1924.07.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84Η

Πέμπτη 17 Ἰουλίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρᾳ 7 μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ εἰς τὸ σημεῖον τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδέχθη τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 3. Τοῦτο ὅμως δὲν φαίνεται εἰς τὰ πρακτικά.

§5Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις. Ἐδήλωσα τότε ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν εἶχε σημασίαν ἂν ἀπηλείφετο, διότι ἐπρόκειτο περὶ δύο ἢ τριῶν ἀτόμων.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐγένετο δεκτόν.

§7Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς ἀξιωματικοὺς ἀπολέσαντας τέκνα ἐν πολέμῳ. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἐπιτροπὴ ἐνοικιαστῶν Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἀναβληθῇ ἐπὶ τριετίαν ἡ ἐκκένωσις τῶν καταστημάτων. — Τὸ κατώτερον προσωπικὸν ΤΤΤ Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ προεβλέπετο βελτίωσις τῆς θέσεώς των. — Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Θεσσαλονίκης παρακαλοῦσιν ὅπως τὰ μέτρα ὑπὲρ αὐξήσεως ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν κλπ. ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς αὐτούς. — Οἱ κάτοικοι Κλεκοβοῦ ἐπαρχίας Καλαμπάκας αἰτοῦνται ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ὑλοτομία εἰς τὰ κοινοτικά των δάση. — Τὸ Συμβούλιον Ἀστικοῦ Συλλόγου Ἀμφίσσης παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐπεκταθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐπὶ πάντων τῶν κτημάτων. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ἰωαννίνων παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ νομοθετικὴ μέριμνα πρὸς ἐξασφάλισιν ἀπαιτήσεων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ Μουσουλμάνων τῶν ὑποκειμένων εἰς ἀνταλλαγήν. — Οἱ πρόσφυγες τοῦ συνοικισμοῦ Μονῆς Ἀναλήψεως παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐξωσθῶσιν ἐκ τοῦ ἀγροκτήματος τῆς Μονῆς. — Οἱ ἐν Κομοτηνῇ Κιρκάσιοι παρακαλοῦσιν ὅπως παραμείνωσιν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας εἰσέτι ἐκεῖσε. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κτηματικῆς Συνεταιρικῆς Τραπέζης Ἤλιδος παρακαλεῖ ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς σταφίδος ἐπὶ χόρτου. — Διάφοροι Συνεταιρισμοὶ Ἄρτης αἰτοῦνται τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Οἱ παλαιοὶ ἀγωνισταὶ ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα ζητοῦντες τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου των. — Οἱ διὰ πειθαρχικὰς ποινὰς μὴ ἀπολυθέντες ἔφεδροι τῆς κλάσσεως 1922 παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς χαρισθῶσιν αἱ ποιναί. — Οἱ ἐν Θήβαις πρόσφυγες παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ φροντὶς διὰ τὴν στέγασίν των. — Ἡ Ἕνωσις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Μαγνησίας αἰτεῖται τὴν εἰς αὐτοὺς χορήγησιν τοῦ ἐπιδόματος 20%. — Κάτοικοι Καρδίτσης ζητοῦσι τὴν ψήφισιν τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου. — Ὁ ἰατρὸς Μουσαῖος ζητεῖ ὅπως τῷ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον. — Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν προσφύγων φοιτητῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σ. Ἀντωνιάδης, Δ. Ἐλευθεριάδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ καταργήσεως τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας τῆς γῆς». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου κλπ.». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου ὑποβάλλουν τροπολογίαν καὶ οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Μέλφος, Γ. Κατσιμπίρης, Α. Ἀγαπητός, Σ. Παπαναστασίου κλπ. Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Μόδης, Ν. Ἀσκούτσης, Θ. Ἀνδρεάδης, Α. Ὡρολογόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου. Ὁμοίως ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Μάρκου. Ὁμοίως οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Β. Καραπάνος καὶ Π. Μερλόπουλος. Ὁμοίως οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Βλάχος καὶ Μ. Δαλλιάνης. Ὁμοίως οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Δημάδης, Θ. Μάγγος, Ο. Ζαφειρίου, Δ. Ἀνδρεάδης κλπ. Ὁμοίως ὁ πληρεξούσιος κ. Στ. Ἀναστασιάδης. Τέλος ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Δενδρινὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Θ. Σοφούλης, Γ. Ἀνδρεάδης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν κλπ. νόμων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Κ. Πετρίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως δικαιοπραξιῶν ἐπὶ ἀκινήτων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Κ. Παπαϊωάννου, Α. Κεντούρης καὶ Ἐμ. Σοφούλης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῆς Γεωργίας κ. Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου χορηγητέων γεωργικῶν δανείων πρὸς πρόσφυγας ἀπὸ δρ. 50,000,000 εἰς δρ. 100,000,000», ὅπερ παρακαλοῦν τὴν Συνέλευσιν νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον). — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει σχέδια νόμων αʹ «περὶ συστάσεως ἐπαγγελματικῶν καὶ βιοτεχνικῶν Ἐπιμελητηρίων» καὶ βʹ «περὶ τοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς κ. Δ. Πάζης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀσκήσεως ἰατρικῶν ἐπαγγελμάτων ἐν Ἑλλάδι παρὰ μεταναστῶν ἐκ Βουλγαρίας», ὅπερ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, λόγῳ τῆς φύσεως αὐτοῦ, νὰ κηρύξῃ τοῦτο κατεπεῖγον καὶ ψηφίσῃ κατ’ ἀρχήν. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ καταργήσεως τῆς πρώτης καὶ δευτέρας παραγράφου τῆς ἀπὸ 5 Ἰουνίου 1923 ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως 1922». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§9Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πρῶτος ἀνεγνώρισα τὴν ἀνάγκην τῆς συντομεύσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἦτο προσφορώτερον ὅπως καταλήξωμεν εἰς τὰ συμπεράσματα ὑπὸ τὰς νωπὰς ἐντυπώσεις τῆς συζητήσεως καὶ ὄχι ὑπὸ τὰς χαλαρωμένας τοιαύτας ὑπὸ τῆς παρατάσεως, διότι ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐπεβάλλετο κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον νὰ ψηφισθῶσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐκρίνοντο ἐκ τῆς συζητήσεως ὡς ἐπιβαλλόμενα διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο, ὅταν εἶχον ἀναπτυχθῆ γενικώτερον τὰ ζητήματα τὰ προσφυγικά, προέβαλον τὴν πρότασιν ὅπως περιορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἀγορεύσεων ἐντὸς ὁρίου τοιούτου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπε νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ εἰδικαὶ ἐπὶ τοῦ θέματος ἀπόψεις. Ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθη καὶ οὕτω οὔτε ὅλους τοὺς ρήτορας θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀκούσωμεν οὔτε θὰ καταστῇ δυνατὸν, ὅπως προέβλεπον, νὰ ψηφισθῶσι τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα καὶ διὰ τοῦτο συντάσσομαι καὶ ἐγὼ μὲ τὴν ἄποψιν ὅτι θὰ χρειασθῇ νὰ παράσχωμεν τὴν ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν κατὰ πλειονοψηφίαν μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου, σύμφωνα μὲ τὴν σύστασιν τοῦ ἐκ Σάμου ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ, διότι ἡ ὑπ’ ἐμὲ Κυβέρνησις διεχειρίσθη κατὰ πρῶτον καὶ ἐπὶ μακρὸν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ διότι ἠκούσθησαν καὶ αἰτιάσεις τινὲς ψόγου διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος, ὅσον καὶ διὰ τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην συνήφθησαν, συμβάσεις τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ συμβάσεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Τὸ ὅλον ζήτημα δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν ἐλευθέραν διαχείρισιν ἀπὸ Ἑλληνικῆς κρατικῆς ἀπόψεως, καθόσον ὑπόκειται εἰς τοὺς περιορισμούς, τοὺς ὁποίους ἀνελάβομεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκ τῆς Συμβάσεως τοῦ Δανείου, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, τῆς ὁποίας τὴν μεσολάβησιν ἐπετύχομεν, καὶ ἐκ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ἥτις ἀποτελεῖ μέρος τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, τὴν ὁποίαν ὑπεγράψαμεν. Ὥστε πρέπει ἐντὸς τοῦ πλαισίου, τὸ ὁποῖον καθορίζουν οἱ περιορισμοὶ οἱ ἐπιβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν δύο τούτων συνθηκῶν, νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, καθόσον οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ σκεφθῶμεν περὶ παραβιάσεως τῶν ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων. Τοῦτο διαφεύγει ἐνίοτε τὴν ἀντίληψιν ἐνίων τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ προτείνουσι λύσεις ἴσως ὀρθὰς αὐτὰς καθ’ ἑαυτάς, ἀλλ’ ἐξερχομένας τοῦ πλαισίου τούτου καὶ ἑπομένως μὴ οὔσας δυνατὸν νὰ γίνουν ἀποδεκταί. Ἄλλοι πάλιν, μνήμονες τῶν ὑποχρεώσεων τούτων, εἴτε μεμψιμοιροῦσι διὰ τὰς ἀναληφθείσας ταύτας ὑποχρεώσεις εἴτε ἐπικρίνουσι τοὺς ἀναλαβόντας ταύτας. Τὸ δὲ ἐπικρίνειν εἶναι τὸ εὐκολώτερον πρᾶγμα καὶ δὴ ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι λησμονοῦσι τὰς συνθήκας καὶ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας συνήφθησαν αἱ ἐν λόγῳ συμβάσεις καὶ νομίζουσιν ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, καίτοι ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ σήμερον ἂν ἐπρόκειτο νὰ συναφθῶσι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συναφθῶσιν ὑπὸ καλυτέρους ὅρους. Θὰ ἤθελον νὰ κάμωμεν μίαν μικρὰν ἀνασκόπησιν, ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τῶν συμβάσεων τούτων διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἐκ τῶν ὅρων αὐτῶν ἐπῆλθε δυσκολία ἢ βραδύτης, ὡς πρὸς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ πρώτη ἐν τῇ σειρᾷ τῆς ἐφαρμογῆς ἦτο ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ ταύτην θὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον. Ἡ ἐν λόγῳ Σύμβασις θὰ ἤρχιζεν οὐχὶ συγχρόνως μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ μέρος, καθόσον ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης ὑπεγράφη εἰς τὰς 24 Ἰουλίου καὶ πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἀφ’ ἧς κατατεθῶσιν αἱ κυρώσεις ἐν Παρισίοις, ἀφ’ ἑνὸς τῆς Τουρκίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν ἐκ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἰαπωνίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει γίνει μέχρι σήμερον καὶ ἑπομένως ἡ Σύμβασις τῆς Λωζάννης δὲν ἔχει τεθῇ ἀκόμη εἰς ἐφαρμογήν. Εἰδικῶς διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν ἔχει καθορισθῆ ὅτι εὐθὺς ὡς κατατεθῶσιν αἱ κυρώσεις τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν ἡ Σύμβασις τῆς παραδόσεως τῶν hommes valits. Ἡμεῖς ἐκάμαμεν τὴν κύρωσιν τῆς Συμβάσεως αὐτῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς ἀμέσως μετὰ τὴν κύρωσιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἀγκύρας διὰ Ν. Διατάγματος τῆς 23 Ἀπριλίου 1923. Αἱ δυσκολίαι εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη τότε ἡ Κυβέρνησις εἶναι εὔκολον νὰ τὰς φαντασθῇ τις, μέχρι τῆς ἀφίξεως ἐνταῦθα τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Συμβάσεως. Τὰ ἑκατομμύρια τῶν προσφύγων εἶχον προσέλθει ἐνταῦθα εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζομεν, ἐνῷ ἀντιστρόφως ὁ πληθυσμὸς ὁ Τουρκικός, ὁ ὁποῖος ὑπέκειτο εἰς ἀνταλλαγήν, εὑρίσκετο καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι εἴχομεν φθάσει εἰς τὸ ἀδιαχώρητον, καθόσον βεβαίως οἱ νέοι κάτοικοι δὲν ἐπρόκειτο νὰ διασπαρῶσιν εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰ ὄρη, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ μείνωσιν ὑπὸ στέγην, ἡ ὁποία δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ διὰ τῆς αὐτομάτου ράβδου, ἀλλὰ θὰ ἀπήτει χρόνον μακρὸν καὶ ἑπομένως καὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ οἰκονομηθῶσιν εἰς τὰς ὑπαρχούσας στέγας. Καὶ ἐφθάσαμεν μέχρι παραβιάσεως τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου καὶ τῆς ἐπιτάξεως διαμερισμάτων εἰς τὰς οἰκίας. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὁ κ. Φραγκούδης πρέπει νὰ εἶναι ὀλιγώτερον αὐστηρὸς ἂν ἐπετάξαμεν καὶ τὰ σχολεῖα. Ἔπρεπεν ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς νὰ μείνῃ εἰς τὰ χωρία τὰ ὑφιστάμενα καὶ κατὰ προτίμησιν τὰ Τουρκικὰ καὶ αὐθαιρέτως βεβαίως τότε περιωρίσαμεν τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων τούτων εἰς τὰς ἡμισείας κατοικίας, τοὺς ἐπετάξαμεν τὸ ἥμισυ τῆς ἐσοδείας των, τὸ ἥμισυ τῶν ἐργαλείων των, τὰ ἡμίση τῶν ἀροτριώντων των, ἅτινα ἐδώσαμεν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Τὸ πρᾶγμα ἦτο ἀρκετὰ στενόχωρον καὶ ἐφαίνετο ὅτι δὲν θὰ ἐπεδέχετο λύσιν, ἔστω καὶ προσωρινήν, ἐὰν ὁπωσδήποτε δὲν ἀνεχώρουν οἱ Τοῦρκοι. Τὴν ἐποχὴν δὲ ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀπετείνοντο εἰς τὸν κ. Βενιζέλον ζητοῦντες συμβουλάς, φαίνεται ὅτι ἀπετάθησαν καὶ διάφοροι ἐντεῦθεν, ἀφοῦ ἀπερρίφθη ἡ πρότασίς των παρ’ ἡμῶν, προτείνοντες ὅτι θὰ ἔπρεπε ν’ ἀπομακρύνωμεν τοὺς Ὀθωμανοὺς τοὺς ἀνταλλαξίμους πρὸ τῆς κανονικῆς ἐνάρξεως τῆς συμβάσεως. Ὁ κ. Βενιζέλος ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁσονδήποτε ἐπιτακτικὴ καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀνάγκη ἐγκαταστάσεως προσφύγων γεωργῶν, ὑπέρτατον ἡμῶν καθῆκον ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν εἶναι νὰ ἐκτελέσωμεν πιστῶς τὰς συμβάσεις ἃς ὑπεγράψαμεν ἐν Λωζάννῃ. Ἐὰν ἀρχίσωμεν παραβιάζοντες αὐτάς, ἡ Τουρκία θὰ παραβιάζῃ συστηματικῶς πάσας τὰς ἐπωφελεῖς ἡμῖν διατάξεις Συνθήκης καὶ συμβάσεων καὶ οὐδεὶς θὰ εὑρεθῇ ὑποστηρίζων ἡμᾶς. Ὁμολογῶ ὅτι καταλαμβάνομαι ὑπὸ δέους μόνον ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ παραβιάσεως διατάξεων ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν, ἥτις περιέχει διατάξεις ἐπωφελεῖς ἡμῖν μεγίστης σπουδαιότητος. Ἔπραξα ἐνταῦθα ὅ,τι δυνατὸν ὅπως τὴν ὑπογραφὴν εἰρήνης ἐπακολουθήσῃ ἀληθὴς βελτίωσις σχέσεων Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ἐγγυωμένης ἀγαθὰς τοῦ λοιποῦ σχέσεις. Εἶναι τοῦτο ὅρος τῆς ὁριστικῆς ἐν Τουρκίᾳ παραμονῆς Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ Κωνσταντινουπόλεως, τῆς ἐν Τουρκίᾳ διαβιώσεως 150 χιλιάδων ὑπηκόων, τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως διατάξεων συμβάσεως ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν καὶ τῆς ἀναπτύξεως ἐμπορικῶν σχέσεων μετὰ τῆς Τουρκίας, ἥτις δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἐνδιαφέρουσαν ἀγορὰν καταναλώσεως βιομηχανικῶν προϊόντων μας.....». Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἤρξατο ἐνταῦθα λειτουργοῦσα τὴν 7ην Ὀκτωβρίου 1923. Σύμφωνα μὲ τὸ 11ον ἄρθρον τῆς συμβάσεως εἶναι ἑνδεκαμελής, ἀποτελουμένη ἀπὸ 3 ἑλληνικὰ μέλη, 4 τουρκικὰ καὶ τρία ἀνήκοντα εἰς οὐδέτερα Κράτη. Τὰ διορισθέντα πρόσωπα εἶναι ὁ κ. Ντὲ–Λάρα, εὐπατρίδης Ἱσπανὸς στρατηγός, Ἔξτραν, πρεσβευτὴς Σουηδός, ἐργασθεὶς εἰς παρόμοιον ζήτημα ἐν Ρωσίᾳ, Βίντιγκ, πρεσβευτὴς Δανός, πρόεδρος τῆς τουρκικῆς Ἐπιτροπῆς ὁ Ρουστῆ Μπέης, βουλευτὴς καὶ δὶς Ὑπουργός, τῆς δὲ Ἑλλάδος ὁ κ. Παππᾶς, πρῶτος διερμηνεὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει μὲ βαθμὸν πρεσβευτοῦ. Νομίζω ὅτι ὅλα τὰ πρόσωπα εἶναι πρόσωπα περιωπῆς καὶ ἐπέδειξαν μέχρι σήμερον ὅλην τὴν καλήν των διάθεσιν πρὸς ταχυτέραν καὶ καλυτέραν ἐπιτέλεσιν τοῦ δυσχεροῦς ἔργου τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνετέθη. Αἱ πρῶται ἡμέραι τῆς ἀφίξεως ἐνταῦθα τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπῆρξαν ἡμέραι δύσκολοι, διότι εὑρίσκοντο ὑπὸ ἐκτέλεσιν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐπιτάξεις, ἃς σᾶς ἀνέφερα, ὅλαι αἱ διαταχθεῖσαι συμπτύξεις τοῦ Τουρκικοῦ πληθυσμοῦ, πράγματα οὐχὶ σύμφωνα πρὸς τὴν σύμβασιν. Τὰ ὄργανα τῆς Ἑλληνικῆς Ὑπηρεσίας, τὰ ἐντεταλμένα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἄνω μέτρων, ἐπηρεαζόμενα ἐκ τῆς δυστυχίας τῶν προσφύγων τὴν ὁποίαν ἔβλεπον ἐκ τοῦ ἐγγύς, ἐπέτεινον κάπως περισσότερον τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων τούτων. Ὁ Τύπος ὁ Τουρκικὸς ἐμαίνετο κατὰ τῶν παραβάσεων τῆς Συμβάσεως. Συζητήσεις ἐγίνοντο ἐν τῇ Συνελεύσει τῆς Ἀγκύρας καὶ ἐζήτουν ἀντίποινα κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Αἱ δὲ πληροφορίαι ἡμῶν αἱ ἐξώδικοι ἦσαν ὅτι εἶχον ἀρχίσει καὶ προπαρασκευαὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Εὐτυχῶς ὁ Ἰσμὲτ πασᾶς ἐμπνεόμενος ἀκόμη ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀγαθῶν σχέσεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ὑποσχεθῆ πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τὴν ἰδικήν μας ἐν Λωζάννῃ, ἐφάνη μετριοπαθέστερος καὶ συνεκράτησε τὰ πράγματα. Μίαν ἡμέραν εἰδοποιήθην ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Τουρκικῆς Ἐπιτροπῆς Ρουσδῆ Μπέης, ἐζήτει νὰ μὲ ἴδῃ. Πράγματι παρουσιάσθη ἐνώπιόν μου καὶ μοῦ ἐξήγησε τὸ δύσκολον τῆς θέσεώς του νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα, ἐφόσον ἡ συνθήκη, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ, παρεβιάζετο προκαταβολικῶς καὶ ὅτι εἶχεν ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεώς του, ἐὰν ἀντιληφθῇ ὅτι ἡ σύμβασις ἐξηκολούθει παραβιαζομένη, ν’ ἀναχωρήσῃ. Ἀνεγνώρισα τὴν παραβίασιν τὴν γενομένην μέχρι τότε τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐξήγησα τὴν ἀναπότρεπτον ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν, νὰ κάμωμεν τὰς παραβάσεις αὐτάς. Τοῦ ἐξήγησα ὁποία κολοσσιαία διαφορὰ συνθηκῶν ὑπῆρχε μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος ὡς πρὸς τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως. Διότι ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ἔφυγον ἀθρόως ἐντελῶς γυμνοὶ καὶ εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν οἱ ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ καὶ ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχῃ ἀπομακρυνθῆ καὶ ὁ Τουρκικὸς πληθυσμὸς ἐξ Ἑλλάδος καὶ κατ’ ἀνάγκην εὑρέθημεν ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν τὰς συμπτύξεις καὶ ἐπιτάξεις, περὶ ὧν παρεπονεῖτο. Ὑπεσχέθην ἐν τούτοις ὅτι θὰ λάβωμεν ἀμέσως ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως σταματήσῃ ἐφεξῆς ἡ περαιτέρω ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων τούτων. Καὶ πράγματι ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέδωσα τὴν ὑπ’ ἀριθ. 33846 ἀπὸ 9 Νοεμβρίου 1923 διαταγὴν πρὸς ἁπάσας τὰς Γενικὰς Διοικήσεις καὶ στρατιωτικὰς Ἀρχὰς Μακεδονίας καὶ Θράκης, διὰ τῆς ὁποίας ἔλεγον τὰς ὀλεθρίας συνεπείας τὰς ὁποίας θὰ εἶχεν ἡ ἀναχώρησις τῆς Τουρκικῆς ἀντιπροσωπείας, λόγῳ παραβιάσεως ἐκ μέρους μας τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι καὶ τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς εὕρισκον δεδικαιολογημένην τὴν Τουρκικὴν ἄποψιν, ρητῶς δὲ καὶ κατηγορηματικῶς καθωρίζαμεν κατωτέρω ὅπως παύσῃ πᾶσα ἐπίταξις καὶ σύμπτυξις καὶ ὅπως ἐπιστραφοῦν τὰ ἐπιταχθέντα μετὰ τὴν 7 Ὀκτωβρίου, ἡμέραν ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἐὰν δὲ εἶχον καταναλωθῆ ταῦτα, νὰ καταβληθῇ δίκαιον τίμημα καὶ ὡρίζαμεν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ καθώριζε τὸ τίμημα αὐτό. Διετάσσομεν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς Μουσουλμάνους ἰδιοκτήτας ἀστικῶν κτημάτων νὰ κατέχωσι ταῦτα καὶ νὰ τὰ ἐνοικιάζουν κατὰ μῆνα. Καθὼς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους, τοὺς ἔχοντας ἀγροτικὰ κτήματα, νὰ ἐπιτραπῇ νὰ τὰ καλλιεργήσουν προσωπικῶς, καθόσον προεβλέπετο ὅτι ἡ ἀνταλλαγὴ δὲν θὰ ἤρχιζε πρὸ τοῦ Μαΐου καὶ ἔπρεπεν ἕως τότε νὰ ἔχουν τὰ μέσα νὰ τραφῶσιν. Ἡ διαταγὴ ἐξετελέσθη, πληρωθέντων περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια εἰς ἀποζημιώσεις. Ὁ ἴδιος ὁ Ρουσδῆ βέης πρὸ ἡμερῶν συναντήσας με εἰς κάποιο γεῦμα, μ’ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἄνευ τῆς ἐντόνου καὶ εἰλικρινοῦς ἐπεμβάσεώς μου ἐκείνης θὰ εἶχεν ἔκτοτε σταματήσει ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν καὶ ποῖος γνωρίζει ποῖα ζητήματα θὰ εἶχον γεννηθῆ. Διὰ τῆς μέχρι τοῦδε δραστηρίας ἐνεργείας τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἐγένετο ἀνταλλαγὴ 300.000 Τούρκων καὶ ὑπολείπονται 100.000. Οἱ ὑπολειπόμενοι ἀνήκουν περίπου εἰς 30.000 τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, 30.000 τῆς Κεντρικῆς Μακεδονίας καὶ 40.000 τῆς Ἠπείρου. Ἐδέχθημεν ἀκολούθως 20.000 ἐκ Πόντου καὶ Κιλικίας, 16.000 ἐκ Τσατάλτζας καὶ 10.000 ὁμήρους (hommes validés), ὑπολείπονται δὲ περίπου ἄλλαι 100,000, ἤτοι 40,000 ἐκ Νίγδης–Καισαρείας, 30,000 ἐκ τῆς λοιπῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ 30,000 ἐκ τῶν πέριξ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν μετὰ τὸ 1918. Ὑπολογίζεται ὅτι ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ λήξῃ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς εἶχε νὰ ἐπιλύσῃ καὶ πολλὰ ἄλλα ζητήματα, περιεκτικώτατα προβλεπόμενα ἐν τῇ ὑπὸ ἐκτέλεσιν συμβάσει, καθόσον ἓν κολοσσιαῖον ζήτημα τοιοῦτον, ὡς τὸ τῆς ἀνταλλαγῆς περιουσιῶν καὶ πληθυσμῶν, περιελήφθη εἰς 19 μόνον ἰσχνότατα ἄρθρα. Ἦτο δὲ φυσικὸν νὰ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίαι καὶ ἀπορίαι εἰς πᾶν βῆμα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Ἐπιτροπὴ ὄχι μόνον δὲν παρενέβαλεν οὐδὲν πρόσκομμα εἰς τὴν ἀνταλλαγήν, ἀλλὰ διαπνεομένη ὑπὸ τῆς εὐρυτέρας ἀντιλήψεως τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων αὐτῶν τούτων τῶν πληθυσμῶν ἡρμήνευσε πάντοτε τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως οὐχὶ στενῶς, ἀλλὰ μὲ πνεῦμα λίαν ἐλευθέριον. Καὶ ἐὰν ἡ σύμβασις δὲν προέβλεπε τὴν μεσολάβησιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτῆς, ἀσφαλῶς θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν δημιουργήσωμεν οἰκειοθελῶς, διότι ἡ παρουσία της διευκολύνει τὴν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν δύο ἐνδιαφερομένων μερῶν καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὴν ἀμερόληπτον κρίσιν τῶν ἑκατέρωθεν καθιστᾷ εὐκολώτερον ἀποδεκτὰς τὰς παρ’ αὐτῆς διδομένας λύσεις ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων ζητημάτων. Τῆς καλῆς προαιρέσεως τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν δύναμαι νὰ ἐξαιρέσω οὔτε τοὺς Τούρκους ἀντιπροσώπους. Οἱ Τοῦρκοι ἀντιπρόσωποι, ἐὰν ἤθελον, ὅπως εἶχον συμφέρον, ἠδύναντο νὰ ἐπιβραδύνωσι τὴν ἀνταλλαγὴν ἐπὶ πολύ. Διότι ἐπρόκειτο αὐτοὶ μὲν νὰ δεχθῶσι νέους πληθυσμούς, ἡμεῖς δὲ νὰ ἀποστείλωμεν. Ἐν τῷ συμφέροντι ἡμῶν ἦτο νὰ ἐπισπεύδωμεν, ἐνῷ οἱ Τοῦρκοι εἶχον συμφέρον νὰ ἐπιβραδύνωσιν. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Τουρκικῆς ἀντιπροσωπείας Ρουσδῆ βέης ἐπέδειξε πάντοτε εὐθύτητα καὶ καλὴν πίστιν. Εἰς τὰς συζητήσεις ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ἐπικαλούμενος τὴν Συνθήκην, ὅτι οἱ ἀνταλλάξιμοι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναχωρήσουν προτοῦ ἐκτιμηθῇ ἡ περιουσία των καὶ πρὶν λάβουν εἰς χεῖράς των ἕνα χαρτὶ ἐπίσημον τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν των· ἐὰν οἱ Τοῦρκοι ἐπέμενον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἡ ἀνταλλαγὴ ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶχεν ἀρχίσει ἀκόμη, ἀλλ’ οὔτε μετὰ ἓν ἔτος θὰ ἤρχιζεν. Ἐν τούτοις ἐδέχθησαν ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἀνταλλαγὴ πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καταλήξει εἰς ὁριστικὰ κἂν συμπεράσματα πῶς θὰ γίνῃ καὶ ἔχουν σταλῆ μόλις πρὸ μικροῦ ὑποεπιτροπαὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὴν Κρήτην καὶ τὴν Λάρισαν καὶ τὴν Σμύρνην διὰ νὰ δοκιμασθῇ κατὰ ποῖον πληρέστερον τρόπον θὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις τῶν περιουσιῶν. Ἐπίσης ἡ Συνθήκη δὲν προβλέπει περὶ τῆς ἐπιστροφῆς τῶν κατασχεθέντων πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς, προβλέπουσα μόνον περὶ πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου κατὰ τὴν γενικὴν ἐκκαθάρισιν. Ἐπῆλθε συμφωνία καὶ ἡμεῖς μὲν ἐπληρώσαμεν περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια δι’ ἐπιτάξεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μετὰ τὴν 7 Ὀκτωβρίου 1923, αὐτοὶ δὲ ὑπεσχέθησαν ὅτι τὰ κατασχεθέντα ἐν Μ. Ἀσίᾳ χρηματοκιβώτια θὰ τὰ συνεκέντρουν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ θὰ τὰ ἐπέστρεφον. Ἐπίσης παρουσιάσθη δυσκολία εἰς τὴν ἀπόληψιν τῶν καταθέσεων ἐκ τῶν Τραπεζῶν. Αἱ δυσκολίαι αὗται ἐπαρουσιάσθησαν ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰς ἰδικάς μας Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἀπήτουν εἰδικὴν ἐντολὴν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δι’ ἑκάστην περίπτωσιν, ὅπως ἀπήτει καὶ ἡ Τουρκία. Καὶ διεξάγονται διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ὑπάρχει πιθανότης ὅτι θὰ εὑρεθῇ τρόπος ὥστε νὰ κατορθωθῇ ἡ ἀνάληψις τῶν καταθέσεων. Πολλαὶ ἠκούσθησαν ἐπικρίσεις προκειμένου περὶ τοῦ χρυσοῦ τὸν ὁποῖον δι’ ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἐπετράπη νὰ συναποκομίζουν οἱ ἀνταλλασσόμενοι πληθυσμοί. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει οὐδὲν δεδομένον διὰ νὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐξαχθέντος ἐξ Ἑλλάδος χρυσοῦ, ἡ φαντασία πλέον ἀφέθη ἐλευθέρα καὶ πολλοὶ φαντάζονται ὅτι ἐὰν ἀπηγορεύετο ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ τῶν ἀνταλλαξίμων Ὀθωμανῶν, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔπλεεν εἰς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα. Καὶ παρασυρθεὶς ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, εἰς μίαν προηγουμένην συνεδρίασιν ἠξίωσεν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ ἂν ἔλαβε μέτρα, ὅπως σταματήσῃ ἡ διαρροὴ αὐτὴ τοῦ χρυσοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρεθεὶς ἀπαράσκευος διὰ ν’ ἀπαντήσῃ, εἶπεν ὅτι ἔλαβε μέτρα. Εἶναι βέβαιον ὅτι οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη, καὶ ἂν ἐπιτρέπεται νὰ συμβουλεύσω, θὰ συνεβούλευον ὅπως οὐδὲν μέτρον ληφθῇ.

§10Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διακόψω, διότι ἐγὼ δὲν συνέστησα τίποτε· ἐζήτησα ἁπλῶς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§11Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἴχετε τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρυσοῦ.

§12Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξέφερον καμμίαν γνώμην· ἐζήτησα ἁπλῶς νὰ μάθω ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§13Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχει μία ὑποχρέωσις ἀνειλημμένη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ χρυσὸς εἰς κινητὸν πρᾶγμα ἐπιτρέπεται νὰ συναποκομισθῇ καὶ δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρυσοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν εἶναι ὀρθή.

§14Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι· ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μάθω τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§15Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐπιμονήν σας καὶ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἤθελε ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀπάντησιν.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος μὲ ἠρώτα ἐπιμόνως ἂν ἐγὼ συμφωνῶ εἰς τὸ ὅτι ἦτο ὀρθὴ ἡ ἀπόφασις.

§17Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐὰν ἐλάβετε μέτρα διὰ νὰ σταματήσῃ ἡ περαιτέρω διαρροὴ τοῦ χρυσοῦ.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, κύριε συνάδελφε· τὰ μέτρα θὰ εἶναι τὰ ἑξῆς: Νὰ πεισθῇ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀπόφασίς της καὶ νὰ τὴν ἀναθεωρήσῃ.

§19Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μυλωνᾶ νὰ προσπαθήσῃ διὰ παντὸς τρόπου ν’ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ χρυσοῦ, ἐγερθεὶς ἠρώτησα τὰ ἑξῆς: Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, τῆς ὁποίας μάλιστα ἀπετέλει μέλος; Καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς διακοπῆς ὁρμηθεὶς ὁ ἀξιότιμος Ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἠρώτησε ταῦτα. Ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε χώραν ἡ ἀπόφασις, τὸν Δεκέμβριον, νομίζω, τοῦ 1923, ἐσχηματίσθησαν τέσσαρες Κυβερνήσεις μέχρι σήμερον. Βεβαίως τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως μετὰ παρέλευσιν πόσου χρόνου καὶ τὴν παρέλευσιν τόσων Κυβερνήσεων...

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ σᾶς ἐπεξηγήσω. Εἶχον σαφῆ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέκλινεν ὑπὲρ τῆς ἰδέας ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ καὶ ἤθελον νὰ ἔχω τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Τίποτε περιπλέον.

§22Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ συμβουλεύσω, νὰ μὴ ληφθῇ κανὲν ἀπαγορευτικὸν μέτρον, διότι θὰ εἶναι ἀπολύτως δύσκολος ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτου μέτρου, καθόσον ἀρκεῖ νὰ ἀναλογισθῆτε ὅτι ἀναχωροῦν χιλιάδες ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν μεθ’ ὅλων τῶν ἀποσκευῶν των. Διότι ὁ μέσος ὅρος ἀναχωρούντων εἶναι ὑπὲρ τὰς 12,000 κάθε ἑβδομάδα, ἤτοι περὶ τὰς 2,000 καθημέραν. Ἑπομένως ἔρευνα ἐπὶ τόσου πληθυσμοῦ καὶ ἐπὶ τόσων ἀποσκευῶν θὰ καθίστατο ἀδύνατος καὶ θ’ ἀπετέλει ἓν πιεστικὸν ἁπλῶς μέτρον ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος. Πολὺ δὲ περισσότερον, ἂν τὸ μέτρον τοῦτο ληφθῇ ἤδη θὰ στραφῇ κυρίως κατὰ τῶν Ἑλλήνων τῶν ἤδη μεταναστευόντων. Διότι τώρα περιμένομεν ν’ ἀναχωρήσουν 10,000 καὶ πλέον Ἕλληνες ἐκ Τουρκίας. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι αἱ ἐν Τουρκίᾳ Ἀρχαὶ ἐφήρμοσαν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπὶ τῶν μέχρι σήμερον ἀφιχθέντων τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς διάφορον πρᾶγμα τὸ νὰ ἔχουν ἐπίσημον ἀπόφασιν νὰ ἐρευνοῦν τοὺς ἀναχωροῦντας ἀπὸ τοῦ νὰ τὸ κάμνουν τοῦτο παρανόμως. Ἐλπίζω ὅτι αἱ παρανομίαι αὐταὶ μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου ἐλαττοῦνται καὶ δὲν εἶναι πλέον ἡ κατάστασις ἐκείνη ἥτις ἐπαρουσιάζετο κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, ἤδη μάλιστα ὁπότε ἐποπτεύουν τὴν ἀναχώρησιν μικταὶ ὑποεπιτροπαί. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπ’ ἀρχῆς ἀπόληψις τοῦ χρυσοῦ παρὰ τῶν ἀναχωρησάντων Μωαμεθανῶν δὲν νομίζω ὅτι ἔβλαψε τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν. Ὁ παραληφθεὶς χρυσὸς δὲν ἐλήφθη ἐκ τῶν Τραπεζῶν εἰς τὰς ὁποίας ἦτο κατατεθειμένος, διότι τοιαύτη ἀνάληψις χρυσοῦ δὲν ἐπιτρέπεται, ἀλλ’ ἐλήφθη ἀπὸ τὰ ἀποκεκρυμμένα ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα τυχὸν εἶχον. Ἐὰν λοιπὸν ἐξεδίδετο διαταγὴ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς χρυσοῦ καὶ ἐπείθοντο αὐτοὶ ὅτι δὲν θὰ κατορθώσουν νὰ τὸν ἐξαγάγωσι, καίτοι φρονῶ ὅτι ὀλίγον θὰ ἐπείθοντο, θὰ ἐπώλουν τὰ χρυσᾶ νομίσματα εἰς ἄλλους ἰδιώτας ἐδῶ, καὶ ὄχι εἰς Τραπέζας, εἰς ὑψηλοτάτας τιμάς, διὰ τοῦ χρήματος δὲ τούτου θὰ ἠγόραζον συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξῆγον, διότι δὲν ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγὴ αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως ἐκεῖθεν θὰ εἶχεν ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία ἕνα ἀντίκτυπον, διότι θὰ ἐξήγετο ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν ἀγορὰν ἓν μέγα ποσὸν συναλλάγματος, ἐνῷ, ἐὰν παρελάμβανον τὰ χρυσᾶ νομίσματα ἀπὸ τὰς κρύπτας εἰς τὰς ὁποίας τὰ εἶχον, οὔτε τὴν ἐδῶ ἐθνικὴν οἰκονομίαν μας θὰ ἐμείωνον, οὔτε εἰς τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ μετέβαινον διὰ νὰ κρυβῶσι πάλιν, τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν θὰ ἐβελτίωνον. Οὔτε σήμερον ὁ χρυσὸς διὰ τὰ Κράτη ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν εἶχε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, ἂν καὶ τότε εἶχεν ἀξίαν ἐφόσον ὁ χρυσὸς κατετίθετο εἰς τὰς Τραπέζας. Δι’ αὐτὸ εἶναι γνωσταὶ αἱ πατριωτικαὶ ἐκκλήσεις τῶν Κυβερνήσεων ὅπως ὅλοι ὅσοι ἔχουν χρυσὸν τὸν καταθέσουν εἰς τὰς Τραπέζας. Ἐξ ὅσων εἶπον προκύπτει σαφῶς ὅτι ἡ ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν Ἐπιτροπὴ κατ’ οὐδὲν ἐπέφερεν ἐπιβράδυνσιν εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν ταύτην, ἀλλ’ ἀντιστρόφως, διαπνεομένη ἐξ ἀνωτέρων ἀντιλήψεων, συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἐπιταχυνθῇ αὕτη καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ τὸν μᾶλλον δυνατὸν ἀνώδυνον διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τρόπον. Ἂς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τοῦ προσφυγικοῦ δανείου Τὸ Κράτος μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν εὑρέθη μὲ τὰ Ταμεῖα κενὰ καὶ μὲ δύο κολοσσιαίας ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας νὰ πληρώσῃ, τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν πολεμικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας καὶ τὴν περίθαλψιν καὶ προσωρινὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἀφιχθέντος ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει πολυπληθοῦς προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Τὸ Κράτος ἐδαπάνησεν ἐξ ἰδίων του, μὴ οὔσης δυνατῆς τότε οὐδεμιᾶς ἔξωθεν χρηματικῆς ἀρωγῆς. Γνωρίζετε ποῖοι ἦσαν οἱ πόροι; Ἔκδοσις χαρτονομίσματος ἐν σχετικῶς μικρᾷ ποσότητι, σημαντικὴ ἐπαύξησις τῶν φόρων, διὰ τῶν ὁποίων ἐνεπνεύσθη ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὸ Κράτος, καὶ συνεπείᾳ αὐτῆς ἐπαύξησις τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἐγὼ προσωπικῶς αἰσθάνομαι εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κοφινᾶν, ὅστις εἰς τὴν δυσκολωτάτην ἐκείνην περίστασιν κατώρθωσε νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰ ἐπιτακτικῶς ἀπαιτούμενα μεγάλα ποσὰ ἐκ τοῦ Τόπου χωρὶς νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς ἐκεῖ ὅπου ἐφαντάζοντο οἱ περισσότεροι ὅτι θὰ κατήρχετο· ἀντιστρόφως κατώρθωσε νὰ τὴν διατηρήσῃ εἰς ἐπίπεδον ὑγιέστερον ἀπὸ τὰ νομίσματα τῶν ἐγγὺς Βαλκανικῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα πολὺ ταχύτερον ἡμῶν εἶχον τερματίσει τὸν πόλεμον καὶ ἄνευ τοιαύτης καταστροφῆς. Ἐπειδὴ ἀνέφερα τὴν καταστροφήν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν. Κατὰ τὴν πρό τινων ἡμερῶν γενομένην ἐνταῦθα συζήτησιν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας ἠκούσθησαν πολιτικαὶ θεωρίαι περὶ τῶν ἀρχῶν τῶν διεπουσῶν τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν Κρατῶν, ἀλλὰ δὲν ἐτονίσθη ἀπὸ κανένα ὅτι ὑπέστημεν μίαν ἐθνικὴν καταστροφήν, τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας θὰ ὑποστῶμεν ὅλοι, πταίσαντες καὶ μὴ πταίσαντες, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς θέσεως οὐδενός, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεπτώμεθα ὅπως ὁ φρόνιμος νοικοκύρης, ὁ ὁποῖος ὑπέστη μίαν οἰκονομικὴν συμφορὰν ἐκ μιᾶς θεομηνίας, ὅστις θὰ σκεφθῇ ὅτι ἐφέτος δὲν θὰ κάμῃ νέα ἐνδύματα, ὅτι πρέπει ἐκ τῆς τροφῆς του νὰ περικόψῃ τὰ φροῦτα, τὸ τυρὶ καὶ τὸ κρασὶ καὶ ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ ὑποστῶμεν στερήσεις χάριν τῆς οἰκονομικῆς μας περισυλλογῆς. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ εἰς ὅλους τοὺς τοίχους τῆς αἰθούσης ταύτης ὅτι οὐδεμία νέα δαπάνη ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπιβάλλεται ἡ περικοπὴ πάσης μὴ ἀναποφεύκτου τοιαύτης, ὅτι ὀφείλομεν νὰ διακηρύξωμεν εἰς τὸν Λαὸν ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ καὶ αὐτὸς οἰκονομίας καὶ νὰ μὴ σπαταλᾷ τὰ χρήματά του εἰς ἀσκόπους δαπάνας, διὰ νὰ ἀνορθωθῇ ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία, διότι νομίζω ὅτι συχνὰ λησμονοῦμεν τὴν συμφορὰν αὐτὴν καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπεν, ὡς ὁ Φίλιππος, νὰ βάζωμεν κάποιον νὰ μᾶς τὸ ὑπενθυμίζῃ κάθε πρωί. Κατὰ τὴν ἐπαναστατικὴν περίοδον λοιπόν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1922 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ 1923, ἐδαπανήθησαν ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους πλέον τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δι’ ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἤτοι: δι’ ἀνέγερσιν ἀγροτικῶν οἰκιῶν (ἀναγινώσκει):

Ὅλα δὲ ταῦτα ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους καὶ χωρὶς νὰ συμπεριλάβωμεν καὶ τὰ δαπανηθέντα ὑπὸ τῶν ξένων Ὀργανώσεων πολλὰ ἑκατομμύρια. Καὶ ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ φιλανθρωπικῶν Ὀργανώσεων, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ μὴ προχωρήσω κατωτέρω χωρὶς νὰ ἐκφράσω τὴν ὀφειλομένην εὐγνωμοσύνην πρὸς αὐτάς, αἵτινες εἰς μίαν δυσκολωτάτην ἐθνικὴν περίστασιν ἦλθον αὐθορμήτως καὶ μετ’ αὐταπαρνήσεως νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των, ἄνευ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν θρηνήσει πολὺ περισσότερα θύματα κατὰ τὰς χειμερινὰς περιόδους, διότι τὸ Κράτος, παρ’ ὅλην τὴν καλήν του θέλησιν, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν χορηγίαν τροφῆς, ἐνδυμάτων καὶ ὑγειονομικῆς περιθάλψεως, τὰ ὁποῖα διέθεσαν αἱ ὀργανώσεις αὗται. Ἰδιαιτέραν δὲ εὐγνωμοσύνην ὀφείλομεν πρὸς τὸν Ἀμερικανικὸν Ἐρυθρὸν Σταυρόν, ὅστις καὶ εἰσέτι ἐξακολουθεῖ ἀποστέλλων ἀφθονίαν κινίνης, τροφίμων καὶ ἐνδυμάτων, καίτοι τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ ἔχει ἤδη ἀποσυρθῆ, ὡς καὶ πρὸς τὴν Νῆαρ Ἤστ, ἥτις συντηρεῖ ἐξ ἰδίων πόρων χιλιάδας ὀρφανῶν προσφυγοπαίδων εἰς τὰ Ὀρφανοτροφεῖα. (Χειροκροτήματα). Ὁμολογῶ ὅτι ἤκουσα μὲ ἀρκετὴν θλῖψιν ἐπικρίσεις παρ’ ἐλαχίστων εὐτυχῶς πληρεξουσίων διὰ τὰ γενόμενα ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος κ. Μιχαλακόπουλος, καίτοι ἀπὼν κατὰ τὴν πρώτην ἐκείνην περίοδον τῆς ἀθρόας ἀφίξεως τῶν προσφύγων ἐνταῦθα, ἀγορεύων σχετικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἔδωσε παραστατικώτατα τὴν εἰκόνα τῆς πρώτης ἐκείνης ἀθλίας καταστάσεως καὶ ἐξήνεγκεν ἐπαινετικοὺς λόγους διὰ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ἀντιμετώπισε τὰς δυσκόλους συνθήκας ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ὁ κύριος ὅμως ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς παρέλειψε νὰ κάμῃ τοῦτο. Καὶ δὲν τὸ λέγω διότι τὸ τοιοῦτον ἤθελε προσθέσει οἱονδήποτε τίτλον πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀλλὰ διότι νομίζω ὅτι πάντες οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἔχουσιν ἠθικὸν καθῆκον δημοσίως νὰ ἀναγνωρίζωσι τὰς πράξεις αἱ ὁποῖαι προσήνεγκον γενικωτέραν δημοσίαν ὑπηρεσίαν.

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴπετε ὅτι παρέλειψα νὰ ἀναφέρω λόγους ἐπαινετικούς. Ἀλλὰ καθεὶς ἔχει τὸ ὕφος του· ἄλλος εἶναι συνθετικός, ἄλλος ἀναλυτικός, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἀλλοιώσῃ ἀζημίως τὴν ἰδιοσυγκρασίαν του. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὄντως ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ τὸ ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν καὶ ἀναντιρρήτως ἐδαπανήθησαν τόσα ἐκ μέρους τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως διὰ τοὺς πρόσφυγας. Προσέθηκα δὲ ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν μεγάλην προσπάθειαν τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἐξῆρα ἐμμέσως τὸ ἔργον τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἔπρεπε ῥητῶς νὰ τὸ ἐξάρω, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι δυστυχῶς δὲν τὸ συνηθίζω. Δὲν μὲ ἠκούσατε ποτὲ νὰ κάμνω ὕμνους πρὸς τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον. Ἐκθέτω μόνον τὰ γεγονότα καὶ ἐκ τούτου πρέπει νὰ ἀντλῇ τις τὸ συμπέρασμα ὅτι τοῦτο εἶναι ἡ ἔξαρσις μιᾶς ἀξιεπαίνου πράξεως.

§24Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εὐχαριστῶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν ἡ ὁποία ἐξαλείφει τὴν ἀντίληψιν τῆς παραλείψεως. Ἡ ὁμὰς τῶν τότε τέως Θρακῶν πληρεξουσίων, καθὼς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἀλυτρώτων καὶ πολλαὶ ἄλλαι Ὀργανώσεις Μικρασιατῶν ἐβοήθησαν ὁμολογουμένως καὶ πολὺ τὴν τότε Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἀόκνου συνεργασίας των καὶ τῶν πολυτίμων ὑποδείξεών των καὶ ἐπέδειξαν αὐταπάρνησιν τρέχοντες καὶ ἐνεργοῦντες διὰ γενικὰς ὑποθέσεις, παραμελοῦντες τὰς ἰδιωτικὰς αὐτῶν τοιαύτας, ἐνῷ καὶ οἱ ἴδιοι εὑρίσκοντο εἰς τὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν στενόχωρον θέσιν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ αὐτό, ἐπειδὴ παρηκολούθησαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰς καταβληθείσας ἀγωνιώδεις προσπαθείας ἡμῶν, ὅπως ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς τότε ἀνάγκας, δι’ αὐτό, λέγω, περισσότερον ἐλυπήθην ὅταν ἤκουσα παρά τινος ἐξ αὐτῶν ἐπικρίσεις, διότι νομίζω ὅτι ἐγένετο τότε ὄχι μόνον ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ὄχι μόνον ὅ,τι ἐπέτρεπον αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἴσως καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεων τούτων. Καὶ εἶναι γνωστὸν ἐπίσης εἰς ὅλους τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως κ. Πλαστήρα ὑπὲρ τῶν προσφύγων, τὸ ὁποῖον ἔφθασε μέχρι ψυχώσεως. Ἴσως νὰ δυσφοροῦν τινὲς διότι τινὰ ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὑπεδείχθησαν παρ’ αὐτῶν δὲν ἐγένοντο ἀποδεκτὰ καὶ δὲν ἐφηρμόσθησαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι τότε τὰ κοινὰ εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ἐξυπηρετήσωσι καὶ ἄλλας γενικωτέρας ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἴσως αὐτοὶ δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν των. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν εὐχαριστιῶν μου πρὸς τὰ μέλη τῶν διαφόρων Ἐπιτροπῶν καὶ Ὀργανώσεων, περὶ ὧν ὡμίλησα, τὰ ὁποῖα πολυτρόπως συνέβαλον τότε διὰ τῆς ἐνεργείας των καὶ τῶν γνωμῶν των, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας τῶν ἀποτελούντων αὐτὰς εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς τότε καταστάσεως, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω ἐντεῦθεν τὸν θαυμασμόν μου δι’ ὅλον τὸν προσφυγικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος ἐν τῷ μέσῳ τῆς ψυχικῆς συντριβῆς του διὰ τὰς ἐπελθούσας συμφοράς, δι’ ἃς οὐδεμία ἠθικὴ εὐθύνη τὸν βαρύνει, κατὰ τὰς ὁποίας εἷς ἕκαστος τῶν προσφύγων ἀποτελεῖ τὴν βάσιν ἑνὸς τραγικοῦ δράματος, ἐν μέσῳ τῆς ἀπογνώσεως ἐκ τῆς θλίψεως καὶ τῆς δυστυχίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κρατικὴ βοήθεια ἐλάχιστα ἠδυνήθη νὰ συντελέσῃ εἰς συνδρομὴν αὐτῶν, ἐκφράζω, λέγω, τὸν θαυμασμόν μου πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ καταπνίξῃ τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς πράξεις τῆς ἀπογνώσεως, τὰ ὁποῖα ἐμπνέει ἡ πολλὴ δυστυχία, καὶ μετὰ φιλοσοφικῆς ὄντως στωϊκότητος νὰ ἐπιδοθῇ ἀφ’ ἑνὸς μετὰ καρτερίας εἰς τὴν αὐτοσυντήρησίν του καὶ ἀφ’ ἑτέρου μετὰ πρωτοφανοῦς νομιμότητος καὶ καρτερίας νὰ ἀναμένῃ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ὁριστικὴν ἀποκατάστασίν του. Καὶ ἀπέδειξε τοιαύτην ψυχικὴν γενναιοφροσύνην, ὥστε καὶ ὅταν εἶδε τὰ εἰς αὐτὸν ἀνήκοντα ἀστικὰ καὶ ἀγροτικὰ Τουρκικὰ κτήματα καταπατούμενα παρ’ ἐντοπίων δὲν ἐξεδήλωσε τὴν ἀγανάκτησίν του, ἀλλὰ διετήρησε τὴν γαλήνην καὶ ἠρεμίαν του, βοηθήσας οὕτω σημαντικῶς εἰς τὴν ἁρμονικὴν συμβίωσιν μετὰ τοῦ ἐγχωρίου πληθυσμοῦ. (Χειροκροτήματα). Τὸ ἔργον τῆς τότε Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἥτις ἐν τῇ πρώτῃ τριμηνιαίᾳ αὐτῆς ἐκθέσει πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἔχει ἀναφέρει (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν ἡ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπιτυχῶς ἐπιτελεσθεῖσα ἐργασία, μέσῳ τῶν ὑφισταμένων Ὑπηρεσιῶν, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἐπιθυμεῖ δὲ νὰ τονίσῃ ὅτι τόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅσον καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπελήφθησαν τοῦ κολοσσιαίου τούτου προβλήματος κατὰ τρόπον ἄξιον παντὸς ἐπαίνου....». Καὶ περαιτέρω, προκειμένου περὶ τῶν ἐπιτάξεων, γράφει: «...δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιρρίψῃ τις μομφὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔπραξε τὸ πᾶν ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν αἰφνιδίαν εἰσροὴν τοιαύτης μάζης πληθυσμοῦ, ἄνευ ἠθικοῦ καὶ εὑρισκομένης εἰς κατάστασιν ἐνδείας...» Ἡ ὁριστικὴ ὅμως ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων προεβλέπετο ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ διὰ τῶν συνήθων κρατικῶν μέσων καὶ ἀπ’ ἀρχῆς ἀπεβλέψαμεν, ἄνευ βεβαίως πολλῶν ἐλπίδων, εἰς τὴν ἐξεύρεσιν ἐξωτερικοῦ δανείου. Ἐπωφελήθημεν μιᾶς ἀορίστου προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ δόκτωρ Νάνσεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, καθ’ ἣν εἶπεν ὅπως ἡ Κοινωνία ἀναλάβῃ τὴν χορήγησιν δανείου εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Νάνσεν δὲν ἦτο οὔτε σαφὴς οὔτε ἀπὸ οἰκονομολογικῆς ἀπόψεως ἀκόμη μελετημένη. Ἐν τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠθέλησεν, ἐπωφελουμένη τῆς ἀορίστου ταύτης προτάσεως, νὰ ἴδῃ τί θὰ ἠδύνατο νὰ καρπωθῇ καὶ ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς θετικὰ ἀποτελέσματα. Τὴν πρότασιν αὐτὴν τοῦ κ. Νάνσεν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσῃ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἰς τὰς 15 Ἰανουαρίου 1923. Ἀνεθέσαμεν τότε εἰς τὸν κ. Μιχαλακόπουλον καὶ τὸν κ. Πολίτην τὴν ἀντιπροσώπευσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν. Εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν ἡμῶν εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ἐδώσαμεν κατηγορηματικὰς ὁδηγίας, διότι δὲν εἴχομεν σαφῆ δεδομένα πῶς ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, πλὴν τῆς ἀορίστου αὐτῆς προτάσεως τοῦ κ. Νάνσεν. Καὶ ἐπειδὴ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας τὰς περιπετείας τοῦ Αὐστριακοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον μακρὸν χρόνον ἐχρειάσθη διὰ νὰ συντελεσθῇ, ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δεσμεύσωμεν τοὺς ἀντιπροσώπους μας μὲ ρητὰς καὶ κατηγορηματικὰς ὁδηγίας. Θὰ εἴχομεν δὲ πάντοτε τὸν χρόνον κατόπιν ν’ ἀποφασίσωμεν. Διὰ τοῦτο ὡς πρώτην ὁδηγίαν ἣν ἐδώσαμεν ἦτο ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι κατώτερον τῶν τεσσάρων δισεκατομμυρίων δρ., διότι ἀφ’ ἧς ἔφυγεν ὁ κ. Νάνσεν ἐξ Ἑλλάδος, πρὸς ὃν εἴχομεν δώσει τὴν πληροφορίαν ὅτι μᾶς ἐχρειάζετο ποσὸν δύο δισεκατομμυρίων δραχμῶν, ἦλθον καὶ ἄλλοι πρόσφυγες καὶ ἀνεμένοντο καὶ ἕτεροι, καὶ συνεπῶς τὸ ἀρχικῶς ὑπολογισθὲν ποσὸν ἔδει νὰ διπλασιασθῇ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ὅπως καὶ προφορικῶς ὁ ἴδιος ἐξέθηκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀντιληφθεὶς τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς δοθῇ τὸ δάνειον — δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, καθόσον ἦτο μόλις Ἰανουάριος τοῦ 1923 — ὅτι ἐπεκράτουν οἱ φόβοι ὅτι τὸ χρῆμα αὐτὸ ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς πολεμικοὺς σκοποὺς ἀντικειμένους πρὸς τὰς διαθέσεις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὑπέβαλεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος πρὸς ἡμᾶς τὴν ἑξῆς πρότασιν (ἀναγινώσκει): «Προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν ζήτημα βοηθείας προσφύγων, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς γνώμην: Νὰ ὁρισθῇ αὐτόνομος Ὀργανισμός, οὗ Διοίκησις κατὰ πλειοψηφίαν ἐξ ἀλλοδαπῶν. Πόροι ἔσονται συνεισφοραὶ Ἑλληνικῆς καὶ ξένων Κυβερνήσεων ἢ ἰδιωτῶν. Διὰ τὴν γεωργικὴν ἀποκατάστασιν Ἑλλὰς θὰ προσφέρῃ κτήματα ἐξ ὅσων ἔχει ἢ θὰ ἀπαλλοτριώσῃ... Εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν θὰ ἐποπτεύῃ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ δανείου. Ἀσφάλειαι δανείου θὰ εἶναι αἱ εἰσπράξεις τῶν πιστώσεων, αἵτινες θὰ παρείχοντο εἰς τοὺς πρόσφυγας... κτλ. Παρακαλῶ ἔχω τάχιστα γνώμην Κυβερνήσεως ἵνα προβῶ εἰς προκαταρκτικὰς ὁμιλίας πρὸ συνεδριάσεως». Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι διὰ τοῦ τότε ὑφισταμένου αὐτοτελοῦς Ὀργανισμοῦ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς προσθήκης εἰς τὸ Διοικητικόν του Συμβούλιον ἑνὸς ἢ δύο ξένων, καὶ ἀπηντήσαμεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αὐτοτελὴς Ὀργανισμὸς διὰ πρόσφυγας ἤδη δημιουργημένος ἐνταῦθα εἰς Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων. Ἔχει πάντα δικαιώματα νὰ κάμνῃ καὶ δέχεται εἰσφοράς, εἰσπράττῃ δὲ τὰς χρηματικὰς ὑποχρεώσεις προσφύγων. Δύνανται μέλη διαχειρίσεως αὐτοῦ προστεθῶσιν ἐπίσης ξένοι. Ἐγγύησιν δανείου δίδει τὸ Κράτος πλεονάσματα ὑπεγγύων προσόδων... κτλ.». Οἱ ἀντιπρόσωποι ἡμῶν ἐκ τῶν ὁμιλιῶν των μετὰ τῶν ξένων ἐσχημάτισαν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποτελεσθῇ νέος αὐτόνομος Ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος νὰ ἐγγυᾶται τὴν χρησιμοποίησιν τὴν ἀποκλειστικὴν διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐδίδετο τὸ δάνειον. Καὶ ὁ κ. Πολίτης κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐξέθηκεν ὡς ἑξῆς τὰ πράγματα ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀδυνατοῦσα νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς οἰκονομικῶν πόρων, θεωρεῖ ὅτι ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην δανείου. Ἀφιεμένη εἰς τὰ ἴδια αὐτῆς μέσα θὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ὑπὸ ἐπαχθεῖς ὅρους. Διὰ τοῦτο θὰ εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἠθικῆς συνδρομῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὅπως ἐπιτύχῃ τοῦτο ὑπὸ καλυτέρους ὅρους. Τὸ δάνειον χρειάζεται νὰ εἶναι 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν στερλινῶν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ἐγγυήσεις εὐρέως ἐπαρκεῖς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεολυσίου τοῦ ἐνδεχομένου τούτου δανείου......... Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐδέχετο διπλοῦν ἔλεγχον καὶ διπλῆν διεθνῆ ἐγγύησιν. Ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιφορτισθῇ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Ἀφ’ ἑτέρου δύναται νὰ ἱδρυθῇ μία τεχνικὴ Ἐπιτροπή, ἧς νὰ μετάσχωσιν εἷς ἢ δύο ἀντιπρόσωποι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἀντιπρόσωποι τῶν Κυβερνήσεων ἢ τῶν κεφαλαιούχων, οἵτινες θὰ μετεῖχον τῆς οἰκονομικῆς ταύτης ἐπιχειρήσεως. Ἡ τεχνικὴ αὕτη Ἐπιτροπὴ θὰ ἦτο εἰδικῶς ἐπιφορτισμένη μὲ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς χρήσεως τῶν κεφαλαίων... Παρὰ τὰς πάσης φύσεως δυσκολίας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι ὁ φιλανθρωπικὸς χαρακτὴρ τοῦ δανείου τούτου ἀξίζει τῆς συμπαθείας τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν....». Τὸ Συμβούλιον ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν ταύτην καὶ παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, μεθ’ ἧς ἐξηκολούθησαν διαπραγματεύσεις διάφοροι καὶ ἐν τέλει ἀπεφασίσθη παρ’ αὐτῆς καὶ ἐστάλη ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐγγύτερον τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τοῦ Κράτους, ὁ κ. Παρμαντιέ. Ἡ Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ὑπόμνημα εἰς τὸ Συμβούλιον, ὅπερ ὅμως ἐζήτησε τὴν ὑποβολὴν πλέον συγκεκριμένων προτάσεων. Ἡ Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ συνῆλθε τότε καὶ πάλιν τῇ συμμετοχῇ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων ἡμῶν διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ὅλου σχεδίου. Ἐκεῖ ἐπροτάθη νέον σχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἴχομεν πολλὰς ἀντιρρήσεις, ὁ δὲ χρόνος παρήρχετο καὶ εἴχομεν φθάσει εἰς τὸν Ἰούλιον τοῦ 1923. Ὁμολογῶ ὅτι πολλάκις εὑρέθημεν πρὸ δισταγμῶν διὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου λόγῳ τῶν διαφόρων ἐγγυήσεων αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε ἐζητοῦντο, καὶ ἀμφεταλαντευόμεθα μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τὸ δάνειον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μάλιστα τότε εἶχε τηλεγραφήσει ἀπ’ εὐθείας διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους ἡμῶν, λέγων ὅτι θὰ ἐπροτιμῶμεν τὸ δάνειον αὐτὸ νὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα ἁπλοῦ καὶ συνήθους δανείου ἄνευ τῶν περιορισμῶν τοῦ φιλανθρωπικοῦ προσφυγικοῦ τοιούτου, νομίζων ὅτι αἱ ἐγγυήσεις αἱ παρεχόμεναι ἦσαν ὑπερεπαρκεῖς διὰ τὴν κάλυψιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ζητουμένου δανείου. Ἡ ἀπάντησις ἐκεῖθεν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἀλεξανδρῆ, εὑρισκομένου τότε ἐν Λωζάννῃ, ἦτο ὅτι ἀπεκλείετο πᾶσα πιθανότης συνάψεως τοιούτου δανείου καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν παντὶ σθένει ὅπως ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἀναλάβῃ νὰ συστήσῃ τὴν χορήγησιν προσφυγικοῦ δανείου, ἥτις σύστασις θὰ ἔχῃ ἠθικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα κῦρος, ἀπόκειται δὲ κατόπιν ἡμῖν νὰ τὸ συνάψωμεν ἢ οὔ, ἂν δὲν κρίνωμεν τοὺς ὅρους συμφέροντας, καὶ συνίστα νὰ μὴ ἀπορρίψωμεν τὸν ὅρον τῆς παραστάσεως ξένου ἀντιπροσώπου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διαχειρίσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου κτλ. Κατ’ ἀνάγκην ὅθεν ἀπεδέχθημεν καὶ τὴν ζητηθεῖσαν ἐγγύησιν ταύτην. Ἀλλὰ παρ’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις, ὅπως ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἀγορεύων εἶπε, τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐζητήθη καὶ ἡ βαρυτέρα ὅλων τῶν ἄλλων ἐγγυήσεων, δηλαδὴ ἡ ἐγγύησις τῶν Ἑλληνικῶν Τραπεζῶν ἀναλόγως τοῦ κεφαλαίου ἑκάστης αὐτῶν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς διὰ τοῦ κάτωθι τηλεγραφήματος (ἀναγινώσκει): «Ἔκθεσις πραγματογνωμόνων περὶ προσφυγικοῦ δανείου περιέχει πρότασιν καθ’ ἣν Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τὰς ὁμολογίας τοῦ ὅλου δανείου ἐγγύησιν Ἑλληνικῶν Τραπεζῶν, ἀναλόγως κεφαλαίου ἑκάστης αὐτῶν. Κύριοι Μιχαλακόπουλος καὶ Κακλαμάνος ἐπεσκέφθησαν σήμερον ἰδιαιτέρως λόρδον Σέσιλ, εἰς ὃν ἀνέπτυξαν ἀντεπιστημονικόν, ἀπραγματοποίητον, ὡς καὶ ἀπρόσφορον τοιαύτης εἰσηγήσεως. Λόρδος Σέσιλ, ὅστις φαίνεται πεισθείς, κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν συνεδρίασιν τῆς ὑποεπιτροπῆς, ἐζήτησεν ἄμεσον ἄφιξιν ἐνταῦθα Διαμήδους...». Τότε ἐτηλεγραφήσαμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἀποκλείεται ἀπολύτως ὁ ὅρος αὐτὸς καὶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ συμμετοχὴ τῶν Ἑλληνικῶν Τραπεζῶν εἰς τὸ δάνειον διὰ ποσὸν 1,000,000 λιρῶν, ὅπως ὁ ἰδιοκτήτης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τότε μᾶς ὑπεσχέθη, καὶ ὅτι ἦτο πιθανὸν τὸ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον νὰ συμμετεῖχε καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ εἰς τὴν ἐγγραφήν, ἀλλὰ διὰ ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δύναται νὰ καθορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων ἐπισήμως, ὅπως θὰ ἐφέρετο τὸ καλυφθησόμενον ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν. Ἐνέργειαι ἐκ παραλλήλου κατεβάλλοντο πρὸς τὰς Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν, ὅπως παράσχωσιν εὐνοϊκὰς πρὸς τὴν ἄποψίν μας ὁδηγίας εἰς τοὺς ἐν Λωζάννῃ ἀντιπροσώπους των. Ὑπάρχουν τηλεγραφήματα τῶν διαφόρων πρεσβευτῶν Παρισίων καὶ Λονδίνου, διὰ τῶν ὁποίων ἀνηγγέλλοντο αἱ διάφοροι ἐνέργειαι αὐτῶν καὶ αἱ δυσκολίαι τὰς ὁποίας συνήντων. Τέλος ἐλάβομεν τηλεγράφημα τοῦ κ. Κακλαμάνου ἐκ Λωζάννης, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «... ἐγκριθὲν νέον σχέδιον εἶναι οὐσιαστικῶς διάφορον ὑποβληθέντος ἀρχικῶς παρ’ Ἐπιτροπῆς πραγματογνωμόνων. Ὄχι μόνον ἀπεκλείσθη ὅρος ἐγγυήσεως δανείου ὑπὸ Ἑλληνικῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάμιξις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἰς δάνειον εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ξένων κεφαλαίων...». Ἐξ ὅλων αὐτῶν τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθηκα καταφαίνονται καὶ αἱ δυσκολίαι τὰς ὁποίας συνηντήσαμεν ἕως ὅτου φθάσωμεν εἰς τὴν ἔγκρισιν παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν τοῦ δανείου καὶ αἱ ἀμφιταλαντεύσεις τὰς ὁποίας ὡς Κυβέρνησις ὑπέστημεν ἐκ τοῦ φόβου μήπως ἐπιβαρύνομεν τὸ Κράτος μὲ βαρείας ὑποχρεώσεις. Εἰς διάλυσιν καὶ τῶν τελευταίων ἀμφιβολιῶν μας ἦλθε τηλεγράφημα τοῦ κ. Βενιζέλου λέγον (ἀναγινώσκει): «Ἐπιθυμῶ νὰ συστήσω θερμῶς ὄχι μόνον τὴν ἄνευ ἐνδοιασμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἀποδοχὴν τῶν προτεινομένων ὅρων, οἵτινες ἐξασφαλίζουσι ῥιζικὴν λύσιν ἐγκαταστάσεως προσφύγων....». Καὶ οὕτως ἀπομένει μόνος ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς ἔχων ἐναντίαν γνώμην ἐξ ὅλων τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν οἰκονομολογίαν.

§25Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἤκουσα τί εἴπετε.

§26Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος συνέστησε τὴν ἀποδοχὴν τοῦ δανείου καὶ ὅτι μόνον σεῖς ἐξ ὅλων τῶν ἀσχολουμένων περὶ τὰ οἰκονομικὰ εἴχετε ἐναντίαν γνώμην.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἐξηγήθην σαφῶς. Εἶπον ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅρους δανείου βαρεῖς, ἀλλ’ ἐπιστοποίησα καὶ τὴν ἀλήθειαν ὅτι οἱ ὅροι τοῦ δανείου εἶναι βαρεῖς.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ὅρους καλυτέρους. (Οἱ ὅροι εἶναι βαρεῖς ἀναλόγως τῶν περιστάσεων.

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτοὶ καθ’ ἑαυτοὺς εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὴν φερεγγυότητα τοῦ Κράτους, δυσανάλογοι πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἐτησίας.

§30Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ περιστάσεις σήμερον εἶναι καλύτεραι καὶ εὔχομαι μία Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ ὅρους καλυτέρους, ἵνα ἴδωμεν ἂν οἱ τότε ἦσαν βαρεῖς.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλει νὰ προσπαθήσῃ ἵνα βελτιώσῃ τοὺς ὅρους.

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς δὲν ἐπροσπαθήσατε.

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πότε;

§34Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε ἦσθε Πρωθυπουργός.

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐν διαστήματι 20 ἡμερῶν;

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν διαστήματι δύο ἡμερῶν. Δὲν εἴχετε ἀναγνώσει οὔτε τὸν φάκελον καὶ ἀπεδείχθη τοῦτο εἰς τὰς συζητήσεις.

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀπεδείχθη ἐκ τῆς συζητήσεως ὅτι εἶχον δίκαιον μέχρι κεραίας ὑποπτεύσας, ὡς ὑπώπτευσα, ὅτι τὸ δάνειον τὸ προσφυγικόν, ἡ ἵδρυσις τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ, προῆλθεν ἐκ πρωτοβουλίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Αὐτὸ ἀκριβῶς μὲ ἐνδιέφερεν.

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκεῖ δὲν εἶσθε ἐν τῇ ἀκριβείᾳ μεθ’ ὅσα ἐξέθηκα.

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶμαι καὶ τὸ ὡμολογήσατε.

§40Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ὡμολόγησα. Ἢ διαστρέφετε τὴν ἀλήθειαν ἢ πλανᾶσθε.

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδέποτε διαστρέφω τὴν ἀλήθειαν ὡς σεῖς. Σεῖς ἀρνεῖσθε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπετε προχθές.

§42Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου. Ἐπιμαρτύρομαι τοὺς κ.κ. συναδέλφους. Ἀνέφερα καὶ ἔγγραφα δι’ ὧν μᾶς ἠπείλησαν ὅτι θέλομεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ δάνειον διὰ πολεμικὰς δαπάνας καὶ εἶπα ὅτι μᾶς ὑπεδείχθη νὰ προτείνωμεν αὐτόνομον Ὀργανισμόν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον τοῦτο ἢ ὄχι;

§43ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ λέγητε αὐτά. Ἠμπορεῖ νὰ λέγητε ἔξω τῆς αἰθούσης αὐτῆς ἀνευθύνως ὅ,τι θέλετε, ἐδῶ ὅμως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅτι τὸ ὡμολόγησα ἐγώ.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Πατρῶν εὑρίσκεται εἰς μίαν δεινὴν πλάνην. Ἀνατείνων τὴν φωνὴν αὐτοῦ φρονεῖ ὅτι δύναται νὰ ἐμβάλῃ τὸ δέος. Ὑποθέτω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω ὅτι εἶσθε θαρραλέος καὶ δὲν φοβεῖσθε ποτέ. Ἐγὼ πρόκειται νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῆς Συνελεύσεως ἂν ἀνέγνωσα ἔγγραφα τὰ ὁποῖα μᾶς ἔλεγον ὅτι θέλομεν νὰ λάβωμεν τὸ δάνειον ἵνα τὸ χρησιμοποιήσωμεν διὰ πολεμικοὺς σκοπούς· σεῖς ἔρχεσθε καὶ μοὶ λέγετε ὅτι ἐγὼ ὡμολόγησα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ὑπεστηρίζετε. Διατί θέλετε νὰ δυσφημῆτε, δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω.

§47Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω ἱστορίαν ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει νὰ μοὶ λεχθῇ ὅτι ἔχω προθέσεις δυσφημήσεως, ἔχω ἱστορίαν ἡ ὁποία μοὶ λέγει ὅτι εἶχον πάντοτε ἁγνὰς προθέσεις καὶ ὅτε εὑρισκόμην εἰς τὴν πλάνην.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα!

§49Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐζήτουν νὰ μάθω, κύριοι συνάδελφοι, πόθεν προῆλθεν ἡ πρότασις περὶ ἱδρύσεως τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ καὶ ἐπιστοποιήθη ἡ ὑπόνοια τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα περιέχονται εἰς τὸν προσφυγικὸν φάκελον, ὅτι ἡ πρότασις προῆλθεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον, ὅσον ἀφορᾷ τὰ αἴτια, ρητῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ὅροι καλύτεροι καὶ ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπ’ ὄψιν δὲν ὑπῆρχον λόγοι οἱ ὁποῖοι νὰ ἐδικαιολόγουν τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ὅλα τὰ ἔγγραφα δὲν τὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν καὶ δι’ αὐτὸ ἔφερα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα, ὅπως δοθῶσιν αἱ δέουσαι ἐξηγήσεις καὶ ἀρθῇ ἡ ἐνδεχομένη ὑπόνοια ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ γεννηθῇ, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου νὰ ψηφίσωμεν πρότασιν δεσμεύουσαν τὰ κυριαρχικὰ τῆς Πατρίδος ἡμῶν δικαιώματα. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐξήγησις τὴν ὁποίαν ἔδωκα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, οὐδὲ κατὰ κεραίαν δὲ παραλλάσσει σήμερον ἀπὸ ὅ,τι εἶπον προχθές. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ποῖος εἶναι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ· ἐγὼ ἢ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Πατρῶν;

§50ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σεῖς.

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω τίποτε, κύριε Πρόεδρε.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως δὲν ἔχετε νὰ ἀπαντήσητε τίποτε. Προσθέτω τοῦτο μόνον, ὅτι μὴ καλῶς ἀντιληφθεὶς τὴν τελευταίαν περίοδον τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Πατρῶν δὲν ἠννόησα κατὰ τί ἐπέρριψεν εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν τὴν μομφήν, ὅτι κατὰ τὰς προθέσεις αὐτῆς καὶ κατὰ τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀποκαταστάσεως προσφύγων περιωρίζετο εἰς ἔργα καθαρᾶς ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου, μὴ δυναμένη νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς καὶ εἰς ἔργα καθαρᾶς διοικήσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς ἢ δὲν εἶναι τὸ ἀληθὲς αὐτό; Αὐτὸ ἀπέδωκεν εἰς τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν;

§53Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπέδωκα αὐτὸ ἀκριβῶς.

§54Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κατεκρίνατε τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923.

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τοῦ Δεκεμβρίου 1923 λέγει ὅτι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς μεταβιβάζεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς πρῶτον ἡ δικαιοδοσία τάδε, δεύτερον ἡ δικαιοδοσία δεῖνα. Καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προβῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, διότι ἡ μεταβίβασις δικαιοδοσίας δημοσίου δικαίου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν ἦτο ἀναγκαία, οὐδὲ ὀρθή· τοὐναντίον ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ συντάξῃ τὸν κανονισμὸν κατὰ τὸν ὁποῖον ἠννόει νὰ ἐργασθῇ καὶ ἐν συναυλίᾳ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐργασθῇ πρὸς σύνταξιν τοῦ κανονισμοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἄλλοτε διὰ τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν, ὁ δὲ κανονισμὸς οὗτος ἢ θὰ εἰσήγετο εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ἦτο Βουλή, ἢ θὰ ἐκυροῦτο διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Εἶπον λοιπὸν ὅτι τὸ Διάταγμα τῆς 17 Δεκεμβρίου τοῦ 1923, ἐὰν τὸ συνέτασσον ἐγὼ ἢ ἐὰν ἠρωτώμην ἐγώ, δὲν θὰ ἐγίνετο κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος διὰ πολλῶν λέγει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγὼ δι’ ὀλίγων, ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐπεξέτεινε τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἰς ἔργα καθαρᾶς διοικήσεως ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, ἄνευ ἀνάγκης.

§57Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς ἔδωσε δικαιώματα δημοσίου δικαίου.

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως· αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴπετε πρότερον τὸ ἴδιον. Ὑπῆρχε μεγίστη διαφορά.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποία εἶναι ἡ διαφορά;

§61Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ σᾶς κάμω διδασκαλίαν τότε....

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως διαφορά...

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διδασκαλίαν περὶ μεταβιβάσεως δικαιωμάτων δημοσίου δικαίου καὶ δικαιωμάτων ἰδιωτικοῦ δικαίου.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ τι τὸ ψεκτόν, τὸ ἀπολύτως ψεκτόν, εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ αὐτονόμου τούτου Ὀργανισμοῦ, εἶναι ὅτι ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐνεκολπώθη δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Εἰς ποῖον ἀνήκει τὸ σφάλμα, ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω. Πάντως διεπράχθη ἓν σφάλμα.

§65Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Λοιπὸν ἔλεγον ὅτι τοὺς τελευταίους δισταγμοὺς καὶ τὰς ἀμφιβολίας τὰς ὁποίας εἴχομεν μήπως ἐπιβαρύνωμεν τὸ Κράτος ἀποδεχόμενοι αὐτοὺς τοὺς ὅρους τοῦ δανείου, ὡς ἐπαχθεῖς, ἦλθε νὰ διαλύσῃ τηλεγράφημα τοῦ κ. Βενιζέλου, τοῦ ὁποίου περικοπὴν σᾶς ἀνέγνωσα. Αἱ δυσκολίαι καὶ μετὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ δανείου παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν δὲν ἀπέλιπον καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸν ὁποῖον μετὰ πάσης σπουδῆς ἐστείλαμεν ἐκεῖ ἐκ Λονδίνου, μᾶς ἐτηλεγράφει κατὰ Σεπτέμβριον 1923 (ἀναγινώσκει): «... ἄμεσος σύναψις δανείου πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀποκλειομένη, διότι ἐκδόσεις Ἀγγλικῆς ἀγορᾶς γίνονται μόνον κατὰ Φθινόπωρον καὶ Ἄνοιξιν· οὐδὲν γεγονὸς εἶναι δυνατὸν μεταβάλῃ ἕξεις.... Ἐὰν δὲ ἐπιτευχθῇ συνεννόησις, τότε θὰ παρασκευασθῶσι τὰ πράγματα ἵνα ἡ ἔκδοσις πραγματοποιηθῇ κατὰ Ὀκτώβριον. Ὁ χρόνος οὗτος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ μακρὸς δεδομένου ὅτι δάνειον 1914 ἀπήτησε πέντε διὰ σύναψιν, παρὰ εὐνοϊκὰς συνθήκας ἐποχῆς». Εἰς ἄλλο νεώτερον τηλεγράφημα ἔλεγεν ὁ κ. Διομήδης ὅτι ἀφοῦ ἐπεκοινώνησε μὲ τοὺς ἁρμοδίους κύκλους, χρηματιστικοὺς καὶ οἰκονομικούς, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι σήμερον δὲν ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἐκ φόβου ἀποτυχίας. Μᾶς ἀνέφερε δὲ μέρος τῆς ὁμιλίας του μετὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναγινώσκω: «Προσέθηκα ὅτι εἶναι πικρὸν νὰ ἴδῃ τις ἀποκρουομένην προσπάθειαν ἔντιμον καὶ ἀνθρωπιστικήν, δεδομένου μάλιστα ὅτι κεφάλαια θὰ διετίθεντο δι’ ἰδίου Ὀργανισμοῦ καὶ ὑπηρεσία θὰ ἠσφαλίζετο διὰ Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιστρέψω μὲ κενὰς τὰς χεῖρας καὶ ζητῶ παρ’ αὐτοῦ ἐπικουρίαν καὶ συμβουλὴν περὶ τοῦ πρακτέου... Μὲ ἠρώτησεν ἂν δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ἀρχίσωμεν ἀποκατάστασιν διὰ προκαταβολῆς ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν, ἐνεργουμένης αὐτῆς διὰ προβλεπομένου Ὀργανισμοῦ παρὰ Κοινωνίας Ἐθνῶν. Ἀπήντησα ὅτι καὶ ποσὸν αὐτό, καίτοι ἀνεπαρκές, θὰ ἀπετέλει βοήθειαν, ἐτόνισα δὲ ἀνάγκην ἐπείγουσαν». Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἀκόμη. Ἐλάβομεν δηλαδὴ τότε τὴν προκαταβολὴν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν καὶ τελευταίως ἐλάβομεν καὶ τὴν δευτέραν. Ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου παραμένει πάντοτε ἀνεκτέλεστος καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σχηματίσῃ τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ δάνειον ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους, εἶναι πάντοτε καιρός, ἐπιστρέφουσα τὴν προκαταβολήν, νὰ συνάψῃ τὸ νέον δάνειον. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἐν ἀρχῇ εἶπον, παρὰ τὴν φαινομενικὴν μεταβολὴν τῆς καταστάσεως, ἐν τούτοις οὔτε σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὅρους καλυτέρους τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἐπετύχομεν τότε, παρὰ τὴν ἐπαναστατικὴν περίοδον ὑφ’ ἣν διετελοῦμεν. Εἶναι δὲ εὐχάριστον ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις προσεπάθησε καὶ προσπαθεῖ ὅπως, εἰ δυνατόν, μεταβάλῃ ἐπὶ τὸ εὐμενέστερον τοὺς ὅρους τοῦ δανείου, καὶ εὐχόμεθα ὅλοι νὰ τὸ ἐπιτύχῃ. Οἱ περισσότεροι τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ὁμολογοῦν καὶ ἀναγνωρίζουν τὰς δυσχερείας τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ὅλου ζητήματος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ τῆς ἀνάγκης νὰ μὴ διαταραχθῇ ἡ ἁρμονικὴ συμβίωσις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου μετὰ τοῦ ἐγχωρίου πληθυσμοῦ, οὐδεὶς δὲ θὰ ἀρνηθῇ ὅτι κατεβλήθη παρ’ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων φιλότιμος καὶ εἰλικρινὴς προσπάθεια πρὸς τοῦτο. Ἂς μὴ περισπώμεθα ἀπὸ τὰς λεπτομερείας· εἰς ἓν τόσον κολοσσιαῖον ἔργον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρχουν ἀτέλειαι. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ συνοψίσω τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν διὰ τὴν πρώτην περίοδον. Ἠκούσθη παράπονον ὅτι ἡ Ὑπηρεσία τῶν Μεταφορῶν κατὰ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Θράκης δὲν ἐλειτούργησε κανονικῶς. Ἤθελα νὰ ἐγνώριζα ἂν πράγματι ὁ εἰπὼν τὸ τοιοῦτον ἐπίστευεν ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ μεταφορὰ κανονικωτέρα. Τὸ Κράτος διέθεσεν ὅλο τὸ μεταφορικὸν ὑλικὸν τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ εἶχε δώσει καὶ διαταγὰς εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς νὰ παράσχουν ὅλην τὴν συνδρομήν των διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν προσφύγων.

§66Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὰ μέσα δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ.

§67ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὸ εἶναι φυσικώτατον, διότι, ὅταν ἕνας πληθυσμὸς ὁλόκληρος μεθ’ ὅλων τῶν ἀποσκευῶν του συνωθῆται περὶ τοὺς σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς ἐπειγόμενος ὅλος νὰ ἀναχωρήσῃ συγχρόνως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ παρουσιασθοῦν ἀνωμαλίαι, γνωρίζω δὲ ὅτι ἐπέβλεπεν αὐτοπροσώπως τὰς μεταφορὰς αὐτὰς ὁ στρατηγὸς Κατεχάκης, Γενικὸς Διοικητὴς τότε Θράκης, τοῦ ὁποίου ἡ δρᾶσις ἀνωμολογήθη παρ’ ὅλων ὡς ἐξόχως ἐπιτυχής.

§68Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν σημασίαν τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναλάβει ὁ στρατηγὸς κ. Κατεχάκης, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν λόγους εὐγνωμοσύνης.

§69Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε, διότι θὰ ἔμενε μία ἀδικαιολόγητος ἀπορία, ὅτι δὲν κατεβλήθη τότε κάθε προσπάθεια πρὸς διευκόλυνσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς Θράκης. Ἤκουσα ἐπίσης παράπονα ὅτι οἱ Θρᾷκες δὲν ἐγκατεστάθησαν ἀναλόγως τῆς εἰδικότητος αὐτῶν. Ἀλλ’ ἤθελα ἐπίσης νὰ ἐγνώριζα ἂν φαντάζονται οἱ αἰτιώμενοι τοῦτο ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καλυτέρα ἡ κατανομὴ τῶν πληθυσμῶν τούτων τὴν στιγμὴν ποὺ ἐξηκολούθουν νὰ κινῶνται ἐκ τῶν τόπων ἀποβιβάσεως οἱ ἐκ Μ. Ἀσίας πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον κατασταλάξει ἀκόμη, καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι τῶν Θρακῶν ἐπροτίμων νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην μὲ τὴν ἀόριστον ἐλπίδα ὅτι θὰ ἐπανήρχοντο εἰς τὴν πατρίδα των καὶ μὲ τὴν παρηγορίαν νὰ βλέπωσιν ἐκ τοῦ ἐγγύτερον τὰ ἐδάφη των τὰ ἀγαπητά. Ἠκούσθησαν ἐπίσης παράπονα διὰ τὸ γλίσχρον τοῦ ἐπιδόματος τὸ ὁποῖον ἐδίδετο ἢ δίδεται, ὄχι εἰς ὅλους, ἀλλὰ εἰς ὡρισμένους. Ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νομίζω ὅτι δὲν φαντάζεται κανεὶς ὅτι λείπει ἡ διάθεσις, λείπει τὸ χρῆμα, τὸ δὲ χρῆμα τὸ διδόμενον διὰ τὴν περίθαλψιν δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, διότι τοῦτο ἀπαγορεύεται, ἀλλ’ ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀνεξάντλητοι. Ἠκούσθησαν παράπονα καθ’ ὡρισμένων ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἰδίᾳ τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ. Ἡ Ὑπηρεσία αὐτὴ ἔλαβε τόσην ἀνάπτυξιν, ἐχρειάσθη νὰ προσληφθοῦν τόσα πρόσωπα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἄπορον ἂν συνέβη νὰ περιληφθοῦν καὶ πρόσωπα ἀκατάλληλα. Αὐτὸ ἄλλως τε εἶναι τόσον εὔκολον νὰ διορθωθῇ διοικητικῶς, ὥστε δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ βάσιν παραπόνων μέσα εἰς τὰς συζητουμένας γενικὰς γραμμὰς τοῦ ζητήματος. Ἄλλα παράπονα ἠκούσθησαν διὰ καταχρήσεις περὶ τὰς προμηθείας. Δὲν λέγω ὅτι ἀποκλείονται αἱ καταχρήσεις αὐταί, ὅπως εἰς πᾶσαν τόσον μεγάλην διαχείρισιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι κατὰ τὸ μᾶλλον ἐξωγκώθησαν καὶ δὲν ἦσαν καὶ ὅλαι αἱ ἀναφερθεῖσαι ἐξηκριβωμέναι. Πολλάκις γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις καταχρήσεων καὶ εἰς αὐτὰς τὰς δημοπρασίας, διότι, ἐνῷ πολλάκις ζητεῖ ἡ Ὑπηρεσία ἐπὶ μακρὸν ἓν εἶδος καὶ μόλις κατορθώσῃ νὰ κλείσῃ μίαν δημοπρασίαν, παρουσιάζονται ἄλλοι, εἴτε κακῆς πίστεως εἴτε καὶ καλῆς, προσφέροντες μικροτέρας τιμάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ γίνωνται ἀποδεκταί, καὶ διὰ κάθε ἀκούοντα φαίνεται περίεργον πῶς, ἐνῷ προσφέρουν μὲ 150 δρ. π.χ. ἓν εἶδος, ἡ Ὑπηρεσία ἠγόρασεν αὐτὸ μὲ 200. Πολλάκις αἱ προσφοραὶ αὐταὶ αἱ νεώτεραι εἶναι καὶ ἐκβιαστικαὶ τῶν τελευταίων μειοδοτῶν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι τὰ περὶ καταχρήσεων δὲν εἶναι τόσον ἐξηκριβωμένα καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Ὑπηρεσίας. Παράπονα ἠκούσθησαν ἐπίσης διὰ τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἐπιτροπὴν ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ἦτο μᾶλλον παράδοξον ἂν δὲν ἠκούοντο παράπονα. Ὑπάρχουν μερικαὶ ἀχάριστοι Ὑπηρεσίαι, εἰς ἃς οἱονδήποτε πρόσωπον εἶναι προωρισμένον νὰ κατατριβῇ. Ἂν ἐξαιρέσῃ κανεὶς τὸν ἑαυτόν του, τὸν ὁποῖον κρίνει πάντοτε κατάλληλον δι’ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, εἶναι ζήτημα ἂν θὰ ἠδύναντο νὰ συμπέσουν πέντε γνῶμαι δι’ ἓν οἱονδήποτε ἄλλο πρόσωπον, τοῦ ὁποίου ὅλοι οἱ ἄλλοι θὰ ἐγίνοντο οἱ εὔκολοι ἐπικριταί. Προκειμένου δὲ περὶ συνεργασίας μετὰ ξένων, ἀπαιτοῦνται καὶ μερικὰ εἰδικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ παροραθοῦν ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν προσώπων, διότι ὅσοι παρηκολούθησαν τὰς ἐργασίας τοιούτων Ἐπιτροπῶν, θὰ ἐπείσθησαν πόσην ἐπιρροὴν ἐνασκοῦν αἱ προσωπικαὶ σχέσεις τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὰς ἑκάστοτε λαμβανομένας ἀποφάσεις. Ἐγὼ νομίζω ἐπὶ πλέον ὅτι κάποτε εἶναι προτιμότερον νὰ ἐμμένῃ κανεὶς εἰς μετριώτερα πρόσωπα, παρὰ διὰ τῶν ἀλλαγῶν νὰ ἐπιζητῇ τὴν βελτίωσιν, διότι αὐταὶ αἱ ἀλλαγαὶ μᾶλλον βραδύτητα καὶ δυσχερείας καὶ ἀνωμαλίας ἐπιφέρουν. Ἠκούσθησαν παράπονα διὰ τὴν μὴ ἑνοποίησιν τῶν Ὑπηρεσιῶν. Αὐτὸ παρουσιάζεται ὡς μία πανάκεια, ἡ ὁποία ἔρχεται εἰς τὴν σκέψιν ὅλων. Νὰ κάμωμεν ἓν Ὑπουργεῖον Προσφύγων, μίαν δικτατωρίαν προσφυγικήν. Καὶ πρὸ μὲν τῆς ἀφίξεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀφίξεώς της τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, καθόσον αὐτὴ ἔχει ὡρισμένα δικαιώματα ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ διαρρυθμίσωμεν τὴν ἑνιαίαν αὐτὴν Ὑπηρεσίαν ὅπως θὰ ἠθέλομεν, ἐφόσον ἴδια δικαιώματα καὶ ἰδίας γνώμας ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη. Ἀλλὰ τί θὰ ἀπῃτεῖτο καὶ ἂν ἐγίνετο αὐτὴ ἡ ἑνιαία Ὑπηρεσία ἐκ τῶν κρατικῶν μόνον Ὑπηρεσιῶν; Θὰ ἀπῃτοῦντο μεταθέσεις Διευθύνσεων καὶ Τμημάτων ἀπὸ τὰ Ὑπουργεῖα Προνοίας καὶ Γεωργίας εἰς αὐτὸ τὸ νέον Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τόσον εὔκολον τὸ νὰ ἀποσπάσητε τὰς Ὑπηρεσίας αὐτάς, διότι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἔχει ἀνάγκην τῶν Τμημάτων αὐτῶν, ὁ δὲ χωρισμὸς εἰς δύο μέρη θὰ ἀπετέλει ἀτέλειαν καὶ διὰ τὰς δύο Ὑπηρεσίας. Ὥστε ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι ὅπως ἔχουν τὰ πράγματα ἔχουν καλῶς καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεγαλυτέρα συγκέντρωσις τῆς ἤδη ὑπαρχούσης. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας π.χ. δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχον τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα καὶ ἤδη παρέχει, χωρὶς νὰ πάρῃ τὰ ἀπαραίτητα αὐτῷ καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας Τμήματά του ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἢ ὁ ἑνιαῖος αὐτὸς Ὀργανισμός. Ἐπίσης ἠκούσθησαν παράπονα διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ κ. Χαριλάου ὡς Προέδρου τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Ὁ κ. Χαρίλαος εἶναι μέγας βιομήχανος καὶ ἐπιχειρηματίας, τοῦ ὁποίου ἡ πεῖρα καὶ ἡ ἐντιμότης ἀπεδείχθησαν πολύτιμοι διὰ τὴν προκειμένην περίστασιν· διότι δὲν εἶναι οὔτε λογικὸν οὔτε δεδικαιολογημένον νὰ βάλητε εἰς τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς τοιούτου ἔργου ἕνα ἄνθρωπον τὸν ὁποῖον θὰ δοκιμάσητε, ἀλλ’ εἶναι προτιμότερον νὰ πάρετε ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη δοκιμασθῆ ἐπιτυχῶς εἰς τὸν βίον του. Ἡ δὲ βαρυτέρα εὐτυχῶς αἰτίασις, ἥτις ἠκούσθη ἐναντίον του, ἦτο ὅτι ἐπῆρεν ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους ἐχρησιμοποίει εἰς τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐξετελοῦντο διὰ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, καὶ εἰδικῶς διὰ τὴν πρόσληψιν τοῦ συνταγματάρχου Κορτζιᾶ, ὁ ὁποῖος ἀπεμακρύνθη μὲν κατὰ τὰς γενομένας ἐκκαθαρίσεις διὰ τὰς ἀντιλήψεις του τὰς πολιτικάς, ἀλλὰ δὲν παύει μὲ τοῦτο νὰ εἶναι ἀναμφισβητήτως ἔντιμος ὡς ἄτομον. Οὗτος ἦλθε κάποτε καὶ πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς τὸν κ. Πλαστήραν καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εὑρίσκει ἐργασίαν διότι ἐνομίζετο ὅτι αὐτὸ θὰ ἀντέκειτο εἰς τὰς διαθέσεις τῆς Ἐπαναστάσεως, καὶ τοῦ ἐδώκαμεν ἡμεῖς ἕνα συστατικὸν σημείωμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνέλαβεν ἐργασίαν. Ἐξ ὅλων αὐτῶν δὲν βλέπω τὰς σοβαρὰς αἰτιάσεις διὰ τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὰ περισσότερα τῶν ἀκουσθέντων παραπόνων ἠδύναντο νὰ διορθωθῶσι διοικητικῶς. Νέαι μεγάλαι γραμμαὶ διευθετήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀνατρέπουσαι τὰς μέχρι τοῦδε ὑφισταμένας, δὲν ἠκούσθησαν, οὔτε νομίζω ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ δημιουργήσωμεν νέας βάσεις ρηξικελεύθους διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι τὰ ψηφισθέντα νομοθετήματα καὶ μερικὰ ψηφισθησόμενα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς μακρᾶς συζητήσεως θὰ προκύψουν ὡς ἐπιβαλλόμενα, εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὴν ὁμαλὴν καὶ σκόπιμον διευθέτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐκ τοῦ κολοσσιαίου αὐτοῦ ἐθνικοῦ δυστυχήματος ἂς ἐπιζητήσωμεν, συσφίγγοντες τὸν πόνον τῆς ψυχῆς μας καὶ παραλληλιζόμενοι πρὸς τὴν σκληρὰν πραγματικότητα, νὰ ἀρυσθῶμεν πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ συντείνῃ εἰς τὴν μέλλουσαν εὐημερίαν τῶν ἀτόμων καὶ εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Ἔθνους, καὶ πιστεύσατε ὅτι, κατ’ ἐμέ, δὲν εἶναι ὀλίγα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προσπορισθῇ τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος ἐκ τοῦ κολοσσιαίου αὐτοῦ δυστυχήματος. Ἄνευ ἀμοιβαίας δυσπιστίας καὶ ἄνευ ἀποθαρρύνσεως, μὲ καρτερίαν ἀνδρικὴν καὶ αὐτοπεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ ἕνωσις, ἂς βοηθήσωμεν ὅλοι κωπηλατοῦντες συντόνως καὶ κοπιωδῶς διὰ νὰ κάμωμεν τὸ σκάφος τῆς Πολιτείας νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ ὁ οὔριος ἄνεμος δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ πληρώσῃ τὰ ἱστία αὐτοῦ, ὁπότε ἀκοπώτερον θὰ οὐριοδρομήσῃ, διὰ νὰ φέρῃ αὐτὸ πρὸς τὰ πεπρωμένα τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς. (Χειροκροτήματα).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§71Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξουσίου ἐλέχθησαν πράγματα ἀφορῶντα ἀγορεύσεις προηγουμένας. Ἔχομεν ζητήσει τὸν λόγον διὰ νὰ δώσωμεν μερικὰς ἀπαντήσεις, διότι δὲν ἐπέτρεπεν ὁ ρήτωρ διακοπάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, προκειμένου νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, βεβαίως δὲν ἔχει κανεὶς τὴν ἀπαίτησιν νὰ προηγηθῇ αὐτοῦ· ἐπιφυλασσόμεθα ὅμως νὰ ἀπαντήσωμεν.

§72Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ οἱανδήποτε στιγμὴν τὸν λόγον, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι τερματίζεται ἡ συζήτησις.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ὀλίγον ἔλειψε νὰ τερματισθῇ προχθὲς ἡ συζήτησις....

§75Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μὴ ἀπαντήσωμεν, διότι ἀφίεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἴπομεν ἀνακριβείας.

§76Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας συζητήσεις, ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε γενομένην διὰ τοῦ Τύπου ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀπέδειξεν ὅτι κατανοεῖ πλήρως τὸ πολυσύνθετον τοῦ προβλήματος. Ἔχει πλέον ὁ καθεὶς πεισθῆ ὅτι ἡ λύσις αὐτοῦ θὰ ἐξαρτηθῇ ὄχι ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τῆς Α ἢ Β Ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἀναδημιουργίαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Διὰ νὰ κατορθώσῃ κανεὶς νὰ λάβῃ σαφῆ ἰδέαν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τρία εἶναι τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ συγκεντρώσῃ τὴν προσοχήν του. Πρῶτον εἶναι ἡ μελέτη τῆς Συνθήκης τῆς εἰρήνης, δεύτερον εἶναι ἡ Σύμβασις τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ τρίτον εἶναι ἡ Σύμβασις τοῦ δανείου. Προκειμένου περὶ τῆς πρώτης ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀσχοληθῶμεν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ εἶναι αἱ σχετικαὶ διατάξεις καὶ αἱ συναφεῖς ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι ἅπτονται τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος μὲ τὴν Σύμβασιν τοῦ δανείου ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν Σύμβασιν τῆς ἀνταλλαγῆς ἀφ’ ἑτέρου. Κύριοι, δὲν προτίθεμαι νὰ σᾶς δώσω λεπτομερείας προκειμένου περὶ τοῦ προσφυγικοῦ ρεύματος. Ἐλέχθησαν τόσα, ἐδόθησαν τόσα στοιχεῖα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὥστε ὑποθέτω ὅτι λεπτομερὴς στατιστικὴ προκειμένου περὶ τοῦ προσφυγικοῦ ρεύματος, τὸ ὁποῖον ἔφθασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τελείως περιττεύει. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀνῆλθεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τελευταίων στατιστικῶν τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας εἰς 1,600,000, ἐκτὸς τῶν ἤδη ἀναμενομένων, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 150–200 χιλιάδας. Τὸ τμῆμα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχοληθῶ εἶναι ὁ γεωργικὸς πληθυσμός, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῇ βάσει στατιστικῆς οὐχὶ δυστυχῶς ἐπακριβοῦς λόγῳ ἐλλείψεως τελείας ἐπὶ τοῦ προκειμένου Ὑπηρεσίας, ἀνέρχεται εἰς 500– 600.000. Τὴν μέχρι τῆς ὥρας γενομένην γεωργικὴν ἐργασίαν προτίθεμαι νὰ διαιρέσω εἰς δύο περιόδους, εἰς τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία ἐγένετο μέχρι τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1924 ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν τὴν γενομένην ἀπὸ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1924 μέχρι σήμερον ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μέχρι τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1924 τί ἔπραξε διὰ τοὺς πρόσφυγας ἐν μέρει ἔχει ἀναπτυχθῆ ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα τέως Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Γονατᾶν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα συνεκέντρωσα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, αἱ δαπάναι αἱ γενόμεναι προκειμένου περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι αἱ ἑξῆς: 198.102.106 δραχμαί. Εἰς τὰς δαπάνας αὐτὰς τὰς χρηματικὰς δὲν συμπεριλαμβάνονται ἡ ἀξία 17.000 κτηνῶν, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸν Στρατόν, ἡ ἀξία τῆς ὑλοτομικῆς ἐργασίας, τὰ γενικὰ ἔξοδα διὰ τὸ προσωπικὸν καὶ πρὸ παντὸς τὰ κονδύλια τῶν ἐπιτάξεων. Μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1923 οἱ ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες ἀνήρχοντο εἰς 85.000 οἰκογενείας, ἤτοι ἄτομα 340.000. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ καμμία σύγχυσις, προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τοῦ ὅρου τῆς ἐγκαταστάσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι «ἐγκατάστασις» σημαίνει ἄφιξιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἀποκαταστάσεως μὲ τὰ στοιχειώδη μέσα τῆς παραμονῆς. Ἐκτὸς τῶν ἐν λόγῳ ποσῶν τὸ Κράτος ἔχει προβῆ εἰς τὴν ἵδρυσιν 6233 οἰκημάτων ἐντὸς 176 συνοικισμῶν. Μετὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1924 ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐν τῇ δράσει· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μοῦ ἐπιβάλλεται εἶναι ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἀναπτύξω τὴν σχετικὴν ἐργασίαν τὴν γενομένην ἀπὸ τὴν κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον Κυβέρνησιν προκειμένου περὶ τῆς συμβολῆς αὐτῆς εἰς τὴν σύναψιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Ἡ γενομένη ἐργασία ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροχὴν τῶν ἀπαιτουμένων πληροφοριῶν, δὲν εἶναι μικρά, διότι, ὡς γνωστόν, ὅταν ἤρχισε πραγματικῶς νὰ γίνεται λόγος περὶ συνάψεως δανείου, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶχε καταρτισθῆ μία πολυμελὴς Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν τότε τὴν σχετικὴν ἔκθεσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀρυομένη τὰς σχετικὰς πληροφορίας καὶ τὰ σχετικὰ στοιχεῖα θὰ τὰ ἔστελλεν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τοὺς εὑρισκομένους ἐν Γενεύῃ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ ἦτο πῶς θὰ ἀντεμετώπιζε τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἀπὸ ἀπόψεως ἐπαρκείας γῆς, διότι τρία ἦσαν τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα προεβάλλοντο πρὸ αὐτῆς: Τὸ ζήτημα τῆς γῆς, τὸ ζήτημα τῶν μέσων καὶ τὸ ζήτημα τοῦ συστήματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας εἶχεν ἀποφανθῆ ὅτι πρὸς ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων χρειάζονται 5 ἑκατομμύρια στρέμματα, τὰ ὁποῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν τὰς ὁποίας διέθετε, δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἑλλάδα. 5 ἑκατομμύρια στρέμματα διαθέσιμα κατάλληλα προκειμένου περὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως, κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν ὑπῆρχον, ἰδοὺ δὲ πῶς προέβη εἰς τὴν μελέτην της: Ἔλεγεν ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ποτε ἀκόμη ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 5.000.000 στρεμμάτων ὑφίστατο εἰς τὴν Μακεδονίαν, Θράκην καὶ ὑπόλοιπον Ἑλλάδα, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν πρῶτον τὴν ὕπαρξιν νομαδικῆς κτηνοτροφίας, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα διὰ μιᾶς ἀποφάσεως νὰ καταστρέψωμεν παντελῶς· δεύτερον τὰς ὅλως ἐξαιρετικὰς ὑγιεινὰς συνθήκας ἰδίᾳ ἐν Μακεδονίᾳ. Ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Γεωργίας ἦτο ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς γῆς ἦτο στενώτατα συνδεδεμένον μὲ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλωδῶν ἐκτάσεων, ἀποτελουσῶν κατ’ αὐτὴν διὰ τὴν Μακεδονίαν τὸ ⅓ τῆς καλλιεργησίμου ἐκτάσεως καὶ ἐχουσῶν ἄμεσον ἀνάγκην ἐκτελέσεως μικρῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν, τὰς ὁποίας συνέλεξεν ἡ ἐν λόγῳ Ἐπιτροπή, αἱ ἑλώδεις ἐκτάσεις τῆς Μακεδονίας ἀνήρχοντο εἰς 2.120.320 στρέμματα, ἐκ τῶν ὁποίων 1.795.320 στρέμματα ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐκτὸς τῶν οὕτω συνεχῶς καλυπτομένων ὑπὸ ἑλῶν στρεμμάτων παραμένουσιν ἀκαλλιέργητοι, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς, ἡ πεδιὰς τοῦ Στρυμόνος, ἡ ὁποία μᾶς παρέχει 750.000 στρεμμάτων γῆς, ἔναντι 250 χιλ. στρεμμάτων, ἅτινα καὶ μόνα καλύπτουσι τὰ ἕλη. Εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἐκτὸς τῶν ἑλωδῶν μένουσιν ἀκαλλιέργητα 60.000 στρέμματα, εἰς δὲ τὴν πεδιάδα τοῦ Ἀξιοῦ 1.340.000 στρέμματα, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἡ ἀπώλεια μόνον τῆς γῆς λόγῳ τῶν ἑλῶν ἀνέρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς 4.270.320 στρέμματα. Ἡ Ἐπιτροπή, τοιουτοτρόπως θέτουσα τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ὑποβάλλουσα πρὸ ἡμῶν τὴν ἀπώλειαν τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἡ Ἑλλὰς λόγῳ τῶν ἑλῶν, δὲν παρέβλεπεν οὔτε τὴν ἀπώλειαν εἰς οἰκονομικὰς δυνάμεις οὔτε τὸν ἐθνικὸν ἐκφυλισμὸν εἰς τὸν ὁποῖον μοιραίως ἀκριβῶς βαίνομεν λόγῳ τῆς ἑλονοσίας. Ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἦτο ὅτι ἐν περιπτώσει συνάψεως δανείου τὸ πρῶτον ζήτημα τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ἡ ὑδραυλικὴ διαρρύθμισις τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ, ἀναγκαία προϋπόθεσις διὰ τὴν ἐνέργειαν γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων.

§77ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ δανείου θὰ γίνῃ τοῦτο;

§78Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔτσι προέβαλλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Γεωργίας. Μεταξὺ δὲ ἄλλων μᾶς παρουσίαζε καὶ τὴν εἰκόνα τῶν πλεονεκτημάτων, τὴν ὁποίαν θὰ ἠμποροῦσε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ μία ἐκτέλεσις ἑνὸς τοιούτου γιγαντιαίου ἔργου. Πρῶτον 10–12 χιλιάδες ἐργάται ἐργαζόμενοι καθημερινῶς ἐπὶ τετραετίαν· ἑπομένως ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἀσφαλίζει ἐργασίαν διὰ 10–12 χιλ. οἰκογενείας. Δεύτερον μετατροπὴ 1.300.000 στρεμμάτων εἰς καλλιεργησίμους γαίας καὶ ἀντιμετώπισις ἴσως νομαδικῆς κτηνοτροφικῆς καταστροφῆς. Ἡ διάρκεια δὲ τοῦ ὅλου ἔργου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐργασιῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἰδίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἦτο δεκαετής. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν γῆν προκειμένου περὶ ἀγροτικῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως.

§79Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πλὴν τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι καθίστανται ἄχρηστοι ἕνεκα τῶν πλημμυρῶν καὶ τῶν ἑλῶν, ἄλλαι ἐκτάσεις δὲν ὑπάρχουν αἱ ὁποῖαι δι’ ἄλλους οἱουσδήποτε λόγους δὲν εἶναι καλλιεργήσιμοι καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῶσι τοιαῦται; Αἴφνης διὰ τῆς χρήσεως βενζιναρότρων δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκχερσωθῶσι γαῖαι αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἠδύναντο διὰ τοῦ κοινοῦ ἀρότρου νὰ ἐκχερσωθῶσιν; Ἐπειδὴ καὶ περὶ αὐτοῦ καὶ ἄλλοτε ἐπερίμενα νὰ κάμετε λόγον καὶ μετέβητε εἰς ἄλλο κεφάλαιον, εἶναι δυνατὸν νὰ μάθωμεν ἂν μέχρι τοῦδε βενζινάροτρα ὑπάρχουν λειτουργοῦντα ἐν Μακεδονίᾳ;

§80Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λειτουργοῦν δύο ἢ τρία μόνον δυστυχῶς, ἐκτὸς δηλαδὴ τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν τὰ ἄλλα;

§82Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδῶ ὑπάρχουν βενζινάροτρα εἰς δύο κέντρα, κ. συνάδελφε. Πρῶτον ὑπάρχουν βενζινάροτρα τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοῦ 1912–1920 εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ Ρούφ. Ἀλλὰ αὐτά, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τῶν ἀπαιτουμένων μέσων, αἱ ἐπιχειρήσεις αἱ ἀγροτικαὶ αἱ ὁποῖαι τὰ εἶχον παραλάβει δυστυχῶς δὲν κατώρθωσαν νὰ τὰ χρησιμοποιήσουν οὔτε νὰ ἀποδώσουν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀνεμένομεν. Καὶ ταῦτα μὲν προκειμένου περὶ γαιῶν. Ὅσον ἀφορᾷ ἀκριβῶς τὸ σύστημα, ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις μέχρι τοῦ τέλους τοῦ 1923 εἶχεν ἀντιμετωπισθῆ διὰ καθαρῶς κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Τὸ μόνον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἦτο μία σχετικὴ ἀποκέντρωσις μὲ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, σύστημα δηλαδὴ τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν ἀπὸ ἀπόψεως ἐποικισμοῦ ἀπὸ τὸ 1914. Ἂν πραγματικῶς ἐξήταζε κανεὶς τοὺς ὑπαλλήλους ἐπὶ τοῦ προκειμένου, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἐν πολλοῖς εἶχεν ἀποτύχει. Πεπειραμένος δὲ ὑπάλληλος ἐπὶ τοῦ ἐποικισμοῦ ἠδύνατο νὰ σᾶς προβάλῃ καὶ τὰ αἴτια τῆς τοιαύτης ἀποτυχίας. Τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον πραγματικῶς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἐν λόγῳ κρατικοῦ συστήματος ἦσαν αἱ ταμιευτικαὶ δυσχέρειαι τοῦ Κράτους. Ἡ δευτέρα δυσχέρεια ἦτο ἡ δυσχέρεια τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἡ τρίτη αἱ μικραὶ ἀποδοχαὶ τοῦ προσωπικοῦ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἔλλειψις ἱκανῶν ὑπαλλήλων. Ἡ τετάρτη τὸ βραδυκίνητον τῆς κρατικῆς μηχανῆς. Τὸ πέμπτον ἡ ἀπασχόλησις τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ εἰς ἀπασχολήσεις γραφειοκρατικάς. Τὸ ἕκτον ἡ συχνὴ μεταρρύθμισις τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ προγράμματος προκειμένου περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ὑφισταμένη δυστυχῶς τὰς συνεπείας τῶν συχνῶν μεταρρυθμίσεων. Τὸ ἕβδομον ἡ ἐν τῇ κρατικῇ ὑπηρεσίᾳ ἔλλειψις ἐπιχειρηματικοῦ πνεύματος. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἄλλως τε προβάλλονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ σχετικῇ ἡ ὁποία ὑπεβλήθη τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Μεταξὺ δὲ τῶν λόγων ἀναφέρεται εἰς τὴν ἔκθεσιν καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἐποικισμὸς ἀσχολούμενος μὲ ποικιλώτατον κατὰ τὴν σύνθεσιν, τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἱκανότητα ἀνθρώπινον ὑλικὸν εἶχε καὶ ἔχει ἀνάγκην πλήρους ἐλευθερίας, ἔχει ἀνάγκην γοργῆς λήψεως ἀποφάσεων. Ἑπομένως ἡ σχετικὴ ἀποκέντρωσις ἡ ὁποία εἶχεν ἐπιτευχθῆ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐθεωρήθη ὡς μὴ ἐπιφέρουσα τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα καὶ μόνον τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως τὸ ἐφαρμοσθὲν ἐν Θράκῃ κατὰ τὸ 1921–22 ἐπέτυχεν ἐν μέρει λόγῳ τῆς ὑπάρξεως καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ γνωστοῦ σας νόμου ͵ΔΚΑΔʹ. Ἑπομένως ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Γεωργίας ἡ γενομένη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἐγίνετο ἡ σύμβασις ἠμποροῦσε πραγματικῶς νὰ συνοψισθῇ εἰς τὰ ἑξῆς ὀλίγα σημεῖα: Πρῶτον ἵδρυσιν αὐτονόμου κρατικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ δεύτερον ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τὰ ἑξῆς σημεῖα: Ἔγκρισις οἰκονομικῆς γραμμῆς προγράμματος ἀποκαταστάσεως προσφύγων· ὑπόδειξις κέντρων ὅπου ἐκ λόγων ἐθνικῶν ἐπεβάλλετο πύκνωσις τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τρίτον ἐκ τῶν ὑστέρων διαχειριστικὸς ἔλεγχος τοῦ Κράτους. Τοιαύτη μὲν ἦτο ἡ συμβολὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑποθέτω καὶ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν περὶ τῆς Συμβάσεως καὶ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης.

§83ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὡμιλήσατε μόνον προκειμένου περὶ Ὑπουργείου Γεωργίας.

§84Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πολὺ καλά. Δὲν ἤμην ἐγὼ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τότε, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ ἀποδώσω ἐπαίνους εἰς τὴν ἐργασίαν μου. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. συνάδελφε· πραγματικῶς ἦτο παράλειψις. Καὶ αὕτη μὲν ἡ συμβολὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ ἀκριβῶς τὸ Πρωτόκολλον καὶ τὴν Σύμβασιν τοῦ δανείου. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν πραγματικῶς ἂν τὸ κείμενον τῆς Συμβάσεως καὶ τὸ κείμενον τοῦ Πρωτοκόλλου εἶναι σχεδὸν ὅμοιον μὲ τὴν προταθεῖσαν ὀργάνωσιν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι οἱ ὅροι οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, χρήζουν ἀρκετῆς ἀκριβῶς συζητήσεως εἶναι πρῶτον ὁ τῆς ἐκχωρήσεως τῶν 5.000.000 στρεμμάτων. Δὲν ὁμιλῶ προκειμένου περὶ τῶν ἐγγυήσεων καὶ τῶν ὅρων τῶν ἄλλων τῶν οἰκονομικῶν, διότι αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι συνδυασμένον μὲ τὴν διεθνῆ χρηματαγορὰν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπει τις εἰς τὸ Πρωτόκολλον καὶ ἰδίως εἰς τὰ ἄρθρα 10, 11 καὶ 12 εἶναι μόνον ἀναγνώρισις τῆς συμπράξεως τῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ κεντρικῶν καὶ τοπικῶν ὀργανώσεων τοῦ Κράτους, δικαιώματος ἀπολύτου ἐνεργείας ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων δι’ ἰδίων ὀργάνων. Ἀσαφὲς ἐπίσης παραμένει εἰς τὸ Πρωτόκολλον καὶ τὴν Σύμβασιν τὸ σημεῖον τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως, ὡς πρὸς τὰς γαίας, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἀξίας τῶν οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ ἡ ἀστικὴ ἐγκατάστασις. Οὐδαμοῦ δὲ ἀναφέρεται ὅτι ἡ ἐγκατάστασις γενήσεται ἀποκλειστικῶς ἐπὶ γαιῶν ἐκχωρουμένων, ἐνῷ πραγματικῶς ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ ἤρχισε τὴν δρᾶσίν της αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις εὑρέθησαν πρὸ ἐπιμόνου ἀπαιτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἐκχωρήσεως 5.000.000 στρεμμάτων γῆς καὶ συνάμα τῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ καὶ μόνον γαιῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς Συμβάσεως καὶ τοῦ Πρωτοκόλλου φαίνεται ὅτι ὑπάρχει καὶ μία σχετικὴ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Κακλαμάνου ἐπὶ τῆς ὁποίας βασίζει τὰς ἐν λόγῳ ἀπαιτήσεις της ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀποκαταστάσεως.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§86Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι αὐτὴ ἡ ἐπιστολή, τὴν ὁποίαν λέγετε, τοῦ κ. Κακλαμάνου, διότι τὰ ἔγγραφα εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§88Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει, κ. συνάδελφε. Σᾶς τὸ δηλῶ.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει. Δὲν γνωρίζω τὸ περιεχόμενον. Ἐγὼ μετέβην εἰς τὴν Γενεύην δὶς ἢ τρίς, ὁσάκις δηλ. ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Κατὰ τὸ ὑπόλοιπον μέρος διεχειρίσθησαν τὸ ζήτημα ὁ κ. Πολίτης, διαρκῶς διαμένων ἐν Γενεύῃ, ὡς Διευθυντὴς τῆς Γραμματείας τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, καὶ ὁ κ. Κακλαμάνος. Κατόπιν τῆς συνδιαλέξεως τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐγὼ καὶ ὁ κ. Κακλαμάνος μετὰ τοῦ λόρδου Σέσιλ, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα προχθές, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι—ἴσως ἂν ἀναγνώσῃ κανεὶς τὰ διάφορα ἔγγραφα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ τὸ ἴδῃ—....

§90Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ ἔχω ἐδῶ.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι εἶναι ὅτι μετὰ μίαν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία ἔγινε τὴν προτεραίαν τῆς ἀναχωρήσεώς μου, ὁ κ. Ἀννοτώ, ἀντιπροσωπεύων τὴν Γαλλίαν, εἶχεν ὑπαγορεύσει μίαν διατύπωσιν, ὅταν δὲ εἶδον τὴν διατύπωσιν αὐτὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν, ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι, ὑποθέτω, εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἡ διατύπωσις, ὅπως ἔχει συνταχθῆ, φαίνεται ἀποκλείουσα τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν. Ἔγινε δὲ ἀμέσως ἀποδεκτὴ ἡ παρατήρησίς μου αὐτὴ καὶ μετεβλήθη ἡ διατύπωσις, ὥστε νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν.

§92Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει τὸ σχετικὸν μέρος.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν λοιπὸν συναρμονίσητε ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, θὰ ἠδύνασθε ἴσως νὰ ἀντλήσητε ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς τὴν ὁποίαν εἴπετε, ἐκτὸς ἂν ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία, δηλ. ὁ κ. Κακλαμάνος, ὅταν ἀνεχώρησα, ἔκαμεν ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας, ὡς λέγετε, ἐξέφραζε τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δώσωμεν ἀντίθετον ἑρμηνείαν καὶ μόνον δυνάμεθα διὰ διαβημάτων νὰ ζητήσωμεν τροποποίησιν τῆς παραδεδεγμένης ἑρμηνείας.

§94Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἠξεύρωμεν τί λέγει ἡ ἐπιστολὴ αὐτή;

§95Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δυστυχῶς δὲν τὴν ἔχω.

§96Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ τὴν γνωρίζετε σεῖς, διότι τὴν ἀνεφέρατε.

§97Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι εἶναι μία ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τότε ὁ κ. Κακλαμάνος ἀπέναντι τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας. Δὲν ἔχω τὸ κείμενον τῆς ἐπιστολῆς αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἡ ἐπιστολή, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἔλεγε τοῦτο· ὅτι ἡ προκαταβολὴ τοῦ 1,000,000 λιρῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δαπανηθῇ παρὰ δι’ ἐγκατάστασιν γεωργῶν ἐπὶ γαιῶν μεταβιβασθεισῶν ἤδη εἰς τὴν κυριότητα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§98Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ὑποσχέσεως τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπή, ὅπως προβῇ εἰς ἐγκατάστασιν προσφύγων μόνον ἐπὶ γαιῶν αἱ ὁποῖαι ἐκχωροῦνται εἰς αὐτήν.

§99Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, ὄχι. Εἶναι μία πρόσθετος ἐπιβάρυνσις πέραν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης ὁρίζει ὅτι θὰ μεταβιβασθοῦν 5.000.000 στρέμματα γῆς, δὲν ὁρίζει ὅμως ὅτι τὸ δάνειον θὰ δαπανηθῇ μόνον δι’ ἐγκατάστασιν γεωργῶν ἐπὶ τῶν στρεμμάτων τούτων. Λέγουν τὰ σχετικὰ ἄρθρα ὅτι θὰ δαπανηθοῦν διὰ παραγωγικὰ ἔργα εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν ἢ ἀλλαχοῦ. Προσθέτως ἔρχεται ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Κακλαμάνου....

§100Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὸ ἔχει τὸ Πρωτόκολλον;

§101Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ δὲν λέγει τὸ Πρωτόκολλον ὅτι μόνον ἐπὶ γαιῶν ἐκχωρηθεισῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν θὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις. Λοιπὸν ἡ ἐπιστολὴ ἐπέφερε τὴν νέαν αὐτὴν ἐπιβάρυνσιν, νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ ἡ δαπάνη τῆς προκαταβολῆς παρὰ ἐπὶ γαιῶν ἐκχωρηθεισῶν ἤδη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Κατόπιν τούτου εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν μεταβίβασιν τῶν γαιῶν. Ἔπραξε δὲ τοῦτο διὰ τῆς παραχωρήσεως 250.000 στρεμμάτων δημοσίων γαιῶν. Καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν ἀκόμη....

§102Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιστολὴ πότε ἐγράφη; Κατόπιν τῶν διαπραγματεύσεων, μοὶ φαίνεται.

§103Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πολὺ κατόπιν.

§104Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ πρόκειται περὶ ἐπιστολῆς ὑπὸ ἡμερομηνίαν 16 Αὐγούστου 1923, ὑπογεγραμμένης ὑπὸ τοῦ κ. Κακλαμάνου, ἡ ὁποία ἔχει καὶ ἓν παράρτημα.

§105Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴ εἶναι.

§106Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁμιλεῖ περὶ διαπραγματεύσεων προκαταβολῆς 1.000.000 λιρῶν.

§107Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν πρώτην προκαταβολήν.

§108Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μάλιστα.

§109Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λοιπόν, κύριοι, ἂν πραγματικῶς ἀνέφερον τὴν ἐν λόγῳ ἐπιστολὴν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὸ Κράτος ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δηλαδὴ τὸν περιορισμὸν τῆς δράσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἐπὶ τῶν γαιῶν αἱ ὁποῖαι ἐξεχωροῦντο εἰς ταύτην ὑπὸ ἀπόλυτον κυριότητα, τοῦτο τὸ ἔπραξα, διότι ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ἂν πραγματικῶς ἐπῆλθε καὶ ἐπέρχεται μέχρι σήμερον ἀκόμη μία σχετικὴ ἐπιβράδυνσις εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐποικισμοῦ, εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων λόγων εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν γαιῶν. Καὶ ἤδη ἂς παρακολουθήσωμεν τὴν δρᾶσιν τῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἐν λόγῳ Συμβάσεως. Οἱ ξένοι ἀφίχθησαν ἀκριβῶς μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἐν λόγῳ Σύμβασιν καὶ ἐνόμισαν, ἀφιχθέντες ἐκεῖθεν, ὅτι θὰ εὑρεθῶσι πρὸ 5.000.000 στρεμμάτων πραγματικῶν, τιθεμένων εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν, καὶ ἑνὸς ἀνθρωπίνου ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐποικήσωμεν καὶ ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν δημιουργίαν ἰδίας ὑπηρεσίας. Αὐταὶ ἦσαν τουλάχιστον αἱ ἀντιλήψεις τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς, ὅταν ἦλθεν ἐνταῦθα, ὁπότε εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδω αὐτήν. Ἡ προσπάθεια τοῦ Κράτους ἦτο μεγάλη ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πρῶτον εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατατοπίσῃ τοὺς ξένους εἰς τὴν πραγματικότητα· δεύτερον εὑρίσκετο πραγματικῶς πρὸ τῆς ἀναλήψεως 5.000.000 στρεμμάτων καὶ ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς ὑποσχέσεις βαθμιαίας ἐκχωρήσεως τῶν ἐν λόγῳ γαιῶν· τρίτον εἶχε πείσει τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ ἄμεσος δημιουργία νέου προσωπικοῦ καὶ ἑπομένως ὅτι ὤφειλεν ἡ ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴ νὰ μὴ προβῇ εἰς μίαν τοπικὴν δρᾶσιν μιᾶς καὶ μόνης περιφερείας, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ μέχρι τοῦδε γενόμενον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κράτους ἐποικιστικὸν ἔργον καὶ νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Τώρα τὸ ζήτημα ἦτο τὸ ἑξῆς: Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἀπεδέχετο τὰς ἐν λόγῳ ἀπόψεις; Ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, ὅτι κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς τῶν παραγόντων τῆς Κυβερνήσεως τότε ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη πλείστας ὅσας ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβοήθουν τὸν ἐποικισμὸν καὶ θὰ συνετέλουν εἰς τὴν ἄμεσον ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας. Μόνον δὲ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐγένετο ἡ χρησιμοποίησις τῆς πρὸ διετίας σχεδόν, ἀπὸ ἀπόψεως ἐποικιστικῆς πείρας, ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ ἔχωσι πραγματικῶς ἐλαττώματα πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ εἶχον ἀποκτήσει πεῖραν καὶ αὐτοθυσίαν, ἡ ὁποία παρατηρεῖται καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Ἡ Ἐπιτροπὴ μὴ δεσμευθεῖσα ἀπὸ τὴν κρατικὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκχωρήσεως ἀμέσως 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων γῆς ἤρχισε νὰ δαπανᾷ δι’ ὅλην τὴν προσφυγικὴν ἐγκατάστασιν, βασιζομένη εἰς τὴν ὑπόσχεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐκχωρήσεως ἀμέσως τῶν δημοσίων γαιῶν τῆς Μακεδονίας, περὶ τῶν ὁποίων ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 253 χιλ. στρεμμάτων γῆς, τοῦ ἀστικοῦ συνοικισμοῦ καὶ συγχρόνως τὴν ἀνάληψιν ὑποχρεώσεως πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 5.000.000 στρεμμάτων. Καὶ τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τί ἔπραξεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἀπόψεως ἀγροτικῆς, ἀφοῦ προκειμένου περὶ ἐργασίας τοῦ Κράτους μέχρι 1ης Ἰανουαρίου 1923 ὑπὸ ἄλλου συναδέλφου ἀνεπτύχθη τί ἐγένετο καὶ ἐγὼ συγκεντρωτικῶς ἀπέδειξα. Τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο διττόν. Πρῶτον ἀπέβλεπεν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐφοδίων τῶν προσφύγων, τοὺς ὁποίους προχείρως εἶχεν ἐγκαταστήσει τὸ Κράτος, καὶ δεύτερον εἰς τὴν πραγματικὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἄλλων τινῶν. Ἑπομένως ἀπὸ ἀπόψεως συμπληρώσεως τί ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως; Τὰ ἔγγραφα τὰ ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας καὶ τὰ περισσότερα ἔχουν δημοσιευθῆ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει νὰ γνωρίσωμεν εἶναι τί ἐδημιούργησεν αὐτὴ ἡ ἰδία. Ἐγκατέστησεν, ἐκτὸς τῆς συμπληρώσεως, νέους πρόσφυγας ἀγροτικῶς εἰς τὴν Μακεδονίαν 6.000 οἰκογενείας, ἤτοι 24.000 ἄτομα· εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα 1500 οἰκογενείας ἀγροτικάς, δηλαδὴ 6.000 ἄτομα, ἐν ὅλῳ ἐγκατέστησεν ἀγροτικῶς 7.500 οἰκογενείας, δηλαδὴ 30.000 ἄτομα. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, διότι εἶναι κεφάλαιον τὸ ὁποῖον θὰ ἀνοπτύξῃ ὁ συνάδελφός μου....

§110Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τὸν εὑρίσκετε ἐπαρκῆ;

§111Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἁπλῶς ἐξιστορῶ τὰ γεγονότα.

§112Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Εἰς τὴν λέξιν «συμπλήρωσις» ἀποδίδετε τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἀποδίδει τὸ Λεξικόν;

§113Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἐννοεῖτε;

§114Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Δηλαδὴ συμπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐγκατεστημένων. Δὲν εἶσθε ὑπεύθυνος, ὡς πρόσφυξ πληρεξούσιος συμπληρώσατε τὰς ἀνάγκας τῶν οἰκημάτων;

§115Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πλέον τῶν 30.000 ἢ ὀλιγώτεροι ἦσαν ἐγκατεστημένοι ἄνευ μεσολαβήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς.

§116Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι, ἂν θελήσετε λεπτομερείας προκειμένου ὄχι μόνον περὶ οἰκημάτων, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα παρέσχεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸν ἀγροτικὸν προσφυγικὸν κόσμον, εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας νὰ δηλώσω ὅτι ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου, ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπή, μέχρι τῆς 15ης Ἰουνίου, ἡμέρας καθ’ ἣν ἔφθασαν αἱ σχετικαὶ στατιστικαί, τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διενεμήθησαν εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον ἀπὸ ἀπόψεως σίτου εἰς τὴν Μακεδονίαν....

§117ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀγροτικοῦ πάντοτε.

§118Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀγροτικοῦ πάντοτε, εἶναι σῖτος τροφῆς 11.360.206 ὀκάδες, ἀραβόσιτος 1.095.809 ὀκάδες.

§119ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ σποράν;

§120Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ σπορὰν ἡ Ἐπιτροπὴ διέθεσεν 731.730 ὀκάδας σίτου, διὰ κριθὴν 1.235.129 ὀκάδας. Δὲν ὁμιλῶ προκειμένου περὶ χόρτου καὶ ἀχύρου.

§121Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὁ σῖτος τὴν ἄνοιξιν;

§122Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Φίλτατέ μοι, εἶναι ἡ στατιστικὴ ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου· εἶναι ὁ καλοκαιρινὸς σῖτος, τὸν ἠξεύρεις· εἶναι ἡ καλοκαιρινὴ σπορὰ τοῦ σίτου.

§123Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Αὐτὰ τὰ ποσὰ τοῦ σίτου εἶναι διὰ τοὺς ἐγκατασταθέντας ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ γενικῶς;

§124Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γενικῶς, κ. συνάδελφε, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει διπλοῦν ἔργον νὰ ἐπιτελέσῃ καὶ νὰ συμπληρώσῃ τὰ ἐφόδια τῶν ἤδη ὑπαρχόντων εἰς τὰ κέντρα προσφύγων καὶ ἔχει νὰ δημιουργήσῃ καὶ νέους ἀγροτικοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς.

§125Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐρωτῶμεν ἐπισήμως τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς: Εἶσθε ἱκανοποιημένοι ἢ ὄχι;

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· δὲν εἴμεθα ἱκανοποιημένοι.

§127Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐρωτῶμεν ἐπισήμως τοὺς ὑπευθύνους: Εἶναι ἱκανοποιημένοι ἢ ὄχι;

§128Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατήγγειλα πάλιν καὶ προχθές: Ἐνῷ προηγουμένως μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἡ ἐργασία ἦτο πολὺ μεγαλυτέρα, τὸ προσωπικὸν ἦτο πολὺ κατώτερον καὶ τὰ ἔξοδα ἦσαν οὔτε τὸ τέταρτον, διατί μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἐγκατεστάθησαν πολὺ περισσότεραι χιλιάδες ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐγκατεστάθησαν ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρις Αὐγούστου;

§129Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Δὲν μοῦ ἐπέτρεψαν, κύριοι, νὰ ἐρωτήσω διατί καὶ πῶς ἐφονεύθη εἷς πρόσφυξ. Ἠρώτησα κάποτε καὶ μοῦ ἀπήντησαν «εἶναι περιττὴ ἡ ἐρώτησίς σας». Ἔτσι μοῦ εἶπεν ὁ κ. Καβούρης. Δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ἐρωτήσω διατί ἐφονεύθη εἷς πρόσφυξ καὶ διατί δὲν ἐγένετο ἀνάκρισις διὰ τὸν φόνον ἑνὸς πρόσφυγος, ἐνῷ πολλὰ γίνονται ὅταν ἕνας χρηματιστὴς πέσῃ ἀπὸ τὸ αὐτοκίνητον, διὰ τοῦ ὁποίου διεσκέδαζεν εἰς τὴν Κηφισιὰν καὶ τὸ Φάληρον.

§130Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἔστειλα ἀμέσως ὑπάλληλον.

§131Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Μετὰ 12 ἡμέρας, κ. Ὑπουργέ, καὶ ὁ κ. Καραθεοδωρῆς μοῦ εἶπε «δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ ἐρωτᾶτε». Λέγω ὅτι εἶμαι πληρεξούσιος: Μοῦ ἀπαντᾷ: «δὲν τὸ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου». Δι’ αὐτὸ ἐρωτῶ: Εἶσθε ἱκανοποιημένοι ἢ ὄχι;

§132Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Καὶ τώρα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς: Ἐπειδὴ πραγματικῶς ἑκάστη Κυβέρνησις ἐννοεῖ ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὅπως ἔχει χαρακτηρισθῆ, εἶναι ζήτημα ἐθνικὸν καὶ μὲ τὴν ἀνάλογον ἀκριβῶς εὐθύνην, προκειμένου περὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶναι νὰ ἀναπτυχθῇ τί ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔπραξεν ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις καὶ ποῖαι εἶναι αἱ μελλοντικαὶ αὐτῆς κατευθύνσεις.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 11 μ.μ. (Ὥρᾳ 10 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.30′ μ.μ.).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§135Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μετὰ τὴν μακρὰν διαδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν μᾶς ἐπιβάλλεται, λόγῳ πρὸ παντὸς τῆς διεξαχθείσης μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ, ὅπως εἰσέλθωμεν εἰς τὴν περίοδον ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Πρὸ τῆς εἰσόδου εἰς τὸ ἐν λόγῳ κεφάλαιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἡ ἀναγνώρισις ἐκ μέρους τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου τῶν μεγάλων ὑπηρεσιῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ζητήματα ἰδιοκτησίας, ἰδιωτικοῦ δικαίου ἐποδοπατήθησαν μὲ μόνην τὴν εὐγενῆ πρόθεσιν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Προκειμένου περὶ τῶν ξένων ὀργανώσεων, ἐπέδειξαν πράγματι ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ ἀναγεγραμμένον εἰς τὰς πλέον περιλάμπρους σελίδας τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας.

§136Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἀντίθεσιν τῶν Ἑλληνικῶν Ὀργανώσεων.

§137Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· καὶ αἱ Ἑλληνικαὶ Ὀργανώσεις ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των.

§138Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἐπιληφθεῖσα ὑπευθύνως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, δὲν ἀντεμετώπιζεν αὐτὸ κατὰ πρώτην φορὰν ἀναλαβοῦσα τὴν Ἀρχήν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐδημιουργήθη ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» ὑπὸ τὸν τύπον καὶ ἁπλῶς πολιτικῆς ὁμάδος μεταξὺ τῶν πρώτων ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἐπελήφθη ἦτο καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς τραγῳδίας τὸ πρῶτον πρόβλημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τοὺς ἄνδρας τοὺς ἀποτελέσαντας τὸν πυρῆνα τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἦτο τὸ ζήτημα τοῦ καθεστῶτος καὶ τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» εἶχε χαραγμένην πολιτικήν, καθωρισμένον πολιτικὸν πρόγραμμα. Ἴσως πολλοὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ συνεδρίᾳ παρευρισκομένων συναδέλφων ἀναμιμνήσκονται τῶν ὁλονυκτίων συνεδριῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Κοινωνικῶν Ἐπιστημῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατὰ πλάτος καὶ κατὰ μῆκος ἐξωνυχίζετο τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν τότε ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Προκειμένου περὶ τοῦ συστήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀποδεκτὸν καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν τότε Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν, ἦτο ἡ συγκέντρωσις τῶν ἁρμοδιοτήτων, διότι ἐν τῇ ἀποκεντρώσει πρὸ παντὸς ἔβλεπε τὸ μειονέκτημα τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Αἱ σχετικαὶ μελέται καὶ τὰ πορίσματα ὑποθέτω ὅτι δὲν διέλαθον τότε τοὺς ὑπευθύνως κυβερνῶντας. Ἀναλαβοῦσα ὑπευθύνως τὴν Ἀρχὴν ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἀντεμετώπισε τὸ ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀμέσων μέτρων. Τὸ ἔργον αὐτῆς, ἵνα κριθῇ, ὀφείλει νὰ χωρισθῇ εἰς δύο. Εἰς τὸ ἔργον τὸ γενόμενον ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς προϋπαρχούσης Συμβάσεως δανείου, τῶν εὐκολιῶν τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὸ ὑπάρχον Πρωτόκολλον, εἰς τὴν Σύμβασιν, καὶ εἰς τὰς εὐγενεῖς προθέσεις τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, τὰ μέτρα τὰ διοικητικά, τὰ οἰκονομικὰ τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις προκειμένου περὶ ἀντιμετωπίσεως τοῦ ζητήματος καὶ τὰ νομοθετικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως. Ἀρχίζομεν ἀπὸ τὰ τελευταῖα: Ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, κύριοι, εὑρίσκονται τὰ νομοθετικὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων νομίζει ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ὅτι θὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐπίλυσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὰ ἀμέσως ἐνδιαφέροντα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, διότι, ὅπως ἐλέχθη εἰς τὴν ἀρχήν, τὸ προσφυγικὸν δὲν θὰ λυθῇ διὰ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος τῆς Α ἢ τῆς Β Ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἀναδημιουργίαν ὁλοκλήρου τοῦ κρατικοῦ ὀργανισμοῦ. Διευκολύνεται ἡ λύσις αὐτοῦ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διοικητικῶν μέτρων καὶ πρὸ παντὸς τοῦ συστήματος τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, τῆς ἀναστηλώσεως τῆς Δικαιοσύνης, τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν μέτρων καὶ προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας διὰ τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἐπιφέρομεν ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, διὰ τῶν ὁποίων καθορίζεται τὸ κατώτερον ὅριον ἀπαλλοτριουμένων στρεμμάτων, μὴ σεβαστὸν ὅπου ὑπάρχει ἀθεράπευτος στενότης γῆς, τὸν καθορισμὸν τοῦ ὁρίου τῆς καλλιεργείας καὶ συνάμα τῆς σχετικῆς διατάξεως διὰ τῆς ὁποίας οὔτε ὅριον ὑπάρχει, ἐπιτρεπομένης τῆς ἀπαλλοτριώσεως εἰς παραμεθορίους ἐκτάσεις ὄχι μόνον καλλιεργησίμους, ἀλλὰ δασώδεις καὶ βοσκῆς ἀκόμη. Ἄλλο μέτρον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ διευκόλυνσις τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἶναι ἡ μετὰ τῶν περιορισμῶν ὑπαγωγὴ τῶν κοινοτικῶν βοσκῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Τρίτον ἡ βελτίωσις τοῦ συνεταιρικοῦ πνεύματος. Τέταρτον ἡ ἀποκέντρωσις τῶν γεωργικῶν ὑπηρεσιῶν, ἡ ἵδρυσις ἀστικῶν καὶ γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, ἡ ἵδρυσις κτηματικῶν γραφείων, ἡ διάθεσις τῶν κτημάτων τῶν ἀνηκόντων εἰς Τούρκους ἀνταλλαξίμους καὶ πρὸ παντὸς ἡ βελτίωσις τῶν τοπογραφικῶν συνεργείων, ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ ἐναρμόνισις τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφυγικῶν σχέσεων. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ σεβαστὴ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔχει ὑπὸ τὴν κρίσιν της καὶ τὸ πᾶν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ψήφου αὐτῆς. Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσεν ὅσον ἀφορᾷ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, παρουσιάζει εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὰ ἀκόλουθα: Ἐπέστησεν ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν της εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ ἐξύψωσιν πρὸ παντὸς τοῦ συνεταιρικοῦ πνεύματος διὰ τοῦ σχηματισμοῦ ἀρκετῶν ἀγροτικῶν συνεταιρισμῶν, διὰ τοὺς ὁποίους κατώρθωσε νὰ ἐξασφαλίσῃ 50 ἑκατομμυρίων δάνειον τῇ ἐγγυήσει τοῦ Κράτους, ὅταν δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων ἐρευνῶν διεπιστώθη ὅτι οἱ προσφυγικοὶ συνεταιρισμοὶ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστοῦν αὐτάρκεις καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς καλλιεργητικὰς ἀνάγκας διὰ τοῦ ἐν λόγῳ ποσοῦ, δὲν ἐδίστασε νὰ προβῇ εἰς τὴν σύναψιν καὶ ἑτέρου δανείου ὑπὲρ τῶν προσφυγικῶν συνεταιρισμῶν ἐκ 50 ἑκατομ. τὸ ὁποῖον ἀπόψε ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις διέθεσε 50 ἄλλα ἑκατομμύρια δραχμῶν προκειμένου περὶ τῶν κτημάτων τῶν τουρκικῶν τῆς Θράκης καὶ εὑροῦσα ἐν σχεδίῳ καὶ μόνῳ μίαν σύμβασιν περὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων τοῦ ἀστικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου υἱοθέτησε ταύτην καὶ ταύτην ἀκριβῶς ὑπέγραψεν. Ἑπομένως τὸ ὅλον ποσὸν τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν ὅπως διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς τονώσεως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἐκ μέρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἀνέρχεται εἰς 210 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μαζὶ μὲ τὰ νέα 50 ἑκατομ. εἶναι 260.000.000 δραχμῶν.

§140Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις εὑροῦσα ἓν σχετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον παρεσκεύαζε τὴν ἵδρυσιν ἀστικοῦ συνοικισμοῦ ἐν Ἀθήναις, τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Νέας Σμύρνης, ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένον ὅπως, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν καὶ πρὸς διευκόλυνσιν διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὅλου ἔργου, υἱοθετήσῃ τὸ ἐν λόγῳ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐπιφέρῃ τὰς σχετικὰς τροπολογίας καὶ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐνδιαφερομένων προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τοῦ συνοικισμοῦ αὐτοῦ τὸ ποσὸν τῶν 10.000.000 δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν τῶν σχετικῶν ὑπονόμων. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα καὶ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐκ παραλλήλου ὅμως ποία εἶναι ἡ βοήθεια τὴν ὁποίαν προσεκόμισεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὅπως κατορθώσῃ καὶ ἐπιταχύνῃ τὸ ἔργον της; Διότι, κύριοι, πολλὰ ἐλέχθησαν ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἐμέμφθησαν τὸ δυσκολοκίνητον τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς. Ὅταν ὅμως κανεὶς εἰσέλθῃ εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶναι ὀργανισμὸς χρονολογούμενος ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μὲ ὑποχρέωσιν πρὸ παντὸς νὰ ὀργανώσῃ ὅλας τὰς ἰδικάς της ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἴσως καὶ ἀπέσπασεν ἀπὸ τὸ Κράτος, εἰς ὅλας τὰς περιφερείας ὅπου ὑπῆρχε προσφυγικὸς κόσμος, ὅταν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν, λέγω, τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔθεσεν εἰς αὐτὴν ἡ σχετικὴ Σύμβασις καὶ τὸ σχετικὸν Πρωτόκολλον, τὰς σχετικὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωσαν εἰς αὐτὴν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις προκειμένου περὶ ἐκχωρήσεως τῶν 5.000.000 στρεμμάτων, ἐφ’ ὧν θὰ ἐγίνοντο οἱ συνοικισμοὶ καὶ αἱ ὁποῖαι ὑποσχέσεις τελευταίως ἐκτὸς τῶν 252.000 στρεμμάτων γῆς ἔμειναν τελείως ἀνεκπλήρωτοι, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν πρὸ παντὸς νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν εὐγενῆ πρόθεσιν τῶν ἐν αὐτῇ ἐργαζομένων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ τῇ βοηθείᾳ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐκέρδισεν ἦτο ἡ ἐκκαθάρισις πρὸ παντὸς τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, ἐναντίον τῶν ὁποίων τὰ διατυπούμενα παράπονα πραγματικῶς, ἐν μεγίστῳ μέτρῳ, εἶχοντο ἀληθείας. Καὶ τώρα ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τί μᾶς παρουσιάζει καὶ τί μᾶς ὑπόσχεται ἡ Ἐπιτροπή, διότι ἐν συγκρίσει μὲ τὸ παρελθὸν εὑρίσκεται εἰς πολὺ καλυτέραν θέσιν. Ἡ Κυβέρνησις βλέπουσα τὸ δύσκολον καὶ συζητοῦσα περιορισμοὺς Συμβάσεως καὶ Πρωτοκόλλου ἀπεφάσισεν ἐκτὸς τῶν 200.000.000 δραχμῶν, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα προηγουμένως, ὅπως θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἄνευ περιορισμοῦ τῶν διατυπώσεων τοῦ Πρωτοκόλλου 1.000.000 λιρῶν, ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ οὐδέποτε νὰ εἴπῃ ὅτι ἕνεκα λόγων χρηματικῶν, ἕνεκα τῆς μὴ συνάψεως ὁλοκληρωτικῶς τοῦ δανείου ἀναγκάζεται νὰ σταματήσῃ τὰς ἐργασίας της. Ἑπομένως ζητήματα πλέον χρηματικὰ δὲν εἶναι τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν, προκειμένου περὶ μέλλοντος, νὰ σταματήσουν τὰς ἐργασίας. Ὁ προϋπολογισμὸς τὸν ὁποῖον μᾶς παρουσιάζει καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπόσχεται διὰ τὸ μέλλον, δηλαδὴ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου, εἶναι τὰ ἀκόλουθα: Πρώτη ἀπόφασις νὰ κατασκευάσῃ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου εἰς τὴν Θράκην 1.400 ἀστικὰ οἰκήματα δι’ ἐργολαβίας, ἀξίας 3.800.000 δραχμῶν.

§141Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὑρισκόμεθα εἰς τὸν Αὔγουστον· μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ἐντὸς διμήνου αὐτὰ τὰ οἰκήματα θὰ γίνουν;

§142Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν δὲν ἤμην βέβαιος περὶ αὐτοῦ, δὲν θὰ τὸ ἔλεγον, διότι τὰ 1.400 σπίτια ἔχουν βγῇ εἰς τὴν δημοπρασίαν, ἔχουν κατακυρωθῆ καὶ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ἀρχίζει ἡ ἐργασία.

§143Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν διαμφισβητῶ τὴν καλήν σας θέλησιν, ἀλλὰ ἀμφιβάλλω ἂν ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν τὰ σπίτια ἐντὸς δύο μηνῶν. Συνεπῶς θὰ ἤθελα νὰ ἀφήσωμεν κάποιο περιθώριον ἐνδεχομένου ὅτι οἱ τεχνικοὶ αὐτοὶ λόγοι δὲν θὰ ἐπιτρέψουν μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου νὰ τελειώσουν αἱ ἐργασίαι. Διότι κατ’ ἄλλον τρόπον εὑρισκόμεθα ἐκτεθειμένοι πρὸ τοῦ γεγονότος ὅτι δίδομεν μερικὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας κατόπιν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν.

§144Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αἱ ὑποσχέσεις αἱ ὁποῖαι δίδονται ἐκ μέρους ἡμῶν εἶναι πραγματικαί, διότι ἡ ὑποχρέωσις αὐτὴ δὲν ἔχει ἀναληφθῆ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως οὔτε ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συμβάλλεται ὁ Α οἶκος μὲ μίαν Ἐπιτροπήν, ὑπογράφουν τὰ σχετικὰ συμβόλαια, δίδεται μία προθεσμία μέχρι τοῦ τέλους Ὀκτωβρίου, ἀναλαμβάνει μίαν ἐμπορικὴν ὑποχρέωσιν, σᾶς ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ τὸ τοιοῦτον; Διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς ποσοῦ τεραστίου, δὲν γνωρίζομεν τίνα μεγαλυτέραν ἄλλην ἐγγύησιν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑποσχέσεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε.

§145Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τὸ παρελθὸν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωμεν κατὰ πόσον μία διμηνία εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς γεννήσῃ τὴν πεποίθησιν περὶ τοῦ τοιούτου ἔργου. Γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους οἰκοδομοῦνται οἰκίσκοι. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε ἐκ τοῦ παρελθόντος ὅτι ἐντὸς μιᾶς διμηνίας ἐξετελέσθη ἓν τοιοῦτον ἔργον;

§146Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖτε προκειμένου περὶ παρελθόντος, ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ τὰ ἀκόλουθα, ὅτι, ἐὰν προϋπῆρχε καὶ ἡ λαμπροτέρα πρόθεσις ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς, προκειμένου περὶ τῆς Θράκης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα καλύτερον, διότι τὸ πρῶτον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ ἦτο τὸ ζήτημα τῶν οἰκοπέδων. Ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ζήτημα τῆς γῆς δὲν ἐλύετο, ἦτο ἀδύνατον νὰ πραγματώσῃ τὰς ὑποσχέσεις της μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶχεν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ δυνατὸν ἢ μὴ τῆς ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους οἰκοδομήσεως 1400 σπιτιῶν, εἰλικρινῶς σᾶς λέγω ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο τὰ σπίτια νὰ γίνωσιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, θὰ ἠμποροῦσα καὶ ἐγὼ νὰ εἶμαι ἀπαισιόδοξος προκειμένου περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ἐν λόγῳ σχεδίου· τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται μία σύμβασις ἐμπορικὴ γενικῶς ἀναλαμβάνουσα μίαν τοιαύτην ὑποχρέωσιν...

§147Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ διακηρύσσητε ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ὅτι τὸ κῦρος ἑνὸς ἰδιώτου ἐργολάβου εἶναι ἀνώτερον ἀπὸ τὸ κῦρος τοῦ Δημοσίου;

§148Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι πραγματικῶς ἐκ τῶν κοινῶν ἐκείνων τύπων τῶν παλαιῶν Βουλῶν καὶ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον κάμνει σύγχυσιν εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Ἐγὼ εἰς τὸ Κράτος ἀρνοῦμαι πράγματι τὸ ἐπιχειρηματικὸν ἐκεῖνο πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἔχει εἷς ἐμπορικὸς οἶκος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ βλέπω μίαν ὑπεροχὴν ἀπὸ ἀπόψεως ἀτομικῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἐπιχειρήσεως κρατικῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἠμποροῦσα νὰ δώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Ἐκτὸς τῶν 1400 σπιτιῶν εἰς τὴν Θράκην, ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ 1500 ἀστικῶν διὰ χορηγήσεως ὑλικοῦ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους πρόσφυγας καὶ 3,000 ἀγροτικῶν σπιτιῶν. Ἠμποροῦν περὶ αὐτοῦ οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι νὰ ἐκφέρουν τὸν φόβον ὅτι ἡ πραγματοποίησις αὐτῶν εἶναι σχεδὸν δύσκολος, ἂν μὴ ἀδύνατος. Ὄχι, κύριοι, διότι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη καὶ ἐφαρμόζεται καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ποικίλλει ἀναλόγως τοῦ μέρους εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐπειδὴ δὲ αἱ συνθῆκαι ἀπὸ μιᾶς πόλεως εἰς ἄλλην εἶναι διάφοροι, ἀπεφασίσθη ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ἐφαρμογὴ καὶ τῶν τριῶν συστημάτων, δηλ. τῆς ἀναλήψεως καὶ τῆς κατασκευῆς ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ τῆς κατασκευῆς ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων καὶ τῆς χορηγήσεως τῶν ὑλικῶν καὶ τῶν ἐργατῶν εἰς ἐνδιαφερομένους, οἱ ὁποῖοι καὶ μόνον ἀκριβῶς θὰ κάμουν τὰ σπίτια των. Τὸ σύστημα ἐφηρμόσθη καὶ ἄλλοτε καὶ ἐν Θράκῃ, κύριε Κουτούπη· σᾶς λέγω ὅτι ἐφηρμόσθη ἐν Θράκῃ καὶ ἔφερε καρποὺς τοὺς ὁποίους ἂν ἐγνωρίζετε δὲν θὰ ἐμειδιᾶτε.

§149Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ συστήματα αὐτὰ ἐτέθησαν ἐν Ἀθήναις, ὅπου τὰ μέσα εἶναι ἀνώτερα καὶ τὰ ἀποτελέσματα δὲν τὰ εἴδομεν.

§150Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ἀθήνας, κύριε συνάδελφε, τὰ ἐν λόγῳ συστήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον προβλέπεται προκειμένου περὶ Θράκης ἀνέρχεται εἰς 79,800,000 δραχμῶν. Προκειμένου περὶ Μακεδονίας ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς μέχρι τοῦ προσεχοῦς 8)βρίου εἶναι: κατασκευὴ 10,000 οἰκίσκων, ἐπισκευὴ 10,000 τουρκικῶν σπιτιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων καὶ 10,000 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συμβολαίου τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν ἡ ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μὲ μίαν γερμανικὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία ἐντὸς τριῶν ἑβδομάδων ἀπὸ σήμερον ἀνέλαβε τὴν χορηγίαν τῶν ἐν λόγῳ οἰκίσκων, οἱ ὁποῖοι θὰ κυμαίνωνται εἰς 8,000 οἰκίσκων μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου, μὲ δικαίωμα αὐξήσεως ἑτέρων 2,000 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπογραφέντος συμβολαίου. Ἐκτὸς αὐτοῦ, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια παράπονα τῶν ἐνδιαφερομένων προκειμένου περὶ τῆς ἐλλείψεως ἐν Μακεδονίᾳ ζώων, ἀπεφάσισεν ὅπως ἐνισχύσῃ τὰς δύο ἀποστολὰς αὐτῆς τὰς εὑρισκομένας ἐν Σερβίᾳ καὶ Βουλγαρία, ἀπέστειλε δὲ τρίτην εἰς Ρουμανίαν προκειμένου περὶ ἐπιταχύνσεως τῆς ἀφίξεως τῶν σχετικῶς ἀγορασθέντων ζώων. Κύριοι, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο μέγα, διότι κατώρθωσε καὶ ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς, ὅπως εἶπον προηγουμένως, ἐκτὸς τῶν περιορισμῶν τοῦ πρωτοκόλλου, ἓν ἑκατομμύριον λίρας, τὰς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ διαθέσῃ.

§151Ε. ΤΣΟΥΔΕΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς δευτέρας προκαταβολῆς τοῦ δανείου;

§152Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, κύριε συνάδελφε· πρόκειται περὶ τοῦ δανείου τὸ ὁποῖον συνῆψεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ δάνειον τοῦτο ἐτέθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχικὴν ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ Γεωργίας, προκειμένου περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, καὶ ἔχουσα σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἀδύνατος ὁ σχηματισμὸς τῶν οἰκίσκων τούτων ἄνευ τῆς κατασκευῆς τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, ὡς γνωστόν, ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ἀκριβῶς τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Μακεδονίας. Προκειμένου περὶ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων στρεμμάτων, ἄνευ τῆς ἐκχωρήσεως τῶν ὁποίων ἦτο ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εὑρέθη πραγματικῶς πρὸ δυσχερειῶν τεραστίων. Διότι ἐκ μέρους τῶν τέως Κυβερνήσεων ἐδόθη ὑπόσχεσις ρητὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι θὰ ἐξεχωροῦντο εἰς αὐτὴν ὅλα τὰ στρέμματα, δυστυχῶς ὅμως, ἐκτὸς τῶν 252 χιλιάδων στρεμμάτων τοῦ Δημοσίου οὐδὲν εἶχεν ἐκχωρηθῆ, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εὑρίσκετο εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν προκειμένου περὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ ἔργου. Ἡ Κυβέρνησις μόλις ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν ἐθεώρησεν ὑποχρέωσιν αὐτῆς ὅπως διὰ τῶν Ἑλλήνων ἀντιπροσώπων παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ προκαλέσῃ σχετικὴν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐτίθεντο εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ λογαριασμὸν τῆς Προσφυγικῆς Ὁμάδος τὰ ἐν λόγῳ κτήματα, τῶν ὁποίων μέρος θὰ ἐλάμβανε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκχωρήσῃ εἰς τὴν ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν ἀγροτικὸν ἐποικισμὸν ὑπὲρ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Διὰ τῆς ἐν λόγῳ ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανεν ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ τῇ ὑποδείξει τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐκανονίζετο πρῶτον ἡ θέσις μας ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δεύτερον ἠδυνάμεθα νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν Τραπεζιτικοῦ Ὀργανισμοῦ ἢ Ταμείου Προσφυγικῆς Πίστεως, τρίτον θ’ ἀπεφεύγομεν ζημίας ἐκ στερήσεως ἀστικῶν κτημάτων, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ βάσις τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς. Ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, ἀπὸ ἀπόψεως συμβάσεως ἀνταλλαγῆς ὤφειλε νὰ δηλώσῃ ὅτι αἱ τέως Κυβερνήσεις δυστυχῶς δὲν εἶχον κάμει οὔτε καὶ τὸ ἐλάχιστον βῆμα· ἀπεναντίας παντελὴς ἔλλειψις εἰδικῆς Ὑπηρεσίας, σύγχυσις δημοσίων κτημάτων μετ’ ἀστικῶν τοιούτων καὶ ἑπομένως φοβερὸς κίνδυνος διαρπαγῆς. Βασιζομένη ἐπὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τὴν ὁποίαν παρέσχεν εἰς αὐτὴν ἡ Συνέλευσις πρὸ τῆς διακοπῆς, εἶχε προβῆ τὴν 2αν Μαΐου εἰς τὴν ἔκδοσιν σχετικοῦ Διατάγματος περὶ ἱδρύσεως Γενικῆς Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς, τοῦ ὁποίου κύριος σκοπὸς ἦτο ἡ περισυλλογὴ καὶ διαφύλαξις τῶν κτημάτων τῶν Τούρκων, κατόπιν ὁ καθορισμὸς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δικαιούχων προσφύγων καὶ ἔπειτα τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως καὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν λόγῳ κτημάτων. Τὰ Γραφεῖα τῶν ἐπαρχιῶν ἔχουσι καταρτισθῆ ὅλα, ἐκτὸς τῶν Γραφείων τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, οἱ δὲ ὑπάλληλοι ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν διὰ τὴν Κρήτην, Μυτιλήνην, Χίον καὶ Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἔχουσιν ἤδη ἀναχωρήσει. Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς, ἔχει δὲ τὴν γνώμην ὅτι ἐκ τῆς καλῆς διαχειρίσεως τῶν ἐν λόγῳ κτημάτων ἐξαρτᾶται ἡ ἐξεύρεσις τῆς οἰκονομικῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς θὰ στηριχθῇ ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος.

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι διηυκρινίσθη τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἕτοιμον νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως τραπεζιτικῆς διευθύνσεως, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασεν.

§154Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι ὡμιλήσατε ἀκριβῶς περὶ σχεδίου τραπεζιτικοῦ. Ἐν τοσούτῳ καὶ ἐγὼ δὲν εὗρον καμμίαν Ὑπηρεσίαν περισυλλογῆς κτημάτων.

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴπετε ὅτι αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις δὲν ἐμερίμνησαν καὶ ὅτι σεῖς ἐλάβετε τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς ἱδρύσεως Γενικῆς Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς. Τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον ἐσκέφθητε σεῖς ἐσκέφθημεν καὶ ἡμεῖς καὶ κατηρτίσαμεν τὸ νομοσχέδιον.

§156Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ σχεδίου· ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ ἐφαρμογῆς. Τώρα, ἂν ἡ τέως Κυβέρνησις δὲν εἶχε καιρόν, τότε δὲν τὴν κατακρίνω· ἄλλως τε καὶ πολλάκις ἐδήλωσα ὅτι ἡ ἐργασία αὐτὴ ἐγένετο ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὸ ἔργον δὲ τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἔργον τῆς σημερινῆς τοιαύτης μόνον, ἀλλ’ εἶναι ἔργον τῆς Προσφυγικῆς Ὁμάδος, ἥτις ἐργάζεται ἀπὸ δύο μηνῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐλπίζομεν πραγματικῶς ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν ἐν λόγῳ Γραφείων δυνάμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς περισυλλογῆς. Ὡμιλήσατε περὶ ἀμελείας τῶν τέως Κυβερνήσεων· εἶμαι ὑποχρεωμένος, χωρὶς νὰ προβαίνω εἰς προσωπικὰς ἀπαντήσεις, νὰ ἀναπτύξω τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔπραξαν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔχετε παρακολουθήσει... (Ὁ κ. Κίρκος ἐπιμένει νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ πολλοὶ πληρεξούσιοι τὸν ἐμποδίζουν). Ἐλπίζει, κύριοι συνάδελφοι, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν ἐν λόγῳ κτηματικῶν Γραφείων θὰ κατορθώσωμεν, περισυλλέγοντες τὰ ἀκίνητα εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους διὰ τῶν διαφόρων Ἐπιτροπῶν τὰς ὁποίας θὰ καταρτίσωμεν, νὰ κατορθώσωμεν νὰ περισυλλέξωμεν τὰς αἰτήσεις τῶν δικαιούχων καὶ διὰ τοῦ Τραπεζιτικοῦ Ὀργανισμοῦ, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν ἵδρυσιν θέλομεν προβῆ καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δυστυχῶς τὴν παροῦσαν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω σχετικὰς λεπτομερείας, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίζει τὸ ζήτημα ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως Ὀργανισμοῦ ἔχοντος κρατικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικοῦ Ὀργανισμοῦ τελείως ἀνεξαρτήτου, βλέπετε δὲ ἐν τῷ μεταξὺ καὶ σχετικὴν διάταξιν ἡ ὁποία εἰσήχθη τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ κ. Μυλωνᾶ εἰς τὸ σχέδιον νόμου περὶ κτηματικῶν Τραπεζῶν. Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἐπιτελέσασα τὸ καθῆκον αὐτῆς ἐν τῷ καθεστωτικῷ ἀγῶνι εἰς τὸν ὁποῖον ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπεν ἀκριβῶς νὰ ἐπιδοθῇ, διότι ἀνατρέπουσα μίαν Δυναστείαν καὶ ἀνατρέπουσα ἓν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὸν Βασιλέα ὑπεράνω τῆς Πατρίδος ἐνόμιζεν ὅτι θὰ κατώρθωνε νὰ προλάβῃ τὴν καταστροφὴν τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης, ἔρχεται σήμερον νὰ θεωρήσῃ ὡς τὸ πρῶτον καὶ τὸ ζωτικώτερον ζήτημα τὸ προσφυγικόν, ὑπὲρ οὗ εἶναι ἑτοίμη νὰ μὴ φεισθῇ, τῇ ὑποβοηθείᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, οὐδεμιᾶς θυσίας. (Χειροκροτήματα).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἔχει τὸν λόγον.

§158Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας). Ἤκουσα, κύριοι πληρεξούσιοι μὲ ἐντεταμένην τὴν προσοχὴν τὰς ἀγορεύσεις τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος· ἤκουσα ἐκ μέρους αὐτῶν παράπονα δι’ ὅσα δὲν ἐγένοντο, ἐπικρίσεις καὶ μομφὰς δι’ ὅσα κακῶς ἐγένοντο καὶ συστάσεις ἐν μέρει δι’ ὅσα πρέπει νὰ γίνωσι, τὰ ὁποῖα περιωρίσθησαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως προσφυγικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητα τὰ παράπονα, ἀλλ’ ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴς ἀνέπτυξεν, ἐὰν δὲν ἐθυσιάζοντο αἱ λογιστικαὶ διατυπώσεις εἰς τὴν σκοπιμότητα, τὰ θύματα θὰ ἦσαν περισσότερα. Ἂν ἠθέλομεν νὰ ἀναμείνωμεν ἐπὶ ἓξ μῆνας ἵνα παρασκευάσωμεν ἐν τάξει τὰ τῆς ἐγκαταστάσεως, καὶ ἀνέμενον οἱ πρόσφυγες κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν τὴν ἐπιβαλλομένην ἀρωγήν, τὰ θύματα θὰ ἦσαν περισσότερα. Ἑπομένως ἡ σπουδὴ ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν ἑλληνικὴν ἐνημερότητα ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία ἔσωσε τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Εἶναι γνωστὴ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν ἤρχετο εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἀκτὰς κατὰ μυριάδας ὁ προσφυγικὸς κόσμος, μὴ ἀποφέρων μεθ’ ἑαυτοῦ ἢ τὴν γυμνότητα, καὶ ἦτο φυσικὸν ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε νὰ σπεύσῃ ὅπως κατὰ τὸ ἐνὸν στεγάσῃ τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους ἀδελφούς. Δὲν εἶμαι καὶ ἐγὼ δικηγόρος, ὅπως ἔλεγε καὶ ὁ κ. Μανουηλίδης· ἄλλως τε ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν πρὸ αὐτοῦ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως τόσον καταλεπτῶς ἀνέπτυξε τὸ ἔργον αὐτῆς, ὥστε εἶναι ὅλως περιττὸν περὶ τῶν γενομένων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ κάμω λόγον. Ἡ πρωτοτυπία τῆς τότε Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν τῶν πολυπληθῶν προσφύγων, τῶν ἀθρόως κατελθόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐκίνησε τὸν θαυμασμὸν ὅλου τοῦ κόσμου. Ἰδίως τὰ δύο Νομοθετικὰ Διατάγματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπέτυχε τὴν στέγασιν τὴν ἄμεσον χιλιάδων προσφύγων, ἦσαν πλήρη. Μεγάλην δὲ ἐπιτυχίαν ἔσχεν ἡ ἄμεσος στέγασις πολλῶν προσφύγων διὰ τῆς ἐπιτάξεως διαμερισμάτων εἰς ἰδιωτικὰς κατοικίας, παρὰ τὴν παρ’ ἡμῖν μανταλιτέ, κατὰ τὴν ὁποίαν, πρὸ πάντων εἰς τὸ ζήτημα τῆς κατοικίας, δὲν ἐπιτρέπεται ὁ πολίτης νὰ θιχθῇ. Ἡ τότε Κυβέρνησις μὲ τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἐπέτυχε νὰ στεγάσῃ ἀμέσως χιλίους πρόσφυγας. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλ’ ἐκ τῶν πινάκων τῶν σχετικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἀποδεικνύεται ἡ σοβαρότης τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη. Καὶ δικαίως μὲν ὁ κ. ἐξ Ἀθηνῶν πληρεξούσιος ἐξεγείρεται διατί παραμένουσιν ἀκόμη ἐπιτεταγμένα τὰ σχολεῖα, ἀλλὰ πρωτίστως ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, ἔστω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν σχολείων. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος εἶχεν εἴπει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ὀργανώσῃ τότε Ὑπηρεσίαν τοιαύτην, ἡ ὁποία νὰ παρακολουθῇ τὸν πρόσφυγα μέχρι τοῦ τελευταίου χωρίου. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ διαθέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις 300,000 ὑπαλλήλους διὰ τὴν τοιαύτην ἐξυπηρέτησιν πληθυσμοῦ 1 ἑκατομμυρίου, φαντάζομαι δὲ τὴν κατ’ αὐτῆς ἐξέγερσιν τῶν κυρίων συναδέλφων ἐὰν ἐγίνετο τοῦτο. Ἐδήλωσε τὸν τρόπον ἀκριβῶς κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο τότε ἡ προσωρινὴ στέγασις. Ἴσως ἀκούσετε τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ τὴν λύσιν τῆς ἐπιτάξεως τῶν σχολείων. Ἐλήφθησαν τὰ προσήκοντα μέτρα διὰ τὴν λύσιν αὐτῆς, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀνέθεσεν εἰς εἰδικὴν Ὑπηρεσίαν νὰ ἐπισκέπτεται τοὺς καταυλισμοὺς τῶν προσφύγων, τῶν ὁποίων ἡ ἐγκατάστασις δὲν εἶναι ὑπὸ καλοὺς ὅρους, καὶ ἂν κρίνῃ νὰ ζητῇ τὴν μεταφοράν. Εἰς ἄλλα τμήματα ἐγκαταστάσεως γίνονται σχετικαὶ ἄρσεις ἐπιτάξεων καὶ παρασκευάζεται ἡ ἐργασία ἀνοικοδομήσεως νέων οἰκίσκων, ἵνα δοθῇ ἐργασία καὶ πάλιν εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§159ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ πληροφορήσητε τὴν Συνέλευσιν τίνα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν στέγασιν τῶν 150.000 προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἀναμένονται. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων αὐτῶν, διότι γνωρίζετε τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκονται οἱ νῦν πρόσφυγες ἐν Μακεδονίᾳ.

§160Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπειδὴ πράγματι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θίγει ὁ κ. πληρεξούσιος εἶναι ζήτημα ἐνδιαφέρον, λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίζει τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως τῶν ἀναμενομένων τούτων προσφύγων διὰ πάντων τῶν μέσων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἔχει ἐφοδιασθῆ μὲ τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν σκηνῶν, ὥστε νὰ κατορθώσῃ νὰ παράσχῃ πρόχειρον στέγην εἰς ἅπαντας αὐτούς. Ἐκτὸς τούτου ἔχει παρασκευάσει οἰκήματα διὰ 6.000 οἰκογενείας. 6.000 οἰκογένειαι μᾶς κάμνουν 30.000 ἄτομα. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐλπίζω ὅτι εἰς τὴν Δ. Μακεδονίαν θὰ ἔχωμεν ἀρκοῦντα ἀριθμὸν στεγῶν. Τὸ εὐχάριστον εἶναι ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐρχομένων προσφύγων ἀντιμετωπίζεται μὲ τὴν πραγμάτωσιν παραγγελίας τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ οἰκημάτων ξυλίνων, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ διαθέσωμεν 2.000 οἰκήματα.

§161ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ποῦ θὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες οὗτοι;

§162Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θίγετε ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον παρέλειψα νὰ ἀναφέρω καὶ τὸ ὁποῖον πράγματι ἀπησχόλησε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Βλέπουσα ἡ Κυβέρνησις τὰ μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ὁ ἐποικισμὸς εἰς τὸ παρελθὸν ὄχι λόγῳ ἀμελείας ἢ ἀδιαφορίας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἀμέσου ἀντιμετωπίσεως τῶν παντοειδῶν ἀναγκῶν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν καὶ ἔκαμε τὰς ἀπαιτουμένας μελέτας πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν καταλλήλων μερῶν εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐγκατασταθῶσι πρόσφυγες. Ἔχαμεν δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ὁρίσει τὴν Χαλκιδικήν, τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Ἤπειρον.

§163ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἐλπίζετε ὅτι θὰ ἔχῃ μεταφερθῆ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν 150.000;

§164Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐλπίζω νὰ μεταφερθοῦν. Ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ εἶναι αἱ 150,000 νὰ ἔλθουν τμηματικῶς μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησεν εἶναι πρὸ παντὸς τὸ ζήτημα τῆς συγκεντρώσεως εἰς τὰ δύο μέρη, τὴν Σαμψοῦντα ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν Μερσίναν ἀφ’ ἑτέρου. Ἐπειδὴ δὲ λόγῳ τῆς παντελοῦς ἐλλείψεως μερίμνης ἔχομεν χάσει πολὺν κόσμον καὶ ὁ ἐρχόμενος εἶναι τελείως ἐξηντλημένος, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἱδρύσωμεν μίαν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, μίαν εἰς τὴν Σινώπην καὶ μίαν εἰς τὴν Σαμψοῦντα, ὥστε ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἔρχεται νὰ μὴ εἶναι τόσον ἐξηντλημένος, ὡς εἰς τὸ παρελθόν. (Διακοπαί).

§165Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δυνάμει τῆς Συνθήκης τοῦ Λονδίνου περὶ τὰς 25,000 Ἑλλήνων ἐν Βουλγαρίᾳ ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ἔτους πρέπει νὰ κατέλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ποῦ θὰ ὑπάγουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Ἐλήφθη πρόνοια; Ἕλληνες εἶναι καὶ αὐτοί. Εἶναι καλλιεργηταί. Λήγει ἡ προθεσμία.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, δὲν ὑπάρχει ἐκ τῶν προτέρων καθωρισμένον τὸ μέρος ὅπου θὰ ἐγκατασταθοῦν. Αἱ ὑπηρεσίαι αἱ Ἑλληνικαὶ δὲν ἐπήρκουν ἕως τώρα λόγῳ τῆς ἀθρόας προσελεύσεως. Ἐν τούτοις θὰ ἐξευρεθῇ τόπος δι’ ὅλους.

§168Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀποθνήσκουν σωρηδὸν οἱ ἄνθρωποι ὑπὸ τὰς σκηνάς. Ἐρωτήσατε τοὺς κυρίους πληρεξουσίους Μακεδονίας.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἔχετε μεγάλην πλάνην. Οἱ κίνδυνοι οἱ μεγάλοι ἠξεύρετε πόθεν προέρχονται; Ἀπὸ τὸν συνωστισμὸν εἰς τὰς πόλεις. Ἔχομεν παράδειγμα τὴν Θεσσαλονίκην. Ἡ μεγαλυτέρα θνησιμότης παρετηρήθη εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντὸς τῆς πόλεως. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν ὑπὸ σκηνὰς ὑπέστησαν τὴν θνησιμότητα τὴν μικροτέραν. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἄν δι’ ὅλους ἠδυνάμεθα νὰ προμηθεύσωμεν σκηνάς.

§170Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Εἶναι πραγματικῶς ἀξιοπαρατήρητος ἡ ἐν γένει σπουδὴ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ ἐρωτῶσι πότε θὰ γίνουν τὰ σπίτια. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως ἐντὸς τοῦ ζητήματος τῆς προσωρινῆς στεγάσεως, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὴν ὁριστικὴν στέγασιν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, παρέσχεν ἐκ τῶν ἐνόντων τὰς πρώτας ἡμέρας τροφὴν καὶ συσσίτιον καὶ κατόπιν, ὅταν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν ὑπεραριθμίαν, προέβη εἰς τὴν παροχὴν ἑνὸς ἡμερησίου ἐπιδόματος δύο δραχμῶν, ὅταν δὲ κατόπιν αἱ Ἀμερικανικαὶ ἀποστολαὶ μᾶς ἀφῆκαν ἀρκετὰ τρόφιμα, ἐπανήλθομεν εἰς τὴν διανομὴν τροφίμων. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀκόμη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923 ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν λαμβανόντων τὸ ἐπίδομα. Ἑπομένως τὸ ἐπίδομα τὸ χορηγούμενον ἀπὸ δίδραχμον κατήντησε μονόδραχμον. Ἀπὸ δὲ τῆς ἀρχῆς τοῦ τρέχοντος ἔτους περιωρίσθη μόνον εἰς τοὺς ἔχοντας ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐπιδόματος.

§171ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς ἐξηκριβοῦτο ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη;

§172Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὸν χειμῶνα εἶναι πολὺ περισσότεραι αἱ ἀνάγκαι ἀπὸ τὸ καλοκαῖρι. Ἕν ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα ἐπίσης ζητήματα τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὑφ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς μετακινήσεως τῶν προσφύγων. Ὁ ἀξιότιμος τότε Πρόεδρος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου ἀκριβῶς ἐδήλωσεν ὅτι σήμερον ἡ μετακίνησις γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συστήματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐποικισμοῦ καθορίζει τὸν Τόπον ὅπου θὰ μεταβοῦν οἱ διὰ γεωργικὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς διατάσσει τὸ ὑφ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον τὴν μετακίνησιν. Ἐννοεῖται ὅτι ἐκτὸς τῶν καταστάσεων τὰς ὁποίας μᾶς ἀποστέλλει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ ἔχομεν καὶ τὰς συστάσεις τῶν ἁρμοδίων πληρεξουσίων. Ὥστε τὰς μετακινήσεις τὰς κάμνομεν ἐπὶ τῇ βάσει....

§173Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς κάμω μίαν παράκλησιν. Θὰ παρακαλέσω δηλαδὴ τὴν Συνέλευσιν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, διότι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀναφέρω εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Γνωρίζετε ὅτι τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1922 περὶ τὰ 350 ἄτομα ἐγκατεστάθησαν εἰς τὴν «Δωδεκάνησον» τοῦ Πειραιῶς. Ἔκτοτε, ἐπὶ 29 καὶ πλέον μῆνας, διαιτῶνται ἐκεῖ κατ’ ἀξιοθρήνητον τρόπον καὶ καταστρέφονται. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, ὅπως οἱ πρόσφυγες οὗτοι μεταφερθῶσιν εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς. Ὅταν θελήσῃ δὲ ἀκριβῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μᾶς καταστήσῃ γνωστὰς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς θέσεως τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Κατόπιν εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῶσιν ὅλοι οἱ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς τὰ δύο αὐτὰ μέρη. Ἀνεξαρτήτως τούτου εἰς 54 διάφορα ἐργοστάσια παλαιὰ ἐν Πειραιεῖ ὑπάρχουσι πρόσφυγες διεσπαρμένοι. Ἐν ὅσῳ δὲ οἱ προσφυγικοὶ πληθυσμοὶ εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κυριότητα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας νὰ δηλώσῃ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὰ κενὰ δωμάτια τῶν συνοικισμῶν οἱ σήμερον κατοικοῦντες εἰς τὰ ὑπόγεια καὶ εἰς τὸ ἀτμόπλοιον «Δωδεκάνησος» καὶ ἂν μελλοντικῶς θὰ σκεφθῇ νὰ μεταφέρῃ καὶ τοὺς ἄλλους.

§174Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, κ. συνάδελφε, σᾶς ἀνέφερα ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀνέθεσεν εἰς εἰδικοὺς ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ φροντίσωσι διὰ τὴν ἐκκένωσιν τῆς «Δωδεκανήσου» κλπ. καὶ ἑπομένως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω περὶ τούτου, ἀλλὰ μόνον ἡ Ἐπιτροπή.

§175Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ὅτι ὑπάρχουν 350 ἄνθρωποι ἐπὶ 22 μῆνας ζῶντες μέσα εἰς τὴν θάλασσαν.

§176ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι εἰς χειρότερα χάλια, ὑπὸ χειροτέρας συνθήκας.

§177Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ τοὐναντίον μέχρι τοῦδε βλέπομεν ὅτι, ἐνῷ οἱ πρόσφυγες μένουν εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ καταγώγια, ἐν τῷ μεταξὺ λύονται τῶν ἐπιτάξεων διάφοροι κατοικίαι. Τουλάχιστον νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ λύσις τῶν ἐπιτάξεων.

§178Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐπὶ 1650 οἰκημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐπιταχθῆ, ἀμφιβάλλω ἂν ἔχουν λυθῆ τῆς ἐπιτάξεως περισσότερα τῶν 200. Ἑπομένως δὲν βλέπω...

§179Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐλύθησαν ἀποθῆκαι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν 200–300.

§180Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Σᾶς εἶπον ἐπὶ 1650 σπιτιῶν εἶναι 200 τὰ λυθέντα. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει ὑπὸ κατασκευὴν 3624 νέους οἰκίσκους. Ἐπίσης ὑπὸ κατασκευὴν 2000 δωμάτια. Εἰς δὲ τὴν Θράκην ἑτέρας 3000 οἰκίσκους. Διὰ νὰ μείνετε ἥσυχος, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει ὑπ’ ὄψιν της τὴν κατασκευὴν 20.000 οἰκίσκων, ἐπίσης ἔχει ὑπὸ μελέτην ἑτέρας 4000 οἰκίσκων. Ἑπομένως ἐν ὅλῳ ἔχει 24.000.

§181ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί πληρώνει, κ. Ὑπουργέ, τὸ Κράτος διὰ τὴν «Δωδεκάνησον» μηνιαίως;

§182Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὀκτὼ χιλιάδας. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν διὰ τοὺς ἀναμενομένους καὶ ὑπὸ ἀνταλλαγήν. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησεν ἀκριβῶς διὰ τοὺς πρόσφυγας· ἡμᾶς ἐνδιαφέρει τὸ ζήτημα τῶν μέτρων τῆς ὑγείας εἰς τὸν Τόπον τῆς ἐπιβιβάσεως καὶ εἰς τὴν σχετικὴν κάθαρσιν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον στέλλονται τρία συνεργεῖα, ἓν εἰς τὴν Μερσίναν καὶ δύο εἰς τὸν βόρειον Πόντον, ὅπου θὰ συστηθῇ εἰδικὸν νοσοκομεῖον μὲ ἀνάλογον ἀριθμὸν νοσοκόμων, οἱ ὁποῖοι θὰ θεραπεύωσι τοὺς ἀδυνάτους καὶ ἀσθενεῖς. Μὲ αὐτὰ στέλλονται τρόφιμα καὶ φαρμακευτικὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα χρειάζονται, εἴδη ρουχισμοῦ, τὰ ὁποῖα δίδει ὁ Ἀμερικανικὸς Ἐρυθρὸς Σταυρός, κακάον, γάλα, λαμβανόμενα ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φυσικώτατα ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως κατὰ τὸν χρόνον τῆς ὑποχρεωτικῆς αὐτῶν καθάρσεως. Ὡς γνωρίζετε, δύο ἦσαν τὰ κύρια τμήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐπιθεώρησις καὶ ἀπολύμανσις. Τὸ τμῆμα τὸ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ τὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Διὰ τὴν Θεσσαλονίκην ἔχομεν τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ προελεύσεις ἐκ Θράκης ἔχουσιν ἀνάγκην μόνον ἀπολυμάνσεως, ἀλλ’ αἱ ἀπὸ Πόντου δὲν εἶναι τόσον εὐχάριστοι ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, κατωρθώθη δὲ νὰ στηθῶσι 3000 σκηναὶ εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν περίθαλψιν καὶ τὴν στέγασιν, ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία μᾶς προσέφερεν 6000 σκηνάς, ἐγένετο δὲ προκαταρκτικὴ σκέψις ἑνὸς ἡμιμονίμου στρατοπέδου δι’ 6000 οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι φυσικώτατα, παραλαμβανόμεναι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, θὰ διοχετευθοῦν εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§183Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον μετεφέρθησαν οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὸν Πόντον; Ἡ ἀνταλλαγὴ χρονολογεῖται ἀπὸ τριμήνου. Τίνα μέτρα ἐλήφθησαν κατὰ τὸ διαρρεῦσαν τρίμηνον χρονικὸν διάστημα;

§184Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὑποθέτω ὅτι ἡ τελευταία περίστασις δυνατὸν νὰ ἐπέφερε μίαν ἀφορμὴν παραπόνων.

§185Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Μεταφέρονται ὡς ζῷα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἰατρικῆς περιθάλψεως.

§186ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν πταίετε σεῖς.

§187Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Νὰ σιωπήσητε, κ. συνάδελφε, διότι θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ βγάλω εἰς τὴν φόρα τὰ ἄπλυτά σας. Εἰς τὰ παράλια τοῦ Πόντου εἶναι ἄστεγοι καὶ πεινασμένοι. Ἐρωτῶ: Τίνα μέτρα ἀπὸ τριμήνου ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους διὰ νὰ μὴ μένωσιν ἄστεγοι; Ὅσον ἀφορᾷ σᾶς, μετεβάλετε πέντε πολιτικὰς θρησκείας, κ. συνάδελφε.

§188Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Εἶναι δικαιολογημένα τὰ παράπονα τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλὰ δὲν πταίει οὔτε ἡ ὑπηρεσία οὔτε ὁ πλοίαρχος. Διότι, ὅτε εἰς ἓν ἀτμόπλοιον τὸ ὁποῖον χωρεῖ περὶ τοὺς 1200 ἀνθρώπους στοιβάζονται 3500, δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ τίποτε. Θὰ εἴπετε, διατί ὁ πλοίαρχος νὰ τοὺς παραλάβῃ; Διότι τοὺς ἐλυπήθη, ἐπειδὴ εὑρίσκοντο εἰς κατάστασιν οἰκτρὰν γενικῶς καὶ ἦτο συνεπῶς ἑπόμενον νὰ ὑποφέρουν εἰς τὸ ταξεῖδι. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἤδη ἀπὸ 3 μηνῶν συνίστανται εἰς τὸ ὅτι συνοδεύονται τὰ πλοῖα ἀπὸ δύο ἰατρούς, ἀλλὰ ὁσηδήποτε καὶ ἂν ληφθῇ φροντὶς εἶναι ἀδύνατον 3500 ἀνθρώπους νὰ τοὺς περιθάλψουν δύο ἰατροί· χρειάζονται ὁλόκληρα νοσοκομειακὰ συνεργεῖα. Ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι ἐφόσον εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἐπαρκοῦν τακτικώτερον τὰ ἀτμόπλοια, θὰ ἔρχωνται καὶ ἀραιότερον, θὰ κάμωμεν δὲ καὶ στρατόπεδα νοσοκομειακὰ ἐκεῖ καὶ θὰ ἔρχωνται μὲ περισσοτέραν ἄνεσιν. Ἐκεῖ ὅμως κυρίως ποὺ ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ τοῦ Ὑπουργείου εἶναι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων. Ἀπὸ 420 κλίνας τὰς ὁποίας εἴχομεν μέχρι τοῦδε καὶ ἀπὸ 24 νοσοκομεῖα, τῶν ὁποίων τὰ περισσότερα ἦσαν ἐν ὀργανώσει, ἤδη ὑπάρχουν ἐν πραγματικῇ λειτουργίᾳ 34 νοσοκομεῖα καὶ ἕτερα 35, τὰ ὁποῖα μεταβαίνουν ἀπὸ Τόπου εἰς Τόπον παρέχοντα τὴν συνδρομὴν αὐτῶν. Ταυτοχρόνως δὲ συνεστήσαμεν καὶ 70 ἀντιελονοσιακὰ συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν στείλει εἰς τὴν Μακεδονίαν ἤδη ἀπὸ δεκαημέρου. Προπαρασκευάζονται δὲ ἄλλα 50 συνεργεῖα διὰ τὴν Π. Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Ἤπειρον. Ἡ προσοχὴ ἑπομένως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς στρέφεται κυρίως ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα τῆς ὑγείας. Περιττὸν νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι ἡ ὑγεία δὲν εἶναι κάτι τι θεωρητικόν, ἀλλὰ κυρίως ζήτημα τεχνικὸν καὶ οἰκονομικόν. Κατωρθώσαμεν ἐγκαίρως ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου καὶ ἐντεῦθεν νὰ ἀποστείλωμεν 6½ ἑκατομμύρια προκαταβολὴν εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα, ἵνα ἐγκαίρως κατορθώσουν καὶ προμηθευθοῦν πᾶν ὅ,τι ἔχουσιν ἀνάγκην, διότι νομίζομεν ὅτι δύο φορὰς δίδεται ὅ,τι δίδεται ἐγκαίρως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς χρήσεως τῆς κινίνης, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι εἶναι τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον παραχωρεῖται διὰ τὴν καταπολέμησιν τῆς ἑλονοσίας. Ἐχορηγήσαμεν 6 τόννους μόνον διὰ τὴν Μακεδονίαν, ἐνῷ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἐχορηγήθησαν μόνον 3 τόννοι καὶ τοῦτο χάρις εἰς τὰς φροντίδας τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας κ. Σίδερη, ὁ ὁποῖος, διελθὼν ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ ἰδὼν τὴν κατάστασιν, ἔστειλε 3 τόννους κινίνης. Ἑπομένως τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ὑγείαν εἶναι τὰ σπουδαιότερα τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις.

§189Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ Ἀποστολὴ ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὰς Μέτρας καὶ τὴν Τσατάλτζαν δὲν εἶχεν οὔτε φάρμακα οὔτε τίποτε καὶ οἱ ἰατροὶ ἠναγκάσθησαν νὰ πάρουν φάρμακα ἀπὸ τὴν Ἐρυθρὰν Ἡμισέληνον.

§190Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὅταν ὀργανωθῶσι καὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, θὰ σταλοῦν εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Π. Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἠπείρου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς παροχῆς ἐγκαίρως τῆς κινίνης λαμβάνομεν καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ μέτρα διὰ τὴν ἐπένδυσιν, διότι δὲν διαφεύγει τὴν προσοχὴν κανενὸς ὅτι αἱ συνθῆκαι αἱ κλιματολογικαὶ ἐπιδροῦν εἰς τὰς ὑποτροπιάσεις τῆς ἀσθενείας καὶ διὰ τοῦτο ἐκτὸς τῶν ἐνδυμάτων, τὰ ὁποῖα αἱ ξέναι ὀργανώσεις μᾶς παρέχουν, καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου διὰ τοῦ Τμήματος Περιθάλψεως Προσφύγων ἠγόρασεν ἀρκετὰ ἐνδύματα καὶ τὰ ἀπέστειλε. Τελευταίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ δηλώσω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἡ Κυβέρνησις ἡ Δημοκρατικὴ δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὴν περίθαλψιν τῶν ἀνωτέρων τάξεων καθ’ ἡλικίαν, ἀλλὰ ἔστρεψε τὴν προσοχήν της καὶ εἰς τὰ ὀρφανά. Διότι ἐκτὸς τῶν περιθαλπομένων ἐν τοῖς ὀρφανοτροφείοις ὀρφανῶν ἤδη ἔχομεν ὑπὸ ὀργάνωσιν καὶ ἄλλα 10 ἢ 12 ὀρφανοτροφεῖα. Ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι διὰ τῆς παροχῆς τῆς ὑγείας εἰς τοὺς μεγαλυτέρους καὶ τῆς ψυχικῆς μορφώσεως εἰς τοὺς μικροὺς πρόσφυγας θὰ θέσωμεν τὰς βάσεις τῆς καλυτέρας εὐτυχοῦς ἀνασυγκροτήσεως.

§191Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως κ. Δοξιάδης κατέθεσε σχέδιον νόμου περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν στρατιωτικῶν οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν εἰς τοὺς πολέμους, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε σχετικὴ διάταξις περὶ παροχῆς βοηθείας καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τὰς ἐκ Θρᾴκης καὶ Μ. Ἀσίας, τῶν ὁποίων τὰ τέκνα ἐσφάγησαν ὑπὸ τοῦ Κεμάλ. Τὸ σχέδιον νόμου ἐκεῖνο διεγράφη ἀπὸ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἂν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§192Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐστάλη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην καὶ τὰ πορίσματα τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἀπεδέχθημεν ἤδη.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριοι πληρεξούσιοι, ὑποθέτω ὅτι ἀρκετὸν φῶς ἐχύθη ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τοῦ μεγαλυτέρου προβλήματος ἐσωτερικοῦ τὸ ὁποῖον ποτὲ ἀντεμετώπισεν ἡ Ἑλλὰς καί, θὰ ἠμποροῦσα νὰ εἴπω, τὸ ὁποῖον ποτὲ ἀντεμετώπισε Κράτος πολιτισμένον. Μία πλημμύρα ὁμογενῶν κατέκλυσε τὴν Ἑλλάδα, ἀντιστοιχοῦσα πρὸς τὸ ¼ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους, ἔχουσα ἀνάγκην ἀμέσου περιθάλψεως, ἔχουσα ἀνάγκην ἐγκαταστάσεως. Οὐδὲν Κράτος οἱουδήποτε πληθυσμοῦ, ὁσονδήποτε καλῶς ὠργανωμένον δὲν ἦτο δυνατόν ποτε νὰ λύσῃ σχετικὸν πρόβλημα τόσον ἱκανοποιητικά, ὥστε νὰ μὴ ἀκούεται παράπονον. Δὲν εἶναι παράδοξον ἂν πολλαὶ ἐλλείψεις τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν ἐξετέθησαν, ἂν ἐπικρίσεις ἠκούσθησαν καὶ ἀξιώσεις πρὸς συντονώτερα μέτρα προεβλήθησαν. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἱκανοποιημένοι. Πρέπει νὰ καταβληθῇ κάθε πρόνοια ὅπως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὑπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις λυθῇ καὶ ἱκανοποιητικώτατα καὶ ταχύτατα. Θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατέβαλε προσπαθείας καὶ ἐπέτυχεν ἀποτελέσματα περισσότερα ἀπὸ τὰς καλυτέρας καὶ πλέον ἐλπιδοφόρους προβλέψεις. Ἐννοῶ πάλιν μὲ τοῦτο ὅτι ὅλοι προσπαθοῦμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν, ἰδίως δὲ οἱ ἐκ τῶν προσφύγων καταγόμενοι πληρεξούσιοι νὰ συνεχίσωσι τὴν κριτικήν των καὶ τὰς ἀξιώσεις των, ὅπως ὠθῶσι τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἐντονωτέραν ἐργασίαν πρὸς λύσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ προβλήματος. Δὲν θὰ κάμω λόγον, κύριοι, διὰ τὰς πρώτας θυσίας τοῦ Κράτους κατὰ τὸ παρελθόν, διότι ἀνεπτύχθησαν ἐπαρκῶς καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον καὶ ἀπὸ τὸν κ. ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας. Βεβαίως ἡ μεγαλυτέρα προσπάθεια καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποτελεσματικότητος ἔγινεν ἐπὶ τῆς Ἐπαναστατικῆς περιόδου, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀμέσου ἀφίξεως τῶν προσφύγων. Ἦτο ἄμεσος ἡ ἀνάγκη τότε καὶ τὰ ληφθέντα μέτρα ἦσαν ἔκτακτα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐργατικοὺς συνοικισμούς, ἀλλ’ ἀρκετὰ συντελεστικά. Εἰς 85.000 οἰκογενείας ἀριθμοῦνται αἱ ἐγκατασταθεῖσαι εἰς τὰς διαφόρους ἀγροτικὰς περιφερείας τοῦ Κράτους καὶ εἰς ἕν περίπου δισεκατομμύριον ἀνέρχονται αἱ θυσίαι εἴτε εἰς χρῆμα εἴτε εἰς εἴδη, τὰ ὁποῖα συνεισέφερε τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκείνων ἐγκαταστάσεως καὶ περιθάλψεως. Ἡ μεγάλη δυσκολία ἤρχισε κατόπιν, ὅταν ἐπρόκειτο κάπως συστηματικώτερον νὰ ὀργανωθῇ ἡ ἐγκατάστασις καὶ ὅταν ἐξηντλήθησαν τὰ ἄμεσα καὶ πρόχειρα μέσα. Ὅταν ἡμεῖς ἀνελάβομεν, ἦσαν πρὸ ἡμῶν τὰ προβλήματα τῆς μεταφορᾶς τῶν προσφύγων, τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, τῆς ἀμέσου περιθάλψεως καὶ τῆς ὁριστικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ εὕρομεν ἀφ’ ἑνὸς τὰς ὑπηρεσίας τῆς περιθάλψεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Γνωρίζετε καὶ ἐξετέθη ἐπαρκῶς πῶς συνεστήθη ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ὕστερα ἀπὸ ὅσα ἐξετέθησαν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο μάταιον νὰ συζητηθῇ, ἂν οἱ ὅροι τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἂν οἱ ὅροι αὐτοὶ εἶναι εὐνοϊκοὶ ἢ ὄχι ἀρκετὰ εὐνοϊκοί. Ἕν εἶναι βέβαιον, ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἀποκρούσῃ δάνειον προορισμὸν ἔχον τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἄλλοτε, εἰς ἄλλην περίστασιν, εἶπον ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων ἔχει κάποιαν ἀναλογίαν μὲ ἐθνικοὺς πολέμους, οἱ ὁποῖοι διεξάγονται πρὸς ἀπελευθέρωσιν ὁμογενῶν καὶ ὅπως, προκειμένου νὰ γίνῃ ἀπελευθέρωσις ὁμογενῶν, οὐδεμιᾶς θυσίας φείδεται τὸ Κράτος εἴτε εἰς χρῆμα εἴτε εἰς οἱονδήποτε ἄλλο, καὶ ὅπως, προκειμένου περὶ διεξαγωγῆς ἑνὸς πολέμου, ἔκτακτα λαμβάνονται μέτρα διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων, καθ’ ὅμοιον τρόπον, προκειμένου περὶ τῆς διασώσεως ἑνὸς τόσον πολυτίμου ἀνθρωπίνου ὑλικοῦ, καὶ αἱ θυσίαι πρέπει νὰ εἶναι μεγάλαι καὶ τὰ μέτρα πρέπει νὰ εἶναι ἔκτακτα· καὶ ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς προσελεύσεως τῶν προσφύγων ἤρχισεν ἤδη νὰ συζητῆται τὸ ζήτημα ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς ὀργανώσεως τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ἀμέσως τότε ἐγεννήθη ἡ σκέψις ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος θὰ ἦτο ἡ δημιουργία ἑνὸς Ὀργανισμοῦ αὐτονόμου καὶ ἀνεξαρτήτου, ἔχοντος κάθε ἐλευθερίαν κινήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ Κράτος ὅλα τὰ πρὸς διάθεσιν μέσα πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δὲν νομίζω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐγερθῇ καμμία κατηγορία ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν Σύμβασιν τὴν σχετικὴν τοῦ δανείου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι ἦτο γενικὴ ἡ ἰδέα ὅτι ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ ἕνας αὐτόνομος Ὀργανισμός.

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διεθνής; Αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα;

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐν ἀνάγκῃ καὶ ξένους νὰ μετακαλέσωμεν, ὅπως μᾶς βοηθήσουν εἰς τὴν ὀργάνωσιν.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχοντας αὐτοτέλειαν ἀπέναντι τοῦ Κράτους καὶ ἔχοντας καὶ ἀνάμιξιν εἰς ἔργα διοικήσεως, δυναμένους νὰ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὴν κατανομὴν τῶν προσφύγων κατὰ περιφερείας, πρᾶγμα τοῦ ὁποίου τὴν ἐθνικὴν σημασίαν δὲν παραβλέπετε, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ὑπῆρξεν ἀπόρροια ἀνάγκης ἡ ἵδρυσις. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ὅρων τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος, ὑποθέτω, δὲν ὑπῆρξεν ἰδέα ἀπόλυτος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτοὶ οἱ ὅροι ἐπεβλήθησαν ὡς ὅροι ἀνάγκης ἐπιβεβλημένης, ὄχι ὅτι τοὺς παρεκίνησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας.

§198Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὕστερα ἀπὸ ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴς νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἐπιβολὴ ἀνάγκης ἢ ἀποδοχὴ τῶν ὅρων τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ οὔτε ἐπιβολὴ ξένης ἐπιβολὴ χάριν τοῦ δανείου, ἀλλὰ μετὰ προθυμίας αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶχεν εὐνοϊκῶς πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐδέχθη τὸν περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ; Ἐγὼ ἀπορίας ἐξέφρασα.

§200Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγένετο συζήτησις εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1923, ὅτε ἐτονίζετο ἀπὸ ὅλους ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως ἑνὸς αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, ἡ διεύθυνσις τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ ἀνετίθετο εἰς Ἕλληνας καὶ ξένους. Λέγω λοιπὸν ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἀποκρούσῃ τὴν σύναψιν δανείου διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, διότι ὅσον καὶ ἄν, ὅπως εἶπον, ἡ ἀνάγκη ἦτο τοιαύτη, ὥστε οἱαδήποτε θυσία νὰ δικαιολογῆται, ἐν τούτοις ἡ κατάστασις τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας καὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἀσφαλῶς οἱαδήποτε ἐξεύρεσις τῶν χρηματικῶν μέσων ἀποκλειστικῶς ἀπὸ τὸ ἐσωτερικόν, ἔχουσα ἐπικουρίαν δανειακήν, θὰ εἶχε καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα. Βεβαίως, ἂν δὲν μᾶς ἐδίδετο τὸ δάνειον, δὲν θὰ ἐσταμάτα ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων, δὲν θὰ ἐσταμάτα ἡ προσφυγικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ αἱ συνέπειαι ἀπὸ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως καὶ κοινωνικῆς οἰκονομίας θὰ ἦσαν πολὺ δυσχερέστεραι· ἐννοῶ τὴν κύμανσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ συναλλάγματος, ἡ ὁποία γνωρίζετε οἵας ὀλεθρίας συνεπείας ἔχει ἐν γένει διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικά. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ ὅλους ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἡ ὁποία ὑπευθύνως νὰ ἀνελάμβανε τὴν ἀπόκρουσιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὅσον καὶ ἂν ἀναγνωρισθῇ ὅτι οἱ ὅροι ἦσαν δυσμενεῖς. Εὑρέθημεν λοιπὸν πρὸ τοιαύτης καταστάσεως, τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς αὐτονόμου ὀργανισμοῦ καὶ τῶν ἄλλων κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἡ σκέψις μας ποία ἔπρεπε νὰ εἶναι; Ἡ σκέψις μας ἦτο ἡ ἑξῆς, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν αἱ ὑπηρεσίαι τῆς ἀποκαταστάσεως νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς ἕνα ὀργανισμὸν καὶ δὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ νὰ ἀποφεύγεται ἡ ἀνάληψις τῶν αὐτῶν ἐργασιῶν ἀπὸ διαφόρους ὑπηρεσίας. Δευτέρα σκέψις ἦτο πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν κατάστασιν, νὰ ἀποκτήσῃ μεγαλυτέραν ἐλευθερίαν κινήσεως καὶ πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνεργάζεται ἁρμονικώτερον τόσον μὲ τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, ὅσον καὶ μὲ τὰς προσφυγικὰς ὀργανώσεις. Ἀπεφασίσαμεν νὰ σταματήσωμεν τὰς ἐργασίας τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον ἕως τότε γνωρίζετε ὅτι ἠσχολεῖτο καὶ εἰς οἰκοδομικὰς ἐργασίας καὶ μόνον τελευταῖον, ὅταν εἴδομεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐβράδυνεν εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ἐδέχθημεν ὅπως τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως συμπληρώσῃ τὰς ἀρξαμένας οἰκοδομικὰς ἐργασίας. Κατὰ τὰ ἄλλα συνεκεντρώσαμεν ὅλας τὰς ἐργασίας τῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἐφροντίσαμεν νὰ τὴν διευκολύνωμεν εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Ἠκούσθησαν παρὰ πολλῶν παράπονα ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι, κατόπιν καὶ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, τοῦ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὸ ἔργον τῆς ἐγκαταστάσεως, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἕως σήμερον δὲν ἀπέδωκεν ὅ,τι ἀνεμένετο νὰ ἀποδώσῃ. Αὐτὸ ὀφείλεται εἰς διαφόρους λόγους. Πρῶτον εἰς τὸ ὅτι ἦτο εἷς νέος ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἤρχετο νὰ ἀναλάβῃ μίαν μεγάλην ἐπιχείρησιν καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ λειτουργήσῃ πλήρως ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς· δεύτερον εἰς τὸ ὅτι λόγῳ τοῦ σχετικοῦ Πρωτοκόλλου δὲν εἶχε πλήρη ἐλευθερίαν κινήσεως. Προσεπαθήσαμεν νὰ πείσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὴν ἐπείσαμεν ἐν μέρει νὰ μὴ δεσμεύεται ἀπὸ τοὺς ὅρους τοῦ Πρωτοκόλλου καὶ πράγματι χωρὶς νὰ πληρωθοῦν οἱ ὅροι τοῦ Πρωτοκόλλου ἐπροχώρησαν αἱ ἐργασίαι καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὅρων τοῦ Πρωτοκόλλου. Τελευταίως κατεβάλλομεν προσπαθείας, καὶ ἐλπίζω νὰ στεφθοῦν αὗται ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας, νὰ ἐπέλθῃ μία μεταρρύθμισις τοῦ Πρωτοκόλλου ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραχώρησιν τῶν γαιῶν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διαφόρων ἐργασιῶν εἰς ἐδάφη, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἀπολύτως τὴν κυριότητα ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ἐνέργειαν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν καὶ τὴν ρύθμισιν ὁλοκλήρου τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων θὰ ἐξελιχθῇ, καὶ πρέπει νὰ ἐξελιχθῇ, εἰς ἕνα τραπεζιτικὸν ὀργανισμὸν ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ ὡς ἔργον τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τόσον τῶν προσφύγων ὅσον καὶ τῶν ἀποκαθισταμένων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἐγκατάστασις προσφύγων χωρὶς συγχρόνως νὰ γίνεται καὶ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§201Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχει κατάλληλα ὄργανα;

§202Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν ἔχει κατάλληλα ὄργανα καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἔγιναν σφάλματα καὶ προσεπαθήσαμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ ἄτοπα. Ὁ τρόπος καθ’ ὃν προσεπαθήσαμεν νὰ ἄρωμεν τὰς ἐλλείψεις αὐτὰς ἦτο μία συνεχὴς ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ μία ἐπαφὴ τὴν ὁποίαν προσεπαθήσαμεν νὰ ἐπιφέρωμεν μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ προσφυγικῶν ὀργανώσεων, ἰδίως προσφύγων πληρεξουσίων. Δυστυχῶς ἡ ἐπαφὴ αὕτη δὲν ἐπραγματοποιήθη. Δὲν θέλω νὰ εἴπω εἰς ποίου σφάλμα ὀφείλεται ἡ ματαίωσις· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ἡ ἀρχικὴ ἰδέα τῆς τοιαύτης συνεργασίας ὀφείλεται εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ κατόπιν τῆς ἀποτυχίας αὐτῆς ἡμεῖς ἐπεμείναμεν νὰ ὑπάρξῃ μία τοιαύτη συνεργασία καὶ παρ’ ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διεῖδεν εἰς τὴν συνεργασίαν αὐτὴν ἕνα ἔλεγχον εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὁ ὁποῖος, ὡς νομίζει ἡ Ἐπιτροπή, ἀντίκειται εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτῆς, κατὰ τὸν ὁποῖον, κατὰ τὴν ἰδικήν της ἀντίληψιν, μόνον ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου, τέλος, παρ’ ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις, ἐδέχθη ὅπως λειτουργῇ συμβούλιον γνωμοδοτικὸν ἔχον προορισμὸν νὰ παρακολουθῇ τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ νὰ γνωμοδοτῇ εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ διὰ τῆς παρακολουθήσεως εἷς συνεχὴς ἔλεγχος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ μία διαφώνισις ἐκ μέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι γνῶσται τῆς πραγματικῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδίως τῶν προσφύγων καὶ τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν. Ἀφοῦ ἐδέχθημεν καὶ ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, δὲν νομίζω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη λύσις ἀπὸ τοῦ νὰ προσπαθήσωμεν διὰ συνεννοήσεως εἰλικρινοῦς νὰ συντελέσωμεν ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἀκολουθήσῃ τὸν καλύτερον δρόμον καὶ δώσῃ τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα. Δὲν βλέπω καμμίαν ἄλλην διέξοδον. Ἂν θελήσωμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπεδείχθησαν ἐνταῦθα, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο νὰ διαλυθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον τὸ προσφυγικόν. Δὲν λέγω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς οἱασδήποτε ἀντιλήψεις ἐπιβλαβεῖς τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑπάρχει, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἐδείχθη πάντοτε ἡ καλυτέρα διάθεσις, ὅπως ἀναγνωρισθῇ τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον, ἀλλ’ ἂν εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἔγιναν σφάλματα, ἂν ἠκολουθήθη ἡ τακτικὴ ἡ ὁποία ἴσως νὰ μὴ ἦτο ἡ καλυτέρα, εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι αἱ καλύτεραι διαθέσεις καὶ ἡ εἰλικρινεστέρα προσπάθεια κατεβλήθη, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτῆς. Ἡ συγκέντρωσις, τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι τῶν ἀγορητῶν ἐτόνισαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ περιλάβῃ εἷς ὀργανισμὸς ὅλας τὰς σχετικὰς ἐργασίας. Ὁ νόμος τῆς ὠφελιμότητος τῆς συγκεντρώσεως ἔχει ὡρισμένα ὅρια, ὅταν δὲ γίνῃ ὑπέρβασις τῶν ὁρίων αὐτῶν, τότε ἔχομεν ἀντὶ οἰκονομίας καὶ μεγαλυτέραν ἀποτελεσμάτων σπατάλην καὶ ἐλάττωσιν ἀποτελεσμάτων. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι, ἂν ἠθέλομεν ἐπὶ παραδείγματι τὴν ἐργασίαν τῆς περιθάλψεως νὰ περιλάβωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀσφαλῶς θὰ εἴχομεν ἀποτυχίαν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς εἰς τὴν περίθαλψιν τῶν προσφύγων. Ἐπίσης εἶναι προβληματικὸν ἂν θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον καὶ ἡ διαχείρισις τῶν ἀστικῶν περιουσιῶν τῶν προσφύγων νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι πάλιν τὸ ἔργον θὰ ἦτο πολὺ βαρὺ καὶ τὰ ἀποτελέσματα δὲν θὰ ἦσαν εὐχάριστα. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν τὴν ἰδέαν τῆς δημιουργίας ἰδιαιτέρου ὀργανισμοῦ, σκοπὸν ἔχοντος τὴν διαχείρισιν τῶν ἀστικῶν περιουσιῶν τῶν προσφύγων εἴτε διὰ δημιουργίας, ὅπως προεβλέφθη εἰς τὸ Διάταγμα, τῆς διευθύνσεως ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν εἴτε διὰ τῆς δημιουργίας ἑνὸς κρατικοῦ καθαρῶς ὀργανισμοῦ εἴτε διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς ἐργασίας αὐτῆς εἰς Τράπεζαν Κτηματικήν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν διαχείρισιν αὐτῆς τὰ ἀστικὰ κτήματα, καὶ συγχρόνως δι’ ἐκδόσεως κτηματογράφων νὰ εὑρίσκῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα, ὅπως χρηματικῶς ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι καὶ οἱ περισσότερον πάσχοντες. Ἐλέχθη ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν συναδέλφου ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀστικῶν κτημάτων νὰ ἐκδοθοῦν κτηματόγραφα. Αὐτὸ τὸ εὑρίσκω ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, διότι, ὅπως καὶ αἱ Ὑποθηκικαὶ Τράπεζαι ἔχουσιν εἰς τὸ ἐνεργητικόν των καὶ ἐνυπόθηκα δάνεια καὶ ἐκδίδουν κτηματόγραφα, καθ’ ὅμοιον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Κτηματικὴ Τράπεζα ἥτις νὰ ἔχῃ ἐν τῇ διαχειρίσει της ἀστικὰ κτήματα καὶ νὰ ἐκδώσῃ κτηματόγραφα. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία αὐτή, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ προσωρινὴ ἐξακρίβωσις τῶν ἀξιώσεων τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Καὶ πρὸς τοῦτο, ὅπως γνωρίζετε, ἔγινεν ὁ σχετικὸς ὀργανισμὸς καὶ ἤρχισεν ἤδη ἡ ἐνέργεια τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀξιώσεων. Ἐφόσον προχωρεῖ ἡ ἐργασία αὕτη, κατὰ τοσοῦτον θὰ προχωρῇ καὶ ἡ ἐργασία τῆς πραγματοποιήσεως τῆς μερικῆς τῶν ἀξιώσεων τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω ὅτι καθορίζεται ἀσφαλῶς ὁ τρόπος καθ’ ὃν θὰ λυθῇ βαθμιαίως τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ μεγάλον. Εἶναι βεβαίως καὶ ἄλλα συναφῆ ζητήματα, ὅπως ἡ ἐξεύρεσις βιομηχανιῶν, ἀλλ’ αὕτη ἔχει ἀνάγκην ἰδιαιτέρας ὀργανώσεως καὶ ἤδη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἤρχισεν ἡ ἐργασία τῆς μελέτης τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν βιομηχανικῶς τοὺς πλεονάζοντας προσφυγικοὺς πληθυσμούς.

§203Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσαμεν τὰς γενικὰς γραμμὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἠκούσαμεν τίποτε τὸ θετικὸν ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν.

§204ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀφῆστε λοιπὸν νὰ τὰ ἀκούσωμεν.

§205Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καταγραφῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ περιουσίαι τῶν ἀνταλλακτέων, ἐσκέφθητε ὅτι ὑπάρχει ἕνας κόσμος ὁ ὁποῖος αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ πωλήσῃ καὶ τὰ τελευταῖά του διαμαντικὰ καὶ θὰ βγῇ στοὺς δρόμους; Αὐτὸς ὁ κόσμος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώνῃ 2 καὶ 3 καὶ 4 χιλιάδας ἐνοίκιον εἰς τὰς κεντρικὰς πόλεις, οἱ περισσότεροι δὲ ἐξ αὐτῶν εἶχαν καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ μάλιστα τὰς ξένας, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς ἀκόμη τὰς καταθέσεις τὰς ἐκράτησεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις καὶ θὰ τὰς κρατῇ μέχρις ὅτου λυθῶσι δὲν γνωρίζω πόσα ἄλλα ζητήματα. Τουλάχιστον ἀπέναντι αὐτῶν τῶν καταθέσεων νὰ δώσωμεν τὴν πρώτην βοήθειαν, διότι ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἑκατομμυριοῦχοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἢ αὔριον θὰ εὑρεθοῦν εἰς τοὺς πέντε δρόμους. Ἤθελα λοιπὸν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος διὰ νὰ ληφθῇ μία μέριμνα διὰ τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος δίδει τὰ κτήματά του ἐνέχυρα εἰς τὸ Κράτος, κάμνει καὶ δάνεια καὶ τὰ δίνει εἰς τοὺς ἀγρότας, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ μία μέριμνα, διότι ἀργότερα θὰ εὕρετε ἐρείπια φθισιώντων.

§206Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ τμηματικὴ ἀποζημίωσις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ πολὺ ταχέως· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐξακρίβωσις ὅλων τῶν ἀξιώσεων. Ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τελειώσῃ μέχρι τοῦ τελευταίου ἡ ἐξακρίβωσις διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ πληρωμή.

§207Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἐπὶ ἓν ἔτος μέχρι σήμερον ἔπρεπε νὰ εἶχον γίνει πέντε ἐκτιμήσεις.

§208Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς λέγετε πρὶν περιμείνωμεν τὴν ἐξακρίβωσιν νὰ δώσωμεν ἀποζημιώσεις, καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐὰν τμηματικῶς γίνῃ αὐτό, τὸ ἴδιον θὰ εἶναι. Θὰ ἔλθουν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἔχουν μεγαλυτέρας ἀνάγκας, διότι, ἂν ἀρχίσῃ κανεὶς νὰ δίδῃ ἀποζημιώσεις, θὰ ζητήσουν ὅλοι.

§209Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅταν εἶχε τὴν πρώτην ἀποκατάστασιν τῶν πρώτων ἐξ Ἰωνίας προσφύγων, κατήρτισε πίνακα ὅλων τῶν περιουσιῶν. Ἤμην τότε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν θὰ εὕρητε ἀντίγραφα ὅλων τῶν περιουσιῶν.

§210Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, κύριε Μαρσέλε. Ἐφόσον εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε νὰ γίνῃ ταχυτέρα ἐξακρίβωσις δι’ ὡρισμένας κατηγορίας προσώπων, βεβαίως θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. Ἐκτὸς τῆς καλυτέρας διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε καθῆκον νὰ βοηθήσῃ ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ ἔχῃ ἄφθονα τὰ μέσα διὰ γὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἐργασίας της, καὶ ὅπως ἄλλοτε ἀνέφερα, ἡ σύστασις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἦτο νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐντατικωτέραν ἐργασίαν, καὶ ἂν πρόκειται ἡ δαπάνη νὰ ὑπερβῇ τὴν προκαταβολὴν τὴν δοθεῖσαν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας καὶ διὰ νὰ διευκολύνῃ τὰ πράγματα, ἐκτὸς τῶν συμβάσεων τὰς ὁποίας συνῆψε μὲ τὴν Τράπεζαν, συνῆψε τελευταίως καὶ ἄλλην σύμβασιν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διὰ τῆς ὁποίας παρέχεται ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἄλλο δάνειον 1,000,000 λιρῶν διὰ νὰ μὴ δυσχερανθῇ καθόλου τὸ ἔργον της, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της δηλ. τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν καὶ ἐργασιῶν ἐγκαταστάσεως διὰ νὰ ἠμπορῇ ταχύτερον νὰ προβῇ εἰς προμηθείας ὑλικῶν καὶ ὀργανώσεις Ὑπηρεσιῶν καὶ ἐν γένει ὅ,τι χρειάζεται διὰ τὴν οἰκοδομικὴν ἐργασίαν καὶ ἐγκατάστασιν ἀγροτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σᾶς ἀνέφερε μερικοὺς ἀριθμοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀρκετὰ σοβαροί. Μεταξὺ τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως ποσὸν περίπου 90,000,000 δραχμῶν. Λοιπὸν ἔχομεν, ἐκτὸς τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ δευτέρα προκαταβολή, ἔχομεν ἀκόμη καὶ 210,000,000, δηλ. τὸ ⅓ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον δίδει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Βλέπετε ὅτι τὸ Κράτος ἔκαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἔλλειψις χρημάτων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἐργασιῶν ἐγκαταστάσεως. Καὶ ἡ ἐντολὴ τὴν ὁποίαν εἴχομεν δώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἶναι νὰ μὴ φεισθῇ μέσων καὶ οὐδεμιᾶς θυσίας ὅπως ἀναπτύξῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὰς ἐργασίας τῆς ἐγκαταστάσεως.

§211ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κανεὶς δὲν ἀρνεῖται τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν τούτοις δὲν βλέπομεν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ παρουσιάζῃ τὴν ἀνάλογον ἐντατικότητα ἐργασίας.

§212Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἐξήγησα ἤδη πρὸ ὀλίγου ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἐδημιουργήθη τὸ πρῶτον ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἦτο φυσικὰ δύσκολον νὰ ἀναπτύξῃ ὅλην τὴν δρᾶσίν της, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ὑπῆρχον κωλύματα, ὅπως τὸ κώλυμα τῶν γαιῶν, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ἐλύθη. Διότι ἔφθασε στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν μᾶς εἶπεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι, ἂν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, θὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της. Ἐπίσης ὑπῆρχε κώλυμα ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τώρα τελευταίως ἡ Ἐπιτροπὴ ἤρχισε νὰ παρουσιάζῃ μεγαλυτέραν ἐντατικότητα καὶ καλύτερα ἀποτελέσματα. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἦτο νὰ τοποθετήσῃ ἐκεῖ, ἐφόσον ἐκενοῦντο θέσεις εἰς τὰς διευθύνσεις ἐπιτροπῶν ἀποκαταστάσεως προσφύγων, νὰ τοποθετήσῃ τὰ καταλληλότερα πρόσωπα. Δεύτερον νὰ φέρῃ μεγαλυτέραν ἐναρμόνισιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὰ Ὑπουργεῖα Γεωργίας καὶ Περιθάλψεως, καὶ τρίτον νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν μὲ τὴν συνδρομὴν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων ἢ Ἐπιτροπῶν προερχομένων ἐκ προσφύγων ἢ ἐντοπίων, τόσον εἰς τὸ Κέντρον, ὅσον καὶ εἰς τὰς περιφερείας. Δὲν νομίζω, κύριε συνάδελφοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ γίνῃ τίποτε περισσότερον μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Πρέπει νὰ τὴν διαφωτίσωμεν, νὰ τῆς δείξωμεν τί πρέπει νὰ κάμνῃ εἰς τὰς διαφόρους περιστάσεις, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ δείξωμεν ὅτι σεβόμεθα τὴν αὐτοτέλειαν καὶ αὐτονομίαν αὐτῆς. Οὕτω μόνον νομίζω ὅτι θὰ φέρωμεν τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα, διότι, ἂν θελήσωμεν νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸν δρόμον αὐτόν, ἕνας ἄλλος ὑπάρχει δρόμος· νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν θέλομεν τὸ δάνειον καὶ νὰ διαλύσωμεν τὴν Ἐπιτροπήν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τοῦ δευτέρου αὐτοῦ δρόμου. Νομίζει ὅτι ἀποτελεσματικώτερος καὶ καλύτερος δρόμος εἶναι ὁ πρῶτος καὶ αὐτὸν ἀκολουθεῖ. Φροντίζει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ φέρῃ ἐναρμόνισιν κρατικῆς Ὑπηρεσίας καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καὶ ἐλπίζει ὅτι τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἱκανοποιητικά. Ἂν ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην τῆς διαλύσεως τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς ἀποκρούσεως τοῦ δανείου, ἂς ἔλθουν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν γνώμην των. Ἡμεῖς δὲν ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὔτε κανεὶς ἀναλαμβάνει αὐτήν.

§214Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεννοηθῇ εἰλικρινῶς μὲ τὴν Ἐπιτροπήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ, εἶναι νὰ φροντίζωμεν νὰ βοηθῶμεν τὴν Ἐπιτροπὴν τόσον εἰς τὸ Κέντρον ὅσον καὶ εἰς τὰς περιφερείας. Μολονότι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νομίζει ὅτι δὲν δικαιοῦται τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν νὰ ἀσκῇ ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῆς παρὰ μόνον ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, διότι ὑπάρχει μία διάταξις ἡ ὁποία εἰς τὸ Καταστατικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ ἐλέγχου ἀσκουμένου ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ὄχι ἐλέγχου ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, καὶ μολονότι εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δεχθῇ οὐδεμίαν ἄλλην Ἐπιτροπήν, ἐν τούτοις ἐκ τῶν ὑστέρων, λόγῳ τῶν διαφωνιῶν αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν καὶ τῶν ἑκατέρωθεν κριτικῶν καὶ ἐπιθέσεων, εἶχε δείξει μίαν ἀβλεψίαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Τελευταῖον ὅμως, κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη τὴν συνεργασίαν μιᾶς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ παρακολουθῇ γενικῶς τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ διαφωτίζῃ αὐτήν. Τὸ ἴδιον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὰς περιφερείας. Καὶ οὕτω νομίζω ὅτι μὲ καλὴν θέλησιν θὰ φέρωμεν τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα. Διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποθέτωμεν ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν πάντοτε δίκαιον. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ διαρκὴς ἐπέμβασις ἡμῶν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς διοικήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπηρεαζώμεθα ἀπὸ συμπαθείας καὶ ἀπὸ ἐσφαλμένας ἴσως ἀντιλήψεις. Εἶναι ἀνάγκη αὐτὸς ὁ Ὀργανισμὸς νὰ διατηρήσῃ τὴν αὐτοτέλειάν του, ὅπως θὰ διατηρήσῃ τὴν αὐτοτέλειάν του ὁ Ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῶν ἀστικῶν περιουσιῶν καὶ τὴν κτηματικὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀξιώσεων τῶν προσφύγων. Αὐτὸς θὰ ἐκτελῇ μόνον τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ τώρα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀκολουθεῖ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως. Δηλαδὴ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατευθύνει τὰς ἐργασίας αὐτῆς, καθορίζον ποῦ πρέπει νὰ ὑπάγουν οἱ πρόσφυγες, ποῦ θὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων καὶ ποῖοι πρόσφυγες θὰ ὑπάγουν ἐδῶ καὶ ποῖοι ἐκεῖ. Ἡ δὲ Τράπεζα ἢ τὸ Ταμεῖον τὸ ὁποῖον θὰ λειτουργήσῃ θὰ ἔχῃ μόνον νὰ καταβάλῃ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς ὁρισθησομένας ἀπὸ τὴν κρατικὴν Ὑπηρεσίαν καὶ θὰ ἔχῃ νὰ διαχειρισθῇ τὰ ἀστικὰ κτήματα, ὥστε νὰ μὴ ἀπολεσθῶσιν ἐπὶ βλάβῃ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἐν σχέσει μὲ τὰς Ὑπηρεσίας τῆς περιθάλψεως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀνέπτυξε τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἦτο καλῶς ὠργανωμένον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, ὥστε μόλις ἤρχοντο οἱ πρόσφυγες νὰ τοὺς παρελάμβανε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ τοὺς ἐτοποθέτει εἰς μέρη ὑγιεινά, νὰ ὑπῆρχον μέσα μεγάλα ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχεται βραδύτης. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, τώρα δὲ μόλις τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὸ ἔργον τῆς ὁριστικῆς ἐγκαταστάσεως. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ὅτι ἔχει ἐξασφαλίσει διὰ 30,000 πρόσφυγας τόπον· πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἶναι μέγα κέρδος, ἀλλὰ δυστυχῶς ἔγινεν εἰς τὸ τέλος τῆς ὑποθέσεως. Καὶ εἶναι ἄξιον θαυμασμοῦ πῶς ἡ Ἑλλάς, ὕστερα ἀπὸ τόσην καταστροφὴν καὶ ἀτυχίαν, κατώρθωσε νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τόσα ζητήματα, ὅπως κατώρθωσε νὰ ἀντεπεξέλθῃ μόνη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν. Ὅταν ἤλθομεν καὶ ἡμεῖς, εὕρομεν τὰς σχετικὰς Ὑπηρεσίας ὠργανωμένας. Κατόπιν τῆς συνθήκης τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσεπαθήσαμεν διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ἐφαρμογῆς τῆς συνθήκης καὶ τῶν καλῶν διαθέσεων ἔναντι τοῦ τέως ἐχθρικοῦ Κράτους ἦτο νὰ κατορθώσωμεν νὰ λύωνται ὅλα τὰ ζητήματα κατὰ τὸν καλύτερον ἐφικτὸν τρόπον δι’ ἡμᾶς. Τὰ ἀποτελέσματα δὲν ἦσαν ἀπολύτως ἱκανοποιητικά, ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τοῦτο. Πρέπει νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν· ἐπετύχομεν—καὶ αὐτὸ ἐγένετο ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως—νὰ γίνῃ ἀπομάκρυνσις τῶν Τούρκων τὸ ταχύτερον καὶ διευκολυνθῇ ἡ ταχυτέρα ἐγκατάστασις τῶν Ἑλλήνων καὶ εἰς αὐτὸ εὕρομεν τὰς καλυτέρας διαθέσεις, εἶναι δὲ ζήτημα ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους, εἶναι ζήτημα καλῶν Ὑπηρεσιῶν. Ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἀνέφερε τοὺς πρόσφυγας τοῦ Πόντου, ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπῆρχε πολὺ καλὸς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, ὁ κ. Ὀλυμπιάδης καὶ ἔστειλεν ἡ Κυβέρνησις 50,000 δραχμάς. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ εἶσθε ἐπιεικεῖς ἔναντι τοῦ Κράτους. Δὲν θὰ ἰσχυρισθῶ ἐγὼ ποτὲ ὅτι μὲ εὐμάρειαν μετεκινοῦντο οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἐγένετο ὅ,τι ἦτο δυνατὸν καὶ τὸ Κράτος μὲ ὅλας τὰς θυσίας διηκόλυνε τὴν μεταφορὰν τῶν προσφύγων. Τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διέθετε τὸ Κράτος δὲν ἦσαν παρὰ πολλὰ καὶ δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ εἶσθε ἐπιεικεῖς ἀπέναντι αὐτοῦ ὅταν παρουσιάζωνται μερικαὶ ἐλλείψεις.

§215Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Καὶ περὶ Ἑλλήνων ὑπηκόων;

§216Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ζήτημα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλὰ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι ζήτημα συνεχῶν διαπραγματεύσεων, εἶναι ζήτημα ἐπιβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἶναι ζήτημα τέλος πάντων καλῶν Ὑπηρεσιῶν. Φωνάζομεν διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὰς Ὑπηρεσίας αὐτάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον εὔκολον πρᾶγμα νὰ εὕρωμεν τὰ καταλληλότερα πρόσωπα καὶ ὅταν ἀκόμη ἀπετάθημεν εἰς πληρεξουσίους οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν ὄχι ἀδικαιολογήτως, διότι ὅταν διεμαρτυρήθημεν εἰς τοὺς Τούρκους ἀντιπροσώπους ὅτι ὑπάρχουν εἰς φυλακὰς ἄνθρωποι, μᾶς ἐδόθη ἡ ἀπάντησις: «Ἂς ἔλθῃ οἱοσδήποτε θέλει καὶ θὰ τῷ παράσχωμεν ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα αὐτά». Δὲν εὑρίσκω τὴν ἄρνησιν τῶν κ.κ. πληρεξουσίων ἀδικαιολόγητον, ἀλλὰ σᾶς τὸ λέγω διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ δὲν ἕπεται ὅτι θὰ παύσωμεν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν ὅπως εὕρωμεν τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων, ἡ λύσις ὅμως τῶν ζητημάτων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν συνεννόησιν τῶν δύο Κρατῶν καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴν τὴν ὁποίαν ἐξασκεῖ τὸ Κράτος. Δὲν νομίζω, κύριοι,—καὶ ἐτονίσθη ἐπαρκῶς—ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα κομματικόν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα, τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου εἶναι διατεθειμέναι ὅλαι αἱ μερίδες, εἴτε εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐξουσίαν εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, νὰ ὑποστηρίξουν, καὶ πρέπει νὰ τονισθῇ ὅτι χωρὶς τὴν ὑποστήριξιν αὐτὴν ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων δὲν δύναται νὰ λυθῇ ταχέως τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα. Μόνον ὅταν παρίσταται ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἡνωμένος εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ τὰς καλυτέρας λύσεις νὰ εὑρίσκωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιβάλλωμεν τὰς καλυτέρας αὐτὰς λύσεις. Διὰ τοῦτο μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσεν ἡ Κυβέρνησις τὰς δηλώσεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων κομμάτων καὶ τὰς δηλώσεις τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Διότι, κύριοι, τί νὰ σᾶς εἴπω; Προκειμένου ἐπὶ παραδείγματι διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ἡ συνδρομὴ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων εἶναι πολύτιμος, διότι αἱ κρατικαὶ Ὑπηρεσίαι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς ἵνα πληροφορήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα καθοδηγήσωσι τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος προσεκάλεσα τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους τῶν προσφύγων νὰ ἔλθωσι νὰ ἐργασθῶμεν ἐπὶ τῶν ζητημάτων, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος ἐνταῦθα, διὰ νὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν. Ἐπίσης ἡ βοήθεια ὅλων τῶν κομμάτων πρὸς ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων ἐν γένει, καὶ ἰδίᾳ τῶν ἀγροτικῶν, τῶν σχετιζομένων μὲ τοὺς πρόσφυγας, εἶναι πολύτιμος καὶ ἀναγκαία.

§217ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρώτην φορὰν ἀκούω ἐδῶ ὅτι ἀπετάθητε πρὸς τοὺς πρόσφυγας πληρεξουσίους νὰ σᾶς προσφέρωσι τὴν συνδρομήν των ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν λέγετε.

§218ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐκλήθημεν διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅλοι.

§219Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὴν πρόσκλησιν περὶ συνεργασίας διὰ τὰ ζητήματα περὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν τὴν ἔκαμα δημοσίᾳ. Διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα γίνεται ἐπιμελὴς ἐργασία, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοιαύτην συνεργασίαν. Διὰ νὰ συγκεφαλαιώσω, κύριοι, τὰ ζητήματα λέγω τὰ ἑξῆς: Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐκδηλώσεως εἰλικρινοῦς θελήσεως καὶ διαθέσεως νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν συνθήκην καὶ συνάψῃ φιλικὰς σχέσεις μὲ τὸ πρώην ἐχθρικὸν Κράτος, διὰ τῆς προσπαθείας νὰ ἐξυψώσῃ τὸ κῦρος καὶ τὴν δύναμιν τοῦ Κράτους, φροντίζει νὰ λύσῃ τὰ σχετικὰ ζητήματα. Ἀλλὰ δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν προσπάθειαν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς προσώπων ἐκ τῆς Συνελεύσεως προερχομένων, προσφύγων ἢ μή. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς περιθάλψεως, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τοῦτο κεχωρισμένον ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια ὅπως γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις ὑπὸ τοὺς καλυτέρους ὑγιεινοὺς ὅρους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ὁριστικῆς ἐγκαταστάσεως, νομίζω ὅτι αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἐγκαταστάσεως καὶ συγχρόνως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ἐναρμονισμοῦ τῶν ἀντιλήψεων καὶ ἐνεργειῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀφ’ ἑνὸς καὶ συγχρόνως προσπάθεια μεταρρυθμίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτῆς, ὅπως σὺν τῷ χρόνῳ ἐξελιχθῇ εἰς οἰκονομικὸν Ὀργανισμόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπικουρίαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς πρόσφυγας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ βαθμιαίως δι’ ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία θὰ παρέχεται εἰς αὐτούς. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλπίζει ὅτι θέλει φθάσει εἰς τὴν ἀναμενομένην λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ δι’ αὐτὸ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς ψήφισμα (ἀναγινώσκει):

ΨΗΦΙΣΜΑ

«Περὶ συστάσεως εἰκοσιπενταμελοῦς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς παρακολούθησιν τῶν κυβερνητικῶν ἐνεργειῶν εἰς τὰ ζητήματα ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν κλπ.». Ἡ Δʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῆς πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν καταβαλλομένων προσπαθειῶν πρὸς ταχεῖαν καὶ ἱκανοποιητικὴν ἐπίλυσιν τῶν ἀφορώντων τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἑλληνικῶν καὶ τουρκικῶν πληθυσμῶν, τὴν περίθαλψιν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ζητημάτων, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικοῦ Ὀργανισμοῦ ἡ ἀναζωογόνησις καὶ τοῦ Κράτους ἡ ἐνδυνάμωσις, Ψηφίζει Συνιστᾷ εἰκοσιπενταμελῆ κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἥτις θέλει ἔχει προορισμὸν νὰ παρακολουθῇ τὰς κυβερνητικὰς ἐνεργείας εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, τῆς περιθάλψεως καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, νὰ μελετᾷ ταῦτα καὶ νὰ συνιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐνδεικνυόμενα πρὸς λύσιν αὐτῶν μέτρα. Ἡ Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο τμήματα, τὸ ἓν διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, τὸ δὲ ἄλλο διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις Νομοθετικῶν Διαταγμάτων κατόπιν ἐγκρίσεως τῆς ἀνωτέρω Ἐπιτροπῆς διὰ τὰ μνησθέντα ζητήματα. Τὰ τυχὸν ἐκδοθησόμενα Νομοθετικὰ Διατάγματα θέλουν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν πρὸς κύρωσιν ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§220Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Θὰ ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ διαφωτίσητε τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν προσφυγικὴν κοινὴν γνώμην περὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου ζητήματος. Γνωρίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξέδωκε βιβλίον περὶ προηγουμένης ἀποφάσεως διὰ τῆς ὁποίας ἐξουσιοδότησε τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν παραχώρησιν τῶν κτημάτων, καθὼς καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἐκκρεμῆ ζητήματα, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν προέδρων τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς εἰς Κωνσταντινούπολιν διεδόθη εὐρέως ὅτι μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων ἐπῆλθε συνεννόησις, ὅπως ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ μὴ προβῇ εἰς τὴν κατ’ ἰδίαν ἐκκαθάριν τῶν ἀνταλλασσομένων περιουσιῶν.

§221Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οὐδεμίαν γνῶσιν· οὔτε ἀπεδέχθη οὔτε εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀποδεχθῇ μίαν τοιαύτην λύσιν. Ἡμεῖς θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν περιουσιῶν. Αἱ συνεννοήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἐγένοντο ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων.

§222Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Καὶ μίαν τελευταίαν παράκλησιν: Ὁ προσφυγικὸς κόσμος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀποδίδει μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ «Νέα Σμύρνη». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι ἔθεσεν ἤδη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων 10.000.000 δραχμῶν ἵνα γίνῃ ἡ παρασκευὴ τοῦ ἐδάφους. Ἤθελον νὰ γνωρίζω, ἂν ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἐξεύρῃ τὰ ὑλικὰ μέσα πρὸς πραγματοποίησιν τῶν σχεδίων περὶ τοῦ συνοικισμοῦ.

§223Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐδώσαμεν 10,000,000.

§224Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ 10,000,000, κύριε συνάδελφε, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπεφάσισε νὰ δοθοῦν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, θὰ διατεθοῦν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως· διότι ἐγὼ ἀκριβῶς δὲν θέλω νὰ ἔχω τὴν διαχείρισιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τρία τέταρτα, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, εἶναι ζήτημα ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Λοιπὸν νομίζω ὅτι διὰ νὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα αὐτὸ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν κατ’ ἀρχὴν ποῖος θὰ εἶναι ὁ οἰκονομικὸς συνδυασμὸς ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῆς Ἑταιρείας ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ κατ’ αὐτὰς τὴν ἀνέγερσιν αὐτοῦ τοῦ συνοικισμοῦ. Ἠξεύρετε δὲ ὅτι αἱ Τράπεζαι δίδουν ποσοστὸν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν δικαίωμα ὑποθήκης. Ἑπομένως μία τοιαύτη πρότασις ἐκ μέρους ὑμῶν τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν δύναται νὰ τύχῃ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προσοχῆς· διότι δὲν γνωρίζομεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἕνας οἰκονομικὸς συνδυασμὸς θὰ δώσῃ.

§225Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Οὐχὶ τὰ ¾· τὸ ¼ τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος.

§226Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Μαρσέλος μᾶς ὁμιλεῖ πάντοτε οὐχὶ κατὰ πόλεις, ἀλλὰ κατὰ τάξεις· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὀφείλει νὰ δεχθῇ τοῦτο, διότι ἐπιβάλλεται νὰ καθορισθῇ ἡ περιουσία κατὰ πόλεις καὶ οὐχὶ κατὰ τάξεις ἀνθρώπων.

§227Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Δὲν σᾶς ὡμίλησα περὶ τάξεων. Δὲν ἀντελήφθητε.

§228Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀπομένει νὰ εἴπω δύο λέξεις ἀκόμη διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Μόλις ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, πραγματικῶς εἴχομεν σκοπὸν νὰ διαιρέσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἰς Ὑπουργεῖον Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ εἰς Ὑπουργεῖον Γεωργίας· ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς σκέψις περιορισμοῦ δαπανῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἀνάγκη τῆς συνεκτικότητος τῆς διαχειρίσεως τῶν ζητημάτων, ὅπως τακτοποιηθοῦν αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι, καὶ τρίτον διότι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἀνέπτυξεν ἐξαιρετικὴν καὶ ἀξιέπαινον δραστηριότητα, μᾶς ἔπεισαν νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ Ὑπουργείου. Ἴσως, ἂν εἴχομεν διαιρέσει τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ ἀπόδοσις νὰ ἦτο μεγαλυτέρα. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ἐτόνισεν ὅτι ἔπρεπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προΐσταται τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἐξαιρετικῶς διὰ τὰ ζητήματα τὰ προσφυγικὰ ἀναμιγνύομαι τόσον πολύ, ὡς ἐὰν εἶχον τὴν διαχείρισιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου· διότι, ὁσάκις ἐγεννήθησαν ζητήματα κάπως σοβαρώτερα, πάντοτε κατόπιν συνεργασίας τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων, ἐπελήφθημεν τῶν ἀναγκαίων ἐνεργειῶν καὶ συνειργάσθημεν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Καὶ ἐν γένει πάντοτε κατόπιν κοινῆς συνεργασίας ἐλήφθησαν τὰ σχετικὰ μέτρα. Ἀλλ’ εἶμαι ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ὅπως ἔχουν σήμερον τὰ πολιτικά μας πράγματα, ὅπως παρουσιάζεται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα διὰ τὸ Κράτος, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι δύσκολον νὰ ἔχῃ καὶ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς Ὑπουργείου. Ἴσως νὰ ὑπάρχῃ ἄλλος μὲ περισσοτέραν ἀντοχὴν ἀπὸ ἐμέ· ἀλλ’ ἡ πεῖρα μὲ ἔπεισεν ὅτι συντελεστικώτερον διὰ τὴν ἁρμονικὴν ἐργασίαν ὅλων τῶν Ὑπουργείων εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἔχῃ διεύθυνσιν κανενὸς Ὑπουργείου. Εἶμαι ἀκόμη ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς, ὅτι, ἂν εἴχομεν ἐπιτυχίαν ἐν σχέσει μὲ τὴν παροχὴν τῆς δευτέρας προκαταβολῆς τοῦ δανείου καὶ ἂν ἔχομεν βασίμους λόγους νὰ πιστεύωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῆ καὶ τὴν ἐπιτυχίαν ὁλοκλήρου τοῦ δανείου, τοῦτο ὀφείλεται οὐχὶ κατὰ μικρὸν λόγον εἰς τὴν πολιτικὴν μεταβολὴν ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Πατρίδα μας καὶ ἡ ὁποία ἐπέφερε μίαν ὁμαλότητα καὶ τὴν ἐμπέδωσιν μιᾶς τάξεως πραγμάτων, παρέχουσαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἔξω κόσμον. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅλα τὰ δημοκρατικὰ κόμματα πρέπει νὰ εἶναι ἱκανοποιημένα, διότι ἐκτὸς τῆς ἱκανοποιήσεως ἑνὸς καθολικοῦ αἰσθήματος, ἐκτὸς τῆς βελτιώσεως ἐν γένει τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς γενομένης πολιτειακῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ὁμοῦ ἐπετέλεσαν, διηυκόλυναν καὶ τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ προβλήματος, τοῦ προσφυγικοῦ, ἀπὸ τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν τοῦ ὁποίου, ὅπως εἰς τὸ ψήφισμα λέγομεν, ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἀναζωογόνησις τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἐνδυνάμωσις τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παυλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§230Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ὅπως αὕτη γίνῃ δεκτὴ καὶ ἀπὸ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ὅπως ὁμιλήσουν ἐπ’ αὐτοῦ. Ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω ὅτι, τόσον ὡς πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐν γένει ἀντιλήψεις μου, ὅσον καὶ ὡς πρὸς σημεῖά τινα αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει ἐπαρκῶς, κατὰ τὴν γνώμην μου, διαφωτισθῆ, παρὰ τὴν διεξοδικὴν συζήτησιν ἥτις ἐγένετο, ἐπιφυλάσσομαι ὅπως ὑποβάλω ταύτας ἐν ὑπομνήματι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, τὸν καταρτισμὸν τῆς ὁποίας ὑπέδειξα καὶ ἐγὼ πρὸ ἡμερῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὃν καὶ ὑπέβαλα πρότασιν σχετικοῦ ψηφίσματος.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§232Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι γνωσταί, κύριοι, αἱ ἰδέαι μας, διότι τὰς ἐξεθέσαμεν ἤδη, ἐπὶ τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα θίγονται διὰ τοῦ κατατεθέντος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σχεδίου ψηφίσματος. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπολύτως ἀντίρρησιν διὰ τὴν σύστασιν τῆς μεγάλης αὐτῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ παρακολουθῇ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, καίτοι ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ὡς ἤδη ἐδηλώσαμεν, δὲν ἀναμένομεν ἀγλαοὺς καρπούς, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, διότι θεωροῦμεν ὅτι ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐξαρτᾶται πρωτίστως ἐκ τῆς θελήσεως καὶ τῆς πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως. Παρέχομεν ἀμέριστον τὴν συναίνεσιν ἡμῶν πρὸς παροχὴν ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων προκειμένου περὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ περιορισθῇ, ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξουσίας αὐτῆς, ἐντὸς τοῦ κύκλου καὶ μόνου τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῶν Διαταγμάτων τούτων ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι ἡ ἰδέα αὕτη σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ διετύπωσα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅπως ἡ ἔκδοσις Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ὑποβάλληται ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι διὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ψηφίσματος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σχέδιον ψηφίσματος).

§233ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὰ σύνολα, τὰ σύνολα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος παραιτοῦνται τοῦ λόγου.

§235ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους πολλῶν πληρεξουσίων).

§236Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον ὑπάρχουν οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσωσι, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐμποδίσωμεν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπὴ τῆς συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν διὰ νὰ ψηφίσωμεν μερικὰ νομοσχέδια.

§237Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Πότε θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις;

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον, κ. Φίλανδρε;

§239Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Θόρυβος).

§240Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ἀφοῦ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ 1–2 ὥρας μὲ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, τότε δυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλανδρος ὡμίλησεν ἤδη· εἶναι ἀκόμη νὰ ὁμιλήσωσιν ἄλλοι 20 πληρεξούσιοι.

§242Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι ἄσκοπος, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλῃ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνέκρινε καὶ ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη.

§243Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ στενοχωρηθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος. Προκειμένου νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀπαιτεῖται μεγαλυτέρα ψυχραιμία. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε περισσότερον ἀπὸ τὸν τερματισμόν. Δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως. Πρέπει ὅμως, ἐπειδὴ δὲν μᾶς ἐπέτρεψαν οἱ ρήτορες διακοπάς, ὡς εἶχον δικαίωμα, νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ὡρισμένα πράγματα, λεχθέντα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ μᾶς δώσῃ τὸν λόγον. (Θόρυβος).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἂν δὲν καθίσετε κάτω. (Ὁ θόρυβος ἐξακολουθεῖ).

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ γίνῃ πέντε λεπτῶν διακοπή, κ. Πρόεδρε.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Ὥρᾳ 2.15′ π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 2.30′ π.μ.).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§248Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ὑποσχόμεθα δέ, μόλις τελειώσωμεν τὴν ἀναγκαίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, νὰ παραμείνωμεν διὰ νὰ ἀκούσωμεν ἐκείνους τῶν πληρεξουσίων οἱ ὁποῖοι θέλουν εἴτε διὰ προσωπικοὺς λόγους εἴτε διὰ γενικωτέρους νὰ ὁμιλήσουν ἀκόμη ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ἐργασθῶμεν κάπως περισσότερον ἀπόψε. Φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ἡ ὁποία συνεδριάζει ἀπὸ ἡμερῶν ἀπὸ τὸ ἀπόγευμα ἕως τὸ πρωί. Νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰ σύνολα, ἐκτὸς ἂν δὲν ἔχῃ κανὲν διανεμηθῇ.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀπὸ ἡμερῶν μία πρότασις περὶ προτάξεως τῆς ψηφοφορίας περὶ παροχῆς ἀδείας διώξεως πληρεξουσίων.

§250Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει πρότασις περὶ ἀδείας διώξεως πληρεξουσίων. Ἡ πρότασις αὐτὴ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τοὺς ἰδίους, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ δίωξις. Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐκθέσεων πείθεταί τις ὅτι αἱ κατηγορίαι, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, εἶναι ἀστειόταται καὶ ἐπειδὴ ἀφ’ ἑνὸς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀφήσωμεν νὰ χαθῇ χρόνος διὰ μυστικὴν ψηφοφορίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχομεν ἀνάγκην τῆς συνεργασίας τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις διὰ τὸν Ὀκτώβριον.

§251ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§253Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὑπάρχουν προτάσεις περὶ προτάξεως ὡρισμένων νομοσχεδίων. Νὰ μᾶς εἴπητε, κ. Πρωθυπουργέ, ἂν τὰς δέχεσθε.

§254Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τάξει δηλῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθοῦν, ἐκτὸς τῶν συνόλων, καὶ τὰ διοικητικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν, ἀκολούθως δὲ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου διεκόπη χθὲς ἡ συζήτησις. Ἔπειτα θὰ πάρωμεν μὲ τὴν σειρὰν ὅσα δὲν θὰ προκαλέσουν ἀντιρρήσεις καὶ εἰς τὸ τέλος θὰ δεχθῶμεν τὰς προτάξεις.

§255Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῶν πληρεξουσίων.

§256Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν.

§257ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§258Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παραβλέπῃ τὸν Κανονισμόν. Ἔχουν δικαίωμα ἢ ὄχι οἱ πληρεξούσιοι νὰ ζητήσουν τὴν πρόταξιν;

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ἐπιβληθῆτε. Τὸ ἰδικό σας εἶναι ἕνα ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν ἀνάγνωσιν· ἐδῶ ἔχομεν ζητήματα σοβαρὰ τὰ ὁποῖα θέλουν τρεῖς ἀναγνώσεις. Ἄς ἀρχίσωμεν, κ. Πρόεδρε.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς πολεμικῆς συντάξεως εἰς ὁπλίτας παθόντας κατὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐφεξῆς πολέμους καὶ ἐπιστρατεύσεις, ὡς καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπομακρυνθέντων ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Ν. Διατάγματος περὶ καταργήσεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐπισιτισμοῦ ἀπὸ 11 Ἰουνίου 1923».

§261Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τροπολογίαν, καθ’ ἣν οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν 6 μηνῶν ὑπηρεσίαν θὰ πάρουν δύο μόνον μισθούς. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον· ἔχει γραφῆ ὅλως τὸ ἀντίθετον.

§262Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀπεφασίσθη νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὅ,τι ἐδόθη καὶ εἰς τοὺς ἀπολυθέντας ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας. Τὸ ἴδιον δὲ ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Διευθύνσεως Μεταφορῶν. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς διὰ τοῦ νόμου 2620 συσταθείσης Διευθύνσεως Μεταφορῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2941 περὶ χορηγήσεως ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων κλπ., ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 19 Μαΐου 1923». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2633 περὶ διαθέσεως τῶν ἐντὸς τοῦ νέου σχεδίου τῆς καείσης ἐκτάσεως Θεσσαλονίκης περιλαμβανομένων ἀκινήτων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς ἐφάπαξ εἰδικῆς φορολογίας διὰ τὴν κατασκευὴν νέων τροχιοδρομικῶν γραμμῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ τῆς προσθέτου αὐξήσεως τῶν ἑκάστοτε ἐν ἰσχύϊ τιμολογίων τῶν ἐν λειτουργίᾳ γραμμῶν μέχρι 15 λεπτῶν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας ὑπὲρ τῆς κοινότητας Φιλιατρῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίου τοῦ Γυμνασίου ἐν Φιλιατροῖς». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαβαθμίσεως καὶ ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποκεντρώσεως».

§264Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν ἐκφρασθεῖσαν γνώμην διαφόρων πληρεξουσίων ἐν τῇ Συνελεύσει ἐτροποποιήθη τὸ νομοσχέδιον, διατυπωθὲν μόνον εἰς 5 ἄρθρα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καθίσταται περιττὴ ἡ ψήφισις τῶν ὑπολοίπων ἄρθρων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς τυχὸν ὑπαρχούσας καὶ νέας τροπολογίας, θὰ παρακαλέσω νὰ διατυπωθοῦν ἐγγράφως διὰ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§265Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ νόμος, ἂν δὲν ἀκούσωμεν τὰς γνώμας καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐφόσον μετεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τὸ ἐκάματε.

§266Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν μετεβλήθη. Ἀπέκτησε μόνον καλυτέραν οἰκονομίαν νομοτεχνικῶς.

§267Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ δημιουργίας δύο νομῶν;

§268Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Εἰς τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως θὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν σας, ἀλλὰ κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν.

§269Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος ἐπιτρέπει νὰ συσταθοῦν συμβούλια ἀποκεντρώσεως δι’ ὡρισμένους κλάδους, ἐνῷ τώρα διὰ Διατάγματος δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἀποκέντρωσις.

§270Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς ἔφερε τελείαν ἀνατροπὴν τοῦ ὑπάρχοντος διοικητικοῦ συστήματος.

§271Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε μίαν τροπολογίαν, ἵνα τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν.

§272Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν τροπολογίαν.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ συζητηθοῦν ὅλαι εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Ἂς ἀρχίσωμεν ὅμως, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§275Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἤθελον ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς προσθήκην, ὡς παράγρ. βʹ. (Ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰ συμβούλια ταῦτα μετέχουσι καὶ μέλη ἴσα πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξ ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους μελῶν διοριζόμενα ὑπὸ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ» κτλ., ὡς ἔχει τὸ σχέδιον νόμου. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑποβάλω ἵνα τὰ μέλη εἶναι περισσότερα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μεγαλυτέρα ἐγγύησις.

§276Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δώσατέ μου τὴν τροπολογίαν σας, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ τὴν μελετήσω, καὶ βλέπομεν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2).

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§278Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐδίδετο ἡ ἐξουσιοδότησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβιβάζῃ ἐξουσίας ἐκ τοῦ κέντρου εἰς τὰς τοπικὰς ὑπηρεσίας. Δὲν θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ νομοσχέδιον τόσον λεπτομερειακόν, ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ ὅλων τῶν Ὑπουργείων ὅλας τὰς δυνατὰς περιπτώσεις. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῶσι καὶ ἄλλαι περιπτώσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ προνοήσῃ ὁ νομοθέτης. Ἑπομένως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν. Ἐπιβάλλεται συνεπῶς ἡ παροχὴ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τοῦ δικαιώματος πρὸς ἔκδοσιν Διαταγμάτων συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς κοινωνικάς. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου μέχρι τῆς διατυπώσεως ἡ ὁποία ἐμφανίζεται σήμερον ὑπάρχει κολοσσιαία διαφορά. Διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη, δίδεται μία εὐρυτάτη ἐξουσιοδότησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, ὅπως μεταβάλλῃ διοικητικὰς περιφερείας καὶ μεταβάλλῃ ἀκόμη καὶ ὑφισταμένους νομούς. Νομίζω ὅτι ἀνετράπη ἄρδην ὁ σκοπὸς τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅτι δὲν ἔχει τοῦτο καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ἐμφανιζόμενον ὑπὸ τὴν σημερινὴν διατύπωσιν νομοθέτημα. Διότι ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως καὶ μόνον τοῦ σημερινοῦ νομοθετήματος ἀντιλαμβάνεται πᾶς τις ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἀποχρῶν λόγος, οὐδεμία ἐπείγουσα ἀνάγκη ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τόσον μεγάλη εὐρύτης δικαιωμάτων νὰ κρίνῃ συμφέροντα μεγίστης σπουδαιότητος. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἀπετέλει πραγματικὴν ἀπεμπόλησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως. Θὰ ἤθελον νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἰδιαιτέρως ἔχεται τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν προνομίων τῆς Συνελεύσεως, ποία ἐπείγουσα ἀνάγκη προβάλλει πρὸς τοῦτο.

§279Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ προκαλοῦμαι, παρέχω εἰς τὸν κ. συνάδελφον τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Ἡ νέα διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο κατόπιν ὑποδείξεων ἐκ μέρους τῶν κυρίων πληρεξουσίων, αὐτῆς δηλ. ταύτης τῆς Συνελεύσεως. Ἡ νέα διατύπωσις ἐγένετο κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ περιλαμβάνωνται ὅλαι σχεδὸν αἱ ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἐνταῦθα, ἐλήφθησαν δὲ ὅλαι αἱ δυναταὶ ἐγγυήσεις προκειμένου νὰ δοθῇ ἓν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐτέθη ὅτι ἀπαιτεῖται γνώμη ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ προηγουμένη τοιαύτη τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐγὼ μάλιστα ἐζήτησα καὶ κάτι ὅπερ ἐν τέλει ἀπηλείφθη, ἐζήτησα καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν γνωμῶν διὰ Διατάγματος πλέον νὰ γίνεται ἡ δημοσίευσις, διότι εἶναι ἀδύνατον ἐν τῇ Συνελεύσει νὰ ἀχθῶσιν εἰς πέρας τοιαῦτα ζητήματα.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχω νὰ δώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν: Ἠρώτησε ποία ἦτι ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη. Πρόκειται διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ διαίρεσις ἡ ἐλαττωματική, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνωσιν αἱ μεταβολαὶ αὗται ἵνα διορθωθῇ τὸ κακὸν καὶ λειτουργήσουν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ ὅτι διὰ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως αὐτῆς ἀπεμπολεῖ δικαιώματα, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἐξουσιοδότησιν αὐτήν, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ἡ ἰδέα δὲν προῆλθεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἀνέγνωσε τὸ 3 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ποιάν τινα ἐξουσιοδότησιν. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἐξουσιοδότησις εἶναι ἀνεπαρκής, διότι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἀποκέντρωσις δὲν ἀρκεῖ νὰ μεταβιβάσωμεν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὸν Γεν. Διοικητήν. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ ἐξουσιοδότησις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἠμπόδισε νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἀποκέντρωσις. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ὑπηρεσία νὰ διευκολυνθῇ, ἂν ἁπλῶς ἡ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν, ὑπὸ περιορισμὸν ὅμως, δηλαδὴ ὑπάρχει ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν Συμβουλίων, ἄν, λέγω, ἡ ἐξουσία αὐτὴ μεταβιβασθῇ ἁπλῶς εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Διότι διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ Γεν. Διοικητὴς νὰ χρησιμοποιήσῃ ἐπωφελῶς τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν, ἔχει ἀνάγκην τῆς συνεργασίας ὡρισμένων ὑπηρεσιῶν καὶ ὡρισμένων Συμβουλίων. Δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη νὰ διατυπωθῶσιν εἰς ὡρισμένον ἄρθρον αἱ διατάξεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γίνωσι δεκταὶ ὅπως λειτουργήσῃ πλησίον τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γνωμοδοτῇ διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ χρησιμοποίησιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἐξουσιοδότησιν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου αὐτὸ ἔγινεν. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ προηγουμένου. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθές, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ συντάξωμεν ἕνα νόμον μὲ 400 ἄρθρα, ὁ ὁποῖος νὰ περιλάβῃ τὰς ὀργανώσεις αὐτάς.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§282Ν. ΞΗΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 (ἀναγινώσκει): «Διὰ Διαταγμάτων ἐκδιδομένων προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Διοικητικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς οἰκείας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιτρέπεται μετασχηματισμὸς τῶν ὑφισταμένων διοικητικῶν περιφερειῶν ἐφάπαξ δι’ ἕκαστον νομὸν ἐντὸς τριμήνου ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου». Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὑποθέτω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι γίνεται πλῆρες τὸ ἄρθρον καὶ ὅτι περιέχει ὅλας τὰς ἐξασφαλίσεις καὶ ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις.

§283Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέσατέ την, κ. συνάδελφε.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὡρολογόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§285Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνεζητήσαμεν χθὲς τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως νομῶν Καβάλλας καὶ Χαλκιδικῆς. Ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ κ. Γόντικα, ὅπως διὰ Διατάγματος ἀποφασισθῇ ὁ μετασχηματισμὸς τῶν διαφόρων νομῶν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἀποφεύγωνται τὰ καθ’ ἕκαστον ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν καὶ ἡ Συνέλευσις συνῄνεσεν ὅπως περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς, κατὰ τὴν γνώμην μου, περιέλαβε τὴν διάταξιν ταύτην εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Προκειμένου περὶ τῆς διοικητικῆς διαρρυθμίσεως τῶν νέων νομῶν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρεμβληθῇ καμμία δυσκολία. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἠμπορεῖτε νὰ βάλετε ὁποιουσδήποτε περιορισμούς. Εἰς τὴν διοικητικὴν ὅμως διαρρύθμισιν τῶν Νέων Χωρῶν ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ παρεμβάλῃ καμμίαν δυσκολίαν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ εὐχερὴς ἡ διεξαγωγὴ τῶν πρώτων ἐκλογῶν. Δηλαδὴ θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως εἰς τὰς Νέας Χώρας μείνουν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν σήμερον.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§287Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι γνωστόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ ἄρθρου 3, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ διαγράψῃ, διότι εἶναι τόσον κινδυνῶδες καὶ παρέχει εὐκαιρίαν τοιαύτης συναλλαγῆς ὥστε δυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐπαναστάσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Φαντάζεσθε τί ἔχει νὰ γίνῃ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἕνεκα τῶν διαφόρων κομματικῶν συμφερόντων εἷς δῆμος ἀποσπᾶται ἀπὸ ἕνα νομὸν καὶ ῥίπτεται εἰς ἄλλον. Ὅταν δηλαδὴ ἕνας πολιτευόμενος νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀνίσχυρος εἰς ἕνα σημεῖον ἢ ἰσχυρὸς εἰς ἄλλο, θὰ ζητῇ νὰ γίνῃ ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη τροποποίησις. Τοῦτο ὅμως, κύριοι, θὰ φέρῃ ἀναστάτωσιν. Δὲν βλέπω δὲ διὰ ποῖον λόγον ζητεῖται ἡ ἀνατροπὴ τῆς ὑφισταμένης διοικητικῆς διαιρέσεως, ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν ὑπάρχοντα νόμον.

§288Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διότι ἡ ἀποκέντρωσις, κ. συνάδελφε, πρέπει νὰ ταυτισθῇ μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι εἰς τὰ συμβούλια θέλομεν νὰ μετέχουν καὶ μέλη τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Γρηγοριάδης. Ἀποκρούετε τὴν ἐξουσιοδότησιν διὰ τὰς Νέας Χώρας ὅτε ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῶν Νέων Χωρῶν τὴν ζητοῦν;

§289Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄν αἱ Νέαι Χῶραι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐρρυθμίσθησαν ἀκόμη, ἔχουν ἀνάγκην νέας διοικητικῆς διαιρέσεως, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ διαιρέσεως τῶν νομῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μίαν ἱστορικὴν παράδοσιν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀνατίθεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ Διατάγματος διοικητικὴ διαρρύθμισις τῶν νομῶν αὐτῆς. Εἶναι τοῦτο μία μακρὰ ἱστορικὴ παράδοσις καὶ γνωρίζομεν τίς ἀναστάτωσις ἠγέρθη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὁσάκις ἐπροτάθη ἡ μετάθεσις ἑνὸς δήμου ἢ ἑνὸς χωρίου. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει πολὺ δίκαιον νὰ ζητῇ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητεῖ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τῆς Π. Ἑλλάδος δὲν πρέπει νὰ θιγῇ.

§290Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤθελα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἂν ἠμπορεῖτε τρεῖς νομοὺς νὰ τοὺς κάμετε ἕνα. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀναλογικὴν ψηφοφορίαν;

§291Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται ἡ ἀναλογικὴ ψηφοφορία νὰ βασισθῇ ἐπὶ εὐρυτέρας περιφερείας, θὰ γίνῃ τροποποίησις. Ὁπωσδήποτε ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν σκοπεῖ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ὑπάρχουσαν διοικητικὴν διαίρεσιν.

§292Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν διατυπώνετε, κύριε συνάδελφε, τροπολογίαν, διὰ νὰ γίνῃ κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν γενικὴ συζήτησις;

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§294Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δύο μόνον λέξεις θὰ εἴπω. Δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀσπάζεται τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως. Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ὑπάρξῃ, ἐλπίζω, ἀντίρρησις νὰ δοθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν πᾶσα ἐξουσία διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ ζητήματα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐπὶ τοῦ σημείου, ἐφ’ οὗ ἔχω μίαν παρατήρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν Π. Ἑλλάδα, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, διότι δι’ αὐτῆς μεταβάλλονται ἐκλογικαὶ περιφέρειαι καὶ δύνανται νὰ γεννηθῶσι σκάνδαλα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, γνωρίζων καλύτερον τὰ πράγματα, θὰ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποστηριζομένην γνώμην ὅτι πρέπει ἡ διάταξις αὐτὴ νὰ ἀπαλειφθῇ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Π. Ἑλλάδα.

§295ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§296Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 3 εἶναι ἐπίσης ὁμόθυμος ἡ γνώμη...

§297ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§298Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐκφράζω τὴν γνώμην μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατήρησιν τῆς διοικητικῆς διαρρυθμίσεως ὡς ἔχει σήμερον εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ν. Χώρας, ἂν συντρέχῃ περίπτωσις ἐντελῶς ἐξαιρετική, νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀφοῦ οἱ συνάδελφοι τῆς Μακεδονίας τὴν ζητοῦν. Ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα, νὰ προβαίνῃ δηλ. ὁ Ὑπουργὸς εἰς διοικητικὴν μεταρρύθμισιν μόνον διὰ Διαταγμάτων, τότε τί ἔχει νὰ συμβῇ ἕνας Θεὸς τὸ ἠξεύρει: Ἡ ἡμίσεια Συνέλευσις θὰ παραμείνῃ εἰς τὰς Ἀθήνας διότι ἔχει νὰ κανονίσῃ τὰ ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα, τὰ δικαστηριακὰ καὶ πλῆθος ἄλλων ἀναφυομένων ζητημάτων. Εἶναι λοιπὸν ἐπιβεβλημένον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Π. Ἑλλάδα — καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὸ δεχθῇ — ὅπως παραμείνῃ ἡ διαρρύθμισις ἡ ὁποία ὑφίσταται ἀπὸ τοῦ 1880.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§300Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀπόλυτος πληρεξουσιότης εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν Ν. Χωρῶν, διότι ἡ διαίρεσις αὐτῶν— τουρκικῆς προελεύσεως — δὲν ἀνταποκρίνεται πλήρως εἰς τὴν κατάστασιν. Φυσικὰ δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: Ἐπὶ Ἐπαναστάσεως εἷς δῆμος τοῦ νομοῦ Λακωνίας, ὁ δῆμος Ἀβίας, τοῦ ὁποίου ὁ πληθυσμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς 3,000 κατοίκων, εἶχεν ὑποβάλει ἀλλεπαλλήλως ἀναφορὰς εἰς διάστημα τριῶν μηνῶν ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων. Ἠναγκάσθη ὡς ἐκ τούτου ἡ Ἐπανάστασις νὰ διατάξῃ τὸν Νομάρχην νὰ ὑπάγῃ ὁ ἴδιος νὰ ἀντιληφθῇ τὰ προκύπτοντα ζητήματα. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι τὰ πάντα ἔχουσι καλῶς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ σκοπουμένη μεταβολή, ἀνάγκη αὕτη νὰ συζητηθῇ μετ’ ἐπισταμένην μελέτην.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§302Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπομιμνήσκω, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι τὸ καλῶς κείμενον δὲν πρέπει νὰ θίγεται. Δὲν ἐξετάζω πῶς ἐγένετο τὸ πάλαι, ἀπὸ τοῦ 1844, ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἐπικαλοῦμαι δικαίωμα τοῦ Κράτους παραγραφῆς ὑπὲρ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως, οὔτε τὴν ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων ἀρχαιότητα, ἵνα ὑποστηρίξω τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι μετὰ τοσοῦτον χρόνον ἡ κατάστασις αὐτὴ συνεδέθη ἀδιαρρήκτως μὲ πάμπολλα καὶ ποικίλα συμφέροντα. Διατί θέλομεν νὰ ἐκφύγωμεν ἀπὸ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ἀμεσώτερον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα; Δὲν βλέπω προσέτι νὰ ἐξεδηλώθη ἐπιθυμία ὁμόθυμος τῆς Συνελεύσεως περὶ παρεμβολῆς μιᾶς τοιαύτης διατάξεως ἐν τῷ νόμῳ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ ἐξηγήσῃ τὸ ἐπεῖγον τῆς ἀνάγκης εἶπεν ὅτι προσεχῶς θὰ ἐνεργήσωμεν δημοτικάς, κοινοτικὰς καὶ βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ ὅτι εἶναι καλὸν τὰς ἐκλογὰς ταύτας νὰ ἐνεργήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας διαιρέσεως. Ἀλλὰ διατί ἆρά γε αἱ γενησόμεναι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παλαιᾶς διαιρέσεως ἐκλογαὶ δὲν θὰ εἶναι ἐκλογαὶ ἀντιπροσωπεύσεως τοῦ γνησίου φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν αἱρετῶν αὐτοῦ Ἀρχῶν; Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι δικαιολογεῖ ὁ λόγος αὐτὸς τὴν τοιαύτην μεταβολήν. Ἐψηφίσθησαν ἤδη δύο νομοσχέδια περὶ σχηματισμοῦ δύο νέων νομῶν, τῆς Χαλκιδικῆς καὶ τῆς Καβάλλας, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιγνωμίας. Δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ συγκεχωρημένον νὰ μεταβάλωμεν οὕτω τὸν διοικητικὸν ὀργανισμόν.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσακανίκας ἔχει τὸν λόγον.

§304Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὡς πρὸς τὰς Νέας Χώρας δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίρρησις, ὅπως τὸ ἄρθρον παραμείνῃ ὡς ἔχει. Τὸ ζήτημα περιορίζεται εἰς τὸν διοικητικὸν μετασχηματισμὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Εἰς τὸ σημεῖον τὸ σημερινὸν ἐμορφώθη μία ἀτμόσφαιρα, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔζησαν καὶ κινοῦνται οἱ σημερινοὶ πληθυσμοί. Φρονῶ ὅτι κατὰ τὴν ἀρχὴν ἡ ὁποία τηρεῖται ἐν τῷ Διεθνεῖ Δικαίῳ περὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν πληθυσμῶν δύναται ἀνάλογος ἀρχὴ νὰ τεθῇ ἐν τῷ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίῳ. Πρὶν δηλ. ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὸν μετασχηματισμὸν μιᾶς διοικητικῆς περιφερείας διὰ τῆς ἀποσπάσεως ἢ προσχωρήσεως εἰς αὐτὴν δήμων ἢ κοινοτήτων—διότι τοῦτο σημαίνει μετασχηματισμὸς διοικητικῆς περιφερείας—δέον νὰ ἐρωτᾶται προηγουμένως ὁ δῆμος ἢ ἡ κοινότης, τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ τύχη.

§305Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι πολὺ λογικὴ ἡ παρατήρησις. Ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, ἂς γίνῃ δεκτόν.

§306Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὁπωσδήποτε, κ. Ὑπουργέ, διατυπῶ τὴν τροπολογίαν μου ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ μετασχηματισμὸς οὗτος ἐνεργεῖται μετὰ γνώμην τῶν οἰκείων δημοτικῶν ἢ κοινοτικῶν συμβουλίων τῶν ὑπὸ τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν μελλόντων νὰ ὑπαχθῶσι δήμων ἢ κοινοτήτων».

§307Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ ἑξῆς· ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1889, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων Πρωτοδικείων, ἐν Θήβαις καὶ ἐν Λεβαδείᾳ ἐγένοντο στάσεις, ὅτι ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν Κορίνθῳ δὲν ἐγένετο ἡ διαίρεσις, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ συμφωνήσουν διὰ τὴν ἕδραν τοῦ Πρωτοδικείου.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον.

§309Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἶναι περιττόν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀναπτύξῃ κανεὶς τὴν σπουδαιότητα τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τοὺς πολίτας ὁ καθορισμὸς ὁ ἀκριβὴς τῶν διοικητικῶν περιφερειῶν, λέγω τῆς φύσεώς των. Ἐν σχέσει ὅμως μὲ τὴν παρατήρησιν τὴν τόσον ὀρθὴν τοῦ κ. Τσακανίκα ἔχω νὰ ἀναφέρω τοῦτο, ὅτι ἀκριβῶς, λόγῳ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ὅταν ἐκλεχθῶσι τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μελετηθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὁρίων τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν νομῶν, τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, διὰ τῆς ἐκδηλώσεως τῆς γνώμης αὐτῶν τούτων τῶν πολιτῶν, τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ καθορισθοῦν τὰ διοικητικὰ ὅρια, διὰ τῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ τόσον κεφαλαιώδους. Κράτος τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ καθορίζῃ διὰ Διαταγμάτων τὰ ὅρια τῶν νομῶν, τῶν διοικήσεων καὶ ὑποδιοικήσεων, ἐνῷ γνωρίζει ὅτι ἡ μετακίνησις ἑνὸς χωρίου ἀπὸ μιᾶς διοικητικῆς περιφερείας εἰς ἄλλην δύναται νὰ προκαλέσῃ ἐπανάστασιν, βεβαίως τὸ Κράτος αὐτὸ δὲν θέλει νὰ παγιώσῃ ἥσυχον καὶ ὁμαλὸν βίον. Ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς δὲν γεννᾶται ζήτημα ὅτι εἶναι τόσον κεφαλαιῶδες τὸ θέμα αὐτό, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 3, ὡς εἶναι διατυπωμένον. Δέχομαι ὅτι εἰς τὰς Νέας Χώρας, ὅπου αἱ διοικητικαὶ περιφέρειαι δὲν εἶναι καθωρισμέναι, ὑπάρχουν πλεῖστοι λόγοι συνηγοροῦντες πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ἂς ὑποβληθῇ εἰδικὸν νομοσχέδιον, ὅπως διὰ τὸν νομὸν Καβάλλας καὶ διὰ τὸν νομὸν Χαλκιδικῆς. Ὡς πρὸς τὴν Κρήτην ὅμως δὲν ὑφίστανται παρόμοιοι λόγοι. Ἄλλως τε εἶναι τοῦτο ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐξαντληθῇ τόσον εὐκόλως καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται καὶ τὸ ἄρθρον 4).

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§311Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ἔχω νὰ προτείνω τὴν ἑξῆς προσθήκην (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο μετέχουσι καὶ ἄλλα πρόσωπα ἐπιλεγόμενα καὶ ἐξ ἰδιωτῶν, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ ἀριθμὸς τούτων δύναται νὰ εἶναι ἴσος πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξ ὑπαλλήλων μελῶν».

§312Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος. Ἡ συζήτησις συνεπῶς κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων νομοθεσίας». Ὁ κ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§315Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τίνος ἄρθρου; Νὰ ἀναγινώσκωνται παρακαλῶ τὰ ἄρθρα, κ. Πρόεδρε.

§316Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Γενικῶς θὰ ὁμιλήσω, κ. Ὑπουργέ.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Κρεμεζῆ.

§318Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 1, ἤθελον νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν, ὅπως προστεθῇ γʹ παράγραφος εἰς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νόμου ͵ΔΝΖʹ «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων», ὁρίζουσα ὅτι εἰς πόλεις ἐν αἷς ἑδρεύουσι Πρωτοδικεῖα ἐκλέγονται δήμαρχοι. Σκοπὸς τῆς τροπολογίας δὲν εἶναι ἄλλος, παρὰ ὅτι αἱ πόλεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσουν ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἐνέχει ἡ ἑνιαία διεύθυνσις ἑνὸς δημάρχου πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν. Κατόπιν ὅμως τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλῶ ὅτι τῆς τροπολογίας ταύτης παραιτοῦμαι. Ἔχω καὶ δευτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ἀφορῶσαν συναδέλφους, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγομαι καὶ ἐγώ, οἱ ὁποῖοι ἐξεδήλωσαν τὴν ἐπιθυμίαν ἵνα κατὰ τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογὰς πολιτευθῶσιν. Αἱ διατάξεις τοῦ παλαιοῦ νόμου εἶναι σαφεῖς καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν ὅπως μὴ ὑφίσταται τὸ ἀσυμβίβαστον καὶ μὴ ὑποχρεοῦται ὁ πληρεξούσιος εἰς παραίτησιν, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐκλογήν του νὰ προτιμᾷ μίαν τῶν δύο ἰδιοτήτων.

§319Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§321Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 30, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖται ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας.

§322Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 36, ἥτις γίνεται δεκτή.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§324Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὅταν ἐψηφίζετο, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸ 1912 ὁ νόμος περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων, ἐτίθετο ὡς βάσις ὅτι πᾶς συνοικισμὸς ἐκ 300 ψυχῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ αὐτοτελῆ κοινότητα, δηλαδὴ διεπνέετο ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως τῆς κοινότητος. Παρὰ τὴν βάσιν αὐτὴν ὑπῆρξεν ἓν ἄρθρον ἀκροτελεύτιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς κυρίως συνοικισμοὺς τοὺς πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, ἐντὸς τῆς περιοχῆς τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δηλαδὴ τῆς Κηφισιᾶς, τοῦ Χαλανδρίου καὶ τοῦ Ἀμαρουσίου, νὰ ἀποτελέσωσιν ἰδίας κοινότητας, καίτοι ἀπετελοῦντο οὗτοι ἐκ πλέον τῶν 300 ψυχῶν καὶ ἠδύναντο νὰ αὐτοδιοικηθῶσι κάλλιον πλείστων ἄλλων μερῶν, λόγῳ μορφώσεως τῶν κατοίκων καὶ γειτνιάσεως πρὸς τὸ κέντρον. Ἡ διάταξις αὐτὴ προφανῶς ἀντέκειτο πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ὅλου νόμου καὶ εἶχεν ἐλατήριον ἐντελῶς προσωπικὸν καὶ κομματικόν.

§325Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἦτο τοῦ κ. Κ. Δεμερτζῆ, ὁ ὁποῖος ὑπέδειξε τότε εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἀνάγκην ἵνα αἱ κοινότητες αὐταὶ μὴ ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομικὸν πρόσωπον, ἀλλὰ νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§326Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ ἦτο τὸ πρόσχημα ἁπλούστατα, διότι ἦτο δυνατὸν κοινότητες, ὡς τῆς Κηφισιᾶς καὶ τοῦ Ἀμαρουσίου, νὰ εἶναι ἀνθηρόταται, νὰ ἔχωσι πόρους καὶ νὰ διοικῶνται καλύτερον καὶ ἀπὸ τοὺς δήμους. Ὁ λόγος ἦτο ἁπλούστατος, τὸ ἤθελον οἱ τότε δημοτικοὶ πολιτευόμενοι διὰ νὰ ἔχωσι μεγαλυτέρας περιφερείας καὶ περισσοτέρας θέσεις. Κατὰ μείζονα λόγον σήμερον, ὁπότε ἐπῆλθεν ἁλματικὴ ἐξέλιξις καὶ ἐπολλαπλασιάσθησαν οἱ κάτοικοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸ τὸ ἄθλιον συγκεντρωτικὸν σύστημα τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Δὲν εἶναι ἐφικτὸν διὰ τῆς συγκεντρώσεως αὐτῆς νὰ ἐπαρκῇ ὁ δήμαρχος εἰς τὰς ἀκροτάτας περιφερείας. Εἰς ἄλλα Κράτη ὑπάρχουσι τμήματα καὶ ἐντὸς τῶν πόλεων διοικούμενα μὲ παρέδρους ἢ κατ’ ἄλλον ἀποκεντρωτικὸν τρόπον. Ὁ κοινοτικὸς δὲ νόμος προβλέπει διὰ γενικὰ ζητήματα ἐνδιαφέροντα πλείονας ὁμόρους κοινότητας ἢ δήμους· λ. χ. διὰ τὸ ζήτημα τοῦ φωτισμοῦ ἢ τῆς ὑδρεύσεως τὴν σύμπραξιν καὶ κοινὴν διαχείρισιν διὰ συνδέσμου, ὥστε καὶ ἡ Κηφισιὰ ἢ ἄλλαι κοινότητες νὰ δύνανται νὰ κάμουν ἕνα συνδυασμὸν μὲ τὸν δῆμον Ἀθηναίων διὰ γενικά τινα θέματα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν τροπολογίαν μου, ὡς δικαίαν μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐγὼ διετύπωσα εἰς αὐτὴν ὅτι οὐχὶ αὐτομάτως διὰ τοῦ νόμου, ἀλλὰ δυνητικῶς διὰ Προεδρικοῦ Διατάγματος, ἀναλόγως τοῦ συνοικισμοῦ καὶ τοῦ εὐθέτου χρόνου, νὰ εἶναι δυνατὸν οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι νὰ κατασταθῶσιν αὐτοτελεῖς κοινότητες, χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ κάτοικοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκαμε δεκτὴν τὴν τροπολογίαν ὑπὸ ἄλλην μορφήν, ὅτι πρέπει δηλαδὴ νὰ τὸ ζητήσουν οἱ κάτοικοι καὶ μάλιστα ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας. Αὐτὸ φαίνεται θεωρητικῶς ὀρθόν. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν πρᾶξιν. Οἱ πολλοὶ θὰ ἀδιαφορήσουν, θὰ ὑπάρξῃ δὲ καὶ ἰδιοτελὴς ἀντίδρασις, ἐνῷ εἶναι στοιχειῶδες καθῆκον ἡ αὐτοδιοίκησις διὰ τοὺς ἐν λόγῳ συνοικισμούς. Ἔπειτα τάσσεται εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μία προθεσμία 3 μηνῶν. Οἱ ὀλίγοι ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ματαίωσιν τοῦ ἀποχωρισμοῦ θὰ συγχύσουν τὰ πράγματα καὶ θὰ διαδώσουν ὅτι θὰ αὐξηθοῦν αἱ δημοτικαὶ φορολογίαι. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὅτι θὰ πληρώσουν δηλ. κάτι περισσότερον οἱ κάτοικοι διὰ νὰ κυβερνήσουν αὐτοὶ καὶ βελτιώσουν τὸν Τόπον των, εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς ἐρωτήσωμεν ἂν θέλουν νὰ αὐτοδιοικηθοῦν; Ἠρωτήθησαν τόσα ἄλλα μικρὰ χωρία τῆς Ἑλλάδος; Ἄν, κ. Ὑπουργέ, ἀναγνωρίζετε ὅτι εἶναι ὀπισθοδρομικὸν καὶ ἀνελεύθερον συνοικισμὸς 8.000 καὶ 10.000 κατοίκων νὰ μὴ σκέπτεται καὶ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς διοικήσεως τῶν τοπικῶν συμφερόντων του, καὶ νὰ ἀναθέτῃ εἰς ἄλλην Ἀρχὴν τὴν κηδεμονίαν καὶ διακυβέρνησίν του, συνοικισμὸς ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ μορφωμένα πρόσωπα, ἀπὸ κατοίκους πρώτης τάξεως, νομίζω ὅτι ἔχετε καθῆκον καὶ νὰ τοῦ ἐπιβάλετε ἀκόμη τὴν αὐτοδιοίκησιν. Δι’ αὐτὸ προτιμῶ τὴν ἰδικήν μου διατύπωσιν.

§327Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς φαίνεται μικρὰ ἡ προθεσμία;

§328Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἄν ἐπιμένετε εἰς τὸ νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ κάτοικοι, θὰ παρεκάλουν τοὐλάχιστον, ὅπως διὰ Διατάγματός σας ἐπιτρέπεται ἡ παράτασις τῆς πρὸς τοῦτο προθεσμίας, διὰ νὰ μὴ ἐκπνεύσῃ αὕτη ἄπρακτος μὲ τὴν συνήθη ἀδιαφορίαν.

§329Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἤθελον νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἀνάγνωσιν, προκειμένου περὶ ταμειακῆς διευκολύνσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἐπιφέρω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ὅτι «διὰ Διατάγματος ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ὁρισθήσονται ἡ χορήγησις εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας παγίας προκαταβολῆς, τὸ ποσὸν αὐτῆς, ὁ τρόπος τῆς λογιστικῆς τακτοποιήσεως αὐτῆς, ὡς καὶ πᾶσα σχετικὴ λεπτομέρεια». Τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι θὰ τακτοποιηθῇ ταμειακῶς τὸ ζήτημα.

§330Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἔχουν προσόδους ἄνω τῶν 50.000 δραχ. πρέπει νὰ ἔχουν ἴδιον ταμεῖον.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§332Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ζητεῖται ἡ εὔρυνσις τῆς δικαιοδοσίας τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ ἡ κατάργησις καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ προληπτικοῦ διοικητικοῦ ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἓν τῶν κυριωτέρων προσκομμάτων, ἕνεκα τῶν ὁποίων παρημποδίσθη ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ δρᾶσις τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν δήμων. Ἐκτὸς ὅμως αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ δυσκολίαι σοβαραί, μία τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν λαμβάνουν αἱ κοινότητες τὰς προσόδους αὐτῶν τὰς εἰσπραττομένας. Ἕνεκα τῆς ἰδιοτροπίας τῶν ταμιῶν καὶ τῆς ἀποστάσεως τῶν κοινοτήτων ἀπὸ τῶν ταμείων ἡ ἀνάληψις τῶν χρημάτων τῶν κοινοτήτων εἶναι ἀδύνατος. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ εὕρῃ ἄλλα κέντρα καταθέσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν πλέον πρόθυμα καὶ πλησιέστερα πρὸς τὰς κοινότητας. Ὡς τοιαῦτα δὲ προτείνω νὰ χρησιμοποιηθοῦν τὰ ταχυδρομικὰ ταμιευτήρια, τῆς Κυβερνήσεως, συνεννοουμένης σχετικῶς μὲ τὰς Τραπέζας, εἰς τρόπον ὥστε, ἔναντι προνομίων τινῶν πρὸς αὐτάς, νὰ ὑποχρεωθοῦν αὗται νὰ ἱδρύσουν πρατήρια τραπεζιτικὰ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἀνακουφισθῇ ὁ λαός. Ἐπίσης προτείνω ὅπως, καταργουμένου τοῦ προληπτικοῦ ἐλέγχου, ἐνεργῆται ἔλεγχος δικαστικός, ὁπότε θὰ προλαμβάνωνται καὶ καταχρήσεις. Λάβετε, κ. Ὑπουργέ, τὴν τροπολογίαν.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§334Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠνόησα καλῶς, λόγῳ τῆς τάξεως ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν συζήτησιν, τί ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν κ. Μυλωνᾶν. Ἄν ἔγινε τίποτε δεκτόν, εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσω σχετικῶς μὲ τὴν Κηφισιάν. Οὐχὶ ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ἀλλ’ οἱ κάτοικοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Τότε ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων ἤθελε νὰ ἀποτελέσῃ ἡ Κηφισιὰ ἰδιαιτέραν κοινότητα. Τώρα ὅμως ἔχει αὕτη τελείως ἐγκαταλειφθῆ. Αἱ ὁδοί της μετεβλήθησαν εἰς χειμάρρους, ὁ δὲ δῆμος Ἀθηναίων ὄχι μόνον δὲν προσφέρει τίποτε, ἀλλὰ ἀφαιρεῖ καὶ τὸ νερό της.

§335Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγένετο δεκτὴ τροπολογία διὰ τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι τῆς Κηφισιᾶς ἠμποροῦν, ἂν θέλουν, νὰ ὑποβάλουν, ἐντὸς προθεσμίας τριῶν μηνῶν δυναμένης νὰ παραταθῇ διὰ Διατάγματος, αἴτησιν ὅπως ἀποτελέσουν ἰδιαίτερον δῆμον.

§336Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συνοικισμοὺς τῶν προσφύγων, τί ἔγινε; (Θόρυβος).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§338Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἀφήσῃ ἐλευθέρας τὰς κοινότητας νὰ διαχειρισθοῦν τὸ χρῆμα τὸ ἰδικόν των, διότι εἶναι τόσα τὰ ἐμπόδια τοῦ λογιστικοῦ νόμου διὰ τὴν ἀνάληψιν χρημάτων, ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ κάμουν τίποτε.

§339Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπεφασίσθη ὅπως διὰ Διατάγματος ληφθοῦν μέτρα διὰ τὸν λογιστικὸν νόμον.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§341Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐπίμαχον ζήτημα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Προτείνω μίαν μέσην λύσιν. Νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ψῆφος μόνον εἰς τὰς γυναῖκας αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀπολυτήριον Δημοτικοῦ Σχολείου.

§342ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλομενόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§344Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ δημάρχου ὡς αἱρετοῦ ἄρχοντος καὶ συνέβη ἓν ἀγαθὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα: Ἡμέρωσεν αὕτη, ἐδημιουργήθησαν αἱ κοινότητες μὲ εὐρύτερον κύκλον καὶ περιωρίσθη ἡ ἐκλογὴ δημάρχου μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Ὀρθὸν νομίζω εἶναι νὰ ἐπεκταθῇ ἡ διάταξις αὕτη περὶ τῶν κοινοτήτων καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον ὁ πρόεδρος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Αὐτὴ ἡ σκέψις δὲν εἶναι μόνον ἰδική μου, ἀλλὰ καὶ παλλῶν ἄλλων. Ὑποβάλλω τὴν σκέψιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἀποφασίσῃ.

§345Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καθὼς θὰ ἐνθυμῆσθε, μεταξὺ τῶν περισσότερον ἀγωνισθέντων διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν αἱρετῶν ἀρχόντων ἤμην καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ τὴν πρότασίν σας, διότι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς θὰ παρουσιασθοῦν πολλὰ ἔκτροπα. Τὸ ζήτημα τὸ προέχον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀπὸ ἐννέα ἐτῶν τὰ κοινοτικὰ πράγματα διαχειρίζονται ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνεβαπτίσθησαν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Ἡ Κυβέρνησις σπεύδει εἰς τὴν πρὸς τοὺς κοινοτικοὺς ἄρχοντας ἀνανέωσιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς, χωρὶς νὰ εἰσάγωνται ριζικαὶ καινοτομίαι εἰς τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταματόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§347Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ γίνῃ μία τροποποίησις εἰς τὸ ἄρθρον περὶ τῶν ὁρίων τῶν κοινοτήτων, διότι αἱ κοινότητες ἔχουν ἐξαντληθῆ χρηματικῶς εἰς τοὺς δικαστικοὺς ἀγῶνας.

§348Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὴ ζητεῖτε νὰ ἐπουλώσωμεν πληγὰς αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦν εἰς τὰ 3% τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀνοίξωμεν ἄλλας εἰς τὰ 99,7%.

§349Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εἶναι πολλαὶ κοινότητες αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰ δικαστήρια ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸ ἀφήσετε ἔτσι τὸ πρᾶγμα.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§351Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Ἤδη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1912 ὑφίστατο ὁ νόμος περὶ δήμων. Ἡ Πολιτεία, θέλουσα ἵνα ἡ διοίκησις βελτιωθῇ, κατήργησε τὸν νόμον αὐτὸν τὸν ὁποῖον ἀντεκατέστησε διὰ τοῦ νόμου ͵ΔΟΝΖʹ. Πολλὰ παρὰ τοῦ νεαροῦ νόμου ἤλπισεν ἡ Πολιτεία. Δυστυχῶς ὅλα τὰ τρωτὰ τὰ ὁποῖα ἀπέρρευσαν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ νεαροῦ νόμου δὲν ἐβελτιώθησαν καὶ τοῦτο διότι ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ συστάσει τοῦ νόμου ἔγκειται τὸ ἐλάττωμα. Καθωρίσθη διὰ τῶν ἐκλογῶν ὅτι δύνανται οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἐκλέγωσι τὰ ⅔ τῶν συμβούλων, προκειμένου περὶ τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν δήμων, ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸ ⅓ ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν. Καὶ τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον ἐξέλεγε τὸν πρόεδρον, ὁ ὁποῖος εἶχε τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁ δήμαρχος. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη διάταξις τοῦ νόμου, κύριοι, εἶχε πολλὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, διότι κατήντησεν, ἐπειδή, ὅπως εἶναι γνωστόν, ἡ διάρκεια τῆς θητείας ἑκάστου προέδρου ἦτο ἓν ἔτος, κατήντησε, λέγω, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναλήψεως ὑφ’ ἑκάστου προέδρου τῆς Ἀρχῆς μέχρι τοῦ χρόνου τῆς λήξεως, ἐπειδὴ ὁ ἑκάστοτε πρόεδρος ἐγνώριζεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν Ἀρχήν, νὰ ἀρχίζῃ μεταξὺ τῶν διαφόρων πλειονοψηφούντων διηνεκὴς ἅμιλλα καὶ δελεασμὸς τῶν διαφόρων συμβούλων. Αὐτὸ τὸ ἄτοπον δύνασθε διὰ τοῦ νέου νόμου νὰ τὸ διορθώσητε. Ὁ πρόεδρος νὰ ἐκλέγηται ἐφόσον καὶ ἡ θητεία τοῦ συμβουλίου. Συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς παράδοξον: Κατήντησεν οἱ ἀναπληρωματικοὶ σύμβουλοι νὰ διευθύνουν.

§352Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ διορθώνεται.

§353Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Πλὴν τούτου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἄφησε τὰς κοινότητας νὰ προοδεύσουν εἶναι ὅτι ἀνετέθησαν καθήκοντα διαχειριστοῦ καὶ ταμίου εἰς τοὺς δημοσίους ταμίας, οἱ ὁποῖοι τὸ ἔχουσιν ὡς πάρεργον τὸ ἐπάγγελμα καὶ ὡς ἐκ τούτου πολλὰ ἔσοδα ἡ κοινότης δὲν εἰσπράττει. Οἱ ταμίαι εἰσπράττουν μόνον ἐκεῖνα ἐκ τῶν ὁποίων μέλλουν νὰ εἰσπράξουν ποσοστά. Ἔσοδον μικρᾶς σημασίας δὲν εἰσπράττεται. Πλὴν τούτου εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πληρωμῆς τῶν ἐνταλμάτων οἱ δημόσιοι ταμίαι τοῦ Κράτους παρεμβάλλουν διάφορα προσκόμματα, οὕτως ὥστε οἱ ἐργολάβοι δὲν προσέρχονται νὰ μειοδοτήσωσι, διότι δὲν εἰσπράττονται τὰ ἐκδιδόμενα χρηματικὰ ἐντάλματα. Διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς μοῦ φαίνεται ὅτι θεραπεύεται ἡ ἔλλειψις αὕτη. Ἐγὼ ἤθελον ἵνα αἱ κοινότητες, αἵτινες ἔχουσιν ἔσοδα ὑπερβαίνοντα τὰς 20, 30 ἢ 50 χιλ. δραχμῶν, ἔχωσιν ἴδιον ταμεῖον, ὁπότε καλύτερον θὰ φροντίζουν καὶ περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων, εὑρισκόμεναι ἐν τῷ Τόπῳ καὶ θὰ εὐκολύνωνται καὶ αἱ συναλλαγαὶ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν προσόδων. Σήμερον οἱ δικαιοῦχοι τῆς κοινότητος εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ πᾶνε εἰς τὰς ἕδρας τῆς ἐπαρχίας, ὅπου ἑδρεύει ὁ ἐπαρχιακὸς ταμίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχουσιν ἀνατεθῆ τὰ καθήκοντα αὐτά. Πλὴν τούτου, διὰ τοῦ νόμου καθωρίσθησαν δικαιώματα παραστάσεως εἰς μίαν κοινότητα μεγίστην ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεπαρκέστατον.

§354Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐξάνεται.

§355Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν ἑξῆς πρόνοιαν: Νὰ εἶναι ἡ παράστασις 5% καὶ νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὰς 10 χιλ. δραχ. τὸ ἔτος. Φαντασθῆτε ἕνα ἄνθρωπον νὰ ἐκτελῇ μίαν ἐργασίαν κοπιώδη καὶ νὰ μὴ ἀμείβεται. Τώρα σεῖς λέγετε ὅτι τὸ λαμβάνει ὡς officio, ἀλλὰ θὰ βαρεθῇ κατόπιν. Ἐκτὸς τούτου, ἵνα λείψωσιν αἱ διενέξεις καὶ ὑπάρχῃ ἁρμονία εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου, ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου νὰ γίνεται καὶ αὐτή, εἰ δυνατόν, ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ἵνα τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν δύναμιν ἀντλῇ, ὅπως ὁ Δήμαρχος, ἀπὸ τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι ἀπὸ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, διότι καθίσταται ὑποχείριος. Ἕν ἄλλο ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω ἀπόλυτον ἄρνησιν, εἶναι τὸ τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Ἂν ὑπῆρχε μία καταφορὰ ἐναντίον τῆς παρελθούσης Συνελεύσεως, ἡ καταφορὰ ἦτο ἐκ τῆς συζητήσεως πρὸς παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Μεγαλυτέρα καταφορὰ ἦτο δι’ αὐτὸ παρὰ διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν.

§356Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ἔχω ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν. (Θόρυβος).

§357Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν εἶδα, ἀλλ’ ἀπορρίπτεται.

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§359Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὸ ἑξῆς: Οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων ἔχουσιν ἐπιβαρυνθῇ μὲ τόσα κρατικὰ καθήκοντα καὶ τόσας φροντίδας, ὥστε δυσκολευόμεθα νὰ εὕρωμεν πρόεδρον. Ὄχι μόνον δὲν μαλώνουν, ἀλλὰ δὲν δέχονται. Ὥστε ὁ μόνος τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσελκύσωμεν ἀνθρώπους ἱκανοὺς εἶναι νὰ τοῖς αὐξήσωμεν τὰς ἀποδοχάς, διότι αὐτὰ ποὺ παίρνουν δὲν φθάνουν νὰ ταΐσουν οὔτε τοὺς χωροφύλακας ποὺ παίρνουν μαζί των. Προτείνω λοιπὸν νὰ αὐξηθοῦν τὰ ἔσοδα ἀναλόγως τῶν βαρῶν, δηλ. μέχρι τοῦ διπλασίου. Πρέπει, κύριοι, νὰ δοθῇ μεγάλη σημασία εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι δὲν θὰ ἔχωμεν ὑποψηφίους εἰς τὰς ἐκλογάς. Θὰ καταντήσῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ἀσημοτάτων προσώπων. Ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν αὐτήν, κ. Ὑπουργέ, καὶ κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§361Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα, διότι σήμερον ἔχομεν προέδρους κοινοτήτων οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς περισσοτέρας κοινότητας εἶναι οἱ χείριστοι, διότι κανένας καλὸς δὲν πάει.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§363Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ εἶναι αὐτόχρημα ἀνάξιον τοῦ ἀρίστου νόμου, ἂν δὲν γίνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι.

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσιμπίρης ἔχει τὸν λόγον.

§365Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἶναι ὄντως σοβαρώταται. Οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων, μὴ ἀμειβόμενοι, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τὸν ζῆλον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχουν. Καὶ ἀφοῦ βλέπομεν τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται....

§366Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ὑπάλληλοι αὐτοί, κ. συνάδελφε.

§367Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. ... εἶναι εὔλογον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἀμειφθῶσι. Προτείνω λοιπὸν νὰ τεθῇ ἓν ποσοστὸν ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων διὰ νὰ μὴ κατατρώγωνται τὰ χρήματα τὰ κοινοτικὰ καὶ νὰ μὴ ἐξευτελίζωνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Διότι ὄντως οἱ ἱκανώτεροι πρέπει νὰ γίνωνται πρόεδροι, ὅπως καὶ οἱ βουλευταί.

§368Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐτόνισεν ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος εἶναι ἀξίωμα τιμητικόν. Συμφωνῶ. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁρίζεται ὅτι ἡ ἀμοιβὴ ἡ ὁποία δίδεται παρέχεται ὡς ἔξοδα παραστάσεως καὶ ὄχι ὡς μισθός. Ἀλλὰ τιμητικὰ ἀξιώματα ὑπάρχουν καὶ ἄλλα. Τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ βουλευτοῦ κλπ. Οὐδεὶς ὅμως εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐσκέφθη ὅτι τὰ ἀξιώματα ταῦτα πρέπει νὰ ἀσκοῦνται δωρεάν. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἄποψίν του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ φθάσῃ εἰς τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Ἡ κοινοτικὴ Ἀρχὴ θὰ περιέλθῃ ἢ εἰς τὸν χειρότερον τοῦ χωρίου, ὁπότε ἡ διαχείρισις θὰ ἦτο ὀλεθρία διὰ τὰ συμφέροντα τῆς κοινότητος, ἢ εἰς τὸν πλουσιώτερον τοῦ χωρίου, ὁ ὁποῖος, ὑπερέχων τῶν ἄλλων διὰ τοῦ πλούτου του καὶ ἀναλαμβάνων τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος φαντασθῆτε ποίαν ἐπιρροὴν θὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καταδικάζει τὸ νομοσχέδιον τοὺς κατοίκους τῶν κοινοτήτων. Θέλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκλέξῃ τὴν διοίκησιν αὐτήν; Ἄς τὴν ἐκλέξῃ. Ἀλλά, ἐφόσον πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ θεσμὸς αὐτοδιοικήσεως, πρέπει ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνεται μεταξὺ τῶν καταλληλοτέρων προσώπων....

§369Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὸν εἰσάγω· ὑπῆρχεν ὁ θεσμός. Δὲν ἀπέτυχε δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ θεσμός· ἀπέτυχε διότι δὲν ἔγιναν ἐκλογαί.

§370Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἀπέτυχεν ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι ὁ κάτοικος ἑνὸς χωρίου, βλέπων ὅτι δὲν ἀμείβεται ἐπαρκῶς, δὲν ἀναλαμβάνει τὰς φροντίδας τῆς κοινότητος. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς σκέψεις του ὁ κ. Ὑπουργός.

§371Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶν εἰς τὰς τελευταίας παρατηρήσεις τοῦ κ. Τσακανίκα, λέγω ὅτι, ἂν ὑπῆρχε κάτι τρωτὸν τοὐλάχιστον εἰς τὴν κοινοτικὴν διοίκησιν, εἶναι τοῦτο μόνον, τὸ ὅτι ἀπέχουν οἱ ἐκλεγέντες κοινοτικοὶ ἄρχοντες ἐννέα ὅλα ἔτη ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς των. Δὲν ὑπάρχει δὲ καμμία ἔνδειξις ὅτι, ἂν ἐξελέγησαν κακοὶ ἄρχοντες πρὸ ἐννέα ἐτῶν, ἐξελέγησαν διότι ὁ ὑπάρχων νόμος τοῖς δίδει τοσαύτην ἀποζημίωσιν καὶ ὄχι ἄλλην δι’ ἔξοδα παραστάσεως. Ἄν πραγματικῶς ἐνδιαφερώμεθα διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τοὺς κοινοτικοὺς ἄρχοντας, πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογάς. Πᾶσα παρέλκυσις τῆς συζητήσεως πρὸς τὸ συμφέρον διαφόρων προσώπων θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα μόνον τὴν ἐπὶ μακρότερον χρόνον διαιώνισιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως.

§372Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ τὴν δήλωσιν τὴν τελευταίαν ποὺ ἐκάματε ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν γνωρίζετε τὸ κοινοτικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ὀφείλεται ἡ ἀποτυχία τῶν κοινοτήτων εἰς τὸ ὅτι ἔχομεν ἐννέα χρόνια νὰ ἴδωμεν ἐκλογὰς τῶν κοινοτικῶν Ἀρχῶν, ἀλλ’ ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ ὅτι ἡ κοινότης ἔχει ἀπὸ ἐπάνω τὸν νομάρχην καὶ τὸν ὑπάλληλον τὸν ἀστυνομικόν, οὐδεὶς δὲ ἔντιμος ἄνθρωπος θὰ παρουσιασθῇ νὰ γίνῃ κοινοτικὸς ἄρχων, διότι πρέπει νὰ κάθεται προσοχὴ στὴν Νομαρχία μπροστὰ στὸν τελευταῖο γραφέα τῆς Νομαρχίας. Ἡ ἀποτυχία ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ ὅτι ἀκριβῶς δὲν παρέχεται καμμία ἀμοιβὴ εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος, ὁ ὁποῖος, ἐκτὸς τῶν καθηκόντων τῶν κοινοτικῶν, ἔχει καθήκοντα κρατικὰ τόσον πολλά, ὥστε νὰ μὴ προφθάνῃ ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ βράδυ νὰ τελειώνῃ τὴν ἐργασίαν του. Δι’ αὐτὸ ἔχομεν τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν δέχεται κανεὶς οἰκοκύρης νὰ γίνῃ πρόεδρος κοινότητος καὶ δέχονται μόνον ἐκεῖνοι ποὺ πηγαίνουν μὲ πρόγραμμα νὰ κλέψουν. Ἄλλος λόγος εἶναι ὅτι ὑπάρχουν καὶ αἱ δαπάναι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι καταφεύγουν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος. Καὶ τέλος σοβαρὸς ἐπίσης λόγος εἶναι τὸ ὅτι ἀκριβῶς ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος δὲν ἐκλέγεται ἀμέσως, ἀλλ’ ἐμμέσως. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τρεῖς λόγοι εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται σήμερον ἡ ἀποτυχία τῶν κοινοτήτων. Μὲ τὰς ἐμμέσους ἐκλογὰς ἔχομεν παζαρλίκια.

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης ἔχει τὸν λόγον.

§374Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ὁ θεσμός, κύριοι, ἀπέτυχε διότι ἡ κοινότης εἶναι ἄπροικος, διότι δὲν ἐδώσαμεν εἰς τὴν κοινότητα τὴν ἀνάλογον προσοχήν, ὥστε νὰ προικοδοτηθῇ καὶ νὰ ἔχῃ ἕνα ταμεῖον μὲ τὸ ὁποῖον θὰ πρόκειται νὰ κάνῃ τὰ ἔργα της. Μὲ τὰς κοινότητας ἐβλάψαμεν τὸν Τόπον, διότι ἐδημιουργήσαμεν πολιτικολογίαν. Ἂν δὲ τὸ σύστημα ναυαγεῖ σήμερον, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ προικοδοτηθῇ ἡ κοινότης διὰ μιᾶς φορολογίας, ὥστε μὲ αὐτὰ τὰ χρήματα νὰ ἠμπορῇ νὰ κάμῃ τοὺς δρόμους της καὶ ὅ,τι ἄλλο χρειάζεται.

§375Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Φαίνεται ὅτι ἡ συζήτησις διεξάγεται ἀπὸ πολλοὺς τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου. Πρέπει νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἤδη ἔχει τοῦτο τροπολογηθῆ. Ὁρίζεται ἡ αὔξησις εἰς 50%....

§376ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι 100%.

§377Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πολὺ καλά. Δέχομαι, κ. Πρόεδρε, ἑκατὸν τοῖς ἑκατόν.

§378ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§379Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιληφθῇ κανεὶς τί γίνεται δεκτὸν καὶ τί δὲν γίνεται. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἡ συζήτησις νὰ διεξαχθῇ κατ’ ἄρθρον. Καὶ διὰ νὰ τελειώνωμεν δηλῶ ὅτι τὰς ὑποβαλλομένας τροπολογίας εἰς τὸ ἄρθρον 1 δὲν δύναμαι νὰ τὰς ἀποδεχθῶ. (Θόρυβος).

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ λάβουν τὰς θέσεις των. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀπορριφθεισῶν τῶν ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογιῶν).

§381ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε..... (Θόρυβος).

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡσυχία. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–29).

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 30. (Ἀναγινώσκεται).

§384ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπαράδεκτον· ἀπορρίπτεται. (Θόρυβος).

§385ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§386Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§387Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸν λόγον... (Θόρυβος).

§388ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§389Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι τρόπος αὐτὸς διὰ τοῦ ὁποίου ἀπορρίπτονται ἢ γίνονται δεκτὰ τὰ νομοσχέδια. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχει ἀρκετὸς ἀριθμὸς πληρεξουσίων, θὰ ἦτο ἀρκετὸν νὰ γίνῃ δι’ ἀναστάσεως ἀποδεκτόν.

§390ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§391Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον οἱ ἀντιφρονοῦντες ἤθελον ἐπιμείνει εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἠναγκασμένη, ὅπως ἐδήλωσε καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ ἀποσύρῃ τὸ ἄρθρον. Διότι περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται περὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως παραχωρήσεως δικαιώματος ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς μετὰ πενταετίαν. (Θόρυβος).

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Στοιχειῶδες καθῆκον εἶναι νὰ ἀκούσετε τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§393Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐπειδὴ ὁ μεγαλύτερος ἀριθμὸς τῶν παρόντων πληρεξουσίων ἀνήκει εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὀφείλω νὰ ἀναφέρω ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἀπὸ τοῦ 1917 διεκήρυξεν ὅτι στοιχειώδης ὑποχρέωσις εἶναι νὰ παραχωρηθῇ ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας, κατὰ τὰς κοινοτικὰς ἐκλογάς. Ὄντως εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξαιρετικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουν ὅπως εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς αἱ γυναῖκες ἔχωσι ψῆφον. Οἱ λόγοι εἶναι οἱ ἑξῆς: Λόγῳ τῆς μεταναστεύσεως, ἕνας μέγας ἀριθμὸς οἰκογενειῶν δὲν ἔχει προστάτας παρὰ μόνον γυναῖκας. Ἡ ψῆφος δὲ συντελεῖ, ὡς γνωρίζετε, καὶ πρὸς προστασίαν τῶν δικαιωμάτων ἑκάστης οἰκογενείας. Ἡ μετανάστευσις συνετέλεσεν, ὥστε ἡ σύνθεσις τοῦ πληθυσμοῦ εἰς πλείστας ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος νὰ εἶναι πλημμελής. Δὲν εἶναι ὁ λόγος ὅτι ἐσκέφθημεν νὰ παραχωρήσωμεν δικαιώματα εἰς γυναῖκας πρόσφυγας. Δὲν βλέπω λοιπὸν κανένα λόγον ὅπως ἡ Συνέλευσις μὴ δεχθῇ τὸ ἄρθρον, διότι θὰ ἦτο ἀξιοθρήνητον ἂν ἐφανταζόμεθα ὅτι, ἂν δοθῇ εἰς τὰς γυναῖκας διὰ τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς ψῆφος, θὰ ἔχωμεν τὴν ἀνηθικότητα καὶ ἐξαχρείωσιν. Μὴ θέλωμεν τὸν ὑποβιβασμὸν τῆς ἀνδρικῆς ἀξιοπρεπείας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ ἑνὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ μετὰ πενταετίαν, δὲν βλέπω τὸν λόγον ὅπως μὴ ἡ Συνέλευσις ἀποδεχθῇ τὸ ἄρθρον. Ὁπωσδήποτε δηλῶ ὅτι, ἐφόσον οἱ ἀντιφρονοῦντες ἐπιμένουν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, διότι θέλουν νὰ ἐκβιάσουν τὴν Συνέλευσιν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀποσύρῃ τὸ ἄρθρον. (Χειροκροτήματα).

§394ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἐπιμείνητε, κ. Πρόεδρε.

§395Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ζήτω ἡ Δημοκρατία μὲ τὰ λόγια! — Εἶναι ἐντροπή!... Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀναχρονισμὸς ἡ ἀπόρριψις τοῦ ἄρθρου. (Θόρυβος).

§396ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως, κ. Πρόεδρε.

§397ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ἀφοῦ θέλετε, δι’ ἀναστάσεως. (Θόρυβος).

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέλος πάντων εἶναι πρωτοφανὴς αὐτὴ ἡ κατάστασις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. (Ὁ θόρυβος ἐξακολουθεῖ). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀποσύρει τὸ ἄρθρον;

§399Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, τὸ ἀποσύρει. (Θόρυβος).

§400Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἀπεσύρθη τὸ 30 ἄρθρον;

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§402Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Διατί;

§403Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§404ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος, κ. Πασαλίδη; (Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ὁ θόρυβος συνεχίζεται).

§405Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιβάλητε τὴν τάξιν.

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν παύσῃ ὁ θόρυβος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. (Ἀποκατασταθείσης σχετικῆς ἡσυχίας, ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 31 καὶ 32, ὡς ἔλαβον σειρὰν κατόπιν τῆς διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 30).

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 33. (Ἀναγινώσκεται). Κύριε Ὑπουργέ, ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Καρασεβδᾶ...

§408Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου· γίνεται δεκτή. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 33, ὡς ἄρθρον 32, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται καὶ τὸ ἄρθρον 34, ὡς ἄρθρον 33).

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35. (Ἀναγινώσκεται).

§410Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀριθμὸς 50% νὰ γίνῃ, ὡς εἴπομεν, 100%. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 35, ὡς ἄρθρον 34, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 36–43).

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν ἐπελθουσῶν τροποποιήσεων. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως ἐν Κρήτῃ καὶ Δυτικῇ Θράκῃ τῆς ἐν τῷ λοιπῷ Κράτει ἰσχυούσης δημοτικῆς καὶ κοινοτικῆς νομοθεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν πρὸς τέλεσιν ἀναμνηστικῶν τελετῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν ἐκ Τουρκίας εἰς Ἑλλάδα καταφυγόντων ὁμογενῶν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Νομοῦ Καβάλλας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν κτηματικῶν γραφείων καὶ συστάσεως Κεντρικοῦ Γραφείου Ἀνταλλαγῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου 1924 ψηφίσματος περὶ καταρτισμοῦ Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν».

§412Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν δὲν μετέχει ἀξιωματικός, ἐνῷ πρόκειται νὰ κρίνῃ αὕτη καὶ διὰ τὸν Στρατόν.

§413Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§414Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὸν κ. Ἀντωνιάδην. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι προκειμένου περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν ζητημάτων ἔχει περιωρισμένην τὴν ἐντολήν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Διὰ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα μάλιστα· δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην δικαιοδοσίαν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζει πολλὰ ἐκ τῆς μελέτης καὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἡ Ἐπιτροπή, ἡ Κυβέρνησις ἀπεκδύεται καὶ τῆς εὐθύνης ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσετε νὰ ψηφισθῇ, διότι ἐπὶ ἡμέρας γράφουν αἱ ἐφημερίδες διὰ τὰς οἰκονομίας.

§415Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό, ἀλλ’ εἶδον σχετικὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὰ ἄλλα μέλη ἔχουν κάποιο συμφέρον, ἐκ τοῦ παρελθόντος των δὲ τοῦ πολιτικοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι ἀρέσκονται εἰς τὰ τοιαῦτα τερτίπια, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ φέρουν εἰς δύσκολον θέσιν τὴν Κυβέρνησιν, προτείνοντες τὴν παῦσιν πολλῶν ὑπαλλήλων.

§416Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἀποδεχθῇ τὰς γνώμας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν εἶναι ὑπερβολικαί.

§417Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ πεταχθοῦν τόσοι ὑπάλληλοι εἰς τοὺς δρόμους, διότι ὅλοι αἰσθανόμεθα τί θὰ εἰπῇ 2000 ἀπότακτοι ἀξιωματικοί. Θὰ δημιουργηθῇ ἕνα χάος καὶ θὰ τρέχωμεν ὅλοι νὰ σώσωμεν ὑπαλλήλους. Τὸ μόνον ποὺ ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ εἶναι νὰ μὴ διορίζωνται νέοι ὑπάλληλοι, ἀλλὰ νὰ ὁρισθοῦν ὀργανικαὶ θέσεις, νὰ ταχθοῦν κατὰ σειρὰν ἱκανότητος οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἀνίκανοι νὰ λάβουν μίαν σύνταξιν.

§418ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§419Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι ὑπείκων εἰς τὰς διαμαρτυρίας τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Κατέστησεν ὅμως τὸ ψήφισμα τελείως ἄχρηστον, εἰς τρόπον ὥστε αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἂν ἀκόμη ἤθελον προχωρήσει καὶ φθάσει εἰς ἀποτέλεσμα, νὰ μὴ φέρουν πραγματικόν τι κέρδος εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία διωρίσθη κατ’ ἀρχὰς μὲ τόσον πολλὰ δικαιώματα—ὡς ἔλεγον δικτατωρικά—δὲν ἔμεινε σχεδὸν τίποτε, διότι αἱ ἀποφάσεις της ὑπόκεινται νῦν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ἀπρόθυμος εἰς τὴν παραδοχὴν γνωμῶν τὰς ὁποίας ἤθελε προτείνει, ἀλλὰ διὰ τῶν σημερινῶν δηλώσεων ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τὰ δύο μεγαλύτερα κονδύλια, τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ, οὕτως ὥστε δὲν ἀπομένει σχεδὸν τίποτε. Νομίζω ὅτι, κατόπιν μιᾶς πολεμικῆς περιόδου, τὰ Ὑπουργεῖα τὰ ὁποῖα κατ’ ἐξοχὴν περιέχουν δαπάνας αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσι περιτταὶ ὑπὸ μιᾶς Ἐπιτροπῆς εἶναι τὰ δύο πολεμικὰ Ὑπουργεῖα. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ὅταν χθὲς ἐψηφίσαμεν δαπάνας διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξ 100 ἑκατομμυρίων. Καὶ ἔχομεν βεβαίως ἕνα πίνακα τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ὑπ’ ὄψιν μας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέρχονται καὶ διάφοροι οἰκονομίαι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μία οἰκονομία ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν τροφίμων τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος, ὅτε διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος καταργοῦνται ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐθεσπίσθησαν; Καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Τί ἀπομένει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κάμῃ ὅτε ἡμεῖς ψηφίζομεν διπλασιασμὸν σχεδὸν τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν; Τί θὰ κάμῃ αὐτὴ ἡ δυστυχισμένη Ἐπιτροπὴ εἰς βάρος τῶν ὑπαλλήλων—ὁ Πρόεδρος μάλιστα τῆς Ἐπιτροπῆς ἐξαγγέλλει ὅτι θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔτος 1914 καὶ ὅ,τι ἔκτοτε ἐθεσπίσθη θὰ πέσῃ ὑπὸ τὸν πέλεκυν τῶν οἰκονομιῶν—καὶ ποῖον μέλος θὰ προτείνῃ ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν αὐτῶν, ὅτε ἡμεῖς διὰ τῆς τελευταίας ἀποφάσεώς μας διπλασιάζομεν τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν; Ἡ μόνη οἰκονομία τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε νὰ προτείνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἦτο ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων. Διὰ πάντα ταῦτα, κύριοι, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποδείξῃ καὶ περικοπὴν περιττῶν δαπανῶν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι ἄλλως δὲν ἀπομένει εἰμὴ ἡ ὡραία ἰδέα τῆς συστάσεως Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν. Ἐὰν ὑπάρχωσι μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ ἐργασθοῦν, ἂς ἐργασθοῦν. Ἐγὼ δὲν θὰ λάβω μέρος, κατόπιν μάλιστα τῆς ἐξελίξεως ἣν ἔλαβε τὸ μέτρον αὐτό. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦδε ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ εἶναι τίποτε παρὰ μόνον διὰ τὸν τύπον.

§420ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἄς προχωρήσωμεν, κύριε Πρόεδρε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§421ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 686 τῆς Πολ. Δικονομίας καὶ ὑπαγωγῆς τῶν περὶ διαζυγίου διαφορῶν εἰς τὴν συνήθη διαδικασίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διορισμοῦ ὡς δικηγόρων τῶν ἐκ Βουλγαρίας μεταναστευόντων ὁμογενῶν πτυχιούχων τῆς Νομικῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 1325 καὶ 1385 τοῦ ἔτους 1918 καὶ 2442 τοῦ ἔτους 1920 καὶ ἀποδόσεως τῶν ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράξεων εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ͵ΓΡΠΗʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3188) περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου ͵ΒΡΚΑʹ νόμου κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως τῶν κερδῶν ἐκ λαχνῶν, προερχομένων ἐξ ὁμολογιῶν τοῦ Ἀναγκαστικοῦ Δανείου 6½% τοῦ 1922, ἀνηκουσῶν εἰς γραμμάτια παρακαταθήκης, ὧν ἀγνοοῦνται οἱ κύριοι ἢ κάτοχοι». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν ἐντόκων γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης κατὰ 1000 εἰσέτι ἑκατομμύρια κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουλίου 1923 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐλέγχου τῶν τελωνειακῶν παραστατικῶν καὶ προσθήκης διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιθεώρησιν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 23 Ἀπριλίου 1923 περὶ ἐξαγωγικῶν τελῶν πληρωτέων εἰς συνάλλαγμα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐνεργείας πράξεων ἐπὶ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ χορηγήσεως προσωρινοῦ δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ προσωρινοῦ δανείου 6% 1920 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συναφθείσης τῇ 4 Μαρτίου 1924 συμβάσεως, ἀφορώσης τὴν παροχὴν ἐγγυήσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὰ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δαπανηθησόμενα πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων ἐπὶ γαιῶν μὴ περιελθουσῶν κατὰ κυριότητα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Ἰουνίου 1923 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ λιμένων καὶ λιμενικῶν ταμείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως τῶν κτιρίων τοῦ Διοικητικοῦ Κέντρου Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§422Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ὅπως τὰ κατ’ ἀρχὴν νομοσχέδια κηρυχθοῦν κατεπείγοντα· ἄλλως δὲν ἐπαρκεῖ ὁ χρόνος καὶ εἶναι μερικὰ ποὺ ἐπείγουν.

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐκτάκτων διοικητικῶν ὑπαλλήλων καὶ μετατάξεως ἀρχειοφυλάκων εἰς τὸν καθαρῶς διοικητικὸν κλάδον». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ἐκτύπωσιν μελέτης περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοπογραφικῆς Ὑπηρεσίας Ὑπουργείου Γεωργίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συντάξεως διαχειριστικῶν σχεδίων ἢ ἐκθέσεων ἰδιωτικῶν δασῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως νόμων τινῶν τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 4 Ἰουνίου 1923 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ παραχωρήσεως δημοσίων γηπέδων καὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τοιούτων πρὸς ἀστικὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐκποιήσεως οἰκοπέδων τοῦ Δημοσίου δι’ ἵδρυσιν κτιρίων πληρούντων εὐαγεῖς σκοπούς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 20 Σεπτεμβρίου 1923 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀπὸ 13 Αὐγούστου Ν. Δ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσομένη κατεπείγουσα). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2189 περὶ ἐξαγορᾶς τῆς κυριότητος ἐμφυτευτικῶν κτημάτων, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῶν νόμων 2926, 2927 κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§425ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων τῆς Γεωργικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἐποπτῶν καὶ Ἐπιθεωρητῶν τῶν Γεωργικῶν Συνοικισμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νόμων καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2782».

§426Α. ΠΡΕΚΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 παρατηρεῖται ὅτι δίδεται μία ἐξαιρετικὴ εὔνοια εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐν Θράκῃ καὶ διπλασιάζεται ὁ χρόνος καθ’ ὃν ὑπηρέτησαν ἐκεῖ. Δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον διατί ἡ εὔνοια αὐτή, οὕτως ὥστε νὰ τεθῶσιν ἐπὶ κεφαλῆς ὅλων τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι διὰ λόγους ἀνεξαρτήτους τῆς θελήσεώς των δὲν ἐπῆγαν εἰς τὴν Θράκην.

§427Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε τροπολογίαν ἵνα τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΩΙΗʹ τοῦ 1911 περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας, συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 60 τοῦ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐπιδόματος δι’ ἐνοίκιον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Σεπτεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Λεσίνι». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀρδεύσεως περιφερειῶν κοινοτήτων Βασιλικοῦ, Μουλκίου καὶ Κιάτου (Σικυῶνος) τοῦ πρώην δήμου Σικυῶνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τοῦ Ὀρφανοτροφείου Κορίνθου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βελτιώσεως τῶν χορηγιῶν τῶν εἰς βάρος τοῦ κληροδοτήματος Π. Μαρκίδου σπουδαζόντων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1641 περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν, δωρεῶν, προικῶν καὶ κερδῶν λαχείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καθηγητῶν τοῦ Πολυτεχνείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἀναθεωρήσεως τιμῶν ἐργολαβιῶν κειμένων διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 964 τοῦ 1917 περὶ συστάσεως Νομοπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς κλπ. Κωδίκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Νομοῦ Χαλκιδικῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναδιορισμοῦ συμβολαιογράφων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τελωνειακῶν καὶ οἰκονομικῶν νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πληρωμῆς τῶν χρεῶν τῆς χρήσεως 1923–1924 ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας».

§428Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκεῖ ποὺ λέγει «Ἰουνίου» νὰ τεθῇ «Ἰουλίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§429ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ ἐπὶ τῶν κίτρων τῆς παρεχομένης ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΩΙʹ προσωρινῆς ἀτελείας ζακχάρεως εἰς ὡρισμένα εἴδη ἑσπεριδοειδῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Διατάγματος περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν κέντρων διασκεδάσεως καὶ δημοσίων θεαμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ἐν Σάμῳ, Χίῳ καὶ Θάσῳ ἰσχυούσης φορολογίας τοῦ ἐλαίου, τῆς καταβαλλομένης ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις, διὰ τῆς ἐν τοῖς τελωνείοις καταβαλλομένης τοιαύτης κλπ.».

§430Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§431ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§432Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταργεῖται ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ ἐλαίου, ὁ μέχρι τοῦδε πληρωνόμενος εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα, καὶ μεταβάλλεται εἰς φόρον ἐξαγωγῆς. Ἡ διάταξις αὕτη δυστυχῶς διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προώρισται νὰ εὐεργετήσῃ ὡρισμένας περιφερείας. Πέρα ὅμως τῶν περιφερειῶν αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἐλαιοφόροι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ ἐπεκταθῶσι καὶ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῶσι τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἰσχύουσιν ἐφ’ ὅλων τῶν περιφερειῶν τοῦ Κράτους.

§433Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλεται, κύριε Πρόεδρε.

§434ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 14 Φεβρουαρίου 1924 ψηφίσματος περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους κλπ. τῆς χρήσεως 1924–25».

§435Α. ΠΡΕΚΑΣ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ψηφίσματος.

§436Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ ἀναβληθῇ.

§437ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6ην μ.μ. τῆς σήμερον. (Ὥρᾳ 6.30′ π.μ.).