1924.07.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 87Η

Τετάρτη 30 Ἰουλίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀνηγγέλθη χθὲς ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ πατρίδος ὁ θάνατος τοῦ διακεκριμένου πολιτευτοῦ Κορινθίας Σ. Κροκιδᾶ. Ἡ μακρὰ νόσος ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀπὸ καιροῦ κατετρύχετο δὲν ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὸν νὰ παρακαθίσῃ μεθ’ ἡμῶν εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος τούτου. Ἀλλὰ τὸ ὄνομα τοῦ Σωτηρίου Κροκιδᾶ πλέον παντὸς ἄλλου πολιτικοῦ ἀνδρὸς εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὴν πρόσφατον ἱστορίαν, ἐξ ἧς ἡ παροῦσα Συνέλευσις προῆλθεν. Ἀντιπροσωπεύσας ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὸ ἡμέτερον Κοινοβούλιον διεκρίθη διὰ τὴν σεμνὴν αὐτοῦ ἐμφάνισιν, διὰ τὴν ἄκραν εὐθύτητα καὶ διὰ τὰς εἰλικρινεῖς προσπαθείας πρὸς εὐόδωσιν τῶν κοινῶν τῆς Πατρίδος πραγμάτων ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι. Ταυτοχρόνως τυχὼν μορφώσεως ἀρτιωτάτης νομικῆς καὶ εὐθυκρισίας οὐ τῆς τυχούσης διέπρεψε καὶ ὡς συγγραφεύς, τὸ δὲ περὶ Ἐμπορικοῦ Δικαίου ἐγχειρίδιόν του θὰ ἀποτελέσῃ ἀληθῶς κλασσικὸν ἔργον καὶ πλὴν τούτου καὶ εἰς ἄλλας νομικὰς ἐργασίας κατέγινεν, ἰδιαίτατα δὲ σπουδαιότατα συνετέλεσε διὰ τῆς συμβολῆς αὐτοῦ εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς τελευταίας δεκαπενταετίας, ὅπερ καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως δύναμαι νὰ πιστοποιήσω. Κληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Ε. Βενιζέλου εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Κρήτης κατέλιπεν ἀναμνήσεις ἀνεξαλείπτους, τοσούτῳ μᾶλλον τιμητικὰς δι’ αὐτὸν ὅσῳ πρόκειται περὶ λαοῦ δυναμένου νὰ ἐκτιμήσῃ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας κατὰ τὰς πράξεις αὐτῶν. Ἡ Ἐπανάστασις τέλος τοῦ 1922 ἀπέβλεψεν εἰς τὸν Σωτήριον Κροκιδᾶν ἀναθέσασα αὐτῷ τὴν προεδρίαν τῆς πρώτης Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πῶς ἐχειρίσθη τὸ ἀξίωμα τοῦτο εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν καὶ περιττὸν νὰ ἐκταθῶ. Ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐποχὴν ὅτε ἔκειτο κλινήρης παρηκολούθει μετὰ τοσούτου ἐνδιαφέροντος καὶ διαυγείας πνεύματος ὅλα τὰ συμβάντα τὰ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, ὥστε ἀληθῶς ἀποτελεῖ ἐθνικὴν ζημίαν ὅτι δὲν δύναται νὰ συνεχίσῃ τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας. Πέποιθα ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην πάντων ὑμῶν ἐκφράζων τὴν βαθυτάτην λύπην τῆς Συνελεύσεως διὰ τὴν ἀπώλειαν τοιούτου ἀνδρός.

§2Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις συμμερίζεται εἰλικρινῶς τὸ αἴσθημα τῆς βαθυτάτης ὀδύνης διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀειμνήστου Σ. Κροκιδᾶ, τὸ διερμηνευθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Ὁ θάνατος τοιούτου ἀνδρὸς ἀποτελεῖ σημαντικὴν ἀληθῶς ἀπώλειαν ἐν τῇ πολιτικῇ ζωῇ τῆς Πατρίδος, διότι ὅλος ὁ βίος αὐτοῦ ὑπῆρξεν ὑπόδειγμα πολιτικῆς χρηστότητος ἀνεφίκτου.

§3Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἡμεῖς συμμεριζόμεθα τοὺς λόγους ὑμῶν. Ὁ ἀείμνηστος Σ. Κροκιδᾶς ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως σέμνωμα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Ἀναμφισβητήτως ἡ εὐθύτης τοῦ χαρακτῆρός του, ἡ ἐπίδοσίς του εἰς ἀκαδημαϊκὰς μελέτας, ἡ ὀξεῖα ἀντίληψις, ὁ ζῆλός του εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ καταστῇ ὁ ἀείμνηστος εἷς τῶν κυριωτέρων συντελεστῶν τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος. Συμμεριζόμενοι καὶ ἡμεῖς τοὺς λόγους ὑμῶν ἐκφράζομεν τὴν λύπην ἡμῶν ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοιούτου πολιτικοῦ ἀνδρός.

§4Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως εὑρίσκουν καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν βαθυτάτην ἀπήχησιν. Οὐδεὶς θὰ λησμονήσῃ τὰς πολλαπλᾶς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὸ Ἔθνος ὁ πολυμαθὴς καὶ ἀδαμαντίνου εὐθύτητος πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἐκλέϊσε τὸ Κοινοβούλιον τῆς Χώρας.

§5Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Καὶ ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω τὴν ἰδιαιτέραν εὐγνωμοσύνην τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 πρὸς τὸν ἀοίδιμον νεκρὸν Σ. Κροκιδᾶν, ὁ ὁποῖος πράγματι πολυτίμους παρέσχεν ὑπηρεσίας εἰς αὐτὴν ἀναλαβὼν τὴν προεδρίαν τῆς πρώτης Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἐπανάστασις, στρατιωτικὴ οὖσα, δὲν ἐγνώριζε τὰ πολιτικὰ πρόσωπα, ἡ φήμη ὅμως τοῦ ἀνδρὸς αὐτοῦ ὡς ἀδεκάστου, ὡς τιμίου, ὡς διαπρεποῦς πολιτευτοῦ, ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε ἠναγκάσθημεν ἡμεῖς, καίπερ ἀγνοοῦντες τὸν ἄνδρα, ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς αὐτὸν καὶ ὁμολογοῦμεν ὅτι ἡ ἐκτίμησίς μας καὶ ἡ προτίμησίς μας ἐδικαιώθη ἐκ τῶν πράξεών του. Συνεπῶς συμμεριζόμεθα ἀπολύτως τὰ αἰσθήματα τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ ἀοιδίμου τούτου ἀνδρός.

§6Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, τὰ αἰσθήματα τῶν προλαλησάντων ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Σ. Κροκιδᾶ. Ἡ ἀλησμόνητος εὐθύτης του εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα τὸν κατέστησαν ἐξαιρετικὴν φυσιογνωμίαν. Διὰ τοῦτο καταλείπει ἄφατον λύπην εἰς ἡμᾶς, συγχρόνως ὅμως καταλείπει καὶ ὑπόδειγμα εἰς τοὺς μεταγενεστέρους τελείου πολιτικοῦ ἀνδρὸς καὶ χαρακτῆρος.

§7Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα, κύριε Πρόεδρε, συμμερίζεται καὶ αὐτὸ τοὺς λόγους ὑμῶν ἐπὶ τῷ θανάτῳ ἀξιοτίμου συναγωνιστοῦ καὶ ὁμοϊδεάτου. Δὲν θὰ ἐξάρω τὰς ἀρετὰς τοῦ ἀνδρός, τὰς ὁποίας ἐξῆραν οἱ προλαλήσαντες ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ἀρκοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§8Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν, συζητουμένου τοῦ νομοθετήματος περὶ αἰσχροκερδείας, ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Ξηρὸν μία τροπολογία ἀφορῶσα τὸν τρόπον τῆς δειγματοληψίας τοῦ γάλακτος. Ἐδήλωσα εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ ὡς τροπολογίαν, ἀλλὰ θὰ τὴν ἐδεχόμην μόνον ὡς ἑρμηνείαν, ἂν ἐξήρει τὴν τελευταίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐθεώρει ὡς ἀκύρους ὅλας τὰς μέχρι σήμερον γενομένας δειγματοληψίας καὶ ἑπομένως ὅλας τὰς δικαστικὰς πράξεις αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν. Ἡ διόρθωσις ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ἀνωμάλου τῆς συνεδριάσεως δὲν ἐγένετο. Ἐκ τῶν ὑστέρων θέλω νὰ διατυπώσω τὸ ἑξῆς πρᾶγμα: Ὅτι οἱ ἔχοντες παράπονον κατὰ τῆς ἐπισήμου δειγματοληψίας δύνανται νὰ ἐνεργήσουν τοιαύτην εἰς ἰδιωτικὸν Χημεῖον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ξηρὸν νὰ βεβαιώσῃ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ μὴ ἐγερθοῦν παράπονα.

§9Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ σχετικὴ δήλωσις ἐγένετο κατὰ τὴν 12ην τρέχοντος, ἑπομένως δὲν φαντάζομαι ὅτι δύναται νὰ γίνῃ σήμερον ἡ διόρθωσις τῶν πρακτικῶν.

§10Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ βεβαιώσητε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λεγομένων.

§11Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίρρησις ὅτι ἀκριβῶς διετύπωσεν ὁ κ. συνάδελφος ὅσα τότε ἐλέχθησαν, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ἑρμηνείας ὡς ἔχει, ἐκ τοῦ λόγου ὅτι παρατηρεῖται μία χρεοκοπία τοῦ Χημείου ὡς ἐθνικοῦ ἱδρύματος. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν οἰκτρότητα εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε τὸ ἵδρυμα τοῦτο.

§12Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω νὰ βεβαιώσητε ὅτι σᾶς ἐδήλωσα τότε ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ τροπολογία σας.

§13Ν. ΞΗΡΟΣ. Βεβαίως. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι διὰ Προεδρικοῦ Διατάγματος ἐγένετο δεκτὴ ἡ παραίτησις τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ προσωρινῶς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κ. Ἀλεξ. Παπαναστασίου καὶ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Κ. Ρέντη, τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Π. Ἀραβαντινοῦ, τῆς Δικαιοσύνης κ. Κ. Σταμούλη, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ι. Λιμπεροπούλου, τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότση, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνα, τῆς Συγκοινωνίας κ. Γ. Ἠσαΐα, τῆς Γεωργίας κ. Α. Μπακάλμπαση, τῆς Ὑγιεινῆς Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Δ. Πάζη, τῶν Στρατιωτικῶν κ. Θ. Παγκάλου καὶ τῆς Ἐννόμου Τάξεως κ. Ι. Κουνδούρου, καὶ ἀντ’ αὐτῶν διωρίσθησαν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ προσωρινῶς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Θεμ. Σοφούλης, καὶ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κ. Γ. Ροῦσσος, τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ κ. Π. Πιερράκου Μαυρομιχάλης, τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Ε. Τσουδερός, τῆς Γεωργίας καὶ προσωρινῶς τῆς Δικαιοσύνης ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὁ κ. Θ. Βελλιανίτης, τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Γ. Κατεχάκης, τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως ὁ κ. Α. Ὀρφανίδης καὶ τῆς Ἐννόμου Τάξεως ὁ κ. Α. Πρωτοσύγκελλος. Ὁμοίως ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἀμπελουργικοῦ Συνεδρίου ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ προστασίας τῶν οἰνοπαραγωγῶν. — Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει αʹ) ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Πρωτοδικῶν Χαλκιδικῆς περὶ χορηγίας ἀδείας πρὸς δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Χαλκιδικῆς Κ. Ματσώρη, βʹ) ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Λαρίσης περὶ διώξεως τῶν πληρεξουσίων Β. Ἰακωβάκη καὶ Σταμ. Κιουζὲ Πεζᾶ, καὶ γʹ) ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης περὶ διώξεως τοῦ πληρεξουσίου Ν. Γρηγοριάδου. — Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, Ἀπολογισμοῦ καὶ τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπέρριψε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5ης Ἰουλίου 1924 τὰ τρία ὑπὸ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκδοθέντα κάτωθι ἐντάλματα: 1ον) Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4 χρήσεως 1919 προσωρινὸν χρηματικὸν ἔνταλμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ δραχ. 100,000 ἐπ’ ὀνόματι Ν. Μπακάκου. 2ον) Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 2 χρήσεως 1919 διὰ δραχ. 327,500 ἐπ’ ὀνόματι Β. Μαμουνᾶ πρὸς ἀγορὰν πρεσβευτικοῦ μεγάρου ἐν Βερολίνῳ καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 τῆς αὐτῆς χρήσεως ἐπ’ ὀνόματι Ν. Μαυρουδῆ διὰ δραχ. 185.000 δι’ ἀγορὰν πρεσβευτικοῦ μεγάρου ἐν Βελιγραδίῳ. 3ον) Τὸ ἀτακτοποίητον ὑπόλοιπον τῆς Ἑταιρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Σιδηροδρόμου ἐκ δραχ. 1.109,416 καὶ 5)00 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1 τοῦ 1919 ἐντάλματος Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν. Παρακαλεῖ δὲ ὅπως ζητηθῶσιν αἱ δέουσαι πληροφορίαι ἀπὸ τὰ οἰκεῖα Ὑπουργεῖα διὰ τὰς ἄνω ἐκκρεμεῖς προκαταβολάς. — Ἡ αὐτὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνέκρινε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5ης Ἰουλίου 1919 τὰ ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκδοθέντα ἐντάλματα: 1ον) Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7–12 συμπληρωματικὸν ἐπιτροπικὸν ἔνταλμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ἐμ. Τσουδεροῦ διὰ δρ. 37,274 καὶ 70)00, ἐκδοθὲν ὑπ’ εὐθύνην του, τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4 κεφ. 42 τοῦ Προϋπολογισμοῦ 1923–1924, καὶ 2ον) τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 ἐπιτροπικὸν ἔνταλμα ἐκ δρ. 35,547,847.25, ἐκδοθὲν ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ τῆς χρήσεως 1924–1925 διὰ τὴν πληρωμὴν δαπανῶν δημοσίων ἔργων κλπ. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ν. Γρηγοριάδης, Γ. Πέτσος καὶ Μ. Δῶδος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ Ταμείου Συγκοινωνιῶν Ἐδέσσης–Ἐνωτίας». — Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 25 Μαρτίου 1924 ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως «περὶ ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως», ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει πρὸς ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ κάτωθι ἐκδοθέντα Νομοθετικὰ Διατάγματα τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου του: 1ον) Τὸ ἀπὸ 23 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 27 καὶ 64 τοῦ ἐν ἔτει 1911 ἀναθεωρηθέντος συντάγματος» δημοσιευθὲν ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 94 τῆς 24 Ἀπριλίου ἐ. ἔ. φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. 2ον) Τὸ ἀπὸ 23 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. «περὶ τύπου ἐκθέσεων δόσεως ὅρκου ἐνώπιον Προξενικῶν Ἀρχῶν», δημοσιευθὲν ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 94 τῆς 24 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ε. Τσουδερὸς καὶ τῆς Γεωργίας κ. Α. Μυλωνᾶς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1924 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1924 ὁμοίας περὶ χορηγήσεως δανείου δρ. 50 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν κτημάτων Δυτικῆς Θράκης». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ε. Τσουδερὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν Κώδικα τῶν νόμων «περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου». — Ὁ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ὑπουργὸς καταθέτει τεῦχος μεταβολῶν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1924–1925. Διὰ τῶν μεταβολῶν τούτων τὰ ἔξοδα αὐξάνονται κατὰ δραχμὰς 33,723,594, τὰ δ’ ἔσοδα κατὰ δραχμὰς 10,000,000. Οὕτως ὁ ὑπὸ ψήφισιν Προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως 1924–1925 παρουσιάζει μετὰ τὰς ἀνωτέρω μεταβολὰς ἔλλειμμα δραχ. 516,717,509. — Ἐπίσης ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὴν κάτωθι δήλωσιν: «Περὶ μεταβολῆς τοῦ κατατεθέντος Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1924–1925». Εἰς τὴν κατηγορίαν 1, κεφάλαιον 11 «Βουλὴ» τοῦ Γενικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν προστίθεται ἄρθρον 9 ἔχον οὕτω: «Δι’ ἔκτακτον ἀποζημίωσιν τῶν κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον τῆς Συνελεύσεως ἐργασθέντων στενογράφων τῆς Βουλῆς ἐκ δραχ. 8,000 εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν ὀκτὼ τακτικῶν στενογράφων, ἤτοι ἐν ὅλῳ 64,000, καὶ ἐκ δραχ. 3,000 εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν τεσσάρων βοηθῶν στενογράφων, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 76,000». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§15Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Πρὸ τοῦ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λόγια ἐπὶ τοῦ πρὸ ἡμερῶν συμβάντος ἐπεισοδίου μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κ. Χατζηκυριάκου.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§17Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ λυπηρὸν ἐπεισόδιον μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κ. Ἀλ. Χατζηκυριάκου, τὸ ὁποῖον ἐμὲ ἰδιαιτέρως κατελύπησε, μὲ φέρει συντετριμμένον ἐπὶ τὸ βῆμα. Ἐσυνήθισα πάντοτε ἐγὼ πρῶτος ν’ ἀναγνωρίζω τὰ σφάλματα καὶ τὰς παρεκτροπάς μου καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης εἰλικρινείας νὰ ὁμολογῶ ταῦτα, καὶ νὰ καταβάλλω πᾶσαν προσπάθειαν ἵνα ἐπανορθώνω πᾶσαν προσβολὴν γενομένην ἐκ τούτων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο ἐπεισόδιον καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος ἔθιξε καὶ τὴν τοιαύτην τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐλπίζω ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ μοὶ παράσχῃ συγγνώμην, καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἡ κατὰ τοῦ ὁποίου παρεκτροπή μου, ἀποτέλεσμα παρεξηγήσεως καὶ νευρικῆς διεγέρσεως, ἐμοῦ πρωτίστως τὴν ἀξιοπρέπειαν θίγει καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔτρεφα πάντοτε καὶ τρέφω τὴν προσήκουσαν πρὸς τὸ πρόσωπόν του ἐκτίμησιν. Ἤθελον λογίσει ἐμαυτὸν εὐτυχῆ ἐὰν διὰ τῶν ἀνωτέρω δηλώσεων ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἤθελε θεωρήσει ὅτι ἡ θιγεῖσα ἀξιοπρέπειά του ἀποκατέστη πλήρως. (Χειροκροτήματα).

§18Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κοζάνης συναδέλφου θεωρῶ τὸ ἐπεισόδιον μεταξὺ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ λῆξαν. (Χειροκροτήματα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§20Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἐμφανιζομένη πρὸ τοῦ κυριάρχου τούτου Συνεδρίου δὲν ἔχει νὰ ἀπευθύνῃ ἐπαγγελίας νέας ἀναδημιουργίας, ἀλλ’ ἀνταποκρινομένη πρὸς τὴν δημοσίαν συνείδησιν καὶ τὸ λαϊκὸν αἴσθημα ἀρκεῖται εἰς τὴν λιτὴν βεβαίωσιν ὅτι θεωρεῖ κύριον αὑτῆς σκοπὸν τὴν ἀποκατάστασιν χρηστῆς καὶ σώφρονος διοικήσεως, συνδυαζομένης μὲ τὴν ἀνένδοτον προσπάθειαν πρὸς αὐστηρὰν περιστολὴν τῶν δαπανῶν. Δὲν θὰ ἐπιδιώξωμεν δὲ τὴν ἀγαθὴν διοίκησιν διὰ τοῦ ὄγκου νομοθετικῆς ἐργασίας, διὰ τῆς πολυνομίας, ἀλλὰ διὰ τῆς εὐνομίας, διὰ τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τῶν κειμένων νόμων, ἀποβλέποντες ὄχι μόνον εἰς τὸ σύστημα, ἀλλὰ κυρίως εἰς τὸ ἦθος τῆς διοικήσεως. Συντελοῦντες, ὅση ἡμῖν δύναμις, εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς κρατούσης δυστυχῶς ἐκλύσεως τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν θὰ προσπαθήσωμεν νὰ προσαρμόσωμεν τὴν διοίκησιν πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος, ἐμπνέοντες εἰς τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ἀποτελοῦσι κυρίαρχον τάξιν, ἀλλ’ εἶναι ἁπλοῖ ὑπηρέται τοῦ Κράτους, τῶν ὁποίων κυριωτέρα ὑποχρέωσις εἶναι μετὰ τῆς χρηστότητος καὶ ἡ αὐθόρμητος προθυμία πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν νομίμων συμφερόντων καὶ τῶν δικαίων τοῦ πολίτου. Φρονοῦντες ὅτι κυρία ἀφορμὴ τῆς λαϊκῆς δυσφορίας καὶ πηγὴ καταχρήσεων εἶναι τὸ ἀντικοινωνικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικὸν πνεῦμα τῆς θιγούσης τὴν καθημερινὴν ζωὴν νομοθεσίας, ἡ ὁποία ἀποσκοποῦσα ἀποκλειστικῶς τὴν προστασίαν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἐπιβάλλει δυσχερεῖς διατυπώσεις καὶ ὀχλήσεις τοιαύτας ὥστε νὰ αἰσθάνηται ὁ πολίτης τὴν ἐπιβολὴν τοῦ Κράτους ὡς κατάθλιψιν, πίεσιν καὶ κώλυμα τῆς κοινωνικῆς προόδου, θὰ θεωρήσωμεν ἓν τῶν κυριωτέρων μελημάτων ἡμῶν τὴν ἐκλαΐκευσιν τῆς νομοθεσίας ταύτης πρὸς ἁπλοποίησιν τῶν ἐννόμων σχέσεων τοῦ πολίτου πρὸς τὸ Κράτος. Εἰς συμπλήρωσιν δὲ τῆς κυβερνητικῆς προνοίας τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν σοβαρὰν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀποτελέσῃ καὶ ἡ ἐνίσχυσις καὶ βελτίωσις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, καὶ ἰδίως ἡ κατασκευὴ καὶ ἐπισκευὴ ὁδῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὴν συντελουμένην σήμερον ἐν Μακεδονίᾳ νέαν ἐθνικὴν ζύμωσιν, ἥτις μέλλει σημαντικῶς νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς καθόλου τύχης τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ καταστήσῃ τὴν χώραν ταύτην τὸ κυριώτερον ἐθνικὸν κέντρον ἀπὸ πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, νομίζει πρώτιστον καθῆκον αὐτῆς νὰ ἀποβλέψῃ μετ’ ἰδιαιτέρας στοργῆς εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν μακεδονικῶν ἀναγκῶν, ἐνισχύουσα τὰς πολλαπλᾶς δυνάμεις τὰς ὁποίας ἐμφανίζει ἡ νέα ἐθνικὴ σύνθεσις τῆς Μακεδονίας πρὸς πᾶσαν δυνατὴν προκοπὴν τῆς χώρας ταύτης. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀντιμετωπίζει ἡ Κυβέρνησις μὲ πλήρη τὴν συνείδησιν ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν προέχουσαν καὶ μᾶλλον ἐπιτακτικὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην. Ἡ συμπλήρωσις τῶν ἀτελειῶν τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ ἡ κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἱκανοποίησις τῶν δικαίων ἄλλως αἰτημάτων τοῦ ἀστικοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ θὰ ἀποτελέσῃ ἓν τῶν κυριωτέρων ἡμῶν μελημάτων. Ἔχοντες δὲ πλήρη γνῶσιν τῶν μεγάλων δυσχερειῶν θὰ λάβωμεν πᾶν μέτρον πρὸς ταχεῖαν καὶ ἀσφαλῆ μεταφορὰν τῶν ὑπολειπομένων ἀνταλλαξίμων ὁμογενῶν, θὰ λάβωμεν πᾶν μέτρον δυνατὸν διὰ τὴν στέγασιν καὶ περίθαλψιν τῶν ἀφικνουμένων. Ἡ Κυβέρνησις θὰ χορηγήσῃ ἐπίσης πᾶσαν ἐνίσχυσιν καὶ εὐκολίαν εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ αὐτῆς, ἵνα ταχέως καὶ δικαίως συντελεσθῇ ἡ ἐκτίμησις τῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλασσομένων καὶ περιφρουρηθῇ ἡ καταλειπομένη ἐνταῦθα περιουσία τῶν ἀναχωρούντων Μουσουλμάνων. Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα συνεργάτην καὶ συντελεστὴν τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομιῶν, τὴν περιβληθεῖσαν ὑπὸ δεδικαιολογημένης ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως μὲ ἰσχυρὰ δικαιώματα, θὰ στραφῇ πρὸ παντὸς εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν εὐρυτέρων δυνατῶν οἰκονομιῶν, καταβάλλουσα ἅμα συντονωτάτην προσπάθειαν πρὸς τόνωσιν τῆς ἀποδόσεως τῶν κειμένων ἀμέσων φόρων, ἐξ ἧς ἀναμένομεν καὶ τὴν σημαντικωτέραν αὔξησιν τῶν κρατικῶν ἐσόδων, καὶ ἐξασφαλίζουσα τὴν ἰσότητα καὶ καθολικότητα τῆς φορολογίας διὰ τῆς ἁπλοποιήσεως τῶν ποικίλων διατυπώσεων καὶ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως, περιοριζομένης εἰς τὸ ἐλάχιστον τῆς πολλαπλῆς ἐπεμβάσεως τῶν κρατικῶν ὀργάνων, ἀφορμῆς κυριωτέρας τῶν συχνῶν προστριβῶν καὶ τῆς εὐλόγου δυσφορίας τῶν φορολογουμένων. Ἡ μείωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πολλαπλῶν φορολογικῶν νόμων διὰ τῆς συγχωνεύσεως τῶν ἐξ αὐτῶν προσόδων εἰς ἄλλους ὑφισταμένους φόρους καὶ ἡ ἐξεύρεσις ἑνὸς ἑνιαίου ἀναλογικοῦ ἀγροτικοῦ φόρου πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν διαφόρων μικρῶν ὅσον καὶ ἐνοχλητικῶν γεωργικῶν φόρων ἀποτελοῦν τὴν κυριωτέραν βάσιν τῆς ἡμετέρας δημοσιονομικῆς κατευθύνσεως. Μετὰ στοργῆς θὰ ἀποβλέψῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν τόνωσιν τῶν ἀμυντικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Ἡ Κυβέρνησις θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως ἡ Συνέλευσις ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ κύριον ἔργον τῆς ἀποστολῆς της, τὸ τῆς συντάξεως τοῦ πολιτεύματος, διὰ τῆς συντάξεως τοῦ νέου Καταστατικοῦ Χάρτου, θεωρεῖ δὲ ἐπίσης ἀνάγκην ἐπιτακτικὴν τὴν ταχυτέραν ἐνέργειαν τῶν κοινοτικῶν, δημοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν ἐκλογῶν. Συνεπὴς πρὸς τὸν πρακτικὸν αὑτῆς προορισμὸν ἡ Κυβέρνησις νομίζει καθῆκον νὰ τονίσῃ τὴν ἀπαραίτητον ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς τῆς ἐθνικῆς ἀγωγῆς διὰ ριζικῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναμορφώσεως, ἡ ὁποία καὶ μόνη εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν μιᾶς νέας μᾶλλον ἀνθρωπιστικῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους, ἀξίας τοῦ μεγάλου ἱστορικοῦ προορισμοῦ του. Ἄν δὲ τὰ ἔνδοξα πολεμικὰ ἡμῶν κατορθώματα τῆς τελευταίας δεκαετίας δὲν ἀπετέλεσαν νόμιμον τοῦ Ἔθνους κέρδος, ἂν ἡ πρόοδος ἡ συντελεσθεῖσα μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909 δὲν ἀπέβη κτῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦτο ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς ὅτι τὸ ἔργον τῆς πολιτικῆς τῆς Ἐπαναστάσεως δὲν συνεπλήρωσεν ἡ ἐκπαιδευτική, ἡ πνευματικὴ Ἐπανάστασις τοῦ Ἔθνους. Κύριον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως ἔσται ἐπίσης ἡ ἀποκατάστασις ἀγαθῶν σχέσεων μετὰ τῶν πολεμίων καὶ πάντων τῶν γειτόνων τῆς χθὲς καὶ ἡ στενωτέρα σύσφιγξις τῶν δεσμῶν τῆς φιλίας πρὸς πάντα τὰ σύμμαχα Κράτη παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ὁποίων κατὰ τὸν μεγάλον πόλεμον μετὰ τιμῆς συνηγωνίσθημεν ὑπὲρ μεγάλων ἰδεωδῶν, ἰδιαίτατα δὲ πρὸς τὸ γεῖτον Σερβικὸν Κράτος, πρὸς τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀείποτε ἐξ ἱστορικῶν παραδόσεων τρέφει αἰσθήματα ἀδελφικῆς στοργῆς. Καταλήγων δὲν δύναμαι νὰ μὴ βεβαιώσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις διαπνέεται ὑπὸ τῆς σταθερᾶς θελήσεως οὐδὲν μέτρον νὰ παραλίπῃ πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐπαγγελθέντων, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ ἔργον ἡμῶν θὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἀγάπην καὶ στοργὴν τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Δημοκρατίαν, καὶ τὸ πολίτευμα, στηριζόμενον ἐπὶ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως, θὰ καταστῇ ἀπρόσβλητον καὶ ἀκλόνητον ἐσαεί. (Χειροκροτήματα).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§22Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριον σημεῖον, κύριοι, τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἡ Κυβέρνησις πρὸ ὀλίγου διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς εἶναι ἡ ἐπαγγελία τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὅτι θέλει ἐπιδιώξει τὴν ἀποκατάστασιν χρηστῆς καὶ σώφρονος διοικήσεως. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, κατὰ τὴν γνώμην μου, αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὸν προορισμὸν ὅστις ἐπεκληρώθη εἰς αὐτήν. Ποία εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Κατὰ ποῖον τοὐλάχιστον τρόπον διαγράφεται αὕτη σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν; Εἶναι προφανὲς ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ὑπάρχῃ διάθεσις πρὸς ἐργασίαν, ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ παρατείνῃ περισσότερον τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς. Τὸ ἔργον ἑπομένως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, μέχρι τοὐλάχιστον τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, θὰ εἶναι ἔργον κυρίως διοικήσεως. Δὲν πρέπει νὰ νομισθῇ ἐντεῦθεν ὅτι τὸ ἔργον αὐτῆς εἶναι εἴτε ἐπουσιῶδες εἴτε εὔκολον. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε κατορθώσει νὰ παράσχῃ πράγματι εἰς τὸν λαὸν χρηστὴν καὶ ἀμερόληπτον διοίκησιν, ἂν ἤθελε πείσει αὐτόν, κλείουσα ἑρμητικῶς τοὺς κρουνοὺς τῶν ἀσκόπων δαπανῶν, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ δημοσίου χρήματος ἤρχισε συντελουμένη μετὰ πάσης στοργῆς, μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς φειδοῦς, ἂν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἀναστηλώσῃ καὶ πάλιν τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν τάξιν ἐκεῖ ὅπου αὕτη διεσαλεύθη ἀτυχῶς ἐκ βάθρων κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον, ἂν πάντα ταῦτα ἤθελε κατορθώσει ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκρύψωμεν ὅτι, ὅταν καὶ πάλιν συναντηθῶμεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, θὰ ἔχῃ πᾶν δικαίωμα αὕτη νὰ διεκδικήσῃ τίτλους εὐγνωμοσύνης διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν, ἀνταποκριθεῖσα πλήρως πρὸς τοὺς μυχιαιτέρους τοῦ λαοῦ παλμούς. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ ὁ λαὸς παρ’ ἡμῶν εἶναι τὸ δυσκολώτερον, ἀλλὰ καὶ συνάμα χρησιμώτερον ἀπὸ τὴν εὔκολον συρραφὴν προχείρων νομοθετημάτων· εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ Κράτος. Ἀναντιρρήτως οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι ἡ ριζικὴ αὕτη ἀνάπλασις δύναται νὰ συντελεσθῇ κατὰ τὸ ὀλιγοχρόνιον διάστημα τῶν θερινῶν διακοπῶν. Τοιαύτην θαυματουργὸν δύναμιν οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἄλλος τις ἔχει. Θὰ ἀρκέσῃ ὅμως νὰ πείσῃ ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐστράφη ἀποφασιστικῶς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην, ὅτι θέλει ἀπαρεγκλίτως ἀκολουθήσει αὐτὴν μέχρι τέλους. Καὶ εἰς τὴν προσπάθειαν ταύτην θέλει ὑποβοηθήσει αὐτὴν ὁ χαρακτὴρ αὐτῆς ὁ ἑτερογενής, ὁ ὁποῖος εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελῶν σημεῖον κυβερνητικῆς ἀδυναμίας. Κυβέρνησις ἐλευθέρα στενῶν κομματικῶν δεσμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φανῇ τολμηρὰ εἰς λῆψιν ριζικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ θίξουν—καὶ θὰ θίξουν βεβαίως—ἐγωιστικὰ συμφέροντα ἀτόμων ἢ ὁμάδων, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως θέλουν ἐξυπηρετήσει τὸ γενικώτερον τῆς Χώρας συμφέρον καὶ τὴν καθόλου τοῦ λαοῦ εὐημερίαν. Δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅμως ποσῶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει φανῆ συνεπὴς πρὸς τὰς ἰδίας αὐτῆς ἐπαγγελίας καὶ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς δημοσίας γνώμης. Καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ δηλοῦμεν ὅτι θέλομεν περιβάλει αὐτὴν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ τελευταία κυβερνητικὴ μεταβολή, κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω ὅτι ἔσχε δύο ἀγαθὰ ἀποτελέσματα: Πρῶτον ὅτι κατηύνασε τὴν ἐμπάθειαν, μὲ τὴν ὁποίαν διεξήγετο ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὅτι περιώρισε τὴν ἀνάρμοστον τάσιν, ὅπως ἐπὶ τοῦ ψεύδους στηρίζεται ἡ πολιτικὴ κριτική, καὶ δεύτερον ὅτι ἀπέδειξεν ἤδη ὅτι ὅλοι οἱ φόβοι περὶ τῶν ἐγκυμονουμένων μεγάλων κινδύνων κατὰ τοῦ δημοκρατικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος ἦσαν ἀβάσιμοι. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ δύο αὐτὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα δὲν ἔχει προσθέσει εἰς τὸ ἐνεργητικόν της τίποτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Δι’ αὐτὸ δὲν μᾶς εἶναι δυνατὸν χάριν αὐτῶν τῶν ἀποτελεσμάτων νὰ μεταβάλωμεν γνώμας καὶ νὰ παράσχωμεν τὴν ὑποστήριξιν ἡμῶν εἰς αὐτήν. Ἀρνούμεθα τὴν ὑποστήριξίν μας ὄχι διότι φανταζόμεθα ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη πάντοτε, εἰς πᾶσαν στιγμὴν εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἀντιπολιτευτικὴ κριτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἄρνησις παρὰ τὴν θέσιν τὴν κυβερνητικήν, διότι ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ δυνατὸν εἶναι καὶ ὠφέλιμον νὰ γίνεται ἀπόλυτος συμφωνία, ἀπόλυτος σύμπνοια εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν συντρέχει καμμία τοιαύτη ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, δὲν συντρέχει ὅπως παρίδωμεν τὴν ἀντίθεσιν ἡ ὁποία χωρίζει ἡμᾶς ἀπὸ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀντιτιθέμεθα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὄχι, ὅπως ἐγράφη, διότι μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῆς περιλαμβάνονται πολλοὶ στρατιωτικοί. Καὶ ἄλλοτε ἐτονίσαμεν καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους ἐπολιτεύθησαν καὶ ἔλαβον τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἔχουν ἴσα δικαιώματα μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους πληρεξουσίους καὶ δὲν ἀποτελεῖ κανὲν μειονέκτημα ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν στρατιωτικῶν. Ἐπίσης ἡ σύμπτωσις ἐπὶ τὸ αὐτὸ διαφόρων κομμάτων δὲν θὰ ἦτο λόγος νὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ θεωροῦμεν ἀναγκαίας εἰς τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, ἀναγκαίας διότι λόγῳ τοῦ πολυσυνθέτου τῶν κοινωνικῶν σχέσεων καὶ λόγῳ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν λειτουργιῶν τοῦ Κράτους δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι νὰ διαιρῶνται εἰς δύο μόνον μεγάλας πολιτικὰς κατευθύνσεις, ὅπως ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν. Σήμερον αἱ Βουλαὶ τῶν δύο κομμάτων ἀνήκουν πλέον εἰς τὸ παρελθόν. Ἐφόσον λοιπὸν τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα ὑπάρχουν ἀναγκαίως περισσότερα τῶν δύο κομμάτων, εἶναι φυσικὸν πολλάκις ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ στηρίζεται εἰς περισσότερα τοῦ ἑνὸς κόμματα καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ στηρίζεται εἰς συμβιβασμὸν ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου. Ἡ ἀντίθεσίς μας μὲ τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Κυβέρνησιν εἶναι παλαιά, ὅσον καὶ μὲ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν αὐτήν. Ἐξήλθομεν καὶ ἡμεῖς καὶ τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς ἀπὸ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν οἰκογένειαν, ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ ἤδη, καὶ ὅταν ἀκόμη συνειργαζόμεθα εἰς τὸ μεγάλο ἐκεῖνο κόμμα, ἦτο φανερὰ ἡ διαφωνία ἡμῶν, διότι ἡμεῖς εἴχομεν κατεύθυνσιν πρὸς τὰ ἀριστερά, πρὸς μίαν ἰδεολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν συστηματικῶς τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐξύψωσιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ὅπως διὰ συνεχῶν καὶ συστηματικῶν μεταρρυθμίσεων πραγματοποιηθῇ μεγαλυτέρα κοινωνικὴ ἀλληλεγγύη, μεγαλυτέρα κοινωνικὴ δικαιοσύνη, ὅπως τὸ Κράτος καὶ ἡ Κοινωνία βασισθοῦν ἐπὶ τῆς λογικῆς καὶ ἀνθρωπιστικῶν ἀντιλήψεων, ἀνεξαρτήτως πρὸς τὴν τυχὸν ἀντίθεσιν τῶν συμφερόντων πλουτοκρατικῶν τάξεων καὶ παρὰ τοὺς ὑπάρχοντας παλαιοὺς θεσμοὺς καὶ προλήψεις. Σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ἀπεξεδύθημεν εἰς τὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα καὶ κατωρθώσαμεν νὰ πείσωμεν καὶ τὰς ἄλλας ὁμάδας τοῦ μεγάλου Φιλελευθέρου Κόμματος νὰ μᾶς ἀκολουθήσουν καὶ νὰ ἀγωνισθοῦν μαζί μας τὸν μεγάλον αὐτὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα. Ἡ ἄνοδός μας εἰς τὴν Ἀρχὴν ὀφείλεται εἰς τὸν ἀγῶνά μας τὸν παλαιὸν καὶ εἰς τὴν πεποίθησιν ὅτι μόνον ἡ τακτικὴ ἡμῶν καὶ μόνον τὸ κῦρος ἡμῶν, τὸ ὁποῖον εἴχομεν κατακτήσει ἀγωνιζόμενοι, θὰ ἦτο δυνατὸν ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν καθιέρωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Μετὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος προσεπαθήσαμεν ὅπως κατευνασθῶσι τὰ πάθη, ὅπως περιορισθῇ εἰς τὸ μέλλον ὁ ἀγὼν ἐντὸς τοῦ δημοκρατικοῦ πλαισίου. Μετεχειρίσθημεν πρὸς τοῦτο καὶ τὴν πειθὼ καὶ νομοθετικὰ μέτρα, καὶ προσφορὰς πρὸς τὸ ἀντίπαλον στρατόπεδον, προσφορὰς συμφιλιώσεως. Ἄν ἡ πολιτικὴ ἡμῶν δὲν ἔφερεν ὅλα τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, τὸ σφάλμα δὲν εἶναι ἰδικόν μας. Ἐν τούτοις εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως ὅτι ἐπῆλθε κατεύνασις τῶν παθῶν σημαντικὴ καὶ ὁ ἀγὼν περιωρίσθη ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, τοὐλάχιστον ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς. Καὶ τὸ κέρδος τοῦτο εἶναι ἀνυπολόγιστον. Εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ τελειωτικὴ διὰ τῆς ἐνεργείας ἐκλογῶν ἀποκατάστασις ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, ἀλλ’ ἐνομίζομεν καὶ νομίζομεν ὅτι πρὶν βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς πρέπει ἀπαραιτήτως καὶ τὸ νομοθετικὸν Σῶμα νὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν διαμόρφωσιν διὰ τῆς ἱδρύσεως Γερουσίας, ἀσφαλιζούσης καὶ τὴν καλυτέραν διεξαγωγὴν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου καὶ τὴν παγίωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ ἐξ ἄλλου ὅπως ἐπέλθῃ ῥιζικὴ μεταρρύθμισις τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν συστήματος καὶ ὅπως γίνῃ ἡ σύνταξις τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι, πρὶν χωρήσωμεν εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον, θὰ ἔπρεπε νὰ παρασχεθῇ ὁ καιρὸς ὅπως τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ Συντάγματος, ἐκτός, ἐννοεῖται, τῆς πολιτειακῆς μορφῆς ἡ ὁποία εἶχεν ἀποφασισθῆ διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος, πρὶν δοθῇ, λέγω, ἐπαρκὴς καιρὸς ὅπως τὰ ζητήματα αὐτὰ συζητηθοῦν τοὐλάχιστον μεταξὺ τῶν διανοουμένων καὶ τοῦ πολιτικοῦ κύκλου τῆς Χώρας. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς ἐτονίσαμεν ὅτι τὸ συντακτικὸν ἔργον πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, ὁπότε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μετάσχουν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου διὰ τῆς Γερουσίας καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων τῶν εὑρισκομένων ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως. Ἐν τῷ μεταξὺ ἦτο ἀπαραίτητον ὅπως χωρήσωμεν εἰς ὅλας τὰς ἀπαραιτήτους μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἱκαναὶ νὰ ἐπαναφέρουν βαθμιαίως τὴν βελτίωσιν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ στερεώσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ εἰς τὸ νέον πολίτευμα. Καὶ δι’ αὐτὸ εἰσηγήθημεν τὰς διοικητικὰς μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι διευκολύνουν τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν διὰ τοὺς ὀργανισμοὺς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἐπὶ πλέον εὐρύνουν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὀργανισμῶν αὐτῶν. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἰσηγήθημεν τὰς δικαστικὰς μεταρρυθμίσεις καὶ τὰς ἐκπαιδευτικὰς μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι ὁμολογουμένως ἀποτελοῦν τὰς βάσεις τῆς ἀνορθώσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος ὁρμώμενοι εἰσηγήθημεν ἄλλας μικροτέρας μεταρρυθμίσεις τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημόσια ἔργα ὅσον καὶ τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Περιθάλψεως. Τὸ αὐτὸ πνεῦμα διέπει ἡμᾶς καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Αὕτη ἦτο ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας. Κατεκρίθη ἰδιαιτέρως ἡ πολιτικὴ αὕτη ὅτι δὲν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας μὲ τὰς ὁποίας ἐπιβαρύνεται ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐξ αἰτίας αὐτῶν τῶν μεταρρυθμίσεων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν εἰσηγήθημεν φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις. Καὶ τοῦτο διότι ἐνομίζομεν ὅτι δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας μεταρρυθμίσεις πρὶν ἴδωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἠθέλομεν ἐπιφέρει μὲ τὴν συνεργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν καὶ πρὶν ἴδωμεν ἀκόμη τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τῶν φορολογικῶν νόμων. Διότι δὲν εἴμεθα μακρὰν τῆς ἀληθείας ἂν ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἡ αὐστηρὰ τῶν φορολογικῶν νόμων ἐφαρμογὴ ἦτο δυνατὸν νὰ αὐξήσῃ κατὰ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς τούτου ἐνομίζομεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἐν τούτοις νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς ἀλλὰ σπουδαίου νομοθετήματος, τῆς ὀργανώσεως τοῦ ἰδιαιτέρου Ἐπιμελητηρίου Κρατικῶν Προμηθειῶν, τὸ ὁποῖον, ἂν ἐπιψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιφέρῃ κολοσσιαίας οἰκονομίας εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Τὴν πολιτικὴν ταύτην τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς δὲν ἐνέκριναν. Τὰ κόμματα αὐτὰ ἔχουν βεβαίως μίαν συντηρητικωτέραν κατεύθυνσιν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι κυριώτερον συστατικὸν τῶν κομμάτων αὐτῶν εἶναι περισσότερον ὁ προσωπικὸς χαρακτήρ των παρὰ ἡ κατεύθυνσις αὐτῶν. Παρ’ ὅλα ταῦτα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν ἀξίαν ὁ σχηματισμὸς ὑπ’ αὐτῶν Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν ἀξίαν θὰ ὤφειλε νὰ βασισθῇ ἐπὶ μιᾶς ἀνεπιφυλάκτου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐμπιστοσύνης στηριζομένης εἰς σαφῆ ἐξήγησιν περὶ τῶν πρακτέων, ὄχι ὑπὸ τύπον προσωρινόν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν μεγάλων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πρὸ ἡμῶν. Τὸ δυστύχημα ὅμως εἶναι ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ συνασπισμοῦ ἔχει ἐντελῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα. Καὶ ἔχει προσωπικὸν χαρακτῆρα, διότι ἀπὸ ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐλέχθη καταφαίνεται ὅτι μία περιωρισμένη ἐντολὴ παρεσχέθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοὺς ὑποστηρίζοντας αὐτήν, ἡ ἐντολὴ ὅπως κυβερνήσῃ τὴν Χώραν μόνον κατὰ τὰς θερινὰς διακοπάς. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς διατρέχομεν, προκειμένου νὰ ἐμπεδώσωμεν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἄλλου χαρακτῆρος Κυβέρνησιν εἶχεν ἀνάγκην ὁ Τόπος. Ὄχι Κυβέρνησιν διευκολύνσεως προσωπικῶν ἀξιώσεων, ἀλλὰ Κυβέρνησιν κύρους, Κυβέρνησιν δυναμένην νὰ ἀντιμετωπίσῃ, ἐπαναλαμβάνω, τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ Τόπου. Ἤδη ἀπὸ τὰς ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἀνακοινώσεις καὶ ἀπὸ τὰς σημερινὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν μέρει καὶ ἀπὸ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν–Φιλελευθέρων καταφαίνεται ὅτι ὑπῆρξε ζήτημα ἀνάγκης προσωπικῆς ὁ σχηματισμὸς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι πλήρης ἐλευθερία ἐπιφυλάσσεται διὰ τὸ μέλλον εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους βεβαίως ὄχι μόνον εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποβλέψῃ μία Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας, ἔστω καὶ κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας. Προβάλλεται ἡ ἀντίρρησις ὅτι, ἂν δὲν ἤθελε σχηματισθῆ ὅπως–ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἠθέλομεν περιέλθει εἰς ἀκυβερνησίαν, ἤθελε καταστῆ δηλαδὴ ἀδύνατος ὁ σχηματισμὸς μιᾶς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς, διότι αὐτὸ ἐννοεῖται μὲ τὴν ἀκυβερνησίαν. Ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἀντίρρησιν αὐτὴν εἶναι ὅτι τὰ κόμματα αὐτὰ ὤφειλον ἢ νὰ προσεγγίσουν ἄλληλα περισσότερον, νὰ συνεννοηθοῦν καθαρώτερον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης συνεννοήσεως νὰ σχηματίσουν μίαν Κυβέρνησιν σοβαράν, Κυβέρνησιν δυναμένην νὰ ἐπιληφθῇ, ἐπαναλαμβάνω, τῆς λύσεως τῶν μεγάλων ζητημάτων τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τῶν ἐξωτερικῶν, ἢ ἔπρεπε νὰ ἀνομολογήσουν ὅτι εἶναι ἄωρα πρὸς σχηματισμὸν τοιαύτης Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ καὶ νὰ ἀπόσχουν ἀπ’ αὐτόν. (Χειροκροτήματα). Βεβαίως μία τοιαύτη λύσις ἤθελεν ὠθήσει τὰ κόμματα αὐτὰ εἰς περιστολὴν τῶν προσωπικῶν κομματικῶν ἀξιώσεων, εἰς κάποιαν ἰδεολογικωτέραν κατεύθυνσιν. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ δίδω συμβουλάς, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀξίωσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης, αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀνάγκην τῶν περιστάσεων. Ἀλλ’ ἂν τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς ἤθελον ἀνομολογήσει ὅτι εἶναι ἄωρα, ὅπως καὶ εἶναι ἄωρα, νὰ σχηματίσουν μίαν Κυβέρνησιν σοβαράν, ποῖοι θὰ ἦσαν οἱ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι ἐπικρέμανται; Ἐπερίμενα ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσηγηθῇ τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θέλει παταχθῇ ὁ μπολσεβικικὸς κίνδυνος, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε μίαν ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας κατηγορίας κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπερίμενα νὰ ἴδω ἐπίσης τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θέλει προληφθῇ ἡ ἀποσύνθεσις εἰς ἣν ἐκατηγορούμεθα ὅτι ὡδηγοῦμεν τὸν Τόπον. Ἀντὶ ὅλων τούτων εἴδομεν ἀορίστους ἐπαγγελίας περὶ καλῆς διοικήσεως. Εἶναι ζήτημα, κύριοι, ὑποκειμενικῆς ἐκτιμήσεως ποῖοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀσφαλίσουν χρηστὴν διοίκησιν. Ἠμποροῦμεν νὰ πλανώμεθα, ἀλλὰ πιστεύομεν ὅτι κατεβάλομεν κάθε προσπάθειαν ὅπως ἐξασφαλίσωμεν χρηστὴν διοίκησιν, δὲν φανταζόμεθα δὲ ὅτι ἄλλο κόμμα εἶναι ἱκανὸν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ ὑπερβάλῃ ἡμᾶς εἰς τὴν τιμίαν αὐτὴν πραιπάθειαν. Ἦσαν μέχρι τοῦδε μόνον ἀόριστοι αἱ κατηγορίαι καὶ ἀβάσιμοι, ὅσαι ἐξηνέχθησαν κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ζήτημα προσωπικῆς, ὑποκειμενικῆς ἐκτιμήσεως ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ διευθυνομένη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σάμου πολιτευτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ προσεγγίσῃ κἂν τὰς προσπαθείας ἡμῶν πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς καλῆς διοικήσεως, τῶν ὁποίων, πλὴν ἄλλων, ἀπόδειξιν παρέχει ἡ θαυμαστὴ ἐμπέδωσις τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἡ περιστολὴ τῶν προσωπικῶν κομματικῶν ἀξιώσεων καὶ ἡ ἀμεροληψία ἡ ὁποία ἐχαρακτήριζεν ὅλας τὰς κυβερνητικὰς ἡμῶν ἐνεργείας. Μία ἄλλη κατηγορία ἡ ὁποία ἐστράφη ἐναντίον μας ἦτο ἡ διαχείρισις τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος. Οὐδέποτε ἠθελήσαμεν οὐδὲ σήμερον θέλομεν νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν πολιτικῶς ἓν τόσον σοβαρὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει διασαλεύσει τὸ Ναυτικὸν ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ μὴ τονίσω ὅτι καὶ πρὸ τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ συμπεριφορὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ἐστράφησαν καθ’ ἡμῶν, ἦτο συμπεριφορὰ ἡ ὁποία φανερώνει μίαν ἀλληλεγγύην μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ οἱ ὁποῖοι ἠσέβησαν πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§25Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εἶναι πλάνη, ἀλλ’ ἐν ἐπιγνώσει μεταδίδετε ἀνακριβεῖς εἰδήσεις.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως... (Θόρυβος).

§27Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὀφείλει νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη εἶναι ὕβρις. (Θόρυβος). (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος καὶ αἱ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, πολλῶν πληρεξουσίων τῆς πτέρυγος ταύτης ἀξιούντων ν’ ἀνακαλέσῃ).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅσων εἶπεν ἀπέδειξε κατὰ ποῖον τρόπον μεταπηδήσας ἀπὸ τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα εἰς τὰ κυβερνητικὰ ἐννοεῖ νὰ συμπεριφέρεται. Εἶπεν ὅτι ἐν ἐπιγνώσει λέγω πράγματα ἀναληθῆ. Εἶμαι ἐγὼ βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἐπιγνώσει ψεύδεται. (Χειροκροτήματα).

§30Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπα ὅτι καμμία ἀλληλεγγύη δὲν ὑπῆρχε μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴπετε ὅτι ἐν ἐπιγνώσει λέγω πράγματα ἀναληθῆ. Καὶ ὅτι εὑρίσκομαι ἐν τῷ δικαίῳ ἀποδεικνύεται γενικῶς ἀπὸ τὴν τακτικὴν ὡρισμένων ἐφημερίδων φιλικῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι συνεχῶς ὑπεστήριζον τὴν στάσιν τῶν παρεκτραπέντων ἀξιωματικῶν καὶ ὅταν ἀκόμη ἀξιωματικοὶ παρεπονέθησαν ὅτι ὑβρίζοντο ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας αὐτὰς ὅτι ἡ τακτική των ἀποβλέπει εἰς ἀνατροπὴν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλη ὅμως ἀπόδειξις εἶναι ἡ τακτικὴ τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ τὰ χειροκροτήματα τὰ ὁποῖα διαρκῶς ἀπέσπων ἀπὸ τοὺς παρεκτραπέντας ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι συνώδευσαν τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς δεξιᾶς μέχρι τῆς οἰκίας των. Ἀλλ’ ἄλλη ἀπόδειξις πολὺ σοβαρωτέρα....

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ καθορίσητε σαφέστερον τὸν τελευταῖον αὐτὸν ὑπαινιγμόν;

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κύριε συνάδελφε, τὰ θεωρεῖα κατεκλύζοντο ἀπὸ ἀξιωματικοὺς παρεκτραπέντας, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς ἐχειροκρότουν τοὺς ἀγορεύοντας ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς των καὶ συνώδευον τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκῆ αὐτά.

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν παρακολουθῶ τὰ θεωρεῖα οὔτε εἶμαι ἐνήμερος τῶν χειροκροτημάτων ἢ τῶν ἀποδοκιμασιῶν τῶν θεωρείων· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατηρῶ εἶναι τοῦτο μόνον, ὅτι ἐζήτησα καὶ σᾶς παρεκάλεσα ὅπως καθορίσητε σαφέστερον τὸν ὑπαινιγμὸν ὅτι ἀρχηγοὶ κομμάτων κατὰ τὴν τελευταίαν ψηφοφορίαν συνωδεύθησαν ἀπὸ ἀξιωματικούς.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλετε νὰ σᾶς τὸ εἴπω; Μοῦ ἐδόθη ἡ πληροφορία ὅτι μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνωδεύθησαν ἦσθε καὶ ὑμεῖς.

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ὀνομάσητε τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι μὲ συνώδευσαν εἰς τὴν οἰκίαν μου.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἠρώτησα περὶ τῶν ὀνομάτων τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἂν διαψεύδετε τὴν πληροφορίαν αὐτήν, δέχομαι τὴν διάψευσίν σας.

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν διαψεύδω, τὴν διαψεύδω.

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν, διότι τὴν σοβαρωτέραν ἀπόδειξιν τῆς ἀλληλεγγύης παρέχει καὶ ἡ δήλωσις ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἐκ τῶν παρεκτραπέντων, ὅτι μετὰ τὴν κυβερνητικὴν μεταβολὴν ἐθεωρεῖτο ὡς λυθὲν τὸ ναυτικὸν ζήτημα καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ εἰσβολή, καθὼς ἐδημοσιεύθη εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας τοὐλάχιστον, ἡ εἰσβολὴ ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν παρεκτραπέντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐκδώσωσι διαταγάς. Γνωρίζω ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀνῃρέθησαν, γνωρίζω ὅτι οἱ ἀποστρατευθέντες ἀξιωματικοὶ οἱ καταλαβόντες τὴν Ἐξουσίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπεμακρύνθησαν, ἀλλ’ ἐπίσης ἐδημοσιεύθησαν τόσα πράγματα περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἔγιναν αὗται αἱ ἀπομακρύνσεις, ὥστε αὐτὴ ἡ διαχείρισις τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος παρέχει τὴν εἰκόνα ὄχι μόνον τῆς ἀλληλεγγύης ἀλλὰ καὶ τῆς ἀσυνεπείας μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διαχειρισθῇ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὅλα τὰ σοβαρὰ ζητήματα, ἂν τυχὸν ἤθελε παραμείνει εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος. Ἡ λύσις καὶ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν κάθε Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ ἐμπνεύσῃ, ἂν θέλῃ, ὅπως πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ ὀφείλουν νὰ σέβωνται τοὺς προϊσταμένους αὐτῶν καὶ τοὺς νόμους καὶ νὰ τηροῦν τὴν πειθαρχίαν καὶ ὅτι, ἀφοῦ πειθαρχήσουν, κάθε ἀμεροληψίαν καὶ κάθε ἐπιείκειαν δύνανται νὰ ἀναμείνουν καὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν παραπόνων αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὁδὸς πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καὶ αὐτὴν καὶ μόνην ἠκολουθήσαμεν. Τὴν αὐτὴν δὲ ὁδὸν μὲ μικρὰς λοξοδρομίας ἀκολουθεῖ τώρα καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὄλαι αἱ ἐναντίον μας αἰτιάσεις ἀνετράπησαν ἐκ τῶν πραγμάτων. Διὰ τὰς ἐναντίον μας ἐπιθέσεις καὶ τὴν ἀνατροπήν μας δὲν αἰσθανόμεθα καμμίαν μνησικακίαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἠμποροῦμεν, ὅπως εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου ἐτόνισα, νὰ παρίδωμεν τὴν μεγάλην ἀντίθεσιν ποὺ μᾶς χωρίζει μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ ἀπόψεως κατευθύνσεως οὐδὲ τὰ ἐλαττώματα ποὺ παρουσιάζει ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς θέλουν πραγματικῶς νὰ κυβερνήσουν καὶ συναισθάνωνται τὰς βαρυτάτας κυβερνητικὰς εὐθύνας, ὀφείλουν νὰ σαφηνίσουν τὰς ἰδέας των, νὰ συνεννοηθοῦν περὶ τῶν πρακτέων μεταξὺ των καὶ νὰ ἀναλάβουν τότε μετὰ θάρρους ἀμέσως τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ τελευταία ψηφοφορία ἀπέδειξεν ὅτι ἔχουν τὴν πλειονοψηφίαν, ἐφόσον ὅμως τοιαύτη σύμπνοια, τοιαύτη συμφωνία δὲν εἶναι δυνατή, δὲν ὑπάρχει, ὀφείλουν νὰ ὁμολογήσουν ὅτι δὲν εἶναι ὥριμα πρὸς σχηματισμὸν σοβαρᾶς Κυβερνήσεως, ἀνταξίας τῶν σημερινῶν περιστάσεων, ὅ,τι δὲ σήμερον ἐσχηματίσθη εἶναι ἓν ὁμοίωμα Κυβερνήσεως τὸ ὁποῖον κατ’ οὐδὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβάλῃ, νὰ προαγάγῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, κύριοι, οἱανδήποτε προσωπικὴν συμπάθειαν καὶ ἂν ἔχωμεν μὲ τὰ πρόσωπα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην τῆς παραμονῆς αὐτῆς εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἂν ὑπάρχουν πληρεξούσιοι, ἂν ὑπάρχωσι κόμματα δυνάμενα καὶ θέλοντα νὰ ἀναλάβωσι τὴν εὐθύνην, ἂς τὴν ἀναλάβουν. (Χειροκροτήματα).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§42Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὰς δηλώσεις αὐτῆς, δύναταί τις νὰ διαιρέσῃ εἰς δύο τινά, εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ διοικητικόν, τῶν κυβερνητικῶν πράξεων αἵτινες μέλλουσι νὰ ἐκτελεσθῶσι μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, περὶ τῶν ὁποίων πάντες νομίζω εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι ἡ παράτασις περαιτέρω δὲν θὰ εἶναι ὠφέλιμος, καὶ τὸ πρόγραμμα τὸ μελλοντικόν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀρχίσῃ νὰ ἐφαρμόζηται παρὰ μόνον μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾶ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ προγράμματος ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτη. Ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους μετὰ χρηστότητος, μετὰ ἰσότητος ἀπέναντι ὅλων. Εἶναι ἐπαγγελία τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν κάμνουν εἰς τὰς Βουλάς, ὑποθέτω δὲ ὅτι δὲν δύναταί τις σοβαρῶς νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὡς εἶναι συντεθειμένη, τὴν αὐτὴν καλὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν ἀπεδώκαμεν εἰς τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις καὶ νὰ ἀρνηθῇ συνεπῶς τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς αὐτὴν διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν πολιτικῶν ὑποθέσεων. Ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης ὑπεσχέθη, ὅπως καὶ ἡ προηγουμένη, πρᾶγμα ὅπερ εὐθὺς μετὰ τὸ Δημοψήφισμα τὸ κόμμα οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας εἶχε ζητήσει, δηλονότι τὴν ταχίστην ἐνέργειαν τῶν τοπικῶν ἐκλογῶν, δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν, καί, μετὰ τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα νῦν, τῶν νομαρχιακῶν. Δὲν ὑπάρχει κανείς, νομίζω, ὅστις νὰ δύναται νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐτονίσθη ἐπανειλημμένως ὅτι ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀπήλαυσε τῶν κοινοτικῶν αὐτοῦ ἐλευθεριῶν, ἐνῷ αἱ πρῶται ἐλευθερίαι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τοὺς λαούς, ὅταν ἤρχισαν νὰ χειραφετῶνται, ὑπῆρξαν αἱ κοινοτικαὶ ἐλευθερίαι. Οὐδὲ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶναι ἐξ ἴσου ἱκανή, δὲν θὰ ἔχῃ ἐξ ἴσου τὴν καλὴν θέλησιν ὅπως πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις προερχομένη ἀπὸ μέλη τῆς αἰθούσης ταύτης, ἵνα διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς ταύτας μετὰ ἀμεροληψίας. Ἀπομένουν ἄλλα τινὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὅμως ὑπάγονται εἰς τὴν γενικὴν κατηγορίαν τῆς χρηστῆς καὶ αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων. Τοιοῦτον ζήτημα εἶναι καὶ τὸ ναυτικόν, τὸ ὁποῖον ἡ μὲν Κυβέρνησις δὲν ἐμνημόνευσεν εἰδικῶς, κατ’ ἐμὲ ὀρθῶς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὅταν θὰ παρουσιάσῃ τετελεσμένα γεγονότα καὶ τετελεσμένας πράξεις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον αὐτῶν, ἐμνημόνευσεν ὅμως ὁ ἀξιότιμος τέως Πρωθυπουργός. Καὶ νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἡ γενικὴ αὐτῆς ἐπαγγελία περὶ ἀμερολήπτου ἐφαρμογῆς τῶν νόμων περιλαμβάνει. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο πρόγραμμα, τὸ πρόγραμμα τῶν πράξεων τὰς ὁποίας θὰ προκαλέσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, δηλονότι τὰ μεγάλα προβλήματα τῆς συγκοινωνίας, τὸ μακεδονικόν, τὸ προσφυγικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὅμως ὑπάρχει ἤδη εἰδικὸν ψήφισμα ἐπιτρέπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λαμβάνῃ νομοθετικὰ μέτρα κατόπιν γνωμοδοτήσεως μιᾶς Ἐπιτροπῆς, καὶ τὰ ἄλλα προβλήματα ὅσα τὸ πρόγραμμα ἔθιξε, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ τάχιστα τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ μελετήσῃ τὴν ὅλην κατάστασιν καὶ τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἐλέχθη, εὐτυχῶς ἀπὸ ὅλας τὰς μερίδας τῆς Συνελεύσεως, ὅτι οὐδεμία ἐξ αὐτῶν θεωρεῖ τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ὡς ζήτημα ἀνῆκον εἰς μίαν μόνον ἀπόχρωσιν, εἰς ἓν μόνον κόμμα. Διὰ τὰ ζητήματα τῆς Ἐκπαιδεύσεως οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ προθέσεις ὀλιγώτερον ἀγαθὰς παρ’ ὅσον εἶχον αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ ἐπαναλάβῃ ὅ,τι ἔλεγεν ἀρχαῖος συγγραφεύς, ὅτι δηλαδὴ δέονται καὶ χρόνου μακροῦ καὶ δαπάνης οὐ σμικρᾶς. Ἰδιαίτατα δὲ διὰ τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναγεννήσεως, τῶν ὁποίων τὸ μονοπώλιον ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν διεκδικοῦμεν, ἀπὸ τοῦ 1912, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ εἰς προηγουμένας Βουλὰς καὶ εἰς προηγουμένας Κυβερνήσεις εἶχον εἰσαχθῆ πράγματι νόμοι τείνοντες εἰς τὴν ἐκ βάθρων ἀνακαίνισιν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές. Ὁ λόγος εἶναι, κύριοι, ἁπλοῦς, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ σταματήσῃ ἡ πρόοδος. Εἰς λαοὺς περισσότερον προηγμένους ἀπὸ ἡμᾶς διηνεκῶς συζητοῦν μεγάλας ἐκπαιδευτικὰς μεταρρυθμίσεις, διότι διηνεκῶς πρέπει νὰ προάγωνται αἱ κοινωνίαι καὶ διηνεκῶς πρέπει νὰ προάγηται ἡ Ἐκπαίδευσις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς ἀπεμείναμεν πολὺ καθυστερημένοι, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ οἰκονομικά μας δὲν μᾶς ἄφιναν νὰ δαπανήσωμεν ὅσα ἔπρεπε διὰ τὴν Ἐκπαίδευσιν, ἕνεκα δὲ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς ἐθνικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐναυάγησαν τὰ μεγαλουργήματα τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν διὰ διπλωματικῶν ἐνεργειῶν ἀξίων θαυμασμοῦ. Δὲν εἶναι δὲ ἀνακαίνισις τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ ψήφισις τινῶν μόνον νομοσχεδίων, οὐδὲ ἡ καλυτέρα μισθοδοσία τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ διηνεκὴς καὶ μακρὰ προσπάθεια, ἀπαιτοῦσα πρὸ πάντων νὰ ἐνστερνισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, νὰ ἐνστερνισθοῦν καὶ αἱ Βουλαί, ὅτι διὰ νὰ καταρτίσωμεν ἐκπαιδευτικὸν σύστημα καὶ δαπάναι πολλαὶ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν χρειάζονται καὶ ἐργασία πολλή. Καταντᾷ καὶ τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικὸν νὰ εἶναι ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικόν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται πρὸς τούτοις ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ πιστῶς τὰς οἰκονομίας τὰς ὁποίας θὰ ὑποδείξῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν. Περὶ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀμφιβολίαν τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον εἶναι προικισμένη διὰ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς αὐτὴν νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τοῦ μέτρου τούτου, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν πρώτην Κυβέρνησιν ἧς μετεῖχον, ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Ἐγὼ αἰσθάνομαι ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἰδέα μου ἐκείνη δὲν περιωρίσθη ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς πραγματικότητος, ἀλλ’ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν φαντασίαν, καὶ ἡ φαντασία μας, ὅπως εἶναι γνωστόν, εἶναι πολὺ πλουσία, νὰ προσδοκᾷ ἡ δημοσία γνώμη πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα πράγματι τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ. Ἤκουσα καὶ εἶδον ἀναγραφόμενον ὅτι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τῶν Οἰκονομιῶν θὰ ἔχωμεν οἰκονομίας περὶ τὰ 10% ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δηλαδὴ 300 ἕως 350 ἑκατομμύρια. Ἀλλαχοῦ εἶδον ὅτι δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν καὶ τὸ ἔλλειμμα ἐκ 500 ἑκατομμυρίων. Ἄν, κύριοι, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὁ Τόπος εἰς τὸν ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν σπαταλᾶται ἀφειδῶς τὸ δημόσιον χρῆμα, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι αἱ ἐλπίδες αὗται εἶναι ὑπερβολικαί. Εἰς τὴν Γαλλίαν—θὰ τὸ ἐνθυμῆσθε τελευταίως ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας— ἐδόθη ἐξουσιοδότησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Πουανκαρὲ νὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίας μέχρις ἑνὸς δισεκατομμυρίου ἐκ Προϋπολογισμοῦ ὑπερβαίνοντος τὰ 25 δισεκατομμύρια. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦτο, ἂν ἐπετυγχάνετο, θὰ ἐπέφερε τὸ πολὺ οἰκονομίαν 5%. Εἰς δὲ τὴν Ἰταλίαν αἱ μεγάλαι οἰκονομίαι αἱ ὁποῖαι ἔγιναν δὲν ὑπερβαίνουσι, κατὰ τὰς πληροφορίας μου, τὸ ἓν καὶ ἥμισυ τοῖς ἑκατόν. Ἀλλ’ ἂν οἰκονομηθοῦν ἐδῶ 4– 5%, θὰ εἶναί τι μέγα, διότι ἡ ἐξοικονόμησις ἑνὸς ποσοῦ 150 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἀπετέλει ἀκριβῶς τὸ τοκοχρεολύσιον ἐπὶ μεγάλου κεφαλαίου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἀστικὴν τουλάχιστον ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἐξογκώνω τὰς ἐλπίδας τοῦ ἀναγκαιοτάτου καὶ χρησιμωτάτου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθοπλαστικῆς ἀκόμη μέτρου τῶν οἰκονομιῶν δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Θὰ δοθῇ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καὶ δίδαγμα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι τὸ Κράτος καὶ ἡ Κυβέρνησις τῷ κάμνουν τὰς δυνατὰς οἰκονομίας καὶ ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ εἰς αὐτὸν τὸν λαὸν νὰ κάμῃ, ὡς ἄτομα, οἰκονομίας, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ ἡ κοινωνικὴ οἰκονομία καὶ συνεπῶς ἡ δημοσία οἰκονομία. Ἐξ ἄλλου δὲ στερεοῦται ἡ πίστις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὁ λαὸς πεποιθὼς ὅτι ἐγένοντο αἱ ἀναγκαῖαι περικοπαὶ τῶν δαπανῶν θὰ εἶναι πρόθυμος νὰ συνεισφέρῃ καὶ νέα βάρη, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι τὰ νέα βάρη καθίσταντο ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν δεινῶν ὑπὸ τῶν ὁποίων περιστοιχιζόμεθα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι ὑπῆρξαν ἀρχηγοὶ κομμάτων, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβε καὶ ἃς δὲν γνωρίζω ἂν ἐξήλεγξεν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ κατὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον....

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπονοῶ ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος ἦσθε τότε ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρώην Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν ἐπιθυμῆτε πραγματικῶς νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μὲ τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σεῖς καταρχόμενος τοῦ λόγου σας εἴπετε ὅτι ἐπέφερεν ἡ κυβερνητικὴ μεταβολή, μὲ τὴν ἔλλειψιν δηλαδὴ μεγάλης ὀξύτητος μεταξὺ μερίδων αἱ ὁποῖαι συνδέονται διὰ κοινῆς πολιτειακῆς ἰδεολογίας, θὰ ἦτο χρήσιμον πληροφορίαι τῶν ὁποίων τὸ ἀκριβὲς δὲν ἔχετε ἐξελέγξει μέχρι κεραίας νὰ μὴ τὰς φέρητε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Εἶναι φυσικὸν ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα εἶναι πεπυκνωμένη ἀπὸ ἠλεκτρισμὸν καὶ ὅτι θὰ ὑπάρχουν πολλοὶ καλοθεληταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔρχωνται νὰ σᾶς λέγουν ὅτι ὑπῆρχε συνεννόησις τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης μερίδος μετὰ τῶν ἀπειθῶν ναυτικῶν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ ἐγὼ προῆλθον εἰς συνομιλίας καὶ μὲ τὰς δύο μερίδας, διότι μὲ ἐπεσκέφθησαν Ἐπιτροπαί, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς δύο ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε καὶ σεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως, τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἴδωμεν τὸν νόμον περιφρονούμενον, ὅτι δὲν παραγνωρίζομεν ὅτι ἡ κατάστασις ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν εἶναι λίαν ἀνώμαλος διὰ τὴν πειθαρχίαν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσωμεν τὰς αὐστηρὰς ἐκείνας τιμωρίας τὰς ὁποίας θὰ ἠξιοῦμεν ἂν ἡ κατάστασις ἡ πολιτική, ἡ κατάστασις ἡ στρατιωτική, ἡ κατάστασις ἡ ναυτικὴ δὲν ἦτο κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπὶ ἔτη ἤδη ἀνώμαλος, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, σεβομένη ἑαυτὴν καὶ τοὺς νόμους, ἡ ὁποία θὰ ἔδιδεν ἓν συγχωροχάρτι χωρὶς νὰ τιμωρήσῃ ποτὲ κανένα ἐκ τῶν παρεκτραπέντων. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀλλοία ἡ πορεία οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι νὰ ὑπάρξῃ μία τιμωρία, ἀλλ’ ἡ τιμωρία αὕτη, ὅπως ἄλλως τε καὶ πᾶσα τιμωρία ἀνθρωπίνη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀπὸ μακρῶν ἤδη ἐτῶν ζῶμεν. Μετὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν βλέπω ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πτέρυξ τοὐλάχιστον τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ τὴν πλήρη ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ δώσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν καὶ διότι ἔχομεν ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν πᾶσα διένεξις ἡμῶν, προσλαμβάνουσα λίαν ὀξὺν χαρακτῆρα, ὑποσκάπτει, δύναμαι νὰ εἴπω, τὰ θεμέλια τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐδημιουργήσαμεν, καὶ καταρρίπτει τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν κοινὴν τοῦ λαοῦ συνείδησιν. (Χειροκροτήματα). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἐξ ἀγαθῆς προθέσεως διιστάμεθα πάντες ἐνταῦθα, ὅπως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὅλους ἡμᾶς διέπει ἓν αἴσθημα πατριωτικὸν καὶ εἷς πόθος ἄσβεστος διὰ τὴν καλυτέραν εὐημερίαν τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐπίσης καὶ καμμία ἀμφιβολία ὅτι πᾶσα διένεξις ἡμῶν, ἀκριβῶς διότι θεωρεῖται ἀδικαιολόγητος παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ, ὡς διένεξις μεταξὺ ἀνθρώπων ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἐπιδιωκόντων, τὰς αὐτὰς δόντων ὑποσχέσεις περὶ εὐημερίας καὶ προκοπῆς τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας καὶ τοῦ λαοῦ, πᾶσα τοιαύτη διένεξις πλήττει ὀδυνηρότατα τὸ αἴσθημα τῆς ἐλπίδος, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐμφυσήσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, περὶ καλυτέρων ἡμερῶν ὑπὸ τὸ δημοκρατικὸν καθεστώς. Ἀλλὰ, κύριοι, μὴ λησμονῶμεν ὅτι αἱ τοιαῦται διενέξεις τῆς Συνελεύσεως, τραχέως ἐκδηλούμεναι, ἀναπτερώνουν καὶ τῶν ὀλιγίστων ἀμετανοήτων, διότι ὑπάρχουσι δυστυχῶς καὶ τοιοῦτοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν ἀπὸ ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦτο, καὶ τῶν ὀλίγων ἀμετανοήτων τὰς ἐλπίδας ὅτι θὰ δυνηθῶσι μίαν ἡμέραν καὶ τὸ πολίτευμα νὰ πλήξωσιν. Ἔχομεν βεβαίως πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τῶν διενέξεων ἡμῶν νὰ ἐξάπτωνται τὰ πάθη εἰς ὀξύτητα πρωτοφανῆ, δὲν πρέπει διὰ τῶν διενέξεων ἡμῶν νὰ δίδωμεν εἰς ἐλπίδας ἀνατροπῆς τροφήν, δὲν πρέπει νὰ ρίπτωμεν εἰς τὸν μύλον τῶν τυχὸν ὑπαρχουσῶν ἀντιδημοκρατικῶν πόθων πρῶτοι ἡμεῖς τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ τονωθῇ οὗτος. Τὸ κόμμα ἡμῶν ἐξ ἀρχῆς ἐθεώρησεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβαίνῃ εἰς ἀντιπολίτευσιν συστηματικήν, ἐνόμισεν ὅτι τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι νὰ ἐπαινῇ ὅ,τι εὑρίσκει ἐπαινετόν, νὰ ψέγῃ ὅ,τι εἶναι ψεκτόν, νὰ προσπαθῇ δὲ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών του νὰ συμπληρώνῃ τὰ ἀτελῆ καὶ νὰ ἀποτρέπῃ τὰ ἐπιβλαβῆ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ γίνεται τὸ ἀγαθὸν διὰ τὴν Πατρίδα, ἔστω καὶ ἂν τοῦτο γίνεται διὰ ξένων χειρῶν, διότι οὐδενὸς τὰς χεῖρας θεωροῦμεν ξένας διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Πατρίδος. Συνεπὲς τὸ κόμμα ἡμῶν πρὸς τὰς ἀρχὰς αὑτοῦ θὰ δώσῃ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ ἔχει πλήρη τὴν ἐλπίδα ὅτι κατὰ τὴν προσεχῆ ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως δὲν θὰ δοθῇ ἀφορμὴ νὰ μετανοήσῃ διὰ τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν ἔδωκε. (Χειροκροτήματα).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης ἔχει τὸν λόγον.

§46Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, θεωροῦνται παρ’ ἡμῶν ὡς τελείως ἱκανοποιητικαί. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἀρχῇ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεών του ἐπηγγέλθη ὅτι πρωτίστως ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως θὰ στραφῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς χρηστῆς διοικήσεως ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἄν, κύριοι, ἀντεπολιτεύθημεν τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας εἴχομεν ἀποτελέσει μέλος, τὴν ἀντεπολιτεύθημεν κυρίως διότι ἔφθασε μέχρι τοιούτου σημείου ἡ δυσφορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι οὐδεμίαν μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ πολιτεύματος μεταβολὴν εἶδεν ἐν τῇ διοικήσει ἢ ἐν τῇ Δικαιοσύνῃ. Διὰ τοῦτο ἐκφράζομεν τὴν ἱκανοποίησίν μας διὰ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ λοιπὰ σημεῖα τῶν κυβερνητικῶν ἐπαγγελιῶν. Δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ εἴμεθα ἀπολύτως εὐχαριστημένοι, διότι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ μεγαλύτερον ζήτημά μας σήμερον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποβῇ καὶ κοινωνικὸν πρόβλημα διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν προσφύγων ὑπὸ τοῦ κομμουνισμοῦ, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐνέργειαν οἰκονομιῶν αὐστηρῶν διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ λυθῇ. Ἄν δὲ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ εἴχομεν παράπονα κατὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, αὐτὰ συνίσταντο εἰς τὸ ὅτι δὲν ἐπεδιώχθησαν οἰκονομίαι καὶ ὅτι τοὐναντίον μία σπατάλη τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἐτελεῖτο, ἐνῷ ἡ προσφυγικὴ δυστυχία ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ηὔξανεν. Ἐπίσης, κύριοι, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἐπικροτήσωμεν τὴν φιλαγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι φρονοῦμεν ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ σταθῇ εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν καὶ νὰ ἀποβῇ ἐπωφελής, ἂν δὲν ἔχῃ φιλαγροτικὴν πολιτικήν. Ἡ μᾶζα ἡ μεγίστη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἀγροτική, συμφέρον δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ὅπως ἡ ἀστική, ἡ ἀγροτικὴ τάξις καὶ ἡ ἐργατικὴ ἡ μὴ κομμουνίζουσα ἀποτελέσωσιν ἓν σύνολον ἰσχυρόν, τὸ ὁποῖον νὰ ἀντιτάξωσι κατὰ τῆς ἀσθενείας τῆς ἐποχῆς αὐτῆς, κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ. Δὲν φρονῶ συνεπῶς ὅτι μόνον τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος πρόγραμμα εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν συμφερόντων τῶν λαϊκῶν μαζῶν, καὶ τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς δὲν εἶναι κόμματα εὐγενείας, ἀλλ’ εἶναι καὶ αὐτὰ κόμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐξ αὐτοῦ τοῦ λαοῦ προερχόμενα καὶ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν καὶ αὐτὰ ἀποσκοποῦντα, ἂν νομίζωσιν ὅτι ταυτοχρόνως πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν μαζῶν πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τὸ κεφάλαιον διὰ νὰ προσέλθῃ ἀθρόως εἰς τὸν Τόπον καὶ νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐκτέλεσιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ μορφώσωσι τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῶν ἐργατῶν. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον τέως Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅσας μομφὰς ἐξήνεγκε κατὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων διὰ τὸ ναυτικὸν καὶ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἄν ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμῇ, ἂς ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν νὰ διατάξουν λεπτομερεῖς ἀνακρίσεις καὶ νὰ καταθέσουν τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων τούτων εἰς τὴν Συνέλευσιν, διὰ νὰ πεισθῇ αὕτη κατὰ πόσον ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον ἢ εἴμεθα ὑπεύθυνοι ὅτι ψευδῶς κατηγγείλαμεν ὅσα κατηγγείλαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἢ κατὰ πόσον εὐθύνεται ἢ δὲν εὐθύνεται αὕτη. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅμως ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μεριμνῶσα πάντοτε διὰ τὴν ἀναστήλωσιν τῆς πειθαρχίας καὶ κατοχυρώσεως τοῦ γοήτρου τοῦ νόμου θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκαταστήσῃ πλήρη ἀλληλεγγύην μεταξὺ τῶν παραμεινάντων καὶ παραιτηθέντων ἀξιωματικῶν, τὴν ἀλληλεγγύην ἐκείνην ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν συμπολεμιστῶν καὶ τῶν προωρισμένων νὰ ἀποθάνωσιν ὁ εἷς παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ ἄλλου καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον διὰ τὴν πίστιν του. Δὲν φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τι τὸ ἐλαττωματικόν, τοὐναντίον μάλιστα συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται περισσότερον ἐλευθέρα ἀπὸ κομματικοὺς δεσμοὺς διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς οἰκονομίας τὰς ὁποίας θὰ προτείνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν καὶ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀντιτάξῃ τὴν ἀντοχήν της εἰς ὅλας τὰς πιέσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξασκηθῶσι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐξυγιαστικοῦ προγράμματος. Ἀλλὰ καὶ τὰ πρόσωπα, κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐμπνέουσι τὴν ἐμπιστοσύνην, διότι εἶναι πρόσωπα ἐκλεκτά, τὰ ὁποῖα εἰς ὅλα τὰ ὑπουργήματα, ἅτινα μέχρι σήμερον ἐπετέλεσαν, διεκρίθησαν. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις αὕτη δὲν ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος διὰ νὰ στερεώσῃ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. (Χειροκροτήματα). Ἄν, κύριοι, πιστευθῇ ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα μόνον μία μερὶς ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης δύναται νὰ τὸ στηρίξῃ καὶ πάντες οἱ λοιποὶ εἴμεθα ἢ ἀδιάφοροι ἢ ἐχθροὶ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλοίμονον εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα! Οὔτε μίαν ὥραν δὲν θὰ ζήσῃ. Τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, κύριοι, δὲν εἶναι πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἐπέβαλεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη προσωπικότης. Διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ὁλόκληρος ἡ αἴθουσα αὐτὴ ἠγωνίσθη καὶ συνεισέφερεν ὁλόκληρος ὁ ὁμοϊδεάτης, ὁ πατριωτικὸς Ἑλληνικὸς λαός. Συνεπῶς εἶναι πολλοὶ οἱ διάκονοι τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ πολλοὶ οἱ ὑπερασπισταὶ αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ περιορισθῶμεν εἰς μίαν καὶ μόνην μερίδα, διότι, ἐπαναλαμβάνω, μία τοιαύτη ἀντίληψις θὰ καταρρίψῃ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Ἄλλως τε τί σημαίνει Δημοκρατία; Δημοκρατία σημαίνει τὸν σεβασμὸν τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀτόμων! Δημοκρατία σημαίνει τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος εἰς πάντας νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν ἐκείνην (δεικνύει τὸ ἐδώλιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ), ἀρκεῖ νὰ συνενωθῶσιν, ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἱκανοί, ἀρκεῖ νὰ συγκεντρῶσι τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς αἰθούσης ταύτης. Δι’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα θὰ παράσχῃ ἀνεπιφύλακτον τὴν ὑποστήριξίν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ παράσχῃ ἀνεπιφυλάκτως τὴν ὑποστήριξίν του καὶ τὴν συνδρομήν του, διότι, ὡς ἠκούσατε εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἄγαν δυσχερὲς καὶ ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως ἡμῶν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ τὸ φέρῃ εἰς πέρας. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§48Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὴν γνώμην ἡμῶν πρὸς καλυτέραν διευθέτησιν τῆς παρουσιασθείσης πολιτικῆς κρίσεως, μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ὑπεβάλομεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, ὅταν μᾶς ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ζητήσῃ ταύτην, καὶ κατέστη αὕτη γνωστὴ εἰς τὸ κοινὸν διὰ τοῦ Τύπου. Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ Συνέλευσις παρεξέκλινε κάπως τελευταίως τοῦ κυρίου προορισμοῦ της καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθῃ ἐπακριβέστερον ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁ προορισμὸς τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως περιελαμβάνετο ἐν τῷ προγράμματι τῆς Ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία καὶ τὴν ἐκάλεσε, καθόσον ἄλλως τε μόνον αὐτὴ ἠδύνατο νὰ καλέσῃ Συντακτικὴν Συνέλευσιν. Συνίστατο δὲ οὗτος εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ πολιτεύματος τῆς Χώρας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας τοῦ ἑκατονταετοῦς ἐλευθέρου βίου καὶ τῶν αἰτίων ἐξ ὧν προῆλθεν ἡ τελευταία ἐθνικὴ καταστροφή. Ἡ Συνέλευσις ἀρθεῖσα πρὸς τὸ στιγμὴν εἰς τὸ ὕψος τοῦ ἱστορικοῦ προορισμοῦ της καθῄρεσε τὴν Δυναστείαν καὶ ἀνεκήρυξεν ὡς πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος τὴν Δημοκρατίαν, τὴν ὁποίαν τόσον πανηγυρικῶς ἀπεδέχθη καὶ τόσον πανηγυρικῶς ὁ λαὸς ἐπεκύρωσε διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος. Μετὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις ἀφῆκε τὸ συντακτικὸν αὑτῆς ἔργον καὶ μετεβλήθη εἰς ἁπλῆν σχεδὸν Βουλήν, ἐξ οὗ καὶ προῆλθεν ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς ὀξύτερος μεταξὺ τῶν διαφόρων πολιτικῶν μερίδων, καίτοι ὅλων τῶν μερίδων οὐσῶν ὁμοφρόνων ὡς πρὸς τὰ κύρια ἀντικείμενα τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, διότι καὶ ὡς πρὸς τὸ εἶδος τοῦ πολιτεύματος καὶ ὡς πρὸς τὴν μορφὴν αὐτοῦ ἦσαν σύμφωνοι πᾶσαι αἱ μερίδες, δηλ. Δημοκρατία κοινοβουλευτικῆς μορφῆς μετὰ Γερουσίας. Καὶ ἐν τούτοις κατωρθώθη, λόγῳ τῆς ἀπομακρύνσεως ἐκ τοῦ κυρίου ἔργου, αἱ ὀξύτητες αὗται νὰ παρουσιάσουν τὰς διαφόρους μερίδας ὡς βασικῶς διισταμένας καὶ ὡς διαμαχομένας περὶ τὴν κατάληψιν τῆς Ἀρχῆς, ἐπὶ μειώσει τοῦ κύρους τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτεύματος. Ἐπεζητήσαμεν λοιπὸν τὴν ἕνωσιν καὶ πάλιν τῆς Συνελεύσεως ὁλοκλήρου, τῆς κατὰ παμψηφίαν σχεδὸν ὁμόφρονος, εἰς τὰ κύρια συντακτικὰ ἔργα αὑτῆς διὰ τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐν τῇ Κυβερνήσει ὅλων τῶν μερίδων, καθόσον οὕτως ἠλπίσαμεν ὅτι τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως θὰ προήγετο ὁμαλώτερον καὶ ταχύτερον καὶ θὰ παρουσίαζε κῦρος μεγαλύτερον, καθόσον καὶ αἱ συζητήσεις, ἐλλείποντος τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν μερίδων, θὰ διεξήγοντο ψυχραιμότερον καὶ ἐπιβλητικώτερον, καὶ τοῦτο μέχρις ὅτου ἡ Συνέλευσις κατήρτιζε πλήρως τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῆς Χώρας, διότι μόνον τότε θὰ ἐφανταζόμεθα ὡς τερματισθεῖσαν καὶ παγιωθεῖσαν τὴν πολιτειακὴν μεταβολήν. Ἐδηλώσαμεν ἀπ’ ἀρχῆς ὅτι τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως γενικῆς συνεργασίας κατ’ ἀρχὴν δὲν τὸν θεωροῦμεν ὡς συντείνοντα εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἐν τούτοις ἐκρίθη ἀναγκαῖος ὁ σχηματισμὸς οἰκουμενικῶν Κυβερνήσεων κατὰ τὴν πολιτικὴν σταδιοδρομίαν μας εἰς περιστάσεις δυσκόλους. Καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι αἱ περιστάσεις τὰς ὁποίας διερχόμεθα ἀκριβῶς ἐπέβαλον τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ὅτι ἡ παροῦσα περίστασις ἐδικαιολόγει ἐντελῶς τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἡ ζωὴ θὰ ἐτερματίζετο συγχρόνως μὲ τὸν τερματισμὸν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, ὁμαλώτερον καὶ ταχύτερον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐτερματίζετο. Μετὰ τοῦτο αἱ διάφοροι ὁμάδες ἦταν ἐλεύθεραι καὶ θὰ ὤφειλον νὰ ἀρχίσωσι τὸν πολιτικόν των ἀνταγωνισμὸν ἀναλόγως τῆς ἀντιθέσεως τῶν ἀντιλήψεων αὐτῶν καὶ τῶν διαφόρων μέσων καὶ μέτρων τῆς διοικήσεως τῆς Χώρας. Ἀλλὰ τοῦτο εἰς τὴν περίστασιν ἐκείνην δὲν θὰ εἶχεν οὐδεμίαν σοβαρὰν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ κύρους τοῦ πολιτεύματος, ὅταν δύναται νὰ ἔχῃ σήμερον, ὁπότε τοῦτο δὲν ἐπαγιώθη καὶ δὲν ἔληξεν. Ὁ καταρτισμὸς τοιαύτης Κυβερνήσεως γενικῆς συνεργασίας, παρὰ καὶ τὴν προσωπικήν μου μεσολάβησιν, δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ, ἀδιάφορον διὰ ποίαν αἰτίαν. Μετὰ τοῦτο δὲν ὑπελείπετο παρὰ ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως μερικοῦ συνασπισμοῦ, οἵα παρουσιάζεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σάμου πολιτευτήν. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως φρονῶ ὅτι ἱκανοποιοῦν τὴν θεραπείαν τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν τοῦ Τόπου, καθὼς καὶ τὴν ἄμεσον ἐπίλυσιν τῶν προβλημάτων αὐτοῦ. Ἔχομεν κορεσθῆ ἀπὸ πλουσίας ἐπαγγελίας καὶ πτωχὰς ἀποδόσεις τῶν ἐπαγγελιῶν· ἑπομένως χρηστὴ διοίκησις καὶ στοργὴ ἀληθὴς πρὸς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὰ προγράμματα διὰ μίαν Κυβέρνησιν. Πρὸ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς εἶχε διαπιστωθῆ ἡ ἀνάγκη ταχέος τερματισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ εἶχε δοθῆ ἡ ἄδεια τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων διὰ ψήφου ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Φαντάζομαι ὅτι ἡ ἀνάγκη δὲν ἐξέλιπε καὶ δὲν γνωρίζω ἐπὶ ποίας βάσεως θὰ δοθῶσι τὰ δικαιώματα τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον θέμα τὸ ὁποῖον θὰ τὸ συζητήσωμεν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα του. Δὲν ἀφίνετε λοιπὸν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς συζητήσεις; Εἶναι ἄσχετον τὸ θέμα κατὰ πόσον θὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν Διαταγμάτων εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν.

§50Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μάλιστα. Ἄν τυχὸν ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως δὲν ἤθελε περιβάλει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της τὴν Κυβέρνησιν, τί ἤθελε συμβῆ; Θὰ εἴχομεν μίαν νέαν ὑπουργικὴν κρίσιν, ἐκ τῆς ὁποίας προβλέπεται ὁ σχηματισμὸς μιᾶς ἄλλης Κυβερνήσεως μερικοῦ ἐπίσης συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία ἀμφιβάλλω ἂν θὰ διαφέρῃ πολὺ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Διότι αἱ διάφοροι μερίδες, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπαρτίσουν τὸν δεύτερον αὐτὸν συνασπισμόν, δὲν βλέπω νὰ διαφέρουν βασικῶς ἀπὸ τῶν μερίδων αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὸν μερικὸν συνασπισμὸν ἐξ οὗ προέρχεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἀντιστρόφως θὰ ἔχωμεν μίαν νέαν παράτασιν ἐκμεταλλεύσεως, μίαν νέαν χαλάρωσιν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς, μίαν νέαν ἀναβολὴν τῆς ἐπιβεβλημένης διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται μετὰ δίμηνον νὰ συνέλθῃ ἐκ νέου. Θὰ ἔχωμεν μίαν δημιουργίαν ἐντυπώσεως ἐξωτερικῆς τῆς καταστάσεως καὶ ἴσως μείωσιν τοῦ κύρους τῆς Συνελεύσεως ἢ γενικῶς τοῦ κρατικοῦ κύρους. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Ὁμὰς μὴ βλέπουσα οὔτε ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν οὔτε ἀπὸ τὴν τυχὸν ἄλλην τοιαύτην ἱκανοποίησιν οἱουδήποτε αἰσθήματος φιλαρχίας τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀλλὰ κρίνουσα ἁπλῶς ὅτι ἡ Συνέλευσις καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς νέας Κυβερνήσεως ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν σημερινὴν κρατικὴν ἀνάγκην, θέλει παράσχει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§52Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι ἡ τετάρτη Κυβέρνησις μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἡ δευτέρα μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶναι παράδοξος ἡ ἐπελθοῦσα κυβερνητικὴ μεταβολὴ μετὰ μίαν ἀλλαγὴν πολιτεύματος. Ἡ σύνθεσις τῆς Συνελεύσεως ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἦτο ἐνδεχομένη εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἡ κυβερνητικὴ μεταβολή. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἐπέλθῃ ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἀνέλαβον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχουν εἰς τὴν Χώραν μίαν Κυβέρνησιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς ἐξελέγη διὰ νὰ λάβῃ τὸ βάρος τῆς εὐθύνης. Αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως οὔτε ἡ Συνέλευσις προσεδόκα νὰ εἶναι πληρέστεραι καὶ τελειότεραι οὔτε ἡ λαϊκὴ γνώμη δὲν δύναται νὰ εἶναι ἀνικανοποίητος ἐξ αὐτῶν. Εἶναι δηλώσεις πλούσιαι, δηλώσεις τὰς ὁποίας ἀναντιρρήτως διαπνέει ἡ εἰλικρίνεια καὶ ἡ καλὴ πρόθεσις. Καὶ ἂν περιορίσωμεν τὸ ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἂν περιορίσωμεν τὸν κύκλον τῶν ἀσχολιῶν αὐτῆς εἰς τὸ ἐλάχιστον, τὸ ἔργον θὰ ἀπέμενε καὶ πάλιν βαρύ. Ἡ γενικότης τῆς ἐκφράσεως «χρηστὴ διοίκησις» ἔχει ἐκτεταμένα τὰ ὅρια αὐτῆς. Ἂν ἐπιζητήσωμεν μόνον χρηστὴν διοίκησιν, θὰ εἶναι ἴσως ἀρκετόν, ἂν ἀκόμη ἐπιζητήσωμεν αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ἂν ἐπιζητήσωμεν ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἂν ἐπιζητήσωμεν ὅλα τὰ ἔργα τὰ διοικητικὰ τὰ μὴ ἀπαιτοῦντα τὸ παράπαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι αἱ ἐπαγγελίαι περὶ τοῦ νομοθετικοῦ αὐτῆς ἔργου εἶναι ἐπαγγελίαι μέλλοντος χρόνου, εἶναι ἐπαγγελίαι αἱ ὁποῖαι μᾶλλον θὰ ἐξετασθοῦν κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Μεταξὺ τῶν ἔργων αὐτῆς ἀναντιρρήτως εἶναι καὶ ἡ ἄρσις τῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα ἐμφανίζουν διαίρεσιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, λέγω ἐμφανίζουν, διότι πιστεύω πεποιθότως ὅτι ἡ διαίρεσις οὐσιαστικῶς καὶ πραγματικῶς δὲν ὑφίσταται. Τὴν ἄρσιν αὐτῆς δύναται νὰ τὴν ἐπιδιώξῃ ὁ καλὸς κυβερνήτης δι’ ὅλων τῶν μέσων τῆς πειθοῦς, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐστηρότητος τοῦ Νόμου καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι κρατῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ τὸ ἐκράτησε διὰ νὰ φέρῃ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἀμυνθῇ τελεσφορώτερον καὶ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ πάντας εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῶν, ὅπως ἐν ἀδελφότητι καὶ συμπνοίᾳ ἐξακολουθήσουν τὸ ἔργον αὐτῶν. Δὲν τὸ νομίζω δὲ δύσκολον τὸ παράπαν τὸ ἔργον, διότι ὁ πατριωτισμὸς τῶν ἐμμεινάντων ἀξιωματικῶν εἰς τὰ ἔργα αὐτῶν εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ πατριωτισμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐλησμόνησαν πρὸς στιγμὴν τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχον ἀπέναντι τοῦ Νόμου καὶ τῆς πειθαρχίας, καὶ ἐκείνων δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ. Μία καλὴ χειραγώγησις ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως, συντεθειμένης καθ’ ὃν τρόπον συνετέθη με τὴν ὑποστήριξιν ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων, πλὴν τῆς μερίδος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐκήρυξε πολιτικὴν ἄτεγκτον καὶ ἀξίαν παντὸς ἐπαίνου διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν πειθαρχίαν, εἷς καλὸς χειρισμὸς ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐκπροσωπούσης ὅλας τὰς μερίδας, θέλει ἀγάγει ταχύτατα τὸ ναυτικὸν εἰς τὴν προτέραν αὐτοῦ θέσιν, ἡ ὁποία ἦτο τόσον ζηλευτή, διότι ἀληθῶς διεκρίνοντο οἱ ἀξιωματικοὶ διὰ τὴν μεταξύ των ἀγάπην. Μεταξὺ τῶν ἔργων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν ἀναντιρρήτως θὰ εἶναι καὶ ἡ ἄρσις τῶν δικαίων παραπόνων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν ἐκ τῆς ψηφίσεως νόμων δι’ ὧν ἐπροστατεύθησαν ὡρισμένοι κλάδοι τῆς δημοσίας Ὑπηρεσίας. Τὸν τρόπον τῆς ἄρσεως τῶν παραπόνων θέλει βεβαίως ἐξεύρει ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ μελετήσῃ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἀναντιρρήτως, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἰσότης καὶ δικαιοσύνη, δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ παράπονα νὰ αἴρωνται καὶ πρέπει ἐν μέτρῳ δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος νὰ ἱκανοποιηθοῦν αἱ εὔλογοι ἀξιώσεις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διὰ νὰ λείψῃ ἡ ὀξύτης τοῦ ὑφισταμένου ζητήματος, λίαν ἐπιβλαβὴς διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας. Ἐὰν λοιπὸν ἐν τοῖς ἔργοις μαρτυρηθῇ σύντονος προσπάθεια ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις θὰ προσέλθῃ κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως μὲ πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀνανέωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, ἂν ἤθελε τύχει τοιαύτης σήμερον. Τὸ διάστημα τοῦτο τὸ χρονικὸν θὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀποδείξῃ ἑαυτὴν ἀξίαν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, κύριοι, θέλω παράσχει τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν δήλωσιν ταύτην κάμνω ἐξ ὀνόματος τῶν συναδέλφων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μοῦ κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ ἀνταλλάσσουν τὰς γνώμας των περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων μετ’ ἐμοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§54Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶχον πιστεύσει πρὸς στιγμήν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἤθελε περιορισθῆ τὴν φορὰν ταύτην ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα ἤθελον διαγράψει αἱ προγραμματικαὶ τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις. Εἶχον ἐλπίσει δηλαδὴ ὅτι ὁμόθυμος ἡ Συνέλευσις ἤθελε στρέψει τὸ βλέμμα αὐτῆς πρὸς τὸ μέλλον εἰς ἐπίλυσιν τῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα ἐπιπροσθοῦν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ ἤθελε ρίψει τὸν πέπλον τῆς λήθης εἰς τὸ παρελθόν, ἀκόμη καὶ ἐπὶ ἐνεργειῶν τινων τῆς τέως Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἔχουν ἀφήσει ἴχνη βαθέα καὶ βλαβερὰ καὶ εἰς τὸν δημόσιον ἡμῶν βίον καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Ἀτυχῶς ἐπλανήθην. Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐπανέφερε καὶ πάλιν ἐπὶ τάπητος ζητήματα τὰ ὁποῖα πᾶς τις ἐδικαιοῦτο νὰ θεωρήσῃ ὅτι ἦσαν ἐξηντλημένα κατόπιν τῶν προσφάτων μακρῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐνώπιον ἡμῶν, καὶ ἐπανέφερε ταῦτα ὄχι ὅπως προσδώσῃ εἰς αὐτὰ τὸ κῦρος νέων ἐπιχειρημάτων, ἀλλ’ ὅπως ἀρτύσῃ ταῦτα διὰ σειρᾶς ὕβρεων, τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἤθελον ἀκουσθῆ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι ἤθελον ἀκουσθῆ ἐκ τοῦ στόματος ἑνὸς ἡγέτου μεγάλης πολιτικῆς μερίδος, ἑνὸς πολιτευτοῦ ὅστις χθὲς ἀκόμη διηύθυνε τὰς τύχας τῆς Χώρας. Εἶναι ἀληθῶς εὔλογος, εὐεξήγητος τοὐλάχιστον ὑπό τινα ἔποψιν, ἡ νοσταλγία τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος πρὸς τὸ πρόσφατον παρελθόν, ἀλλ’ εἶναι ἀνεξήγητος ἡ ἔκπληξις αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς ὑπ’ αὐτὸν Κυβερνήσεως. Ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Μαντινείας: Διατί ἀνετράπη ἡ Κυβέρνησις; Τὴν Κυβέρνησιν ὑμῶν, ἀξιότιμε πληρεξούσιε ἐκ Μαντινείας, δὲν τὴν ἀνέτρεψεν οὔτε ἡ ἐμπαθής, καθ’ ὑμᾶς, οὔτε ἡ ἄγαν μετριοπαθής, καθ’ ἡμᾶς, ἀντιπολίτευσις ἡ ἀσκηθεῖσα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης... (Χειροκροτήματα ἔκ τινος θεωρείου).

§55ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκκενωθῇ τὸ θεωρεῖον. (Θόρυβος).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ τάξις εἰς τὰ θεωρεῖα· ἄλλως θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι ἅπαξ εἶχον προειδοποιήσει... (Θόρυβος ἐκ τῶν θεωρείων).

§58Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις μετεχόντων τῶν θεωρείων.

§59Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις εἰς τὰ θεωρεῖα.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως εὐτυχὴς διὰ τὴν ὄψιμον αὐτὴν εὐαισθησίαν, τὴν ἐκδηλουμένην ἐκ μέρους τῆς πτέρυγος ἐκείνης διὰ τὴν τάξιν τῶν συζητήσεων, καὶ ἀναντιρρήτως ζητῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἐκκένωσιν ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἐπαναλάβει τὴν ἐπιδοκιμασίαν ἢ τὴν ἀποδοκιμασίαν διὰ τὰς συζητήσεις τὰς διεξαγομένας ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Εἶχον, κύριοι, ἐπανειλημμένως προειδοποιήσει τὴν τέως Κυβέρνησιν ὅτι ἡ παράτασις τοῦ βίου αὐτῆς οὐδὲν ἄλλο ἐσήμαινεν εἰμὴ παράτασιν τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἐξεδηλοῦτο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὑπέβοσκεν ὅμως εἰς ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεῖπον ἐκεῖνο καὶ συνέβη. Μίαν ἡμέραν μία ὑγιὴς πνοὴ τῆς δημοσίας γνώμης, πνεύσασα μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης — καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ συμβῇ τοῦτο — παρέσυρε τὴν τέως Κυβέρνησιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ ἀπορίαι ὑμῶν, τὰς ὁποίας προεβάλετε...

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν προβάλλω ἀπορίας.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἠρωτήσατε: «Διατί ἐξέπεσε τῆς Ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν, ἀφοῦ ἡμεῖς ἠκολουθοῦμεν λαϊκὴν πολιτικήν, τὰ δὲ κόμματα τῆς Δεξιᾶς ἠκολούθουν συντηρητικὴν πολιτικὴν κατὰ τὸ μᾶλλον ἀδιάφορον ἀπέναντι τῶν μεγάλων λαϊκῶν συμφερόντων;» Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς συντηρητικότητος ἀπὸ τῆς ριζοσπαστικότητος, ποῖον εἶναι τὸ κριτήριον τῶν ἰδεῶν ὑμῶν καὶ τῶν ἰδεῶν τῶν ἡμετέρων· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος ὑπῆρξεν ὁλόκληρος μία προσπάθεια πρὸς ἐξύψωσιν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν. Ἐὰν ἀποδίδητε εἰς τὴν συντηρητικότητα τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐπιζητοῦμεν τὴν βελτίωσιν τῶν βιωτικῶν ὅρων τῶν λαϊκῶν μαζῶν μετὰ τάξεως καὶ ἀσφαλείας, δεχόμεθα ὡς ἔπαινον τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτόν. Ἀλλά, λέγει: «Διατί ἐξέπεσε τῆς Ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν; Διότι ἠναγκάσθημεν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος ἡμῶν νὰ προβῶμεν εἰς δαπάνας ὁπωσδήποτε γενναίας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν χωρὶς νὰ φέρωμεν συγχρόνως καὶ τὰ μέσα τῆς πληρώσεως τῶν δημιουργουμένων νέων ἀναγκῶν; Ἀλλ’ εἴχομεν ἡμεῖς κατὰ νοῦν, εἴχομεν μίαν μυχίαν πρόθεσιν, μηδέποτε ἐκδηλωθεῖσαν, νὰ φέρωμεν ἐν καιρῷ καὶ τὰ μέτρα τὰ ἐπιβαλλόμενα, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν δημιουργήσει ἐπαρκεῖς πόρους, ἐφόσον ἐκ τῆς περικοπῆς τῶν ἀσκόπων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προκύψει διὰ τῆς ἐνεργείας τῆς συσταθείσης Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, δὲν ἤθελε συμπληρωθῇ τὸ κενὸν τὸ δημιουργούμενον». Ἀλλά, ἀξιότιμε πολιτευτὰ ἐκ Μαντινείας, ἦτο τόση ἡ φορὰ ἡ ἀκατάσχετος ὑμῶν πρὸς σπατάλην, ὥστε ἐὰν ἠθέλετε ποτὲ ἀποφασίσει νὰ ἐκπληρώσητε τὴν μυχίαν καὶ ἄγνωστον εἰς ἡμᾶς πρόθεσίν σας, θὰ ἦτο λίαν ἀργά, δὲν θὰ ὑπῆρχε πλέον τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ ἀναπληρώσητε, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς ὑμῶν ἤθελε παρουσιάζει ἐρείπια ἁπλῶς καὶ οὐδὲν ὑγιὲς σημεῖον. Ἠρωτήσατε ἀκόμη: «Διατί ἡ Συνέλευσις ἀνέτρεψεν ἡμᾶς ἐκ τῆς Ἀρχῆς....

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἠρώτησα ἐγώ, κύριε συνάδελφε.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. ... οἱ ὁποῖοι εἴχομεν σαφὲς πρόγραμμα, ἵνα φέρῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν ἓν ὁμοίωμα Κυβερνήσεως ἄνευ προγράμματος;» Εἶναι πρόσφατοι ἀκόμη, ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοὰς τῆς Συνελεύσεως οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἐξέφρασα περὶ τοῦ προγράμματος ὑμῶν καὶ ἀπέδειξα, ὑποθέτω, σαφῶς τότε ὅτι δὲν ἀποτελεῖ πρόγραμμα ἡ ἰδιοποίησις ἢ οἰκειοποίησις ἐργασίας ἀλλοτρίας ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ σύμφυρμα νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνέπνεε καμμία ἀπολύτως ἀρχὴ καὶ σύστημα, ἀλλ’ ἦσαν ὑπαγορεύσεις παντοίων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπεν οὐδέποτε νὰ εὕρωσιν ἀπήχησιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἡ γνώμη σας.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου ἐκφράζω. Ὡμίλησεν ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Μαντινείας καὶ περὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καὶ ὡμίλησεν ἐπ’ αὐτοῦ ὅπως ψελλίσῃ καὶ ἀσαφεῖς κατηγορίας ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφεραν κἂν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπλειοδότησαν εἰς τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς ἐπιβολῆς τῆς πειθαρχίας. Ἐψέλλισε κατηγορίας ἀσυστάτους, εἰς τὰς ὁποίας θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ δώσω ἀπάντησιν. Δὲν θὰ κατέλθω ποτὲ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἐψέλλισε κατηγορίας ἀσυστάτους ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἂν ἀπηύθυναν κατ’ αὐτοῦ κατηγορίαν, ἡ κατηγορία ἦτο ὅτι συντρίβων τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας ἐδέχθη τὴν παραίτησιν τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι συντρίβων τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας ἄφησεν ἄνευ τιμωρίας τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἠπείλησαν τὸ Κράτος διὰ τῆς χρήσεως τῶν πλοίων καὶ τῶν τηλεβόλων τοῦ Στόλου, ὅτι, ἐνῷ κατέλυσε τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας, ἐξήρθρωσε σχεδὸν τὰς ναυτικὰς δυνάμεις, διότι κατέστησε τὰς ναυτικὰς Ὑπηρεσίας ἀχρήστους. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ σαφὴς κατηγορία ἡμῶν, πλειοδοσία εἰς τὰ μέτρα τῆς ἐπιβολῆς τῆς τάξεως καὶ σύστασις πρὸς ὑμᾶς ὅπως ταυτοχρόνως φροντίσητε νὰ ἐπαναφέρητε τὴν λειτουργίαν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν Ὑπηρεσιῶν. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία ἡμῶν, πολιτεία σαφής, ἡ ὁποία οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν παρεξέκλινεν ἐκ τῆς γραμμῆς τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ κυρώσῃ ἓν πολιτικὸν κόμμα, μία πολιτικὴ μερὶς κηδομένη τῶν δημοσίων συμφερόντων. Καὶ ἠρώτησεν ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Μαντινείας: Τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσητε ἐκ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν; Ἤδη ἡ ἀνατροπὴ τῆς τέως Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ ἓν πολιτικὸν ἀγαθὸν διὰ τὴν Χώραν (χειροκροτήματα), διότι ἐσταμάτησε τὴν πρόοδον τῆς ἀποσυνθέσεως ἡ ὁποία ἔβαινεν ὁλοταχῶς εἰς πάσας τὰς δημοσίας Ὑπηρεσίας, καὶ θὰ ἀρχίσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῆς περὶ χρηστῆς καὶ ἀμερολήπτου διοικήσεως, ὅπως θεωρηθῇ ἡ προσπάθεια ἡμῶν τελείως ἱκανοποιηθεῖσα. Ἀλλὰ δὲν θὰ σταματήσωμεν μέχρις αὐτοῦ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς δημοσίας γνώμης, ἂν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Χώραν χρηστὴν καὶ ἀμερόληπτον διοίκησιν, ἂν ἀναστείλῃ τὸν ροῦν τῶν δημοσίων δαπανῶν, ἀναντιρρήτως ἀνοίγεται ἐνώπιον ἡμῶν στάδιον εὐρὺ θετικῆς ἐργασίας, ὅταν καὶ πάλιν ἐπαναλάβωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψέξητε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν ἔφερε σύστημα πλῆρες, ὅτε εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθοῦν ἐπιπλέον, ὅτε ὑμεῖς, διαλαλοῦντες ἀνὰ σύμπαντα τὸν κόσμον ὅτι εἴχετε πλῆρες σύστημα τὸ ὁποῖον, εὐθὺς ὡς ἀναλάβητε τὴν Ἀρχήν, θὰ τὸ θέσητε εἰς ἐφαρμογήν, ἐδέησεν ἐν τούτοις νὰ παρέλθουν τρεῖς ὁλόκληροι μῆνες ὅπως φέρητε ἐνώπιον ἡμῶν τὰ δάνεια νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε πάντες; Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἶπον καὶ πρίν: Ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ ἡ ἐπελθοῦσα ὑπῆρξεν ἀπόρροια τῆς πιέσεως τῆς δημοσίας γνώμης. Τὸ πρῶτον ἀγαθὸν ἐπετεύχθη ἤδη δι’ αὐτῆς. Δυνάμεθα ἤδη νὰ εἴμεθα ἥσυχοι ὅτι ἡ δημοσία γνώμη θέλει παρακολουθήσει ὄχι μετ’ ἀνησυχίας ἀλλὰ μετὰ πεποιθήσεως τὰς ἐνεργείας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἀποδειχθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὅτι ἠκολούθησε τὰς μεθόδους τῆς διοικήσεως, τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν ὁ ἀξιότιμος τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἰσχυρισθεὶς ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν ὑπερβάλῃ εἰς ἠθικὴν διοίκησιν, ἐὰν τὰς μεθόδους ταύτας ἀκολουθήσῃ, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ δημοσία γνώμη θέλει καταφέρει κατ’ αὐτῆς ἀδυσώπητον τὴν καταδίκην της καὶ πάλιν. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θέλομεν τὴν καταδικάσει μὲ τὴν μέλαιναν ἡμῶν ψῆφον. (Χειροκροτήματα).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§68Α. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, συντεθειμένη ὡς ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, παρέχει τὴν βάσιμον ἐλπίδα ὅτι θέλει πληρέστατα ἀνταποκριθῆ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν σημερινῶν περιστάσεων. Κυβέρνησις ἔχουσα μᾶλλον μεταβατικὸν χαρακτῆρα καὶ μὴ ἔχουσα ἰδίας πολιτικὰς γνώμας ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς, ἀπαρτιζομένη δὲ ἀπὸ πρόσωπα, ἃς δεχθῶμεν, ἑτερογενῆ ἢ ἀνομοιογενῆ, πρόσωπα ὅμως πάντως ἐκλεκτὰ καὶ ἄξια πάσης ἐκτιμήσεως, δὲν δύνανται εἰμὴ ἐν τῇ συναισθήσει τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν νὰ ἐργασθοῦν ἐπωφελῶς καὶ νὰ διεξαγάγουν τὸ ἔργον αὐτῶν κατὰ τρόπον τόσον ἱκανοποιητικὸν ὅσον περισσότερον δὲν θέλουν συναντήσει οὐδὲ πρέπει νὰ συναντήσουν κατὰ τὸ στάδιον αὐτῶν καὶ τὴν ἀντίδρασιν ἐκείνην ἥτις προέρχεται ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ τὴν ὁποίαν πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις ὡρισμένης πολιτικῆς ἀποχρώσεως ἔχει ὡς πρόγραμμα πάντοτε ἐνώπιόν της, ἐκτός, ἐννοεῖται, τῆς πρὸ ὀλίγου σφοδρᾶς ἐπιθέσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέστη παρὰ τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ ὁποία πιστεύω καὶ εὔχομαι νὰ εἶναι ἡ τελευταία. Ἡ Κυβέρνησις, ἐλευθέρα οὕτω καὶ ἀνεπηρέαστος, ὑπὸ τὴν πεφωτισμένην πεῖραν καὶ ἐγνωσμένην ἱκανότητα τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς, ἐγγυᾶται, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι θέλει ἐπιλύσει καὶ τὰ δυσχερέστερα ἔτι τῶν προβλημάτων κατὰ τὸ συμφέρον τῆς Χώρας καὶ ὅτι ταχέως θέλει ἀγάγει εἰς αἴσιον πέρας τὸ κύριόν της ἔργον, κληροδοτοῦσα ἐν τέλει εἰς ἡμᾶς τὸν ἀπαραίτητον ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον ὑπὸ τὴν μᾶλλον εὐρεῖαν καὶ καλυτέραν αὐτοῦ μορφήν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ τύχῃ τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως καὶ προσθέτω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἄλλως γενέσθαι, διότι πᾶσα ἀνήθικος σκέψις, ὠθοῦσα εἰς ἀνατροπὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, θέλει δημιουργήσει προφανῶς μίαν νέαν χαώδη, ἐκνευριστικὴν καὶ ὅλως ἀδιέξοδον κατάστασιν, τῆς ὁποίας ἄμεσον ἀποτέλεσμα πρέπει νὰ εἶναι ἡ αὐτοδιάλυσις τοῦ Σώματος, ἐκ τῆς ὁποίας ἤθελε προκύψει νέα δεινὴ περιπέτεια διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παρασυρόμενον οὕτως ἄκοντα εἰς ἕνα ἄσκοπον, ἄκαιρον καὶ ἀδικαιολόγητον ἐκλογικὸν σάλον μὲ ὀλεθρίας συνεπείας διὰ τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω βεβαίως ὡς μὴ πατριωτικὸν τὸ ἔργον ἐκείνων οἵτινες ἤθελον ὠθήσει τὰ πράγματα μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀλλὰ πάντως ἤθελον χαρακτηρίσει ὡς πλημμελῆ καὶ παρακεκινδυνευμένην τοιαύτην πολιτικὴν ἀντίληψιν, τῆς ὁποίας τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα ἤθελον πάντως βαρύνει τὸν ἐργάτην αὐτῶν, διότι ἤθελε νέα περιπλοκὴ πολιτικὴ καὶ πολιτειακὴ δημιουργηθῆ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ταῦτα μέν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀντιλήψεις μου διὰ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐν ταῖς δηλώσεσι τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἤκουσα νὰ τονίζεται μετὰ τοῦ προσήκοντος ἐνδιαφέροντος ἡ τόσον ἐπιβαλλομένη ταχεῖα διευθέτησις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἐπιτακτικὴ πλέον ἐμφανίζεται καὶ ἐπείγουσα ἡ λύσις. Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμός, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ μέγα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤρχισε νὰ ἀποβάλῃ πᾶσαν πίστιν ἐπὶ τὸ ἐνδιαφέρον ὅλων ἡμῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἀρκετὰ ἔχει ἐμβαθύνει εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ὅπως διὰ τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων συμπληρωθοῦν αἱ ἐλλείψεις ἐκεῖναι αἵτινες ἤθελον τερματίσει τὸν μακρὸν μαρτυρικὸν βίον τῶν ἀγροτῶν. Ἐν τέλει δὲ παρακαλῶ ὅπως ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου αἱ βοσκαὶ ἐκεῖναι, αἵτινες περιῆλθον εἰς τὴν κυριαρχίαν τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, ἵνα ἐπιτευχθῇ τὸ πρῶτον βῆμα ἀνακουφίσεως τῶν ἀγροτῶν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§70Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ Ἔθνος μας, κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ὀλίγου μόλις ἐξῆλθεν ἀπὸ μίαν καταστροφήν, ὁμοίαν τῆς ὁποίας δὲν ἐδοκίμασεν ἐν τῇ ἱστορικῇ αὑτοῦ σταδιοδρομίᾳ, οὔτε ἐφαντάσθη ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ποτέ. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθησαν πλεῖσται ὅσαι ἀνάγκαι, ἄπειροι, δύναμαι νὰ εἴπω, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῶσι τάχιστα. Ἡ τελευταία Ἐπανάστασις καὶ αἱ ἐκλογαὶ αἱ τελευταῖαι ἐξέπλυναν ὀλίγον τὸ αἶσχος τὸ ὁποῖον διεπράχθη τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ μετέπειτα. Δὲν ἀποκατέστησαν ὅμως πλήρως, δὲν ἀποκατέστησαν ἐπαρκῶς, δὲν ἀποκατέστησαν παρὰ κατ’ ἐλάχιστον τὴν τιμὴν καὶ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν αὐτὴ δικαιοῦται ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀπέναντι τῆς Ἱστορίας αὑτῆς. Εἶναι ἀνάγκη καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ θέσῃ βάσεις σταθερὰς καὶ παγίας, μεθ’ ὃ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἐργασία μακρὰ καὶ πολυμερὴς ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποκατάστασις αὐτή. Ὁπωσδήποτε εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡμῶν ἔχει δοθῆ ἐντολὴ νὰ διαρρυθμίσῃ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, νὰ τὸ παγιώσῃ καὶ νὰ τὸ καταστήσῃ ὄνομα καὶ πρᾶγμα καὶ εἰς τὰς γενικὰς γραμμάς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἐντεῦθεν τόσα καὶ τόσα ζητήματα ἀνακύπτουν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔλθουν ὅλα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλ’ ὅπως ἡ Συνέλευσις πράξῃ τὰ ἔργα αὑτῆς ἔχει ἀνάγκην μιᾶς Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, πανισχύρου, πεφωτισμένης, ἡ ὁποία ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἡμῶν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων αὑτῆς εἰς τέρμα ταχὺ ἀλλὰ καὶ ἀσφαλές. Κυβέρνησιν τοιαύτην οὐδεμία δυστυχῶς τῶν ὑπαρχουσῶν μερίδων δύναται νὰ χορηγήσῃ, διότι δυστυχῶς οὐδεμία μερὶς ἔχει τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν ὀπαδῶν διὰ νὰ σχηματίσῃ μίαν τόσον ἰσχυρὰν καὶ ἐκλεκτὴν Κυβέρνησιν, διότι δυστυχῶς, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, οὐδεμία μερὶς ἔχει τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν στελεχῶν, ἵνα παράσχῃ τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην. Καὶ εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ Πρωθυπουργοὶ δὲν αὐτοσχεδιάζονται εἰς τὰ Κράτη τὰ σημερινά, ἀφοῦ δὲν αὐτοσχεδιάζονται εἰς τὰς κοινωνίας τὰς σημερινὰς οὔτε οἱ ἐργάται οὔτε αὐτοὶ οἱ γεωργοὶ οὔτε οἱ τελευταῖοι ἐπαγγελματίαι. Πάντες ἔχουν ἀνάγκην μιᾶς μορφώσεως καὶ πείρας εἰδικῆς καὶ μακρᾶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει μερὶς ἡ ὁποία δύναται νὰ χορηγήσῃ τοιαύτην Κυβέρνησιν, ὅπως ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» ἐχορήγησε κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν προηγουμένην, αἱ ἄλλαι μερίδες δυστυχῶς δὲν ἀνέχονται ταύτην. Ἐπιτίθενται κατ’ αὐτῆς δι’ ἐπιθέσεων σφοδρῶν, ἀθεμίτων, ἀχαλινώτων, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ παρίσταται τὸ Κράτος δῆθεν ἐν διαλύσει, ἡ Δημοκρατία ἐν χρεοκοπίᾳ, τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐν ἀτονίᾳ. Τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, κύριοι πληρεξούσιοι, δύναται νὰ τὴν χορηγήσῃ μόνον ἕνας γενικὸς συνασπισμάς, ἢ τοὐλάχιστον ἕνας συνασπισμὸς τῶν κυριωτέρων καὶ σοβαρωτέρων μερίδων καὶ τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν. Ἕνας συνασπισμὸς ὅμως πραγματικός, οὐχὶ εἰκονικός, ὅπως ὁ σημερινός, ἕνας συνασπισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον κάθε μερὶς θὰ συμμετέχῃ διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, ἐκτὸς τῶν ἐκλεκτῶν στελεχῶν της, κάθε μερὶς θὰ συμμετέχῃ διὰ τῶν καθηκόντων καὶ τῶν ἐντεῦθεν εὐθυνῶν, καὶ ὄχι ἕνας συνασπισμός, ὡς ὁ σημερινός, εἰς τὸν ὁποῖον κάθε μερὶς συμμετέχει εἰς τὰ ὠφελήματα μόνον, διότι αὐτὸς δὲν εἶναι συνασπισμὸς πολιτικός, ἀλλ’ εἶναι ἕνας συνασπισμὸς καθαρῶς ρουσφετολογικός (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τοιαύτης λοιπὸν Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχομεν ἀνάγκην, καὶ τοιαύτη πρέπει νὰ καταρτισθῇ, ὥστε νὰ εἶναι Κυβέρνησις πραγματικῆς ἀναδημιουργίας, νὰ εἶναι Κυβέρνησις θετικῆς ἐργασίας, καὶ ὄχι Κυβέρνησις φυτοζωΐας ἢ διαβατικὴ διὰ μόνον τὸ καλοκαῖρι ποὺ ἤρχισεν ἤδη, ὄχι Κυβέρνησις modus vivendi, ἀλλὰ Κυβέρνησις τῶν ἐπαϊόντων, τῶν ἀρχηγῶν. Καὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ τὴν καταρτίσωμεν, διότι δὲν μᾶς ἐπιτρέπει ὁ χρόνος ἀναβολάς, δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμέναι αἱ ἀναβολαί. Πρῶτον διότι εἰς ὀλίγον χρόνον θὰ διακόψωμεν, θὰ ἐπανέλθωμεν δὲ τὸν Ὀκτώβριον ἢ Νοέμβριον· ἀλλ’ ἕως τότε θὰ συμπληρωθῇ περίπου ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν σχηματισθῇ τοιαύτη Κυβέρνησις, θὰ διαρρεύσῃ ἀσφαλῶς ἐπὶ ματαίῳ. Τὸ πρῶτον τετράμηνον ἐπῆγε χαμένον μὲ τὰς διχογνωμίας πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας, τὸ δεύτερον μὲ τὰς ἐπιθέσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τρίτον ἐπῆγε καὶ αὐτὸ στὰ πούφ (ἱλαρότης). Τί θὰ γίνῃ εἰς τὰς διακοπὰς ὑπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἀμφιβόλου διαρκείας; Δὲν θὰ ἠξεύρουν οἱ ἄνθρωποι πόσον καιρὸν θὰ μείνουν· τί θέλετε νὰ κάμουν; (Χειροκροτήματα). Ἡ Συνέλευσις, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε διεκήρυξα καὶ πάντοτε θὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι μία μᾶζα ἐκλεκτή, ἐκλεκτοτάτη, μᾶζα ὅμως ἄπλαστος, ἄμορφος, ἔχουσα ἀνάγκην μιᾶς ἑνιαίας κατευθύνσεως ὅπως συντεθῇ καὶ καταστῇ καρποφόρος. Ἐὰν παραλείψωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν, παγίαν καὶ ἰσχυράν, θὰ συντελέσωμεν τάχιστα ὥστε ν’ ἀποσυντεθῇ ἡ Συνέλευσις, καὶ τότε ἀλλοίμονον, κύριοι πληρεξούσιοι! Ἐὰν ἡ προηγουμένη καταστροφή, ἡ ὀφειλομένη εἰς ἐξωτερικὴν ἐπίθεσιν, ὑπῆρξε πρωτοφανής, ἀσφαλῶς θὰ εἶναι ἔτι χείρων ἡ καταστροφὴ ἡ νέα, διότι θὰ ὀφείλεται εἰς ἐσωτερικὴν διάλυσιν, ἡ ὁποία δὲν ἀφίνει δυστυχῶς κανὲν διαμέρισμα ἄθικτον. Ἔπειτα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς ὀλίγον χρόνον, πάντως κατὰ τὰς διακοπάς, καλούμεθα ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὸν θεσμὸν τὸν κοινοτικόν, καταπεσόντα δυστυχῶς ἕνεκα τῶν τελευταίων ἀπὸ τοῦ 1915 ἀναστατώσεων τοῦ Ἔθνους· καλούμεθα ἐπίσης νὰ διδάξωμεν εἰς τὸν λαὸν τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, νὰ διαφωτίσωμεν τὸν λαὸν νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν τοπικῶν αὐτοῦ ἀρχόντων. Καὶ οἱ θεσμοὶ καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, ἡ βάσις τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος, εἶναι μία τῶν βάσεων τοὐλάχιστον, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῇ ἡ Γερουσία ἡ ὁποία εἶναι ἓν τῶν στηριγμάτων τῆς Δημοκρατίας. Ὁπωσδήποτε ἐκ τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν θὰ ἐκδηλωθῇ ἓν τοπικὸν πνεῦμα, ἐμμέσως δὲ ἓν γενικόν· ἀλλὰ πῶς θὰ ἐπιτύχωμεν μὲ τὴν κατάτμησιν τὴν γνωστὴν καὶ πρωτοφανῆ ποὺ ὑπάρχει ἐδῶ μέσα ἐλλείψει συνεργασίας; Ἀλλὰ μᾶς ἀντέταξαν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ὁ συνασπισμὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ συνασπισμοῦ δὲν εἶναι δυνατή. Ἐρωτῶ ὅμως: Ποῖος ἐξ ἡμῶν ἔλαβε τὴν ἐντολήν, κατάλληλος, ἐννοεῖται, δηλαδὴ νὰ μὴ εἶναι ὑποψήφιος Πρωθυπουργὸς ἢ Ὑπουργός, νὰ ἔχῃ ὅμως τὰ στοιχεῖα τῆς μορφώσεως καὶ ἰδίως τῆς πείρας, διὰ νὰ διαπραγματευθῇ τὸν συνασπισμὸν αὐτόν, ὥστε νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, μετὰ τὰς διαπραγματεύσεις του, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς δυνατὸς καὶ ποῦ προσκρούει; Μᾶς ἀντέταξαν ἀκόμη ὅτι, ἂν τοιοῦτος συνασπισμὸς ἐλάμβανε χώραν καὶ ἐσχηματίζετο Κυβέρνησις καὶ ἀπετύγχανεν, ἡ ἀποτυχία θὰ εἶχεν ἀντίκτυπον ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀγῶνος. Ἀλλ’ οἱ ἰσχυριζόμενοι ταῦτα ὅπως τὰ ἀποδείξωσιν ἀναφέρονται εἰς παραδείγματα τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος τοῦ Κωνσταντινισμοῦ. Ταῦτα ὅμως δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ὁπωσδήποτε, λέγουν, ἔγινε καὶ ἄλλοτε συνασπισμός, ἔπεσαν ὅμως οἱ συνασπισθέντες καὶ μετ’ αὐτῶν ἔπεσε καὶ τὸ καθεστώς. Ἀλλ’ ἀπαντῶμεν: Δὲν ἔπεσε πρῶτον ὁ συνασπισμός· ἔπεσε λόγῳ τῆς καταστροφῆς τὸ καθεστὼς καὶ μετ’ αὐτοῦ ἔπεσαν, ὅπως ἦτο φυσικὸν νὰ πέσουν, ὅλαι αἱ βασιλικαὶ μερίδες, ἄρα καὶ ὁ συνασπισμὸς αὐτῶν ὡς ἓν ἁπλοῦν παρακολούθημα τοῦ Κωνσταντινισμοῦ· ὅταν οὗτος ἀπέτυχε, καὶ τὰ παρακολουθήματά του δὲν ἠμποροῦσαν παρὰ ν’ ἀνατραποῦν. Ποίαν σχέσιν λοιπὸν ἔχει τὸ παράδειγμα ἐκεῖνο μὲ τὰ σημερινά; Ἀλλ’ ἀφοῦ θέλουν νὰ ἀναφέρωνται εἰς τὸ παρελθόν, διατί πηγαίνουν εἰς ξένα παραδείγματα καὶ δὲν καταφεύγουν εἰς τὰ ἰδικά μας τοῦ 1910 ἐπὶ Βενιζέλου; Ὅτε πρωτοῆλθεν οὗτος, τότε δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ γίνῃ λόγος περὶ συνασπισμῶν, διότι εἴχομεν ἕνα ἀρχηγόν, αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ τότε ἠδύνατο νὰ λεχθῇ, καὶ τὸ ἔλεγαν μάλιστα τινὲς στενοκέφαλοι, νὰ μὴ ἀναλάβῃ Κυβέρνησιν ὁ Βενιζέλος, ἐξ οὗ ἐξηρτῶντο πᾶσαι αἱ ἐλπίδες διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἀγῶνος, ἵνα μὴ ἀκαίρως προστριβῇ καὶ μετ’ αὐτοῦ καὶ ὁ ἀγών. Ἀλλ’ ἡ παμψηφία σχεδὸν τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἐλαμβάνομεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν. Τοὐναντίον ἐλέγομεν ὅτι αὐτὸς ἦτο ὁ καλύτερος· ἐὰν ἐπιτύχῃ, ἡ ἐπιτυχία θὰ εἶναι μεγάλη· ἐὰν ἀποτύχῃ, ἡ ἀποτυχία θὰ εἶναι μικρά. Δὲν καταλαμβάνω διατί οἱ ἀρχηγοὶ δὲν θέλουν νὰ σκεφθοῦν οὕτω καὶ νὰ συνεργασθοῦν. Ἐὰν ἐπιτύχουν, θὰ εἶναι μεγάλη ἡ ἐπιτυχία· ἐὰν ἀποτύχουν, ἡ ἀποτυχία θὰ εἶναι μικρά. Ὁπωσδήποτε δὲν καταλαμβάνω διατί ὁ ἀντίκτυπος ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ ἐκ τῆς τυχὸν ἀποτυχίας τοῦ συνασπισμοῦ τοῦ πραγματικοῦ θὰ εἶναι βαρύτερος, καὶ δὲν θὰ εἶναι τόσον βαρὺς ὁ ἀντίκτυπος ἐκ τοῦ εἰκονικοῦ συνασπισμοῦ τοῦ σημερινοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν συμμετέχουν οἱ ἀρχηγοί. Ἴσως μάλιστα εἶναι βαρύτερος ὁ τελευταῖος, διότι, ἂν ἀποτύχῃ ὁ πραγματικὸς συνασπισμός, εἰς τὸν ὁποῖον συμμετέχουν πάντες οἱ ἀρχηγοί, θὰ εἴπουν πάντες ὅτι ἀπέτυχε μέν, ἀλλ’ ἠγωνίσθησαν πάντες οἱ ἐπὶ κεφαλῆς· ἐὰν ἀποτύχῃ ὅμως ὁ σημερινός, θὰ εἴπουν πάντες ὅτι ἀπέτυχεν, ἀλλὰ δὲν ἠγωνίσθησαν, μόνον ἐπωφελήθησαν. Οὕτω λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν καὶ ἐκλεκτήν, ἥτις μόνον ἐπὶ τοιούτου συνασπισμοῦ πραγματικοῦ δύναται νὰ στηριχθῇ. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ κάτι ἄλλο· πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἑνοποιήσωμεν ὅλας τὰς ὁμάδας, ὅλα τὰ κόμματα τὰ ἐσωκοινοβουλευτικά, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἀριθμοῦνται κατὰ δεκάδας, καὶ ὁ Θεὸς νὰ φυλάξῃ νὰ μὴ ἀριθμηθῶσιν εἰς ἑκατοντάδας, ἢ τοὐλάχιστον νὰ προσπαθήσωμεν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ὁμοσπονδιάσωμεν αὐτά. Διότι εἶναι γνωστὸν γενικῶς καὶ εἰς τοὺς ὀλιγώτερον ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ κοινά, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ κανονικῶς καὶ ὁμαλῶς ὅταν ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ τῇ Βουλῇ ὑπάρχωσι πολλὰ κόμματα τὰ ὁποῖα, ὅταν εἶναι τόσα, εἶναι σὰν πολλὰ κοκκόρια ποὺ κάνουν, λαλοῦντα ἢ φιλοδοξοῦντα, ν’ ἀργῇ νὰ ξημερώσῃ καὶ ἀρχίσῃ ἐργασίαν ἡ πολιτειακὴ μηχανή. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ λειτουργήσῃ κανονικῶς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσιν ἐλάχιστα κόμματα. Ναὶ μὲν εἰς ἄλλα Κράτη ἐνεφανίσθησαν ἤδη πολλά, ἀλλὰ τὰ Κράτη ταῦτα εἶναι ἀστικὰ μὲ ποικίλα συμφέροντα καὶ ἀνάγκας, δικαιολογοῦντα τὴν ὕπαρξιν πολλῶν κομμάτων, ἐπιδιωκόντων ταῦτα, ἐνῷ τὸ ἰδικόν μας εἶναι ἀγροτικὸν καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ πολιτικὴν κατάτμησιν ἀρχέγονον, ἤτοι ἓν συντηρητικὸν καὶ ἓν ῥιζοσπαστικὸν κόμμα μόνον, ὡς συνέβαινε παλαιότερον ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπὸ ὁμοίαν κατάστασιν. Τότε δηλαδὴ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπῆρχον δύο κόμματα μόνον, τὸ συντηρητικὸν καὶ τὸ φιλελεύθερον, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν δὲ αὐτῶν ἀνεπτύχθη τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ βαθμηδὸν εἰσήχθη εἰς ὅλα τὰ σημερινὰ Κράτη. Καὶ εἰς ἡμᾶς ἐπὶ σειρὰν δεκαετηρίδων δύο κόμματα ὑπῆρχον, ὅτε δὲ ἐνεφανίσθη καὶ τρίτον, τὸ τοῦ Ζαΐμη, ἐνθυμεῖσθε πόσον ὁ τότε κοινοβουλευτικὸς καὶ πολιτικὸς κόσμος ἐκραύγαζε πανταχόθεν διαμαρτυρόμενος ὅτι τὸ τρίτον αὐτὸ ἐπὶ πλέον κόμμα ἀπετέλει διαφθορὰν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἢ πρόσκομμα εἰς τὴν κανονικὴν αὐτοῦ λειτουργίαν. Ἂν δὲ τότε οὕτω πως ἐχαρακτηρίσθη τὸ τρίτον κόμμα, ἐρωτῶ: Ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόζων χαρακτηρισμὸς διὰ τὰ τόσα σημερινά; Ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτῶν καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα ἀναμφισβητήτως εἶναι πλῆρες σταμάτημα τῆς λειτουργίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὁ δὲ σκοπὸς εἶναι ἡ ὑπόθαλψις καὶ ἱκανοποίησις τῶν φιλοδοξιῶν Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σεῖς ποῦ ἀνήκετε;

§72Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶμαι ἀνεξάρτητος φιλελεύθερος δημοκρατικός, συνεργάζομαι δὲ μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τάσεις ῥιζοσπαστικωτέρας. Ἀλλά, κύριοι πληρεξούσιοι, πρέπει νὰ διορθωθῇ ἡ κατάστασις αὐτή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Ἔθνος νὰ καταστραφῇ μὲ τὴν φιλοδοξίαν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ καθεὶς νὰ θέλῃ νὰ μάθῃ πεῖραν εἰδικοῦ εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους, μάλιστα εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, εἰς τὴν μεγάλην αὐτοῦ δυστυχίαν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, κύριοι, νὰ θέλωμεν νὰ μάθωμεν, ὅπως λέγουν εἰς τὴν πατρίδα μου, κλωτσοσκούφι εἰς τοῦ κασσιδιάρη τὸ κεφάλι. Ἀρκετὰ ὑπέστη τὸ κεφάλι αὐτό, ἀρκετὰ τραύματα, ἀρκετὰ κατακρημνίσματα ἀπὸ τοὺς πτερνιστῆρας τοῦ Κωνσταντινισμοῦ. Τὸ Ἔθνος ἔχει ἀνάγκην μιᾶς θεραπείας σταθερᾶς καὶ παγίας ὅλων τῶν τέκνων αὐτοῦ καὶ ὅλων τῶν εἰδικῶν, καὶ ἀλλοίμονον εἰς αὐτὸ ἂν δὲν τείνωσιν ὅλοι εἰλικρινῶς τὴν χεῖρα ἵνα συνεργασθῶσι καὶ ἀλλοίμονον καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς πολιτικοὺς τοὺς ἐσωκοινοβουλευτικοὺς καὶ ἐξωκοινοβουλευτικοὺς ἂν δὲν ἀναγκάσωμεν αὐτοὺς εἰς τοῦτο.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§74Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐκατηγόρησε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» τοὺς καταψηφίσαντας τὴν ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως, ἐκατηγόρησε τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὡρμήθη ἐξ ἀτομικιστικῶν λόγων, ὅτι δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, ἥτις ἦτο διατεθειμένη ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὅτι δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὸν ὄγκον τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἐχαρακτήρισε τὴν ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησιν συνεπῆ πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Θὰ εἶχον βαθυτάτην τύψιν συνειδότος ὡς προκαλέσας τὸ πολιτικὸν ζήτημα, ἐξ οὗ ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἦσαν βάσιμοι αἱ αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Ἀλλ’ ἔχω ἥσυχον τὴν συνείδησίν μου ὅτι ἐπετέλεσα τὸ καθῆκέν μου ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, ἐκδηλώσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν μεγάλην δυσφορίαν ἥτις ἐκράτει παρ’ αὐτῷ διὰ τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Ἐξεδήλωσα τὴν ἄκρατον δυσφορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τοῦ κ. τέως Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ ὅτι ὁρμᾶται ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ παρατηρήσω ὅτι παρεξετράπη τῆς πραγματικότητος, δημιουργήσας φανταστικὸν κόσμον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου περιεστρέφετο καὶ ἐπιδιώκων τὴν ἐφαρμογὴν προγράμματος ἔχοντος σχέσιν μᾶλλον μὲ τὴν πολιτειολογίαν ἢ τὴν πολιτικήν. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουν νὰ εἶναι πλησίον τῆς πραγματικότητος πάντοτε, νὰ ἐφάπτωνται ταύτης, νὰ εἶναι ἠναγκασμένοι μετὰ τῆς πραγματικότητος νὰ ἔχωσι πλήρη συνείδησιν τῆς πραγματικῆς καταστάσεως καὶ ἐκεῖθεν συνάγοντες συμπεράσματα νὰ δίδωσι τὴν πρέπουσαν κατεύθυνσιν εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς Χώρας. Εἶναι πλέον ἢ ἔκδηλον, κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τόσους ἀγῶνας καὶ τόσους ἐσωτερικοὺς περισπασμοὺς ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην σταθεροῦ πολιτεύματος καὶ χρηστῆς διοικήσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ βεβαιωθῇ ὅτι καταβάλλεται πᾶσα μέριμνα πρὸς μονιμοποίησιν τοῦ κρατοῦντος πολιτεύματος καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Ἀτυχῶς δὲν ἔβλεπε προσπάθειαν τοιαύτην ἐκ μέρους τῆς τέως Κυβερνήσεως. Τοὐναντίον ἔβλεπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπησχολημένη ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν προγράμματος τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε τὴν θέσιν του εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν προγράμματος διοικητικῶν μεταρρυθμίσεων, ἐκπαιδευτικῶν μεταρρυθμίσεων, δικαστικῶν μεταρρυθμίσεων, ἀπεμακρύνετο τελείως ἐκ τῶν πραγματικῶν καὶ ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας. Ἀπομακρυνομένη δὲ τῆς πραγματικότητος ταύτης, δὲν ἐπεδείκνυε τὴν δέουσαν μέριμναν διὰ τὴν μονιμοποίησιν πρωτίστως τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ διὰ τῶν διαφόρων ἐκραγέντων ἀντιπειθαρχικῶν κινημάτων, τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις ὑπῆρξε λίαν ἀτυχὴς εἰς τὰς χεῖρας τῆς τέως Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον δὲν ἔδιδεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι προάγει τὴν μονιμοποίησιν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐδημιούργει κακὴν περὶ αὐτοῦ ἐντύπωσιν. Ἠνέχθη, ὡς μὴ ὤφελε, τὴν ἔκρηξιν τῶν ἀντιπειθαρχικῶν ἐκείνων κινημάτων, ἔδειξεν ὅτι δὲν κινεῖται ἐκ πνεύματος καθαρᾶς ἀμεροληψίας, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἠθέλησε νὰ τιμωρήσῃ αὐστηρότατα τοὺς ὁμαδικῶς παραιτηθέντας ἀξιωματικούς, ἐξ ἄλλου δὲ δὲν ἔδωκε καμμίαν προσοχὴν εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Στόλου, διὰ τοῦ ὁποίου οὗτος ἐτίθετο ὑπεράνω τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Εἰς τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μονονουχὶ ἐξεδήλου ἐπαναστατικὰς καθαρῶς διαθέσεις, δὲν ἔδωκε τὴν δέουσαν προσοχὴν διὰ νὰ πατάξῃ ἐγκαίρως τὰς τάσεις πρὸς ὑπογραφὴν πρωτοκόλλων στρατιωτικῶν, καὶ ὡς ἀποτέλεσμα τούτου ἔσχομεν τὸ ἐπεισόδιον τῆς Θεσσαλονίκης, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Ἐξ ὅλων τούτων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ λαϊκὴ συνείδησις δὲν ἦτο ἱκανοποιημένη ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς τέως Κυβερνήσεως πρὸς μονιμοποίησιν τοῦ πολιτεύματος καὶ βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπίσης εἶχε τὴν εὔλογον καὶ ἀπολύτως δικαιολογημένην ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν τέως Κυβέρνησιν νὰ καθίσταντο ἐμφανεῖς αἱ προσπάθειαι αὐτῆς πρὸς βελτίωσιν τῆς διοικήσεως εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς δημοσίας Ὑπηρεσίας. Δὲν ἠξίου βεβαίως τελειότητα, ἀλλ’ ἐμφανῆ προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν. Ἐπίσης ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν διέκρινε μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν. Δὲν διέκρινε καμμίαν προσοχὴν πρὸς περιστολὴν τῶν δαπανῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον αὔξησιν καταπληκτικὴν τούτων. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ δυσφορία τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως ἦτο ἔκδηλος ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διότι δὲν κατέβαλλε τὴν δέουσαν προσπάθειαν πρὸς ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, καὶ διότι δὲν κατέβαλλε τὴν δέουσαν προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Καὶ ἦτο λίαν συνεπὴς ἡ ψῆφος τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ ἐκδηλωθεῖσα καθ’ ὃν τρόπον ἐξεδηλώθη κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Εὑρίσκω ἐντελῶς ἀδικαιολογήτους τὰς αἰτιάσεις κατὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Δὲν νομίζω διόλου ὅτι ἡ ψῆφος ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἀτομικιστικῶν σκοπῶν. Τοὐναντίον ἦτο ἐκδήλωσις τῆς ἐπιτακτικῶς ἐπιβληθείσης εἰς τὴν συνείδησιν τῶν πληρεξουσίων λαϊκῆς γνώμης. Καὶ κατηγόρησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὅτι αὕτη εἶναι ὁμοίωμα Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶναι ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις προερχομένη ἐξ ἑνὸς κόμματος μὲ καθωρισμένον πρόγραμμα, μὲ καθωρισμένην πολιτικὴν κατεύθυνσιν. Εἶναι ἀληθές, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ συνασπισμοῦ μειονεκτοῦσι, διότι δὲν ἐξασφαλίζουσι κυβερνητικὴν εὐστάθειαν, διότι δὲν εἶναι ὁμοιογενεῖς, διότι δὲν ἔχουσι στερρὰν τὴν κατεύθυνσιν, διότι δὲν ἔχουν καθωρισμένον τὸ πολιτικὸν αὐτῶν πρόγραμμα. Ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ εἶναι πολλάκις ἀπαραίτητοι. Εἶναι δὲ πολλάκις καὶ ἀναγκαῖαι. Ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», εἰς τὴν σημερινὴν πολιτικὴν περίοδον τῆς Χώρας ἐγεννήθησαν πολλαὶ καὶ διάφοροι ἰδεολογίαι πολιτικαί, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον τὴν δημιουργίαν πολλῶν καὶ διαφόρων κομμάτων, καὶ κατὰ συνέπειαν καθίσταται δύσκολον νὰ προέλθῃ ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἑνὸς καὶ μόνου κόμματος καὶ καθίσταται ἀναγκαία ἡ συγκρότησις Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι συνασπισμὸς προσώπων καὶ οὐχὶ προγραμμάτων πολιτικῶν εἶναι ἀληθής, ὅσον εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουσι κόμματα ἀρχῶν, ἀλλὰ προσωπικὰ τοιαῦτα. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν πολιτικῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ Ἕλληνος πολίτου, ὥστε νὰ συγκροτηθῇ εἰς πολιτικοὺς συλλόγους καὶ ἀκολουθήσῃ κόμματα μὲ καθωρισμένον ἐκ τῶν προτέρων πολιτικὸν πρόγραμμα. Τὰ πολιτικὰ κόμματα ἀτυχῶς ἐν Ἑλλάδι εἶναι σύνδεσμοι προσώπων. Πολιτικὸν πρόγραμμα πάντα τὰ κόμματα ἔχουσι τὸ ἴδιον. Τὴν ἀνόρθωσιν πάντων τῶν κακῶς κειμένων, εἰς πάντας τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως. Δὲν πιστεύω ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» νὰ ἔχῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ ὑπ’ αὐτὸν κόμμα εἶναι τι διάφορον τῶν ἄλλων κομμάτων.

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς ποῖον κόμμα εἶσθε σεῖς;

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε τὰ προσωπικά.

§77Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἰς οὐδὲν εὐτυχῶς, κύριε συνάδελφε. Κατὰ συνέπειαν, τὴν συγκρότησιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὴν θεωρῶ πλήρως δεδικαιολογημένην ὡς Κυβερνήσεως τῆς ἀνάγκης, ἵνα δοθῇ μία διέξοδος εἰς τὴν ἀπειλουμένην νὰ ἐκραγῇ ἐπικινδύνως λαϊκὴν δυσφορίαν κατὰ τῆς τέως Κυβερνήσεως. Τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰς εὑρίσκω βεβαίως καλὰς ὡς τοιαύτας, ὁμοίας μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις πασῶν τῶν ἐκ τῆς παρούσης Συνελεύσεως προελθουσῶν Κυβερνήσεων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτάς. Συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐντείνῃ τὴν προσοχήν της καὶ τὰς προσπαθείας της εἰς τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰ κύρια αὐτῶν ἔργα καὶ τὴν μὴ ἀνάμιξιν τούτων, ὡς ρυθμιστῶν ἑκάστοτε τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ὁπωσδήποτε βελτίωσιν τῆς διοικήσεως.

§78Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἄν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ φανῇ ἀξία καὶ ἐπιτελέσῃ καλῶς τὸν προορισμόν της, τότε οἱ σύμμαχοί της θὰ προσπαθήσωσι νὰ τὴν ρίψωσι.

§79Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἂν τοῦτο κατορθώσῃ, θὰ δικαιολογήσῃ πλήρως τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἦρε τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§81Π. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, Κατ’ εἰδικὴν ἐντολὴν τῆς ὁμάδος τῶν συνεργαζομένων ἐκ Μακεδονίας πληρεξουσίων, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ δηλώσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Κομματικοὶ ἀνταγωνισμοὶ ἀδικαιολόγητοι καὶ πρόωροι φιλοδοξίαι ἐδημιούργησαν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν ἐγκυμονοῦσαν κινδύνους καθ’ ἣν στιγμὴν κολοσσιαῖα ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ προβλήματα, ἀναμένοντα ταχίστην τὴν λύσιν, ἀπαιτοῦσι Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἀναμφισβητήτου κύρους καὶ ἐπιβολῆς. Αἱ εὐθῦναι αἱ βαρύνουσαι ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν εἶναι βαρύταται. Περαιτέρω ἐξακολούθησις τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως φρονοῦμεν ὅτι μοιραίως θέλει ὁδηγήσει τὸν Τόπον εἰς ἀδιέξοδον. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς δυσχερεῖς περιστάσεις ἡ Συνέλευσις, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, πρέπει νὰ ὁμονοήσῃ καὶ καταπνίγουσα τὰς κομματικὰς καὶ προσωπικὰς φιλοδοξίας νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Χώραν εἰς τὸν λιμένα τῆς γαλήνης καὶ τῆς εὐημερίας. Μόνον εἰλικρινὴς σύμπραξις τῶν ἰσχυροτέρων ἐν τῇ Συνελεύσει κομμάτων δύναται νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Χώραν Κυβέρνησιν ἀκλόνητον, δυναμένην νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀποτελεσματικῶς τὰ μεγάλα ἐθνικὰ προβλήματα καὶ νὰ ἀνταποκριθῇ πλήρως εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Κοινῆς Γνώμης. Ἡ σύνθεσις καὶ ἡ συγκρότησις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὐδένα τῶν ἀνωτέρω ὅρων πληροῖ. Κατὰ συνέπειαν ἡ ὁμάς, μὴ εὐνοοῦσα τὰς προχείρους λύσεις καὶ μὴ ἐπιθυμοῦσα ν’ ἀναλάβῃ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον τὰς εὐθύνας καταστρεπτικῆς ἐκκρεμότητος, εἶναι ὑποχρεωμένη, ὑπείκουσα εἰς τὸν κοινὸν καὶ ἐπιτακτικὸν πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ν’ ἀρνηθῇ ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δηλοῦσα συγχρόνως ὅτι θὰ καταψηφίσῃ εἰς τὸ μέλλον καὶ πᾶν κυβερνητικὸν συγκρότημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελε στηριχθῆ ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω βάσεων.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§83Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν Ἑλλάδα δυστυχῶς κατέστρεψαν τὰ προσωπικὰ κόμματα. Ὅταν ἔγινεν ὁ ἀγὼν ἐναντίον τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἐπερίμενα σήμερον νὰ ἴδω εἰς τὰ ἑδώλια τῶν κατηγορουμένων τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν μεγάλων κομμάτων, ἐπερίμενα νὰ ἴδω ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιον καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν πληρεξούσιον, ἀλλὰ δυστυχῶς σήμερον σὰν θεὸς ἀπὸ μηχανῆς κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πληρεξούσιος διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Μὴ νομίζετε ὅτι ἡ λαϊκὴ θέλησις ἢ αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουν νὰ ἔχωμεν προσωρινὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν σημερινὴν περίοδον, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ δημιουργηθῇ καὶ νὰ γίνωσι νέαι μεταρρυθμίσεις, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔλθῃ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ὅτι θὰ προσπαθήσῃ νὰ ὑπάρξῃ χρηστὴ διοίκησις. Τί σημαίνει χρηστὴ διοίκησις; Σημαίνει οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι καὶ χρηστοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία φέρει προσωπικὸν χαρακτῆρα, πρέπει νὰ καταψηφισθῇ ὑπὸ τῆς σοσιαλιστικῆς ὁμάδος. Μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ φίλοι τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν πολὺ καλά, διότι τινὲς τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν ἐχρημάτισαν εἰς τὰς Κυβερνήσεις Καφαντάρη καὶ Παπαναστασίου. Ἀπὸ αὐτοὺς δὲ καταλαμβάνομεν ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει γενικὸν πολιτικὸν χαρακτῆρα, ἀλλ’ εἶναι μία Κυβέρνησις ἀναπαύσεως (χειροκροτήματα). Μὴ χειροκροτεῖτε, διότι δι’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ ἀναπαυθῇ, σᾶς βεβαιῶ ὅτι αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι ἔχουσι κηρυχθῆ ἐναντίον τῆς Συνελεύσεως, διότι μέχρι σήμερον ἡ Συνέλευσις κατήρτισε τὴν Δημοκρατίαν, οὐχὶ ὅμως οὐσιαστικῶς. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ σημερινὴ κυρίαρχος τάξις δὲν δύναται νὰ εὕρῃ γενικὴν βάσιν διὰ νὰ λύσῃ τὰ μεγάλα προβλήματα. Πῶς θὰ λύσῃ σήμερον ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα, πῶς θὰ λύσῃ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα ἢ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἡ σημερινὴ Ἐθνικὴ Συνέλευσις εἶναι ἀδύνατον νὰ λύσῃ τὰ μεγάλα προβλήματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μας καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μὴ φέρωμεν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§85Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχω, κύριοι συνάδελφοι, παρὰ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰς ὅσα πρὸ ὀλίγου εἶπον. Φαίνεται ὅτι οἱ λόγοι μου παρηρμηνεύθησαν. Ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡρμηνεύθη ὡς ἕνας νόστος πρὸς τὰ ἐδώλια αὐτά. Θὰ εἶναι δύσκολον νὰ σᾶς ἐξηγήσω πόσον σημαντικὴν τουλάχιστον ἀνακούφισιν αἰσθάνονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, φέροντες ἐπὶ μῆνας τὸ βάρος τῆς Ἐξουσίας, ἀποκτῶσι πάλιν τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἡσυχίαν των. Ἄν ὅμως ὡμίλησα ὅπως ὡμίλησα, τὸ ἔκαμα διότι ἐπεθύμουν ὅπως ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἀποτελέσῃ πρόοδον καὶ ὄχι ὀπισθοχώρησιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος ἀνέπτυξε γνώμην, ἡ ὁποία καὶ ἀπὸ ἄλλους ὑπεστηρίχθη, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει λόγος διαφωνίας νὰ ὑπάρχῃ συμφωνία καὶ συνεργασία. Ἀλλ’ ἤδη διὰ μακρῶν ἐξέθεσα ποῖαι μεγάλαι διαφοραὶ μᾶς χωρίζουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Θέλω νὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ ταύτην: Ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει ἐπίσπευσιν τοῦ συντακτικοῦ ἔργου. Εἶναι γνωστὸν ποίαν σημασίαν ἀποδίδει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ δεξιὰ καὶ ἡ ἀριστερὰ εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἄν ἡμεῖς δὲν ἐπιμέναμεν ὅπως κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ψηφισθῇ τὸ σχέδιον τὸ ἰδικόν μας, τῆς συστάσεως τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον θὰ συνετέλει ὥστε νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων τῶν εὑρισκομένων ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, τοῦτο προῆλθε διότι κατὰ τὸ ἰδικόν μας σχέδιον ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας εἶναι ζήτημα ἐλαχίστων ἡμερῶν. Ἀντιθέτως κατὰ τὸ σχέδιον τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς ἡ Γερουσία πρέπει νὰ προέλθῃ δι’ ἐκλογῶν, διὰ νὰ γίνουν δὲ ἐκλογαὶ ἀπαιτοῦνται μῆνες ἢ τοὐλάχιστον ἑβδομάδες. Κατὰ συνέπειαν ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ συγχρόνως καὶ ἡ Γερουσία καὶ ἑπομένως νὰ γίνῃ συνεργασία μετὰ τῶν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κομμάτων εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον. Ἀλλ’ εἶναι σαφὲς ποίαν ἔχει σημασίαν διὰ τὸ συντακτικὸν ἔργον ἡ σύμπραξις αὕτη μετὰ τῶν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κομμάτων. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι σπεύδει νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς συνεργασίας της μὲ τὴν Συνέλευσιν, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν: Τίνα γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος; Ἄν συμφωνῇ μὲ τὴν ἄποψιν τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς, ὀφείλει νὰ ἐπιμείνῃ ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα τώρα ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, διότι μόνον οὕτω θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφου, καθὼς καὶ ἄλλων πληρεξουσίων, ὅπως μετὰ τὰς δημοτικάς, κοινοτικὰς καὶ νομαρχιακὰς ἐκλογὰς ἐπακολουθήσῃ ἀμέσως καὶ ἐκλογὴ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος.

§86Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς τὸ ἀπεκρούσατε.

§87Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ἔχομεν ἄλλο σχέδιον καὶ ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα, θὰ ἐπιμείνωμεν νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ σχέδιον τὸ ἰδικόν μας μέ τινας ἐλαφρὰς τροποποιήσεις, μερικαὶ τῶν ὁποίων ὑπεδείχθησαν καὶ ὑπὸ τῆς μειοψηφίας τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζετε τὴν Κυβέρνησιν, ὁ ὁποῖος ἀποδίδετε κολισσιαίαν σημασίαν εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος: Θὰ εἶσθε διατεθειμένος νὰ δεχθῆτε ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο μὴ λυθῇ τώρα καὶ παρουσιασθῶμεν τὸν Ὀκτώβριον χωρὶς δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα;

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπάρχουσι δύο συστήματα: Τὸ πρῶτον σύστημα ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐνεργείας ἐκλογῶν διὰ τὸν καταρτισμὸν δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος καὶ τὸ ἕτερον, τὸ ἰδικόν σας, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο διὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ γίνῃ ἡ στρατολογία τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας. Ἐκηρύχθημεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐναντίον τῶν ἀπόψεών σας ἀποβλέποντες εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάρτισιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἡ αἰτιολογία τῆς ὑπάρξεως τοῦ σχεδίου ὑμῶν ἦτο μία: Ἡ σπουδὴ ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο καὶ διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, διὰ νὰ ἔχετε ἐγκαίρως δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα, τὴν Γερουσίαν, διὰ νὰ συμμετάσχῃ ἑπομένως καὶ ὁ ἀντίπαλος κόσμος, κατὰ τὰς ἰδίας ὑμῶν ἀντιλήψεις, εἰς τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ψήφισμα αὐτό, ἀλλὰ σεῖς τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐγκατελείψατε τὸ σύστημά σας.

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὸ ἐγκατέλιπον.

§90Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ἐγκατελείψατε, διότι ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς σπουδῆς τὸ ψήφισμά σας. Εὐθὺς ὡς ἠθέλατε ἐγκαταλίπει τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς σπουδῆς τὸ ψήφισμά σας δὲν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως βάσιν.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλουστάτη. Ἀπὸ τὴν ἀρχήν, κ. συνάδελφε, ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ὅτι τὸν Ὀκτώβριον μόνον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα.

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ νὰ καταρτισθῇ, λέγετε, τὸ ταχύτερον ἡ δευτέρα Βουλὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ, ἔστω καὶ κατὰ παρέκκλισιν τῶν γνωστῶν κανόνων, νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον ὁ καταρτισμὸς τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἤτοι ἡ σπουδὴ αὕτη πῶς θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκπληρωθῇ, ὅτε ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἰδικοῦ σας νομοσχεδίου ἔχει παραπεμφθῆ διὰ τὸν Ὀκτώβριον; Ἑπομένως τὰς ἐξηγήσεις ὀφείλετε νὰ τὰς παράσχητε ὑμεῖς. Ἀκόμη ἐγὼ ἔχω νὰ σᾶς παράσχω ἐξηγήσεις διὰ τὸ ἰδικόν μας σχέδιον. Τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ πρόκειται κατὰ τὰς κοινῶς κρατούσας ἀντιλήψεις νὰ γίνῃ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς, δηλαδὴ νὰ προηγηθοῦν νομαρχιακαί, κοινοτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ κατόπιν δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς νὰ γίνῃ ἡ κατάρτισις τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἑπομένως εἰς ἡμᾶς ὑπάρχει ἡ βραδύτης. Βραδύτης τις ὑπάρχει πάντοτε, διότι πρέπει νὰ γίνουν προγενεστέρως αἱ ἐκλογαὶ αἱ κοινοτικαὶ καὶ αἱ νομαρχιακαί, ὑπελογίζαμεν δὲ νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἀναντιρρήτως περὶ τὰ τέλη τοῦ Σεπτεμβρίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος δύναται νὰ γίνῃ. Τίποτε δὲν ἤθελε νὰ ἐμποδίσῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ γίνουν αἱ κοινοτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ νὰ κληθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ Γερουσίας εἰς μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις καὶ κατόπιν νὰ καταρτισθῇ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα, ὥστε, ὅταν ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου τοῦ συντακτικοῦ ἡ Συνέλευσις, νὰ εἶναι κατηρτισμένη πλήρως ἡ δευτέρα Βουλή.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ ἡ ἀπάντησίς σας καὶ θὰ τὸ ἴδητε.

§94Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἑπομένως τὸ σύστημα ἡμῶν εἶναι πλῆρες.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ σύστημα δυνατὸν νὰ εἶναι πλῆρες, ἀλλ’ ὄχι πρακτικὸν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ ἡ ἀπάντησις δὲν εἶναι ἱκανοποιητική.

§96Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νομίζετε.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως νομίζω καὶ δικαίως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μας σπουδήν, βεβαίως ἐπεδιώκαμεν νὰ καταρτίσωμεν τὸ ταχύτερον τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα καὶ δι’ αὐτό, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως τὸ πρῶτον σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τὸ σχέδιον ψηφίσματος περὶ σχηματισμοῦ τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Τοῦτο παρεπέμφθη εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μόλις πρὸ 20 ἡμερῶν ἐπεστράφη ἀπὸ αὐτήν.

§98Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον.

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι. Ἡ βραδύτης ἐπῆλθε παρὰ τὰς προσπαθείας μας. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐπῆγα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπέμεινα νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ ταχύτερον τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, μόλις ἐσχάτως ἐπεστράφη. Ὅταν εἶδον τὴν ἐπιβράδυνσιν αὐτήν, ἀντελήφθην ὅτι δὲν θὰ εἴχομεν κέρδος ἂν ἐπεμέναμεν νὰ γίνῃ τώρα ἡ συζήτησις τῆς Γερουσίας, ἀφοῦ ἦτο σαφὲς ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου καί, ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, τοῦτο ἦτο ἕνας ἀπὸ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔπεισαν ὅτι πρέπει τὸ συντακτικὸν ἔργον νὰ μὴ ἀρχίσῃ κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἡμεῖς ὅμως δεχόμενοι τὴν ἐπιβράδυνσιν αὐτὴν εἴχομεν τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα, ὅτι σύμφωνα μὲ τὸ σχέδιόν μας ἠδυνάμεθα ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος νὰ καταρτίσωμεν τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα, διότι ἡ ἐκλογὴ πρόκειται νὰ γίνῃ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδίαν Συνέλευσιν. Σεῖς, ἀποκρούσαντες τὸ ἰδικόν μας σχέδιον, ἐπιμένετε ὅπως γίνουν ἐκλογαὶ ἀπὸ τὰ συμβούλια τὰ κοινοτικὰ καὶ νομαρχιακά. Καὶ σᾶς λέγω τώρα ὅτι διὰ τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι ἀποδέχεσθε, ὡς εἰκάζω ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τὴν ὁποίαν ἐκάματε, διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς λήψεως ἀποφάσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Γερουσίας—ἀναβολῆς ἀδικαιολογήτου, διότι, ἀφοῦ ἐπῆλθε μία διακοπὴ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀνάπαυσις τῶν πληρεξουσίων, δὲν θὰ ἦτο δύσκολον ἡ Συνέλευσις νὰ θυσιάσῃ μίαν ἑβδομάδα ὅπως λύσῃ ἓν σπουδαιότατον ζήτημα, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς Γερουσίας—διὰ τῆς ἀναβολῆς, λέγω, αὐτῆς φέρετε τὴν Συνέλευσιν τὸν Ὀκτώβριον χωρὶς νὰ ἔχῃ λυθῆ τὸ ζήτημα. Καὶ τότε ποὺ θὰ χρειασθοῦν μερικαὶ ἡμέραι διὰ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἡ Συνέλευσις καὶ κατόπιν διὰ νὰ διεξαγάγωμεν ἐκλογὰς Γερουσίας θὰ καταναλωθοῦν ἕνας ἕως δύο μῆνες.

§100Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δεκαπέντε ἡμέραι.

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἀνακήρυξις ὑποψηφίων συνασπισμοῦ καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν διακοπὴν τῶν Χριστουγέννων χωρὶς νὰ ἔχῃ γίνει ἡ Γερουσία καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ προοδεύσει τὸ συντακτικὸν ἔργον ἢ τοὐλάχιστον χωρὶς νὰ ἔχῃ προοδεύσει διὰ τῆς συμμετοχῆς τῶν ἔξω τῆς Συνελεύσεως κομμάτων.

§102Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδὲν ἐμποδίζει νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νόμου.

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει μία διάθεσις νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου.

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐτάζετε, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Μυτιλήνης, καρδίας καὶ νεφρούς, ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦ προφήτου δὲν εἶναι ἴδιον εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτήν.

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χωρὶς νὰ ἐτάζω καρδίας καὶ νεφροὺς εἶναι μερικὰ πράγματα πασίγνωστα.

§106Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας, ἀλλὰ ἐγὼ διαβεβαιῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε ἁπλούστερον νὰ ἐνεργηθῶσι ταχέως ἐκλογαί, ὥστε τὴν 1ην Ὀκτωβρίου νὰ ἔχωμεν κατηρτισμένην καὶ τὴν Γερουσίαν.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε νὰ φροντίσητε νὰ λάβητε ἀπόφασιν, ὥστε ἐντὸς τοῦ Σεπτεμβρίου νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου ἡ Γερουσία.

§108Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ;

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀφορᾶ ἐμὲ προσωπικῶς.

§110Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα κατήντησε προσωπικόν· θὰ ἀπαντήσω κατόπιν.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι πρωτότυπος ἡ ἀντίληψίς σας. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ σπουδαιοτάτου ἔργου κυβερνητικοῦ καὶ σεῖς νομίζετε ὅτι δὲν ἀφορᾶ σᾶς, ἀλλὰ τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον.

§112Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσω ἅμα λάβω τὸν λόγον.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἀνέφερα τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον, τὸ ἔκαμα διότι αὐτὸς εἶχεν ἰδιαιτέρως ὑποστηρίξει τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἀνέφερα. Σεῖς δὲν ἔτυχε μέχρι τοῦδε νὰ ἐκφέρητε τὴν γνώμην σας καὶ ἀγνοῶ ποία εἶναι αὕτη. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν εἶσθε ἀπηλλαγμένος νὰ κάμητε ρητὰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§114Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ γίνωσιν.

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀπέδειξεν ὅτι ἐπὶ στοιχειωδῶν ζητημάτων, ἐπὶ σοβαρωτάτων ζητημάτων, δὲν ὑπάρχει καμμία συνεννόησις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν αὐτήν, καὶ διὰ τοῦτο προηγουμένως εἶπον ὅτι εἶναι Κυβέρνησις αὕτη θερινῶν διακοπῶν καὶ ὄχι Κυβέρνησις σκεπτομένη σοβαρῶς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ μεγάλα ζητήματα τοῦ Τόπου. Τὸ ἴδιον θὰ ἔλεγον καὶ διὰ τὸ ἐκλογικὸν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει διάφορος ἀντίληψις μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μερικῶν ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ κατὰ τὰς θερινὰς διακοπάς, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ἠμποροῦμεν νὰ παρέλθωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν καὶ εἶναι σπουδαιότατον. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλειφθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ριζικῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, τῆς ἀποδόσεως δηλαδὴ ἐκλογικῆς δικαιοσύνης εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Γνωρίζω τὴν διαφορὰν ἀντιλήψεων, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διαφορὰ τῶν ἀντιλήψεων δὲν τὸν ἠμπόδισεν ἄλλοτε νὰ λάβῃ μέρος εἰς δύο Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον θέσει ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια θέματα τοῦ προγράμματός των τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Αὐτὸ μὲ πείθει ὅτι δὲν θὰ ἐδυσκολεύετο καὶ τώρα νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν κομμάτων τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν.

§116Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπατᾶσθε.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λυποῦμαι διότι ἡ ἀντίληψις ὑμῶν καὶ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα σᾶς ὑποστηρίζουν γίνεται ἀκόμη εὐρυτέρα καὶ ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία διευκόλυνσις προσωπικὴ διὰ βραχὺ χρονικὸν διάστημα, διότι εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Συνελεύσεως ὁλοκλήρου μία ὑπάρχει πεποίθησις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ εἶναι Κυβέρνησις μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου, Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν ἀποστολὴν νὰ κάμῃ μεγάλα πράγματα. Δι’ αὐτὸ καὶ αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν τόσον ἀοριστολόγοι, ἦσαν μεστοὶ κενῶν τύπων, δὲν παρεῖχον παρὰ τὴν ἐπαγγελίαν χρηστῆς διοικήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ὅμως καμμίαν ἐγγύησιν δὲν παρέχει ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ἐπανέφερε πάλιν ἐπὶ τάπητος παλαιὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὅλοι ἐθεωροῦμεν ἐξηντλημένα.

§118Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι ἐγώ.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ναὶ σεῖς. Διότι ἐγὼ μίαν μικρὰν ἀνασκόπησιν ἀναγκαστικῶς ἔκαμα διὰ νὰ καταστήσω κατάδηλον τὴν ἀντίθεσιν τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων. Ἀλλὰ σεῖς ἐπανελάβετε αὐτολεξεὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τοσάκις ἔχει ἀκούσει ἡ Συνέλευσις καὶ τὰ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος ὅτι κανεὶς δίκαιος ἄνθρωπος δὲν ἐπιδοκιμάζει. Εἴπετε ὅτι ἡ ἐπίθεσίς μου κατὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ ὀφείλεται εἰς ἐπιθυμίαν ἐκ νέου καταλήψεως τῆς Ἐξουσίας. Λυποῦμαι διότι αἱ μακραί σας προσπάθειαι πρὸς ἀνατροπὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ αἱ πολλαπλαῖ κατ’ αὐτῆς ἐπιθέσεις δὲν εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ὁμοιογενῆ τὸ κόμμα τοῦ ὁποίου τὰς ἐργασίας διευθύνετε, διότι θὰ ἀντελαμβάνεσθε πάλιν πόσον βαρὺ εἶναι τὸ κυβερνητικὸν ἔργον καὶ τότε θὰ ἐπείθεσθε ὅτι οἱ σημερινοὶ ἀγῶνες καὶ ἡ σημερινή μου ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως κάθε ἄλλο εἶχον ἀφορμὴν καὶ κάθε ἄλλο εἶχον ἐλατήριον παρὰ τὴν ταχυτέραν ἀνάληψιν ἐκ μέρους ἡμῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§120Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι, διότι δὲν κατώρθωσα νὰ σχηματίσω ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι, ἀλλὰ τί θέλετε νὰ σᾶς κάμω; Ὀφείλετε νὰ κοπιάζετε ὀλιγώτερον ἄλλες φορὲς διὰ νὰ μὴ ὑφίστασθε τοιαύτας ἀπογοητεύσεις. Ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ὁμιλῶν μὲ τὴν ὁρμὴν καὶ μὲ τὸ πάθος τὸ ὁποῖον τὸν διακρίνει κατὰ τοὺς ἀγῶνας ἐν τῇ Συνελεύσει, ἔλεγεν ὅτι οὐδὲν φωτεινὸν σημεῖον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἀργότερον ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι κάτι τι εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ κάτι ἦτο δάνειον πνεῦμα ὀφειλόμενον εἰς ἄλλων ἐργασίαν, εἰς ἐργασίαν ὑπαλλήλων. Εἶναι πρωτότυπος αὐτὴ ἡ ἀντίληψις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ διευθύνοντες τὰ Ὑπουργεῖα ὀφείλουν ἰδιοχείρως νὰ συντάσσουν τὰ σχέδια νόμων. Ναί, κ. συνάδελφε, ἐχρησιμοποιήσαμεν διὰ τὴν σύνταξιν τῶν σχεδίων μας καὶ Ἐπιτροπάς, ὡς τὴν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν ἐπὶ παραδείγματι διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ σχεδίου νόμου περὶ Ἐπιμελητηρίου Κρατικῶν Προμηθειῶν. Ἀλλ’ αἱ ἰδέαι αἱ ἐμπεριεχόμεναι εἰς τὸ σχέδιον εἶναι ἰδικαί μας ἰδέαι, τὰς ὁποίας παρεκαλέσαμεν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ διατυπώσῃ εἰς ἄρθρα σχεδίου νόμου. Ἐχρησιμοποιήσαμεν ἐπίσης Ἐπιτροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἂν ἐξαιρέσητε τὸ σχέδιον νόμου περὶ διοικητικοῦ δικαστηρίου, ἔργον ἀποκλειστικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ψήφισις τοῦ ὁποίου εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὰ προελθόντα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν περιέχουν ἰδέας καὶ ἀντιλήψεις πολιτικὰς τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἴδιον ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ διὰ τὴν ἐργασίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Διότι ἐκεῖ ὑπάρχουν ἐκλεκτοὶ συνεργάται μας, μέλη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἀπὸ ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν νὰ συντάξωμεν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἕπεται ὅτι δὲν εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν θέλησιν καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς ὁποίας ὀφείλεται ὅτι ὑπεβλήθησαν καὶ ἐψηφίσθησαν; Καὶ μόνον ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως, γνωριζούσης ποίους κινδύνους διέτρεχε διὰ τῆς ἐξαντλήσεως τῆς Συνελεύσεως, εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἐν λόγῳ νομοσχεδίων ἐκείνων, αὐτὸ καὶ μόνον ἀρκεῖ διὰ νὰ τιμήσῃ μίαν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τοῦ παρελθόντος. Δὲν φαντάζομαι ὅτι αὐτὴ ἡ ἀνάπλασις τοῦ Τόπου, αὐτὴ ἡ ἐμπιστοσύνη τὴν ὁποίαν ὅλοι θέλομεν νὰ ἐμπνεύσωμεν διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ μόνον ἀπὸ μίαν ἐπαγγελίαν ἀγαθῆς προθέσεως χρηστῆς διοικήσεως. Αὐτὴ ἡ πρόθεσις ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρξεν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τόση, ὅσην εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιδείξῃ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις. Καὶ ἠμπορεῖ μὲν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος νὰ λέγῃ ἐν τῇ μεροληψίᾳ αὐτοῦ ὅτι, ἂν τυχὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἤθελε βαδίσει τὴν ὁδὸν τὴν ἰδικήν μας, ἡ Κυβέρνησις τότε θὰ τύχῃ τῆς καταδικαστικῆς του ψήφου. Θὰ τύχῃ βεβαίως τῆς καταδικαστικῆς του ψήφου, ὅπως ἔτυχε καὶ ἡ ἰδική μας, ὄχι διὰ λόγους ἀντικειμενικούς, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὴν προσωπικὴν ἴσως καὶ τὴν ἰδεολογικὴν ἀντίθεσιν. Τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην ἀνακαινίσεως, ἥτις ἀπαιτεῖ νομοθετικὰ μέτρα. Τοιαῦτα ἐπίσης ἐπιβάλλει ἡ λύσις μεγάλων κοινωνικῶν ζητημάτων. Εἶναι δέ, κύριοι, ἥκιστα σοβαρὸν νὰ ὑποστηρίζηται ὅτι, διότι ἐψηφίσαμεν μερικοὺς νόμους—καὶ ἂν γίνῃ ἡ στατιστικὴ τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν θὰ ἴδητε ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τῶν ἐργασιῶν μας εἶναι κατώτερος ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν εἰς ἄλλας ἐποχὰς κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα—εἶναι, λέγω, ἥκιστα σοβαρὸν νὰ λέγεται ὅτι, ἂν ἐψηφίσθησαν νόμοι οἱ ὁποῖοι ἐβελτίωσαν σοβαροὺς κλάδους διοικήσεως, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου προεκλήθη δυσπιστία τοῦ κοινοῦ πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Προεκλήθη ἡ δυσπιστία ὄχι ὅμως ἐκ τῆς σοβαρᾶς ἐργασίας εἰς τὴν ὁποίαν ἐπεδόθη ἡ Συνέλευσις, κατὰ τὰς τελευταίας κυρίως εἴκοσιν ἡμέρας, προεκλήθη ἡ δυσπιστία ἐκ τῶν κατηγοριῶν καὶ ἐκ τῶν συκοφαντιῶν αἱ ὁποῖαι συνεχῶς καὶ συστηματικῶς ἐξετοξεύοντο καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐκ μέρους τοῦ Τύπου κατὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐμμέσως καὶ κατὰ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Αὐταὶ αἱ συκοφαντίαι, αὐταὶ αἱ κατηγορίαι αἱ ἀσύστατοι ἰδίως τοῦ Τύπου ἦσαν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐπροκάλεσαν ἴσως κάποιαν δυσπιστίαν καὶ δυσφορίαν. Ἀλλὰ παρ’ ὅλην τὴν δυσπιστίαν ᾐσθάνθην ἱκανοποίησιν προσωπικῶς ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ οἱ συνεργάται μου καὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὸ δημοκρατικὸν Σῶμα, ὅταν ἐπείσθημεν ἐκ τῶν πληροφοριῶν καὶ τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὅτι δὲν ὑπάρχει δυσπιστία κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐμπιστοσύνη καὶ ἡ δυσφορία προεκλήθη ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπεσε. Τότε προεκλήθη ἡ δυσφορία, διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, δὲν ὑπάρχουν ζητήματα μεγάλα, δὲν ὑπάρχουν ζητήματα θίγοντα τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν, τὰ ὁποῖα δὲν προσεπαθήσαμεν εἰλικρινῶς νὰ λύσωμεν ἱκανοποιητικῶς. Ἂν ὑπῆρξεν ἀποσύνθεσις, ὅπως ὑπεστηρίζετο ἐδῶ, ἂν ὑπῆρξε δυσπιστία, αὐτὴ ὑπῆρξεν εἰς τὴν ψυχὴν ὀλίγων εὐτυχῶς ἀνθρώπων πολιτευομένων καὶ δημοσιογράφων. Ἡ ἀποσύνθεσις δὲν ὑπῆρξε καὶ δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι, ἂν ὑπῆρχεν ἀποσύνθεσις, ἂν ἐπιστεύατε ὅτι ὑπῆρχε, θὰ ἦτο ἀστεῖον τὸ ὅτι σκέπτεσθε νὰ ἐμπιστευθῆτε εἰς ἓν ὁμοίωμα Κυβερνήσεως νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τόσον σοβαρὸν κίνδυνον. (Χειροκροτήματα).

§122Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν διὰ τὴν 11ην, κ. Πρόεδρε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 11 μ. μ. (Ὥρᾳ 9.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.30′ μ.μ.).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§125Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι δὲν δύναμαι νὰ εἶμαι ἐνθουσιασμένος ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεων, αἵτινες ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς πρὸς διαχείρισιν τῶν φλεγόντων προσφυγικῶν ζητημάτων. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔχει κορεσθῆ, ὑπερκορεσθῆ μάλιστα ἀπὸ ὡραίους λόγους καὶ θαυμασίας ὑποσχέσεις, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξὺ πάσχει, ὑποφέρει, σήπεται καὶ ποτίζεται ἀπὸ πικρίας καὶ ἀπογοητεύσεις. Ὑπὸ τῶν θλιβερῶν τούτων ἐντυπώσεων κατεχόμενος ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὰς ῥητὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρόσφυξ πληρεξούσιος, ὅτι κατόπιν τοῦ συνασπισμοῦ, ὡς ἐγένετο, καὶ κατόπιν τοῦ τρόπου καθ’ ὃν προῆλθεν ἐξ αὐτοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, δὲν δύναμαι οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ νὰ δώσω ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§127Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρωτότοκος Κυβέρνησις τῆς δημοκρατικῆς οἰκογενείας ἀνετράπη πρὸ μικροῦ χρόνου καὶ ἦλθεν εἰς τὴν θέσιν αὐτῆς ἡ δευτερότοκος. Βλέπετε, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅτι ἡμεῖς δὲν μονοπωλοῦμεν, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγός μας ἐδήλωσε, τὴν δημοκρατικὴν ἰδιότητα, ὡς θέλουσι νὰ μονοπωλήσωσιν ἄλλας ἰδιότητας ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, ἀσυμπαθεῖς ὄντες, θέλουσι δι’ αὐτῶν νὰ γίνωσι συμπαθεῖς εἰς τὰ πλήθη. Ἀνετράπη ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν ἀνετράπη καμφθεῖσα ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἰδίων σφαλμάτων, διότι δὲν διέπραξε σφάλματα, δὲν ἀνετράπη ὑποκύψασα εἰς τὰ πλήγματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι αἱ ἀντιπολιτευθεῖσαι τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην φάλαγγες δὲν εἶχον εἰς τὰς φαρέτρας των σοβαρὰ βέλη. Ἀνετράπη διὰ γεγονότα τυχαῖα καὶ ἀπρόοπτα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῶν πράξεων αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂς μὴ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα ἀνέτρεψαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, διότι τοῦτο θὰ ἀπετέλει ἄσκοπον ἀνασκόπησιν τοῦ παρελθόντος καὶ διότι δὲν θὰ εἶμαι εὐχάριστος εἰς ὡρισμένα πρόσωπα. Ἡττήθημεν ἡμεῖς — τὰ αἴτια τῆς ἥττης δὲν ἐνδιαφέρουσιν — ἀλλὰ ποῖοι ἐνίκησαν; ποῖοι εἶναι οἱ νικηταί; Οἱ καταγαγόντες τὴν νίκην ἀντελήφθησαν λίαν ἐνωρὶς ὅτι ἐπροχώρησαν πέρα τοῦ δέοντος, ὅτι εἰσεχώρησαν, ἵνα ὁμιλήσω στρατιωτικῶς, ἀφοῦ πέντε μέλη στρατιωτικὰ ἀριθμεῖ ἡ Κυβέρνησις, εἰσεχώρησαν εἰς τὴν ἐχθρικὴν παράταξιν τόσον βαθέως, ὥστε δὲν ἠδύναντο νὰ κρατήσωσι τὴν κατακτηθεῖσαν γραμμὴν καὶ ἠσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποχωρήσεως εἰς τὴν γραμμὴν τῆς πρώτης των ἐκκινήσεως, ἀφήσαντες ἓν προκεχωρημένον φυλάκιον. Μάλιστα, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἓν προκεχωρημένον φυλάκιον, ἕτοιμον νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν πρώτην ἐπίθεσιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅμως τὸ συγκρότημα τοῦτο, διαπραχθὲν ὑφ’ ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, οἵτινες εἰργάσθησαν πρὸς τοῦτο ἐκ συστάσεως καὶ ἀπὸ κοινοῦ συμφέροντος κινούμενοι καὶ ἀμοιβαίαν συνομολογήσαντες συνδρομήν, τὸ συγκρότημα, λέγω, τοῦτο, εἶναι Κυβέρνησις, ἢ τοὐλάχιστον λέγεται Κυβέρνησις. Ὑποχρεωμένοι εἴμεθα ἄρα ὡς Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἀντικρύσωμεν καὶ ὡς Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἐλέγξωμεν ἐπιφέροντες τὴν γνώμην μας περὶ τοῦ ἂν θεωροῦμεν αὐτὴν ἱκανὴν νὰ διαχειρισθῇ τὰς τύχας τοῦ Τόπου. Δὲν θὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν προσώπων ἅτινα συγκροτοῦν τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὰ πρόσωπα δὲν κωλυόμεθα νὰ διακηρύξωμεν, συνεχίζοντες τὰς δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ μας, ὅτι μᾶς εἶναι λίαν συμπαθῆ γενικῶς, ἰδίᾳ δ’ εἰς ἐμὲ ὅστις μετ’ ἀληθοῦς χαρᾶς διακρίνω μεταξὺ αὐτῶν τρεῖς ἐπιφανεῖς συμπολίτας μου, παρέχοντάς μοι τὴν ἀκλόνητον πίστιν ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν των θὰ προαχθῶσιν εἰς τελείαν ἢ ὁριστικὴν λύσιν τὰ ἀφορῶντα τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου ζητήματα. Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἄλλως τε, καὶ πρὸς ἄλλα μέλη αὐτῆς, μὲ συνέδεσαν μακρῶν ἐτῶν φιλικαὶ σχέσεις καὶ κοινοὶ ἀγῶνες. Ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς τὰ πρόσωπα παίζουσι δευτερεύοντα ρόλον· σημασίαν δι’ ἡμᾶς ἔχουσι τὰ προγράμματα, τὰ συστήματα, αἱ ἰδέαι, καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴν θὰ κρίνωμεν τὴν Κυβέρνησιν δηλοῦντες ὅτι, ἂν αἱ κρίσεις μας εἶναι δυσμενεῖς, θὰ εἶναι ὅμως καὶ δίκαιαι, διότι ἡμεῖς δὲν ἀποτυφλούμεθα ἐκ τοῦ πόθου τῆς φιλαρχίας, ὡς ἔπαθον ἄλλοι, οὔτε παρασυρόμεθα ἀπὸ πείσματα, ὡς παρεσύρθησαν ἄλλοι, οὔτε θὰ ὑπερβῶμεν τὰ ἐσκαμμένα τῆς κακοπίστου ἀντιπολιτεύσεως ὅρια, ὡς ἔπραξαν ἄλλοι. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ὀργανισμὸς προωρισμένος νὰ λύσῃ τὰ δύσκολα προβλήματα, δὲν μᾶς ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην. Δὲν θεωροῦμεν αὐτὴν ἱκανὴν νὰ βαστάσῃ τὰ ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ βάρη τῆς ἐποχῆς, δὲν θεωροῦμεν αὐτὴν ἱκανὴν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς λαϊκὰς ἀνάγκας, οὔτε καὶ νὰ κρατήσῃ τὴν Κοινὴν Γνώμην εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν ἐλπίδων προαγωγῆς τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων καὶ βελτιώσεως τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως τὴν ὁποίαν μᾶς ἐκληροδότησε τὸ οἰκτρὸν παρελθόν. Αἱ αἰτιάσεις μας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον ἡ ἐλαττωματικότης ἣν καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι βασική. Ἀνάγεται εἰς τὸν θεμελιώδη νόμον τῆς γεννήσεως, ὅστις κανονίζει τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ζωτικότητα οὐχὶ μόνον τοῦ ζωικοῦ ἀλλὰ καὶ τοῦ ὀργανικοῦ κόσμου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι προϊὸν ὁμαλοῦ κοινοβουλευτικοῦ τοκετοῦ· εἶναι γέννημα κοινοβουλευτικῆς ἐκτρώσεως. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἂς ἀντικρύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐνεφανίσθη διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, ἃς ἀνέπτυξεν αὐτὸς ὁ νικητὴς τῶν νικητῶν κ. Σοφούλης.... (Χειροκροτήματα). Νικήσας τοὺς νικητὰς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου συνάδελφος ἐσχημάτισε μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἠκούσαμεν ἤδη τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ διακρίνωμεν ἐν αὐταῖς οὐδὲν τὸ καινόν, οὐδὲν τὸ σαφές, οὐδὲν τὸ σοφόν, οὐδὲν τὸ πλῆρες, οὐδὲν τὸ ἐξειδικευμένον, οὐδὲν τὸ ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας τῆς Χώρας, οὐδὲν τὸ ἀποδεικνύον ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἡ γνῶσις καὶ πλήρης ἡ συναίσθησις τῆς καταστάσεως εἰς τοὺς ἀναλαβόντας νὰ θέσουν τοὺς ἑαυτούς των ὑπὸ τὸ βάρος κυβερνητικῶν εὐθυνῶν. Αἱ δηλώσεις αὗται, ὑποστᾶσαι ἤδη τὸν ἔλεγχον τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», δὲν ἀντέχουσι περαιτέρω εἰς ἄλλον ἔλεγχον. Ἀλλὰ μήπως οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Κυβέρνησιν — ἐννοοῦμεν τοιούτους οὐχὶ μόνον τοὺς παρακαθημένους εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὄπισθεν καὶ τὰ πλάγια αὐτῶν ἱσταμένους —μήπως, λέγω, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Κυβέρνησιν συνησθάνθησαν κἂν τὴν διὰ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς ἐπελθοῦσαν μεταξύ μας ἀλλαγὴν θέσεως; Τοὺς εἴδετε, τοὺς ἀντελήφθητε· διατηροῦν ἀκόμη τὸ ὕφος τοῦ ἐπιτιθεμένου καὶ τὸν τόνον τοῦ ἐλεγκτοῦ, ἐνῷ μεταβληθέντες εἰς συμπολίτευσιν δὲν δύνανται νὰ εἶναι ἐπιτιθέμενοι, δὲν δύνανται νὰ εἶναι ἐλεγκταί. Ἡμεῖς, γενόμενοι Ἀντιπολίτευσις, ἔχομεν σήμερον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιθέσεως, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Σεῖς εἶσθε πλέον οἱ ἀμυνόμενοι· ἢ μήπως διστάζετε καὶ οἱ ἴδιοι νὰ τὸ πιστεύσετε ὅτι ἀποτελεῖτε Κυβέρνησιν; Πιστεύσατέ το, ὅπως ἡμεῖς τὸ ἐπιστεύσαμεν ὅτι ἀποτελοῦμεν Ἀντιπολίτευσιν. Ναί, ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη νὰ μᾶς ἐλέγχωσι συνεχίζοντες τὴν γνώριμον τακτικὴν τῶν ἀοριστολόγων πομπωδῶν φράσεων. Ἠκούσατε, κύριοι συνάδελφοι καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὴν ἠχηρὰν φράσιν «ἠνοίξατε τοὺς κρουνοὺς τοῦ δημοσίου πλούτου», φράσιν ἥτις τοσάκις ἐπανελήφθη ὥστε φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐντυπωθῇ εἰς τοὺς τοίχους τῆς Συνελεύσεως ὡς οὐχὶ κολακευτικὴ ἀνάμνησις τῶν ἐπαναλαμβανόντων αὐτὴν τόσον συχνά, ἀλλὰ καὶ τόσον ἀδίκως. Ποίους κρουνοὺς τοῦ δημοσίου πλούτου ἠνοίξαμεν ἡμεῖς; Ὑποδείξατέ μας αὐτοὺς ἕνα πρὸς ἕνα· τοῦτο εἶναι τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ ἔντιμον· ναί, ὑποδείξατέ μας ποίους κρουνοὺς ἐννοεῖτε· σᾶς προκαλοῦμεν καὶ πάλιν, διότι, ἀλλὰ σιγᾶτε, διότι σᾶς ἀποστομώνει ἡ πραγματικότης. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θὰ σιγήσωμεν, διότι τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τὰ πράγματα ἀψευδεῖς μάρτυρες ἡμῶν καὶ θὰ σᾶς εἴπωμεν πῶς καὶ ποίους κρουνοὺς ἠνοίξαμεν. Ἡμεῖς ὑπὸ τὸ πλῆρες φῶς τῆς ἐλευθέρας συζητήσεως καὶ κατὰ τὸν πλέον ὁμαλὸν τρόπον διὰ νομοθετημάτων ἠνοίξαμεν τοὺς κρουνοὺς καὶ τοὺς ἠνοίξαμεν οὐχὶ διὰ νὰ ποτίσωμεν τὸν κομματικόν μας περίβολον, ἀλλὰ διὰ νὰ δροσίσωμεν τὰ ἐδάφη ἐκ τῶν ὁποίων ἐλπίζομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι θὰ βλαστήσῃ ἡ ἐθνικὴ ἀναγέννησις καὶ ἡ κρατικὴ ἀνόρθωσις. Ἠνοίξαμεν τοὺς κρουνοὺς κατὰ νόμιμον τρόπον καὶ διωχετεύσαμεν τὸν ἐξ αὐτῶν πλοῦτον πρὸς ἠθικὰς κατευθύνσεις. Ηὐξήσαμεν τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐπὶ μακρὰ ἔτη σκληρῶς ἐπρομάχησαν, μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ κρατήσωμεν αὐτοὺς εἰς τὸ ὕφος τῆς ἀποστολῆς των. Ηὐξήσαμεν τοὺς μισθοὺς τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτοὺς εἰς τὸ μέγα βασικὸν ἔργον τῆς ἀπονομῆς πλήρους καὶ ἀμερολήπτου δικαιοσύνης. Ηὐξήσαμεν τοὺς μισθοὺς τῶν διδασκάλων διὰ νὰ τονώσωμεν τὰς χεῖρας αἵτινες εἶναι προωρισμέναι νὰ διαπλάσσουν τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν τοῦ Ἔθνους. Πρὸς αὐτὰς τὰς ἠθικὰς κατευθύνσεις ἠνοίξαμεν ἡμεῖς τοὺς κρουνοὺς τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ καυχώμεθα καὶ ὑπερηφανευόμεθα δι’ αὐτό. Σεῖς, ἂν ἀποδοκιμάζητε τὴν πρᾶξίν μας ταύτην, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ κλείσητε τοὺς κρουνούς· ὑπάρχει ἀκόμη καιρὸς καὶ εἶσθε ὑποχρεωμένοι ἀπὸ τὴν στοιχειώδη πλέον εὐπρέπειαν ἢ νὰ κλείσητε τοὺς κρουνοὺς μὴ τηροῦντες ἢ μὴ ἐφαρμόζοντες ἢ μεταβάλλοντες τὰ ἰδικά μας νομοθετήματα, ἢ νὰ παύσητε ἀοριστολογοῦντες καὶ ψευδόμενοι καὶ καταλογίζοντες εἰς βάρος ἡμῶν δαπάνας, διὰ τὰς ὁποίας αἴσθημα ὑπερηφανείας πρέπει νὰ αἰσθάνεται κάθε ἄνθρωπος πονῶν τὸν Τόπον αὐτόν, διότι ἄνευ Στρατοῦ καὶ Δικαιοσύνης καὶ παιδείας καὶ δημοσίας ἀσφαλείας ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ὑπολογίζῃ εἰς σωτηρίαν. Ἐπαναλαμβάνω ἄλλως τε ὅτι οἱ ἰδικοί μας κρουνοὶ ἠνοίχθησαν διὰ νομοθετημάτων, εἰς ἃ κατὰ τὸ πλεῖστον συνεπράξατε. Δὲν ἔχετε λοιπὸν τὸ δικαίωμα, ἐὰν σέβησθε τοὺς ἑαυτούς σας, νὰ καταλογίζητε εἰς βάρος ἡμῶν σπατάλας καὶ ἀσωτίας τοῦ δημοσίου πλούτου, διότι δὲν ἐσημειώθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν παρὰ μόνον αἱ δαπάναι τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, δύνασθε καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ προλάβητε σεῖς οἱ πιστοὶ καὶ ἀκάματοι φρουροὶ τοῦ δημοσίου μας θησαυροῦ. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν πρὸς πλήρη καὶ τελικὴν διαφώτισιν τοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχον δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀναγνωρίσῃ ἢ μή, νὰ σεβασθῇ ἢ μή, τὰ νομοθετήματα, διὰ τὰ ὁποῖα κατηγορούμεθα ὅτι ἠνοίξαμεν τοὺς κρουνοὺς τοῦ δημοσίου πλούτου, ἢ σκέπτεται νὰ ἀφήσῃ αὐτούς.

§128Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔκαμα τὰς δηλώσεις μου· εἶπον εἰς τὰς δηλώσεις μου ὅτι θὰ ἐπιδιώξωμεν τὰς εὐρυτέρας δυνατὰς οἰκονομίας· δὲν ὡμίλησα ἐγὼ περὶ κρουνῶν.

§129Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν φράσιν τῶν κρουνῶν εἶπεν ἄλλος τις, ὁ κ. Καφαντάρης, ἀλλὰ καὶ αἱ ἰδικαί σας δηλώσεις τοιοῦτόν τι ὑπηνίσσοντο, καὶ θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἐπαναλάβω ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσητε ἂν θ’ ἀφήσητε ἀνοικτοὺς ἢ θὰ κλείσητε τοὺς κρουνοὺς τῶν ἰδικῶν μας νομοθετημάτων. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐξυπηρετικὰ τῶν δημοσίων συμφερόντων τὰ νομοθετήματα αὐτά; Ἐὰν ναί, ὁμολογήσατέ το, ἐὰν ὄχι, ὑποβάλετε ἓν ψήφισμα, ὑποβάλετε ἀντιθέτους νόμους διὰ νὰ σταματήσητε τὴν σπατάλην· εὐτυχῶς δὲν ἤρχισεν ἀκόμη, καὶ προλαμβάνετε.

§130Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐσκέφθη καθόλου ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ ψήφισμα καταργοῦν τοὺς νόμους αὐτούς.

§131Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιδοκιμάζετε, κύριε Πρόεδρε, τὰ νομοθετήματα αὐτά, ἢ ὄχι;

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχετε νὰ μᾶς εἴπητε τίποτε περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν δέκα ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος;

§133Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Διατί εἴχετε κλείσει ἑρμητικῶς τοὺς κρουνοὺς προκειμένου περὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων;

§134Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὲ ἐνδιαφέρει ὡς πληρεξούσιον Κορινθίας νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἂν εἶναι ἢ ὄχι διατεθειμένη ν’ ἀγοράσῃ τὴν ποσότητα τῆς σταφίδος, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος.

§135Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν σιγηλὴν Κυβέρνησιν, οἱ συνήγοροί της ὁμιλοῦν περὶ σταφίδος καὶ περὶ λοιπῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Διὰ τὴν σταφίδα δὲν ἔχω ἁρμοδιότητα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι μακρὰ καὶ διαφωτιστικὴ συζήτησις ἐγένετο καὶ παρ’ ὅλων ἐγκριθέντα μέτρα ἐλήφθησαν. Διὰ τοὺς λοιποὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἡμεῖς ἀναμένομεν τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα ἐπὶ τοῦ ζητήματος διὰ νὰ εἴπωμεν ἂν συμφωνοῦμεν ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ἔθεσα. Θέλω διασάφησιν, θέλω φῶς, θέλω νὰ καταδηλωθῇ πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἠνεώχθησαν οἱ κρουνοὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ παρὰ διὰ τοῦ φυσιολογικοῦ καὶ τοῦ νομίμου τρόπου τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ ἠνεώχθησαν πρὸς κατευθύνσεις τιμίας, ἠνεώχθησαν πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν κλάδων ἐκείνων τῆς κρατικῆς μηχανῆς, οἵτινες κατὰ τὴν Κοινὴν Γνώμην εἶχον ἀνάγκην τῆς ὑλικῆς κρατικῆς ἐνισχύσεως, καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁ λαὸς ἐγκρίνει τὰς δαπάνας αὐτάς. Εὐχόμεθα εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τοιούτους πάντοτε νὰ ἀνοίγῃ τιμίους κρουνοὺς καὶ χάριν τοιούτων ἠθικῶν σκοπῶν καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ νομίμου τρόπου καὶ οὐχὶ νὰ ἀνοίγῃ αὐτοὺς ὑπὸ τὸ σκότος τῶν ἐσωτέρων διαμερισμάτων τῶν ὑπουργικῶν της μεγάρων.

§136Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ κρουνῶν, θὰ ἤθελα νὰ μᾶς δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂν ἀληθεύει μία πληροφορία, κατὰ τὴν ὁποίαν σήμερον ἐξεδόθη διαταγὴ διὰ τῆς ὁποίας ἀναστέλλεται ἡ διαταγὴ τῆς ἐξ Εὐρώπης ἀνακλήσεως ἁπάντων οἱ ὁποῖοι εἶχον διασπαρῆ εἰς τὰς διαφόρους Χώρας. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν οὔτε τὸ ἀλφάβητον τὸ γαλλικὸν εὑρίσκονται διὰ σπουδὰς εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἐγένοντο ἐπανειλημμένα διαβήματα καὶ τὰ διαβήματα αὐτὰ ἔμειναν ἄκαρπα. Ἐπληροφορήθην σήμερον ὅτι ἀνεστάλη ἡ διαταγὴ αὐτή.

§137Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω τὰ ἀκόλουθα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν: Πράγματι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος εἶχε δώσει τὴν διαταγὴν νὰ ἀνακληθοῦν ὅλοι οἱ ἐν Γαλλίᾳ σπουδάζοντες ἀξιωματικοί.

§138Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Τρεῖς διαταγὰς ἔδωσα.

§139Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μίαν διαταγὴν εἶδον, τὴν τελευταίαν.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πόσοι εἶναι αὐτοί;

§141Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω ἀναφέρων τὰς δαπάνας αἱ ὁποῖαι χρειάζονται κατὰ μῆνα. Εὗρον μίαν ἀναφορὰν τηλεγραφικὴν τοῦ στρατηγοῦ Μανέττα, ὁ ὁποῖος ἐποπτεύει ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς προκύπτει ὅτι ἀπὸ σήμερον ἀκριβῶς, δηλαδὴ μετὰ 10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου μέχρι τῆς 20 Σεπτεμβρίου, γίνεται ἐν Γαλλίᾳ ἡ κυριωτέρα ἐκπαίδευσις ἡ στρατιωτική, τουτέστιν αἱ ἀσκήσεις φρουρῶν, αἱ ὁποῖαι, ὅπως ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει, ἐγένοντο πολλάκις ἀντικείμενον ἀποστολῶν εἰδικῶν ἐντεῦθεν, διὰ νὰ παρακολουθοῦν αὐτὰς εἰδικοὶ ἀξιωματικοί. Ἡ δαπάνη αὐτὴ ἐπὶ πλέον ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ νὰ παρακολουθοῦν 50 ἐν ὅλῳ ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες τὰς ἀσκήσεις αὐτὰς τῶν φρουρῶν, τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, θεωρῶ ὡς τὸ κυριώτερον μέρος τῆς ἐκπαιδεύσεως ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ὁ ὁποῖος ἀποστέλλεται εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀνέρχεται εἰς 200.000 δραχμὰς κατὰ μῆνα, τουτέστι θὰ δαπανηθοῦν 300.000 δραχ. ἐν ὅλῳ. Ἐθεώρησα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐγκρίνω αὐτὴν τὴν δαπάνην καὶ νὰ διατάξω τὴν παραμονὴν αὐτῶν.

§142Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον γνωρίζω, περὶ τῶν ἀσκήσεων ἐν Γαλλίᾳ, τὰς αὐτὰς ἀναφορὰς εἶχον λάβει καὶ ἐγὼ προηγουμένως. Ἐγνώριζον ὅμως ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀξιωματικῶν ἔληγεν εἰς τὰς 27 Ἰουλίου, συνεπῶς τοὺς ἀνεκάλουν μετὰ τὰς 27 Ἰουλίου, νὰ εὑρίσκωνται ἐδῶ. Τὰ περὶ ἀσκήσεων φρουρῶν τὰ εὑρίσκω ἀστειότητας, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων ὅπλων, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν διὰ νὰ ἐκπαιδευθοῦν εἰς διαφόρους εἰδικότητας, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ἁρμόδιοι οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰς μεγάλας ἀσκήσεις τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἀπεστέλλοντο ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες, ἀλλ’ ἀξιωματικοὶ ἀνώτατοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον γνώσεις καὶ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθοῦν καὶ νὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ τὰς μεγάλας ἀσκήσεις. Ἑπομένως ἐπρόκειτο περὶ δικαιολογίας τρόπου διαμονῆς ἐν Εὐρώπῃ τῶν 70 ἀξιωματικῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἀπέρριψα κατ’ ἐπανάληψιν τὴν πρότασιν περὶ παρατάσεως τῆς διαμονῆς των. Δὲν ἔχει βεβαίως μεγάλην σημασίαν τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι τὰ πρῶτα βήματα τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἤθελα νὰ μάθω, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ σπατάλης, ἂν θὰ θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ κλείσῃ τοὺς κρουνοὺς αὐτούς.

§143Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Πότε ἐστάλησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἔξω;

§144Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἰς τὸν κ. Γονατᾶν· ἐγὼ δὲν τοὺς ἔστειλα.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διεπιστώθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατὰ σχῆμα ποιητικόν, ἵνα μὴ βαρυτέραν ἔκφρασιν μεταχειρισθῇ τις, ἐλέχθησαν ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ὅταν κατείχομεν ἡμεῖς τὰ ἐδώλια ἐκεῖνα καὶ ὅταν ἐγκατελείψαμεν αὐτὰ ἐν σχέσει μὲ τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἀπεδείχθη ὅτι οἱ κρουνοὶ δὲν ἠνοίχθησαν ὑπὸ τὸ σκότος τὸ ἐσώτερον τῶν ὑπουργικῶν μεγάρων, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ ἄπλετον φῶς τῆς ἡμέρας καὶ ἐνώπιον ὅλων τῶν συναδέλφων κατὰ τὸ πλεῖστον χειροκροτούντων. Δὲν ἠνοίχθησαν λοιπὸν οἱ κρουνοὶ διὰ νὰ ἐξέλθῃ ὁ δημόσιος θησαυρὸς καὶ ὅσοι ἤνοιξαν, ἤνοιξαν νομίμως καὶ πρὸς κατευθύνσεις ἀπαραιτήτους διὰ τὴν καλυτέραν καὶ νομιμωτέραν λειτουργίαν καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς κρατικῆς μηχανῆς. Εὐχόμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον χρυσίον ρεύσει ἐκ τῶν ταμείων τοῦ Δημοσίου πρὸς τὰ ἔξω, νὰ ρεύσῃ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ πρὸς τάξι αὐτὰς κατευθύνσεις καὶ νὰ εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν θὰ ἔλθωμεν ἀορίστως κατηγοροῦντες διὰ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας νομίμως, ὅπως ἐλπίζομεν διενηργήσαμεν. Ἀλλὰ κατηγορούμεθα ἀκόμη ὅτι ἐξεμεταλλεύθημεν τὸ ναυτικὸν ζήτημα, ὅτι ἀφήσαμεν τὸν Νόμον νὰ κοιμηθῇ, διότι ἀφήσαμεν ἀτιμώρητον τὸν διοικητὴν τοῦ Στόλου, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τηλεγραφήματα καταργοῦντα τὴν ἔννοιαν τοῦ Κράτους κλπ. Εἶναι καὶ αὕτη ἀναβίωσις μιᾶς παλαιοτέρας κατηγορίας ἀκουσθείσης ἀπὸ τῆς αὐτῆς θέσεως, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας ὁ Νόμος ἐτραυματίσθη διττῶς, ἔπαθε διπλοῦν πλῆγμα ἐν τῷ ναυτικῷ ζητήματι. Ἀλλ’ ἂν δύναται νὰ λεχθῇ τοιοῦτόν τι καθ’ ἡμῶν, ἂν δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας ἐτραυματίσθη ὁ Νόμος ἐν τῷ ναυτικῷ ζητήματι, δὲν δύναται ἆρά γε σήμερον μὲ μείζονα βασιμότητα νὰ λεχθῇ ὅτι ἐπὶ τῶν ὀλίγων ἡμερῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὁ τραυματίας Νόμος ἀπέθανε καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζομεν καὶ γνωρίζετε καὶ γνωρίζουσιν ὅλοι, ταφεὶς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπὸ τὴν σιγὴν ἣν ἐτήρησεν ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος ἡ Κυβέρνησις; Συντόμως ἀμυνθέντες κατὰ τῶν κατηγοριῶν, αἵτινες ἐξετοξεύθησαν καθ’ ἡμῶν ὑπὸ τῆς κυβερνητικῆς φάλαγγος, μολονότι, ὡς ἐλέχθη, ἡμεῖς ἐτέθημεν διὰ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς εἰς τὴν θέσιν τῶν ἐλεγκτῶν, ἠθέλομεν ἤδη νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι αὐτοὶ οὗτοι οἱ φίλοι της κατέστησαν εὐχερὲς τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου αὐτῆς, διότι αὐτοὶ δριμύτερον ἡμῶν, οὐχὶ πλέον διὰ λόγων, ἀλλὰ δι’ ἔργων ἐπετέθησαν ἐναντίον αὐτῆς. Ὅταν οἱ φίλοι μιᾶς Κυβερνήσεως νεογεννήτου ὁμιλοῦν περὶ αὐτῆς καθ’ ὃν τρόπον ἠκούσατε, εἶναι περιττὸν καὶ τὸ νὰ λαμβάνουν οἱ ἐχθροὶ τὸν λόγον. Οἱ σύμμαχοι καὶ φίλοι καὶ δημιουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὡσεὶ μεταμεληθέντες ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς διὰ τὸ ἔργον των, ἐδήλωσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν τῆς δίδουν προθεσμίαν πέραν τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ ἠπείλησαν αὐτὴν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς μὲ ἀπειλὴν ἥτις ἀποτελεῖ καὶ ἀποδεικνύει ἐχθρότητα ἐτοίμην ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐμφανισθῇ ἀπροκαλύπτως. «Οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον», εἶπον οἱ φίλοι της εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἂν ἐντὸς δύο μηνῶν δὲν πολλαπλασιάσῃ δι’ εὐλογίας τῆς χειρὸς τὸ ἄλευρον καὶ δὲν μεταβάλῃ διὰ θαύματος τὸν ὄφιν εἰς χρυσὸν καὶ δὲν διαπράξῃ δὲν γνωρίζω ποίους καὶ πόσους ἄθλους. Αὐτοὶ οὗτοι οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἠκούσατε, τὴν ὑποστηρίζουν ὑπὸ ἀνεκπληρώτους αἱρέσεις καθιστώσας τὴν θέσιν αὐτῆς προβληματικὴν καὶ ἐπικυρούσας τὰς ἰδικάς μας αἰτιάσεις περὶ τῆς ἀθεμίτου γεννήσεώς της. Πολλὰ μέχρι σήμερον εἴδομεν εἰς τὸν Τόπον αὐτόν, ἀλλὰ Κυβέρνησιν ὑπὸ ἀνατρεπτικὴν προθεσμίαν, Κυβέρνησιν ὑπὸ ἀδυνάτους αἱρέσεις σήμερον βλέπομεν διὰ πρώτην φοράν. Ἐλπίζομεν νὰ μὴ τὴν βλέπωμεν ἐπὶ πολλὰς ὥρας, διότι προφανῶς ἀσταθεῖ καὶ θὰ πέσῃ ὑπὸ τὰ σκληρὰ πλάγια πλήγματα τῶν δημιουργῶν της, κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἑσπέραν. Ἐλπίζομεν, μεθ’ ὅσα εἶπον οἱ φίλοι της, καὶ ἂν δὲν πέσῃ, νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις, διότι μὲ τὴν βραχεῖαν προθεσμίαν τὴν ὁποίαν τῆς δίδουν δημιουργοῦσιν εἰς αὐτὴν ψυχολογίαν ἑτοιμοθανάτου, δηλαδὴ ψυχολογίαν καθιστῶσαν ἀδύνατον τὴν ἐπιτέλεσιν οἱουδήποτε σοβαροῦ καὶ δημιουργικοῦ ἔργου. Οἱ ἀναμένοντες τὸν θάνατον μόνον περὶ διαθηκῶν δύνανται νὰ σκέπτωνται σοβαρῶς καὶ μόνον τὴν διαθήκην τῶν ἀπαρτιζόντων αὐτὴν κομμάτων ἔχει τὸν καιρὸν καὶ δύναται νὰ συντάξῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις.

§146Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει τοιαύτην συναίσθησιν ἡ Κυβέρνησις.

§147Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ σᾶς εἶπεν ὁ ἰσχυρότερος συντελεστὴς τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως κ. Καφαντάρης. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ συνεχισθῶσιν αἱ νῖκαί σας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οὕτως ὥστε, ἐκτὸς τῶν ἄλλων προσόντων τὰ ὁποῖα εἰλικρινῶς σᾶς ἀναγνωρίζω διὰ τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα, ν’ ἀποκτήσητε καὶ τὸ προσὸν ἰδίων πολιτικῶν φίλων καὶ δυνηθῆτε κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα τῆς κυβερνητικῆς ζωῆς ἣν σᾶς παρέχουν οἱ σύμμαχοί σας νὰ ἀποκτήσητε ἰδίαν ὀντότητα πολιτικῶν φίλων καὶ νὰ συνεχίσητε ὁμαλῶς πλέον τὸ ἔργον σας· διότι, μὴ πλανᾶσθε, οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ δὲν δύνανται νὰ διεξάγωνται ὑπὸ ὅρους ἐπιβάλλοντας εἰς τοὺς ἡγουμένους αὐτῶν νὰ προσέχουν καὶ νὰ προφυλάσσωνται οὐχὶ μόνον ἐκ τῶν ἔμπροσθεν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πλαγίων καὶ ἐκ τῶν ὄπισθεν. Ἡμεῖς εἴμεθα ἡ Ἀντιπολίτευσις· εὑρισκόμεθα ἄντικρυς ὑμῶν· θὰ πράξωμεν τὸ καθῆκόν μας ὡς Ἀντιπολίτευσις· ἀμυνθῆτε καθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸ πάντων προφυλαχθῆτε ἀπὸ τοὺς φίλους οἵτινες μόνον δίμηνον προθεσμίαν σᾶς δίδουν. Ὑπάρχουν φίλοι καθιστῶντες τὴν ὕπαρξιν τῶν ἐχθρῶν περιττήν. Ἀλλ’ ἂς μὴ ἀπελπίζωμεν τὴν Κυβέρνησιν· ὑπάρχουσι καὶ ὀργανισμοὶ ζῶντες ἐκτὸς τῶν ὅρων τῆς φύσεως. Πιθανῶς νὰ ζήσῃ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τί ἔχει ὅμως νὰ ἀναμείνῃ ἐξ αὐτῆς ὁ Τόπος, ὅταν, ἑτερογενὴς καὶ πολύμορφος, ἐμφανίζῃ τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον ἐνεφάνισε κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἄλλα λέγουσα διὰ τοῦ Προέδρου της καὶ ἄλλα διὰ τῶν ὄπισθεν αὐτῆς παραπροέδρων; Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ καταστήσῃ τὴν νομοθεσίαν ἠπιωτέραν ἵνα μὴ θίγωνται τὰ αἰσθήματα τῶν πολιτῶν καὶ ὁ κ. Καφαντάρης εἶπεν ἀντιθέτως ὅτι θὰ ληφθοῦν ριζικὰ καὶ αὐστηρὰ μέτρα. Τί ἐκ τῶν δύο τούτων ἀντιθέτων θὰ γίνῃ;

§148Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπρόκειτο περὶ ἐξυγιάνσεως τῆς νομοθεσίας.

§149Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴπετε ὅτι θὰ μεταρρυθμίσετε τὴν νομοθεσίαν κατὰ τρόπον μὴ θίγοντα τὰ αἰσθήματα τῶν πολιτῶν.

§150Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι πηγὴ τῶν καταχρήσεων εἶναι ἡ νομοθεσία ἡ ὁποία θίγει τὴν καθημερινὴν ζωὴν τοῦ πολίτου καὶ εἶπον ὅτι ἕνεκα τῶν μεγάλων διατυπώσεων καὶ θυσιῶν τὰς ὁποίας ἡ νομοθεσία ἐπιβάλλει ὁ πολίτης αἰσθάνεται δυσφορίαν.

§151Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὀρθῶς συνήγαγον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅσα εἴπετε εἶχον τὴν ἔννοιαν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμωμεν τροποποιήσεις νομοθετικὰς ἵνα μὴ θίγωμεν τὸ αἴσθημα τοῦ πολίτου· ὁ κ. Καφαντάρης ἐξ ἀντιθέτου εἶπεν ὅτι θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις αὐστηρὰ καὶ ριζικὰ μέτρα. Αὐτὰ εἴπετε καὶ ἡ ἀντίθεσις ἐγένετο ἀπὸ ὅλους ἀντιληπτὴ καὶ τὸ ἐναπομεῖναν συναίσθημα ἀποκαρδιώσεως ἐκ τῆς ἀνομοιογενείας τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πλῆρες. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπῃ τις, κύριοι συνάδελφοι, δι’ ἐκεῖνον ἐκ τῶν συμμάχων ἀρχηγῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶπε περὶ ἐνεργείας τοῦ καλοῦ, ἔστω καὶ διὰ ξένης χειρός, χαρακτηρίζων οὕτω τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἁπλῆν καὶ ἄβουλον χεῖρα; Ἀλλὰ δὲν ἔχει λοιπὸν κεφαλὴν καὶ ἐγκέφαλον ἡ Κυβέρνησις καὶ ὡς τοιαύτη δὲν ἀποτελεῖ παρὰ τὴν χεῖρα τῆς ἀναδειξάσης αὐτὴν συμμαχίας; Ὅταν μόνον ἡ χεὶρ εὑρίσκεται ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν ἑδωλίων, ποῦ εὑρίσκεται ἡ κεφαλὴ καὶ ὁ ἐγκέφαλος; Ποῦ θὰ τοὺς ἀναζητήσωμεν αὔριον, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα τῶν εὐθυνῶν; Ἢ μήπως νομίζουσιν οἱ τὰς παραδόξους αὐτὰς πολιτικὰς δοξασίας εἰσηγούμενοι ὅτι ἡμεῖς ἐν τῷ ἔργῳ τῆς ἀναζητήσεως τῶν εὐθυνῶν θὰ ἀρκεσθῶμεν νὰ πλήξωμεν τὴν ἄβουλον χεῖρα δι’ ἧς θὰ διαπραχθῇ τὸ κακὸν καὶ θὰ ἀφήσωμεν τὴν κεφαλὴν ἢ τὰς κεφαλὰς ἀνενοχλήτους; Ὁ κύκλος τῶν ὑπευθύνων τῶν κυβερνητικῶν πράξεων εἶναι ἀπολύτως καθωρισμένος, περιλαμβάνει ὅλους ἐκείνους οἵτινες τὴν ἐξεμαίευσαν καὶ τὴν ἐσπαργάνωσαν καὶ τὴν ἐνεφάνισαν πρὸ ἡμῶν μὲ ἀξιώσεις νὰ λάβῃ τὴν ψῆφόν μας. Ἡμεῖς δὲν θὰ τὴν ψηφίσωμεν δι’ οὓς βασικοὺς λόγους ἀνεφέραμεν, ἀναγομένους εἰς τὸ ἀνώμαλον τῆς γεννήσεώς της καὶ εἰς τὴν ἐκ τούτου ἀνικανότητα πρὸς πᾶν σοβαρόν, καὶ πλέον συγκεκριμένως δὲν θὰ τὴν ψηφίσωμεν, διότι οὐχὶ μόνον τῆς ἐλλείπει πᾶν πρόγραμμα, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ἐκ τῆς ἀνομοιογενείας της, νὰ ἀποκτήσῃ ἔστω καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων τοιοῦτον. Μεθ’ ὅσα ὑπέστη ὁ Τόπος οὗτος, δὲν εἶναι πλέον ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπάρχωσι κόμματα προσώπων, ἐμφανιζόμενα μάλιστα ὑπὸ μορφὴν πολιτικῆς ἑταιρείας· ἡ ἀναγκαιότης τῶν κομμάτων ἀρχῶν ἐγένετο πλέον ἀπὸ ὅλους ἀντιληπτὴ ὡς ἀποτελοῦσα τὴν πρώτην βάσιν τῆς πολιτικῆς μας ἐξυγιάνσεως.

§152Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι προσωπικὸν κόμμα ἡ Κυβέρνησις;

§153Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχει κἂν ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τὸ προσὸν νὰ εἶναι προσωπικὸν κόμμα, πάντως κόμμα ἀρχῶν δὲν ὑποθέτομεν ὅτι θὰ τολμήσητε καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι νὰ εἴπητε ὅτι ἀποτελεῖτε. Ἡμεῖς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν γνωρίζομεν ἢ μᾶλλον δὲν θέλομεν νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, λέγομεν μόνον ὅτι δὲν ἔχει πρόγραμμα οὔτε δύναται νὰ ἀποκτήσῃ πρόγραμμα. Ἢ μήπως ὑπάρχει τις ὁ πιστεύων ὅτι τόσαι ἀνόμοιαι κεφαλαὶ ἀρχηγῶν καὶ ἀνόμοιαι κεφαλαὶ Ὑπουργῶν δύνανται νὰ σταθῶσιν εἰς ἁρμονικὸν σύνολον ἐξαλειφομένων τῶν ἀντιθέσεων αἰσθημάτων καὶ ἰδεῶν; Δὲν ἔχετε πρόγραμμα καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀποκτήσητε πρόγραμμα· αὐτὴν πρωτίστως τὴν ἐλαττωματικότητα σᾶς καταλογίζομεν καὶ γνωρίζετε πάντες τί σημαίνει νὰ κυβερνᾶται εἷς Τόπος ἀπὸ ἁπλοῦν σύλλογον προσώπων οὐχὶ μόνον ἄνευ προγράμματος, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ αὐτῶν ταυτότης αἰσθημάτων καὶ ἰδεῶν.

§154ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν.

§155Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοοῦν ὅσοι θέλουν καὶ ὅσοι δύνανται νὰ ἐννοήσουν καὶ δι’ αὐτοὺς ὁμιλῶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον διὰ νὰ καταδηλώσω ὅ,τι ἡ ἔννοια ἐλλείψεως προγράμματος ἐμπεριέχει διὰ μίαν κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν, ἐκτὸς ἂν περιττεύῃ τὸ Κοινοβούλιον καὶ δὲν ἀποτελοῦν παρὰ πολυτέλειαν τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Δὲν θὰ βραδύνουν νὰ ἀρχίσουν αἱ ὀδυνηραὶ συνέπειαι τῆς ἄνευ προγράμματος διακυβερνήσεως τοῦ Τόπου καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ἠθελήσαμεν νὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοῦδε καθωρισμένον τὸν κύκλον τῶν ὑπευθύνων τῆς κυβερνητικῆς δράσεως καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς μᾶς ἀπησχόλησε πρὸ ὀλίγου ἡ περὶ «χειρὸς» ξένης πρὸς τὴν «κεφαλὴν» θεωρία. Ἀτυχῶς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξέλθω τῆς γενικότητος, ἥτις μέχρι τοῦδε μὲ ἀπησχόλησε, καὶ νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ ἐγὼ ἓν ἐκ τῶν εἰδικῶν ζητημάτων ἅτινα τίθενται ἐπὶ τάπητος ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει νέας Κυβερνήσεως, τὸ ναυτικὸν ζήτημα, καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λύσῃ τὴν σιγὴν δι’ ἧς μέχρι τοῦδε τὸ ἐκάλυψε καὶ νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰ μέχρι σήμερον ὑπ’ αὐτοῦ πεπραγμένα καὶ τὸ μελλοντικὸν ἐπ’ αὐτοῦ πρόγραμμά του, βεβαιοῦντες αὐτὸν ὅτι δὲν θὰ ἀσκήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔλεγχον πρὸς τὸ παρόν, διότι, ὡς ἐλέχθη, δὲν θὰ ἀντιγράψωμεν ἐκείνους οἵτινες ἠθέλησαν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν καὶ ἐξεμεταλλεύθησαν εἰς βάρος μας τὸ ναυτικὸν ζήτημα.

§156Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὰ ἐκάματε θάλασσαν.

§157Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἐκάμαμεν θάλασσαν; Τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν γνώμην σας, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ ἠθέλαμεν νὰ γνωρίζωμεν τί θὰ κάμῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ νέα Κυβέρνησις, διότι δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως σεῖς ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ χειρότερα τῆς θαλάσσης. Ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατ’ ἐπανάληψιν προκληθεῖσα, δὶς μάλιστα κατὰ τὴν αὐτὴν ἑσπέραν, ἀνέπτυξε σαφῶς καὶ λεπτομερῶς τὴν τακτικὴν ἣν εἶχε σκοπὸν νὰ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καὶ ἐνεκρίθη διὰ ψήφου ἐμπιστοσύνης καὶ συνεμορφώθη πρὸς τὰς δηλώσεις της καὶ κατώρθωσε νὰ προαγάγῃ σχεδὸν εἰς τὸ τέρμα τῆς ὁριστικῆς λύσεως τὸ ζήτημα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς δίκην τοὺς πρωταιτίους, ἐτιμώρησε διοικητικῶς τοὺς λοιποὺς τοὺς ὀλιγώτερον εὐθυνομένους, τοὺς ἄλλους δὲ παρεκαλέσαμεν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰ ἔργα των καὶ ὑπάρχουν ἐλπίδες νὰ συμβῇ τοῦτο. Ἂν δὲν συνέβαινεν ἡ ἐπαναφορά των ἄνευ ὑπαιτιότητος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο κατάστασις τελματώδης, ἀλλὰ θὰ ἐλαμβάνοντο ἄλλα μέτρα, ἅτινα καθωρίσθησαν διὰ τῆς δηλώσεως προσωρινοῦ παροπλισμοῦ ἑνὸς πλοίου. Ἰδοὺ πῶς σαφῶς καὶ συγκεκριμένως ἐπολιτεύθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, ὡς λεπτομερῶς ὁ Πρόεδρος αὐτῆς ἐδήλωσε καὶ ἐπολιτεύθη σωφρόνως, νομίμως, κανονικῶς. Ἐρωτῶμεν τώρα ὑμᾶς νὰ μᾶς εἴπετε: Ποῖον πρόγραμμα, ποίαν τακτικὴν θὰ ἀκολουθήσητε; Εἰπέτε μας ἵνα ἐξαλείψητε τὴν πένθιμον ἰδέαν ἥτις μᾶς κατέχει ὅτι, ὡς προεῖπον, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἀπέθανε καὶ ἐκηδεύθη ὁ Νόμος. Δὲν θέλω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, λεπτομερείας τῶν γενομένων· τὰ γνωρίζομεν, τὰ γνωρίζετε, τὰ γνωρίζουσιν ὅλοι· θέλω ἁπλῶς νὰ ἴδω ἂν ἡ στάσις τὴν ὁποίαν προτίθεσθε νὰ ἀκολουθήσητε περὶ τοῦ φλέγοντος τούτου ζητήματος εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀγάγῃ εἰς λύσιν ἱκανοποιοῦσαν τὸν Νόμον, συμβιβάζουσαν τὰς διαστάσεις καὶ ἀποκαθιστῶσαν τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν γαλήνην εἰς τὸ Ναυτικόν μας. Μᾶς κατηγορήσατε συγκεκριμένως ὅτι ἐτιμωρήσαμεν ἐπιεικῶς τὸν διοικητὴν τῆς μοίρας Κολιαλέξην. Εἰπέτε μας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἂν ἐμελετήσατε τὴν δικογραφίαν, ἂν εἶσθε ἕτοιμος ἐπὶ τοῦ ζητήματος· θὰ τὸν τιμωρήσητε ἢ δὲν θὰ τὸν τιμωρήσητε τὸν Κολιαλέξην;

§158Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν προέβην ποτὲ εἰς τὴν ζωήν μου οὐδὲ θὰ προβῶ εἰς ἀποφάσεις ἐσπευσμένας. Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα ἄνευ προσωποληψίας, ἄνευ καμμιᾶς μεροληψίας, μὲ δικαιοσύνην, ἀνεπηρέαστος ἀπὸ κάθε ἄλλο αἴσθημα καὶ ὅταν σχηματίσω γνώμην ἐκ τῆς ἰδίας ἀντιλήψεως, τότε θὰ λάβω τὴν ὁριστικήν μου ἀπόφασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ δηλώσω μόνον εἶναι ὅτι δὲν θὰ παραλείψω νὰ χρησιμοποιήσω κανὲν μέτρον τὸ ὁποῖον νὰ συντελῇ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος καὶ τῆς γαλήνης ἐν τῷ Ναυτικῷ. Πρὸς ἐσπευσμένας ἀποφάσεις δὲν εἶμαι ὥριμος ποτέ. Ἔχω νὰ προσθέσω μόνον τοῦτο· ὅτι, ὅπως σᾶς ἐβεβαίωσεν ἤδη κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, μέχρι τοῦδε ἠκολούθησα τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἐχάραξε καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.

§159Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ὁδὸν ἠκολουθήσατε σεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπῆρξαν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν ἀντίθετον ὁδὸν καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἤλεγξαν τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν συγκεκριμένως ἐπὶ τῷ ὅτι δὲν ἐτιμώρησε τὸν Κολιαλέξην.

§160Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εὐθύνομαι δι’ ὅσους ἤλεγξαν τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἐγώ.

§161Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δέχομαι πλήρως τὴν δοθεῖσαν πληροφορίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀναγνωρίζω ὡς σώφρονα καὶ ἀρίστην τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ὅπως μετὰ ὡριμωτέραν μελέτην ἀποφασίσῃ καὶ ἐνεργήσῃ. Ἀλλ’ ἤθελα νὰ εἴμεθα ἀπὸ τοῦδε ἐξηγημένοι καλῶς, ὅτι, ἂν θὰ τιμωρηθῇ ὁ κ. Κολιαλέξης—δὲν γνωρίζομεν τί θὰ εἴπῃ ἡ δικογραφία, θὰ τὸ μάθετε σεῖς —, θὰ εἶναι ἐν τάξει ὁ ἡγέτης τῆς χθεσινῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§162Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν γνωρίζω Κολιαλέξην· γνωρίζω πταίστας. Ἂν βεβαιωθῶ ὅτι ὁ Κολιαλέξης ἔπταισε, θὰ τιμωρηθῇ βεβαίως· ἂν ὅμως δὲν ἔπταισε, δὲν ὑπάρχει καμμία δύναμις ἡ ὁποία νὰ μὲ πείσῃ ὅτι πρέπει νὰ τιμωρηθῇ εἷς ἀξιωματικός.

§163Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναμένομεν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἴδωμεν ἄν, ἀφοῦ μελετήσητε τὴν δικογραφίαν, αἱ πράξεις καὶ ἀποφάσεις σας θὰ δικαιώσωσι τὴν πολιτείαν ἡμῶν εἰς τὸ ναυτικὸν ζήτημα.

§164Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμείνατε νὰ ἴδητε τὰς ἀποφάσεις μου καὶ νὰ τὰς ἐξελέγξητε. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ὑπάρχει τίποτε νὰ ἐλέγξητε.

§165Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν.

§166Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχουν, ἀγαπητὲ συνάδελφε καὶ φίλε κ. Μαρῆ, τὴν ἑξῆς σχέσιν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἐξασκήσωμεν τὰ δικαιώματα ἡμῶν τὰ ἀντιπολιτευτικά, ἂν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει παραμείνωμεν, μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν μᾶς παρέχει τὸ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλης τῆς ἀξιοπρεπείας, καὶ θέλομεν ἀπὸ τοῦδε νὰ ἔχωμεν καθωρισμένα τὰ ὅρια τῆς εὐθύνης ἑκάστου· διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ τυφλωθῶμεν ἀπὸ τὴν μανίαν τῆς Ἐξουσίας, ἀπὸ τὸν ἔρωτα τῆς Ἐξουσίας, ἵνα κατὰ τὸν φίλτατον κ. Παπαναστασίου εἴπω. Φυλάξατε τὰ μειδιάματα ὑμῶν τὰ εἰρωνικὰ δι’ ἄλλους, διότι σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἁρμόζει νὰ τὰ ἀπευθύνητε εἰς ἡμᾶς· διότι ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν εἴχομεν ἡμεῖς αἴσθημα στοργῆς πρὸς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, ἂν δὲν εἴχομεν πλήρη συναίσθησιν τοῦ τί θὰ εἴπῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὑπῆρχε τρόπος καὶ τρόπος ἀσφαλὴς καὶ τρόπος ἄκοπος νὰ παραμείνωμεν εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα. (Θόρυβος). Ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἡμεῖς εἰς ἀρχὰς πιστεύοντες, ἐν ἀντιθέσει πρὸς σᾶς τὰ προσωπικὰ κόμματα, ἐπεμείναμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός μας ἀδιαφοροῦντες περὶ τοῦ ἂν τοῦτο καθίστα ἐπισφαλῆ τὴν παραμονήν μας ἐν τοῖς ὑπουργικοῖς ἑδωλίοις. Ἢ μήπως ὑπάρχει τις καλῆς πίστεως συζητητὴς δυνάμενος νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ γεγονὸς ὅτι, ἂν ἠθέλομεν νὰ προβῶμεν εἰς ἀβαρίας, δὲν θὰ ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει; Ἀλλ’ ἡμεῖς καὶ ὡς Ἀντιπολίτευσις θὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας, δὲν θὰ ἀντιγράψωμεν σᾶς, ἐν τῇ συναισθήσει ὅτι μέγα εἶναι καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ καθῆκον, ὅταν πρόκειται νὰ συγκρατῇ μίαν ἐπικίνδυνον Κυβέρνησιν ἐντὸς τῶν δυνατῶν ὁρίων ἅτινα διαγράφουν αἱ πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις. Ἀλλὰ καὶ δυσάρεστος ἂν μᾶς εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τῇ συναισθήσει ὅτι πάντως κάλλιον ὑμῶν θὰ διεχειριζόμεθα τὰ κοινά, δὲν πρόκειται νὰ τὴν κατέχωμεν παρὰ ἐφόσον σεῖς θὰ παραμείνητε ἐν τῇ Ἀρχῇ, δηλαδὴ ἐπὶ βραχύτατον χρόνον. Ψῆφον ἐμπιστοσύνης δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ δώσωμεν εἰς Κυβέρνησιν παραδόξου σχηματισμοῦ, πρωτοφανοῦς ἀνομοιομορφίας καὶ θνησιγενοῦς ὑποστάσεως. Θὰ δώσωμεν δυσμενῆ ψῆφον καὶ ἐλπίζομεν ὅτι τοιαύτη θὰ εἶναι καὶ τῆς πλειονοψηφίας ἡ ψῆφος. Ἄν συμβῇ τὸ ἀντίθετον, ἂν ὑπερψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν θὰ αἰσθανθῶμεν πικρίαν, ἀλλ’ οὔτε φόβον καταστροφῆς τῶν κοινῶν θὰ μᾶς ἐμπνεύσῃ ἡ τυχὸν παραμονή της ἐν τῇ Ἀρχῇ ἐπὶ δίμηνον, διότι ἁπλῶς θὰ καθυστερήσῃ ἐπὶ βραχὺ τὸ δημιουργικὸν ἔργον τῆς προκατόχου της. Εὐχαρίστως διὰ τόσον μικρὸν διάστημα, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εὐμενῆ ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τῆς ἐδίδομεν τὴν εὐχήν μας....

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§168Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατ’ ἐπανάληψιν ἔχω δηλώσει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς οὐδὲν προσωπικὸν κόμμα, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ πολεμήσω, ἐφόσον ἀντιτίθεμαι εἰς πᾶν προσωπικὸν κόμμα, δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών μου τὰ προσωπικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ, ὡς καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον, τὴν αἰτίαν ὅλων τῶν συμφορῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ διότι εἰδικῶς ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόσωπος μιᾶς τάξεως, εἶμαι ὑπὲρ τῆς πάλης τῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ κυριαρχήσουν. Θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων, τῶν διαφόρων ὁμάδων θὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὸ μοιραῖον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα, ὡς κόμμα τάξεως, εἶναι δεδηλωμένον ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ψήφου· εἶναι βασικὸν ἄρθρον τοῦ καταστατικοῦ του καὶ πᾶς ὅστις δὲν ἤθελε συμμορφωθῆ πρὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην νομίζω ὅτι θὰ ἔπαυε πράγματι νὰ εἶναι ἀγροτικός. Τούτου ἕνεκα δηλῶ ὅτι θέλω καταψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως, διότι θεωρῶ τὴν συγκρότησίν της, δι’ οὓς λόγους οἱ προλαλήσαντες εἶπον, ὄχι τὴν προσήκουσαν, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ ὅτι ἔχω πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὴν ὡς ἄτομα. Ὡς συγκρότημα ὅμως πολιτικόν, ὡς συγκρότημα κυβερνητικὸν νομίζω ὅτι πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ καταρτισθῇ ὑπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἠθικῶς πολιτεύεσθαι. Ἡ Κυβέρνησις δύναμαι νὰ εἴπω ἐν πεποιθήσει ὅτι ἔχει φιλαγροτικὴν πολιτικήν, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν ὑπὸ τὴν πίεσιν ἐκείνων ποὺ τὴν ὑποστηρίζουν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν ἢ ἂν θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ παραιτηθῇ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι εἶναι φιλαγροτικός, θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ παραιτηθῇ, ἂν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἔχῃ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ὅλου ἀγροτικοῦ κόσμου.

§169Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ παρουσιασθῇ ἀπολύτως καμμία τοιαύτη περίπτωσις νὰ παραιτηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι μετέσχε τῆς Κυβερνήσεως ἐν πλήρει γνώσει ὅτι πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ ἡ χαραχθεῖσα ἀπὸ ἐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς ὁποίας οὐδεμία παρέκκλισις εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Τοιαύτην ἐπίγνωσιν εἶχον ὅταν εἰσηρχόμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι μέχρι τέλους ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν.

§170Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐλπίζομεν ὅτι αὐτὸ θὰ ἀποδειχθῇ ἀμέσως αὔριον, διότι ἔχει ψηφισθῆ ὁ νόμος εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ὥστε μία ψήφισις χρειάζεται καὶ ἡμᾶς θὰ μᾶς εὕρετε προθύμους νὰ σᾶς συντρέξωμεν. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, ἐπαναλέγω, τί πρόγραμμα θὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὸ πρόγραμμα τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς μείζονος μερίδος καὶ τοῦ ὑποστηρίζοντος τὴν Κυβέρνησιν πολιτευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας ἢ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ, τόσον παλαιόν, ἢ ἄλλα προγράμματα φασιστικὰ τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθησαν; Ποῖον ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ συγκρουόμενα προγράμματα θὰ ἐφαρμοσθῇ; Διότι βεβαίως δὲν εἶναι πρόγραμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξηνέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὸ εἶπον καὶ εἰς τὸν τέως Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἀγρόται ἔπρεπε νὰ ἔλθωμεν μὲ σημαίαν ἀναπεπταμένην καὶ νὰ ὀργανώσωμεν συλλαλητήρια ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος καὶ δι’ αὐτὸ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤλεγξα τὸν κ. τέως Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἔσπευδε νὰ ψηφίσῃ τὸ ταχύτερον τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον καὶ ὅλα τὰ ριζοσπαστικὰ μέτρα, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἀντιτίθενται οἱ κακοὶ ὑποστηρικταί, ἐκεῖνοι ποὺ θὰ σᾶς ρίψουν καὶ σᾶς μετ’ ὀλίγον.

§171Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὥστε τὸν Παπαναστασίου τὸν ἐστήριξεν ὁ Μιχαλακόπουλος;

§172Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἔλεγον ὅτι, ἐπειδὴ εἶχεν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια, δὲν ἐνόμιζεν ὅτι, ὅταν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος, θὰ διεπράττετο τὸ ἔγκλημα νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησίς του. Κύριοι, ἐπειδὴ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη ἀρκετά, ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὰ καὶ μόνον ἐλπίζων, ἂν κακῇ τύχῃ εἶσθε καὶ αὔριον Ὑπουργοί, ὅτι θὰ συντελέσητε καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Κατερχόμενος καταθέτω τὴν ἑξῆς δήλωσιν (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑπογραφόμενοι, μέλη τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος, ἔχοντες τὴν ἀντίληψιν ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ψήφου, ὅπερ εἶναι βασικὴ ἀρχὴ τοῦ προγράμματος τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος, νομίζουσιν ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται αὐτοῖς, ἐφόσον εἶναι μέλη τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος, νὰ ὑπερψηφίσωσι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δηλοῦσιν ὅτι θὰ καταψηφίσωσι ταύτην, σὺν ἄλλοις καὶ πρωτίστως ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου. Χ. Κατριβάνος, Α. Δενδρινός, Παναγ. Στενός».

§173Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐκ μέρους τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι οἱ κύριοι αὐτοὶ μὴ συμμορφωθέντες πρὸς τὸ καταστατικὸν τῆς ὁμάδος παύουν νὰ ἀνήκουν εἰς αὐτήν.

§174Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα, διότι ἔπρεπε νὰ σᾶς ἀποβάλωμεν, ὅταν τὴν ἄλλην φοράν, ἐνῷ εἴπομεν ὅτι θὰ δώσωμεν ψῆφον, σεῖς ἐφύγατε.

§175Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἡ ὁμὰς ἡ ἀγροτικὴ δίδει λευκὴν ψῆφον, διότι ἐκοροϊδεύθη ἀπὸ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν καὶ δι’ αὐτὸ θὰ μείνῃ εἰς τὸ μέλλον ἀρνητική, ὅπως ὅλα τὰ σοσιαλιστικὰ κόμματα εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν δίδουν ἐμπιστοσύνην.

§176Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. προλαλήσας εἶπεν ὅτι ἐκοροϊδεύθη ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι ὀλίγον πρὸ τῆς ψηφοφορίας τῆς τελευταίας ἡμέρας ποὺ κατεψηφίσθη ἡ Κυβέρνησις συνεννοήθημεν καὶ ὑπεσχέθη καὶ αὐτός, ὅπως καὶ ὁλόκληρος ἡ ἀγροτικὴ ὁμάς, χάριν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις ὁλόκληρος ἡ ὁμὰς ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἐξαιρετικῶς δὲ ὁ κ. Μαργέτης περιεφέρετο εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀγροτικὴν πολιτικήν!

§177Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ψηφοφορίαν ἡ ἀγροτικὴ ὁμὰς καὶ τὰ ἐννέα μέλη της συνεφώνησαν, μηδενὸς ἐξαιρουμένου, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις Παπαναστασίου νὰ καταψηφισθῇ, διότι δὲν ἀνταπεκρίθη ποσῶς εἰς τοὺς πόθους τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρίσκετο ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, ψηφισθὲν ἤδη κατ’ ἀρχήν, τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον, ἐθεωρήθη καλὸν ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ ἀγροτικὴ ὁμὰς νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ σπουδαιότατον αὐτὸ νομοσχέδιον. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφάσισε νὰ ψηφίσῃ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀναβάλῃ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἕως ὅτου ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§178Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Βεβαιῶ τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ψηφοφορίαν, καθ’ ἣν ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος, συνηντήθην μὲ τὸν κ. Μαργέτην εἰς τὸν διάδρομον καὶ τὸν ἠρώτησα ἂν θὰ ἔλθῃ νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτῆς. Τὸν παρεκάλεσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Παπαναστασίου ὅπως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ κάμῃ δήλωσιν ὅτι θὰ ψηφίσῃ μετὰ τῆς ἀγροτικῆς ὁμάδος ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦτο μόνον διὰ τὴν ἐντύπωσιν. Μοῦ εἶπε τότε ὁ κ. Μαργέτης ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ μὴ ἔλθῃ νὰ κάμῃ δήλωσιν, πλὴν ὅμως διεβεβαίωσε τὸν κ. Πρόεδρον ὅτι ὡρισμένως θὰ προσέλθῃ καὶ θὰ ψηφίσῃ.

§179Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἰς τὸν ἀπεσταλμένον τοῦ κ. τέως Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶπον ὅτι ὑπεστήριξα εἰς τὴν ὁμάδα ὅτι ὤφειλε νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις διότι δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τοὺς πόθους τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Τὸ μόνον ποὺ ἠμπορῶ νὰ κάμω εἶναι νὰ ἀπόσχω, διότι, ἂν λάβω μέρος, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὅπως εἶχον καὶ ἐντολήν, νὰ ἀναπτύξω δριμύτατον κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§180Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ εἴπετε ὅτι θὰ ψηφίσετε.

§181Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ ὅτι παρ’ ὅλα ταῦτα πειθαρχῶν εἰς τὴν κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπόφασιν θὰ ψηφίσω, ἀλλὰ θὰ ἀναπτύξω δριμύτατον κατηγορητήριον.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§183Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, παρέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διότι αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ μου. Ὡς μέλος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐξεπροσωπήθην ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρέρχομαι εἰς τὸ βῆμα ἵνα ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ μου καὶ τῆς πολιτικῆς μου ἱστορίας, θεωρῶν ὅτι αἱ στιγμαὶ εἶναι κρίσιμοι. Ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν τὸ πρῶτον μία Κυβέρνησις καὶ τὸ προέχον ζήτημα εἶναι νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ πολιτική. Ἐρευνῶν τὴν ὑπόστασιν τὴν πολιτικὴν τῆς νέας Κυβερνήσεως, εὑρίσκω ὅτι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐμφανίζεται μία πολιτικὴ ἀνωμαλία ἀσυνήθης καὶ πρωτοφανὴς εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικά. Εἶναι Κυβέρνησις συμβατική, προελθοῦσα ἐκ συμβιβασμοῦ κομμάτων τῆς δεξιᾶς τῶν ὁποίων οἱ ἀρχηγοὶ δὲν ἐτόλμησαν νὰ ἀναλάβωσι τὰς εὐθύνας τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς καὶ τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Λέγων ὅτι τοῦτο εἶναι πολιτικὴ ἀνωμαλία τί ἐννοῶ νὰ σημάνω; Ὅταν καταρτίζεται μία Κυβέρνησις ἐκ μέρους κομμάτων, ὧν οἱ ἀρχηγοὶ δὲν μετέχουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ἐγωισμοὶ προσωπικοὶ τοὺς διήρεσαν, καὶ τοῦτο εἶναι ὀλέθριον διὰ τὸν Τόπον, ὅταν εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς Δημοκρατίας οἱ ἐγωισμοὶ οἱ προσωπικοὶ φθάνουν μέχρι τοῦ σημείου τούτου, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπουν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ γενικοῦ συμφέροντος σύμπραξιν, ἵνα ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἀρχὴν οἱ ὑπεύθυνοι ἀρχηγοὶ καὶ κυβερνήσωσι μὲ τὸ προσωπικὸν κῦρος, τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνήκει, τὴν Χώραν, ἢ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς δὲν τολμῶσι νὰ ἀναλάβωσι τὰς εὐθύνας, ὅτι εἶναι δειλοὶ πρὸ τῶν εὐθυνῶν. Καὶ εἶναι καὶ τοῦτο ἐπίσης ὀλέθριον σημεῖον διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Δὲν ἀναλαμβάνουσιν εὐθύνας. Θέτουσι περιορισμὸν κατὰ χρόνον, θέτουσι περιορισμὸν κατὰ ἔκτασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν κηδεμονεύουσι καὶ πέπρωται ἡ Ἑλλὰς νὰ κυβερνηθῇ ἀπὸ οἱονεὶ ἀνήλικον, τοῦ ὁποίου συμπαρίστανται συμπαραστάται ἐπίτροποι.

§184Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν φαντάζεσθε τὴν κηδεμονίαν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§185Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Φαντάζομαι ἐγώ, ἢ σεῖς φαντάζεσθε ὅτι δὲν εἶσθε ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν τῶν κομμάτων, τῇ ἀνοχῇ τῶν ὁποίων εὑρίσκεσθε εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα;

§186Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκ μέρους μου δὲν ἐτέθη τοὐλάχιστον οὐδὲν ὅριον...

§187Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρ’ οὐδενὸς δὲν ἐτέθη.

§188Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. ... Καὶ ἂν ἤθελεν ἀνταποκριθῆ αὕτη εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς δημοσίας γνώμης καὶ τὰς προσδοκίας ἡμῶν πάντων, ἀκόμη καὶ εἰς τὰς ἐπαγγελίας τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, βεβαίως θέλει τύχει τῆς ὑποστηρίξεώς μας. Ἀναντιρρήτως διατηροῦμεν πλήρη ἐλευθερίαν ἵνα ἐκ τῶν πραγμάτων τὴν καταδικάσωμεν. Καὶ ἂν δὲν ἠθέλομεν εἴπει αὐτό, ἐξυπακούεται.

§189Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων νομίζουσιν ὅτι διακόπτοντες, διακόπτουσιν ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ζήσει τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ δὲν ἔχει μελετήσει τὴν ἱστορίαν τοῦ Κοινοβουλίου τούτου. Γνωρίζω ὅτι ὑπὸ ὡραίους λόγους ἐκαλύφθησαν πολλάκις συμβιβασμοὶ οἱ ὁποῖοι ἀπέληξαν εἰς μείωσιν αὐτοῦ τούτου τοῦ γοήτρου τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐμένα οἱ ὡραῖοι λόγοι δὲν μὲ συγκινοῦσι παντάπασι. Γνωρίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅπως τὸ λέγω καὶ ἡ ἱστορία δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ. Ἡ Κυβέρνησις τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν εἶναι Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν οἱ κηδεμονεύοντες ἔχουσι θέσει ὅρια καὶ κατὰ χρόνον καὶ κατ’ ἔκτασιν ἐνεργείας.

§190Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶσθε ἐλεύθερος νὰ τὸ λέγετε. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι δὲν εἶμαι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τοιούτου εἴδους Κυβέρνησιν.

§191Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀρέσκεσθε νὰ τὸ πιστεύετε. Ἂν κατηρτίζετο Κυβέρνησις συμφώνως πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ἔρριψαν τὴν προκάτοχον, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε κῦρος τοιοῦτον εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ταχθῇ κανεὶς περιορισμὸς οὔτε κατὰ χρόνον οὔτε κατ’ ἔκτασιν, ἀλλὰ Κυβέρνησις περιωρισμένη κατὰ χρόνον καὶ κατ’ ἔκτασιν δὲν εἶναι Κυβέρνησις Χώρας, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεδειγμένη διὰ νὰ ἡγηθῇ τῶν τυχῶν τῆς πατρίδος σήμερον. Εἶναι κοινὸς τύπος ἐὰν εἴπω ὅτι ἡ Ἑλλὰς σήμερον, ὅπως ὅλα τὰ Κράτη τὰ διελθόντα τὴν θύελλαν τὴν πολεμικήν, χειμάζεται καὶ ἔχει ἀνάγκην πλήρους τῆς κυριαρχίας της καὶ πλήρους τῆς εὐκαιρίας ἐνασκήσεως τῆς κυριαρχίας της ἀπέναντι ὅλων τῶν ἀνέμων καὶ ὅλων τῶν τρικυμιῶν, αἱ ὁποῖαι περιστοιχίζουν τὸ σκάφος τῆς Πολιτείας. Τὴν κυριαρχίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τὴν ἀντιπροσωπεύσῃ καὶ ἡ κυριαρχία εἶναι ἔννοια ἡ ὁποία δὲν ἐπιδέχεται κανένα περιορισμὸν καὶ ὅμως εἰς μίαν συμβατικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ διεξέλθῃ στιγμὰς χειμῶνος καὶ κρατικοῦ καὶ κοινωνικοῦ θέτουν οἱ κηδεμονεύοντες αὐτὴν περιορισμοὺς καὶ κατὰ χρόνον καὶ κατ’ ἔκτασιν δικαιοδοσίας καὶ τοῦτο ἀποκαλῶ ἀνωμαλίαν διὰ νὰ μὴ τὸ χαρακτηρίσω κατ’ ἄλλον τρόπον βαρύτερον. Μᾶς εἶπον ὅτι εἶναι Κυβέρνησις ἀνάγκης· καὶ ἐρωτῶ ἐγὼ ὁ ἁπλοῦς πληρεξούσιος τὸν ἑαυτόν μου: Ποίας ἀνάγκης; Ἀπάντησις ἄλλη δὲν ἐδόθη παρὰ ἐκείνη ἡ ὁποία ἐλέχθη καὶ ἐγράφη ἔξωθεν τοῦ Κοινοβουλίου, τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ μὴ ὑπάρχῃ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις....

§192Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δημοκρατικὴ ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις;

§193Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κυβέρνησις τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως. Σεῖς εἴπετε διὰ τῶν ὀργάνων σας ὅτι εἶσθε Κυβέρνησις Φιλελευθέρων.

§194Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας τὸ ἐδώσαμεν ἡμεῖς οἱ μὴ ἔχοντες μονοπώλιον τὴν Δημοκρατίαν, διότι ἡμεῖς ἐδώσαμεν τὸ ὅλον καὶ σεῖς δὲν ἐδώσατε τίποτε.

§195Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τῆς ἀνάγκης, λέγω, νὰ μὴ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων, τῶν κομμάτων τῆς ἀριστερᾶς. Καὶ διατί; Διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦτο στρατοκρατική, διότι εἶχεν ἓν μέλος αὐτῆς στρατηγόν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ Πρόεδρος τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐξήγησεν ὅτι δὲν σημαίνει τοῦτο στρατοκρατίαν, ἀλλ’ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ διαβληθῇ μία Κυβέρνησις ὡς στρατοκρατική, διότι εἶχεν ὡς μέλος αὐτῆς ἕνα στρατηγόν, τί νὰ εἴπῃ τις διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει πλείονα τοῦ ἑνός, πλείονα τῶν δακτύλων τῆς μιᾶς χειρὸς στρατιωτικὰ μέλη;

§196Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἡ ἰδιότης τοῦ στρατιωτικοῦ ἡ ὁποία προδίδει τὸν στρατοκρατικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ στρατοκρατικόν. Δύναται μία Κυβέρνησις νὰ ἀποτελῆται ὅλως διόλου ἐκ πολιτικῶν μελῶν καὶ ἐν τούτοις νὰ ἔχῃ στρατοκρατικὸν χαρακτῆρα ἕνεκα τῶν ἀντιλήψεών της.

§197Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ μὲ διακόπτῃ καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι αὐτὸ δὲν τὸν ὠφελεῖ. Τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις δὲν τὴν ὑπεστήριξεν ὅτε ἦτο Ἀντιπολίτευσις, διότι κατηγόρει ὡς στρατοκρατικὴν τὴν Κυβέρνησιν τὴν πρώην, διότι εἶχε μεταξὺ τῶν μελῶν της ἕνα στρατηγόν, τὸν κ. Πάγκαλον.

§198Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δι’ αὐτό.

§199Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δι’ αὐτό, διότι ὅλαι αἱ ἄλλαι κατηγορίαι ἀπεδείχθησαν ὅτι ἦσαν ψεύδη καὶ συκοφαντίαι.

§200Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί εἶπε, κ. Πρόεδρε; Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπεμβῆτε.

§201Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ μὴ μὲ διακόπτετε, εἶναι τὸ περισσότερον ποὺ σᾶς συμφέρει.

§202Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ φροντίζῃ νὰ ἐμφανίζεται κανεὶς εἰς τὴν Συνέλευσιν ἔχων πλήρη τὴν συνείδησιν τῶν ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τὸ Σῶμα.

§203Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἂν ἐπρυτάνευεν αὐτὴ ἡ σκέψις, δὲν θὰ ἤρχεσθε εἰς τὸ ἐδώλιον ἐκεῖνο.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· μὴ ἐξέρχεσθε τοῦ θέματος.

§205Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς, διότι εἶναι ὑποχρέωσίς μου νὰ ἀπαντῶ εἰς τὰς διακοπάς. Ἂν αἱ διακοπαὶ δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος, δὲν εὐθύνομαι ἐγώ.

§206Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρώτην φορὰν τὸ λέγετε ὅτι δὲν θέλετε διακοπάς. Δὲν θὰ σᾶς γίνῃ εἰς τὸ ἑξῆς καμμία.

§207Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὅτι ἔφερεν εἰς ἀποσύνθεσιν τὸ Κράτος. Καὶ ἐρωτῶ ἐγὼ ὁ ἁπλοῦς πληρεξούσιος τὸν ἑαυτόν μου: Ἂν πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐπρόκειτο νὰ φέρῃ εἰς ἀποσύνθεσιν τὸ Κράτος θὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησις ἡ συμβατικὴ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἀνύψωνεν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος, τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ Κράτος; Ποίας ἐμπιστοσύνης ἀπολαύουν αἱ συμβατικαὶ Κυβερνήσεις τοῦ τύπου τῆς ἐνώπιον ἡμῶν παρισταμένης δὲν θέλω νὰ εἴπω εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι αὐτὸ εἶναι ἐξόφθαλμον, ἀλλ’ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἀποδεικνύει ἡ ἱστορία τῶν συμβάντων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ χειριζόμενος καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἰδιῶται, παύσαντες νὰ ἔχωσι τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ, μετέβησαν καὶ κατέλαβον τὰς Ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἔστειλαν διαταγάς;

§208Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠκούσατε ἤδη τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Μαντινείας ὅτι πραγματικῶς μετέβησαν ἰδιῶται, ὅπως τοὺς ὀνομάζετε σεῖς σήμερον, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀντελήφθη τοῦτο, μετέβη καὶ τοὺς ἐξεδίωξε καὶ διέταξε νὰ γίνουν ἀνακρίσεις αὐστηρόταται. Αὐτὰ ἐβεβαιώθησαν ἀπὸ τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Μαντινείας.

§209Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ ἄλλου θέματος· ὁμιλῶ περὶ τοῦ κύρους καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν μία συμβατικὴ Κυβέρνησις, ὁποία ἐκείνη τῆς ὁποίας ἔχετε τὴν τιμὴν νὰ προΐστασθε, δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ.

§210Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συνεννοούμεθα.

§211Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Βεβαίως δὲν συνεννοούμεθα, διότι ἄλλην ἀντίληψιν ἔχετε σεῖς καὶ ἄλλην ἔχω ἐγώ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ἐτιμωρήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι;

§212Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱ εἰσελθόντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον συνελήφθησαν;

§213Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Πρωθυπουργός). Διετάχθησαν ἀνακρίσεις.

§214Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν τοὺς συνελάβετε, κύριε Πρωθυπουργέ;

§215Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποίους νὰ συλλάβω;

§216Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφηρμόσατε τὸν νόμον κατὰ τοῦ πολίτου Ζωιοπούλου;

§217Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρουσίαν μόνον ἔκαμον.

§218Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐξέδωσαν διαταγὴν μὲ τὴν ὑπογραφήν σας, ἐπλαστογράφησαν τὴν ὑπογραφήν σας καὶ δὲν τοὺς συνελάβετε; Κατερρακώσατε τὸν Νόμον.

§219Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ εἶσθε μετριώτερος εἰς τὰς ἐκφράσεις σας καὶ μάλιστα ὅταν στηρίζητε τὰς κρίσεις σας ἐπὶ ὅλως διόλου ἀνακριβῶν πληροφοριῶν.

§220Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§221Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Κανεὶς ἰδιώτης δὲν ἔστειλε τηλεγράφημα. Αὐτὸς τὸν ὁποῖον ὑπαινίσσεσθε προσῆλθεν, ἄγνωστος πρὸς ἐμέ, καὶ μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι κυκλοφορεῖ διάδοσις ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ὁμάδος τοῦ Στόλου ἀπέπλευσεν ἄνευ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὅτι ὁλόκληρος ἡ κοινωνία ἔχει ταραχθῆ ἐκ τῆς διαδόσεως. Ἦτο τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν Ἐξουσίαν καὶ ἀνέλαβον καὶ ἐγὼ τὴν Ἐξουσίαν. Ὅτε δὲ παρουσιάσθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν μοὶ ἔγινε καμμία ἀνακοίνωσις ὅτι εἶχε δοθῆ προηγουμένως ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν διαταγὴ νὰ ἀποπλεύσῃ ὁ Στόλος εἰς γυμνάσια. Ἐπίστευσα τὴν διάδοσιν αὐτὴν καὶ ἔστειλα ἓν ραδιοτηλεγράφημα πρὸς τὸν Στόλον διὰ τοῦ προσώπου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγνώριζε νὰ ἐπιστρέψῃ ὀπίσω.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις παρεξετράπη. Γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ ἔπρεπε συνεπῶς νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις μόνον ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων.

§223Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ συζήτησις, ὅταν μία Κυβέρνησις ἐμφανίζεται τὸ πρῶτον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀφορᾷ πρῶτον καὶ κύριον τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως· ἀφορᾷ ἔπειτα τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν ἔρχονται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὰ διδάξω αὐτά, κ. Ἀντιπρόεδρε;

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καὶ ἐξέρχεσθε τοῦ Κανονισμοῦ.

§225Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφῆστε τὸν ρήτορα ἥσυχον· δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὸν περιορίζητε.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἐπερωτήσεως.

§227Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι πρωτοφανὴς μεροληψία Προέδρου.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· ὁρίστε, κύριε Ἀραβαντινέ.

§229Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ἔδωκα τὴν πρέπουσαν ἀπάντησιν διὰ νὰ μὴ μὲ διακόψῃ ἐκ νέου. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν πληρεξουσίων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Ὑποστηρίζω λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐκ τῆς συνθέσεως αὐτῆς ἀποτελεῖ μίαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει ἄλλην ἐξήγησιν, εἰμὴ ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα τὴν κηδεμονεύουν δὲν κατώρθωσαν νὰ ὑποτάξουν τοὺς προσωπικούς των ἀνταγωνισμοὺς εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον διὰ νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν ἔγκυρον, ἵνα ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ Χώρα, ἢ ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δὲν ἐτόλμων νὰ ἀναλάβουν τὰς εὐθύνας τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν δυσχερῶν αὐτῶν περιστάσεων. Καὶ ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ὅτι αἱ περιστάσεις τὰς ὁποίας διερχόμεθα εἶναι εἰς ἄκρον δυσχερεῖς, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τοῦτο οὐδένα ἐκ τῶν πληρεξουσίων διαφεύγει καὶ ἐζήτησα νὰ ἀνατρέψω τὸν ἰσχυρισμόν, τὸν ὁποῖον καὶ ἀνέτρεψα, ὅτι ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη ἡ ὁποία νὰ δικαιολογῇ τὸν τοιοῦτον σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Καὶ λέγω περαιτέρω ὅτι, ἐνῷ οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει δικαιολογοῦσα τὸν σχηματισμὸν παρακυβερνήσεως ὑπὸ κομμάτων τὰ ὁποῖα διστάζουν νὰ ἀναλάβουν τὰς πολιτικὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ὅμως ἔχουν, ὁ σχηματισμὸς οὗτος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ ὀλέθριος διότι καταρρίπτει αὐτὸ τοῦτο τὸ γόητρον καὶ τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν περὶ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ὅτι τὸ δημοκρατικὸν ἡμῶν πολίτευμα εἶναι μορφῆς κοινοβουλευτικῆς, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ὑπῆρξεν ὁ πρόδρομος τῆς Δημοκρατίας καὶ ὅτι ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως παρὰ τὰς κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις, παρὰ τὰ θέσμια τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, τίποτε ἄλλο δὲν εἶναι προωρισμένος νὰ ἀπεργασθῇ ἢ μόνον τὴν μείωσιν τῆς ὑπολήψεως τοῦ Κοινοβουλίου παρὰ τῷ λαῷ. Καὶ ἀντιστρέφων τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν πληρεξουσίου, λέγω εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν εἶναι τόσον πολὺ ἡ ὀξύτης τῶν συζητήσεων καὶ τῶν διαιρέσεων ἡ ὁποία δύναται νὰ φθείρῃ ἓν πολίτευμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φθείρῃ ἓν πολίτευμα εἶναι ἡ κατάπτωσις τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμίων, τὰ ὁποῖα εἶναι συνάρτησις τοῦ πολιτεύματος. Δὲν κατώρθωσαν ὅμως νὰ πείσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γίνῃ τοιουτοτρόπως ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὡμίλησαν καὶ περὶ τῆς ὁμοιογενείας τῆς προελεύσεως τῶν διαφόρων κομμάτων. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ ὑπόμνησις ἑνὸς ἱστορικοῦ γεγονότος. Ἐνόσῳ αἱ ἰδέαι, ὑφ’ ἃς συνηγωνίσθημεν ἄλλοτε οἱ συμπαριστάμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἦσαν γόνιμοι ἰδέαι, βεβαίως ὑπῆρχεν ὁμοιογένεια καὶ ἦσαν ἰδέαι σωστικαί· ἀλλ’ ὅταν αἱ ἰδέαι ἔγιναν σύμβολα καὶ σύμβολα προσώπων, ἡμεῖς διῃρέθημεν. Οὐδεμία ἰδέα εἶναι προωρισμένη νὰ ζήσῃ καὶ νὰ εἶναι γόνιμος, ὅταν μεταβάλλεται εἰς σύμβολον καὶ εἰς λατρείαν προσώπων. Καὶ ἐν ὀνόματι μιᾶς λατρείας ὁμιλοῦμεν σήμερον περὶ ὁμοιογενείας. Ὁ ἀνταγωνισμὸς εἶναι νόμος τῶν Κοινοβουλίων, ἀλλ’ ὁ ἀνταγωνισμὸς ὁ θεμιτὸς καὶ ἠθικός, ὁ στηριζόμενος ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῆς εὐθύνης. Ὅταν δὲ βλέπω Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ἀνευθύνου καὶ τῆς πολιτικῆς δειλίας, λέγω ὅτι ὁ Τόπος οὗτος τρέχει κίνδυνον, διότι τὸ Κοινοβούλιον τρέχει κίνδυνον. Καὶ τολμῶ νὰ εἴπω ἐγὼ ὡς ἄτομον—καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θὰ ἐπαληθεύσῃ ἡ προφητεία μου—ὅτι τὰ κόμματα τὰ ὑποστηρίζοντα τοιαύτας συμβατικὰς λύσεις δὲν εἶναι κόμματα προωρισμένα νὰ ζήσουν, εἶναι κόμματα προωρισμένα νὰ ἀποθάνουν. Κόμματα προωρισμένα νὰ ζήσουν εἶναι ἐκεῖνα ἅτινα ἀνέδειξαν τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶχε συνείδησιν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, καὶ ἡ ὁποία θὰ ἐσέβετο τὴν συνείδησιν τῆς εὐθύνης τῶν ἀντιπάλων κομμάτων, χωρὶς νὰ τὰ φθονῇ ἂν κάθηνται εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα. Ὁ ἀγὼν ὁ πολιτικός, ὁ ὁποῖος θὰ διεξαχθῇ κατὰ τοῦ ἀντιπάλου ἡμῶν κόσμου τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐμπιστευθῇ ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς χεῖρας τρεμούσας νὰ ἀναλάβουν τὰς εὐθύνας τῆς διακυβερνήσεως τῶν κοινῶν καὶ ἐμπιστευομένας αὐτὰς εἰς τοὺς ἐπιτρόπους των. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὸ συναίσθημα ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔγινε Τόπος νεκρῶν διὰ νὰ ἀφήνῃ τὰ νεκρὰ κόμματα νὰ θάπτουν τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι προωρισμένη νὰ ζήσῃ καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ζήσῃ μόνον διὰ τοῦ ἀγῶνος, καὶ διὰ τοῦ ἀγῶνος τῶν κομμάτων τῶν ἐχόντων συνείδησιν τῆς ἰδίας των εὐθύνης. Μὴ βλέπων δὲ καθημένους εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα ἐκπροσώπους ζωντανῶν κομμάτων, ἐκπληρῶ ἓν ἱστορικὸν καθῆκον ἀπέναντι τῆς πατρίδος μου καὶ τῆς πολιτικῆς ἱστορίας, δίδων μαύρην ψῆφον, δέκα φορὰς μαύρην, εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§231Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὡς συμπέρασμα καὶ ὡς ἐπῳδὸν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἓν ἔχω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ κ. Σοφούλη, ὅτι θὰ εἶχον μεγαλυτέραν ἐκτίμησιν πρὸς αὐτὴν καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ σύμπας ὁ Λαὸς ἂν εἶχε τὴν γενναιότητα μετὰ παρρησίας ἐλευθέρως νὰ διακηρύξῃ καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὅτι «κύριοι, ἡμεῖς οἱ ἀποτελέσαντες τὴν Κυβέρνησιν ἐστρατολογήθημεν καὶ ἐδέχθημεν νὰ παίξωμεν ρόλον Κυβερνήσεως, ἀλλὰ Κυβερνήσεως μὴ ἐχούσης πρόγραμμα. Προσερχόμεθα ἐνώπιόν σας ἄνευ προγράμματος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πρόγραμμα, διότι τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν βασίζομεν πρὸς μίαν διελκυστίνδα ἥτις παίζεται ἐντὸς τοῦ στίβου τούτου εἰς βάρος τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας ὑπὸ τριῶν ἀρχηγῶν ἀντιμαχομένων μέχρι τῆς χθὲς μερίδων». Θὰ ἐξετίμων, λέγω, κύριοι, περισσότερον τὴν Κυβέρνησιν ταύτην διὰ τοιαύτην παρρησίαν σῴζουσαν τὴν εἰλικρίνειάν της, παρὰ διὰ τὸ πομφολυγῶδες ἀνεφάρμοστον πρόγραμμά της. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὅταν ὁ εἷς μὲν ἀρχηγὸς σήμερον ἐξυμνῶν τὸ κόμμα αὐτοῦ κατηγορεῖ τὸν ἀντίπαλόν του ἐπὶ παλαιοκομματικῇ ἀντιλήψει καὶ συναλλακτικῇ διαθέσει; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις πρόγραμμα ὅταν τὸ ἓν ἐκ τῶν ἐν συμμαχίᾳ ἐχθρικῶν κομμάτων ἀποτελῇ τὴν ἄρνησιν τοῦ ἄλλου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πρόγραμμα ἡ Κυβέρνησις ὅταν ὁ τρίτος ἀρχηγὸς ἐκ τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐφ’ οὗ τὴν συνδρομὴν βασίζεται, διασαλπίζει τὸν μεσάζοντα ρόλον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν δι’ ἐπιτηδείας ἐκμεταλλεύσεως ποιούμενος χρῆσιν τῆς κυβερνητικῆς εὐπιστίας νὰ καλλιεργήσῃ τὰς γενικωτέρας στρατοκρατικὰς αὐτοῦ βλέψεις, ἐκμεταλλευόμενος τὸ εὐάλωτον πλέον πεδίον προλειαινόμενον καταλλήλως; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ παρουσιάσῃ πρόγραμμα ὅταν ἓν ἕκαστον ἐκ τῶν ἐν τῇ συμμαχικῇ ταύτῃ ἐχθρότητι κομμάτων δὲν ἐπιδιώκῃ εἰμὴ νὰ κερδοσκοπήσῃ πολιτικῶς, ἀδιαφόρως ἂν τινὰ τούτων ἢ καὶ τὰ τρία ἐξέλθωσι μειωμένα ἐξ αὐτῆς τῆς ἐν συμμαχίᾳ πάλης; Ὅταν, κύριοι, — καὶ ὑπάρχουν πολλὰ ὅταν — ἡ ὑποστηριχθεῖσα ὑπὸ τῆς συμμάχου τριπλῆς ἐχθρότητος Κυβέρνησις αὕτη ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πεῖσμα, τὴν ἄρνησιν τοῦ ἑτέρου ἐξ αὐτῶν, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι ἡ κωμῳδία αὕτη, ἡ ὁποία ἐπαίχθη εἰς βάρος τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ κρατήσῃ ὄχι ἁπλῶς ἐντὸς τῆς ἀνατρεπτικῆς προθεσμίας, ἀλλὰ νὰ κρατήσῃ καὶ εἰς χρόνον στενώτερον ταύτης. Θὰ ἐπεθύμουν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ εἶχε τὴν εἰλικρίνειαν ταύτην νὰ δηλώσῃ τὰ ἀνωτέρω καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι καὶ τότε ἡ Συνέλευσις θὰ τὴν ἐχειροκρότει. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἔλεγον πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἀκούσῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὰς ὀλίγας ταύτας ἐπιγραμματικὰς λέξεις: Κύριοι, ἀρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς σας, προσέξατε, διότι, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου συνάδελφος εἶπε, τὰ ἐκτρώματα καὶ τὰ τέρατα δὲν ζῶσι μετὰ τὸν τοκετόν, ἀλλὰ συνηθέστατα παρασύρουσι καὶ τοὺς γεννήτορας αὐτῶν. Εἶσθε ὑπεύθυνοι καὶ θὰ εἶσθε ὑπεύθυνοι ὅτι ἐν τῇ καταστροφῇ ταύτῃ τῆς Κυβερνήσεως θέλετε συγκαταστρέψει καὶ τὴν Δημοκρατίαν, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῆς ταύτης τῆς Χώρας. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔκκλησιν ταύτην καὶ ὑπὸ τὸν ἐπιγραμματισμὸν αὐτὸν καλῶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους ἵνα ἀποφασίσωσι. (Χειροκροτήματα).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πάγκαλος ἔχει τὸν λόγον.

§233Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ λάβω τὸν λόγον. Μὲ ἔφερεν ὅμως εἰς τὸ βῆμα μία διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου. Δὲν πρόκειται νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ἐξετάσω ἢ νὰ ἐλέγξω τὸν τρόπον καθ’ ὃν συνεκροτήθη τὸ μωσαϊκὸν κυβερνητικὸν συγκρότημα τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρίσκεται πρὸ ἡμῶν. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν Συνέλευσιν καὶ αὐτὴ θὰ κρίνῃ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὸν λόγον κατόπιν τῶν δηλώσεων τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Πατρῶν καὶ Εὐρυτανίας συναδέλφων, ἐκ τῶν ὁποίων, ὅσον καὶ ἂν θέλωσιν οὗτοι νὰ κρύπτωνται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου των, καταφαίνεται ὅτι πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως θερινῆς, Κυβερνήσεως ἀναπαύσεως, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ σοσιαλιστικοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ἔλαβον τὸν λόγον ἐξ ἀφορμῆς τῆς διακοπῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλήσαντος σαφῶς περὶ στρατοκρατίας, ἀμυνόμενος εἰς τὴν μομφὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις περιλαμβάνει 4,5,6, δὲν ἠξεύρω πόσα, μέλη στρατιωτικά. Δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ καὶ κατὰ ποῖον τρόπον προῆλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτὸ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω ὅτι οἱ πολιτικοὶ καὶ οἱ δημόσιοι ἄνδρες ἐλέγχονται ἐκ τοῦ βίου των καὶ τῆς πολιτείας των. Κατὰ σειρὰν ἔχω ἀντίκρυ μου τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως, παλαιὸν συνεργάτην, ἐπὶ μακρὸν ὑπὸ τὰς διαταγὰς μου ὑπηρετήσαντα. Δὲν γνωρίζω τί ἀπεκόμισεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του αὐτῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς πληρεξούσιος καὶ πρώην Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως θὰ δύναται ἴσως νὰ σᾶς δώσῃ περισσοτέρας πληροφορίας, διότι ἦτο ἐν Χίῳ ὅτε κατειργάζετο τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο νὰ ἐλέγξω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Θέλω νὰ εἴπω μόνον, νὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι ἐπὶ τέλους καιρὸς νὰ παύσουν νὰ ἀκούωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἢ ἀπὸ τῶν ἐπισήμων ἐκείνων θώκων τοιαῦται ἀοριστολογίαι περὶ στρατοκρατίας κτλ. Ἀφ’ ὅτου ἀπεβάλομεν τὸν στρατιωτικὸν μανδύαν καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀπὸ τότε πρέπει νὰ κριθῇ ἡ πολιτική μας καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν οἱονδήποτε νὰ μᾶς εἴπῃ, νὰ μᾶς ὑποδείξῃ ἔστω καὶ ἓν σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἐδείξαμεν αὐταρχικότητα. Ἐπροστατεύσαμεν τοὺς νόμους, ἐπεβάλομεν τὸ κράτος τοῦ Νόμου ὅπου τοῦτο διεσαλεύετο. Ἐβάλαμεν εἰς τὴν θέσιν των τοὺς παρεκτραπέντας, οὐδέποτε ὅμως ἐπράξαμέν τι ἐναντίον τοῦ Νόμου. Δὲν εἴχομεν πρωτόκολλα, οὔτε πρωτοκολλητζῆδες εἰς τὸ Στράτευμα. Ἀπεδείχθη ὅτι οὐδεὶς ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐγώ, ἐφόσον ἤμην ἐκεῖ, οὐδεὶς θὰ ἐτόλμα νὰ βάλῃ τὴν ὑπογραφήν του εἰς πρωτόκολλα. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τοῦ ναυτικοῦ κινήματος· τὰ κινήματα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν Ἑλλάδι εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα κάποιαν δικαιολογίαν. Ἂν ἐξετάσωμεν ὅλα τὰ κινήματα ἀπὸ τοῦ 1909 θὰ ἴδωμεν ὅτι οὐδὲν ἐγένετο διὰ προσωπικοὺς λόγους. Ὁ Πλαστήρας ἐπροβίβασε τὸν ὑπασπιστήν του παραλείψας 300 ἀξιωματικούς. Ἠκούσθη κανὲν παράπονον; Οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ συντάξῃ πρωτόκολλον ἀπὸ τὰς δέκα χιλιάδας ἀξιωματικούς. Τὸ κίνημα τοῦ Ναυτικοῦ δυστυχῶς εἶχεν ἐλατήρια ἰδιοτελῆ, ταπεινά· τὸ κίνημα τοῦ Ναυτικοῦ δὲν εἶχε τὰ ἴδια ἐλατήρια τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ μέχρι τοῦδε κινήματα τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ καὶ αἱ περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένετο ἦσαν ἀκόμη ἐπιβαρυντικώτεραι· ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἀπήτησε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Νόμος. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς εἶπεν ὅτι ὁ Νόμος δὲν ἔμεινεν ὄρθιος, ὁ Νόμος κεῖται ἐκτάδην, διότι δὲν ἐτιμωρήθη ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Στόλου, ἐκφράσας τὴν εὐχὴν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Νόμος. Καὶ ἐν τούτοις, διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἔπεσεν ἴσως ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος, ἀλλ’ ὁ Νόμος ἔμεινεν ὄρθιος, διότι καὶ οἱ πρωτουργοὶ ἐφυλακίσθησαν ἀμέσως καὶ οἱ κατὰ δεύτερον λόγον ἔνοχοι ἐξεδιώχθησαν ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ οἱ λοιποὶ ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ πράξῃ μία Κυβέρνησις καὶ αὐτὰ ἔπραξε καὶ δὲν ἠξεύρω τί θὰ ἔπραττεν ἄλλη Κυβέρνησις, ἂν ἦτο εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Ἐρωτῶ: Ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται τοὺς ὤμους της ἰσχυροὺς νὰ ἐπιβάλῃ τὸν Νόμον; Ἂς ἴδωμεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατὰ ποῖον τρόπον ἐστήριξε τὸν Νόμον τὸν ὁποῖον εὗρεν ὄρθιον, διότι τὴν 25ην Ἰουλίου, εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, ὁ Νόμος, ὡς εἶπεν ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου συνάδελφος, ὄχι μόνον ἐτραυματίσθη, ἀλλ’ ἐκηδεύθη καὶ δύναταί τις εἰπεῖν ὄχι μόνον ἐκηδεύθη, ἀλλ’ ἐρρίφθη τὸ πτῶμά του ὅπου τὸ πτῶμα τοῦ Μαρίου. Διότι εἶναι πρωτοφανὲς ὅτι ἀξιωματικοὶ παραιτηθέντες ἢ μὴ εἰσῆλθον τὴν 25ην Ἰουλίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐκδίδοντες διαταγὰς καὶ προσκαλοῦντες ἀξιωματικούς. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως: Ποῦ εὑρίσκονται αὐτοὶ σήμερον;

§234Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἢ νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἔδωσα.

§235Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Οὐδεμία ἀπάντησις δὲν εἶναι ἱκανοποιητική.

§236Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε δὲν σᾶς δίδω τὴν ἀπάντησιν.

§237Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐξέδωκαν τὰς διαταγὰς τῆς 25 Ἰουλίου δὲν ἔπρεπε νὰ ἦσαν ἐλεύθεροι, διότι τότε Νόμος καὶ πειθαρχία δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀξιωματικοὶ εἰσερχόμενοι εἰς Ὑπουργεῖα καὶ ἐκδίδοντες διαταγάς....

§238Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί διαταγάς;

§239Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Μεταθέσεων, κινήσεων....

§240Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀληθές, διότι τὰς διαταγὰς τῆς κινήσεως τοῦ Στόλου τὰς ἐξέδιδον ἐγὼ. Δι’ αὐτὰ δὲ τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν «Ἕνωσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ» ἢ ἀλλαχοῦ διετάχθησαν ἀνακρίσεις.

§241Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δύνασθε νὰ βεβαιώσητε ὅτι δὲν ἐξεδόθησαν αἱ διαταγαὶ αὐταί;

§242Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τίποτε, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι διετάχθησαν ἀνακρίσεις, ἡ δὲ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἡ αὐτὴ οἵα καὶ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§243Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ ἤξευρεν ἀσφαλῶς ἂν εἶναι πραγματικαὶ ἢ ὄχι· δὲν εἶχε παρὰ νὰ πάρῃ τὸ πρωτόκολλον καὶ νὰ ἴδῃ τὰς διαταγάς, διότι σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἔχομεν τὰ ἀντίγραφά των. Καὶ κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου ἀκόμη ἐφόρεσαν τὰς στολάς των, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησαν νὰ διαβοῦν τὸ κατώφλιον τοῦ Ὑπουργείου καὶ δὲν ἐτόλμησαν νὰ ἐκδώσουν διαταγάς· ἠρκέσθησαν νὰ φορέσουν τὰς στολάς των μόνον καὶ νὰ περιπατοῦν εἰς τὰς πλατείας.

§244Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν σημεῖα ἄλλα σοβαρώτερα, σοβαρώτατα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ναυτικὸν ζήτημα καὶ ἂν θέλετε, νὰ ὁρίσωμεν μίαν ὥραν διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§245Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· λέγων ὅσα λέγω τὸ πράττω, διὰ νὰ τονίσω τὸν κίνδυνον καὶ νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἀνατρέπων τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἐθέσατε, ἂν αἰσθάνεσθε τοὺς ὤμους σας ἀρκετὰ ἰσχυρούς, ὥστε νὰ προλάβητε τοῦτον.

§246Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, τοὺς αἰσθάνομαι καὶ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ὁ κίνδυνος ὁ ὁποῖος ἠπειλήθη ἀπεσοβήθη καὶ ἀπεσοβήθη ἕνεκα τῆς στάσεως τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἐτήρησα τῆς παθητικῆς.

§247Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἡ παθητική σας στάσις δυνατὸν νὰ ἔσωσε τοὺς κινδύνους, διότι ἐγὼ κινδύνους ἀορίστους δὲν ἐπικαλοῦμαι παρὰ ἐκείνους τοὺς ὁποίους βλέπω καὶ αἰσθάνομαι, ὅπως ἐγένετο κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον νὰ ἐπισείωνται κίνδυνοι δεξιόθεν καὶ ἀριστερόθεν καὶ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι παρουσιάζοντο καὶ ἐξηφανίζοντο ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ ἀναλόγως τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα κατέχουν τὰ ἑδώλια αὐτά.

§248Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ λυπηθῶ πολύ, ἂν μὲ ἀναγκάσητε νὰ ὁμιλήσω περισσότερον.

§249Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νομίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε περὶ στρατοκρατίας, καὶ ἀκριβῶς ἡ διακοπή του ἐκείνη μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα, πρέπει νὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι στρατοκρατία δὲν εἶναι ὅταν ἐπιβάλλωνται οἱ νόμοι, διότι ὀφείλουν νὰ ἐπιβάλλωνται οἱ νόμοι. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω ἂν ὡμιλήσατε περὶ στρατοκρατίας, διότι πρὸ ὀλίγου εἴπετε....

§250Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ὅτι σεῖς εἶσθε στρατοκράτης· ἔδωκα τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς στρατοκρατίας καὶ εἶπα ὅτι δύναται μία Κυβέρνησις νὰ ἀποτελῆται ἐκ στρατιωτικῶν καὶ νὰ μὴ εἶναι στρατοκρατική, καὶ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἓν μόνον ἢ καὶ κανὲν μέλος στρατιωτικὸν καὶ νὰ εἶναι στρατοκρατικὴ ἕνεκα τοῦ πνεύματος καὶ τῶν ἀντιλήψεων αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς αὐτήν. Δὲν ἐχαρακτήρισα σᾶς στρατοκράτην.

§251Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σᾶς δώσω μίαν συμβουλήν.

§252Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐχαριστῶ, δὲν σᾶς τὴν ἐζήτησα· κρατήσατέ την διὰ τὸν ἑαυτόν σας.

§253Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Πρῶτον νὰ μὴ εἶσθε νευρικός, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἔχῃ ψυχραιμίαν καὶ νὰ δέχεται τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἀκούει. Κατ’ αὐτὰς διαχειρίζεσθε Ὑπουργεῖον στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον, φυσικά, εἶναι ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῶν γνώσεών σας καὶ τῆς πείρας σας· νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι εἰς τὰ ζητήματα τῆς πειθαρχίας δὲν χωροῦσι συμβιβασμοί· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύσητε τὰ ζητήματα ταῦτα διὰ συμβιβασμῶν.

§254Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Χαίρω πολὺ ὅτι μοῦ δίδετε τὴν συμβουλὴν αὐτὴν καὶ θὰ τὴν ἐφαρμόσω.

§255Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Βεβαίως, διότι μία καὶ μόνη μικρὰ ὑποχώρησις εἶναι ἀρκετή, ὥστε νὰ μὴ δύνασθε εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπιβάλλητε τίποτε. Δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ ἀναφέρω τὰς διαταγὰς αὐτάς, διότι, ἂν ὑπάρχῃ παράπτωμα κατὰ τῆς πειθαρχίας βαρύτατον, ὑπάρχει ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Θὰ εἶμαι εὐχαριστημένος ἂν εὑρεθῶ εἰς θέσιν νὰ σᾶς συγχαρῶ ἀργότερον δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεσθε αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς πειθαρχίας. Διότι ἐγὼ διὰ πρώτην φορὰν διαβλέπω πραγματικὸν κίνδυνον καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος ἐπὶ πλέον, κύριοι, ὑπεραμυνόμενος νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσουν αἱ περὶ στρατοκρατίας διάφοροι θεωρίαι ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἂν ἀπεβάλλομεν τὸν στρατιωτικὸν μανδύαν καὶ εἰσήλθομεν ἐνταῦθα, οὐδέποτε ἐνομίσαμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ εὐδοκιμήσωμεν ἐν τῷ πολιτικῷ σταδίῳ ἢ νὰ ἀναλάβωμεν νὰ γίνωμεν πολιτευόμενοι ἐξ ἐπαγγέλματος. Διανύσαντες ὑπὲρ τὰ 25 ἔτη ἐν τῷ στρατῷ εἴμεθα, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ἐντελῶς ἀκατάλληλοι νὰ πολιτευθῶμεν. Ἐξαιρετικαὶ ὅλως περιστάσεις μᾶς ἔφερον ἐνταῦθα, ἀλλὰ μία ὁλόκληρος ζωὴ διανυθεῖσα ὑπὸ ὡρισμένην ἰδιότητα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ, ὥστε νὰ μεταβάλῃ τοὺς στρατιωτικοὺς ἄνδρας εἰς πολιτικούς. Ἂν παραμένωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, παραμένομεν διότι νομίζομεν ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσωσιν οἱ ἀνταγωνισμοὶ καὶ αἱ κομματικαὶ ἔριδες, ἂν τὸ κομματικὸν παραπέτασμα δὲν ἐξαλειφθῇ ἀπ’ ἐδῶ, φοβοῦμαι ὅτι, καὶ ἂν δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, θὰ ἔλθετε νὰ μᾶς ζητήσετε διὰ νὰ συνεργασθῶμεν εἰς νέους ἀγῶνας. Εὔχομαι νὰ μὴ μᾶς ζητήσητε, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ἀπὸ τοῦδε ὅτι δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ κλείωμεν τὰς Θερμοπύλας πάντοτε.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§257Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ὅταν πρὸ ἡμερῶν, κύριοι πληρεξούσιοι, συνεζητεῖτο τὸ ναυτικὸν ζήτημα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ εἴπω ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τῆς ψήφου των ἐκείνης οὐ μόνον ἐξουδετέρωσαν τοὺς ὡραίους λόγους τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Πατρῶν περὶ πατάξεως τῆς στάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ ἐνεθάρρυναν τοὺς στασιαστὰς καὶ ἐνέσπειραν τὸν σπόρον τῆς ἀπειθαρχίας. Οὐδὲ ἡ εὐγλωττία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐξαλείψῃ τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν, διότι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ κῦρος ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ πατάξῃ τοὺς στασιαστὰς ἐκείνους. Καὶ ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκληφθῇ ὡς παρέχων τὴν ἐμπιστοσύνην του δι’ ὅλας τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπροτίμησε νὰ ἐνσπείρῃ τὸν σπόρον τῆς στάσεως. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ἐκ τῶν προτέρων ὅτι μία τοιαύτη ψῆφος δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐνεθάρρυνε τοὺς στασιαστὰς καὶ θὰ ἔσπειρε τὸν σπόρον τῶν συνεχῶν στάσεων. Καὶ δὲν διεψεύσθην εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, διότι τὴν 25ην τὴν ἑπομένην ἀμέσως ἡμέραν ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτής, εἰσώρμησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀξιωματικοὶ φέροντες πολιτικὴν ἐνδυμασίαν καὶ ἰδιῶται καὶ κατέλαβον τὰ διάφορα γραφεῖα, ἀξιωματικὸς δὲ ἐν ἀργίᾳ καὶ συνεπῶς πολίτης, ὁ Ζωιόπουλος, ἐξέδωκε διαταγὰς πρὸς τὸν Στόλον ἵνα καταπλεύσῃ εἰς Κερατσίνι καὶ ἡ διαταγὴ ἀνῃρέθη καὶ ἐξεδόθη νέα.

§258Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπαναλαμβάνω διὰ μυριοστὴν φοράν, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς Ζωϊόπουλος δὲν ἐξέδωκε διαταγάς, τὸν ἀπέστειλα ἐγώ. Τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἦλθον καὶ μὲ ἐξύπνησαν καὶ μοὶ εἶπον ὅτι εἷς κύριος μὲ ζητεῖ. Εἰσήχθη εἰς τὸ δωμάτιόν μου εἷς ἄγνωστος κύριος ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν «ἐστάλην ἀπὸ τὸν δεῖνα ναύαρχον διὰ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ὁ Στόλος ἐστασίασε καὶ ἀπέπλευσεν ὑπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς μοίρας». Παρεκάλεσα τὸν ἄγνωστόν μοι ἐκεῖνον κύριον νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Προσωπικοῦ καὶ νὰ ἐκθέσῃ τὰ ἀνακοινωθέντα. Μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν εὗρε τὸν προσωπάρχην καὶ ἐπανῆλθε διὰ νὰ μοὶ ἀναφέρῃ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἐντολῆς. Τότε τῷ ἔδωσα τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον μετέφερεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὡς ἀγγελιαφόρος μου.

§259Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς ἐμὲ μόνον κατάπληξιν καὶ θλῖψιν ἐμποιεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς ἄγνωστον κύριον ἀνέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκδώσῃ διαταγὴν κινήσεων τοῦ Στόλου.

§260Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μεταφέρῃ τὴν διαταγήν, ὄχι νὰ ἐκδώσῃ.

§261Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὴν διαταγὴν ἐν ὀνόματι τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ κῦρος τοῦ Νόμου, τὸ κῦρος τῆς διοικήσεως, ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους. (Θόρυβος).

§262Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Διαστρέφετε τὰ πράγματα.

§263Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν διαστρέφω ἐγὼ τὰ πράγματα. Αὐτὰ ἔγιναν, κύριοι συνάδελφοι. Τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κῦρος τῆς διοικήσεως, ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους κατερρακώθη καὶ τὴν εὐθύνην αὐτὴν δὲν τὴν ὑπέχει μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, οἵτινες μᾶς παρουσίασαν τὴν Κυβέρνησιν.

§264Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές. Εὑρίσκεται εἰς ἕνα σημεῖον σήμερον, ὥστε ἂν προκληθῇ μία εὐρυτέρα συζήτησις φοβοῦμαι ὅτι θὰ εἶχε βλαβερὰς συνεπείας. Δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἂν θέλετε νὰ σταματήσετε τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅσα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὁμολογουμένως ὅτι πρέπει νὰ εἶναι περιωρισμένη ἡ συζήτησις, αὐτὸ ὅμως δὲν ἐμποδίζει μερικὰς λογικὰς παρατηρήσεις.

§266Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἐμποδίζει τὰς μερικὰς γενικὰς παρατηρήσεις, διότι τότε δὲν εἴμεθα ἐξ ἴσου, δὲν δύναμαι νὰ ἀμυνθῶ καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀμυνθῶ διότι θέλω νὰ προασπίσω καὶ νὰ προστατεύσω τὰ συμφέροντα τοῦ Ναυτικοῦ.

§267Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§268Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς εἶμαι ἠναγκασμένος, ἀποβλέπων εἰς τὰ ὑψηλότερα γενικώτερα συμφέροντα, νὰ μὴ κάμω πλέον κανένα λόγον καὶ νὰ μὴ δώσω καμμίαν ἀπάντησιν. (Χειροκροτήματα).

§269Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς κατηγορῶ δι’ ὡρισμένην διοικητικὴν πρᾶξιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰ γενικὰ ζητήματα καὶ σᾶς ἐρωτῶ:

§270ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἀπαντᾷ.

§271Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θέλει νὰ ἀπαντήσῃ.

§272Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ θὰ μοῦ ὠφείλετε εὐγνωμοσύνην ὅταν μάθετε διατί δὲν θέλω νὰ ἀπαντήσω.

§273Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν σᾶς ἠρώτησα δι’ ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θέλετε ἢ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαντήσητε· θὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ διοικητικὴν πρᾶξιν ἁπλῆς φύσεως διότι ἐτοποθετήσατε εἰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου ἁπλοῦς ἰδιώτας.

§274ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐπερώτησις.

§275Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δύναμαι νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι ἡ μόνη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως μέχρι σήμερον, διότι εἰς τὸ πρῶτον αὐτῆς βῆμα διέπραξε σφάλμα κολοσσιαῖον.

§276Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Πότε ἡ πειθαρχία κατερρακώθη, τώρα ἢ ὅτε ἠναγκάσθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ παραιτηθῇ, διότι τὸ ἤθελον οἱ ἀξιωματικοί;

§277Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συνάδελφον καὶ σεβαστὸν στρατηγόν, διότι μοῦ δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω ὅτι διὰ συζητήσεως δύο ἡμερῶν κατεδείχθη ὅτι ἔνοχος τῆς παραιτήσεως δὲν ἦτο ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός.

§278ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τότε διατί παρητήθη;

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρητήθη, διότι κατὰ τὸν νόμον, ὤφειλε νὰ τὸ ἠξεύρῃ ὁ στρατηγός, ἀξιωματικοὶ παραιτούμενοι ὁμαδικῶς τιμωροῦνται οἱ μὲν ἀρχαιότεροι καὶ οἱ πρωταίτιοι αὐστηρότερον, οἱ δὲν νεώτεροι ἐπιεικέστερον. Τοῦτο ἔπραξεν ἡ τέως Κυβέρνησις καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς παρητήθη.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἐτιμωρήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ τόσον διὰ τὴν παραίτησιν, ὅσον διὰ τὴν δημοσίευσιν ἑνὸς πρωτοκόλλου ἐντελῶς στασιαστικοῦ καὶ διὰ τὴν ἀπεργίαν ἡ ὁποία ἦτο πλέον ἀξιόποινος πρᾶξις.

§281ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί παρητήθη ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν;

§282Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρητήθη ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, κ. συνάδελφε, διότι ἀνέμενε τὴν ἑσπέραν ἐκείνην τῆς ψηφοφορίας εἰς ἓν ζήτημα πειθαρχίας τοῦ Ναυτικοῦ νὰ ἴδῃ ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν οὐχὶ εἰς λόγους, ἀλλ’ εἰς ἔργα νὰ εἶναι σύμφωνος. Εὐτυχῶς εὑρέθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴς καὶ ἔκαμεν ἐξαίρεσιν, διότι, ἂν καὶ αὐτὸς κατεψήφιζε τὴν Κυβέρνησιν; θὰ παρῃτεῖτο ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀσφαλῶς τότε θὰ ἠγάλλοντο περισσότερον οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι οἱ στασιασταί. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ὁ Νόμος ὑπέστη βαρὺ πλῆγμα, ὅπως ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος, ἐκ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι δῆθεν ἐθεωρήθη ὅτι ἦτο ὑποχώρησις ἀπέναντι τῆς ἀξιώσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐννοεῖτε ποίαν καταρράκωσιν ὑπέστη τὸ Κράτος, ποίαν καταβαράθρωσιν ὑπέστη ὁ Νόμος, ὅταν πολῖται ἔρχωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ καταλαμβάνωσι τὴν Ἀρχήν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἀρκεῖται νὰ εἴπῃ ὅτι διέταξεν ἀνακρίσεις. Ὄχι, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν καὶ Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὤφειλον νὰ συλληφθῶσιν ἀμέσως, νὰ εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ διαταχθῇ τακτικὴ ἀνάκρισις. Διότι εἶναι πρωτοφανὲς πρᾶγμα, κύριοι πληρεξούσιοι, τοιαύτην χρηστὴν διοίκησιν, τοιαύτην ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, τοιαύτην πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ Κράτους νὰ μᾶς δώσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτής. Δὲν γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη τοῦ Κράτους. Ἂν σᾶς ἀρέσῃ, κύριοι συνάδελφοι, ἡ χρηστὴ πολιτικὴ εἰς τὸν Τόπον, καταψηφίσατε τὴν Κυβέρνησιν. (Θόρυβος). Διὰ τῶν φωνῶν δὲν θὰ πλήξητε τὴν ἀλήθειαν, διότι ἡ ἀλήθεια εἶναι γυμνὴ καὶ ἁπλῆ: Πολῖται εἰσελθόντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατέλαβον διοικητικὰς θέσεις.

§283Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Δὲν ἀποδεικνύεται αὐτό.

§284Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀποδεικνύεται πληρέστατα, κ. συνάδελφε, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τοὺς εἶδε καὶ τὸν συνεχάρησαν, διότι τὸν συνεχάρησαν οἱ ἀπεργοὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τοὺς ἐξεδίωξε, τοὺς εἶπε «πηγαίνετε». Αὐτὴ ἦτο ἡ τιμωρία κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατεπάτησαν καὶ Νόμον καὶ Κανονισμοὺς καὶ κατερράκωσαν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους. Αὐτὴ εἶναι ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν μᾶς παρουσίασαν οἱ ἀξιότιμοι ἐξ Εὐρυτανίας καὶ Πατρῶν πληρεξούσιοι· εἶναι ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ὁποίαν, ἅμα τῇ ὁρκωμοσίᾳ της, ἀγανάκτησις καὶ ἀπελπισία ἐπικρατεῖ εἰς τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ εἰς ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν. Καὶ εἶναι περίεργος ἡ ἀγανάκτησις αὕτη, διότι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπηρέτησεν ἐκεῖ ὡς Γενικὸς Διοικητής. Ἀγανάκτησις ἐπικρατεῖ καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§285ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εὐγνωμοσύνη.

§286Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν μᾶς παρουσίασαν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἰς αὐτὴν καλούμεθα σήμερον νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐκ τῶν πρώτων βημάτων ἠθέτησε καὶ Κανονισμοὺς καὶ Νόμον. Ἂν θέλετε ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ διοικήσῃ τὸ Κράτος καὶ μάλιστα μετὰ διακοπήν, δώσατε ψῆφον ἐμπιστοσύνης· φοβοῦμαι ὅμως ὅτι θὰ μετανοήσετε πικρότατα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§288Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι νὰ εἰσέλθω εἰς ἔρευναν τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως οὔτε νὰ κρίνω ἐπὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς νέας Κυβερνήσεως, πρόκειται μόνον νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν θὰ δώσω κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, παρῃτεῖτο ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὑπεδείκνυε τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴν ὡς Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καὶ ἐγὼ τὸ καθῆκον νὰ πειθαρχήσω πρὸς τὸν μέγαν ἄνδρα, πρὸς τὸν ὁποῖον καὶ σεβασμὸν ἀμέριστον εἶχον καὶ ἐκτίμησιν, καὶ ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων παρῃτεῖτο ἐκ τῆς ἀδυναμίας τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀνεφαρμόστου προγράμματός του, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεκήρυξα ὅτι καὶ ἠθικὸν καὶ ἔντιμον καὶ κοινοβουλευτικὸν ἦτο νὰ ἀνατεθῇ ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν πτέρυγα ἡ ὁποία ἐπρωτοστάτησε καὶ ἐδημιούργησε τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Εἶναι μυστικὸν κοινόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ δημοκρατικὴ πίστις ἐν τῇ Χώρᾳ ἡμῶν ἔσχεν ὡς πρώτην βάσιν τὴν πτέρυγα ἐκείνην τὴν χθὲς παραιτηθεῖσαν, διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὰς κρισίμους στιγμὰς ἡ πτέρυξ ἐκείνη διὰ τῶν ἡγετῶν της καὶ διὰ τῶν ἐπιλέκτων μελῶν της ὑπέστη τὰ πάντα ἀγωνιζομένη εἰς τὸν προμαχῶνα τῆς δημοκρατικῆς πίστεως καὶ ἐθεώρησα καὶ ἐγὼ καθῆκόν μου ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ταχθῶ ἀνεπιφυλάκτως εἰς τὸ πλευρὸν αὐτῆς καὶ ὅταν ἡ πτέρυξ αὐτὴ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν, ὅταν ἡ πτέρυξ αὐτὴ ἀπέδωσε τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἰς τὴν Χώραν, ἐθεώρησα ὅτι ὁ δεσμὸς αὐτὸς κατέστη δεσμὸς ἀλληλεγγύης. Καὶ ἐνεφανίσθη ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐξέθεσε τὸ πρόγραμμά της τὸ δημοκρατικόν, τῆς ἀναδημιουργίας τῆς Χώρας, προγράμματα καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα διὰ λόγων πομπωδῶν καὶ φράσεων ἐλέγοντο παρά τινων, ἴσως παρὰ πλείστων, ὅτι συναποκομίζουσι κακὰ διὰ τὴν Χώραν, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀντιπάλων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατέκρινε. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νομοσχέδιόν τι ἐκ τῶν γενικῶν νομοσχεδίων, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπῆρξεν αἰτία ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ παρὰ τῶν δύο πτερύγων. Καὶ ὅταν ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις εἰσηγεῖτο τὰ ἐκπαιδευτικά, τὰ δικαστικὰ καὶ τὰ διοικητικὰ νομοσχέδια, εὗρεν ὁμόθυμον τὴν ὑποστήριξιν τῶν πτερύγων τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐγράφετο ὅτι τὰ νομοσχέδια εἶναι πηγὴ τῆς καταρρεύσεως τῆς κρατικῆς ὑποστάσεως. Καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλω πεποίθησιν ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα τῆς πρώτης Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, διότι θεωρῶ ὅτι, ὅταν δημιουργοῦνται πολιτικαὶ παραδόσεις καὶ ἀρχαὶ εἰς τοὺς πολιτευομένους, δὲν συνιστᾶται νὰ μεταπηδῶσιν ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἄλλην ἄνευ πραγματικῆς ἀποδείξεως ὅτι ἀποβλέπει εἰς γενικωτέραν ἐξυπηρέτησιν τῆς Χώρας. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ ἀπολύτως πρὸς τοὺς προλαλήσαντας ὅτι αἱ συμβατικαὶ Κυβερνήσεις δὲν προορίζονται εἰς ἐξυπηρέτησιν γενικῶν συμφερόντων, ὅταν δὲν βασίζωνται ἐπὶ ἑνὸς προγράμματος καὶ ἐπὶ μιᾶς κατευθύνσεως δημιουργουμένης ὑπὸ τῶν ἡγετῶν αὐτῶν. Καὶ δὲν φρονῶ ὅτι ἡ στιγμὴ αὐτὴ εἶναι στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν δευτερεύουσα Κυβέρνησις νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Χώραν εἰς ἐπίλυσιν ζητημάτων, ὅταν δὲν πιστεύουν εἰς τὸν ἀγῶνα. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους, ἐκπληρῶν καθῆκον, ὅπως διακηρύξω τὴν ἀλήθειαν καὶ μόνην τὴν ἀλήθειαν, δηλῶ ὅτι δὲν θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηκυριάκος ἔχει τὸν λόγον.

§290Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τρίτην φορὰν ἀναγκάζομαι νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα διὰ τὸ ναυτικὸν ζήτημα. Σᾶς ἐξήγησα πλέον ἢ σαφῶς διὰ τὴν διοίκησιν, τὴν ὁποίαν ἤσκησα ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πῶς ἐνήργησα τότε καὶ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους παρῃτήθην· ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ λόγους δημοκοπίας ἐπανέρχεται ὑπὸ τῶν διαφόρων ρητόρων τὸ ναυτικὸν ζήτημα συνεχῶς ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, εἶμαι ἠναγκασμένος, ὅπως εἶπον, καὶ διὰ τρίτην φορὰν νὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς τὰ τοῦ ζητήματος τούτου. Οὐδεὶς ἐν τῇ Συνελεύσει ἔχει ἐμπεριστατωμένον καὶ ὡρισμένον νὰ καταγγείλῃ διὰ τὴν διοίκησίν μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ὅλαι μου αἱ πράξεις καὶ ἐνέργειαι καὶ διαταγαὶ ἦσαν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν κειμένων νόμων. Ἂν καὶ διατί ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ ἐνήργησαν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν ἐκεῖνο κίνημα σᾶς ἐξήγησα καὶ ἄλλοτε, ὅτι αὐτὸ προῆλθε καθόσον ἀξιωματικοί τινες ἐπωφελήθησαν τῆς ἐκκρεμοῦς λυσσώδους ἀντιδράσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ διότι αἱ στῆλαι τοῦ ἐκβεβακχευμένου Τύπου ἤνοιξαν ἐλεύθεραι πρὸς πᾶσαν ὕβριν καὶ συκοφαντίαν. Δὲν παρῃτήθην εὐθὺς ἀμέσως, διότι ἤμην εἰς θέσιν νὰ πατάξω τὸ κίνημα ἐκεῖνο καὶ ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» σᾶς εἶπε, τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἐπατάχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως αὕτη ἐνόμιζε. Κατόπιν παρῃτήθην ἐκ τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως. Τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ἐγεννήθη καὶ ἐξεμαιεύθη καὶ συνετηρήθη καὶ ἐκ τῆς Συνελεύσεως ταύτης καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἡ ἡμέρα ἐκείνη ἀπεφάσιζεν ἂν πραγματικῶς τὰ στασιαστικὰ κινήματα θὰ ὑφίστανται εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν ἢ ὄχι. Οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως εἶπον καὶ πρίν, ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, εἶπον πολλὰ καὶ διάφορα διὰ τὸ κίνημα, περὶ πατάξεως αὐτοῦ, ἀλλὰ εἰς τοὺς λόγους των εἶχον καὶ ἕνα «ἀλλά». Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι περιττὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καθόσον τὴν ἐμπιστοσύνην διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ τὴν ἔχῃ. Οὕτω νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ γνώμη τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐξ ἀπογοητεύσεως καὶ ἀηδίας, ἀφοῦ ἐξετέλεσα ἐπὶ 3–4 ἡμέρας μίαν τυπικὴν καταστολὴν τοῦ κινήματος, ἔδωσα τὴν παραίτησίν μου οἰκειοθελῶς. Ἂν ἡ Συνέλευσις ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμω μίαν εὐρυτέραν ἀνάλυσιν τοῦ κινήματος, δὲν θὰ διστάσω.

§291Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχετε προσφέρει μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ναυτικόν· ἡ μεγαλυτέρα εἶναι νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις περαιτέρω.

§292Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ. Θὰ ἀποφύγω, ὅπως ἀπέφυγον πάντοτε, τὰ προσωπικά. 15–20 ἀξιωματικοί, γνωστοὶ εἰς τὸ Ναυτικὸν διὰ τὰ ἀπαισιόδοξα φρονήματά των, γνωστοὶ εἰς τὸ Ναυτικὸν ὡς ἐχθροὶ πάσης προόδου καὶ ἐργασίας, εἶχον γίνει ὄργανα τῆς ἀντιδράσεως τῆς τρομερᾶς ἡ ὁποία ἐσχάτως παρετηρήθη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τούτους προσετέθησαν λίαν εὐχαρίστως 55 ἀξιωματικοὶ μὴ φίλα φρονοῦντες πρὸς τὸ σημερινὸν καθεστώς. Κάμνουσιν 75. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι 20 ἱκανοὶ καὶ δημοκρατικοὶ ἀξιωματικοὶ προσετέθησαν εἰς τοὺς 75 αὐτούς. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον σημεῖον ποὺ δὲν δύναμαι ἄλλως νὰ ἐξηγήσω, παρὰ ἐκ τοῦ ὅτι ἕνας ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπετρέπετο ὄχι μόνον νὰ εἶναι ἀλλὰ καὶ νὰ πρωτοστατῇ εἰς τὸ κίνημα, λόγῳ τῆς θέσεως τῆς ὑψηλῆς τοῦ πατρός του, ἔλαβε μέρος εἰς αὐτό. Διὰ τοὺς 15 ἀεροπόρους, οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσίν μου ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, αὐτὸ δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ κίνημα, διότι αὐτοὶ ζοῦν μὲ πρωτόκολλα καὶ αἰτήματα. Λόγῳ τῆς προελεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἐλλείπει ἡ πειθαρχία εἰς αὐτοὺς καὶ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἀνάλυσις τοῦ κινήματος. Οἱ ἡμίσεις τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν, 300 ἀξιωματικοὶ μὴ μάχιμοι, 2000 περίπου ὑπαξιωματικοὶ καὶ τὰ πληρώματα ἔμειναν πιστὰ εἰς τοὺς νόμους. Καὶ μοῦ ἐνθυμίζει τὸ κίνημα τοῦτο ἕνα ἄλλο κίνημα, τὸ Μεταξικόν. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως εἶχε τὴν γνώμην περὶ ἐμοῦ ὡς ἀνδρὸς αὐθαιρέτου καὶ ἀδιαλλάκτου καὶ πολλάκις ἐξωτερίκευσε τὴν γνώμην του ταύτην. Ἡ διαλλακτικότης ὅμως καὶ ὁ συμβιβαστικὸς αὐτοῦ χαρακτὴρ ἔφερε τὰ ὀκτὼ δέκατα τοῦ στρατεύματος ἐναντίον τοῦ Κράτους. Καὶ ὅμως, ὅταν ἐκλήθην νὰ ξαναπαραλάβω τὸν Στόλον, ἂν καὶ μοῦ εἶχεν ἀφαιρεθῆ ἡ διοίκησις τρεῖς ἑβδομάδας, πρὶν κατέλθω καὶ ὑψώσω τὸ σῆμά μου ἦτο τοιαύτη ἡ πειθαρχία, ὥστε οὔτε μία λέμβος, οὔτε μία κώπη ἐκινήθη κατὰ τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα πρέπει νὰ πατάσσωνται δι’ αὐστηροτάτων τιμωριῶν καὶ πρέπει εἰς τὰ στρατιωτικὰ Σώματα νὰ δίδωνται παραδόσεις, διότι ἄνευ παραδόσεων τὰ Σώματα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ζήσουν. Αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι πολὺ κακαὶ καὶ μεθαύριον θὰ ἔχωμεν μιμητὰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς εἴτε τοὺς ναύτας εἰς τὸ νὰ μιμῶνται εἰς τὰς ἀπεργίας αὐτούς. Εὔχομαι ὅπως ἡ νέα Κυβέρνησις διευθετήσῃ τὸ ναυτικὸν ζήτημα ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Τόπου καὶ ἄνευ συνεπειῶν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ ὅτι θὰ τὸ κατορθώσῃ. Εὔχομαι ὁλοψύχως καὶ τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἂν θὰ μοὶ ἦτο δυνατόν, θὰ τὴν ἐβοήθουν καὶ προσωπικῶς. (Χειροκροτήματα).

§293Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποδέχομαι εὐχαρίστως.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§295Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω καὶ πάλιν—καὶ θὰ ἦτο περιττὴ ἡ δήλωσις αὕτη—ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ ἡ Συνέλευσις ἐκ μέρους μου νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑπαινιγμοὺς ριφθέντας περὶ συνεννοήσεως μελῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων εἰς τὸ ζήτημα τὸ ναυτικόν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι τοιαῦται κατηγορίαι δὲν μὲ θίγουν. Εἶμαι ἀπολύτως ἐπίσης πεπεισμένος ὅτι αἱ κατηγορίαι αὗται δὲν συντελοῦν εἰς τι ἄλλο εἰμὴ εἰς τὸ νὰ μειώσουν τὴν ἀξιοπιστίαν καὶ τὸ ἠθικὸν κῦρος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν διστάζουν νὰ κατέλθουν μέχρι τῶν συκοφαντιῶν τούτων. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν ἑτέραν ἀνακάλυψιν, ἡ ὁποία ἔγινε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι ἡ παραίτησις τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἦτο ἀπόρροια τῆς ψήφου ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως διὰ τὸ ναυτικὸν κίνημα, νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι κατώτερον τῆς ἀντιλήψεως τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι τόσον φανερὰ ἡ ἀναζήτησις τῆς ἀφορμῆς ταύτης, ἦτο τόσον ἀποδεδειγμένον ὅτι ὑπῆρχεν ὁμόθυμος ἡ συναίνεσις πάσης τῆς Συνελεύσεως, ἡ ἐξουσιοδότησις τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μετέλθῃ πᾶν μέτρον ἀπεριορίστως ἐναντίον τῶν ἀντιπειθαρχικῶς δρασάντων ἀξιωματικῶν, ὥστε ἡ ψῆφος ἐκείνη, τῆς ὁποίας ἦτο σαφὴς ἡ ἔννοια ἐπὶ ζητήματος ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν πρὸς τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς διατηρήσεως τῆς τάξεως εἰς τὸ Ναυτικόν. Πρόκειται περὶ ἀνακαλύψεως ἡ ὁποία ἔγινε τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ἡ ὁποία δὲν χρήζει περισσοτέρας ἀπαντήσεως.

§296Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ναυτικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ἐπιμένει εἰς μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἐνθυμεῖται ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις. Ἐπέμενεν ἀκριβῶς ὅπως ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἐπιμονή του πρὸς ἀναβολὴν ζητήματος τὸ ὁποῖον δὲν ἐπεβάρυνε μὲ καμμίαν εὐθύνην τὴν Συνέλευσιν, ἀκριβῶς ἡ ἐπιμονή του εἰς τὴν ἀναβολὴν καὶ οἱ ἐνδοιασμοὶ ἄλλων πληρεξουσίων συνετέλεσαν ὅπως ἡ Κυβέρνησις ζητήσῃ ἐμπιστοσύνην καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἑρμηνευθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον παρὰ ὡς μία ἔμμεσος ὑποστήριξις τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος.

§297Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπεμένομεν νὰ μὴ τεθῇ ζήτημα, ἵνα μὴ προκύψῃ διαφωνία, καὶ ἐπειδὴ ἐτέθη ζήτημα, ἄρα ὑπῆρξεν ἐνίσχυσις τοῦ ναυτικοῦ κινήματος.

§298Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτήν: Ἂν ἐψηφίζετο ἡ ἀναβολή, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις; Θὰ παρῃτεῖτο ἀσφαλῶς, διότι θὰ ἦτο ψῆφος δυσπιστίας.

§299Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει ὅτι ἡ ψῆφος τῆς ἀναβολῆς ἦτο ψῆφος δυσπιστίας, ἀναντιρρήτως θὰ παρῃτεῖτο.

§300Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα, διότι ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ ὅτι ἐξεφράσθησαν ἐνδοιασμοὶ ἂν ἔχῃ τὸ κῦρος νὰ πατάξῃ τὸ κίνημα. Οἱ ἐνδοιασμοὶ αὐτοὶ ἐπροκάλεσαν ἀναγκαίως τὴν θέσιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ἠκολούθησεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξέφρασαν τοὺς ἐνδοιασμούς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον τὴν στάσιν φιλικωτάτης πρὸς αὐτὸν ἐφημερίδος, ἡ ὁποία δὲν ἔκαμνε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπαινῇ τοὺς παρεκτραπέντας ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ παριστᾷ τούτους ὡς ἡγουμένους τῆς ἀνορθώσεως τοῦ Ναυτικοῦ.

§301Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ τὸ μὲν ζήτημα τῆς ψηφοφορίας ἐλύθη καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ λυθῇ κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν κοινὴν εἰς βάρος τοῦ πολιτευτοῦ Μαντινείας, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ζήτημα τῶν ἐφημερίδων εἶναι περίεργος ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. πληρεξουσίου. Ἐπίσημον ὄργανον αὐτοῦ ὕβρισεν ἀληθῶς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ αὐτὸς ἀπεξενώθη πάσης εὐθύνης διὰ τὸ δημοσίευμα ἐκεῖνο ἰσχυρισθεὶς ὅτι τὸ ὄργανον εἰς τὸ ὁποῖον εὗρον χῶρον αἱ δημοσιεύσεις αὗται εἶναι μὲν ὄργανον τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ κ. πληρεξούσιος Μαντινείας, δὲν εἶναι ὅμως ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας Πρόεδρος ἦτο ὁ κ. πληρεξούσιος. Ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα ἐπίσημον ὄργανον, ἐγὼ δὲν εὑρίσκομαι εἰς καμμίαν συνάφειαν πρὸς τὰ δημοσιεύματα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν καὶ ζητεῖ νὰ μοῦ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην τῶν δημοσιευμάτων τούτων αὐτὸς ὁ ἀρνηθεὶς τὴν εὐθύνην τῶν δημοσιευμάτων τοῦ ἐπισήμου του ὀργάνου. (Χειροκροτήματα).

§302Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ὅτι πρὶν ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν εἶχον σπεύσει, εἶχον καταδικάσει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τῆς ἐφημερίδος, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἀρθρογραφίαν φιλικωτάτης πρὸς αὐτὸν ἐφημερίδος, ἡ ὁποία δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐκθειάζῃ τοὺς παρεκτραπέντας ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ τοὺς παριστᾷ ὡς ἀνορθωτὰς τοῦ Ναυτικοῦ.

§303Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω οὔτε φιλικὰς οὔτε φιλικωτάτας ἐφημερίδας οὔτε ἐπίσημον ὄργανον. Ἡ ἐφημερὶς τὴν ὁποίαν ἀναφέρετε πρώτη αὐτὴ μὲ ἔψεξε διὰ τὴν παραίτησίν μου δριμύτατα.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§305Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Κατόπιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται ὅτι ἠγνοήθη ἐντελῶς ὁ ἀγροτικὸς κόσμος....

§306Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· μὲ συγχωρεῖτε.

§307Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. ... μὴ ἔχοντες ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι θέλει ἐργασθῆ εὐμενῶς ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, ὡς ἐπίσης καὶ διὰ τὴν μὴ καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, δηλοῦμεν ὅτι ἡ ὁμὰς ἡ ἀγροτικὴ θέλει ρίψει λευκὰ ψηφοδέλτια διὰ νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου Λευκάδος κ. Σολδάτου κατετέθη ἡ ἑξῆς πρότασις (ἀναγινώσκει): «Ἡ Συνέλευσις ἐπιδοκιμάζουσα τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Ἡ πρότασις αὕτη τίθεται εἰς ψηφοφορίαν. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Γ. Μόδης καὶ Ν. Κοντολέων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι «Ναί»· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Γ. Μόδη καὶ Ν. Κοντολέοντος, τοῦ Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας, κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 342 Εἶπον «Ναὶ» 181 Εἶπον «Ὄχι» 141 Ἠρνήθησαν ψῆφον 20 ἐν οἷς καὶ οἱ παρόντες κ. κ. Ὑπουργοί. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο ἀποδεκτή. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Διακόπτομεν ἐπὶ 10′ λεπτά. (Ὥρᾳ 3.20′ π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 3.45′ π.μ.).

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἡ Κυβέρνησις κατέθηκε σχέδιον ψηφίσματος «περὶ παροχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀδείας πρὸς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Συνελεύσεως», τὸ ὁποῖον παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ ὁ κ. Γραμματεύς. (Ἀναγινώσκεται τὸ σχέδιον).

§312Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸν λόγον κύριε Πρόεδρε.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§314Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὶν παρέλθουν ὀλίγαι ὧραι, τὰ ρόδα ἐμαράνθησαν. Αἱ ὡραῖαι ἐπαγγελίαι τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων ὡς μόνης ἐπαρκοῦς ἀνορθώσεως εἰς τὰ δημόσια ἡμῶν πράγματα καὶ ἱκανοποιήσεως τῶν γενικῶν ἀναγκῶν τοῦ Τόπου ἐλησμονήθησαν καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Συνέλευσιν μετὰ τόλμης, ὁμολογῶ, θαυμαστῆς μία τερατώδης πρότασις. Ἀμφιβάλλω ἄν ποτε ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα τῆς Χώρας, διατελούσης ὑπὸ ὁμοίας συνθήκας, τοιαύτη τερατώδης, ἐπαναλαμβάνω, πρότασις. Ἀπησχολήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν Συνέλευσιν εἰς μακρὰς συνεδριάσεις πρὸς ἐπιψήφισιν νόμων, ἀλλ’ οὐδέποτε μετὰ μίαν μακρὰν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητήθη καὶ ἐλύθη πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐλύθη ἀπόψε, οὐδέποτε ἐπεμείναμεν νὰ συνεχίσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν συνεδρίασιν πρὸς ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων. Κατεκρίθημεν ἐν τούτοις διὰ τὴν καταπόνησιν τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ἤδη ἡ Συνέλευσις ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ἤργει. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι εἶναι ἀνάγκη λήψεως νομοθετικῶν μέτρων δι’ ὡρισμένα ζητήματα. Εἴμεθα πρόθυμοι ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Συνέλευσιν, νὰ συντρέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς παρουσίας ἡμῶν ἐνταῦθα ὅπως συζητήσωμεν καὶ ἐπιψηφίσωμεν, ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Συνέλευσις, τὰ νομοθετικὰ ταῦτα μέτρα. Δὲν βλέπω ποία ἀνάγκη ὑπάρχει καὶ ποία σπουδὴ ὅπως ἀπόψε, χωρὶς κἂν νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις τὴν εὐρύτητα τῆς ἀδείας τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις — διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ γνῶσιν μὲ τὴν ἀνάγνωσιν ἡ ὁποία ἔγινε πρὸ ὀλίγου — δὲν βλέπω ποῖος λόγος ὑπάρχει ὅπως δοθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν μία τόσον εὐρεῖα ἐξουσιοδότησις. Ἕνα λόγον βλέπω, τὸν φόβον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συνεργασίαν μὲ τὴν Συνέλευσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπόστασις τῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως ἡ ὁποία περὶ τόσων σπουδαίων ζητημάτων δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν Συνέλευσιν καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ σεβασμὸς τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα.

§315Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνομίσαμεν ὅτι ἀνταπεκρινόμεθα πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως, εἶναι δὲ γνωστὸν ἄλλως ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ὑμῶν ἦτο ἀποφασισμένη ἡ αἴτησις τῆς ἀδείας αὐτῆς. Ἂν ὅμως ἡ Συνέλευσις ἔχει πραγματικὴν ἐπιθυμίαν νὰ συνεργασθῇ μεθ’ ἡμῶν, τότε ἀναβάλλεται.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Νὰ τὸ ἀποσύρητε, κύριε Πρόεδρε.

§317Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν δέχεται τὴν ἀναβολήν.

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται τὴν στοιχειωδεστάτην ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοθετικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θεωρεῖ σπουδαῖα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει ψήφισμα, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχουν σχέδια νόμων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει καὶ θέλει διὰ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως νὰ λάβῃ τὴν ἔγκρισιν τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ.

§319Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ τὸ προσφυγικὸν εἴχετε ζητήσει ἐξουσιοδότησιν.

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκάναμεν μίαν πολιτειακὴν μεταβολὴν καὶ δὲν ἐζητήσαμεν παρὰ μόνον διὰ δύο πράγματα ἐξουσιοδότησιν, διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ διὰ τὴν ἔννομον τάξιν. Καὶ διὰ μὲν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὑπάρχει ἤδη ἐξουσιοδότησις τῆς Συνελεύσεως, ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ νέαν ἐξουσιοδότησιν. Διὰ τὰ ζητήματα τῆς ἀσφαλείας νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νέας ἐξουσιοδοτήσεως, διότι ἀποκατέστη ἤδη ἡ ἔννομος τάξις εἰς τὸν Τόπον· ἀλλ’ ἂν νομίζετε ὅτι ὑπάρχουν κίνδυνοι διασαλεύσεως τῆς ἐννόμου τάξεως, εἴμεθα πρόθυμοι διὰ τὴν κατηγορίαν ταύτην νὰ παράσχωμεν ἐξουσιοδότησιν ὑπὸ τὸν ὅρον σχηματισμοῦ εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς ὁποίας θὰ πρέπῃ νὰ τελοῦν τὰ νομοθετικὰ ὑμῶν μέτρα. Πέραν ὅμως αὐτοῦ, πέραν αὐτῶν τῶν κατηγοριῶν, δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ δώσωμεν οὐδεμίαν ἐξουσιοδότησιν. Διὰ τὰ σχολεῖα τῆς Μακεδονίας εἶναι ζήτημα ἐπὶ τέλους ἑνὸς ψηφίσματος. Ἂν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ σύντονος μέριμνα πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων εἰς Μακεδονίαν, φέρετε τὰ μέτρα σας νὰ τὰ ψηφίσωμεν αὔριον. Ἐπίσης ἂν διὰ τὴν σταφίδα ἔχει ὡριμάσει ὡρισμένον μέτρον, φέρατέ το νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§321Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς 24 ὥρας δὲν γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα.

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη λήψεως ἐπείγοντος μέτρου, καλέσατε τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ, ἂν καὶ νομίζω ὅτι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἐπείγουσα ἀνάγκη. Κατὰ μείζονα λόγον δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ δώσωμεν ἐξουσιοδότησιν διὰ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, διὰ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ, διὰ τὸ ναυτικὸν ζήτημα, διὰ τὰς κοινοτικὰς καὶ νομαρχιακὰς ἐκλογάς. Εἶναι ἡ μεγαλυτέρα περιφρόνησις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ Συντακτικὸν Σῶμα. Ἂν ποτε αὐτὸ γίνῃ δεκτὸν ἀπὸ τὸ Συντακτικὸν Σῶμα, σημαίνει ὅτι δὲν ἔχει τοῦτο συνείδησιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἀποστολῆς του. Καὶ ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν αὐτὸν τὸν δρόμον τὸν εὐφυᾶ ὅπως παρακάμψωμεν τοὺς σκοπέλους τῶν μακρῶν συζητήσεων ἀλλὰ δὲν τὸν ἠκολουθήσαμεν τὸν δρόμον αὐτόν, δὲν τὸν ἠκολουθήσαμεν σεβόμενοι τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, σεβόμενοι τὸν Λαόν, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἀπόψε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου. Θέλω λοιπὸν νὰ γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ.

§323Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε προηγουμένως νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§324Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἴπετε ὅτι, ἐφόσον ἐπιμένομεν ὅπως διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θέλετε, δὲν ἔχετε οὐδεμίαν ἀντίρρησιν καὶ ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ ἀπόψε ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ συνεχισθῇ αὔριον.

§325Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόμισα ὅτι ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἐπὶ τέλους νὰ μεταβῇ καὶ αὐτὴ εἰς μίαν ἀνάπαυσιν.

§326Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πολὺ εὔκολα ἀπαλλοτριώνετε τὴν ὑπερηφάνειαν ἑνὸς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν παραπέμπετε εἰς τὴν εὐκολίαν τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως. Εἶσθε ἀρχηγός, κατὰ τύπους ἔστω, καὶ ὀφείλετε νὰ ἔχητε γνώμην· πρέπει νὰ λέγητε τὴν γνώμην ὑμῶν· ἐπιμένετε ἢ ὄχι;

§327Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ἐπιμένομεν, ἀλλὰ κάμνομεν αὐτὴν τὴν συγκατάβασιν. Ἐπειδὴ ἐπικαλεῖσθε τὴν Συνέλευσιν, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§328Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφῆστέ τα αὐτά, κ. Πρόεδρε. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἰσηγεῖται ἓν ψήφισμα, νὰ λέγῃ ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας, ἀλλ’ ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις διακόπτομεν τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§329Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ τίνα θὰ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας, ἂν ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμῇ τὸ ἀντίθετον;

§330Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε τοῦτο, ὅτι ἂν σεῖς νομίζετε ἀναγκαῖα μερικὰ νομοθετικὰ μέτρα καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ σᾶς ὑποστηρίξῃ, δὲν δύνασθε νὰ παρακάθησθε εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα. Ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι τόσον ἀναγκαῖα, τόσον ἐπείγοντα τὰ μέτρα αὐτά; ὀφείλει ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία σᾶς περιβάλλει, ὀφείλει νὰ σᾶς συντρέξῃ, ὅπως διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ λάβητε τὴν ἔγκρισιν τῶν μέτρων τούτων. Ἐφόσον δὲν διασαφηνίζετε τὰς ἰδέας ὑμῶν, ἔχετε στοιχειώδη ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιμείνητε ὅπως τὰ μέτρα ταῦτα ψηφισθοῦν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ἐν ἀντιθέτῳ περιπτώσει ὑπογράφετε τὴν χρεοκοπίαν ὑμῶν καὶ τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία ἤθελε σᾶς ὑποστηρίξει. Ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν τοιαύτη πρότασις ὑποβαλλομένη νὰ ἀναβληθῇ· ἄλλως θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἀπόρριψιν τῆς προτάσεως τοῦ ψηφίσματος.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§332Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πολὺς λόγος γίνεται συνήθως περὶ τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων τῶν ἐκδιδομένων κατ’ ἐξουσιοδότησιν καὶ περισσότερος λόγος περὶ ἐκείνων τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων τὰ ὁποῖα ἄνευ ἐξουσιοδοτήσεως ἐκδίδουν αἱ Κυβερνήσεις, εὑρισκόμεναι ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος εἶχεν ὑποστῆ τοιαύτην ἐπίθεσιν, διότι ἐξέδωκε Νομοθετικὰ Διατάγματα προκειμένου περὶ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου ☐ τὴν ἔννομον τάξιν τῆς Χώρας, αὐτὸς δ’ οὗτος ἐζήτησε καὶ ἐγένετο, τῇ συγκαταθέσει πάντοτε τῆς Συνελεύσεως, ψήφισμα χορηγοῦν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὅλαι δὲ αἱ πτέρυγες τῆς Συνελεύσεως ἔμειναν σύμφωνοι, διότι καὶ ἀναγκαῖον ἦτο αἱ ἀπρόοπτοι φάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπαρουσιάζοντο τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος νὰ λύωνται διὰ τῶν προσηκόντων μέτρων, καὶ ἐντελῶς ἀπρόβλεπτα θὰ εἶναι τὰ μέτρα τὰ ἀπαιτηθησόμενα διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Διὰ τοῦτο πάντες ἐστέρξαμεν εἰς τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων διὰ τὸ προσφυγικόν, τὸ ὁποῖον καὶ δαπάνας τοῦ Κράτους θὰ ἀπαιτήσῃ μεγάλας καὶ ἄλλα συμφέροντα παντοδαπὰ θὰ θίξῃ. Δὲν εἶναί τι καινοφανές, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἡ ἔκδοσις Νομοθετικῶν Διαταγμάτων οὔτε εἰς τὸ ἰδικόν μας οὔτε εἰς ἄλλα Κράτη. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐνθυμεῖται ὅτι, μολονότι ὑπῆρχε Βουλὴ ἀπὸ τοῦ 1917 μέχρι τοῦ 1920, ἡ ὁποία ἐστερεῖτο μάλιστα καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξεδόθησαν ἑκατοντάδες Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, πολλὰ τῶν ὁποίων φέρουν τὴν ὑπογραφὴν καὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ.

§333Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἦτο καλὸν αὐτό;

§334Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι πρωτοφανές, κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον νὰ δύναταί τις μετ’ ἀγανακτήσεως νὰ ἀποκλείσῃ τὴν συζήτησιν. Ἐμνημόνευσαν ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη δὲν γίνεται τοιοῦτόν τι. Ἄν ἤθελέ τις ὅμως, καὶ μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου, νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ δὴ οὐχὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Μουσσολίνι, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν ἐτῶν 1918, 1919, 1920 καὶ 1921 ἀκόμη, θὰ ἔβλεπεν ὅτι τὰ πλέον φλέγοντα ζητήματα εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐλύθησαν διὰ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἂν κατ’ ἀρχὴν τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐπιτρεπτέον ἢ ὄχι, ἀλλὰ πρέπει νὰ συζητήσωμεν κατὰ πόσον εἶναι σκόπιμον νὰ δοθῇ μία εὐρυτέρα ἢ στενωτέρα ἐξουσιοδότησις. Ἄν δὲν εἴμεθα ἤδη κεκμηκότες, μετὰ τὴν μακρὰν καὶ σύντονον νομοθετικὴν ἐργασίαν τῶν τελευταίων ἑβδομάδων, θὰ ἐπρότεινον καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ μείνωμεν περίπου δεκαπέντε ἀκόμη ἡμέρας, ἵνα ἐξακολουθήσωμεν τὰς ὁλονυκτίας καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον διεκπεραιώσωμεν μέρος τῆς ἐργασίας ἡμῶν....

§335Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὸ προσφυγικὸν ὑπάρχει ἐξουσιοδότησις.

§336Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι μόνον διὰ τὸ προσφυγικόν· εἰς τὴν σειρὰν τῶν μέτρων βλέπω πρῶτον τὸ ἀγροτικὸν ἐν γένει ζήτημα. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχον ὡρισμένας ἀντιλήψεις κατὰ τὸ 1917, τὰς ὁποίας διατηρῶ καὶ σήμερον, καίτοι ἀναγνωρίζω ὅτι ἕνεκα τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ μὴ ἀφαιρέσωμεν καὶ ἰδιοκτησίας τὰς ὁποίας τῷ 1917 δὲν ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀφαιρέσωμεν. Θὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὸν Ὀκτώβριον τὸ ζήτημα τοῦτο; Ἔρχεται δεύτερον ζήτημα διὰ τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως τῆς σταφίδος. Ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει ὅτι ἠναγκάσθη νὰ συνάψῃ σύμβασιν ἀγορᾶς σταφίδος ἄνευ ἐξουσιοδοτήσεως, διότι εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην προστασίας τῆς σταφίδος....

§337ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πολὺ κακῶς.

§338Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔκαμεν ἐν τούτοις.

§339Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐφηρμόσθη.

§340Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐφηρμόσατε. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι, μίαν ἑσπέραν ὅτε σᾶς ἔλεγον πληρεξούσιοι τῶν σταφιδοφόρων μερῶν νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασίν σας νομοσχεδίου, ἀπηντήσατε ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ, διότι οὕτως ἢ ἄλλως ἐφηρμόζετο. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι αὐτὸ εἴπετε.

§341Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ χαρακτηρίζει ἡμᾶς, νὰ κάμωμεν διαφόρους παραβάσεις καὶ νὰ καλούμεθα νὰ τὰς μιμηθῶμεν.

§342Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἂν σᾶς ἔμεινε καιρὸς νὰ τὸ μελετήσητε εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας, ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ σειρὰν δεκαετηρίδων. Πρὸ 20 ἐτῶν εὑρέθη ἡ λύσις διὰ τῆς συστάσεως τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας. Μολονότι θὰ ἀπησχόλει τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐν τούτοις τονίζω ὅτι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἐπροσπάθουν πάντοτε νὰ ἐφευρίσκουν τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐσώζετο ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνουν τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ Προνομιοῦχος ἔληγε μετὰ ἓν ἔτος. Ἐδηλώσατε ἐξαγορὰν τοῦ προνομίου τῆς Προνομιούχου. Δὲν γνωρίζω ἂν καλῶς ἢ κακῶς, γνωρίζω μόνον ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆλθεν ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ δὲν ὑπῆρχεν ἀκόμη τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ διαδεχθῇ τὸ τῆς Προνομιούχου. Ἐδηλώσατε ἐξαγορὰν χωρὶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, χωρὶς νὰ ζητήσητε ὅλων τῶν ἐκ σταφιδοπαραγωγῶν μερῶν πληρεξουσίων τὴν γνώμην. Ἐγὼ πρὸ ὀλίγου εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ὤφειλε νὰ καλέσῃ εἰς εἰδικὴν σύσκεψιν ὅλους τοὺς πληρεξουσίους τῶν σταφιδοπαραγωγῶν μερῶν καὶ τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς διὰ νὰ συζητήσουν περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν πρὸς προστασίαν καὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ οἴνου. Κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον εὑρέθη τὸ Κράτος, ἀπαράσκευον, εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἠγόρασε 30 ἑκατομμύρια σταφίδος, 20 τὸ προηγούμενον ἔτος καὶ 10 ἐφέτος, καὶ ὅπως εἰς ὅλα τὰ ἀπαράσκευα μέτρα, δὲν ἀπεδόθη τὸ προσδοκώμενον ἀγαθόν. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν εὐρέως, νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῶν ἐνδιαφερομένων, νὰ ληφθῶσι μέτρα σοβαρὰ καὶ μελετημένα, ὄχι πρόχειρα. Εἰς μίαν σύσκεψιν, εἰς ἣν εἴχομεν κληθῆ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Γόντικας, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ὁ κ. Μάρκου ἐρρίψαμεν τὴν ἰδέαν ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, διὰ τὸ τελευταῖον τοῦτο ἔτος, νὰ μὴ ἐξαγοράσωμεν τὴν Προνομιοῦχον, ἀλλὰ ἁπλούστατα τῆς περιορίσωμεν τὰ κέρδη, νὰ τῇ εἴπωμεν: Ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐξαγοράσωμεν τὸ προνόμιόν σου, ἀλλὰ σὲ ἀφίνομεν νὰ ζήσῃς ἓν ἔτος ἀκόμη, ἂν περιορισθοῦν εἰς 10–12% τὰ κέρδη σου. Ἀπετάθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἠρνήθη νὰ ἀναμιχθῇ. Τώρα παρήχθη ἓν κενὸν καὶ ἀπειλοῦνται πολλὰ συμφέροντα καὶ μεγάλα, καὶ τοῦ δημοσίου εἰσπράξεις καὶ ἰδιωτῶν πρόσοδοι. Δὲν ζητοῦν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ ἐπιβληθῇ καμμία ἐπιβάρυνσις εἰς τὸ Δημόσιον. Ζητοῦμεν μόνον ἐκεῖνα τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐν ἰδίᾳ συσκέψει θὰ ὑποδείξωμεν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ σταφὶς νὰ σωθῇ διὰ τῆς σταφίδος, δηλαδὴ διὰ θυσιῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Δὲν δυνάμεθα τώρα νὰ γνωρίζωμεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ μέτρα αὐτά, διότι ὑπάρχουσι καὶ συγκρούσεις συμφερόντων μεταξὺ διαφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ὁ Μεσσήνιος δὲν θέλει ὁ Κορίνθιος. Ὑπάρχουσι τόσα καὶ τόσα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα, διότι κατελύσαμεν προχείρως τὴν Προνομιοῦχον, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ περιφρονήσωμεν. Συσκέψει κοινῇ θὰ λάβωμεν ἀποφάσεις καὶ ταύτας θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις. Θὰ γνωρίζετε ἴσως ὅτι ἐφέτος ἔχομεν ὑπερπαραγωγὴν καὶ θὰ ἔχωμεν οἰκονομικὴν κρίσιν καὶ ἀνησυχίας, ὧν ἤδη ἔχομεν κρούσματα ἀρκετά. Σημειώσατε ὅτι ἡ Γερμανία δὲν ἀγοράζει πλέον ὅσον πρίν, ἡ δὲ Αὐστραλία παράγει σταφίδα ἐγχώριον, τῆς ὁποίας μέρος στέλλει καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμελήσωμεν διὰ τὸν ἐθνικὸν αὐτὸν πλοῦτον;

§343Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς ἢ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ θέματος τῆς προστασίας τῆς σταφίδος;

§344Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ συζητῶ δι’ ἀμφότερα καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν. Νὰ καθορισθοῦν Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι θὰ γνωματεύσωσιν ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην. Νὰ ἐξετάσωμεν δὲ τίνα τῶν θεμάτων δὲν εἶναι ἐπείγοντα, καὶ ταῦτα νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος. Καὶ ἂν σᾶς ἠρώτων περὶ τοῦ μᾶλλον ἐπείγοντος οἰκονομικοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος, ποῖον σύστημα λύσεως εἴχετε, δὲν θὰ εἴχετε τίποτε νὰ μοῦ ἀπαντήσητε. Σᾶς βεβαιῶ δὲ ἐγὼ ὅτι διὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα θὰ εἶναι ἴσως ἀνάγκη νὰ γίνουν καὶ διπλωματικά τινα διαβήματα.

§345Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολήν.

§346Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦσθε δικαιολογημένος νὰ ζητήσητε τὴν ἀναβολὴν μόνον ἂν δὲν εἴχετε κρατήσει τὴν Συνέλευσιν καὶ πέραν τῆς ἑβδόμης πρωινῆς διὰ θέματα πολὺ ὀλιγώτερον σπουδαῖα. Πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων λιρῶν, εἰσρεουσῶν εἰς τὴν Χώραν ἀπὸ τὴν σταφίδα.

§347Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων λιρῶν, δὲν θὰ χαθῶμεν ὅμως ἂν ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον· πρόκειται περὶ σπουδαίων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα δὲν συζητοῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§348Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἐννοεῖτε τίνα εἶναι ζητήματα ἐπείγοντα, δυνάμεθα νὰ διεξέλθωμεν ἀπὸ κοινοῦ τὰ ζητούμενα. Καὶ ἐρωτῶ: Ὑπάρχει τις ἔχων ἀντίρρησιν διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφίδος ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου;

§349Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν πρῶτον τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, διότι πῶς θὰ δώσωμεν ἐξουσιοδότησιν;

§350Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος καὶ ἄνευ τῆς γνώμης τῆς Ἑνιαίας, νὰ ψηφισθῇ δὲ καὶ νόμος περὶ τοῦ τοιούτου.

§351Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅλα αὐτά, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι σοφά, ἀλλὰ ἔχουσι σχέσιν ἄμεσον μὲ τὴν ἐξαγορὰν τῆς σταφίδος καὶ φρονῶ ὅτι διὰ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς Ἑνιαίας οἱ κίνδυνοι τῆς σταφίδος θὰ ἀποφεύγωνται.

§352Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δύο εἶναι τὰ κενά. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι δὲν ἔχομεν ἀκόμη τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ διαδεχθῇ τὴν Προνομιοῦχον, καὶ ἂν ἀκόμη αἱ περιστάσεις, αἱ συνθῆκαι τῆς καταναλώσεως ἦσαν ὁμαλαί. Τὸ δεύτερον ὅτι, ἕνεκα τῆς ἀνωμαλίας τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ κατανάλωσις τῆς σταφίδος ἐφέτος, πρέπει νὰ ληφθοῦν ἐγκαίρως πρόσθετα προστατευτικὰ μέτρα. Καὶ ἐρωτῶ: Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει πρόγραμμα ἕτοιμον;

§353Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρόγραμμα προστασίας τῆς σταφίδος ἢ πρόγραμμα τῆς Ἑνιαίας θὰ πρέπῃ νὰ φέρητε.

§354Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν περὶ τῶν ἀπολύτως ἐπειγόντων θεμάτων.

§355Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος συνδέεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς.

§356Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι θὰ κληθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι τῶν οἰνοπαραγωγῶν μερῶν. Εἶμαι σύμφωνος διὰ τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως καὶ τοῦ οἴνου.

§357Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς ἀμπελουργίας ἐν γένει, ὄχι μόνον τοῦ οἴνου.

§358Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου εἶναι ἀμπελουργία. Ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν, κύριοι, διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν νὰ ἀφήσωμεν τὸν ὑπάρχοντα νόμον μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου. Διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν νομίζετε ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἤδη κεκανονισμένον; Κατ’ ἐμέ, ὄχι. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐγὼ εἶναι ὅτι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν, ἔφερον ἀποτελέσματα, ὅπως ἔφερον εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅταν ἐθεσπίσθησαν, ἀλλ’ ἂν δὲν διαψευσθῶ, ὡς ἔγινεν εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, οὕτω καὶ ἐδῶ, μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου θὰ παρουσιασθῇ τὸ φαινόμενον ὅτι ἐκεῖνοι ἀκριβῶς οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εὐχαριστημένοι ἐκ τῶν μέτρων θὰ σπεύσουν νὰ ζητήσουν τροποποίησιν τῶν μέτρων, ὅταν ἐκλίπουν τὰ πράγματα ἐκ τῆς ἀγορᾶς. Καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι τοιαῦτα κρούσματα παρουσιάσθησαν ἤδη. Λοιπὸν διατί νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κινηθῇ κάπως ἐλευθερώτερον εἰς τοὺς νόμους αὐτῆς τοὺς τόσον ἐξαιρετικοὺς περὶ αἰσχροκερδείας; Θὰ ἐπέλθῃ ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ὄχι. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα, ὅπου δύναταί τις νὰ φοβῆται κατάχρησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐρχόμεθα ἔπειτα εἰς τὴν διενέργειαν δημοτικῶν, κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν ἐκλογῶν. Πρώτην φορὰν ἐφαρμόζονται οἱ νόμοι οἱ Κοινοτικοὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδιά τινα, ἀλλ’ ἴσως ἀναφανοῦν ζητήματα χρήζοντα ρυθμίσεως. Οὔτε καὶ ἐδῶ πρόκειται νὰ γίνῃ καμμία ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ νόμος, πρώτην φορὰν ἐφαρμοζόμενος εἰς τὰς Νέας Χώρας, παρουσιάζει τοιαῦτα τρωτά, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ....

§359Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰπέτε αὐτὰ τὰ τρωτά.

§360Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν τὰ γνωρίζω. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα σεῖς ὑπεβάλετε θὰ εἶναι ἐπαρκῆ.

§361Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ νόμος ὁ δημοτικὸς ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1911. Αἱ μεταβολαὶ αἱ ὁποῖαι ἐπηνέχθησαν ἀφοροῦν ἄλλα πράγματα. Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, τὰ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, τὰ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν δὲν μετεβλήθησαν διόλου. Οὐδὲ ὑπάρχει κανεὶς λόγος, ἵνα αἱ μομφαὶ αἱ ὁποῖαι ἐπερρίφθησαν ἐναντίον τῶν ἐκλογῶν τῆς Συνελεύσεως, αἱ αὐταὶ μομφαὶ ἐπιρριφθῶσι καὶ διὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς πρέπει νὰ εἶναι ἀπόρροια τῆς ἁγνῆς θελήσεως τῶν πολιτῶν. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐξουσιοδότησιν νὰ ἀνατρέψῃ τὴν νομοθεσίαν αὐτήν· διότι τότε δὲν κάμνομεν αὐτοδιοίκησιν, τότε κάμνομεν νομοθεσίαν.

§362Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἔχετε τὸν φόβον ὅτι ἡ Κυβέρνησις προκειμένου νὰ ἐνεργήσῃ δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογὰς εἶναι δυνατὸν νὰ καταστρέψῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν; Θὰ συμφωνήσω μαζί σας καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀφήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§363Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς εἶναι βέβαιος ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι δὲν θὰ ἀνατραποῦν οἱ νόμοι.

§364Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν ἡ ἐξουσιοδότησις εἶναι ἐπιβεβλημένη, διότι φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα ἂν εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τὴν ὁποίαν προβλέπει ὁ νόμος ἢ ἂν συντρέχουν ἄλλαι συνθῆκαι, ὥστε κατὰ τὴν πρώτην αὐτὴν περίοδον νὰ εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ἐκλογή, ἄποψις τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.

§365Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος ἦτο σύμφωνος εἰς αὐτό, δυνάμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτό.

§366Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχουν ζητήματα εἰδικῶν κατηγοριῶν, ζητήματα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ ἀναγραφοῦν, καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ σήμερον ἡ Συνέλευσις. Ὑπάρχουν ὅμως ζητήματα τὰ ὁποῖα ὑφίστανται πρὸ πολλοῦ καὶ τῶν ὁποίων ἔχει ὡριμάσει ἡ λύσις, καὶ ἐφ’ ὧν κανεὶς λόγος δὲν ὑπάρχει νὰ δοθῇ καμμία ἐξουσιοδότησις. Διὰ τοῦτο, ἐὰν μοὶ εἴπητε διὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ ἐξουσιοδοτήσεως· ἀλλ’ ἂν ὁμιλήσητε περὶ θεμάτων τὰ ὁποῖα εἶναι πιθανὸν νὰ ἀναφυοῦν, ὅπως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς αἰσχροκερδείας, ὅπως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν....

§367Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος ἔχετε ἀντίρρησιν;

§368Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἴπω. Τὸ ζήτημα μὲν τῆς Ἑνιαίας ἔχει ἤδη διευθετηθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου. Διὰ τὴν περαιτέρω προστασίαν τῆς σταφίδος νομίζω ὅτι πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου δὲν θὰ παραστῇ ἀνάγκη λήψεως νομοθετικῶν μέτρων.

§369ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἠξεύρετε τὸ ζήτημα.

§370Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν ὅμως, κύριε συνάδελφε, παραστῆ ἀνάγκη λήψεως νομοθετικοῦ μέτρου, τότε θὰ προετίμων νὰ κληθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπειγόντως (φωναί: ἆ! ἆ!), διότι πρόκειται περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων τὰ ὁποῖα θίγουν μεγάλα οἰκονομικὰ συμφέροντα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, οὗτος ἔχει φθάσει εἰς τὴν τελευταίαν του ψήφισιν. Θὰ ἦτο ἀσέβεια καὶ πρὸς τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν...

§371Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε διὰ τὴν σταφίδα διαφωνεῖτε;

§372Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὴν σταφίδα ἔχω ἐνδοιασμούς.

§373Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα διαφωνεῖτε.

§374Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, διὰ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ, διὰ τὸ ναυτικὸν ζήτημα, διὰ τὸ προσφυγικόν, δι’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπομεν, ἔχομεν ἀντίρρησιν. Ποῖος ἔχει ἀντίρρησιν, κύριοι, διὰ τὰ σχολεῖα τῆς Μακεδονίας; Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι αὔριον εἶναι δυνατὸν δι’ ἰδίου ψηφίσματος νὰ δώσωμεν οἱανδήποτε νομοθετικὴν ἔγκρισιν δι’ ἀνέγερσιν σχολείων εἰς τὴν Μακεδονίαν. Δὲν πρέπει νὰ ζητεῖται ἐξουσιοδότησις, παρὰ μόνον ὅταν ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἀνάγκη. Καὶ πραγματικὴ ἀνάγκη δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ παρὰ μόνον διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν, διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ ἴσως καὶ διὰ τὴν σταφίδα. Ἀπόψε ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶμαι ὥριμος νὰ εἴπω ἂν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνάγκη. Διὰ τοῦτο λέγω νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον τὸ πρωί.

§375Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον, εἶναι τὸ ὀγκῶδες ζήτημα, τὸ προσφυγικόν. Ὡς γνωρίζετε, ἐπ’ αὐτοῦ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅπως γίνῃ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἀποτελουμένη ἐκ μελῶν ὅλων τῶν κομμάτων, ἡ ὁποία θὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν διαφόρων Διαταγμάτων, ἂν παραστῇ ἀνάγκη. Δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἀναγνωρίζει τὸ λεπτὸν τοῦ ζητήματος καὶ θέλουσα πρὸ παντὸς νὰ μὴ δώσῃ εἰς αὐτὸ κομματικὸν χαρακτῆρα, προσεπάθησε νὰ θέσῃ εἰς συνεργασίαν ὅλα τὰ κόμματα. Ἤδη εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πληροφορίας δημοσιογραφικῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις σκέπτεται ὅπως μεταβάλῃ ἕνα ἀπὸ τοὺς μεγάλους τροχοὺς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει, εἰς ἓν Ὑφυπουργεῖον καὶ νὰ θέσῃ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ ἕνα κοινοβουλευτικὸν ἄνδρα ὁ ὁποῖος θὰ ὑπάγεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, δηλαδὴ κοινοβουλευτικὸν ἄνδρα ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι σήμερον εἰς ἐνέργειαν, θὰ δρᾷ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς προγράμματος καὶ αὔριον θὰ ἀνατρέπεται ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα λαμβάνει μίαν τοιαύτην τροπήν, ὑπάγεται καὶ πάλιν εἰς τὴν κομματικὴν διαπάλην καὶ ἀμφιβάλλω ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠμπορέσῃ ν’ ἀκολουθήσῃ μίαν γενικὴν κατεύθυνσιν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος. Ἑπομένως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα.

§376Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν ζητήματά τινα. Διὰ τὸ σταφιδικὸν εἶναι διὰ τὸ ἥμισυ ὑπὲρ καὶ διὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ κατὰ....

§377ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς «Ἑνιαίας».

§378Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἅμα κοινοποιήσωμεν ἕνα χαρτὶ εἰς τὴν «Ἑνιαίαν», εἶναι ἐξηγορασμένη.

§379Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διαμαρτύρομαι ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται. Συζητοῦμεν διὰ ψήφισμα τὸ ὁποῖον περιέχει τόσα καὶ τόσα δικαιώματα, χωρὶς τὸ ψήφισμα αὐτὸ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἐνῷ πρόκειται περὶ ἀναβολῆς, ἐν τούτοις συζητεῖτε ἂν πρέπῃ νὰ δοθῇ ἐξουσιοδότησις ἢ ὄχι.

§380Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς παρεδρεύετε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀπὸ μακροῦ χρόνου καὶ γνωρίζετε ὅτι διὰ νὰ κρίνῃ τις ἂν πρέπῃ ν’ ἀναβάλῃ ἓν ζήτημα πρέπει νὰ ἴδῃ ἂν εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα ἢ ὄχι. Παλαιὸς κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ σεῖς νὰ μοὶ λέγητε ὅτι πέφτω ἔξω ἀπὸ τὸν Κανονισμόν;

§381Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κάμω ἐγὼ τὸν κοινοβουλευτικὸν διὰ νὰ σηκώσω σᾶς ὁ ὁποῖος διαρκῶς κατεβαίνετε. Σᾶς λέγω ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσητε ἂν πρέπῃ νὰ δοθῇ σήμερον ἡ ἀναβολὴ ἢ αὔριον, ἀλλὰ σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τῆς οὐσίας.

§382Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν ἀποχωρίσητε κεφάλαιά τινα, ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἐξουσιοδότησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς περιορισμοὺς κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, περὶ αὐτῶν ἀναμφισβητήτως εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§383ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου τί εἴπατε;

§384Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι σεῖς φλέγεσθε περισσότερον τῶν ἄλλων νὰ ψηφισθῇ. (Θόρυβος).

§385Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, πρέπει νὰ ψηφισθῇ. (Διάλογοι καὶ θόρυβος. Πολλοὶ πληρεξούσιοι ζητοῦν τὸν λόγον).

§386Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἰδέαι αἱ ἰδικαί σας εἶναι περισσότερον προηγμέναι ἀπὸ τὰς ἰδικάς μου. Αὐτὰ καὶ μόνον εἶχον νὰ εἴπω.

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§388Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὁ ἀρχηγὸς ἡμῶν καὶ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠξίωσε τὴν ἀναβολήν, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει τῶν λεπτομερειῶν τοῦ κατατεθέντος ψηφίσματος ἐξετάσωμεν ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀπουσίας τῆς Συνελεύσεως. Κύριοι, εἰς μίαν περίοδον καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις καὶ κινδυνεύουσιν ὕψιστα συμφέροντα τῆς Χώρας, τότε καὶ μόνον θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἐκδώσῃ Ν. Διατάγματα, καὶ εἰς τοῦτο στηρίζονται οἱ πολιτειολόγοι. Ἀλλ’ ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, καθ’ ἃς ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις εἶναι παροῦσα, νὰ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ λάβῃ ἀποφάσεις περὶ ζωτικωτάτου θέματος, καὶ νὰ ζητῇ ὅπως παράσχωμεν ἄδειαν ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων, τοῦτο εἶναι ἄνω ποταμῶν, ἀντίκειται δὲ πρὸς κάθε δίκαιον συνταγματικόν, πρὸς πάντα νόμον καὶ διάταξιν. Ἐν τῇ σωρείᾳ τῶν ὑποβληθέντων νομοθετημάτων ὑπάρχουσι πλεῖστα ζητήματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τὸ ἀγροτικόν, ὅπερ κατέστη ὥριμον. Ἔχομεν σοβαρὰν τροπολογίαν ἡ ὁποία δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως καὶ νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις καὶ ὄχι νὰ ἐπαναληφθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πλειστάκις γίνεται, νὰ ἐκδίδωνται Ν. Διατάγματα τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐρχώμεθα καὶ ν’ ἀναγκαζώμεθα δι’ ἄλλων νομοσχεδίων νὰ διαρρυθμίζωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπετρέψαμεν νὰ ἐκδοθῶσι. Δὲν φρονῶ ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχει Συνέλευσις, εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ Ν. Διατάγματα, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοιαύτης φύσεως ζητημάτων. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ μικρὰν ἀναβολὴν δι’ αὔριον, ἵνα μελετῶντες τὰ θέματα δυνηθῶμεν νὰ προσφέρωμεν τὰς γνώμας μας ἐπὶ τίνων θεμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων. Ὑποθέτω ὅτι θὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν πρότασιν ταύτην.

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§390Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι κατηναλώσαμεν πολύτιμον χρόνον εἰς ἄσκοπον πολιτικολογίαν, ἡ ὁποία μᾶς μειοῖ ἐν τῇ λαϊκῇ συνειδήσει. Ἐκάμαμεν τέσσαρας κυβερνητικὰς μεταβολὰς καὶ διὰ τὸ παραμικρὸν ζήτημα παρήλασαν ἐπὶ τοῦ βήματος σωρεία ρητόρων, καὶ ἐπὶ ὥρας ἀπησχολήθημεν ἐπὶ ἐπουσιωδῶν ζητημάτων. Μήπως δὲ βραχυλογία καὶ ἀντικειμενικὴ ἐξέτασις τῶν θεμάτων μᾶς διέκρινε; Τὴν οὐσιώδη ἐργασίαν, τὸ νομοθετικὸν ἔργον, τὸ ἀσκοῦμεν πάντοτε μετὰ τὸ μεσονύκτιον, κεκοπιακότες, ἐξηντλημένοι ἀπὸ ἄσκοπον λογοκοπίαν, καὶ νυσταλέοι. Τώρα δὲ κουρασμένοι ὡς εἴμεθα ἀπὸ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις, ἔχομεν ἀνάγκην μικρᾶς ἀναπαύλας διὰ νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὰς οἰκογενείας μας καὶ διέλθωμεν τὸ θέρος ἀναπαυόμενοι. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ ὑπάρχει μία σωρεία ζητημάτων ἐκκρεμῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει πρὸ τῶν διακοπῶν νὰ λυθῶσιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. ἐκ Πατρῶν συνάδελφος. Ὑπάρχει τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, συναφὲς μὲ αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τῶν ἀμπελουργῶν οἱ ὁποῖοι πιέζονται ἕνεκα καταθλιπτικῶν φορολογικῶν νόμων. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ ὁποῖα, ὡς ἦλθον τὰ πράγματα, δὲν δυνάμεθα τώρα ἡμεῖς νὰ τὰ κανονίσωμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσωμεν ἐντολὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ διαρρυθμίσῃ διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ἔχομεν τὸ ζήτημα τὸ γεωργικόν· ὑπάρχουν ἑκατοντάδες, ἴσως χιλιάδες γεωργῶν οἱ ὁποῖοι ἠδικήθησαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου ἀπεδόθησαν 5,000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀπαλλοτριωθῆ ὑπὲρ τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ, εἰς ἕναν μεγάλον ἰδιοκτήτην καὶ μένουν 180 γεωργοὶ ἄστεγοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κάνουν τὰ ὀργώματά των ἐντὸς τοῦ Αὐγούστου διὰ νὰ σπείρουν κατόπιν. Ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος, πότε θὰ σπείρουν; τί θὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ γεωργοί; Τὸ μέσον τοῦ νὰ ἔχωμεν μίαν ἐγγύησιν δι’ ὅλα τὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ παράσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐκδώσῃ Νομοθετικὰ Διατάγματα, εἶναι τὸ νὰ ψηφισθοῦν ταῦτα πρότερον καὶ ἐγκριθοῦν ὑπὸ Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον γίνεται ἤδη σοβαρὰ συζήτησις ἂν πρέπῃ νὰ γίνεται ἡ νομοθετικὴ ἐργασία εἰς τμήματα τῆς Βουλῆς ἢ εἰς τὴν ὁλομέλειαν. Εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν γίνονται συνεδριάσεις μερικαὶ ἐπὶ εἰδικῶν θεμάτων· διὰ τοῦτο σωφρόνως σκέπτονται νὰ διαιρέσουν τὴν Βουλὴν εἰς 4–5 τμήματα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπεξεργάζωνται καὶ νὰ ψηφίζουν τοὺς νόμους καὶ κατόπιν νὰ κυροῦνται ἐν Séance plénière. Εἶναι λοιπὸν μία εὐτυχὴς περίπτωσις ὅτι δίδεται εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία νὰ δοκιμασθῇ τὸ σύστημα αὐτό, ἀρκεῖ αἱ Ἐπιτροπαὶ νὰ καταρτισθοῦν ἀπὸ πρόσωπα ἁρμόδια καὶ κυρίως θέλοντα νὰ ἐργασθοῦν. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τοῦ προκειμένου ψηφίσματος, ἀλλὰ νὰ τὸ ἐγκρίνῃ ὅπως εἶναι, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διαπνέεται ἀπὸ σκοποὺς φιλαρχικούς, ἀλλ’ ὅτι θὰ κάμῃ περιωρισμένην χρῆσιν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας.

§391ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης. (Διαμαρτυρίαι).

§392ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ τίνος συζητοῦμεν, κύριε Πρόεδρε; ἐπὶ τῆς οὐσίας ἢ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς; (Δημιουργεῖται θόρυβος καὶ διάλογοι μεταξὺ τῶν κ.κ. πληρεξουσίων).

§393Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι....

§394ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Ὁ κ. συνάδελφος ὁμιλεῖ ἐπὶ τῆς οὐσίας. (Θόρυβος).

§395Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ... Ἔχω, λέγω, τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ παραταθῇ ὁ χρόνος τῆς χρήσεως τῶν ἀμβύκων, διότι, ὡς ἐπανειλημμένως ἐτονίσθη ἐνταῦθα, εἶναι ζήτημα σοβαρώτατον. Παρακαλῶ λοιπὸν ὅπως εἰς τὴν ζητουμένην ἄδειαν διὰ τὴν προστασίαν τῆς οἰνοπαραγωγῆς περιληφθῇ καὶ τὸ ζήτημα αὐτό, ἐξουσιοδοτουμένης τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς τὴν λύσιν του.

§396ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας; (Διαμαρτυρίαι).

§397ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. (Θόρυβος).

§398Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Θόρυβος).

§400Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ζητήσει τὸν λόγον.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς; Ἔθεσα ἤδη τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς εἰς ψηφοφορίαν.

§402Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς νομίζω ὅτι ἐζήτησα τὸν λόγον. Ἄν ἔχετε ἀντίθετον ἀντίληψιν, τὸν ζητῶ τώρα.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι θέλετε νὰ θέσητε ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἰδικήν μας εἰλικρίνειαν.

§404Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐζήτησα καὶ ἐγὼ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. (Θόρυβος).

§405Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ ἄλλοι, ἐκτὸς τοῦ κ. Χαβίνη, ἐζήτησαν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας, πρῶτος δὲ ὁ κ. Κούνδουρος.

§407Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσοι ἐζήτησαν τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησαν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§408Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἐτέθη ἤδη ἡ πρότασις εἰς ψηφοφορίαν.

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει δίκαιον. Ἠγέρθη ἀμφισβήτησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κούνδουρον, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐζήτησε τὸν λόγον μαζὶ μὲ τὸν κ. Σταμούλην. Τώρα, ἐφόσον δίδεται ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Χαβίνην, ἠμποροῦν νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι ὅσοι θέλουν νὰ ἐγγραφοῦν.

§410Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τοῦ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως ζητεῖται παρ’ ἡμῶν ὅπως δώσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ζητημάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι τὸ ἀγροτικόν, ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατοῦ καὶ τὸ ναυτικὸν ζήτημα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω οὐσιώδη. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, ὡς εἶναι ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τοὐλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκθέσῃ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰς γνώμας του, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ἐν λευκῷ τὴν ἔγκρισίν μας.

§411Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου.

§412Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Λέγει ὅτι θὰ ἐρωτηθῇ ἡ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ.

§413Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐρωτῶ: Ἂν αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ εἴπουν «ὄχι», θὰ γίνεται; Δὲν λέγει μετὰ σύμφωνον γνώμην.

§414Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἂν δοθῇ μία ἐξουσιοδότησις ἐπὶ ὡρισμένου σημείου μεγάλης σπουδαιότητος, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀντικαταστήσουν τὴν Συνέλευσιν αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, ὥστε νὰ ἀσκηθῇ ἕνας ἔλεγχος καὶ μόνον μετὰ σύμφωνον γνώμην νὰ ἐγκρίνεται.

§415Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια. Τώρα, ἂν θέλετε νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις, συμφωνῶ. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν.

§416Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀλλὰ ζήτημα ὡς ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς αὐτοῦ ἀπόψεως. Εἶναι ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον τοῦ Σώματος διὰ νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις. Ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ πρὸς τὸ σχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ τότε διεφώνησα. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε ὅτι εἶμαι εἰς τὴν στρατιωτικὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ μείνουν ὅλαι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ συνεδριάζωμεν.

§417Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Δὲν εἶναι ὅλα τὰ θέματα.

§418Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σχεδὸν ὅλα τὰ θέματα.

§419Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιμένομεν εἰς τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν. Δὲν τὸ θεωροῦμεν ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων.

§420Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διαγράφεται ὁ Ὀργανισμός;

§421Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιμένομεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ. Ἑπομένως διαγράφεται.

§422Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Νὰ μὴ διαγραφῇ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου.

§423Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πάντως αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ θὰ μείνουν, ἀλλὰ τότε διατί νὰ μὴ τὰς συνδυάσωμεν; Ἐκτὸς ἐὰν ὡρισμένοι πληρεξούσιοι ἀποτελέσωσιν ὅλας τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς. Λοιπόν, ἐφόσον τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἀποτελοῦν τὰ μέλη Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ θὰ μείνουν εἰς Ἀθήνας, δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα νὰ τύχουν τῆς βασάνου τῆς Συνελεύσεως. Ἐπὶ πλέον ἓν ζήτημα, ὡς εἶναι ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἐγὼ λέγω νὰ παραταθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἵνα ὁ σκελετὸς τοῦ Ὀργανισμοῦ τύχῃ τῆς βασάνου τῆς Συνελεύσεως, ὅπως εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ τὸν Ὀκτώβριον ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ.

§424Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὡς βάσις τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξεδίδοντο, θὰ ἦτο πρῶτον ὁ κατατεθεὶς ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου Ὀργανισμὸς καὶ δεύτερον ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπόφασις τῆς οἰκείας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅπως γνωρίζετε, οἱ ὀργανισμοὶ καταργοῦνται καὶ τὴν κατάργησιν ἐθεώρησα ἐπείγουσαν διὰ νὰ διαθέσω τοὺς ἄνδρας εἰς ἄλλας μονάδας. Ἂν ἔχητε ἀντίθετον γνώμην, νὰ τὴν ἀκούσω.

§425Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι μόνον ἔχω ἀντίθετον γνώμην, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ὑποβάλετε ψήφισμα καταργήσεως ὡρισμένων μονάδων, τόσον ὥστε νὰ εἴμεθα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ νέου Ὀργανισμοῦ.

§426Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ καταργήσεως δύο μεραρχιῶν.

§427Α. ΤΑΒΟΥΛΑΡΗΣ. Διὰ τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τί θὰ γίνῃ;

§428Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ μερίσματος τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τῆς ἐκ τούτου καταργήσεως τῶν ἀποθηκῶν τῶν τροφίμων, ἐστερήθησαν ἑνὸς βοηθήματος, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπαραίτητον εἰς αὐτούς. Ἂν θέλετε νὰ βοηθήσωμεν τοὺς παλαιούς μας συναδέλφους, μοὶ δίδετε τὴν ἐξουσιοδότησιν αὐτήν, καὶ ἔχετε τὴν διαβεβαίωσίν μου ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐκδώσω Διάταγμα ἐπὶ βλάβῃ τινος.

§429Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς μᾶλλον ἐπείγοντα ζητήματα πρῶτον τὸ ἀγροτικόν, δεύτερον τὸ τῆς προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως τῆς σταφίδος, τρίτον τὸ τῆς αἰσχροκερδείας, τέταρτον τὸ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τέλος τὸ ναυτικὸν ζήτημα.

§430Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ ἐπρότεινα ὅπως ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς στραφῇ πρὸς ὡρισμένον σημεῖον τοῦ ψηφίσματος. Ἐφόσον μερικὰ σημεῖα τοῦ ψηφίσματος εἶναι δεκτά, νὰ μὴ συζητῶνται ἀπὸ ὅλους τοὺς παρερχομένους τὸ βῆμα, ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις μόνον εἰς ὃ σημεῖον ὑπάρχει διαφωνία.

§431Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ εἶναι συναφὲς μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ἀξιωματικῶν· διότι ἅμα ἀναβληθῇ ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ, θὰ ἀναβληθῇ καὶ αὐτό.

§432Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ Διατάγματα θὰ περιλαμβάνωσι μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος σχεδίου νόμου, θὰ ἐκδίδωνται δὲ κατόπιν γνωμοδοτήσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Πρόκειται πρὸ παντὸς περὶ τῆς καταργήσεως δύο Μεραρχιῶν.

§433Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§434Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ τεθῶσιν εἰς τὰ πρακτικά, ἵνα ἀποτελέσωσιν ἕνα ὁδηγόν.

§435Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφόσον πρόκειται περὶ καταργήσεως μονάδων, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ὅσον ἀφορᾶ τώρα τὴν διευθέτησιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ ὑποβάλω μίαν γνώμην. Βεβαίως τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς διευθετήσεως ἀφορᾶ τοῦτο τὸ σημεῖον, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος νὰ ἀνακαλέσῃ ἀξιωματικοὺς παραιτηθέντας, καὶ νὰ γίνουν δεκταὶ αἱ παραιτήσεις. Νομίζω ὅμως, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀναβάλετε ἐπ’ ὀλίγον τὸ ζήτημα τοῦτο—σᾶς ὑποβάλλω ταπεινὴν γνώμην—μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου.

§436Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐὰν εἶχον τὴν ἐξουσιοδότησιν, δὲν θὰ ἔσπευδον νὰ ἐφαρμόσω καὶ νὰ ἐκδώσω τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα· ἴσως θὰ ἀνέμενον καὶ ἐγὼ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου, διότι πρῶτον θὰ ἤθελον νὰ πεισθῶ ἂν συμφέρῃ εἰς τὸ Ναυτικὸν νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἀξιωματικοί.

§437Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾶ σᾶς· ἀλλ’ ἂν παραδεχθῶ ὅτι συμφέρει—καὶ ἐγὼ δὲν σᾶς λέγω ὅτι συμφέρει—δὲν πρέπει νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐντύπωσις καὶ παρὰ τῷ λαῷ καὶ παρὰ τοῖς λοιποῖς ἀξιωματικοῖς, ὅτι οἱ πρωτοστατήσαντες εἰς ἓν προνουντσιαμέντο ἔμειναν ἀτιμώρητοι· εἶναι ἀνάγκη χάριν τῆς πειθαρχίας, χάριν τοῦ κύρους τῶν νόμων, νὰ τιμωρηθῶσιν, ἔστω καὶ διὰ δύο μῆνας μένοντες ἐκτὸς ὑπηρεσίας, οἱ πρωτοστατήσαντες. Ὑποβάλλω λοιπὸν ταπεινὴν γνώμην ὅπως τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀφεθῇ διὰ τὸν Ὀκτώβριον.

§438Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία συνεννόησις. Νὰ ὁρίσητε εἰς ποῖα σημεῖα συμφωνεῖτε καὶ σεῖς.

§439Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Διὰ τὸ ἀγροτικὸν θὰ ἦτο καλύτερον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν.

§440Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει χρόνος, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν.

§441Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ἂν εἰς τὴν παρεχομένην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐξουσιοδότησιν περιλαμβάνεται καὶ τὸ ἐμφυτευτικόν.

§442Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ διατύπωσις λέγει περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ἐν γένει ζητήματος. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν εἶναι βεβαίως μόνον τὸ κολληγικόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐμφυτευτικόν.

§443Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, κύριε Πρόεδρε, ὅτι περιλαμβάνεται καὶ ὁ νόμος 2109 ὁ ἐμφυτευτικός.

§444Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ συμφωνήσω μαζί σας, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, διότι εἰς ἕνα ζήτημα ποὺ γεννᾶται τοιαύτη σύγκρουσις συμφερόντων, θὰ ὑποστῆτε τοιαύτας ἐπιδράσεις, ὥστε δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀντεπεξέλθητε. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅπως τὸ ζήτημα αὐτὸ διονυχισθῇ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ. Ἡ ἀνησυχία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἶναι ἀναμφισβήτητος καὶ δὲν δυνάμεθα, παρ’ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν εἰς ἓν μόνον ἄτομον νὰ λύσῃ ἓν τοιοῦτον ζήτημα.

§445Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ τὸ λύσῃ.

§446Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ κάθεται ἐδῶ διὰ νὰ συνεδριάζῃ.

§447Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἰσχύων νόμος εἶναι Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐκάμετε σεῖς ἐπὶ Ἐπαναστάσεως.

§448Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ τροποποιήσῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον χάριν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τοῦ ἀγροτικοῦ, ὁ ὁποῖος τόσας προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, νὰ διαμαρτυρηθῶ διότι εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ, θὰ στραγγαλισθῇ ἡ οὐσία τοῦ νόμου. Εὔχομαι, κύριε Ὑπουργέ, νὰ διαψευσθῶ, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἴδω μετ’ ὀλίγον παραιτούμενον, διότι δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ ἀντιστῆτε εἰς τὰς ἐπιδράσεις. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Ἤπειρον πάντα τὰ λιβάδια περιῆλθον εἰς τὸ Κράτος, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐξεδόθη μία διαταγὴ νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ λιβάδια αὐτά, καὶ μάλιστα ἀπὸ τὴν Ἐπανάστασιν, παρ’ ὅλην τὴν δικτατωρικὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὰς πιέσεις. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα ἵνα ἐν τῇ Συνελεύσει ὑποστῇ τὴν βάσανον τοῦ Σώματος· ἄλλως ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἔχητε παραιτηθῆ.

§449ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§450Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας της νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως πέραν τῶν κεκανονισμένων ὡρῶν, ἵνα προλάβῃ πρὸ τῶν διακοπῶν τὴν ἐπιψήφισιν νομοθετημάτων ἀναγκαίων εἰς τὸ ἔργον τῆς περισυλλογῆς καὶ τῆς ἀνορθώσεως, ὅταν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐφήρμοζε διὰ τὴν ἐργασίαν τῶν πληρεξουσίων τὸ ὀκτάωρον τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ τοὺς ἐκράτει μέχρι πρωίας, διότι τοῦτο ἀπῄτει τῶν γενικωτέρων συμφερόντων ἡ ἐξυπηρέτησις, ἐνθυμεῖσθε πόσαι ἠκούσθησαν φωναί, πόσαι διετυπώθησαν διαμαρτυρίαι, πόσαι ὑπεβλήθησαν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἀπὸ τοὺς κατέχοντας σήμερον τὴν Ἀρχήν. Ἀφορισμοὶ ὁλόκληροι ἐρρίφθησαν καθ’ ἡμῶν διὰ τὰς ἐργασίας τῶν μεταμεσονυκτίων ὡρῶν, προϊόντα δὲ βεβαρυμένων κεφαλῶν ἐχαρακτηρίσθησαν αἱ οὕτω γενόμεναι ἐργασίαι καὶ πᾶσα σοβαρότης ταῖς ἠμφισβητήθη μόνον καὶ μόνον λόγῳ τῆς ὥρας καθ’ ἣν ἐγένοντο. Σήμερον ἀκόμη ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τῶν νομοθετημάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰσχυρίσθησαν ὡρισμένοι ρήτορες ὅτι θέματα ὡρισμένα ἐρρυθμίσθησαν διὰ νόμων οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον πάντων ἡμῶν ἐψηφίσθησαν, ἠκούσθησαν ἀπὸ πολλὰ σημεῖα τῆς αἰθούσης αἱ φωναὶ «ἐψηφίσθησαν τὸ πρωΐ, ἐψηφίσθησαν τὰ ἐξημερώματα» καὶ ἐλέγοντο πάντα ταῦτα εἰρωνικῶς καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὰ τὰ μετὰ μακρὰν κόπωσιν κατὰ τὰς πρωινὰς ὥρας γενόμενα. Ἡ τοιαύτη λογικὴ ὅμως ἐλησμονήθη ταχέως καὶ ἀντεστράφη ἐν τῇ συνειδήσιε τῶν εἰσηγητῶν αὐτῆς μόλις ἀπὸ ἀντιπολιτευόμενοι ἐγένοντο συμπολιτευόμενοι καὶ ἰδοὺ αὐτοὶ ἀποσκορακίζοντες τὰς πρὸ ὀλίγου γνώμας των, λακτίζοντες τὰς πρὸ ὀλίγου θεωρίας των, παραβιάζοντες τὰς πρὸ ὀλίγου ὁμολογίας των, ἔρχονται νῦν πρὸ ἡμῶν εἰς τόσον προκεχωρημένην ὥραν καὶ μετὰ τόσην κόπωσιν νὰ ζητοῦν οὐχὶ τὴν ἐπιψήφισιν κανενὸς ὑπηρεσιακοῦ ἢ ἐστερημένου σοβαρότητος νομοθετήματος, ἀλλὰ τὴν παραδοχὴν ψηφίσματος χορηγοῦντος ἄδειαν ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, ζητοῦν ἐν ἄλλοις λόγοις ὑπὸ τοιούτους ὅρους μεταβίβασιν τῶν σοβαρωτέρων δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ φαινόμενον τοῦτο τῆς λησμοσύνης τῆς χθὲς ἐκ μόνου τοῦ γεγονότος τῆς ἀλλαγῆς τῆς θέσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν ἀποτελεῖ περιστατικόν, ἐξ οὗ νὰ δύνανται νὰ ἐξέλθουν κερδισμένοι εἰς ἀξιοπρέπειαν καὶ σοβαρότητα τὰ συγκροτοῦντα τὴν Κυβέρνησιν κόμματα. Ποίαν ἀπήχησιν θὰ ἔχῃ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἄρτι ἐξελθοῦσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, λησμονεῖ τόσον εὐκόλως τὰς ἐπαγγελίας τῆς χθές; Πάντως θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπουν, ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ καὶ μόνου κρίνοντες, ὅτι δὲν θὰ προλάβῃ νὰ δύσῃ ὁ ἥλιος ὁ ἀνατέλλων τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ θὰ λησμονήσητε καὶ τὰς προγραμματικὰς ὑποσχέσεις σας. Εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν ἐθεσπίσθη τὸ ἀξίωμα ὅτι ἐκ τοῦ ὄνυχος κρίνεται ὁ λέων. Ἡ κρίσις τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἡ κρίσις ὅλων τῶν πληρεξουσίων οὔτε τῶν φίλων σας ἐξαιρουμένων δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι δυσμενεστάτη εἰς βάρος σας, κύριοι κυβερνῆται, διὰ τὴν τακτικὴν τῆς εὐκόλου λησμοσύνης, ἣν τόσον πανηγυρικῶς ἐγκαινιάζεται. Πῶς νὰ πιστεύσωμεν ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς εἰς τὰς ὑποσχέσεις σας περὶ βελτιώσεως τῶν πάντων, ἀφοῦ ἡ σκέψις μας θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐξετάσῃ οὐχὶ μόνον τὸ ἂν δύνασθε νὰ πραγματοποιήσητε τὰς ὑποσχέσεις σας, ἀλλὰ καὶ τὸ ἂν θὰ θελήσητε καὶ τὸ ἂν θὰ τὰς ἐνθυμεῖσθε ἐπὶ πολλὴν ὥραν; Εἶναι οἰκτρὰ ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς πρώτης της ἐμφανίσεως, διότι δὲν ἠρκέσθη, λησμονοῦσα τὰ ὅσα σχετικῶς μὲ τὴν ἐργασίαν τῶν μεταμεσονυκτίων ὡρῶν εἶχεν εἴπει ὅταν ἦτο Ἀντιπολίτευσις, νὰ θελήσῃ νὰ μᾶς κρατῇ ἐνταῦθα ἐξηντλημένους καὶ κατακόπους, ὅπως τῆς δώσωμεν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν ἐξ ὑφαρπαγῆς, ἀλλ’ ἵνα ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ της προέβη εἰς ἀβαρίας τῶν ἀρχικῶν ἀξιώσεών της, ἀποδεικνυούσας ἠθικὴν πτωχείαν καὶ πολιτικὴν ἀφερεγγυότητα. Ὡς ὁ εἰς παραμονὰς πτωχεύσεως ἔμπορος ὑποχωρεῖ ἀπὸ τὴν ἀξίωσιν τῆς ὡρισμένης τιμῆς τῶν εἰδῶν του καὶ ἀρχίζει νὰ πωλῇ κατὰ τὴν κοινὴν φράσιν «ὅσα, ὅσα», οὕτω καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀξιώσασα ἀρχικῶς ἐξουσιοδότησιν πρὸς νομοθετικὴν λύσιν ἀπείρων ζητημάτων, ἤρχισεν ἤδη ὑποχωροῦσα καὶ περιορίζουσα τὰς ἀξιώσεις της μέχρι τεσσάρων ἢ πέντε θεμάτων. «Ὅσα, ὅσα»! Ἀλλὰ τί σημαίνει ἡ εὔκολος αὕτη ἀβαρία; Πρὸ μιᾶς ὥρας ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ λύσῃ ὡρισμένα ζητήματα εἶχεν ἀνάγκην νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως καὶ μετὰ μικρὰν ἀντίστασιν παρῃτήθη τῆς ἀξιώσεώς της καὶ ζητεῖ τοιαύτην δι’ ἐλάχιστα ζητήματα. Τί συμβαίνει; Ἐλύθησαν τὰ λοιπὰ ἐν τῷ μεταξὺ ἐντὸς μιᾶς ὥρας; Τί συμβαίνει; Μετεβλήθη ἡ φύσις τῶν ζητημάτων αὐτῶν ἐντὸς τόσον ὀλίγου χρόνου καὶ ἐνῷ πρὸ μικροῦ δὲν ἐλύοντο ἄνευ ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν Διαταγμάτων, ἤδη λύονται; Βεβαίως ὄχι. Ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἐκτιμῶσα τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἣν ἔλαβε, φοβεῖται μήπως μεταβληθῇ αὕτη ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν καὶ ἀποφεύγει τὰς συζητήσεις καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀρχικήν της ἀξίωσιν, τὴν περιστέλλει τόσον ἀφειδῶς, ἵνα μὴ καὶ ἡ ἐλαχίστη παράτασις τῶν συζητήσεων τὴν ἐκθέσῃ εἰς νέαν ψῆφον, ἥτις δὲν θέλει εἶσθαι βεβαίως εὐνοϊκή, διότι συνῆλθον ἤδη οἱ ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς ὑπερψηφίσαντες αὐτῆς πρὸ ὀλίγου. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ἀξιουμένης ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ποία ἀνάγκη τοιαύτης ἐξουσιοδοτήσεως ὑπάρχει; Ἐπὶ ποίων ζητημάτων ὑπάρχει κενὸν νομοθετικόν; Ποῖα θέματα ἔμειναν ἀσυζήτητα; Ποία ἐπείγουσα ἀνάγκη εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα τῶν διακοπῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ θέλομεν ἀπὸ τοῦδε νὰ τὴν καλύψωμεν; Ἐγὼ νομίζω ὅτι μία κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, φέρουσα τὰς εὐθύνας τῶν πράξεών της, δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ εἶναι προικοδοτημένη καὶ μὲ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ φρονῶ ὅτι παρέλκει ἡ τοιαύτη ἐξουσιοδότησις, διότι ἔνθεν μὲν δὲν ὑπάρχουσι κενὰ νόμων, ἔνθεν δὲ θὰ εἶναι βραχυτάτη ἡ ἀπουσία τῆς Συνελεύσεως. Ὅ,τι ὅμως μᾶς ἐμποιεῖ ἐξαιρετικὴν ἐντύπωσιν εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκ τοῦ κυβερνητικοῦ καταλόγου τῶν ρυθμιστέων διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ζητημάτων δὲν ἀπουσιάζει κανὲν ἐκ τῶν ζητημάτων ἅτινα ἀπαρτίζουν τὸ σύνολον τῶν κοινῶν ὑποθέσεων. Δι’ ὅλα ζητεῖται ἐξουσιοδότησις!! Ἀλλὰ τίποτε λοιπὸν δὲν εἶναι λελυμένον νομοθετικῶς; Ἀλλὰ τόσον εἶναι λοιπὸν τὸ θάρρος τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ τολμᾷ τὰ πάντα διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων νὰ κανονίσῃ, ἐνῷ δύναται, παρατείνουσα ἐπ’ ὀλίγον τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, νὰ εἰσηγηθῇ καὶ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς κυρίας νομοθετικῆς ὁδοῦ ὅ,τι διὰ τῶν πλαγίων ἐπιδιώκει; Εἶναι πλεῖστα τὰ ζητήματα ἐφ’ ὧν, καὶ ὡς ἐτροποποιήθη ἐν τέλει ὁ κυβερνητικὸς κατάλογος, ζητεῖται ἡ ἐξουσιοδότησις, καὶ ἂν δοθῇ αὕτη, φρονῶ ὅτι δέον νὰ περιορισθῇ εἰς ἐλάχιστα ἐξ αὐτῶν, τὰ πλέον ἐπείγοντα καὶ πάντως μετὰ γνωμάτευσιν εἰδικῆς δι’ ἕκαστον ζήτημα Ἐπιτροπῆς. Τὸ παραδοξώτερον ὅμως σημεῖον τῶν κυβερνητικῶν ἀξιώσεων πρὸς νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν εἶναι τὸ ἀφορῶν τὸ ναυτικὸν ζήτημα. Πρὸς τί ζητεῖται ἡ τοιαύτη ἐξουσιοδότησις; Τί εἶναι τὸ ναυτικὸν ζήτημα; Μήπως εἶναι ζήτημα ἀρδεύσεως ἢ ἀποξηράνσεως ἑλῶν ἢ παρακρατήματος σταφίδος, οὕτως ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νομοθετικῆς προνοίας; Ἢ μήπως νέος τις νόμος καὶ ὄχι ὁ ἐφαρμόζων τὸν κείμενον νόμον δικαστὴς θὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς εὐθύνης τῶν πραξικοπησάντων εἰς τὸ Ναυτικόν; Ἢ μήπως ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ προσαρμόσῃ τὴν νομοθεσίαν πρὸς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν καὶ ὄχι τὴν πραγματικὴν κατάστασιν πρὸς τοὺς κειμένους νόμους; Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει λύσιν ζητήματος.

§451Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πρόκειται περὶ συγκροτήσεως Συμβουλίου Ναυάρχων.

§452Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται, διατί δὲν ἐξειδικεύεται ἐν τῷ ψηφίσματι; Φοβοῦμαι, ἀγαπητὲ συνήγορε τῆς Κυβερνήσεως....

§453Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν παρουσιασθῇ ἓν ἄλλο ζήτημα, τί θὰ γίνῃ; Θὰ κληθῇ ἡ Συνέλευσις;

§454Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐζητήσατε μίαν πληροφορίαν καὶ σᾶς εἶπον δύο σημεῖα, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐδήλωσεν ὅτι εἰς Α, Β, Γ ζητήματα θὰ περιορίσῃ τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τριῶν ἐκ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὀξύτερα τῶν ἄλλων.

§455Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δικαιολογοῦνται τὰ ἀδικαιολόγητα οὔτε εἶναι εὔκολος ἡ παράστασις τοῦ μαύρου ὡς λευκοῦ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἄλλον συναίσθημα ἡ τοιαύτη ἀξίωσις τῆς Κυβερνήσεως παρὰ μόνον τὸ συναίσθημα τῆς ἀποκαρδιώσεως καὶ τῶν θερμοτέρων της φίλων, διότι ἠδύνατο καὶ δύναται, ἂν παρίσταται ἀνάγκη, νὰ παρατείνῃ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως καὶ οὐχὶ νὰ ἀποφεύγῃ ταῦτα καὶ νὰ θέλῃ νὰ ὑποκλέψῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς καθ’ ὃν τρόπον ἀντιλαμβανόμεθα ὅλοι. Ἀλλ’ ἂς μὴ ματαιοπονοῦμεν· ἡ ἀπόφασις τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως εἶναι εἰλημμένη ἀνεκλήτως, διότι ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς δὲν συμφέρει τὴν κυβερνητικὴν εὐστάθειαν καὶ ἡ ἔγκρισις ψηφίσματος ἐξουσιοδοτικοῦ εἶναι προαποφασισμένη, διότι πρέπει νὰ λυθοῦν ζητήματά τινα σύμφωνα πρὸς τὰς κυβερνητικὰς θελήσεις ἄνευ ἐλέγχου καὶ συζητήσεως. Ἐξοικειούμενοι πρὸς τὴν ἰδέαν αὐτήν, πρὸς τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἂς ἴδωμεν τοὐλάχιστον τί τὸ ἀγαθὸν ὑπὲρ τῶν κοινῶν ὑποθέσεων δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν συμπεριλαμβάνοντες ὡρισμένα παραλειφθέντα θέματα εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσιοδότησιν. Ἀφοῦ, κύριοι κυβερνῆται, τόσα καὶ τόσα θέματα ζητεῖτε, καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐπιτύχητε νὰ διαρρυθμίσητε διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, συμπεριλάβετε εἰς αὐτὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων συντάξεων τῶν θυμάτων καὶ ἀναπήρων πολέμου καὶ τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων ἐπιδομάτων εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν στρατευθέντων. Τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐκ τῶν ἱερωτέρων καὶ σοβαρωτέρων, ἔχουν ὡριμάσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ παραταθῇ ἡ κατάστασις ἥτις τὰ διατηρεῖ ἄλυτα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, μετὰ τὴν μέριμναν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν ζωῇ καὶ ἐνεργείᾳ, ἐσκέπτετο καὶ ἐμελέτα τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ εἶχεν ἀρχίσει προπαρασκευάζουσα σχετικὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Δὲν ἐπρόφθασε νὰ τὴν ἐμφανίσῃ, μολονότι τὸ δίκαιον τῶν ὁμάδων αὐτῶν, αἵτινες ὑπέστησαν τὴν σκληρὰν δοκιμασίαν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀκεραιότητος ἢ τῆς στερήσεως τῆς ἐργασίας των, καθίσταται ἐπιτακτικώτερον ἐν τῇ ἀξιώσει τῆς ἱκανοποιήσεώς του μετὰ τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ζητήματα τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν θυσιασθέντων εἰς τὸν ἱερὸν βωμὸν τῶν κοινῶν δικαίων εἶναι γενικά, εἶναι ἐκτὸς κομματικῶν ὑπολογισμῶν, εἶναι ἐξ ἐκείνων ἅτινα δικαιοῦνται εἰς ἄμεσον καὶ ἱκανοποιητικὴν λύσιν χωρὶς νὰ δύναται οὐδεὶς νὰ ἀντείπῃ. Ἐνόμιζα καὶ νομίζω ὅτι καὶ μόνον πρὸς λύσιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ἀναγκαίων νόμων καὶ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἀπαιτουμένων οἰκονομικῶν πόρων εἴτε δι’ εἰδικῶν δασμῶν εἴτε δι’ εἰδικῶν φόρων εἴτε ὁπωσδήποτε ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ παρατείνῃ ἐπί τινας ἔστω ἡμέρας τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως.