ὡς τὸ μόνον συντελεστικὸν διὰ τὴν συγκράτησιν τῶν τιμῶν εἰς ὃ σημεῖον τότε εὑρίσκοντο. Τοὐναντίον καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τὰ πρωταγωνιστήσαντα τουλάχιστον μέλη αὐτῆς, ἦσαν ἐκ τῶν δυναμένων ἐγκυρότερον νὰ ἐκφράζωνται ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου συσσώμου ἐπεζητήθη διὰ ψηφισμάτων τῶν Κτηματικῶν Συλλόγων, τῶν Συνεταιρισμῶν καὶ λοιπῶν σταφιδικῶν Ὀργανώσεων ἡ ψήφισις τοῦ μέτρου τούτου, ὡς μέλλοντος νὰ σώσῃ τὸν σταφιδικὸν κόσμον ἐκ τοῦ κατρακυλίσματος τῶν τιμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλου εἶχε δοκιμασθῆ τὸ μέτρον τοῦτο δι’ ἐπανειλημμένης ἐφαρμογῆς. Τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη παρὰ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἀγορασάσης κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 20.000.000 διὰ νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ πλεονάσματα ἐκ τῆς προσφορᾶς. Τὸ δεύτερον ἠγοράσθησαν 10.000.000 παρὰ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούλιον, καὶ τὰ μέτρα ταῦτα ἀπεδείχθησαν συντελεστικώτατα, διότι αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου ὄχι μόνον συνεκρατήθησαν, ἀλλὰ καὶ αἰσθητὴ ὕψωσις αὐτῶν ἐπῆλθε. Μάλιστα τὸ τελευταῖον μέτρον, τὸ ληφθὲν παρὰ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, μετὰ πάσης δυνατῆς ταχύτητος τεθὲν εἰς ἐνέργειαν, δὲν ἐφηρμόσθη ἐν συνόλῳ, διότι οἱ κάτοχοι τοῦ σταφιδοκάρπου δὲν προσέφερον ὅλα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα προέβλεπεν ἡ σύμβασις ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος, διότι αἱ τιμαὶ τῆς ἀγορᾶς ἦσαν κατὰ τόπους ἴσαι ἢ καὶ ἀνώτεραι τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους προσφερομένων. Ἀπέτυχε τὸ μέτρον τοῦτο δι’ ἄλλους λόγους. Κυρίως διότι ἐτέθη σφαλερὰ βάσις περὶ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς παραγωγῆς. Τόσον αἱ ἰδιωτικαὶ πληροφορίαι, ὅσον καὶ αἱ ἐπίσημοι ἀτυχῶς τοιαῦται αἱ παρασχεθεῖσαι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τὴν καταρτίσασαν τὸ Διάταγμα, ἦσαν ὅτι ἡ ἐφετεινὴ παραγωγὴ τῆς σταφίδος θ’ ἀνήρχετο εἰς 280 ἢ 290 ἑκατομμύρια. Πλὴν αἱ προβλέψεις αὗται ἀπεδείχθησαν τελείως ἐσφαλμέναι, διότι ἀντὶ τῶν ὑπολογισθέντων τούτων ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς 310 ἑκατομμύρια, ἴσως δὲ ἔφθασεν εἰς τὰ 320 ἑκατομ. Κατὰ συνέπειαν τὰ πλεονάσματα τὰ ὁποῖα ἔδρων ὑποτιμητικῶς εἰς τὴν ἀγορὰν ἦσαν πολὺ μεγαλύτερα τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀποφασισθέντων νὰ ἀγορασθῶσιν. Οὗτος ἦτο κυρίως ὁ λόγος ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέφερε τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Συνελεύσεως ὑποβαλλομένου Νομοθετικοῦ Διατάγματος ληφθέντος μέτρου. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοι λόγοι συνετέλεσαν εἰς τὴν μὴ πλήρη ἐπιτυχίαν αὐτοῦ. Ἡ βραδύτης, ἡ νωχέλεια, μετὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος ἐπελήφθη τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συναφθείσης συμβάσεως, καὶ ἐπὶ πλέον ἡ ταχθεῖσα μακρὰ προθεσμία μέχρι 1ης Ὀκτωβρίου διὰ τὰς δηλώσεις ἐκ μέρους τῶν κατόχων σταφιδοκάρπου, ὅτι θὰ προσέφερον τὸν καρπόν, καὶ ταῦτα συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ μὴ ἐπιτύχῃ τὸ μέτρον πλήρως, ἐνῷ κατὰ βάσιν ἦτο ὀρθόν. Ἡ διὰ τοῦ μέτρου τούτου προστασία τῆς σταφίδος συνίστατο εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πλεονασμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐβάρυνον τὴν προσφοράν, ἐφόσον δὲ τὰ πλεονάσματα ταῦτα δὲν ἀφῃροῦντο ἀμέσως, προεμηνύετο δρᾶσις τῶν πλεονασμάτων ὑποτιμητικὴ ἐπὶ πολὺν χρόνον, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου κατέπεσαν εἰς ὃ σημεῖον σήμερον εὑρίσκονται. Καὶ διὰ τοῦτο σήμερον ἡ ἀγορὰ τῆς σταφίδος παρουσιάζει τὸ ἑξῆς ἀληθῶς τραγικὸν φαινόμενον, ὅτι, ἐνῷ τὸ Κράτος ἀγοράζει τὸν σταφιδόκαρπον κατὰ τὴν σύμβασιν ἐν Πύργῳ π. χ. πρὸς 3100 δραχμάς, αἱ τιμαὶ εἰς τὴν ἀγορὰν εἶναι 2250. Ἐπὶ πλέον ἐπῆλθε καὶ μία πρωτοφανὴς ἀνισότης, ἡ ὁποία προξενεῖ ἄκρως ὀδυνηρὰν ἐντύπωσιν εἰς τὴν ψυχὴν τῶν παραγωγῶν. Ἐχωρίσθησαν οἱ κάτοχοι τοῦ σταφιδοκάρπου, οἱ παραγωγοὶ εἰς δύο τάξεις: Εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τύχην νὰ ἔχουν ἀποθήκας καὶ νὰ δύνανται νὰ ἐναποθηκεύσουν τὸν σταφιδόκαρπόν των, καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀποθήκας. Δὲν ἔχουν δὲ ἀποθήκας τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν παραγωγῶν καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ διαφυλάξωσι τὸν σταφιδόκαρπόν των μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ δι’ ἄλλας αὐτῶν ἀνάγκας ἐπειγούσας εἶχον ἀναγκασθῆ νὰ δώσωσι τοῦτον εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν ἐμπόρων μὲ τὸ σύστημα τῆς δηλώσεως ἢ καὶ ἄλλως. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἔδωσαν τὸν σταφιδόκαρπόν των εἰς τὸ Κράτος, αὐτοὶ δὲ οἱ τελευταῖοι ἀπεκλείσθησαν τελείως τῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους γενομένης ἀγορᾶς, καίτοι φορολογοῦνται πρὸς 600 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, ἐνῷ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποθήκας, οἱ μεγαλοκτηματίαι δηλαδή, ἀπολαμβάνουν τοῦ εὐεργετήματος τῆς συμβάσεως, πωλοῦντες μέρος τοῦ προϊόντος των πρὸς 3100, ἐνῷ οἱ ἄλλοι, οἱ μικροπαραγωγοὶ πωλοῦν τὸ ἰδικόν των εἰς τὸ ἐμπόριον πρὸς 2200 δραχ. καὶ κυττάζουν τοὺς ἄλλους, ἡ δὲ ἀνισότης αὐτὴ δίδει ἀφορμὴν εἰς παντοίας ἐκμεταλλεύσεις καὶ δικαίους γογγυσμούς. Εἶναι ἀληθὲς ἐν τούτοις καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι, ἂν τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πᾶς τις ἐξ αὐτοῦ προσεδόκα, εἶναι ἀληθὲς ὅμως καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, λέγω, ὅτι, ἂν δὲν ἐλαμβάνετο τὸ μέτρον τοῦτο, αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος θὰ κατήρχοντο εἰς σημεῖον περισσότερον χαμηλόν, θὰ εἴχομεν σήμερον εἰς τὴν ἀγορὰν τὴν σταφίδα πωλουμένην πρὸς 1500 δραχμάς, ἴσως καὶ ὀλιγώτερον, ἐνῷ τώρα συνεκρατήθη καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ὅριον τοὐλάχιστον.

§74Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐπέτυχον εἰς τὰς προβλέψεις των τινὲς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν.

§75Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ· ὅταν τὸ Κράτος ἀγοράζει μὲ τὴν τιμὴν τῶν 3000 ἢ 3200 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, τοῦτο σημαίνει ὅτι τὸ Κράτος εἶχε τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ἔπρεπε νὰ συγκρατηθῶσιν εἰς τὰς 3000 ἢ 3200 δραχμάς.

§76Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. 13 μέχρι τοῦ 30 μᾶς ὑπολείπονται 17 ἑκατομμύρια. Ἐγὼ γνωρίζω ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ὅτι δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶχον ὁρισθῆ διὰ τὴν Κορινθίαν, δὲν ἐξηντλήθησαν, διότι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ τὴν συσκευάσουν κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοθετήματος καὶ ὅσαι παρελήφθησαν παρελήφθησαν ἀπὸ Συνεταιρισμούς, ἐλάχισται δὲ ἀπὸ ἀγροτικοὺς παραγωγούς. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη περιθώριον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εἰς τὸ νὰ προσφέρουν οἱ κτηματίαι καὶ νὰ ἀγοράσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα.

§77Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπίσης πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν συγκράτησιν εἰς τὸ σημερινὸν σημεῖον τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος δὲν εἶχε καμμίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πτώσεως τῶν τιμῶν ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰσφορὰ τῶν 30 δραχμῶν κατὰ λίραν, δηλαδὴ 600 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον. Διότι εἶναι στατιστικῶς βεβαιωμένον σήμερον ὅτι ἐξήχθη σταφιδόκαρπος περισσότερος τῆς ἀντιστοίχου περυσινῆς ἐποχῆς κατὰ ὀκτὼ ὅλα ἑκατομμύρια εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπὸ τοῦ ἐξαχθέντος κατὰ τὴν περυσινὴν ἀντίστοιχον ἐποχήν.

§78Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν ἔχετε τὰς πληροφορίας αὐτάς, κ. συνάδελφε;

§79Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰς ἔχω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Εἰς ἐπίρρωσιν δὲ τῆς γνώμης ταύτης....

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ μὴ διακόπτωσιν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν.

§81Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄν ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν.

§82Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύναται νὰ συμπληρωθῇ τὸ Διάταγμα. Καὶ δι’ αὐτὸ ζητῶ τὴν συμπλήρωσίν του διὰ προσθέτου διατάξεως, καθιστώσης αὐτὸ ἄρτιον καὶ ἐξασφαλιζούσης τὴν παραγωγήν.

§83ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅπως ἔχει διατυπωθῆ, δὲν δύναται νὰ ἐπικυρωθῇ.

§84Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ἐπίρρωσιν τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, καὶ διὰ νὰ πεισθῇ ὁ κ. Μερλόπουλος ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο τὸ ληφθὲν ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως δὲν ἐπέφερε ζημίαν τινὰ εἰς τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος, ἀναφέρω ὅτι καὶ παρὰ τὴν ἐπιβληθεῖσαν φορολογίαν τῶν 600 δραχμῶν αἱ τιμαὶ ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι καὶ σήμερον αἱ αὐταὶ ἢ μᾶλλον εἶναι κατώτεραι τῶν περυσινῶν. Εἰς τοῦτο δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀντιλέξῃ. Ἐκ τῆς πτώσεως αὐτῆς τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον νὰ πωλῶνται εἰς τὴν ἀγορὰν πρὸς 2200 δραχ., ἡ θέσις τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου κατέστη ἀληθῶς προβληματική, διότι δὲν δύνανται μὲ αὐτὰς τὰς τιμὰς νὰ ἀνταποκριθῶσιν οἱ κτηματίαι οὔτε εἰς τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας. Ἤδη δὲ ἡ κρίσις καθίσταται ὁσημέραι ὀξυτέρα, διότι ἄρχεται ἡ νέα καλλιέργεια τῆς μελλούσης παραγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ ἕκαστος ἀντιπρόσωπος σταφιδικῆς ἐπαρχίας γνωρίζει πόσον τραγικὴ θὰ καταστῇ ἡ θέσις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἂν δὲν ληφθοῦν σύντονα μέτρα καὶ δὲν ἐπιτευχθῇ νὰ ὑψωθοῦν αἱ τιμαὶ εἰς ἓν ὅριον ἀνώτερον, ἀνακουφίζον τούτους καὶ βελτιῶνον τὴν θέσιν των. Κατὰ συνέπειαν ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸ ζήτημα τῆς σταφιδικῆς κρίσεως διὰ γενναίων μέτρων. Τὰ μέτρα ταῦτα θὰ εἶναι ἡ ἀφαίρεσις ἐκ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐπὶ πλέον πλεονάσματος τοῦ σταφιδοκάρπου, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς κυμαίνεται μεταξὺ 35 καὶ 40 ἑκατομμυρίων. Ἄν τὸ Κράτος παράσχῃ τὴν μεσολάβησίν του, παρὰ τὴν γνώμην τῶν μὴ ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν πληρεξουσίων, δὲν ἔχει τίποτε νὰ ζημιωθῇ. Τὸ Κράτος μέχρι σήμερον οὐδέποτε ἐζημιώθη οὐδὲ λεπτὸν διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφίδος, οὐδέποτε παρέσχεν ἐπὶ ζημίᾳ του τὴν μεσολάβησίν του, διότι ταύτην μόνον παρέχει εἰς τὴν σταφίδα, συντελεῖ μόνον τὰ προστατευτικὰ τῆς σταφίδος μέτρα νὰ λαμβάνωσι τὴν κρατικὴν κύρωσιν καὶ τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν αὐτοῦ. Δύναται δὲ τὸ Κράτος νὰ ἀγοράσῃ τριάκοντα ἴσως καὶ τριάκοντα πέντε ἑκατομμύρια, διότι εἶναι τοσοῦτον πλούσιον τὸ προϊόν μας, ὥστε παρέχει ἐξ ἑαυτοῦ λύσεις ποικίλας, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Πρὸς τοῦτο δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ Κράτος τὸ παρακράτημα τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ εἰς 65 καὶ πλέον ἑκατομμύρια....

§85Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποῖος θὰ ἀγοράσῃ αὐτὰ τὰ 30 ἑκατομμύρια;

§86Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ βιομηχανία. Δύναται λοιπὸν τὸ Κράτος νὰ χρησιμοποιήσῃ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν 30 ἑκατομ. ἢ καὶ τῶν 35 ἑκατομμυρίων τὸ παρακράτημα, τὰ 30 ἑκατομ. τὰ ἀγορασθέντα ἐφέτος καὶ τὰ 30 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα θὰ ἀγοράσῃ πάλιν καὶ νὰ παράσχῃ οὕτω τὴν μεσολάβησίν του ἀζημίως καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπολύτως ἐπιβαρύνσεως τῶν παραγωγῶν, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων δὲν κινδυνεύει μόνον ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ καὶ ἡ ὅλη ἐθνικὴ οἰκονομία, διότι εἶναι παγκοίνως γνωστὸν ὅτι ὅσον ὑψηλότεραι εἶναι αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος τόσον περισσότερον συνάλλαγμα εἰσάγεται εἰς τὴν Χώραν. Σήμερον, ὅτε τῆς Κυβερνήσεως προΐσταται ὁ ἐγκυρότερος ἀντιπρόσωπος τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ὅστις εἶναι σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός των καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων του, δύνανται οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ εἶναι εἰς ἄκρον εὐέλπιδες καὶ μετὰ βεβαιότητος νὰ ἀναμένωσιν ὅτι θὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα, ὥστε καὶ τὸ Κράτος νὰ μὴ ζημιωθῇ καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ μὴ καταστραφῶσιν, ἀφοῦ δὲν κατέστη ἀτυχῶς δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν οἱ ὁρίζοντες τῆς καταναλώσεως διὰ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῶν πλεονασμάτων.

§87Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παρακαλῶ, προτοῦ κατέλθητε. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζομεν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, θέλομεν νὰ μᾶς διαφωτίσετε. Τὰ 30 ἑκατομμύρια αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος πῶς θὰ τὰ διαθέσῃ, ὥστε νὰ μὴ ζημιωθῇ;

§88Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ εἶπα καὶ προηγουμένως. Εἰς τὴν βιομηχανίαν.

§89Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Εἰς τὴν βιομηχανίαν πρὸς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος.

§90Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Μὲ ποίαν τιμήν;

§91Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Αὐτὰ δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν.

§92ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί ἀναμιγνύετε τὸ Κράτος, ἀφοῦ μόνοι σας δύνασθε νὰ λάβετε τὰ μέτρα ταῦτα;

§93Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ζητοῦμεν νὰ παράσχῃ τὴν μεσολάβησίν του διὰ νὰ ἀγοράσουν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἄλλα 30 ἑκατομμύρια.

§94ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἂν ὑποτεθῇ, κ. συνάδελφε, ὅτι τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἔχωμεν ὁμοίαν ὑπερπαραγωγήν, τί γίνεται;

§95Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Πρῶτον δὲν εἶναι φυσικὸν καὶ οὐδέποτε ἔχει παρατηρηθῆ κατὰ συνέχειαν δύο ἔτη νὰ ὑπάρχῃ ὑπερπαραγωγή. Οὐδέποτε ἡ ἱστορία τῆς σταφίδος ἀναφέρει τοιοῦτόν τι, συνεπῶς ἔχομεν δεδομένον ἐκ τῆς πείρας τῆς μακρᾶς καὶ ἐκ κανόνων φυσικῶν ὅτι ὑπερπαραγωγὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἂν ὑπάρξῃ ὑπερπαραγωγή, τότε ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κράτος ἂς ἐξεύρουν ἄλλα μέσα καὶ ἄλλον τρόπον ἄρσεως τοῦ πλεονάσματος. Τοῦτο ἄλλως τε ἀνάγεται εἰς τὴν γενικὴν σταφιδικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους καὶ ὄχι εἰς τὸ ζητούμενον προσωρινὸν μέτρον.

§96ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ αὐξήσωμεν τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους.

§97Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν μεσολάβησίν του δηλαδὴ θὰ ζητήσωμεν καὶ πάλιν, ἂν εὑρεθῶμεν εἰς τοιαύτην ἀνάγκην. Μὴ φοβῆσθε· τὸ Κράτος δὲν ἐζημιώθη ποτὲ ἀπὸ τὴν μεσολάβησίν του.

§98ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ἂν ἔχει ἀποθηκευμένην τὸ Κράτος τὴν ποσότητα τὴν ὁποίαν ἠγόρασεν ἐφέτος καὶ πέρυσι;

§99Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Τὴν ἐπώλησεν εἰς τὴν βιομηχανίαν.

§100ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τὰ 10 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα ἠγόρασεν ἐφέτος καὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια τὰ περυσινά;

§101Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα. Ἐπωλήθησαν εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ πρὸς 900 δραχμάς.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§103Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ εὐμενῶς καὶ ἄνευ διακοπῶν νὰ ἀκούσετε τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς προστασίας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Διότι χωρὶς νὰ εἴπω ὅτι οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν κύριοι συνάδελφοι ἐπηρεάζονται ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των, πάντως ὅμως ὑπάρχει ἕνας ψυχολογικὸς ἀκούσιος ἐπηρεασμός, ὥστε ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, νὰ ὑποτίθεται ὅτι ἔχομεν μείζονα ἀμεροληψίαν καὶ ἀντικειμενικότερον εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα.

§104Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατάγεσθε ἀπὸ σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, κ. Ροδόπουλε, καὶ ὑπηρετήσατε ἐπὶ μακρὸν εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, ὥστε νὰ γνωρίζετε ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς.

§105Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ὑπηρετήσω εἰς τὸν νομὸν Ἀχαΐας ἐπὶ πέντε ἔτη. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι λοιπὸν κατάγομαι ἐκ Πατρῶν καὶ ἔχω ἰδέαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου ὡς Διευθυντοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Πύργῳ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ γνωρίσω καὶ εἰδικῶς νὰ μελετήσω τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ σταφιδοπαραγωγή. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεώς μου μετεβλήθησαν κατὰ πολὺ αἱ παραγωγικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐπαρχιῶν, ἐν τούτοις, ἐπειδὴ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας αἱ ὁποῖαι ἐνδέχεται νὰ διαιροῦν τοὺς ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἀντιτιθεμένας ἀπόψεις ὑποστηρίζοντας, ἀλλὰ νὰ ἀναχθῶ εἰς γενικωτέραν ἐπισκόπησιν τοῦ θέματος καὶ ἐξετάσω ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς οἰκονομίας τὸ ζήτημα, δύναμαι νὰ ἐλπίζω ὅτι δὲν μὲ δυσχεραίνει πολὺ εἰς τὴν ἔρευνάν μου ταύτην ἡ ἔλλειψις τοῦ συγχρονισμοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὰς συνθήκας αἱ ὁποῖαι κρατοῦν σήμερον ἐκεῖ. Διότι αἱ μεγάλαι γραμμαὶ τοῦ ζητήματος, αἱ ριζικαὶ ἀνωμαλίαι ποὺ ἐπικρατοῦν καὶ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ ἣν πρόκειται νὰ ἐξετάσω δὲν μετεβλήθη. Θὰ ἦτο κουραστικὸν καὶ δι’ ἐμὲ καὶ δι’ ὑμᾶς τοὺς ἀκούοντας νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν ὅλου τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Εἶναι γνωστὴ καὶ πολλάκις καὶ διὰ μακρῶν ἐξητάσθη καὶ ἐξωνυχίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ πολύπλαγκτον αὐτὸ θέμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος, ἂν εἰς ὡρισμένην στιγμὴν καὶ ὡς φάρμακον ὅλως πρόσκαιρον, μέχρις ἐφαρμογῆς καταλληλοτέρου, ὠφέλησε κατά τι τὴν σταφίδα καὶ συνεκράτησεν εἴς τι σχετικῶς ἀνεκτὸν ἐπίπεδον τὰς τιμάς της, ἦτο ὅμως ἀτυχὴς ἀπὸ ἀπόψεως Ὀργανισμοῦ, σκοποῦντος τὴν οὐσιαστικήν, θετικὴν καὶ μελλοντικὴν θεραπείαν τῆς σοβούσης κρίσεως. Διότι ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία ἀνέλαβεν ἐργολαβικῶς τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένον καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ πρακτικῶς νὰ ἀνατίθεται εἰς τοιοῦτον Ὀργανισμὸν ἡ προστασία τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας ἑνὸς γεωργικοῦ προϊόντος. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ παραγωγή, δηλαδὴ τὰ συμφέροντα τῶν γεωργοκτηματιῶν τῶν παραγόντων γεωργικόν τι εἶδος, καὶ ἡ ἐμπορία τοῦ αὐτοῦ προϊόντος νὰ μὴ εὑρίσκωνται, ἂν ὄχι πάντοτε, συχνάκις ὅμως ἐν ἀντιθέσει; Διότι τὸ ἐμπόριον ἔχει σκοπὸν τὸ κέρδος καὶ φυσικὰ ἐπιδιώκει νὰ κερδοσκοπῇ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς εἰς βάρος τῶν κτηματιῶν· καὶ πολλάκις, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ διαφόρων περιστάσεων, καθ’ ἃς καὶ συρράξεις καὶ συλλαλητήρια καὶ ἐξεγέρσεις τῶν χωρικῶν κατὰ τῶν ἐμπόρων ἔλαβον χώραν, ἡ ἐμπορία μὲ τὴν παραγωγὴν ἦλθον εἰς ἀντίθεσιν. Ἡ ἐμὴ δὲ ἀντίληψις ἐκ προσωπικῆς πείρας καὶ μελέτης εἶναι ὅτι πολλάκις ὁ σταφιδοπαραγωγικὸς κόσμος, ἂν ὄχι ἀπὸ τοὺς μεγάλους ἐμπόρους, τοὺς διεξάγοντας τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς σταφιδεμπόρους τῆς δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως, τοὺς μεσάζοντας μεταξὺ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐξαγωγῆς, ὑπέστη πιέσεις καὶ ἀδικίας, ἐπιδιωχθέντος συστηματικῶς τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῶν τιμῶν. Ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, ἐλθοῦσα ἐν τῷ μέσῳ διὰ νὰ συγκρατήσῃ τὰς τιμάς, συνεδύασε τὸ ἔργον της μὲ τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ὑπ’ αὐτῆς ἱδρυθεῖσαν. Διότι ἵδρυσαν αὐτὴν οἱ αὐτοὶ κεφαλαιοκρατικοὶ κύκλοι τῆς Ἑνιαίας, οἱ αὐτοὶ μεγάλοι μέτοχοι, οἱ αὐτοὶ διευθύνοντες ἐφαίνοντο καὶ ἔδρων καὶ εἰς τὴν μίαν Ἑταιρείαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Προσέξατε, κύριοι, νὰ ἀκούσητε τὸν μηχανισμὸν ὅσοι δὲν τὸν γνωρίζετε. Θὰ τὸν ἐκθέσω ἐν συντόμῳ διὰ νὰ ἐννοήσετε ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία νὰ προστατεύσῃ ἀμφοτέρων, ἤτοι τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου, τὰ συμφέροντα. Ἐθεσπίσθη ὁ οἰκονομικῶς σόλοικος θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως, ἐπιστημονικῶς σόλοικος, πρακτικῶς ἴσως ὠφέλιμος εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ὑπὸ μορφὴν προσωρινότητος ὅμως.

§106Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§107Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιστημονικῶς σόλοικος, διότι τὸ νὰ προστατεύεται καὶ ἐπιδιώκεται ἔντασις τῆς παραγωγῆς προϊόντος τινὸς ὑπὲρ τὴν ἐξηκριβωμένην δυνατότητα τοῦ ὁρίου τῆς καταναλώσεώς του, ἤτοι νὰ ἐνισχύεται ἡ ὑπερπαραγωγὴ καθ’ ὃν χρόνον ἐνδείκνυται ἡ μείωσις τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ νὰ τὴν ἰσορροπήσῃ, ἡ παραγωγὴ πρὸς τὴν κατανάλωσιν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ ἐλεύθερον ἐμπόριον ἓν ποσοστὸν διὰ νὰ πωλῆται εἰς εὐτελῆ κάτω τοῦ prix de revient τιμήν, δὲν δύναται παρὰ ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως νὰ εἶναι σόλοικον, ἂν μή τι χεῖρον. Ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, ἔχουσα συνδυασμένα τὰ συμφέροντά της μὲ τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, εἶχεν ἀναλάβει ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ αὐξήσῃ τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ διαφημίσεως, προπαγάνδας καὶ ἄλλων μέσων (περὶ ἧς ὑποχρεώσεώς της εἶναι γνωστὸν πῶς τὴν ἐξεπλήρωσεν), ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, λόγῳ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν μετόχων καὶ διευθυντῶν της μὲ τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, εἶχε καταφανὲς συμφέρον ὅπως τὸ παρακράτημα εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον διὰ νὰ τὸ φέρῃ μὲ τὴν ἄλλην χεῖρα εἰς τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων διὰ νὰ κερδοσκοπῇ ἐκ τῆς οἰνοπνευματοποιήσεως καὶ οἰνοποιήσεως αὐτοῦ. Καὶ πρὸς τοῦτο ἐδημιούργησε κολοσσὸν βιομηχανίας, ἡ ὁποία στηρίζεται σχεδὸν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ παρακράτημα ὡς πρώτην ὕλην κατεργασίας, ἤτοι εἰς προϊόν πλουσιώτατον εἰς σάκχαρον, λαμβανόμενον εἰς ἐξευτελιστικὴν τιμήν, ἐξ ἧς βιομηχανίας κολοσσιαῖα κέρδη ἐκαρποῦντο καὶ καρποῦνται. Λοιπὸν εἶχεν εἰς χεῖράς της δύο λειτουργίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία ἀντετίθετο εἰς τὴν ἄλλην. Καί, ὅπως θὰ σᾶς εἴπω παρακατιών, ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρεία τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανᾷ ἐτησίως 10.000 λιρῶν διὰ τὴν διαφήμισιν τοῦ σταφιδοκάρπου, χάριν ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεώς του εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἰδίως χάριν εἰσαγωγῆς τοῦ προϊόντος καὶ εἰς ἄλλας νέας ἀγοράς, ἤτοι διὰ διαφήμισιν, ἀποστολὴν πρακτόρων, διανομὴν δωρεὰν δειγμάτων κλπ., ὡς τὸ ἄρθρον 24 τῆς συμβάσεως ὁρίζει. Πῶς ἐξετέλεσεν ἡ Ἑταιρεία τὴν οὐσιωδεστάτην ταύτην διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος ὑποχρέωσίν της; Ἁπλούστατα! Δὲν ἐξώδευσεν οὐδὲ μίαν πεντάραν. Κάποιος εἶχε τὴν περιέργειαν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Παρίσι νὰ εὕρῃ τὸ Γραφεῖον αὐτὸ τῆς Διαφημίσεως, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζετο ἡ Ἑταιρεία ὅτι εἶχεν ἱδρύσει. Ἀφοῦ ἔψαξεν ὅλο τὸ Παρίσι, εὗρεν εἰς μίαν σκοτεινὴν καὶ ἀπομεμακρυσμένην ὁδόν, εἰς ἓν παληόσπιτον, εἰς τὴν θύραν ἑνὸς ἐρήμου δωματίου μίαν ἐπιγραφὴν ἀναγράφουσαν ὅτι ἐκεῖ μέσα ἦτο τὸ περίφημον Γραφεῖον τῆς διαφημίσεως τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην. Τὸ εἶχεν ἐνοικιάσει διὰ νὰ δύναται νὰ ἀναγράφῃ ὅτι εἶχε Γραφεῖον εἰς μίαν ὁδὸν τῶν Παρισίων. Ὅταν μετέβην, κύριοι, εἰς τὸν Πύργον, θὰ σᾶς εἴπω ἓν γεγονὸς διὰ νὰ ἐννοήσετε πῶς οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἐν τῇ ἀπογνώσει των ἐκ τῆς κρίσεως τῆς σταφίδος πολλάκις ἠπατῶντο καὶ παρεσύροντο ὑπὸ τῶν περὶ τὴν σταφίδα σοβούντων ἐκμεταλλευτῶν. Τὴν ἡμέραν ποὺ ἔφθασα διὰ νὰ παραλάβω τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Πύργῳ, ἦτο Σάββατον. Ἔρχεται καὶ μὲ ἐπισκέπτεται μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία μὲ παρακαλεῖ νὰ τοῖς εἴπω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐπρόκειτο τὴν ἑπομένην ἡμέραν νὰ γίνῃ ἓν πάνδημον συλλαλητήριον, ἴσως καὶ ἔνοπλον, διότι ἐκεῖ ἐσυνηθίζοντο τότε καὶ τὰ ἔνοπλα συλλαλητήρια, ὑπὲρ τῆς προταθείσης καὶ διαφημιζομένης ἐν τῷ Τύπῳ ἰδέας τῆς ἱδρύσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐχαλοῦσεν ὁ κόσμος εἰς ὅλα τὰ σταφιδοφόρα μέρη ἅπερ διῆλθον μεταβαίνων εἰς Πύργον διὰ τὸ μονοπώλιον. Ἐγὼ ἐν τῇ ἀφελείᾳ μου τοῖς εἶπον ὅτι βεβαίως θὰ σᾶς ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, ἀφοῦ μελετήσω τοὺς ὅρους τῆς ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε ἓν ἀντίτυπον τοῦ σχεδίου τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως αὐτῆς τοῦ μονοπωλίου νὰ τὸ μελετήσω ἢ τοὐλάχιστον νὰ μοὶ ἐκθέσητε, διότι βεβαίως τοὺς ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, τοὺς ὅρους τῆς ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας του καὶ νὰ σᾶς εἴπω. Μοὶ ἀπαντοῦν ὅτι δὲν ἔχουν ὑπ’ ὄψιν οὐδὲν σχέδιον ἢ προτάσεις καὶ ὅτι οὔτε πληροφορίαν τινὰ ἀκριβῆ ἔχουν λάβει περὶ τῶν ὅρων τοῦ προτεινομένου Ὀργανισμοῦ. Τοῖς ἔκαμε δὲ ἐντύπωσιν ἡ αἴτησίς μου καὶ ἡ ἐπιφυλακτικότης μου ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφράσω γνώμην. Τότε ἐνεθυμήθην ἕνα μῦθον τοῦ Ἄνδερσων, καθ’ ὃν παρουσιάσθησάν ποτε δύο τυχοδιῶκται εἰς τὴν Αὐλὴν ἑνὸς Βασιλέως καὶ εἶπον ὅτι κατασκευάζουν ἐνδύματα τόσον διαφανῆ, τόσον ἀραχνοειδῆ, ὥστε νὰ μὴ φαίνωνται εἰς τὸ σῶμα. Ἐπρομηθεύθησαν ἕνα ἀργαλειὸν καὶ ὕφαιναν, καὶ ἕνα τραπέζι καὶ ἕνα ψαλίδι καὶ ἔκοπτον ἐνδύματα διὰ νὰ τὰ φορέσῃ ὁ Βασιλεὺς χωρὶς νὰ ὑφαίνουν τίποτε καὶ χωρὶς νὰ κόπτουν τίποτε. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἔρραψαν τὴν ἐνδυμασίαν καὶ ἐνέδυσαν τὸν Βασιλέα μὲ ἀνύπαρκτα φορέματα, τὰ ὁποῖα πάντες ἐφαντάζοντο ὅτι τὰ ἔβλεπον καὶ τὰ ἐθαύμαζον ὡς ἄκρως διαφανῆ καὶ ἀραχνοειδῆ. Ἐν ᾧ δὲ ἐξῆλθεν ὁ Βασιλεὺς εἰς περίπατον καὶ πάντες ἐθαύμαζον τὸ κίνημα, ἕνα μικρὸ παιδὶ ἐκραύγασε δυνατὰ «εἶναι γυμνὸς ὁ Βασιλεύς, δὲν φορεῖ τίποτε», τότε ὅλοι ὡμολόγησαν ὅτι πράγματι ἦτο γυμνός. Αὐτὸ λοιπὸν παθαίνομεν καὶ ἡμεῖς μὲ τὸν εὐφάνταστον χαρακτῆρά μας ἐξ ὑποβολῆς καὶ πολλάκις σπεύδομεν εἰς τὰς κρίσεις μας καὶ τὰς ἀποφάσεις μας καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἐν τῇ ψυχολογικῇ κινήσει τῆς ὀξυτάτης κρίσεως τῆς σταφίδος ὑφαρπαγὴ τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἥτις πιθανὸν νὰ ἀνεκούφισε προσωρινῶς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, κυρίως ὅμως ἐχρησιμοποιήθη διὰ νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν οἱ διάφοροι ἐπιτήδειοι, οἱ ὁποῖοι πέριξ τῆς σταφίδος ὀργιάζουν, τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, καὶ νὰ παρατείνωσι μίαν ψευδῆ οἰκονομικῶς κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀπήτει πρόχειρον φάρμακον ἀνακουφίσεως, ἀλλὰ κυρίως ἔχρῃζεν ἀληθοῦς καὶ πραγματικῆς μελλοντικῆς θεραπείας, ἣν ἡ Προνομιοῦχος ἀπέκλειε καὶ ἠμπόδιζε, διότι εἶχεν ἀντίθετον συμφέρον.

§108ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Λησμονεῖτε ὅτι ἡ ἐξέγερσις τοῦ μονοπωλίου ἦτο ἡ αἰτία διὰ νὰ γίνῃ ὁ θεσμὸς τῆς Προνομιούχου;

§109Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ συγκρατηθοῦν αἱ τιμαί, αἱ ὁποῖαι ἦσαν τότε ἀπελπιστικαί. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶχε φθάσει ἡ τιμὴ τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς 50 ἢ 55 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ συνεκρατήθη εἰς τὰς 100 ἢ 120 δραχμάς. Ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀτυχῶν κτηματιῶν ὑπὸ τῶν μικρεμπόρων καὶ τῶν τοκογλύφων εἶχε φθάσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε εὗρον τὴν πλουσίαν εἰς παραγωγικότητα καὶ ἐργατικότητα τῶν κατοίκων της ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας στενάζουσαν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς τοκογλυφίας καὶ τῆς ἀπηνοῦς ἐκμεταλλεύσεως. Ποίας μεθόδους μετεχειρίσθην πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ γεωργοκτηματικοῦ πληθυσμοῦ καὶ τί ἐπέτυχον διὰ τῆς μεθοδικῆς λειτουργίας τῆς γεωργικῆς πίστεως δὲν ἔχει θέσιν ἐνταῦθα νὰ ἐκθέσω. Τοῦτο λέγω, ὅτι μελετῶν τὴν κατάστασιν καὶ βλέπων ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἦγεν εἰς τὴν ῥιζικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος ὁ θεσμὸς τῆς Προνομιούχου καὶ τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως, διότι εὕρισκον ὅτι μὲ 100 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ παραγωγοί, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον παρετείνετο μία νοσηρὰ κατάστασις, τῆς ὁποίας μόνον ἡ ὀξύτης μιᾶς ἐκδηλώσεως προσκαίρως κατεπραΰνθη, κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἔδει προνοητικῶς, πρὶν ἐπέλθῃ νέα κρίσις, νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν, εἰς τὴν ῥιζικὴν θεραπείαν. Τὸ Ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης εἶχεν ἐκ πλειστηριασμῶν σημαντικὴν ἔκτασιν σταφιδαμπέλων, διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ὁποίων ἐδαπανῶντο 45 περίπου δραχ. κατὰ στρέμμα καὶ ἀπέδιδον ἓν χιλιόλιτρον τὰ δύο στρέμματα κατὰ προσέγγισιν, ἤτοι ἐστοίχιζεν 90 δραχ. ἡ δαπάνη τῆς παραγωγῆς ἑνὸς χιλιολίτρου. Ἂν ἐπωλεῖτο πρὸς 100 δραχ. τὸ χιλιόλιτρον, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ ἡ παραγωγή; Τί ἔμενε διὰ τόκον τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος καὶ κέρδος τῆς γεωργικῆς ἐπιχειρήσεως διὰ τὴν ζωάρκειαν μιᾶς οἰκογενείας; Τότε ὡμίλησα τὴν γλῶσσαν τῆς εἰλικρινείας καὶ εἶπον εἰς τοὺς κτηματίας καὶ γεωργοὺς ὅτι ἐφεξῆς ἡ σταφὶς πρέπει νὰ εἶναι ἀστικὴ ἐπιχείρησις καὶ θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῆς ὁδόν, εἰς τὴν ὁδὸν τῆς γεωργίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἀστοὶ νὰ διατηρήσωσι σταφιδαμπέλους, ἐφόσον εἶναι χρεωμένοι καὶ μὴ ὄντες γεωργοὶ καὶ μὴ ἐξασκοῦντες ἄλλο ἐπάγγελμα δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ ζήσουν ἐξ ἄλλων πόρων. Ὅπως ἦσαν συνηθισμένοι ἀπὸ τὴν εὐπορίαν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς φυλλοξήρας ἐν Γαλλίᾳ, νὰ ἱκανοποιοῦν ὅλας τὰς ἀνάγκας τῶν ἐκ τοῦ προνομιούχου αὐτοῦ προϊόντος καὶ ἦσαν προσηλωμένοι εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς καλλιεργείας κτημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπέδιδον τὰ ἔξοδά των, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρήσωσι γεωργικὰ κτήματα, μὴ καλύπτοντα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, ἐνῷ αὐτοὶ εἶχον ἀνάγκην ἑνὸς εἰσοδήματος, ἐξ οὗ νὰ ἐπαρκοῦν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τοῦ ἐνυποθήκου χρέους, ὅπερ οἱ πλεῖστοι εἶχον πρὸς τὴν Τράπεζαν, δι’ ἔξοδα καλλιεργείας, νὰ διατηρῶσι τὰ σπίτια των καὶ νὰ σπουδάζωσι τὰ παιδιά των κλπ., ἀναμένοντες ἐπάνοδον μιᾶς ἐξαιρετικῆς καταστάσεως, ἥτις οὐδαμόθεν ἐφαίνετο ἐπερχομένη; Τοῖς εἶπον ὅτι ἡ σταφὶς θὰ φύγῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν βεβαρημένων μὲ χρέη ἀστῶν καὶ θὰ περιέλθῃ εἰς τὰς χεῖρας τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐργαζόμενοι αὐτοὶ προσωπικῶς μὲ τὰ τέκνα των καὶ μὲ τὰς γυναῖκάς των, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωσι τὴν δαπάνην τῆς παραγωγῆς εἰς δραχ. 40 ἢ 50 κατὰ χιλιόλιτρον, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ τὸ μέχρι τῶν δραχμῶν 120 ἢ 150 τῆς τιμῆς τοῦ σταφιδοκάρπου ὑπόλοιπον διὰ νὰ διατηρῆται μία οἰκογένεια γεωργική.

§110Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Οἱ χωρικοὶ ἔχουσι τὰς σταφίδας καὶ αἱ Τράπεζαι τοὺς ἐπώλησαν τὰς περιουσίας, ὡς καὶ οἱ τοκογλύφοι, χάρις εἰς τὴν ἀβλεψίαν τοῦ Κράτους.

§111Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί λέγετε ἀνακριβείας; Οἱ χωρικοὶ ἐξαιρετικῶς ηὐνοήθησαν καὶ ἐπροστατεύθησαν. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι καὶ τῶν ἀστῶν ὅλας τὰς ἀμπέλους, ὅσας συνεπείᾳ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως εἶχεν ἡ Τράπεζα, τὰς μετεπώλησεν εἰς τοὺς παλαιοὺς ἰδιοκτήτας, ἐφόσον τὸ ἐζήτησαν, εἰς τιμὰς εὐτελεῖς, μὲ πᾶσαν συγκατάβασιν, σχεδὸν ἐπὶ πιστώσει τοῦ ὅλου τιμήματος, ἤτοι μὲ ἐλάχιστον περιθώριον προκαταβολῆς ἀπέναντι τοῦ τιμήματος, ὅπερ ἀφέθη αὐτοῖς ὡς χρεολυτικὸν δάνειον. Ἐπισκοπῶν ἑπομένως τὴν κατάστασιν, ὡς ἐξειλίσσετο, καὶ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἐνδεικνυομένην ῥιζικὴν αὐτῆς λύσιν διὰ τὸ μέλλον, ἐσχημάτισα τὴν γνώμην καὶ ἐπρότεινα ἐν Πύργῳ κατὰ τὸ 1909 τὴν ἰδέαν τῆς διὰ τῆς ἐκριζώσεως ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος, ὡς βιωσίμου γεωργικῆς ἐπιχειρήσεως. Δὲν ἦτο ἰδική μου ἐφεύρεσις ἡ ἰδέα τῆς ἐκριζώσεως. Εἶχε προταθῆ ὑπὸ ἄλλων πρότερον καὶ εἶχεν εὐρέως συζητηθῆ, ἀλλ’ ἐγὼ τὴν διετύπωσα ὑπὸ μορφὴν οἰκονομικήν, ὑποδείξας τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τῆς ἐκτελέσεώς της, περὶ οὗ ἕως τότε δὲν εἶχε γίνει ἀποτελεσματικὴ ὑπόδειξις καὶ ἐκεῖ προσέκρουεν ἡ ἐφαρμογή της. Ἀνέπτυξα εἰς συνέντευξιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα εἰς τὴν ἐφημερίδα «Πατρὶς» τοῦ Πύργου, τὸ σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου ἡ σταφὶς θὰ ἐγίνετο αὐτάρκης διὰ ποσοστοῦ ἐκ τῶν ὅσων ἐπλήρωνεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, θὰ συνετελεῖτο ἡ ἐκρίζωσις καὶ θὰ περιωρίζετο βεβαίως ἡ παραγωγὴ εἰς τόσον ποσόν, ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταναλίσκεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἔκαμα μνείαν τῆς προτάσεως ταύτης, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις, καὶ ἰδίως οἱ μὴ καταγόμενοι ἀπὸ σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ὅτι ἡ πρότασίς μου αὐτὴ ἦτο καὶ εἶναι μία γνώμη, ἡ ὁποία καὶ σήμερον δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀπορριπτέα. Εἶναι πολὺ συζητήσιμος καὶ ἡ ἀντικειμενικὴ ἔρευνα τοῦ ζητήματος δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς σκέψεις περὶ τῆς ἐφαρμογῆς της. Δὲν θὰ ἐπιμείνω βεβαίως ἐγὼ νὰ τὴν ὑποστηρίξω, ὡς ἀπολύτως ἐφαρμόσιμον, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἀκούσω τὰς γνώμας τῶν συγχρονιστικώτερον ἐμοῦ παρακολουθούντων τὴν κατάστασιν· ἀπολύτως ὅμως ἔχω τὴν γνώμην καὶ τὴν προβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ δώσωμεν μίαν ῥιζικὴν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος.

§112ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ λύσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§113Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Σέβομαι τὰς γνώμας σας, ἀλλ’ ἔχω καὶ πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδικάς μου.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως δὲν δεικνύω ἀνευλάβειαν εἰς τὰς γνώμας σας, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα.

§115Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα; Ἤλθαμεν ἐδῶ μόνον διὰ νὰ πολιτειολογῶμεν καὶ νὰ πολιτικολογῶμεν καὶ ὄχι διὰ νὰ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Χώρας; Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἀπασχολοῦν τὸ ἐνδιαφέρον μόνον τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἐν πρώτοις ἐνδιαφέρει οὐσιωδέστατα τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἔχει στενὴν σχέσιν καὶ ἐπηρεάζει σοβαρώτατα τὴν νομισματικήν μας κατάστασιν καὶ τὰς τιμὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἔχει σημαντικωτάτην ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ πλέον ἀφορᾷ ἐμμέσως μέν, ἀλλ’ ἀρκετὰ ἐπιδραστικῶς, καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν ἀμπελοκτημόνων. Διότι ἡ τύχη τῆς οἰνοπαραγωγῆς ὑφίσταται σημαντικὴν ἐπίδρασιν ἤ, διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, πίεσιν ἐκ τῆς ὑφισταμένης ὀργανώσεως καὶ τῶν μέτρων τῶν λαμβανομένων διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφίδος. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀδιάφορος δι’ ἡμᾶς τοὺς μὴ σταφιδοπαραγωγοὺς ἡ παράτασις μιᾶς καταστάσεως νοσηρᾶς, μιᾶς καταστάσεως ψευδοῦς καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος διαιωνιζομένης. Διότι τὸ μέλλον τῆς σταφίδος δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένον ἐν τῇ φυσιολογικῇ λειτουργίᾳ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως. Εὑρίσκεται εἰς ἀντιφυσιολογικὴν καὶ ἀντιοικονομικὴν λειτουργίαν. Δὲν εἶναι ἀληθὴς αὐτὴ ἡ δημιουργηθεῖσα ὑπὸ τῶν ἐκμεταλλευτῶν τῆς παραγωγῆς κατάστασις, εἶναι ψευδὴς κατάστασις. Καὶ ἐρωτῶ τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὴν παράτασιν αὐτῆς: Ποῦ θὰ φθάσωμεν μὲ τὰ προσωρινὰ μέτρα, μὲ τὰ παρὰ φύσιν καὶ παρὰ πᾶσαν λογικὴν αὐτὰ μέτρα, μὲ τὴν ἐν ἐμπορικῇ μεταμφιέσει παρέμβασιν αὐτὴν τοῦ Κράτους, τοῦ νὰ γίνεται ἀγοραστὴς καὶ πωλητὴς ἐγχωρίων προϊόντων; Εἶναι οἰκονομικὴ μέθοδος αὐτὴ ἀληθής, εἰλικρινὴς καὶ ἀποτελεσματικὴ τὸ νὰ βγάζωμεν χρήματα ἀπὸ τὴν μίαν τσέπην καὶ νὰ τὰ βάζωμεν εἰς τὴν ἄλλην καὶ νὰ πιστεύωμεν ἢ νὰ προσποιούμεθα ὅτι πιστεύομεν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι μὲ ἐκεῖνα τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ πιάσωμεν ἀπὸ τὴν πώλησιν τοῦ ἀγορασθέντος ἀποθέματος, μὲ ἐκεῖνα θὰ ἀγοράσωμεν ἄλλην σταφίδα καὶ θὰ πωλήσωμεν αὐτὴν καὶ θὰ ἀγοράσωμεν ἄλλην καὶ οὕτω καθεξῆς; Καὶ πιστεύετε πῶς τελικῶς δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἔλλειμμα; Πῶς τὸ πιστεύετε; Ἀφοῦ ἐξαντληθῇ πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τὸ ἐκ τοῦ ὑφισταμένου παρακρατήματος προκῦψον τίμημα, κατόπιν τὸ ἐκ δραχ. 2200 περίπου κατὰ χιλιόλιτρον ἔλλειμμα πόθεν θὰ καλυφθῇ; Ἐκ τῆς μιᾶς λίρας κατὰ χιλιόλιτρον; Ἐπὶ πλέον δέ, ἂν ἐξακολουθῇ ἡ ἀζητησία καὶ ἐξακολουθοῦμεν ἀγοράζοντες, προκύπτει καὶ τὸ ζήτημα ἂν θὰ ἔχωμεν ἐπαρκεῖς ἀποθήκας διὰ νὰ ρίψωμεν αὐτὴν τὴν σταφίδα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ καὶ νὰ ἀκουσθῇ καλῶς παρ’ ὅλων: Ἡ μέθοδος αὕτη τῶν παρακρατημάτων καὶ τῶν ἀγορῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους πλεονασμάτων ἀποτελεῖ ἕνα φάρμακον, τὸ ὁποῖον εἰς ὡρισμένας στιγμὰς δύναται νὰ φέρῃ προσωρινὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ἡ ἐπιστήμη πολλάκις ὑποχωρεῖ εἰς τὰ κομπογιανίτικα φάρμακα, ὅταν, εἰς κρισίμους τινὰς περιστάσεις ποὺ ἡ ἐπιστήμη δὲν προλαμβάνει, δύνανται ταῦτα νὰ ἀνακουφίσωσι προσκαίρως. Ἀλλ’ ἐπὶ μίαν τριακονταετίαν νὰ θεραπεύεται ἕνα ὀργανικὸν νόσημα μὲ κομπογιανίτικα φάρμακα....

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἔζησε μὲ τὸν κομπογιανιτισμόν, ἐνῷ θὰ ἀπέθνησκε μὲ τὴν ἐπιστήμην.

§117Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἐπήρχετο ὁ θάνατος τῆς σταφίδος μὲ ὅλα σας τὰ φάρμακα, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀνταλλακτικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος, ἐξ ἧς αἱ ὑπερβολικαὶ τιμαί.

§118Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία μετέχει μᾶλλον χάριτος παρὰ βάσεως, ἤθελα νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς, ὅτι ἠγοράσαμεν πρό τινων μηνῶν τριάκοντα ἑκατομμύρια σταφίδος, πρὶν τοῦ νομοθετήματος.

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι τριάκοντα· δέκα ἑκατομμύρια.

§120Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐπὶ Ἐπαναστάσεως εἴκοσιν ἑκατομμύρια.

§121Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Κράτους. Ἐδῶ ὑπάρχει μία πλάνη, ὅτι τὸ Κράτος συνεισφέρει. Ποτὲ δὲν ἔγινε τοῦτο.

§122Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠγοράσαμεν (δηλ. τὸ Κράτος, γενόμενον εἶδος ἐμπόρου) ἕως τώρα 20 ἑκατομμύρια λιτρῶν ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν 10 καὶ κατόπιν 30 ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφίδος, δηλ. ἐβάλαμεν εἰς τὸν ψευδάνθρακα ἕνα κατάπλασμα μὲ τὰ 20 ἑκατομμύρια, ὕστερα δεύτερον μὲ τὴν ἀγορὰν ὑπὸ τοῦ Κράτους τῶν 10 ἑκατομμυρίων· ὕστερα τρίτον μὲ τὴν τελευταίαν ἀγορὰν τῶν 30 ἑκατομμυρίων. Τώρα οἱ κύριοι ἐκ Πατρῶν συνάδελφοι ἐζήτησαν δι’ ἀναφορᾶς των ἤ, ὡς διαβλέπω, πρόκειται νὰ ὑποβάλουν τροπολογίαν ἢ προσθήκην ἄρθρου περὶ ἑτέρων 30 ἑκατομμυρίων. Ὁ κομπογιανιτισμὸς ἐξακολουθεῖ νὰ βάζῃ καταπλάσματα, ἐνῷ ἡ ὀργανικὴ νόσος ὁσημέραι ὑποσκάπτει τὴν ὑγείαν μας. Τὰ 60 θὰ γίνουν 90 ἑκατομ. Καὶ πῶς θὰ καταναλωθῇ ὅλον αὐτὸ τὸ ἀπόθεμα, τὸ ὁποῖον ἡ κατανάλωσις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀπορροφήσῃ; Λέγετε, καὶ τὸ δέχομαι καὶ ἐγὼ ὑπό τινας ἐπιφυλάξεις, διὰ τὸ μέλλον καὶ φαίνεται ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκ τοῦ ἰδίου σας σώματος, ἐκ τοῦ αἵματός σας ἀφαιρεῖτε αἷμα καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ἴδιόν σας αἷμα κάμνετε ἐνέσεις αἵματος εἰς τὸν ὀργανισμόν σας. Ἀφοῦ τὸ θέλετε ἔτσι, ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἐξακολουθήσετε. Ἐγὼ ὅμως, ἀπὸ γενικωτέρας ἐπισκοπήσεως τῆς ὅλης οἰκονομικῆς καταστάσεως κρίνων καὶ ἔχων τὴν ἀρχὴν ἣν καὶ ἄλλοτε ἐνταῦθα διετύπωσα, ἐπιμένω ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα εἶναι ἀλληλένδετα, τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα ἀποτελοῦν ἓν σύνολον καὶ κανὲν οἰκονομικὸν μέτρον μεμονωμένον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀποτελεσματικόν. Εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ θίγεται ἡ δημοσιονομικὴ πολιτικὴ ἄνευ συντονισμοῦ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἡ κοινωνικὴ οἰκονομία, ὡς ἐμφανίζεται σήμερον, ὡς νέα ἐπιστήμη περιληπτικὴ ὅλων τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν θεμάτων, καταδεικνύει πῶς ἡ ἀντανάκλασις καὶ ὁ ἀλληλοεπηρεασμὸς ὅλων τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς ὅλης οἰκονομίας μιᾶς Χώρας, ἀλλὰ καὶ διεθνῶς ἀκόμη, ὡς ἤδη ἀνεπτύχθησαν αἱ διεθνεῖς οἰκονομικαὶ σχέσεις τῶν Ἐθνῶν. Ὑποστηρίζω μετὰ πεποιθήσεως ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζομεν ἐπὶ τῆς σταφίδος, αὐξάνοντες τὸν ὄγκον τοῦ παρακρατήματος, συγκεντροῦντες εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους ἀποθέματα, μὴ φυσιολογικῶς δηλαδὴ εἰς τὴν συμφέρουσαν τιμὴν καταναλώσιμα, καὶ τὰ ὁποῖα κατ’ ἀνάγκην θὰ διαθέσωμεν εἰς τὴν οἰνοπνευματοποιίαν καὶ οἰνοποιίαν ἐν τιμῇ κατωτέρᾳ ἢ τὸ πολὺ ἴσῃ τῆς δαπάνης τῆς παραγωγῆς, ἐνδιαφέρουσιν, ἀπὸ γενικῆς μὲν ἀπόψεως, ὅλην τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἔχουσι δὲ ἰδιαιτέρως ἐπιζήμιον ἀντίκτυπον εἰς τὴν οἰνοπαραγωγὴν τῆς ἄλλης Ἑλλάδος καὶ ἰδίως τῆς Θεσσαλίας καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐν γένει τὰς οἰνοπαραγωγούς. Ἡ οἰνοπαραγωγὴ διατρέχει ἤδη κρίσιν. Ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ παρακράτημα, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὅλος αὐτὸς ὁ μηχανισμὸς ὁ διὰ τῆς Ἑνιαίας καὶ τῶν συνεργατῶν της κερδοσκοπικῶν βιομηχανιῶν, ἡ Ἑλληνικὴ οἰνοποιία θὰ ἦτο εἰς πολὺ κρείσσονα θέσιν. Εἶχεν ἀρχίσει, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ προάγεται ἡ οἰνοπαραγωγή. Ὑπῆρχεν ἐδῶ οἰνοπαραγωγὴ ἡ ὁποία κατεσκεύαζεν ἐκλεκτοὺς οἴνους, οἵτινες εἶχον ἀρχίσει νὰ ἀποκτῶσιν ὄνομα καὶ νὰ εἰσάγωνται εἰς μεγάλα ξενοδοχεῖα τῶν Εὐρωπαϊκῶν μεγαλοπόλεων. Τί γίνεται ἡ ἐξαγωγὴ εἰς τὴν Εὐρώπην τῶν οἴνων τούτων; Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐπιχειρήσεις τῆς ἐκ σταφυλῶν κατασκευῆς ἐκλεκτῶν οἴνων κατεβαραθρώθησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅπου ἔγινεν ὁ μηχανισμὸς τῆς Ἑνιαίας καὶ ἡ διὰ τοῦ παρακρατήματος κατασκευὴ καὶ ἐξαγωγὴ οἴνων τῆς Ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ σταφιδίτης οἶνος, εὐθηνὸς ἀλλὰ καὶ ὅλως κατωτέρας ποιότητος, ἀνταγωνίζεται τοὺς καλοὺς Ἑλληνικοὺς οἴνους, οἱ δι’ ἐξαγωγὴν ἄλλοτε προωρισμένοι οἶνοι τῆς ἀμπελοφυτείας διέρχονται κρίσιν, ὡς τῆς Θήρας, οἱ Κρητικοὶ οἶνοι κλπ. Τί ἔχομεν ὡς δεδομένον; Ὅτι κατὰ τὴν διαρρεύσασαν εἰκοσιτετραετίαν οἱ ἐκ σταφυλῆς οἶνοι τῆς Ἑλλάδος οὐδεμίαν πρόοδον ἐποιήσαντο εἴς τε τὴν βελτίωσιν τῆς ἐπεξεργασίας των καὶ εἰς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατανάλωσίν των, ἥτις δὲν ἐνίσχυε τὴν βελτίωσίν των. Ηὔξησε βεβαίως, ὡς ἡ στατιστικὴ δεικνύει, ἡ κατανάλωσις Ἑλληνικῶν οἴνων εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ μόνον τῶν οἴνων τοὺς ὁποίους ἐξῆγεν ἡ Ἑταιρεία ἀποκλειστικῶς, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ βιομηχανία τῶν οἴνων κατώρθωσε νὰ καταναλωθῇ σταφίς, συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ διοχετευθῇ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης σταφὶς ὑπὸ μορφὴν οἴνου καὶ νὰ κερδίσουν ἑκατομμύρια οἱ ὀλίγοι κεφαλαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι ἐξεμεταλλεύθησαν τὸν περίπλοκον αὐτὸν θεσμόν. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὅτι οἱ Ἑλληνικοὶ οἶνοι, οἱ οἶνοι τῆς Θήρας καὶ τῆς Κρήτης, δὲν ὑπέστησαν τὸν ἀντίκτυπον; Καὶ αὐτὸς ὁ ρητινίτης ἐφέτος δὲν ἔχει κατανάλωσιν καὶ διέρχεται κρίσιν καὶ οἱ ἀμπελουργοὶ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς εὑρίσκονται ἐν δυσφορίᾳ διὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν εἰς βάρος τῶν κατάστασιν, καὶ ἐν γένει οἱ οἶνοι ὅλης τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐν ὑποτιμήσει καὶ ἀζητησίᾳ. Πῶς θέλετε λοιπὸν ἡ ἄλλη Ἑλλάς, ἡ ὁποία νομίζει ὅτι πιέζεται ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, νὰ εἶναι ἀναίσθητος καὶ νὰ μὴ ἐνδιαφέρεται καὶ νὰ μὴ ζητῇ, ὅπως παύσῃ ἐπὶ τέλους ἡ συνέχισις αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν ὁριστικὴν διαρρύθμισιν τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τρόπον κανονίζοντα καὶ συνδυάζοντα τὰς βλέψεις καὶ τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Πρέπει καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε νὰ λείψῃ ἡ μέθοδος τοῦ παράγειν πλέον τοῦ καταναλισκομένου ὡς ξηροῦ καρποῦ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ποσοῦ τοῦ προϊόντος τούτου, ἤτοι τοῦ σταφιδοκάρπου· νὰ λείψῃ τὸ παρακράτημα, τὸ ὁποῖον πωλεῖται εἰς τιμὴν κατωτέραν τῆς τιμῆς τῆς παραγωγῆς του, διότι ἐπωλήθη σταφιδόκαρπος πρὸς 700 δρ. τὸ χιλιόλιτρον ἢ πρὸς 900 δρ., ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐνῷ κατὰ πληροφορίας συναδέλφων, ἡ παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου στοιχίζει χιλίας δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον. Τοῦτο ἀποτελεῖ μεγάλην οἰκονομικὴν ἀνωμαλίαν, ἀνάλογον μὲ τὸ dumping τῶν Γερμανῶν, ὑπὸ ὅλως διάφορον μορφὴν καὶ τύπον, διαταράσσουσαν τὴν φυσιολογικὴν λειτουργίαν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς, τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Συνέλευσιν οὔτε νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἐμὲ μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ λεπτομέρειαι εἶναι λεπτομέρειαι τοῦ κομπογιαννιτισμοῦ, συνεχιζομένου. Διότι, ἂν μεταχειριζόμεθα κηραλοιφὴν ἢ τσιρότο ἢ καταπλάσματα, εἶναι ἀδιάφορον. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ πεπαλαιωμένη ἤδη κατάστασα καὶ ἀποκοιμίζουσα ἡμᾶς, ὥστε νὰ μὴ σκεπτώμεθα περὶ τῆς ριζικῆς θεραπείας, μέθοδος αὕτη. Θὰ μοὶ εἴπετε· ποία εἶναι ἡ μέθοδος ἡ νέα, ἡ ἀποτελεσματικὴ διὰ τὴν μελλοντικὴν ἐξυγίανσιν; Διότι τὸ νὰ ἐπικρίνῃ κανεὶς ἕνα θεσμὸν εἶναι πρᾶγμα εὔκολον. Μήπως οἱ μπολσεβίκοι, οἱ κομμουνισταὶ κλπ., ὅταν ὁμιλοῦσι κατὰ τῆς ὑφεστώσης μορφῆς τῆς κοινωνίας καὶ καταδεικνύουσι τὰ ἄδικα τῆς νῦν ὑφισταμένης οἰκονομικῆς ὀργανώσεως, δὲν λέγουν πολλὰ ὀρθὰ καὶ δίκαια; Ἀλλὰ ὅταν τοῖς εἴπητε πῶς θὰ ἀναμορφωθῇ ἡ κοινωνία, ποία θὰ εἶναι ἡ νέα οἰκονομικὴ ὀργάνωσις καὶ τί θὰ κάμουν αὐτοί, ὅταν ἐπικρατήσουν καὶ ἐπιδοθοῦν εἰς τὴν νέαν διοργάνωσιν, δὲν ἠμποροῦν νὰ σᾶς ἀπαντήσουν τίποτε ὡρισμένον καὶ σαφές, ἀλλ’ εἰς θεωρίας, εἰς ἀοριστολογίας καταλήγουν. Δύο συστήματα εἶναι συζητήσιμα, ἂν δεχθῶμεν τὴν ἄποψιν ὅτι ἐπιβάλλεται πλέον ἡ κατάστασις αὐτὴ νὰ παύσῃ καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ὁριστικῆς λύσεως πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος. Τὸ πρῶτον σύστημα εἶναι — καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐξεγερθῆτε — τὸ σύστημα τῆς ἐκριζώσεως. Ἡ ἔκτασις τῶν σταφιδαμπέλων ἀνήρχετο, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἤμην εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἤτοι τῷ 1905–1906, εἰς 700 χιλ. περίπου στρεμμάτων. Τότε διετυπώθη ὑπ’ ἐμοῦ ἡ γνώμη νὰ ἐκριζωθοῦν ἀναγκαστικῶς 200–220 χιλιάδες στρεμμάτων καὶ δι’ ἑνὸς δανείου 60 ἑκατομμυρίων δραχμῶν νὰ ἀποζημιώσωμεν μὲ 300 δραχ. τὸ στρέμμα. Ὅλοι οἱ σταφιδοκτηματίαι εὐχαρίστως θὰ ἀπεδέχοντο τότε νὰ λάβουν 300 δραχ. δι’ ἕκαστον στρέμμα ἐκριζούμενον καὶ νὰ τοῖς μείνῃ ὁ ἀγρὸς πρὸς ἄλλου εἴδους καλλιέργειαν. Τὴν οἰκονομικὴν διαρρύθμισιν τοῦ ζητήματος διέγραψα τοιαύτην, ὥστε μὲ τὸ ἑπτάδραχμον τοῦ ἄρθρου 23 τῆς συμβάσεως καὶ μὲ ποσοστὸν τῆς εἰς εἶδος εἰσφορᾶς καὶ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν νόμων ͵ΒϠΞΕʹ καὶ ͵ΓΚΗʹ, ἐκριζουμένων 200 περίπου χιλιάδων στρεμμάτων, θὰ ἔμενε μία ἔκτασις σταφιδαμπέλου 500 χιλ. στρεμμάτων περίπου, ἡ ὁποία θὰ παρεῖχεν ἀκριβῶς τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡ κατανάλωσις εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀνέρχεται εἰς 200 περίπου ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν· αὐτὸ τὸ ποσὸν κανονικῶς ἀπορροφᾶται ἀπὸ τὴν ἐξαγωγήν. Κατόπιν τὴν γνώμην αὐτήν, ὑπὲρ ἧς ἐκηρύχθη ἐνθουσιωδῶς ὅλος ὁ σταφιδικὸς κόσμος, τὴν ἐπῆρεν εἰς χεῖράς της ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία καὶ τὴν ἐξεφύλισεν. Εἶδεν ὅτι ὁ κόσμος τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἐξηγέρθη καὶ σύσσωμος ἐζήτησε τὴν ἐκρίζωσιν καὶ ἔφθασε μέχρι συλλαλητηρίων, καὶ μάλιστα ἠπειλήθη ἐν Πύργῳ, ὅπως ἐνθυμοῦνται οἱ ἐκ Πύργου κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἔνοπλον συλλαλητήριον, ἵνα ἐφαρμοσθῇ ἡ ἐκρίζωσις, τόσον ἦτο ἀρεστὴ ἡ γνώμη αὐτή, καὶ διὰ νὰ τὴν ματαιώσῃ ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρξε ποτὲ φίλος τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος (δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου συνεπείᾳ πενταετοῦς παρακολουθήσεως τοῦ ἔργου της), ἐμηχανεύθη νὰ ὑποκριθῇ ὅτι ἀσπάζεται τὴν ἰδέαν ταύτην καὶ συνωμολόγησεν ἓν δάνειον 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ νὰ ἀποζημιοῦνται ὅσοι θὰ ἤθελον ἑκουσίως νὰ ἐκριζώσουν τὰς ἀμπέλους μὲ 100 ἕως 150 δραχμὰς τὸ στρέμμα, ὡς ἐνθυμοῦμαι, διότι δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν σχετικὴν σύμβασιν. Ἐκεῖνο δὲ ποὺ θὰ κινήσῃ περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον σας εἶναι ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ περιελήφθη ὅρος, καθ’ ὃν ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία, ὡς ἐκ τῆς λαμπρᾶς διοικήσεώς της περὶ τὴν διάθεσιν τοῦ κεφαλαίου της ἐν Αἰγύπτῳ, εὑρίσκετο ὑπὸ πτώχευσιν (καὶ παρέλκει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων περὶ τῆς μειώσεως τοῦ κεφαλαίου, εἰς τὴν ὁποίαν παρέστην κἀγὼ ὡς μέτοχος, ἐβεβαιώθη καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἐπετοῦσαν τὰ χρήματα μὲ τὴν σέσουλαν), ἡ Τράπεζα, λέγω, ἡ Ἀθηναϊκή, καὶ τοῦτο εἶναι διδακτικὸν τοῦ πῶς ἐργάζεται μία ὀλιγαρχικὴ κεφαλαιοκρατία ἐν Ἑλλάδι, ἀνελάμβανε, κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, μὲ τὴν Προνομιοῦχον, κατατεθειμένων εἰς αὐτὴν 10 ἑκατομμυρίων τοῦ δανείου, ὅπερ συνωμολόγησεν ἡ Προνομιοῦχος διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐκριζωθησομένων σταφιδαμπέλων, νὰ πληρώσῃ τοὺς δικαιουμένους εἰς ἀποζημίωσιν. Καὶ τὰ ἐπῆρεν ἀτόκως τὰ ἑκατομμύρια αὐτά, ὧν εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάγκην διὰ νὰ συγκρατηθῇ, καὶ νομίζω ὅτι ἓν ποσὸν 6 ἑκατομμυρίων μένει ἀκόμη ὑπόλοιπον, διότι ὁ σταφιδικὸς κόσμος δὲν ἐξερρίζωσεν ὅσα ἔπρεπε νὰ ἐκριζώσῃ, καὶ τὰ διεχειρίζετο εἰς τὰς ἐργασίας της ἀτόκως εἰς βάρος τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Ἐξερριζώθησαν, νομίζω, περὶ τὰ 60.000 ἢ 70.000 στρέμματα, ἀσφαλῶς, λόγῳ τῆς πενιχρᾶς ἀποζημιώσεως, αἱ τελείως παρημελημέναι καὶ οὐδὲν παράγουσαι σταφιδάμπελοι, καὶ ἑπομένως ὁ θεσμὸς τῆς ἐκριζώσεως ὄχι ἁπλῶς, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, ἐξεφυλίσθη, ἀλλ’ ὑπενομεύθη. Τοὐναντίον δὲ συνέβη· ἐν τῷ μεταξὺ ἐνταθείσης τῆς παραγωγικῆς δράσεως, ὡς ἐκ τῆς συγκρατήσεως τῶν τιμῶν, βελτιωθεισῶν τῶν συνθηκῶν τῆς καλλιεργείας, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης, κυρίως ἐξ ἄλλων αἰτίων καὶ ἰδίως ἐκ τῶν ἐμβασμάτων τῶν ἐν Ἀμερικῇ μεταναστῶν, ἐπελθούσης σχετικῆς εὐπορίας ἐξ ἐξοικονομήσεως τῶν καλλιεργητικῶν χρηματικῶν μέσων, ἡ παραγωγὴ ἦλθε πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον τοῦ παρελθόντος, ἐξισωθείσης τῆς αὐξήσεως πρὸς τὴν σχετικὴν ἐκ τῆς ἐκριζώσεως μείωσιν, διότι τώρα ὑπολογίζουν τὴν παραγωγὴν πλέον τῶν 300 ἑκατομμυρίων, καὶ οὕτως εὑρισκόμεθα πάλιν, σχεδὸν ἐν συνεχείᾳ, εἰς τὴν νοσηρὰν κατάστασιν τῆς ὑπερπαραγωγῆς. Λοιπὸν νομίζω ὅτι, παραβλεπομένων τῶν συμφερόντων τῶν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ σοβούντων περὶ τὴν σταφίδα συμφερόντων, παραβλεπομένων τῶν φωνασκιῶν καὶ τῶν ψευδοπαραστάσεων τῶν κύκλων ἐκείνων τῶν κερδοσκόπων, κύκλων ὑπερτιμητικῶν καὶ ὑποτιμητικῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς τεράστιος πολύπους μὲ τοὺς ἰσχυροὺς πλοκάμους του ἔχουν περισφίγξει καὶ πνίγουν τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, νὰ σκεφθοῦν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἐξυγίανσιν τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς, τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸν φυσιολογικὸν βίον, ἐπιδιώκοντες τὴν ριζικὴν θεραπείαν διὰ τῆς ἐκριζώσεως, ἂν νομίζουν ὅτι εἶναι ἀκόμη καιρὸς νὰ ἐφαρμόσουν τὸ μέτρον τοῦτο. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἐπιμένω ἀπολύτως εἰς τὴν γνώμην μου ταύτην, ἣν μετὰ σχετικῆς ἐπιφυλάξεως ἐκφέρω, φυσικὰ μὲ τὰς τροποποιήσεις, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς κατὰ στρέμμα ἀποζημιώσεως καὶ σχετικοῦ δανείου συμφώνως μὲ τὰς σημερινὰς τιμάς. Οἱ σταφιδοπαραγωγοί, κτηματίαι καὶ γεωργοὶ ἔχουσι μείζονα ἁρμοδιότητα νὰ ἀποφανθοῦν. Οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι κρίνω ἀπαραίτητον ὅπως τὸ σύστημα τῆς ἐκριζώσεως τεθῇ ἐπὶ τοῦ τάπητος καὶ συζητηθῇ. Εἶναι ἄξιον μελέτης, εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς καὶ ἐφαρμοζόμενον εἰλικρινῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ θὰ ἀπαλλάξῃ καὶ τὸν ἀμπελοκτηματικὸν κόσμον ἀπὸ τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἐκ τῆς διαθέσεως ἐν Ἑλλάδι τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων τοῦ παρακρατήματος. Δυνάμεθα ὅμως ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν ἑτέραν μέθοδον, ἥτις καθ’ ἑαυτὴν μόνη καὶ ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς ἐκριζώσεως δύναται νὰ δώσῃ τὴν θετικήν, ὁριστικὴν καὶ ἀσφαλῆ ἐν τῷ μέλλοντι λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Σήμερον συνωμίλησα κατὰ τύχην μετά τινος σταφιδεμπόρου πολὺ εἰδήμονος τῶν σταφιδικῶν ζητημάτων ἐκ Πατρῶν· συνέπεσε νὰ μείνωμεν σύμφωνοι ἐπὶ ἑνὸς σημείου, ὅτι ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ κανεὶς ὅτι μέθοδος ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος θὰ ἦτο ὅπως «ἡ σταφὶς διὰ τῆς σταφίδος κανονίσῃ τὴν τύχην της». Ἠδύνατο νὰ γίνῃ σκέψις περὶ καταργήσεως ὅλου αὐτοῦ τοῦ ἐλαττωματικοῦ Ὀργανισμοῦ, νὰ καταργηθῇ τὸ παρακράτημα καὶ ἡ σταφὶς νὰ ἐνισχυθῇ, οὕτως ὥστε διὰ τῆς ἐπιδιώξεως τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς εὐθηνοτέρας παραγωγῆς της νὰ ἐπαρκῇ εἰς ἑαυτὴν φυσιολογικῶς, ὅπως καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἐγχώρια προϊόντα. Τὸ σύστημα εἶναι ἐπιστημονικώτατον, ἀλλὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα βεβαίως δυσκολοεφάρμοστον· διότι, δυστυχῶς, δὲν εἴμεθα εἰσέτι Κράτος ὠργανωμένον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἀποτελεσματικῶς. Ἐν τούτοις ὑπάρχει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως ἓν νομοσχέδιον περὶ προστασίας τοῦ καπνοῦ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει καὶ ἐπιστήμην καὶ πρακτικὴν καὶ στηρίζεται εἰς μίαν ἀρχὴν προσεγγίζουσαν πολὺ εἰς τὸ νέον οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη ἐσχάτως εἰς πολλὰς Χώρας τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, τὸ σύστημα regies autonomes, ἤτοι αὐτονόμων ὀργανισμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους μετέχει τὸ Κράτος, μετέχουν οἱ γεωργοὶ διὰ τῶν Γεωργικῶν Ἐπιμελητηρίων, μετέχουν οἱ καταναλωταὶ διὰ τῶν Ἐμπορικῶν Ἐπιμελητηρίων, μετέχουν οἱ ἐργαζόμενοι, ἤτοι τὸ προσωπικὸν μιᾶς ἐπιχειρήσεως, ἀποτελουμένου οὕτω τοῦ συνόλου τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ ἀπὸ ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ δυνάμενα νὰ συντελέσουν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν του. Τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ λάβω ἄλλοτε ἀφορμὴν νὰ τὸ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν, ἄλλοτε εἰδικώτερον καὶ λεπτομερέστερον· διότι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ τὸ θεωρῶ ἐφαρμόσιμον καὶ παρ’ ἡμῖν. Εἶναι σύστημα οἰκονομικῆς ὀργανώσεως συγχρονιστικόν, οὗ ἡ ἐφαρμογὴ δύναται νὰ ἀποσοβήσῃ πολλοὺς κινδύνους καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπως καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου ἐφαρμόζεται. Αἱ διατάξεις τοῦ περὶ προστασίας τοῦ καπνοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ ἤδη σᾶς ἀπασχολῶ, προσεγγίζουν πολὺ πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος ἱδρύσεως ἠθικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου, ὧν τὴν ἀποτελεσματικὴν λειτουργίαν ἐξασφαλίζει ἡ σύμπραξις καὶ συμμετοχὴ τῶν συνενδιαφερομένων. Δυνάμεθα ὅθεν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς νομικοῦ προσώπου δημοσίου δικαίου, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μετάσχουν οἱ σταφιδοπαραγωγοί, τὸ Κράτος καὶ οἱ σταφιδέμποροι, τὸ ὁποῖον μὲ ἀνάλογον ὀργανισμὸν ἠδύνατο νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν μελέτην τῶν ὅρων τῆς καλλιεργείας, μὲ τὴν μείωσιν τῆς δαπάνης τῆς παραγωγῆς, ὥστε ἡ σταφὶς νὰ καταστῇ εὐθηνοτέρα διὰ νὰ ἀντιστῇ εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῆς Αὐστραλίας καὶ τῆς Καλιφορνίας καὶ δημιουργήσῃ καὶ νέα πεδία ἐξαπλώσεως τῆς καταναλώσεώς της. Δηλαδὴ ὅ,τι δὲν ἔκαμε μέχρι τοῦδε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ τὸ κάμῃ τὸ Ἰνστιτοῦτον τῆς προστασίας τῆς σταφίδος. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐν παρόδῳ νὰ εἴπω ὅτι δυστυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν ἐκπληροῖ οὐδαμῶς τὸν προορισμόν του. Ἔπεσεν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἔπεσεν εἰς τὸν ἐποικισμὸν καὶ φοβοῦμαι πολὺ ὅτι κανεὶς ἢ ἐλάχιστοι ἀπὸ τοὺς γεωπόνους μας ἐνθυμοῦνται τίποτε ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην ἢ ἀσχολοῦνται μὲ τὴν πρακτικὴν ἐξάσκησιν αὐτῆς. Ἔγιναν ὅλοι σχεδὸν οἱ γεωπόνοι μας, ἐκτὸς ὀλίγων καὶ ἐκλεκτοτάτων ἐξαιρέσεων, νομοδιδάσκαλοι. Καταγίνονται περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν νόμων καὶ μὲ ἕνα «τουπὲ» μάλιστα μερικοὶ ἐξ αὐτῶν καὶ μὲ μίαν στρεβλότητα ἀντιλήψεως, ποὺ εἶναι νὰ λυπῆται κανείς. Ποῦ ἠρύσθησαν αὐτὴν νομικὴν σοφίαν ἀπορῶ· ἓν εἶναι βέβαιον, ὅτι μὲ τὴν γεωργίαν ἔπαυσαν τὰς σχέσεις. Τί πράγμα εἶναι ὁ δάκος εἰς τὸν ἐλαιῶνα, τί γίνεται ἡ σταφὶς καὶ ἡ οἰνοπαραγωγὴ χαμπάρι δὲν ἔχουν καὶ ἀδιαφοροῦν τελείως, ἀπομακρυνθέντες τοῦ προορισμοῦ των. Τὸ δὲ χεῖρον καὶ ἀπελπιστικώτερον εἶναι ὅτι εἰσήχθησαν εἰς τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς ἐνωρίτατα γεωπόνοι ἐλθόντες ἀπὸ τὰς Εὐρώπας μὲ ἐπιστημονικὰ ἐφόδια ἐπαρκῆ ἴσως θεωρητικῶς, ἀνεπαρκῆ ὅμως πρακτικῶς. Αὐτοὺς τοὺς στέλλουν ἀμέσως εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἀλλαχοῦ νὰ κάμουν τὸν ἐποικισμόν, ἐνῷ δὲν γνωρίζουν τὸν τόπον, τὰς γεωργικὰς καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας τῆς Χώρας καὶ στεροῦνται κοινωνικῆς καὶ ὑπηρεσιακῆς πείρας. Ἐφ’ ὅσον ἦλθον εἰς ὑπηρεσιακὴν συνάφειαν μὲ τοὺς ἀπείρους αὐτοὺς ὑπαλλήλους, ὁμολογῶ ὅτι διέγνωσα ὅτι ὁ ἐποικισμὸς πλημμελέστατα διενεργεῖται. Δὲν διστάζω νὰ ἀποφανθῶ ὅτι αἱ ἀνωμαλίαι καὶ αἱ ἀντιθέσεις, αἱ συμπλοκαὶ μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐγχωρίων καὶ αἱ σκηναὶ τοῦ Κιούπκιοϊ κλπ. ὀφείλονται εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὴν ἀπειρίαν αὐτῶν. Αὐτὰ τὰ ζητήματα ἐποικισμοῦ θέλουν ἀνθρώπους μὲ πεῖραν, μὲ χαρακτῆρα, μὲ θέλησιν, μὲ γνῶσιν τῶν συνθηκῶν, κτηματικῶν, γεωργικῶν καὶ κοινωνικῶν τοῦ τόπου καὶ ἰδίως θέλουν μίαν ἀνωτέραν διεύθυνσιν ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ γνωρίζουν πολὺ καλὰ τὰς γεωργικὰς συνθήκας τῆς Χώρας—δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν γνωρίζει καθόλου τὰς γεωργικὰς συνθήκας καὶ δοκίμως χειρίζεται τὰ σχετικὰ ζητήματα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε θὰ τὰς μάθῃ, διότι εἶναι ἀρκετὰ εὐφυὴς διὰ νὰ κατατοπισθῇ σὺν τῷ χρόνῳ. Ὅ,τι λοιπὸν δὲν ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ὁ Ὀργανισμὸς αὐτός, συνιστῶν ἓν Ἰνστιτοῦτον, ὅπως συνηθίζεται εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, τὸ ὁποῖον νὰ καταγίνῃ πρῶτον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μεθόδων καλλιεργείας εὐθηνοτέρων (διότι βάσις τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, βάσις τοῦ πλούτου ἑνὸς Τόπου εἶναι νὰ παράγῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνότερον καὶ νὰ πωλῇ, εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐννοεῖται, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβώτερα) καὶ δεύτερον νὰ ἐργασθῇ διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀνατρέψει τοὺς ὅρους. Πωλοῦμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβώτερα εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τὰ ἐγχώρια προϊόντα, ἐννοῶ τὰ ὑπὸ προστασίαν τελωνιακὴν παραγόμενα προϊόντα τῆς βιομηχανίας μας, περὶ ἧς ἄλλοτε θὰ ἀσχοληθῶμεν, καὶ ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διάδοσιν τῆς καταναλώσεως τοῦ γεωργικοῦ μας πλούτου. Τὸ Ἰνστιτοῦτον αὐτὸ ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ δι’ ὑπομνημάτων καὶ μελετῶν περὶ τῶν ἀφορώντων τὴν εὐθηνὴν παραγωγὴν καὶ διάδοσιν τῆς σταφίδος ζητημάτων, διὰ τῆς ἐπεξεργασίας τῶν διαφόρων νομοθετικῶν μέτρων, πρὸ τῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑποβολῆς τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὁποῖα ὑποχρεωτικῶς νὰ διέρχωνται διὰ τοῦ ἱδρύματος καὶ νὰ συνοδεύωνται δι’ ἐκθέσεώς του, νὰ ἀποτελῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἓν εἶδος Ἐμπορικοῦ Κοινοβουλίου εἰδικῶς διὰ τὴν σταφίδα καὶ πρὸ παντὸς διὰ τὴν διάδοσιν τῆς καταναλώσεως αὐτῆς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἡ σταφὶς εἶναι προϊόν ἄγνωστον ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εὑρίσκει κανεὶς νὰ ἀγοράσῃ πρὸς βρῶσιν ἢ διὰ γλυκύσματα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ μέρη τῆς παραγωγῆς μίαν ὀκᾶν σταφίδος. Ἡ Θεσσαλία, ἡ Μακεδονία, ἡ Θράκη ἔχουσι κλῖμα ψυχρὸν καὶ ἡ σταφὶς θὰ ἦτο τροφὴ τονωτική, θρεπτικὴ καὶ θερμαντική· καὶ ὅμως ἀγνοοῦσι τὴν σταφίδα, διότι δὲν ἔγινε καμμία ἐργασία πρὸς διάδοσιν τῆς σταφίδος ἐντὸς αὐτῶν τῶν βορείων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην μιᾶς τοιαύτης θερμαντικῆς τροφῆς. Ἐπὶ εἰκοσιτετραετίαν ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία, καταστρατηγήσασα τὴν σύμβασιν, ἐσφετερίσθη τὰς 500 χιλ. δραχμάς, ἃς κατ’ ἔτος ἔδει νὰ δαπανᾷ διὰ τὴν διαφήμισιν, διανομὴν δειγμάτων δωρεὰν κλπ. καὶ οὔτε εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἐφρόντισε νὰ διαδώσῃ τὴν σταφίδα. Οὔτε εἰς τὸν Στρατόν, ὁ ὁποῖος ἔπασχεν ἀπὸ τὸ ψῦχος, δὲν ἠμποροῦσαν νὰ δώσουν ὀλίγην σταφίδα διὰ προσωρινὴν τροφὴν ἐν τοῖς στρατοπέδοις. Ἔγινε κάποτε κάποια σύμβασις μέ τινα προμηθευτὴν νὰ παραδώσῃ σταφίδα εἰς τὴν Στρατιάν, πλὴν αὕτη ἐματαιώθη, μὴ ἐκτελεσθεῖσα. Ἡ διάδοσις τῆς σταφίδος καὶ ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως αὐτῆς εἶναι ἓν ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμόνως, συστηματικῶς καὶ μὲ πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν ὀφείλομεν νὰ ἐπιδοθῶμεν, ἂν θέλωμεν νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὸ ποθητὸν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν ἰσοστάθμισιν τῶν ἐξωτερικῶν μας λογαριασμῶν ἢ τοῦ ἀλλέως λεγομένου ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου. Μὴ νομίσετε δὲ ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω περὶ τοῦ ἔργου τῆς διαδόσεως τῆς σταφίδος εἶναι μία κρίσις ἐκ τοῦ προχείρου. Ἔχει βαθεῖαν ἔννοιαν καὶ ἡμεῖς σήμερον δὲν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν μόνον δι’ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀσφαλισθῇ μόνον διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, διὰ τῆς διαφημίσεώς της εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν καταναλίσκεται καὶ διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς καταναλώσεως διὰ τῶν ὀρθῶν, τῶν ἐπιστημονικῶν, διὰ τῶν καθ’ αὐτὸ ἐμπορικῶν μέσων. Θὰ εἴπητε ὅμως, εἰς ἀντίρρησιν: Καὶ τί θὰ γίνῃ ἡ οἰνοπνευματοποιία, ἡ ὁποία ἐσυνήθισε νὰ παίρνῃ εὐθηνὴν σταφίδα διὰ νὰ κάμνῃ οἰνόπνευμα; Καὶ τί θὰ γίνῃ ἡ οἰνοποιία ἡ ἐκ ξηρᾶς σταφίδος, ἡ ὁποία ἐσυνήθισε διὰ λαθροβιομηχανοποιήσεως τῆς σταφίδος, ἀντὶ οἰνοπνεύματος, νὰ τὴν κάμνῃ κρασὶ καὶ ταχυδακτυλουργικῶς, ὁ Θεὸς ἠξεύρει πῶς, νὰ τὸ καταναλίσκῃ τὸ κρασὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος; Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐταὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ τὰ ὄργανα ποὺ καθορίζει ὁ νόμος 971 καὶ ἡ διαδικασία ἐλέγχου ποὺ διαγράφει νὰ φέρουν ἀποτέλεσμα. Πείθεται κανεὶς ἐξ ὑμῶν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει Ὑπηρεσία ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ διεξαγάγῃ μίαν τόσον περίπλοκον οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, μίαν τόσον λεπτὴν καὶ δύσκολον καὶ δελεαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἡ ὁποία ἔχει εἰς χεῖράς της τὴν δύναμιν νὰ πλουτίσῃ τὸν ἐλεγχόμενον, ἀφήνουσα αὐτὸν μὲ ὀλίγην ἐλαστικότητα νὰ κερδίσῃ ἑκατομμύρια, ἡ ὁποία μὲ μίαν μικρὰν παράβλεψίν της νὰ δώσῃ πλοῦτον ὁλόκληρον εἰς τὴν κερδοσκοπικὴν βιομηχανίαν, καὶ τὰ οὐρανοξυστοειδῆ μέγαρα ποὺ ἀπέκτησεν αὕτη ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ ἐλαστικότης ὑπῆρξεν, ἔχετε τὴν γνώμην, δύνασθε νὰ πιστεύσετε, εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῆτε ὅτι ἡ Ὑπηρεσία αὐτὴ ἐξασφαλίζει τὸ Κράτος, τὴν κοινωνίαν, τὴν ἐνδιαφερομένην ἀμπελουργίαν ἀπὸ τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι παρομαρτοῦσιν εἰς τὴν οἰνοπνευματοποίησιν τῆς ξηρᾶς σταφίδος, τῆς ἐκ παρακρατήματος καὶ εἰς χαμηλὴν τιμὴν παρεχομένης, καὶ τὴν οἰνοποίησιν αὐτῆς, ὅταν μάλιστα ἔχετε τὸ ἐνδόσιμον ὅτι καταναλίσκεται μεγάλη ποσότης σταφιδίτου ἐν Ἑλλάδι; Ὅταν ἔχετε ἀποδεδειγμένον ἐκ τοῦ ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1922 Νομοθ. Διατάγματος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ πρὸς μετουσίωσιν οἰνόπνευμα, τὸ φορολογούμενον μὲ δραχ. 1,35 τὸ χιλιόγραμμον, ἐγίνετο οἰνόπνευμα πρὸς ποτοποιίαν καὶ ἐκέρδιζον οἱ πλουτοκράται τὴν διαφορὰν τοῦ φόρου καταναλώσεως δρ. 2,70 κατὰ χιλιόγραμμον; Ἤτοι ἐπὶ παραγωγῆς τυχὸν 10.000 χιλιογράμμων ἡ κλοπὴ τοῦ δημοσίου πλούτου θὰ ἀνήρχετο εἰς 270.000 δραχ. Ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐξασφάλισις θὰ ἠδυνάμην καὶ δι’ ἄλλων στοιχείων νὰ σᾶς ἀποδείξω ἐκτὸς τῆς ἄνω ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐκ τῆς ὁποίας φαίνεται ὅτι, ἀνακαλυφθέντος ὅτι τὸ διὰ φωτιστικὸν οἰνόπνευμα ἀγορασθὲν παρακράτημα ἐγίνετο οἰνόπνευμα ποτοποιίας καὶ ἡ διαφορὰ τῶν 27.50 δρ. κατὰ χιλιόγραμμον εἰσήγετο εἰς τὰ θησαυροφυλάκια τῶν οἰνοπνευματοποιῶν, ἐξεδόθη τὸ ἄνω Νομοθ. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλήφθησαν μέτρα ἐξαιρετικὰ κατὰ τῶν καταχραστῶν τοῦ φόρου καὶ πρὸς ματαίωσιν πάσης εἰς τὸ μέλλον ἐπαναλήψεως τῆς ἀπάτης τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐρωτῶ: Δὲν εἴδετε πολλάκις σειρὰν ἀνθρώπων ἔμπροσθεν τῶν καταστημάτων ποὺ πωλοῦν τὸ φωτιστικὸν οἰνόπνευμα, ἀναμενόντων νὰ ἀγοράσουν τοιοῦτο καὶ μετὰ δυσκολίας νὰ λαμβάνουν ἐλάχιστον ποσόν; Πολλάκις δὲ δὲν συνέβη ἐπὶ ἡμέρας καὶ μῆνας φωτιστικὸν οἰνόπνευμα νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ νὰ μὴ πωλῆται; Ἔλειψε παρακράτημα, ἔλειψαν ἄλλαι ὗλαι; Διατί οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ δὲν κατασκευάζουν οἰνόπνευμα πρὸς μετουσίωσιν; Διατί; Κατά τινα γεωπόνον, τὸν κ. Τσιμώναν, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ δὲν ἠγόραζον παρακράτημα ἢ ἀποθέματα σταφιδοκάρπου, καίτοι ὑπῆρχον 30 ἑκατομ. λιτρῶν διαθέσιμα, διότι ἤθελον νὰ ἐξευτελίσουν τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος, ὅπως ἐπιτύχουν τὴν ἀγορὰν αὐτῆς εἰς ἐξευτελιστικὴν τιμὴν καὶ ἐκουβάλησαν μελάσσαν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, σκανδαλωδῶς δοθείσης αὐτοῖς τοιαύτης ἀδείας εἰσαγωγῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος ἠγόραζε καὶ εἶχε διαθέσιμα 30 ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου. Ἐνῷ τὸ Κράτος μὲ θυσίαν ἐλάμβανεν ἔκτακτα μέτρα διὰ νὰ περιορίσῃ τὸ ἐξαγώγιμον ποσόν, τὸ πρὸς ἐξωτερικὴν κατανάλωσιν, αὐτοὶ ἔφεραν μελάσσαν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, ἀφήνοντες νὰ σήπεται εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Κράτους τὸ πρὸς οἰνοπνευματοποίησιν ἀκριβῶς ἀγορασθὲν πλεόνασμα. Βεβαίως, ὅταν τὸ Κράτος εἶναι πρόσωπον τυφλόν, βωβὸν καὶ μωρόν, ἡ κεφαλαιοκρατία δὲν ἐντρέπεται νὰ ὀργιάζῃ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Εἶναι πράγματα αὐτὰ νὰ τὰ ἀνέχεται ἐπὶ πολὺ ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Νομίζετε ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἡ ὁποία παρακολουθεῖ ἀγρύπνως καὶ εὐλόγως καχυπόπτως τὰ οἰκονομικὰ ταῦτα ζητήματα, ἡ ὁποία καθημερινῶς συνταράσσεται ἀπὸ τὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας διαπράττει ἡ ὀλιγαρχικὴ αὐτὴ ὁμὰς τῶν πλουτοκρατῶν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, εἰς βάρος τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, τῇ συνεργασίᾳ τῶν δημοσίων ἐξουσιῶν, τῇ ἐνόχῳ ἀνοχῇ τῶν Κυβερνήσεων, νομίζετε, λέγω, ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη τὰ συγχωρεῖ αὐτά; Ἂν σήμερον ὑπάρχει καὶ ἐκδηλοῦται λαϊκὴ δυσφορία, ἂν ὑπολανθάνει κλονισμὸς ἐπὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων καὶ ἐπὶ τῶν μεθόδων τῶν Κυβερνήσεων, ὧν ἡ πρὸς τὸν κοινωνισμὸν τάσις ἤρξατο νὰ λαμβάνῃ, ὡς καὶ ἄλλοτε καὶ δὴ πρῶτος ἐνταῦθα ὑπέδειξα, διαστάσεις, πάντων τῶν ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως ζημιουμένων, πιεζομένων καὶ δυσφορούντων στρεφομένων πρὸς τὰ ἐκεῖ, τοῦτο ὀφείλεται εἰς αὐτὰς τὰς καταχρήσεις, εἰς αὐτὴν τὴν περιφρόνησιν πρὸς τὰ δίκαια καὶ εὔλογα λαϊκὰ συμφέροντα, εἰς τὴν ἀσύστολον ἀνοχὴν τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ὀλιγαρχικὴν αὐτὴν κεφαλαιοκρατίαν, ἥτις μειώνει τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα καὶ προκαλεῖ τὸ μῖσος τῶν λαϊκῶν μαζῶν πρὸς τὴν κρατοῦσαν κατάστασιν. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ ἐντίμου κεφαλαίου, τοῦ κεφαλαίου τοῦ παραγωγικοῦ, τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, τὸ ὁποῖον ἐργάζεται ὑπὸ συνθήκας φυσιολογικάς, ὑπὸ συνθήκας ἠθικάς, ὑπὸ συνθήκας ἐπιδιώξεως λογικοῦ κέρδους ἐντὸς τῶν ἐνδεικνυομένων πρὸς θεραπείαν τῶν εὐλόγων δικαίων τῶν κεφαλαιούχων ὁρίων. Τὸ τοιοῦτο κεφάλαιον, τὸ οὕτω δρῶν, εἶναι πολύτιμος παράγων τῆς κοινῆς ὅλων εὐημερίας καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐνδείκνυται νὰ πολεμηθῇ, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει νὰ προστατευθῇ καὶ ἐνισχυθῇ. Ἀλλ’ ὅταν τὸ κεφάλαιον χρησιμοποιῆται διὰ νὰ συγκεντρώσῃ δι’ ἀθεμίτων ἢ ἀνηθίκων μέσων, δι’ ἀχαλινώτου καὶ ἀποπνικτικῆς τῆς ὑπάρξεως τῶν λαϊκῶν καὶ βιοπαλαιστικῶν τάξεων ἐκμεταλλεύσεως ὑπέρογκον καὶ εἰς ἀνηκούστου σπατάλης βίον ἄγοντα πλοῦτον, ὅταν ἡ φιλοκέρδεια ὑπερβαίνῃ πᾶν ὅριον καὶ ὁ ταχυπλουτισμὸς περισφίγγῃ καὶ ἐκμυζᾷ τὰς βιοπαλαιστικὰς τάξεις, καθιστῶν αὐταῖς τὸν βίον ἀβίωτον, τότε τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο εἶναι δολοφόνον. Καὶ ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Παπανδρέου περὶ τῶν τριῶν εἰδῶν τῆς Δημοκρατίας, παρέλειψε νὰ καινοτομήσῃ καὶ περιγράψῃ καὶ τὸ τέταρτον, τὸ χείριστον καὶ ἀπαισιώτατον εἶδος τῆς Δημοκρατίας: Τὴν Δημοκρατίαν τῆς ὀλιγαρχικῆς πλουτοκρατίας. Ἡ ἐπικινδυνωδεστέρα Δημοκρατία εἶναι ἡ πλουτοκρατικὴ Δημοκρατία. Δυστυχῶς καὶ ἡμεῖς δὲν ἐμείναμεν ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τὴν πλουτοκρατικὴν τάξιν, ἡ ὁποία εἶναι κυρία τῆς καταστάσεως καὶ τείνει νὰ ἀπορροφήσῃ τὰ πάντα. Ὅπως βαδίζομεν, ἂν δὲν εἰσέλθωμεν εἰς νέαν ὁδὸν συγχρονιστικῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἂν δὲν περιστείλωμεν καὶ δὲν ἀποτινάξωμεν τὸν κλοιὸν τῆς πλουτοκρατικῆς ὀλιγαρχίας, ἂν περιπέσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τοὺς ὄνυχας τῆς ἀκορέστου αὐτῆς, τῆς πιεζούσης τὰς λαϊκὰς μάζας καὶ ἐκμεταλλευομένης καὶ ἀπομυζούσης τὰς βιοπαλαιστικὰς τάξεις, θὰ ἐξεγερθῶσι μίαν ἡμέραν ἀκάθεκτοι αἱ μᾶζαι, αἱ ζηλοτύπως καὶ φθονερῶς βλέπουσαι τὸν ἄμετρον καὶ ἀκόπως κτηθέντα καὶ συσσωρευθέντα πλοῦτον τῶν ταχυπλούτων καὶ τότε.... Θὰ πάρῃ ὁ διάβολος καὶ ἡμᾶς μαζὶ μὲ αὐτούς. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μελετήσητε τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γραφείων πρὸς προστασίαν τοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ· ὄχι ἀκριβῶς ὅπως ἔχει τοῦτο, ἀλλὰ περίπου, μὲ ἀνάλογον ὀργανισμὸν δύναται νὰ ἱδρυθῇ μία Ὀργάνωσις πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος, διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπαρχόντων ἐκ τῆς παρακρατήσεως κεφαλαίων αὐτῆς, πρὸς διάδοσιν καὶ ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἀποξηράνσεως καὶ συσκευῆς αὐτῆς, διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς καὶ γενικῶς διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὑγιοῦς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Αὗται εἶναι αἱ ἀμερόληπτοι γνῶμαί μου ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους θέματος τῆς παραγωγῆς καὶ ἐμπορίας τῆς σταφίδος, ἃς θέτω ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν εὐχαριστῶ, διότι μετὰ τόσης προσοχῆς καὶ ἐνθαρρύνσεως ἠκροάσατό μου. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων καὶ τῶν ἀκροατηρίων). (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχεται, ὅπως κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν καὶ πρὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποκεντρώσεως.

§124ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρα 9.15′ μ.μ.).