1924.07.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 79Η

Παρασκευὴ 11 Ἰουλίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ πυροπαθεῖς Σμύρνης ζητοῦσι τὴν ὑλικὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἔγερσιν ἀγωγῆς ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν. — Ἡ Λέσχη τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων Φλωρίνης αἰτεῖται τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν αὐτῶν. — Οἱ κάτοικοι Σκαμνακίου παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως ψηφίσῃ νόμον διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὑπ’ αὐτῶν ἀρξαμένης ὁδοῦ. — Ὁ Σύνδεσμος Ἁμαξοκαρραγωγέων Πειραιῶς παρακαλεῖ ὅπως χορηγῶνται ἄδειαι καὶ εἰς τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν 17 καὶ 18 ἐτῶν, ἐπίσης καὶ εἰς τοὺς καταδικασθέντας, μετὰ πάροδον ὅμως τριετίας ἀπὸ τῆς ἐκτίσεως τῆς ποινῆς των. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Συνδέσμου ΤΤΤ Μεσσηνίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ματαίωσιν τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἀφορῶντος αὐτοὺς νομοσχεδίου. — Αἱ ἐν Θεσσαλονίκῃ διαμένουσαι οἰκογένειαι Κοτσαμάνη καὶ Καρδούνη παρακαλοῦσιν ὅπως ἀρθῇ ἡ διαταγὴ τῆς ἐξώσεώς των. — Τὸ Σωματεῖον τῶν ἀρχαίων μαθητῶν τῆς Ἰσραηλιτικῆς Ἑνώσεως Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως οἱ Ἰσραηλῖται ἐξαιρεθῶσι τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀναπαύσεως. — Οἱ ταξινόμοι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπανορθωθῇ ἡ προσγιγνομένη εἰς αὐτοὺς ἀδικία. — Ἡ Καλλιόπη χήρα τοῦ φονευθέντος λοχαγοῦ Κυριάκου Βρεττάκου αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ περὶ συντάξεων νόμου. — Οἱ ἐκ τῶν ὁδῶν Αἰόλου, Εὐαγγελιστρίας καὶ Ἑρμοῦ ἐκδιωχθέντες μικροπωληταὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς προτέρας θέσεις των μέχρις ἀνεγέρσεως τῆς λαϊκῆς ἀγορᾶς. — Τὸ συμβούλιον τῆς κοινότητος Βόχας παρακαλεῖ ὅπως τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἀρδεύσεως τῆς περιφερείας Σικυῶνος μὴ ψηφισθῇ. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Λ. Καταφυγιώτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων αʹ «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τελωνειακῶν καὶ οἰκονομικῶν νόμων» καὶ βʹ «περὶ ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Πετρίδης, Α. Ἀναγνωστόπουλος καὶ Σ. Ἠλιόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως νομοῦ Καβάλλας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ἠλιόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Νέας Κορίνθου». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Κ. Κωνσταντινίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων περὶ συστάσεως φαρμακείων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Λ. Μάρκου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Φλωριᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ζημιωθέντων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Στενός, Ν. Σπηλιώτης καὶ Δ. Κατσίνας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως νομοῦ Καβάλλας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Γ. Ροδόπουλος, Α. Ἀναγνωστόπουλος, Ι. Μαμάης, Ν. Καβαλιεράτος κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 5 καὶ 8 τοῦ νόμου 971, ὡς ἔχει μεταγενεστέρως τροποποιηθῆ». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Καρασεβδᾶς, Ι. Πασαλίδης, Π. Γεωργίτσης, Α. Μισυρλόγλου, Λ. Ἰασονίδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἐκποιήσεως οἰκοπέδου τοῦ Δημοσίου δι’ ἵδρυσιν κτιρίων πληρούντων εὐαγεῖς σκοπούς». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ι. Μαρματάκης, Κ. Παπαϊωάννου, Λ. Πρωτοπαπᾶς, Π. Χαλόφτης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ὀργανώσεως ὑπηρεσίας ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Α. Κωνσταντιλιέρης, Π. Διαμαντόπουλος, Α. Ὀρφανίδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 21/ 25 Αὐγούστου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἀθρόας πολιτογραφήσεως τῶν ἐκ Τουρκίας εἰς Ἑλλάδα καταφυγόντων ὁμογενῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ι. Λυμπερόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τῆς ἐπαρχίας Φαρσάλων ἐκ τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλιώτιδος καὶ ὑπαγωγῆς αὐτῆς ἐκκλησιαστικῶς τῇ Ἱερᾷ Μητροπόλει Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως εἰς βάρος τοῦ Κεφαλαίου 20 ἄρθρ. 1 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1923–1924», ὅπερ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ ἐκ δρ. 399.985.350 πρώτου τμήματος τοῦ προσωρινοῦ δανείου δραχμῶν ἑνὸς δισεκατομμυρίου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Δ. Πάζης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀντικαταστάσεως διὰ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως μελῶν τῆς ἐκπεσούσης Δυναστείας ἐν τῇ διοικήσει φιλανθρωπικῶν σωματείων καὶ ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων, εἴτε κατεχόντων τιμητικὰ εἰς ταῦτα ἀξιώματα». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Οἱ κ. κ. Δ. Κύρου καὶ Θ. Γοῦσκος ἐπὶ ἀναφορᾶς Βασιλείου Κλάδη.

§2Δ. ΚΥΡΟΥ. Μετὰ τὴν ἐπέκτασιν, κ. Πρόεδρε, τοῦ νόμου «περὶ φορολογίας τοῦ σιγαροχάρτου» εἰς τὰς Νέας Χώρας, νόμου δι’ οὗ μονοπωλεῖται τὸ σιγαρόχαρτον, ἅπασαι αἱ ἐγκαταστάσεις εἰς τὰς Νέας Χώρας παρεδόθησαν εἰς τὸ δημόσιον καπνοκοπτήριον καὶ τὸ νέον μονοπώλιον τοῦ σιγαροχάρτου ἐστάθη ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὁ Βασίλειος Κλάδης, ἔχων δύο σιγαροποιητικὰς μηχανὰς ἀξίας τὴν μὲν 2000 δραχμῶν, τὴν δὲ 4000 δραχμῶν, παρέδωσεν αὐτὰς εἰς τὸ μονοπώλιον ἐκεῖ. Τὸ μονοπώλιον κατόπιν ἐκθέσεώς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον παρεκάλεσεν ὅπως ἀποζημιωθῇ ὁ Κλάδης τὴν ἀξίαν αὐτῶν, ἀνερχομένην ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συναλλάγματος εἰς 25.000 δρ. Τὸ Πρωτοδικεῖον δι’ ἀποφάσεώς του ἐπεδίκασεν εἰς αὐτὸν μόνον 11.000 δρ., ἔκτοτε δὲ οὐχὶ μόνον δὲν τοῦ δίδεται τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἀξίας τῶν μηχανῶν, ἀλλὰ καὶ οὐδεμία ἀποζημίωσις, ὡς τοῦτο ἐγένετο διὰ τοὺς ἐργάτας σιγαροποιούς. Δι’ ἐκθέσεώς του ὁ διευθυντὴς τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ καπνοκοπτηρίου συνιστᾷ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ αἰτοῦντος Κλάδη εἶναι ὀδυνηρὰ καὶ συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀποζημιώσεώς του. Θὰ παρακαλέσω ὅπως εὐαρεστούμενος ἐνεργήσητε καὶ καταβληθῇ τὸ ὑπόλοιπον τῶν μηχανῶν, καθὼς καὶ μία ἀποζημίωσις, ὡς τοιαύτη κατεβλήθη καὶ εἰς τοὺς σιγαροποιούς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραπάνος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συνταγματάρχου Γραβάνη.

§4Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ὅπερ ἐγένετο εἰς αὐτόν. Παρ’ ὅλην τὴν σκληρὰν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὁ ἀδικηθεὶς συνταγματάρχης Γραβάνης, δὲν κατέφυγεν εἰς οὐδὲν ἄλλο μέσον παρὰ ἐζήτησε διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματός του. Θὰ ἴδητε ὅτι ὁ συνταγματάρχης Γραβάνης, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν στολὴν ξένων στρατῶν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν Ἑλληνικὴν στολήν, τὴν ὁποίαν καθ’ ὅλον τὸν βίον του ἐτίμησεν ἐξ ἴσου μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ὡς διακριθέντες. Τοῦτο εἶναι σκληρὸν καὶ ἡ συνείδησις τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῇ.

§5Ν. ΞΗΡΟΣ. Εὐχὴ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκφρασθῇ.

§6Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπανῆλθον καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξ ἴσου μὲ τὸν κ. Γραβάνην ἐτίμησαν τὴν Ἑλληνικὴν στολήν. Ἀναγνωρίζομεν τὸ δίκαιον.

§7Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ὅπως ἀναπτύξῃ καὶ καταθέσῃ ἀναφορὰς κατοίκων Λευκάδος.

§9Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ τὸ ζήτημα τῶν τηλεφωνικῶν ἐγκαταστάσεων. Ὅλως παραδόξως τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἐγκατάστασιν κοινοτικῶν τηλεφώνων δὲν διενεμήθη μέχρι τοῦδε· ἐπ’ αὐτοῦ βεβαίως θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναπτυχθῇ εὐρύτερον τὸ ζήτημα. Ἀντὶ τούτου κατετέθη ἓν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον, νομίζω, οὐδόλως προάγει τὸ ζήτημα τῶν τηλεφωνικῶν ἐγκαταστάσεων διὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως ἰδίᾳ τῶν ἀγόνων γραμμῶν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ζήτημα τῶν τηλεφωνικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ἐγκαταστάσεων εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ πάσης προόδου. Ἐπίσης εἶναι καὶ παράγων τάξεως καὶ ἀσφαλείας, διότι δι’ αὐτῶν ἐρχόμεθα εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὸν ἄλλον κόσμον. Δυστυχῶς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἦλθεν ἀκόμη εἰς συζήτησιν. Ἐπίσης εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ εἰσηγηθῶ καὶ παρατήρησιν ὅτι ἀνεβάλλετο τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιίας· καὶ αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι σοβαρώτατον ζήτημα. Νομίζω ὅτι ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν δώσει ἀποτελέσματα πρακτικά, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ὁδῶν, ἀσφαλῶς θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμείων ὁδοποιίας προτοῦ γίνῃ ἡ ἀποκέντρωσις.

§10Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐψηφίσθη περὶ τῶν ὁδῶν τῶν ἄνω τῶν 3.000.000 δραχμῶν.

§11Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν μικρῶν δημοσίων ἔργων, τῶν ὁδῶν ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχει ψηφισθῆ νόμος ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ διὰ Διατάγματος εἰς ἐφαρμογὴν καὶ ὁ ὁποῖος προβλέπει περὶ ταμείων νομαρχιακῶν.

§13Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐφαρμοσθῇ.

§15Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὸν ὁδοστρωτῆρά μας, ὁ ὁποῖος μεταφερθεὶς εἰς Κέρκυραν δὲν ἐπανῆλθε πλέον. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀποστείλῃ καὶ ἄλλα 300 μέτρα σύρματος διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τηλεφωνικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ἀγά–νήσου εἰς Βλυχό, διότι ἀπεστάλησαν μόνον 1500 μέτρα σύρματος, ἐνῷ ἡ γραμμὴ εἶναι 1800. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σταλῇ τὸ ὑπόλοιπον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Φραγκούδης, Γ. Χατζηκυριακοῦ, Σκ. Ζερβὸς καὶ Σπ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§17ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔχω μίαν ἀναφορὰν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, λυποῦμαι ὅμως βαθύτατα, διότι δὲν παρίσταται ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Εἶναι πρωτοφανὲς τὸ θέαμα νὰ εἶσθε σεῖς παρών, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἄτλας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ μὴ προσέρχωνται οἱ κ.κ. Ὑπουργοί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως ἔχει μίαν ἀναφορὰν καὶ δὲν προσῆλθεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀναφορὰν καὶ ὅμως δὲν προσῆλθεν ἐπίσης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπίσης. Σεῖς ὁ ὁποῖος εἶσθε ὁ πρωτοστάτης τῆς Δημοκρατίας πρέπει νὰ τοὺς διδάξετε ὅτι Δημοκρατία εἶναι πρωτίστως καὶ κυρίως πειθαρχία καὶ ἐργασία. Τὸ νὰ μὴ παρίστανται εἰς τὸ Κοινοβούλιον καθ’ ὃν χρόνον συζητοῦνται ἀναφοραὶ ἀφορῶσαι αὐτούς, τοῦτο εἶναι καὶ ἀνευλάβεια πρὸς τὸ Σῶμα τὸ ὁποῖον διανυκτερεύει καθ’ ἑκάστην, ἵνα διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο συνέβη, διότι ὡρίσαμεν ἐνωρὶς τὴν συνεδρίασιν σήμερον.

§19ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Νὰ διατάξητε τοὺς Ὑπουργούς, κ. Πρωθυπουργέ, νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πάντοτε λείπει παραδόξως καὶ ἀναιτίως.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀναπτύξατε τὴν ἀναφοράν σας· σᾶς ἀκούω ἐγώ.

§21ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, κ. Πρόεδρε, συνελθόντες ἀπεφάσισαν νὰ ὑποβάλωσι τὴν παροῦσαν ἀναφορὰν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ νὰ παρακαλέσωσι τὰ ἑξῆς: Εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ὑπάρχουσι 37 σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως τελείως βέβαια ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν παροῦσαν ἔκτασιν καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς πρωτευούσης. Καὶ ὅμως ἐκ τούτου ἐννέα καὶ μόνον εἶναι ἐλεύθερα, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι ἐπιτεταγμένα καὶ κατέχονται ὑπὸ τῶν προσφύγων. Ἐπίσης εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν ἐκ τῶν 62 σχολείων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν αἱ Ἀθῆναι, μόλις 18 εἶναι ἐλεύθερα καὶ χρησιμοποιοῦνται, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι ἐπιτεταγμένα, κατέχονται ὑπὸ τῶν προσφύγων καὶ εἶναι ἀχρησιμοποίητα. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κ. Πρωθυπουργέ, τὰ διδακτήρια αὐτὰ νὰ ἀποδοθοῦν ὅσον ἔνεστι τάχιον εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ἐπάναγκες νὰ φροντίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς ἰδιαιτέρους οἰκίσκους τοὺς πρόσφυγας. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ γίνει ἀπὸ καιρὸν πολὺν χάριν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ χάριν τῶν προσφύγων. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, περὶ ἄλλα τυρβάζων, δὲν ἐνδιαφέρεται, φαίνεται, διὰ τὴν Ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα νὰ ριζώσῃ παρ’ ἡμῖν καὶ νὰ ἀνθίσῃ πλήρως καὶ ν’ ἀποδώσῃ καρποὺς ἀγλαούς, ὁπόταν ἡ Ἐκπαίδευσις δὲν ἐτέθη ἀκόμη ἐπὶ τῶν δημοκρατικῶν βάσεων;

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ διαβιβάσω τὰ δίκαια παράπονά σας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ μείνατε ἥσυχος· ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου τὰ διδακτήρια θέλουσιν ἀποδοθῆ εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαγρὲς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν κατοίκων Καλαμῶν.

§24Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ τοῦ νόμου 2647, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὴν ἀκάθαρτον γεωργικὴν παραγωγήν. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ὁ σκληρότερος νόμος ἐξ ὅσων συνετάχθησαν καὶ ἐφηρμόσθησαν. Φορολογεῖ τὴν ἀκάθαρτον παραγωγὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀγανακτήσῃ κανείς. Παρακαλῶ λοιπὸν ἢ νὰ καταργηθῇ ἡ φορολογία αὕτη ἢ νὰ ἀντικατασταθῇ καὶ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν γενικὴν φορολογίαν τοῦ εἰσοδήματος. Εἶναι νόμος ἀνυπόφορος καὶ ἔχει ἐξεγείρει ὅλον τὸν κτηματικὸν κόσμον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν πληρεξουσίων τῶν οἰνοπαραγωγῶν ἐπαρχιῶν Λευκάδος.

§26Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ υἱοθετήσῃ τὰς ἀπόψεις τῶν πληρεξουσίων τῶν οἰνοπαραγωγῶν ἐπαρχιῶν, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον πρὸς προστασίαν αὐτῶν, διότι εἰς ὅλα τὰ μέρη ὑπάρχει πλήρης ἐξέγερσις, ὅταν βλέπουν τὴν μὲν σταφίδα νὰ προστατεύηται διὰ δαπάνης ἡ ὁποία καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπιβαρύνει, τὸν δὲ ἄλλον κόσμον νὰ μένῃ ἐντελῶς ἀπροστάτευτος.

§27Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ πορίσματα τῆς μελέτης μοὶ ὑπεβλήθησαν χθὲς καὶ ἐντὸς δύο ἡμερῶν θὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον, διότι θεωρῶ ἀπαραίτητον τὴν λῆψιν μέτρων.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κουτρουμπάκης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου.

§29Γ. ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τόσον οἱ μακροὶ καὶ τραχεῖς ἀπελευθερωτικοὶ ἀγῶνες τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ὅσον καὶ ἡ ἀστοργία καὶ ἡ ἐγκληματικὴ ἀδιαφορία τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων συνετέλεσαν, ὥστε ἡ Κρήτη νὰ στερῆται ἐντελῶς ἔργων συγκοινωνίας. Ὁλόκληρα διαμερίσματα τῆς νήσου εἶναι ἐντελῶς ἀπομεμονωμένα καὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος οἱ γεωργοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπικοινωνήσουν μὲ τὰς πόλεις. Συνεπείᾳ τῆς ἀχαρακτηρίστου ἀδιαφορίας τῶν ἁρμοδίων πολλὰ ἀνθρώπινα θύματα ἀριθμοῦνται κατ’ ἔτος. Καὶ ἄλλοι μὲν ἐκ τῶν χωρικῶν πνίγονται ἐλλείψει γεφυρῶν, παρασυρόμενοι ἀπὸ τὰ ὁρμητικὰ ρεύματα τῶν ποταμῶν, ἄλλοι σκεπάζονται ὑπὸ τῶν χιόνων καὶ ἄλλων κρημνίζονται τὰ ζῷα μετὰ τῶν φορτίων των κατὰ τὴν διάβασιν διὰ τῶν ἀτραπῶν τῶν ὀρέων. Ἡ ἔλλειψις πάσης συγκοινωνίας ὑποβοηθεῖ τὰ μέγιστα τὴν ἐγκληματικότητα ἐν Κρήτῃ καὶ τὴν ζωοκλοπήν, ἡ ὁποία τείνει νὰ ἐξαλείψῃ τελείως τὴν ἄλλοτε σπουδαίαν κτηνοτροφίαν τοῦ τόπου, ἐνῷ ἡ παιδεία χωλαίνει, μὴ δυναμένων τῶν μικρῶν μαθητῶν νὰ διέρχωνται μέσῳ χειμάρρων καὶ χιονοσκεπῶν κορυφῶν διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς τὰ ἀπομεμακρυσμένα ἐρείπια, τὰ ὁποῖα κατ’ εὐφημισμὸν καλοῦνται σχολεῖα. Ἡ τοιαύτη ἐξόχως λυπηρὰ κατάστασις ὄχι μόνον δὲν περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ δὲν δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων τῆς Χώρας, ἡ ἀνάπτυξις τῶν ὁποίων ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν ἔχει τὴν ὕπαρξιν πλήρους δικτύου συγκοινωνίας, εἰς τρόπον ὥστε οἱ παραγωγοὶ νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα τοῦ ἱδρῶτός των εἰς τὰ κέντρα τῆς καταναλώσεως. Καὶ ὅμως ὁ ἐγκαταλελειμμένος αὐτὸς τόπος ἀγογγύστως προσφέρει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον περὶ τὰ 300 ἑκατομμύρια φόρους κατ’ ἔτος, ἐν καιρῷ δὲ πολέμου περὶ τὰς 100 χιλιάδας ἀλκίμου καὶ ἡρωικοῦ στρατοῦ ἢ χωροφυλακῆς. Καὶ ἂν περιέλθῃ τις τὰς ἐπαρχίας, θὰ συναντήσῃ κατὰ χιλιάδας τὰς μαυροφορεμένας χήρας καὶ τὰ πειναλέα καὶ ἀνυπόδητα ὀρφανά, τῶν ὁποίων οἱ προστάται εὗρον τὸν γλυκύτερον θάνατον εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ἀναριθμήτους δὲ τοὺς τραυματίας καὶ ἀναπήρους πολέμου. Νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον ἐπιτακτικὸν νὰ ἐντείνῃ πολὺ τὴν προσοχήν της, διότι δὲν εἶναι παντάπασιν ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα καὶ ἀλληλεγγύην νὰ ἀφήσῃ ἕνα λαόν, ὅπως ὁ Κρητικός, νὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι συστηματικῶς ποδοπατοῦνται τὰ συμφέροντά του.

§30Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τὸ ἴδιον γίνεται.

§31Γ. ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΚΗΣ. Εἰς κανὲν ἄλλο μέρος δὲν γίνεται αὐτό. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι οἱ Κρῆτες δὲν θὰ ἐπιτρέψουν νὰ ποδοπατοῦνται καὶ νὰ γίνωνται ἕρμαιον τοῦ τυχόντος.

§32Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ καταθέσῃ σημείωμα πόσα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν Κρήτην διὰ τὴν κατασκευὴν ἔργων καὶ πόσα διὰ τὴν Μακεδονίαν. Ἐκ τοῦ σημειώματος δὲ τούτου θέλετε ἴδει ὅτι πολὺ περισσότερα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν Κρήτην.

§33Γ. ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΚΗΣ. Καταβάλλομεν 300.000.000 φόρους κατ’ ἔτος. Καὶ ἐπειδὴ αἱ μέχρι τοῦδε ἐλάχισται καὶ πρὸς τὸ θεαθῆναι προσπάθειαι τῶν κυβερνώντων ἑκάστοτε οὐδόλως ἐξυπηρέτησαν τὴν συγκοινωνίαν, θεωροῦμεν σκόπιμον τὴν ἵδρυσιν ἰδιαιτέρου ταμείου δημοσίων ἔργων. Πάντως φρονοῦμεν ὅτι λαὸς τοιαύτας πρὸς τὴν Πατρίδα προσενεγκὼν ὑπηρεσίας δικαιοῦται νὰ χρησιμοποιήσῃ ἐλάχιστον μέρος τῶν ἐκ τοῦ ἱδρῶτός του καταβαλλομένων φόρων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν στοιχειωδεστέρων ἀναγκῶν του, ἐκτὸς ἂν τὸ Κράτος νομίζῃ ὅτι μόνον κατὰ τὰς δυσκόλους στιγμὰς καὶ κατὰ τὴν ὥραν τῶν θυσιῶν δύναται νὰ ἐνθυμῆται ὅτι εἰς τὸ βάθος τοῦ πελάγους εὑρίσκεται μία Ἑλληνικὴ ἀποικία, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ στρατολογῇ δεκάδας μυριάδων μαχητῶν, διὰ τοῦ αἵματος τῶν ὁποίων περισώζει ἑκάστοτε τὴν τιμήν του.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρμανίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Πλατάνου.

§35Ι. ΚΑΡΜΑΝΙΔΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Πλατάνου (Ναυπακτίας) δι’ ἀναφορᾶς των ζητοῦσι τὴν σύστασιν ἡμιγυμνασίου, διότι διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων κατὰ φυσικὸν λόγον ἐπέρχεται ἡ κατάργησις τῶν ἑλληνικῶν σχολείων. Συνιστῶ ὡς δικαίαν τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἵνα τροποποιήσῃ κατὰ τοῦτο τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ συστήσῃ ἡμιγυμνάσια ἐκεῖ ὅπου λειτουργοῦσιν ἤδη ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἵνα μὴ ἡ ὕπαιθρος Χώρα μείνῃ ἄνευ παιδείας καὶ νομισθῇ ὅτι διὰ τῶν ὑποβληθέντων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων θέλει καταστῆ πλουτοκρατικὴ ἡ παιδεία. Εἶναι πολὺ δύσκολον, ἵνα μὴ εἴπω ἀδύνατον, ὅπως οἱ μαθηταὶ τῆς ὑπαίθρου Χώρας μεταβαίνουν εἰς τὸ Γυμνάσιον τῆς πρωτευούσης διὰ λόγους καθαρῶς οἰκονομικούς, ἕνεκα τῆς ἀκριβείας τοῦ βίου, ἐνῷ, ὅταν συσταθῶσι τὰ ἡμιγυμνάσια ἐκεῖ ὅπου λειτουργοῦσιν ἤδη ἑλληνικὰ σχολεῖα, θὰ εἶναι πολὺ εὔκολος ἡ φοίτησις τῶν μαθητῶν ἄνευ σχεδὸν προσθέτου δαπάνης. Ἡ ὕπαιθρος Χώρα οὐδέποτε ἠρνήθη τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της εἰς χρῆμα καὶ αἷμα καὶ συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ στερηθῇ τῆς παιδείας της.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἱερέων Βάλτου.

§37Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Ἑνώσεως τορπιλλισθέντων ναυτικῶν.

§39Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρόκειται περὶ τῶν τορπιλλισθέντων ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμουν καὶ ἀναφορὰς εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ ζητήσουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τόσον γλίσχρως τοῖς ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δηλαδὴ τὸ πρῶτον ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως. Τοῖς ἀνεγνώρισαν ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ λάβουν μίαν ἀποζημίωσιν ἀποσκευῶν, χρημάτων καὶ ἡμεραργιῶν καὶ ταύτην μετὰ πολλὰς διατυπώσεις. Ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη δι’ αὐτοὺς ἓν δικαίωμα, δι’ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν καὶ ἔσωσαν τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος καὶ τοὺς ὁποίους ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ ἱκανοποιήσῃ ὑλικῶς, ἀλλὰ καὶ παράσημα νὰ τοῖς ἀπονείμῃ. Ἀντὶ ὅμως τούτου τοὺς λέγει «τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβω ἀπὸ ἐκείνους ποὺ σᾶς ἐτορπίλλισαν. Θὰ τὴν πάρω ἐγώ». Καὶ ἔρχονται οἱ τορπιλλισθέντες καὶ λέγουν «ἡμεῖς ἔχομεν νὰ λάβωμεν τόσα χρήματα· διατί μᾶς δίδετε ἔναντι καὶ μετὰ πάροδον τόσων ἐτῶν δὲν μᾶς δίδετε τὸ ὑπόλοιπόν μας;» Ἐσεῖς ἐπήρατε τὰς ἀποζημιώσεις εἰς χρυσόν. Ποῖος μεριμνᾷ ἂν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον καθώρισε τὸ νομοθέτημα καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ἐπαρκὲς διὰ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστη ἕκαστος ἐξ αὐτῶν; Εἶναι δίκαιον, σᾶς παρακαλῶ, νὰ πάρετε σεῖς τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν ἀποζημίωσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπῆρεν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐξεποίησεν εἰς χρυσὸν — καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ἔχωσι νὰ λάβωσι χρήματα κανονισθέντα ὡς ἐπαρκῆ καθ’ ὃν χρόνον ἡ λίρα εἶχεν 150 καὶ ὅταν ἐξεποιήσατε ὅ,τι εἶδος ἐλάβατε ἡ λίρα εἶχε 300; Εἶναι δίκαιον, λέγω, ἀφοῦ δὲν ἐξεκαθαρίσατε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς πρῶτα, νὰ τοὺς ἐκκαθαρίζετε μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν σήμερον, ἐνῷ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους σας δίδετε τὸ διπλάσιον, ἵνα ἐπαρκέσουν εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας; Ἐτορπιλλίσθησαν, κατεδιώχθησαν. Ἀρκεῖ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο διὰ τὴν οἰκογένειάν των σήμερον ποὺ τὸ λαμβάνουν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Ἔρχεται δὲ ἐπιπροσθέτως καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία τοὺς λέγει «δὲν σᾶς ἀναγνωρίζω ἡμεραργίας» καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Διατί; Διότι οὕτω καθώρισε. «Ἀλλὰ καλά» λέγουν· «ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ πάρωμεν τὰς ἡμεραργίας μας». «Αὐτά» ἀπαντᾷ ἡ Ἐπιτροπή «δὲν τὰ ἐνέκρινε τὸ Συμβούλιον». Δηλαδὴ ἐσχηματίσθη ἓν Συμβούλιον διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ αὐτοὺς τὰ δικαιώματά των. Εἶναι ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἀφήσετε τὴν κατάστασιν ταύτην, ἀλλὰ νὰ καλέσητε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ νὰ ἐκκαθαρίσητε τὴν ὑπόθεσίν των. Ὑπάρχει μία ὑπηρεσία εἰς τὴν ὁδὸν Μάρνη, ἡ ὁποία εἶδον ὅτι εἶναι ἀρκετὰ καλὰ ὠργανωμένη καὶ ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο ἀρκετὰ καλὰ νὰ λύσῃ τὰ ζητήματα. Τί συμβαίνει λοιπὸν μὲ τὰς ἄλλας Ἐπιτροπάς; Διατί δὲν πληρώνονται οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἀφοῦ ἅπαξ ἐκανόνισε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τί θὰ ἐλάμβανον; Δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ὑψώσω τὴν φωνὴν τῆς λύπης μου δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπάλαισαν εἰς τοὺς ὠκεανοὺς καὶ ἀνύψωσαν τὸ γόητρον, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ καυχᾶται. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ δυστυχῶς ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλῶ ὅπως συστήσητε καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορά.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματιῶν Νάξου.

§41Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς διατιμήσεως τῶν προϊόντων τῆς ἐπαρχίας Νάξου, ἡ ὁποία μετὰ πολλῆς ἀφελείας ἐκανονίσθη ἀπὸ τὴν κεντρικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν διατιμήσεων τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ Σύρου. Ἡ διατίμησις αὐτὴ ἐκίνησε τὴν γενικὴν ἀγανάκτησιν ὅλων τῶν παραγωγῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται εἰς Ἀθήνας. Προϊόντα τὰ ὁποῖα πωλοῦνται ἐδῶ πέντε καὶ δέκα δραχμάς, ἐκεῖ διατιμῶνται πρὸς 50 λεπτά. Τὸ καρποῦζι καὶ ἡ πατάτα πωλοῦνται 5 δραχμὰς ἐδῶ, ἐκεῖ πωλοῦνται πρὸς 80 λεπτά. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως, ὅπως λάβῃ σύντονα μέτρα καὶ διατάξῃ τὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὰς διατιμήσεις, καλοῦσα συγχρόνως καὶ τοὺς παραγωγοὺς νὰ δώσωσι γνώμην.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Κ. Ἀλαβάνος, Λ. Παπαδάμ, Ι. Μαραγκὸς, Π. Καλαντζόπουλος καὶ Ι. Μαμάης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατόχων μικρῶν ἀμβύκων.

§43Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ἦλθεν ἐνταῦθα τὸ ζήτημα τῶν ἀμβύκων, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ Συνελεύσεις καὶ Βουλάς. Διὰ τὸν γεωργὸν εἶναι ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν εἰς τὸ παρελθὸν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐστηρίχθησαν εἰς τὸ ὅτι διὰ τοῦ περιορισμοῦ θὰ προλάβωμεν τὸν ἀλκοολισμόν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τῆς γνώμης αὐτῆς. Ἔλαβον τότε τὸν λόγον καὶ ἀνέπτυξα ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἀπόσταγμα τῶν στεμφύλων ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φέρει τὸν ἀλκοολισμόν, ἀλλ’ ὅτι, ὡς ἄλλως τε εἶναι καὶ ἀποδεδειγμένον, ὁ ἀλκοολισμὸς ὀφείλεται εἰς ἄλλα αἴτια. Δὲν εἶναι τὸ ἀπόσταγμα τῶν στεμφύλων, ἀλλὰ τὸ κριθάρι καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὁ χωρικὸς ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην τοῦ οἰνοπνεύματος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ ἀκάθαρτον οἰνόπνευμα, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ λέγητε εἰς τὸν χωρικὸν «θὰ πληρώσῃς τὸν φόρον σου καὶ σὲ ὑποχρεοῦμεν νὰ σηκώσῃς εἰς τὸν ὦμόν σου τὸν ἄμβυκα». Ἀπαιτεῖται μεγάλη προσοχὴ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἄρῃ τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν ἀμβύκων, ἐπιτρέπουσα νὰ γίνεται ἐπὶ ἕνα μῆνα χρῆσις αὐτῶν. Θὰ προληφθῇ δὲ οὕτω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ ἀλκοολισμὸς καὶ ἡ καταδολίευσις τοῦ νόμου, ἥτις δημιουργεῖ λαθρεμπόρους. Ἀφίνω δὲ ὅτι τὸ Κράτος θὰ εἰσπράττῃ περισσότερα. Περαίνων δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην ὅτι ὁ νόμος οὗτος, παραμένων ἐν ἰσχύϊ, ἀποβαίνει αὐτόχρημα δημευτικός, ἀντιτίθεται δὲ ἀπολύτως πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει ἤδη νὰ διέπῃ τοὺς νόμους μας.

§44Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι δὲν ἔχω τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, εἶμαι ἐν τούτοις ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι δὲν ἐπιδεικνύεται ἡ ἀπαιτουμένη μέριμνα δι’ ἕνα τόσον σοβαρὸν καὶ ζωτικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ἀσχολούμεθα καὶ μάλιστα ἐνθουσιωδῶς μὲ ζητήματα ἀνάξια καὶ τῆς ἐλαχίστης προσοχῆς. Ὀφείλομεν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀσχοληθῶμεν σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος, γενικευομένης τῆς ἐπ’ αὐτοῦ συζητήσεως.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν τόσον τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ὅσον καὶ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἀμβύκων, ὅπως λάβωσι τὴν καλωσύνην νὰ μεταβοῦν αὔριον τὴν πρωΐαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ συνεννοηθῶσιν ἀπ’ εὐθείας μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Οὕτως ἐλπίζω ὅτι καὶ τὸ ζήτημα εὐκολώτερον θὰ διαρρυθμισθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν θ’ ἀπασχολῆται ἐπανειλημμένως ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§46Α. ΠΑΠΑΔΑΜ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ ἔλεγον δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος· κατόπιν ὅμως τῆς προτάσεως ὑμῶν παραιτοῦμαι.

§47Ι. ΜΑΡΑΓΚΟΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, παραιτοῦμαι, συνιστῶν ὅμως θερμῶς τὴν ἐν λόγῳ ἀναφοράν.

§48Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συνηγορῶ ἐκθύμως ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων, ρυθμίζουσα ὁριστικῶς τὸ ἐν λόγῳ ζήτημα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης ἔχει τὸν λόγον.

§50Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριοι, ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Τήνου συνάδελφος, καθὸ ἰατρός, ἐξέθεσε τὸ ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως ἀλκοολισμοῦ καὶ ἰατρικῆς. Ἐγὼ ἓν γνωρίζω, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ἀπὸ τῆς ὁποίας προέρχεται ἡ ἀναφορά, ὅταν ἔπιναν τὸ παρ’ αὐτῶν παρασκευαζόμενον ρακὶ ἢ λαμπῖκο, ἔζων 90–95 χρόνια, ἐνῷ ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νόμου ἤρχισε νὰ γίνεται ἀτομικὴ παρακράτησις, δηλαδὴ νὰ ἀποθνήσκουν ἐνωρίτερον. Διατί δέ; Διότι τὸ Δημόσιον διὰ νὰ προστατεύσῃ ὡρισμένας ἑταιρείας μίαν ὡραίαν πρωΐαν εἶπεν εἰς τοὺς παραγωγούς: «Ναὶ μέν, κύριοι, παίρνετε τὸν μοῦστον ἀπὸ τὰ σταφύλια σας, τὰ ὑπολείμματα ὅμως θὰ τὰ πετᾶτε, διότι κάμνοντες καὶ σεῖς ἀπόσταγμα ἐπιφέρετε κρίσιν εἰς τὰς ἑταιρείας καὶ οὕτως αὗται δὲν θὰ πωλοῦν τὸ οἰνόπνευμά των». Ἑπομένως, ἵνα ὠφεληθοῦν αἱ ἑταιρεῖαι, ζημιοῦνται χιλιάδες πολιτῶν, ἐκτὸς δὲ τούτου ἀγοράζοντες οἱ χωρικοὶ τὰ διάφορα χρωματισμένα καὶ νοθευμένα οἰνοπνεύματα βλάπτουν καὶ τὴν ὑγείαν των καὶ δὲν δύνανται ἄλλως νὰ κάμουν, διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μεταχειρίζωνται τὸ οἰνόπνευμα, καὶ μάλιστα ἐν καιρῷ χειμῶνος, διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ ἀντιστοῦν εἰς τὰς καιρικὰς μεταβολάς. Ἑπομένως ὡς φάρμακον τὸ μεταχειρίζονται καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἂν πρὸς πλουτισμὸν παράγουσι τοῦτο ἢ πρὸς ἰδίαν ἀπαραίτητον χρῆσιν. Ἐπίσης δὲ νὰ ἐξετασθῇ καὶ πόσος πλοῦτος χάνεται ἐκ τῆς ἀπορρίψεως τῶν ὑπολειμμάτων. Καὶ ἦλθε μὲν τότε ὁ νομοθέτης ὁ ὁποῖος, διότι ἀνεγνώρισε τὸ ἄδικον καὶ ἠθέλησε νὰ μετριάσῃ τὴν ἐντύπωσιν τούτου, κατέταξε τούτους μὲ τοὺς παραγωγοὺς καὶ τοὺς κατέστησεν οἰνοπνευματοποιούς, ἐνῷ αὐτοὶ πολὺ ἀπέχουν τούτου. Κύριοι, πρέπει νὰ λάβητε μικράν τινα ἰδέαν τί εἶναι ὁ λεγόμενος ἄμβυξ, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται οἱ χωρικοί. Ἕνα ἁπλοῦν καζάνι, χρησιμοποιούμενον καθ’ ὅλον τὸ ἔτος διὰ τὰς οἰκιακὰς ἀνάγκας, χωρητικότητος 50 ὀκάδων μὲ ἕνα καπάκι πήλινον, τὸ βάζουν εἰς τὴ φωτιὰ καὶ παίρνουν ἕνα σωλῆνα ἢ καὶ καλάμι καὶ βγάζουν τὸ οἰνόπνευμα. Ἑπομένως βλέπετε πόσον εἶναι οἰνοπνευματοποιοί. Διὰ νὰ κατορθώσωσι δὲ νὰ τοῖς δοθῇ ἡ ἄδεια ἐξαγωγῆς, ἰδοὺ τίνες διατυπώσεις ἀπαιτοῦνται. Πρέπει ὁ Οἰκον. Ἔφορος νὰ σφραγίσῃ τὸ καζάνι καὶ διὰ νὰ βρῇς τὸν Ἔφορον πρέπει νὰ βαδίσῃς 6–7 ὥρας μὲ τὸ καζάνι στὸν ὦμον καὶ οὕτω κατορθώνεις καὶ παίρνεις τὴν ἄδειαν. Κατόπιν, ἀφοῦ βγάλῃς τὸ οἰνόπνευμα, πρέπει καὶ πάλιν νὰ ὑπάγῃς τὸ καζάνι εἰς τὸν Ἔφορον. Ἑπομένως βλέπετε ποίας βασάνους ὑποφέρει ὁ χωρικὸς αὐτὸς διὰ νὰ κατορθώσῃ μέρος τῆς περιουσίας του νὰ περισώσῃ. Προτείνω λοιπὸν τὸ ἑξῆς: Αἱ τρεῖς ἡμέραι, τὰς ὁποίας ἔχει καθιερώσει ὁ νόμος, νὰ γίνουν εἴκοσιν, ἄνευ διατυπώσεων, διὰ νὰ κατορθώνουν νὰ ἐξάγουν τὸ οἰνόπνευμα τὸ ἀπαραίτητον, ὡς σᾶς εἶπον, διὰ τὴν οἰκιακήν των ἀνάγκην.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὔριον εἰς τὰς 11 νὰ ἔλθετε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὰ συζητήσωμεν.

§52Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Περιορίζομαι καὶ δὲν θὰ διατυπώσω παρὰ ὀλίγα ἀκόμη, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὴν μεθ’ ἡμῶν συνεννόησιν καὶ παρακαλῶ πάντας τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ παρευρεθῶσι κατὰ τὴν αὐριανὴν συζήτησιν. Ζητοῦμεν τὴν ἀτέλειαν καὶ αὔξησιν τῶν 20 ἡμερῶν διὰ νὰ κατορθωθῇ ἡ ἐξαγωγὴ πάντων τῶν ὑπολειμμάτων, δεδομένου ὅτι, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ κλίματος, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ὡρίμασις νὰ γίνῃ ταυτοχρόνως εἰς ὅλα τὰ μέρη, πρέπει δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ γνωρίζῃ ὅτι ὁ χωρικὸς αὐτὸς θὰ χαρῇ, ὅταν μάθῃ ὅτι ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἐπηνώρθωσε τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον τοῦ ἔκαμαν αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις καὶ ὅτι θὰ εἶναι εὐγνώμων πρὸς ὑμᾶς.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ καὶ πάλιν πάντας τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ προσέλθουν αὔριον τὴν 11 π. μ. εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα συζητήσουν τὸ ζήτημα μετὰ τοῦ κ. Γκότση. (Διάλογοι).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ καθίσουν. Ἡ συνεδρίασις συνεχίζεται· δὲν διεκόψαμεν τὴν συνεδρίασιν.

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω.... Ἔχομεν 40 λεπτὰ τώρα ποὺ συζητοῦμεν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§57Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§59Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, ἦλθεν ἡ σειρὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7 νομοσχεδίου τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως περὶ ἐγκαταστάσεως ἀσυρμάτου τηλεγράφου. Ἠγέρθη ἀντίρρησις ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λευκάδος πληρεξουσίου κ. Σολδάτου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχήν, ἀλλ’ ἠκούσθη καὶ βαρυτέρα ἀντίρρησις ἀποδίδουσα εἰς τὴν καθόλου ἐμφάνισιν τῆς συμβάσεως λωποδυτικὰς τάσεις καὶ δὲν γνωρίζω τί ἄλλο. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἡ σύμβασις ἀνεβλήθη. (Θόρυβος καὶ διακοπαί). Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε. Περιμένετε νὰ ἀκούσητε. Δὲν γνωρίζω ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἐμὲ ὅμως γεννᾶται τὸ δίλημμα ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι πραγματικῶς τοιαύτη, οἵα κατηγγέλθη, ἢ εἶναι ἔργον κοινωφελὲς καὶ ὀφείλει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἐκτὸς ὅμως τούτου δὲν γνωρίζω ἐπίσης ποίαν ἀντίληψιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν φέρει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰ ἔγγραφα, κάτωθι τῶν ὁποίων θέτει τὴν ὑπογραφήν της. Ἐγὼ ὅμως, ὡς μέλος τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου τὸ ὁποῖον ἐξήτασε καὶ ἐνέκρινε καὶ ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἔχων ἐπίγνωσιν τῆς εὐθύνης τῆς ὑπογραφῆς μου, ἔχω καθῆκον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἀδιαφορῶν ἂν θὰ ψηφισθῇ ἢ ὄχι, νὰ συζητηθῇ ἡ σύμβασις διὰ νὰ διευκρινισθῇ ἡ ὑπόθεσις καὶ διὰ νὰ γνωσθῇ, ἂν πραγματικῶς τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρῶς τεχνικὸν συμβούλιον καὶ ὄχι νομικὸν συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας τὸ ἐλάχιστον ἴχνος τεχνικῶν γνώσεων, συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρᾶγμα ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ πρᾶγμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον μόνον πολλαπλᾶ ὀφέλη ἔχει νὰ περιμένῃ τὸ Κράτος.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἤκουσα τὰς φράσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος ὡς λεχθείσας, ὅτι πρόκειται περὶ λωποδυτικῆς συμβάσεως, διότι, ἂν τὰς ἤκουον, θὰ ἐπέμενον ἐγὼ ὅπως γίνῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις αὐτῆς. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἐγὼ εἶπον νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ἀντίρρησιν, καὶ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἐφηρμόσθη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς συμβάσεως τῆς τηλεγραφικῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἠγέρθη τὸ ζήτημα, ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τον κ. συνάδελφον ὅτι θὰ γίνῃ συζήτησις καὶ θὰ ἐξακριβωθῇ ἂν πρόκειται περὶ συμβάσεως ἐπιβλαβοῦς ἢ ὄχι. Περὶ αὐτοῦ νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὑπ’ ἀριθ. 28 ἀναγεγραμμένη. Δὲν νομίζω ὅτι ἀπομένει προσωπικὸν ζήτημα.

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς δίδω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι θὰ συζητηθῇ. Σᾶς παρακαλῶ μόνον νὰ παρακολουθῆτε τὰς συζητήσεις.

§63Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν πότε θὰ συζητηθῇ.

§64Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁρισθῇ. Ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ καὶ σήμερον, ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ καὶ αὔριον. Ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε διὰ κάθε νομοσχέδιον νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν τῆς συζητήσεως.

§65Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀλλὰ νὰ μὴ μεταβάλληται ἡ σειρὰ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἡμερησία Διάταξις μεταβάλλεται κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Σᾶς δίδω τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ἡ σύμβασις θὰ συζητηθῇ.

§67Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καλά.

§68Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σολδάτος ἔχει τὸν λόγον.

§70Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνεφέρθη τὸ ὄνομά μου, ὀφείλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Πρῶτον, ἐγὼ οὐδέποτε εἶπον λωποδυτικὴν τὴν σύμβασιν, ἀφ’ ἑτέρου δηλῶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐπιδιώκω τὴν ματαίωσιν τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐπιθυμῶ τὴν συζήτησιν, καὶ ἐπιθυμῶ τὴν συζήτησιν, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι κατ’ ἀρχὴν συζητοῦσα ἡ Συνέλευσις θὰ τὴν ἀπορρίψῃ. Τοῦτο ἐδήλωσα καὶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Ἀλλὰ δὲν ἐφαντάσθην ποτὲ νὰ ἀποδώσω εἰς κανένα λωποδυτικὰς τάσεις.

§71Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖ· τὸ ζήτημα ἔληξε. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. διατάξεων τοῦ ἀπὸ 17 Μαΐου ἐ. ἔ. Ν. Διατάγματος».

§73Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν....

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ ὑποβληθῇ τροπολογία. Ἦσθε παρὼν χθές;

§75Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἔχων, κ. Πρόεδρε, τὸ δεδομένον ὅτι συμπολῖταί μου ἐκρατήθησαν 5 ἡμέρας εἰς τὰς φυλακάς, ὑπέβαλα τροπολογίαν περὶ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος... (Θόρυβος). Ἡ τροπολογία αὐτὴ ἀφορᾷ μόνον τὸ κλείσιμον τοῦ καταστήματος. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν δεχθῇ ἄλλως νὰ κάμῃ σχετικὴν ἑρμηνείαν.

§76Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω καμμίαν ἑρμηνείαν ἐπὶ τοῦ συνόλου. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου διὰ νὰ εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργός.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 94 τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Τμήματος Λογιστικῆς καὶ Στατιστικῆς παρὰ τῇ Διευθύνσει Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις....

§78Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων παρακαλῶ, ὅπως μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φέρω τροποποιήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ἤδη ὑποβεβλημένου σχεδίου νόμου «περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ».

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§80Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι πληρεξούσιοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως σχέδιον νόμου πολὺ συντόμου—μὲ δύο ἄρθρα —τὸ ὁποῖον θεωρῶ λίαν ἐπεῖγον, διότι συνδέεται μὲ σοβαρώτατα ζητήματα ἀφορῶντα τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ. Ὡς γνωστόν, ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου ὑπεβλήθη Ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ. Καίτοι υἱοθέτησα τὰ πλεῖστα τῶν ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου ὑποβληθέντων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, δὲν δύναμαι νὰ υἱοθετήσω καὶ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ, διότι, ὅπως γνωρίζετε, οὗτος ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁλόκληρος ἡ στρατιωτικὴ ἀναδιοργάνωσις τῆς Χώρας. Παρέστη ἀνάγκη νὰ μελετήσω αὐτόν, ὡς ἀνήκων δὲ καὶ ἐγὼ εἰς τὸ Στράτευμα ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχω γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ. Ἔπρεπε νὰ λυθῶσι μερικὰ ἐπείγοντα ζητήματα, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς θητείας. Ἵνα μὴ δὲ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν ἀργῇ τὸ Ἐπιτελεῖον, ἔφερα δύο οὐσιωδεστάτας τροπολογίας. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις εἶναι μακροτάτη, περιέχει δὲ καὶ δύο πίνακας, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουν τὴν σύνθεσιν τῶν ἀνωτέρων στρατιωτικῶν μονάδων, μειοῦσι τὸν ἀριθμὸν τῶν Μεραρχιῶν ἀπὸ 15 εἰς 12 καὶ ἀλλάσσουν τὴν σύνθεσιν τῶν Σωμάτων Στρατοῦ κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον θὰ ἴδητε. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει παρὰ δύο ἄρθρα, εἰς αὐτὸ δὲ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ζητεῖ τὴν κύρωσιν τῶν πινάκων 3 καὶ 4, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου—εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ διαλευκανθῶσι μερικαὶ ἀπορίαι ἢ καὶ παρεξηγήσεις ἢ καὶ κακόβουλοι διαδόσεις περὶ λήψεως τῆς ἀδείας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων—ζητεῖται, ὅπως ἡ λεπτομερὴς σύνθεσις τῶν μονάδων ὁρισθήσεται διὰ μεταγενεστέρων Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ τεθοῦν πάλιν ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο τὸ ἔκαμε τὸ Ἐπιτελεῖον ἀπὸ ζῆλον νὰ ἐργασθῇ. Ἂν ὅμως ἡ Συνέλευσις φρονῇ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν σύνθεσιν τῶν μονάδων, παραιτοῦμαι τοῦ δευτέρου ἄρθρου καὶ ἀρκοῦμαι εἰς τὸ πρῶτον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1924 συμβάσεως περὶ ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Καβαλιεράτος ἔχει τὸν λόγον.

§82Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου τοῦ ὁποίου ἡ σκοπιμότης δὲν ἐξητάσθη ἕως τώρα ἀπὸ κανένα. Ὡς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶναι ὁ φόβος μήπως ἐπέλθῃ κρίσις τις εἰς τὸν σταφιδόκαρπον, ἕνεκα τῆς ἀναμενομένης ἐφέτος πλουσιωτάτης παραγωγῆς. Ἤθελον νὰ γνωρίζω προκαταβολικῶς εἰς ποῖον περίπου ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους.

§83Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἰς 270.000.000 ἑνετικὰς λίτρας.

§84Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἤθελον νὰ μάθω ἀκόμη, ποῖον εἶναι τὸ ἀπόθεμα ἐκ τῆς περυσινῆς παραγωγῆς καὶ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης καὶ ἐδῶ.

§85Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). 29.000.000 ἐδῶ.

§86Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸ ἐξωτερικόν;

§87Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ὑπάρχει ἀπόθεμα.

§88Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὥστε ἐν συνόλῳ θὰ ἔχωμεν περίπου 299.000.000 πρὸς διάθεσιν. Ἤθελα νὰ μάθω ποία εἶναι ἡ ποσότης τῆς ἐτησίας καταναλώσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§89Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Περὶ τὰ 180.000.000.

§90Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀπατᾶσθε. Εἰς ποῖον ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ τὸ ποσοστὸν παρακρατήσεως εἰς εἶδος;

§91Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἰς 70.000.000.

§92Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὥστε θὰ ἔχωμεν παραγωγὴν ἐφέτος, προστιθεμένου καὶ τοῦ ἀποθέματος τῆς περυσινῆς παραγωγῆς, 299,000,000. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ κατανάλωσις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀνέρχεται εἰς 180.000.000, τὸ ἐκ παρακρατήσεως εἰς 70.000.000, ἐν ὅλῳ 250.000.000, ὥστε θὰ πλεονάσῃ ἓν ποσὸν περίπου 50.000.000. Ἂν τώρα ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῆς ἀγορᾶς 10.000.000, κατὰ τί θὰ βελτιώσωμεν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς; Ὑφ’ οὓς ὅρους μάλιστα γίνεται, διότι συνάπτεται σύμβασις καθ’ ἣν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ πληρώσουν 70 δραχ.

§93Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τίποτε δὲν θὰ πληρώσουν.

§94Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τότε δὲν μὲ ἐνδιαφέρει.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§96Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ φανῇ ἴσως παράδοξον, κύριοι, πῶς καὶ διατί μέτρον νομοθετικόν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πρώτης ἀπόψεως φαίνεται ὅτι σκοπὸν ἔχει καὶ προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ νὰ ἐπικουρήσῃ εἰς τὰ συμφέροντα μιᾶς τάξεως γεωργικῆς, οἵα εἶναι ἡ τάξις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, πῶς μέτρον τοιοῦτον μὲ εὑρίσκει ἀντίθετον ἔχοντα γνώμην διὰ τὴν λῆψίν του.

§97Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἤδη ἔχετε αὐτὴν τὴν γνώμην; Διότι ὡμιλήσατε ὑπὲρ τῆς ἀγορᾶς πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν.

§98Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁμολογῶ ἐν μέρει καὶ ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν. Καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς δώσω ἀμέσως τὴν ἐξήγησιν, διὰ νὰ μὴ σκανδαλίζεσθε. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι οὐχὶ τὸ πρῶτον ἤδη, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐμελετήθη τὸ μέτρον καὶ ἐδόθη ὑπόσχεσις εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι θὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτος νόμος εἰς αὐτήν, ἀπὸ τότε ἤμην ἐναντίος τοῦ μέτρου τούτου. Δίδω συνάμα τὴν ἐξήγησιν ὅτι, ὅταν, συνεπείᾳ ἐρωτήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, προέκυψε συζήτησις, ὡμίλησα καὶ ἐγὼ ἐπὶ τούτου, καὶ διὰ νὰ ἴδητε, κ. συνάδελφε, κατὰ πόσον ὑπῆρξε συνεπὴς ἡ γνώμη μου ἡ τότε πρὸς τὴν ἤδη ἀναπτυσσομένην, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης. Θὰ ἴδητε δὲ ἐν αὐτοῖς ὅτι προκειμένου λόγου περὶ ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου 10.000.000 ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, δι’ ἣν ἀγορὰν ἡ Κυβέρνησις ἀνελάμβανε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τοῦ μέτρου, ὑπέδειξα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σκέψιν ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε, προερχομένη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀγορᾶς 10.000.000 σταφιδοκάρπου, νὰ σκεφθῇ ἐπίσης ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν καὶ ἡ ἀγορὰ ἀντιστοίχου ποσότητος ἀποδείξεων ἀποταμιεύσεως. Διότι 10.000.000 σταφιδοκάρπου ἀποσυρομένου ἀπὸ τὴν προσεχῆ ἐξαγωγὴν ἀντιστοιχοῦν πρὸς 1½ ἑκατομμύριον ἀποδείξεων ἀποταμιεύσεως, καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ ἐζήτησα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν θὰ ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν νὰ σκεφθῇ, ὅπως ὄχι μόνον τὰ 10.000.000 ἀγοράσῃ, ἂν αὐτὴ κατ’ ἰδίαν κρίσιν καὶ ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην ἐλάμβανε τὸ μέτρον, ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν ἐπίσης καὶ ἡ ἀγορὰ 1 καὶ ½ ἑκατομμυρίου δελτίων ἀποταμιεύσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον τότε, ἐκεῖνο ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, χωρὶς νὰ συμμερίζωμαι τὸ μέτρον τῆς ἀγορᾶς τῶν 10.000.000. Βλέπετε λοιπὸν οἱ διακόπτοντές με ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι ὅτι καὶ τότε, ὅπως καὶ τώρα, δὲν ὡμίλησα ὑπὲρ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἔλεγον ὅτι θὰ φανῇ ἴσως παράδοξον πῶς ἐπὶ μέτρου τοιούτου συμβαίνει νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην ἤ, ἂν οὐχὶ ῥιζικῶς ἀντίθετον, πάντως ὅμως διστακτικήν, ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητι τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον, ἐνῷ γεννᾷ ἰσχυροὺς ἐνδοιασμούς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σκοπιμότητα αὐτοῦ διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐκθέτει εἰς βέβαιον κίνδυνον μεγάλα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Καὶ εὐθὺς ἀμέσως, κύριοι, ὑποβάλλω ἐνώπιον ὑμῶν, ἐνώπιον παντὸς μελετῶντος τὴν σύμβασιν τὸ ζήτημα τῆς γενικωτέρας δημοσιονομικῆς ἀρχῆς, τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἐπιβάλλεται ἢ καὶ ἐπιτρέπεται ἁπλῶς εἰς μίαν Πολιτείαν φιλελευθέραν καὶ προοδευτικὴν νὰ κηδεμονεύῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, καὶ ὅταν ἀκόμη ταῦτα ἐμφανίζωνται ὡς συμφέροντα ὁμαδικά. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ στέρξω καὶ νὰ ἀκολουθήσω τοιαύτην πολιτικήν. Καὶ ἴσως μόνον τότε, ὅταν προκαλῆται ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους, ὅταν προκαλῆται ἡ Συνέλευσις κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὑπὸ ὁμάδος πολιτῶν, τῆς ὁποίας κινδυνεύουσι τὰ συμφέροντα, ἴσως τότε μόνον θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ προστασία. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχετε τοιαύτην πρόκλησιν ἐκ μέρους τῆς τάξεως ἐκείνης τῶν παραγωγῶν, τῆς ὁποίας προτίθεσθε νὰ κηδεμονεύσητε τὰ συμφέροντα; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀγνοῶ ἢ μᾶλλον γνωρίζετε πάντες ὅτι δὲν ἐζητήθη ἀποδεδειγμένως ἡ τοιαύτη προστασία.

§99ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐνδιαφέρον τῶν πληρεξουσίων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν;

§100Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ βλέπω, ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ πρόκλησιν, διότι ἐγεννήθη ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ δὲν εἴχομεν οὐδεμίαν πρόκλησιν τῆς σταφιδικῆς τάξεως. Καὶ ἂν μοὶ ἐλέγετε ὅτι εἴχετε τὴν πρόκλησιν τοῦ τελευταίως συγκληθέντος Γεωργικοῦ Συνεδρίου ἐν Ἀθήναις, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι ἡ πρόκλησις ἐκείνη ἦτο ἴση τῷ μηδενί, διότι γνωρίζομεν πάντες τίνες ἦσαν οἱ ἀντιπροσωπευθέντες ἐν τῷ Συνεδρίῳ ἐκείνῳ ἐκ τοῦ σταφιδοπαραγωγικοῦ κόσμου καὶ τίνες οἱ ἀντιπροσωπεύσαντες καὶ ποίους σκοποὺς ἐπεδίωκον οὗτοι. Ἀλλὰ καὶ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποκλείεται σήμερον ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 συζητοῦντες συζητοῦμεν περὶ τῆς ὅλης ἀρχῆς τοῦ κυβερνητικοῦ μέτρου. Τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς ἐμφανίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, κατὰ πόσον τουτέστι τὸ μέτρον τοῦτο τὸ χαρακτηριζόμενον ὡς προστατευτικὸν διὰ τὴν παραγωγήν, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τῆς συμβάσεως, κατὰ πόσον τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθῇ καὶ δι’ ἄλλην γεωργικὴν παραγωγήν. Καὶ μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην ἡ ἀνάγκη μιᾶς ἀληθῶς πλουσιωτάτης παραγωγῆς, τῆς εἰσαγούσης εἰς τὸν Τόπον σημαντικὰ ποσὰ καὶ ἡ ὁποία ἐπὶ πλέον διατελεῖ σήμερον ἐν δεινῇ κρίσει, ἤτοι τῆς καπνοπαραγωγῆς. Καὶ ἐρωτῶ: Κατὰ πόσον ἡ Πολιτεία ἐν δευτέρῳ βαθμῷ, λαμβάνουσα τοιαῦτα μέτρα προστατευτικὰ τῆς παραγωγῆς, ὡς χαρακτηρίζεται τὸ προκείμενον, δὲν ἤθελε φθάσει εἰς τὴν παγίωσιν μιᾶς συνηθείας, ἥτις, μὲ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἀποκτῶσιν αἱ συνήθειαι σὺν τῷ χρόνῳ, θὰ ἀπέβαινε νόμος ἀνάγκης, νόμος ὑπερτάτης κοινωνικῆς ἀνάγκης, ὥστε νὰ ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, κατὰ πόσον δὲν θὰ ἐθεωρεῖτο φυσικὸν καὶ μετά τινα χρόνον, ἐμφανιζομένων τῶν πραγμάτων ὑφ’ ἣν μορφὴν παρουσιάζονται σήμερον, νὰ λάβῃ ἡ Πολιτεία παρόμοιον μέτρον καὶ διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ διὰ τὰ μετ’ αὐτὸ καὶ ἐφεξῆς εἰς τὸ μέλλον; Ἴσως θὰ μοὶ δοθῇ ἡ ἀπάντησις ὅτι μὲ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸς καὶ ἐπίκουρος εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἀγοράζουσα ἓν μέρος τῆς ὅλης παραγωγῆς, ἵνα ἀνακουφίσῃ ἐν μέρει αὐτοὺς καὶ διευκολύνῃ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ προϊόντος. Τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ ἔτος 1903. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ ἀγορὰ τοῦ πλεονάζοντος σταφιδοκάρπου τῆς ἐσοδείας τοῦ 1902–1903, ὑπερβαίνοντος τὴν ἑκατοντάδα ἑκατομμυρίων, δὲν ἐγένετο ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, συνομολογησάσης δάνειον 6½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν μετὰ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς, Ἰονικῆς καὶ Ἀθηνῶν, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου μόνον Προσθέτω δὲ ὅτι ἐκ τῆς ἐγγυοδοσίας ταύτης τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἐζημιώθη. Τοῦτο ἐγένετο τῷ 1903. Συνήφθη δηλαδὴ ἀπὸ Σταφιδικὴν Τράπεζαν τὸ δάνειον τῶν 6.500.000 διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ πλεονάζοντος, ἀλλὰ τὸ μέτρον ἐκεῖνο δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ οὔτε εἰς ἡμᾶς οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς γνώμων καὶ ὡς σχέδιον ἐφαρμογῆς τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος καὶ περαιτέρω, διότι αἱ συνθῆκαι αἱ τότε ἦσαν ἐντελῶς ἄλλαι. Καὶ αἱ τιμαὶ εἰς τὰς ὁποίας ἐκυμαίνετο τὸ προϊόν τοῦτο ἦσαν τόσον εὐτελεῖς, ὥστε ἐνόμισαν τότε οἱ κυβερνῶντες ὅτι ἐπεβάλλετο ὡς στοιχειώδους καὶ ἀπολύτου ἀνάγκης ἡ λῆψις τοῦ μέτρου ἐκείνου τῆς ἀγορᾶς ἐπὶ τιμῇ δραχμῶν 130 τὸ χιλιόλιτρον, μὲ πᾶσαν, ἐννοεῖται, ἀσφάλειαν τοῦ Δημοσίου, ἵνα μὴ ὑποστῇ ζημίαν τινὰ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ δανείου πρὸς τὰς Τραπέζας. Διότι αἱ περιστάσεις τότε ἦσαν ὅλως ἄλλαι, ὅπως εἶπον. Εὑρισκόμεθα τότε ἐνώπιον μιᾶς παραγωγῆς 380.000.000 ὅλων σταφιδοκάρπου, τόσον πλουσίας, ὥστε καὶ αἱ εὐνοϊκώτεραι ἀκόμη περιστάσεις τῆς ἐξαγωγῆς δὲν θὰ ἦσαν ἱκαναὶ νὰ καλύψουν καὶ ἀπορροφήσουν τὸ ½ περίπου τῆς παραγωγῆς. Εὑρισκόμεθα δὲ εἰς μίαν τοιαύτην ὑποτίμησιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐπωφελῶς τὸ προϊόν τῆς παραγωγῆς μας εἰς οὐδεμίαν σχεδὸν ἀνάγκην. Δι’ αὐτό, λέγω, ὅτι τὸ μέτρον τὸ τωρινὸν δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ οὐδόλως πρὸς τὸ τοῦ 1903. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο —θὰ μοὶ ἀντιταχθῇ— ἐλήφθη καὶ πέρυσι, διότι καὶ πέρυσιν ἐδόθησαν περίπου 60.000.000 δραχ. πρὸς ἀγορὰν σταφιδοκάρπου τῆς ἐσοδείας 1922–1923. Ἀφοῦ λοιπόν—θὰ μοῦ εἴπουν—πέρυσι τὸ Κράτος προέβη εἰς τὴν ἀγορὰν 20 ἑκατομμυρίων ἐπὶ δαπάνῃ 60 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, πῶς καὶ διατί ἐφέτος, ὅτε ὑπάρχει ἐπίσης ἀπόθεμα ἀδιάθετον ἐν τῷ Τόπῳ καὶ τῇ ἀλλοδαπῇ, πῶς δὲν θὰ διαθέσῃ τοὐλάχιστον 35 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν διὰ νὰ ἀγοράσῃ περὶ τὰ 10.000.000 σταφιδοκάρπου; Ναί. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄμεσος, ἡ πρώτη ὄψις τοῦ ζητήματος. Πέρυσιν ἀληθῶς τὸ Κράτος ἠγόρασεν 20 ὅλα ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου, διαθέσαν περὶ τὰ 60 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ, πρῶτον ὅτι πέρυσιν ἐπεζητήθη κατὰ τρόπον ἔντονον, κατὰ τρόπον ἐπιβλητικὸν ἐκ μέρους τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τῶν σταφιδεμπόρων ἡ ἀγορὰ τῶν 20 τούτων ἑκατομμυρίων. Ἀκόμη δὲ δύναμαι νὰ προσθέσω, δεύτερον ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἐπρόκειτο νὰ διαθέσῃ ἐκ τῶν ἰδίων πόρων ὄχι 60.000.000, ἀλλ’ οὔτε 1.000.000. Διότι διὰ τὴν τοιαύτην ἀγορὰν τὸ Δημόσιον, ρυθμίζον τὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐξαγωγῆς ἐγχωρίων προϊόντων, εἶχεν ἐπιβάλει παρακράτημα εἰς τὸ σταφιδικὸν συνάλλαγμα ποσοστὸν 35% μέλλον νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ εἶχεν εἰς χεῖράς του τὸ διαθέσιμον σταφιδικὸν χρῆμα. Καὶ τότε θὰ ἐρωτήσῃ τις, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρίνωμεν δύο ἀνόμοια πράγματα, δύο ἀνομοίους περιστάσεις, τὴν περίστασιν ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη πέρυσιν ἐκ τῶν ἀναγκῶν τῆς παραγωγῆς, καὶ τὴν περίστασιν τὴν ἐφετεινήν, ὅτε ἀντιμετωπίζομεν πάλιν ἓν ἀπόθεμα μικρὸν ἀδιάθετον, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ ἀφαιρέσωμεν μέρος τοῦ ἀποθέματος τούτου; Ἀγόμεθα λοιπόν, κύριοι, κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν 10 τούτων ἑκατομμυρίων θὰ διαθέσωμεν χρήματα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ δὲ ποσὸν τὸ διατεθησόμενον διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην θὰ ἀνέλθῃ, ἐπὶ τιμῇ δραχμῶν 3100 κατὰ χιλιόλιτρον, ὡς ὁρίζει ἡ σύμβασις καὶ ὁ νόμος, κατὰ μέσον ὅρον, εἰς τὰ 31.000.000 περίπου δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ ἀποταμίευσις τοῦ ποσοῦ τούτου θὰ ἀπαιτήσῃ ἀναγκαίως ἔξοδα διαχειρίσεως καὶ τὰ ἔξοδα ταῦτα τῆς διαχειρίσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὀλιγώτερα τῶν 10%, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὀλιγώτερα τῶν 3.000.000, ἴσως δὲ καὶ πλέον δραχμῶν. Καὶ ἰδού, κύριοι, ὅτι φθάνομεν εἰς ἐκταμίευσιν ἑνὸς ποσοῦ 35.000.000 περίπου δραχμῶν. Διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ δὲ τὸ Δημόσιον τὴν ἐντεῦθεν ζημίαν, ἡ Κυβέρνησις ἐπρονόησεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ περὶ προσθέτου φορολογίας τῆς σταφίδος 70 ἕως 90 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, ἵνα καλύψῃ τὴν ἐκ τῆς ἀγορᾶς μέλλουσαν νὰ προκύψῃ δαπάνην. Ἂν ὅμως δὲν ἐπήρχετο μεταγενεστέρως ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἡ συντελεσμένη ἤδη, ὡς εἰκάζω, ἐξαγορὰ τῆς Προνομιούχου, δι’ ἧς ἀτονεῖ ἡ διάταξις περὶ προσθέτου φορολογίας, θὰ εἴχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μίαν φορολογίαν πρόσθετον καὶ οὕτω τὸ δῶρον τοῦτο διὰ τῆς ἐκταμιεύσεως 35.000.000 δραχμῶν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, θὰ καθίστατο ἄδωρον, διότι μὲ τὴν μίαν χεῖρα τὸ Δημόσιον θὰ ἐλάμβανεν ὅ,τι διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς θὰ ἔδιδεν. Ἀλλὰ τὸν κίνδυνον τοῦτον ἐκ τῆς προσθέτου φορολογίας πολὺ φοβοῦμαι ὅτι, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ ἐξαγορὰ τῆς Προνομιούχου, θὰ ἦσαν ἄλλοι οἱ προωρισμένοι νὰ τὸν ματαιώσουν καὶ μάλιστα παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν πάντων. Διότι θὰ ὠρθοῦτο ἐνώπιον ἡμῶν ἡ ἐπιβολὴ μιᾶς μεγάλης, φίλης ἄλλως καὶ συμμάχου Δυνάμεως, οἵα εἶναι ἡ Ἀγγλία. Καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ θὰ ἀντέτασσε τὸ ἴδιον veto κατὰ τῆς φορολογίας. Διότι δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὑπάρχει σύμβασις ἐμπορική, ἥτις συνδέει ἡμᾶς μετὰ τῆς Ἀγγλίας, σύμβασις, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον αὔξησις τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου τῆς σταφίδος. Καὶ ἄλλοτε δέ, ὅταν ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἑνὸς μέρους τῆς παραγωγῆς ὑπὸ τύπον παρακρατήματος, θὰ γνωρίζῃ, πιστεύω, ὁ κ. Ὑπουργὸς ποῖαι ἰσχυραὶ ἀντιρρήσεις ὑπεβλήθησαν ἀπὸ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, κατόπιν τῶν δοθεισῶν ἐξηγήσεων, ἐνέδωκε μὲν εἰς τὴν ἐξήγησιν, ἀλλ’ ἐπεφύλαξεν ὅμως ὅλα τὰ δικαιώματά της τὰ ἐκ τῆς συμβάσεως ἀπορρέοντα. Ἀλλ’ αἱ δυσχέρειαι αὐταὶ παρεκάμφθησαν ἤδη, ὡς εἶπον, ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ προνομίου τῆς Σταφιδικῆς Ἑταιρείας καὶ συνεπῶς ἀτονεῖ ἡ σχετικὴ διάταξις. Συγκρίνω ὅμως τὸ μέτρον τὸ λαμβανόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἔλαβε πέρυσιν ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, ἐξαγοράσασα 20.000.000 σταφίδος. Εὐθὺς ἀμέσως δὲ ὀφείλω νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας τὰ ἑξῆς: Προτίθεται ἆρά γε ὁ κ. Ὑπουργός, ὅπως λέγει, νὰ προλάβῃ τὴν ἐνδεχομένην κρίσιν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐσοδείας, σχετικῶς πλουσίας προβλεπομένης διὰ τὸ τρέχον ἔτος, καὶ νὰ ἀνακουφίσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ νὰ διατηρήσῃ τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος εἰς σχετικῶς ὑψηλὸν ἐπίπεδον; Λοιπὸν ἀπαντῶ τοῦτο: Ἡ Κυβέρνησις ἐπτοήθη, διότι εὑρέθη ἀπέναντι ἑνὸς ἀποθέματος 27.000.000 λιτρῶν, τὰ ὁποῖα ἀφίνει ἡ ἐσοδεία, ἂν καὶ μεταξὺ κύλικος καὶ χειλέων πολλὰ πέλει, δηλαδὴ μεταξὺ τῆς προοιωνιζομένης παραγωγῆς καὶ τῆς ἀποταμιεύσεως πολλὰ μεσολαβοῦν. Ἡ Κυβέρνησις, φοβηθεῖσα τὸ ἀπόθεμα τῶν 27 ἑκατομμυρίων ἐν τῇ ἡμεδαπῇ καὶ τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ τὴν τυχὸν πλουσίαν παραγωγήν, φοβηθεῖσα μήπως ἐκπέσουν αἱ τιμαὶ ἕνεκα τῆς ἀθρόας προσφορᾶς προέβη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀγορᾶς. Ἀλλ’ ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην ὡς πρὸς τοῦτο. Γενικῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι ξένος πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν τοῦ καταλογίζω δὲ τοῦτο ὡς ἁμάρτημα, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ πιστοποιήσω ὅτι ἀγνοεῖ τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν σταφίδα. Τὸ φαινόμενον, κύριοι, τοῦ ἀποθέματος δὲν εἶναι πρωτοφανὲς οὔτε ἀσύνηθες, ἀλλ’ εἶναι τακτικόν· διότι οὐδὲν ἔτος, ὁσονδήποτε πενιχρὰ καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ παραγωγή, παρῆλθεν ἄνευ ἀποθέματος. Καὶ αὐτὸ τὸ 1900, τὸ ὁποῖον ἦτο πενιχρότατον λόγῳ τῆς καταστροφῆς ἐκ τοῦ περονοσπόρου, ἀφῆκεν ἀπόθεμα. Καὶ ἡ τρέχουσα λοιπὸν ἐσοδεία ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ ἀφήσῃ ἀπόθεμα. Δὲν εὑρισκόμεθα ἄλλως τε πρὸ ἀποθέματος κολοσσιαίου. Πάντοτε ἑκάστη ἐσοδεία ἀφίνει ἀπόθεμα ὡς κληρονομίαν διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἀλλ’ ἂς παρίδωμεν τὴν μὴ ὀρθὴν ταύτην σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἂς προέλθωμεν περαιτέρω, ἵνα ἐξακριβώσωμεν τὸ βάσιμον τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον προλαμβάνομεν τὴν ἐνδεχομένην κρίσιν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἡ μεταφορὰ τοῦ ὑπάρχοντος ἀποθέματος εἰς τὴν νέαν ἐσοδείαν καθίσταται ἀδύνατος, ὡς λέγει ἡ ἔκθεσις. Ἡ μεταφορὰ γίνεται ἀναγκαίως. Ὅταν ἀνατείλῃ τὸ νέον σταφιδικὸν ἔτος, κατ’ ἀνάγκην τὸ ὑπάρχον ἀπόθεμα καὶ ἡ ἐσοδεία τοῦ 1924 θὰ ἀποτελέσουν ἓν σύνολον. Πῶς λοιπὸν εἶναι ἀδύνατος ἡ μεταφορά; Ἡ μεταφορὰ γίνεται πάντοτε ἀναγκαστικῶς, ἀλλὰ καὶ ἀζημίως, καὶ ἐντεῦθεν οὐδὲν ἐμπόδιον ἐπιπροσθεῖ διὰ τὴν διατήρησιν τῶν τιμῶν εἰς τὸ σύνηθες ἐπίπεδον, ἐφόσον τὸ ἀπόθεμα δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ ἡ νέα ἐσοδεία ὑπερβολικῶς μεγάλη. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τὸ ἐφετεινὸν ἀπόθεμα δὲν ὑπερβαίνει τὰ 18 ἢ 19 ἑκατομμύρια λιτρῶν, εἶναι ἄρα μικρότερον τῶν συνήθων ἀποθεμάτων Πόθεν ἄρα γεννᾶται ὁ κίνδυνος τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν; Ἡ σταφὶς ἔχει ὡρισμένους πελάτας διὰ τὴν κατανάλωσίν της κυρίως ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἀπὸ εἰκοσαετίας δὲ καὶ ἐν Ἑλλάδι εἰς μεγάλα ποσά, ἅτινα χρησιμοποιεῖ ἡ βιομηχανία τῆς οἰνοποιίας καὶ τῆς οἰνοπνευματοποιίας πρὸς ἐξαγωγήν, ἥτις βιομηχανία ἀπέβη σὺν τῷ χρόνῳ ῥωμαλέος ὀργανισμός, καταναλίσκων σχεδὸν ὁλόκληρον τὸ ἀπομένον ἐν τῷ Τόπῳ ποσὸν σταφίδος. Ἀλλ’ ἀμφότεραι αἱ πελατεῖαι αὗται ἔχουν ὡρισμένα ἀνώτατα ὅρια καταναλώσεως. Ἡ συνέχεια τῆς πείρας πολλῶν ἐτῶν ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὅτι καὶ ἡ πελατεία καὶ ἡ ἀλλοδαπὴ καὶ ἡ ἡμεδαπὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἓν μέγιστον ὅριον καταναλώσεως, τὸ ὁποῖον, καὶ ὑπὸ τὰς εὐνοϊκωτέρας συνθήκας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ. Ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εἴχομεν ἄλλοτε τὴν Γαλλικὴν ἀγοράν, ἡ ὁποία ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἔχει κλείσει ὁριστικῶς. Εἴχομεν ἐπίσης ἄλλοτε τὴν Γερμανικήν, ἡ ὁποία ἀπερρόφα ἐν μέγα ποσὸν καὶ ἡ ὁποία ἐπίσης ἐξέλιπε σήμερον. Εἴχομεν ἐπίσης τὴν Ἀμερικανικὴν ἀγοράν, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἐξέλιπε δι’ ἡμᾶς, ἰδίως ἀπὸ τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει ἐν Ἀμερικῇ τὴν χρῆσιν τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν. Ἀπέμεινε δὲ κυρίως ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἡ Ἀγγλικὴ ἀγορά, διότι εἰσάγει καὶ ἡ Γαλλία ἱκανὰ ποσά, ἀλλ’ ὄχι ὑπὸ μορφὴν σταφίδος, ἀλλὰ ὑπὸ μορφὴν οἴνων ἢ οἰνοπνεύματος καὶ ἰδίως ὑπὸ μορφὴν οἴνων, καὶ ἡ εἰσαγωγὴ δὲ αὕτη δυστυχῶς διὰ τῆς τελευταίας συμβάσεως τῆς 21 Φεβρουαρίου 1924 περιορίζεται. Αὐτοὶ εἶναι οἱ πελάται μας διὰ κατανάλωσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ἔχομεν ἐπὶ πλέον καὶ τὸν μέγαν καταναλωτήν, ἀληθῶς μέγαν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ μικρὰν καὶ ἀσήμαντον ἀφετηρίαν ἐξίχθη εἰς μεγάλον καὶ ῥωμαλέον οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν καταναλώσεως, ἔχομεν τὸν ἐγχώριον καταναλωτήν, τὴν βιομηχανίαν τῆς οἰνοποιίας καὶ οἰνοπνευματοποιίας διὰ τὸ ἐξωτερικόν, ἥτις ἀπαιτεῖ σημαντικὰ κατ’ ἔτος ποσὰ διὰ τὴν κατεργασίαν αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν ὅτι καὶ οἱ ἐξωτερικοὶ καὶ οἱ ἐσωτερικοὶ καταναλωταὶ καταναλίσκουν τὸ δυνατὸν μάξιμουμ ἐκ τῆς παραγωγῆς, ἀπομένει δὲ καὶ μετὰ τοῦτο ἀπόθεμα—ἐπιβάλλεται ἐντεῦθεν ἡ ἐρώτησις τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀπευθύνῃ τις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν—πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ἀπόθεμα τοῦτο τὸ ὁποῖον ἀπομένει, ἀφοῦ ἐφοδιασθοῦν πλήρως καὶ ἐπαρκῶς οἱ καταναλωταὶ διὰ τὰς ἀνάγκας αὑτῶν, πῶς τὸ ἀπόθεμα τοῦτο θὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ διατεθῇ, ὅταν θὰ ἔχῃ κορεσθῇ ἡ ἐξωτερικὴ κατανάλωσις καὶ ἡ ἐσωτερικὴ βιομηχανία; Πῶς θὰ διαθέσωμεν ἐπωφελῶς τὸ ἀπόθεμα τοῦτο; Ἡ Κυβέρνησις λέγει ἐν τῷ σχεδίῳ της ὅτι τὰ 10.000.000 τὰ ἀγοραζόμενα θὰ διατεθῶσι διὰ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν τῆς οἰνοπνευματοποιίας. Καὶ βεβαίως δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις ἄλλως νὰ πράξῃ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τότε: Ἂν ἡ βιομηχανία ἡ ἐγχωρία, λαμβάνουσα τὰ 10.000.000 ταῦτα, κατεργασθῇ αὐτα—καὶ θὰ τὰ κατεργασθῇ, διότι δὲν θὰ δώσῃ τὰ χρήματά της διὰ νὰ τὰ πετάξῃ, ἀλλὰ θὰ πάρῃ αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια διὰ νὰ τὰ μεταποιήσῃ διὰ κατεργασίας εἰς νέα εἴδη—ὅταν, λέγω, ἡ βιομηχανία ἡ ἐγχωρία καταναλώσῃ τὰ 10.000.000, δὲν εἶναι πρόδηλον ἐντεῦθεν ὅτι ἐπὶ τοσούτῳ ποσῷ δὲν θὰ ζητήσῃ περαιτέρω ἄλλον σταφιδόκαρπον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατεργασίας της; Ἄν δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἐγχωρία βιομηχανία ἔχει ἀνάγκην κατ’ ἀνώτατον ὅριον 50.000.000 λιτρῶν σταφίδος κατ’ ἔτος καὶ τὴν ἐφοδιάσωμεν διὰ τῶν 10.000.000 τὰ ὁποῖα θὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου, δὲν εἶναι εὐνόητον ὅτι ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν ἢ ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον—ὅτε ὑφίστατο ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία—ἢ ἀπὸ τὸν ὀργανισμὸν τὸν διάδοχον καὶ ἐν γένει ἀπὸ τὴν ἐτησίαν παραγωγὴν δὲν θὰ ζητήσῃ πλέον παρὰ μόνον 40.000.000 διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ μάξιμουμ τῆς καταναλώσεως τῆς πρώτης ὕλης τῶν 50.000.000; Δὲν εἶναι ἄρα δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι λαμβάνουσα τὰ 10 ἑκατομμύρια ταῦτα θὰ λάβῃ καὶ ἄλλα 50 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον Ἑταιρείαν διὰ νὰ κατεργασθῇ αὐτά. Διότι ἡ ἱκανότης αὐτῆς ἐν τῇ καταναλώσει φθάνει μέχρις ἑνὸς ὁρίου ὡρισμένου, τὸ ὁποῖον, ὑφ’ ἃς συνθήκας ἐργάζεται σήμερον ἡ βιομηχανία, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ. Μήπως εὑρήκατε νέον τινὰ πελάτην καταναλώσεως, ἐκτὸς τῆς βιομηχανίας, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ δώσητε τὰ 10 ἑκατομμύρια; Οὐχί. Τὰ 10 λοιπὸν αὐτὰ ἑκατομμύρια θὰ δώσωμεν ἐπὶ πωλήσει εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, ἤτοι θὰ δώσωμεν 10 ἑκατομ. καὶ 40 ἑκατομ., τὸ ὅλον 50 ἑκατομ., ὧν τὰ 10 ἑκατομ. ἀγοράζομεν καὶ μεταπωλοῦμεν. Κατὰ τί λοιπὸν τὸ μέτρον τοῦτο βελτιώνει τὴν θέσιν τῶν παραγωγῶν, ἀφοῦ ἓν ποσὸν ὡρισμένον καταναλίσκει ἡ ἐγχώριος βιομηχανία, εἰς ἣν θὰ παραχωρήσωμεν τὰ 10.000.000; Κατὰ τί προάγει τὴν ἐγχώριον παραγωγήν, ἂν, οὐχὶ διὰ χειρὸς τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας ἢ τοῦ διαδόχου αὐτῆς ὀργανισμοῦ, λάβῃ τὰ 50 ἑκατομ. τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην; Καὶ κατὰ τί βοηθεῖται ἐντεῦθεν ἡ παραγωγή; Ἂν ἐλέγετε ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἐπεκτείνεται καὶ περαιτέρω ἡ εἰς νέους πελάτας κατανάλωσις, δὲν θὰ εἶχα λόγον νὰ μὴ ἀναγνωρίσω ὅτι πρόκειται περὶ ἐνισχύσεως τῆς σταφιδοπαραγωγῆς ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Τόπου καὶ τῶν παραγωγῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ λέγετε οὔτε τὸ ἐπιδιώκετε, πρόκειται μόνον νὰ γίνῃ μία διάμεσος χορήγησις τῆς πρώτης ὕλης ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ γίνῃ μετά τινα χρόνον, γίνεται ἤδη ἀμέσως, καὶ ἀντὶ νὰ γίνῃ ἀθρόα, γίνεται ἐν μέρει ἀπὸ τὸ Δημόσιον καὶ ἐν μέρει ἀπὸ τὸν διάδοχον τῆς Ἑταιρείας ὀργανισμόν. Ἐφόσον τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως τῆς ἐγχωρίου δὲν αὐξάνεται, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὐδεμία βελτίωσις εἰς τὰ συμφέροντα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, προνοοῦν διὰ τὴν προστασίαν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, τάσσει ἕνα περιορισμὸν ἐν τῷ νόμῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀγορὰ σταφιδοκάρπου, παρὰ μόνον ἐφόσον προσφέρεται οὗτος ἀπὸ σταφιδοπαραγωγοὺς ἢ ἀπὸ συνεταιρισμοὺς σταφιδοπαραγωγῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι πρόδηλον καὶ ἀναμφισβήτητον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ παραγωγὴ συντελουμένη ἑκάστοτε κατὰ τὰ τέλη Ἰουλίου ἢ ἀρχὰς Αὐγούστου ἀρχίζει ἔκτοτε νὰ γίνεται ἀντικείμενον ἐμπορίου, οἱ παραγωγοὶ δὲ οἵτινες οὕτως ἐπεβαρύνθησαν διὰ δαπανῶν ἢ δι’ ἐντόκων δανείων χάριν τῆς παραγωγῆς εἶναι εὐνόητον ὅτι σπεύδουν ἔκτοτε εἰς τὴν ἐκποίησιν τοῦ προϊόντος των, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διατηρήσουν τὴν παραγωγήν των. Σπεύδουν δὲ πάντες οἱ παραγωγοί, ὥστε μέχρι τῆς ἀνοίξεως νὰ διαθέσουν τὴν παραγωγὴν εἰς τὸ ἐμπόριον, διότι ἐπὶ πλέον γνωρίζουν ὅτι κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τοῦ ἔτους, ἀπὸ Σεπτεμβρίου μέχρι Μαΐου τὸ πολύ, αἱ συναλλαγαὶ τοῦ ἐμπορίου μὲ τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι ζωηραὶ καὶ παρέχουν τὴν ἐλπίδα ἐπωφελοῦς διαθέσεως τοῦ προϊόντος των. Ὥστε, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀνοίξεως, σχεδὸν οὐδεμία ἢ μικρὰ ποσότης ὑπάρχει εἰς χεῖράς των. Ὅ,τι δὲ ἀπέμεινεν ἐν τῷ Τόπῳ ἐκ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἔτους εὑρίσκεται εἰς χεῖρας καὶ εἰς ἀποθήκας ἐμπόρων μικρῶν ἢ μεγάλων. Τούτου ἕνεκα ἡ ἀντίληψίς μου καὶ ἡ ἀντίληψις πάντων ὑμῶν, ὅσοι γνωρίζετε τὰ τῆς σταφίδος, εἶναι ὅτι σήμερον δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ποσὸν ἐκ τῆς ἐσοδείας τοῦ τρέχοντος ἤδη σταφιδικοῦ ἔτους εἰς χεῖρας παραγωγῶν ἤ, ἂν ὑπάρχῃ τοῦτο, εἶναι τόσον ἀσήμαντον, ὥστε νὰ μὴ ἀξίζῃ τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου τοιαύτην συνεπαγομένου δαπάνην. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ ἂν δὲν θὰ ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν νὰ ἀποταθῇ ὄχι μόνον εἰς τὰς παραγωγικὰς τάξεις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐμπορικὰς τάξεις καὶ ἀναζητήσῃ τὰ 10 ταῦτα ἑκατομμύρια, διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ὁποίων φρονεῖ, ὡς λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι θὰ ἐνισχύσῃ τὴν παραγωγήν, ἐμμέσως δὲ τοὺς ἐμπόρους. Κατ’ ἐμέ, ἡ διάκρισις μεταξὺ παραγωγῆς καὶ ἐμπορίου δὲν δικαιολογεῖται, διότι εἶναι ἀδιάφορον ἀπὸ ποῦ θὰ ἀντλήσετε τὰ 10 ταῦτα ἑκατομμύρια, ἂν θὰ τὰ ἀντλήσετε ἀπὸ τὴν παραγωγὴν ἢ ἐμμέσως ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τῶν ἐμπόρων. Ἡ ἀνακούφισις, ἂν ἀνακούφισις προσδοκᾶται καὶ ἂν δύναται νὰ ἐπέλθῃ, θὰ ἐπέλθῃ εἴτε ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν εἴτε ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τῶν ἐμπόρων ληφθῶσι τὰ 10 ἑκατομμύρια. Διὰ τοῦτο μοῦ φαίνεται ὅλως ἄστοχος ἡ διάκρισις αὐτὴ μεταξὺ ἐμπόρων καὶ παραγωγῶν δι’ οὓς λόγους εἶπον, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ διότι θὰ δημιουργήσωμεν δι’ αὐτῆς μίαν καταδολίευσιν τοῦ νόμου καὶ μίαν αἰτίαν πρὸς καταστρατήγησιν αὐτοῦ. Καὶ οὐδεὶς θὰ μὲ πείσῃ ὅτι τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας ἐμπόρων, καὶ ἰδίως μικρεμπόρων, δὲν θὰ ἐμφανισθοῦν ὡς ποσὰ ἀνήκοντα εἰς σταφιδοπαραγωγούς, διὰ νὰ τύχουν τοῦ πλεονεκτήματος νὰ ἀγορασθοῦν ἀντὶ 3000– 3200 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον. Συμπεραίνω ὅθεν ὅτι δὲν ἀποτελεῖ τὸ μέτρον τοῦτο εὔνοιαν καὶ προστασίαν τῆς παραγωγῆς. Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Συμπληρώνων δὲ τὴν γνώμην ταύτην δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀποτελεῖ ζημίαν καὶ ἐπιβάρυνσιν τῆς παραγωγῆς. Ἔχομεν δὲ ἤδη ἐνώπιον ἡμῶν ἁδρὰ καὶ ἐμφανῆ τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκόμη ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως. Ἔχομεν βεβαιωμένον τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι διὰ τῆς ὑποβολῆς του ἀνεστάλησαν αἱ συναλλαγαὶ καὶ συνεπῶς ἡ ἐξαγωγή, ἕνεκα τῆς προσδοκίας τῶν τιμῶν τῆς συμβάσεως. Ἔχομεν βεβαιωμένον ἐπίσης τὸ γεγονὸς ὅτι καρπὸς νέας ἐσοδείας προσφερθεὶς εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ ἐξωτερικὸν μὲ τιμὴν 2½ χιλιάδων δραχμῶν δὲν ἔτυχεν ὑποδοχῆς καὶ ὅτι ἡ προσφορὰ ἀπεκρούσθη.

§101ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι προπωλήσεις αὐταί.

§102Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προπωλήσεις ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο καὶ ἄλλοτε καὶ αἱ ὁποῖαι γίνονται πάντοτε εὐπρόσδεκτοι ἀπὸ τοὺς καταναλωτὰς τῆς ἀλλοδαπῆς. Προσφοραὶ δὲ 2½ χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον ἀπερρίφθησαν. Διατί; Ἂς ἀναλύσωμεν τὰς σκέψεις ταύτας τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς ἀποκρούσεως τῶν προσφορῶν. Τὰ αἴτια εἶναι ταῦτα: Κηρύσσομεν εἰς τὸν ἔξω κόσμον καὶ εἰς τὸ ἔξω ἐμπόριον ὅτι ἐδῶ ἔχομεν μίαν ὑπέρογκον παραγωγήν, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, καὶ πληθωρικὸν ἀπόθεμα ἐκ τοῦ λήγοντος ἔτους. Καὶ λέγομεν ἢ μᾶλλον εἶναι ὡς νὰ λέγωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον: «Μὴ σπεῦδε εἰς τὰς ἐμπορικάς σου πράξεις, ἀνάμεινε τὸν καιρὸν καὶ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον προσφέρομεν σήμερον μὲ 2½ χιλ. θὰ τὸ εὕρῃς αὔριον πολὺ εὐθηνότερον». Διότι φυσικὸν εἶναι ὅτι, ὅταν κηρύσσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ κατὰ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι πληθωρικὴ εἶναι ἡ παραγωγή μας καὶ λαμβάνομεν τοιαῦτα μέτρα, εὐνόητον εἶναι ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον δὲν θὰ δώσῃ τὰς δικαίας καὶ συνήθεις τιμὰς εἰς τὸ προϊόν ἡμῶν. Καὶ οὕτω καταρρίπτομεν τὰς τιμὰς ἀντὶ νὰ τὰς διατηρῶμεν εἰς ὑψηλὰ ἐπίπεδα, ὡς θέλει καὶ ἐλπίζει νὰ συμβῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἀλλὰ θὰ ἴδωμεν καὶ περαιτέρω, κύριοι, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἀποτελεῖ προστασίαν τῆς παραγωγῆς, ὄχι διότι ἠπειλήθη φορολογία ἥτις ἠτόνησεν, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους τοὺς ὁποίους θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, πάντοτε δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν εἶναι δυνατὸν καὶ ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν τοὺς ἑξῆς ὑπολογισμούς, ἔξω τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε κατὰ μίαν γραμμὴν νὰ ἐξέλθωμεν: Ἔχομεν δεδομένον ὅτι πέρυσιν ἠγοράσθησαν 20 ἑκατομ. σταφίδος τὰ ὁποῖα ἐξακολουθοῦν νὰ σήπωνται μέχρι τοῦ νῦν εἰς τὰς ἀποθήκας τὰς ἐνοικιασμένας διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου.

§103Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Προεκηρύχθησαν δημοπρασίαι.

§104Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν κατοχήν σας τὸ πρᾶγμα; Καὶ μετὰ τὴν δήλωσίν σας ἐξακολουθῶ νὰ λέγω ὅτι ταῦτα σήπονται, διότι ἐν ὅσῳ δὲν μοῦ βεβαιώνετε ὅτι παρελήφθη ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Δημοσίου δικαιοῦμαι νὰ λέγω ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ σήπεται, καὶ δὲν σήπεται μόνον, ἀλλ’ ὑφίσταται μίαν φύραν. Ἡ σταφὶς εἶναι ἐξόχως φθαρτὸν πρᾶγμα καὶ δύναται νὰ ἀνέλθῃ ἡ φύρα εἰς 10 καὶ 20 καὶ 25% καὶ ἡ ζημία κατ’ ἀνάγκην βαρύνει τὸ Δημόσιον. Λοιπὸν ἔχομεν 20 ἑκατομμύρια ἀγορασθέντα. Προσθέσατε ἤδη ἕτερα 10 ἑκατομμύρια τὰ ἐφέτος ἀγοραζόμενα καὶ φθάνομεν οὕτως εἰς 30 ἑκατομμύρια, εἰς ἕνα ὄγκον σημαντικόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἐπικίνδυνον σημεῖον τῆς καταστάσεως δὲν εἶναι τὰ 30 ἑκατομμύρια, εἶναι ἄλλο. Θὰ μεταβιβασθοῦν εἰς τὸν διάδοχον τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας ὀργανισμὸν πάντα τὰ δικαιώματα τὰ ἀπορρέοντα ὑπὲρ αὐτῆς ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1905 καὶ τὸ δικαίωμα ἄρα τῆς συνεχοῦς εἰσπράξεως τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κυριότητα τοῦ νέου τούτου ὀργανισμοῦ.

§105Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι ζήτημα συμβάσεως; δὲν ἠξεύρετε τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ προέλθωμεν εἰς σύμβασιν.

§106Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν βάσιν τῆς παρακρατήσεως ἐν τῷ τόπῳ τοῦ φόρου καὶ τῆς εἰσφορᾶς εἰς εἶδος δὲν δύνασθέ ποτε νὰ ἀνατρέψετε, οἱανδήποτε σύμβασιν καὶ ἂν κάμετε. Συγχρόνως, ὡς ὑμεῖς διατείνεσθε, ἡ ἐσοδεία τοῦ μέλλοντος ἔτους εἶναι πλουσία. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐντεῦθεν ἐπιβεβλημένον, ὥστε ὁ φόρος καὶ ἡ εἰσφορά, ἂν οὐχὶ κατὰ τὸ ὅλον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον, νὰ γίνῃ εἰς εἶδος; Ἂν ἀπολύτως εἶναι βέβαιον, ὅταν θὰ ἔχωμεν παραγωγὴν 270.000.000 καὶ ἡ ἐξαγωγὴ δὲν ὑπερβῇ τὰ 200.000.000, θὰ ἔχωμεν 70 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα, ἀδιάφορον ὑπὸ ποίαν αἰτίαν, θὰ παραμείνουν ἐν τῷ Τόπῳ. Τὰ δὲ 70 ἑκατομμύρια ταῦτα, προστιθέμενα εἰς τὰ ἐξ ἀγορᾶς 30 ἑκατομ., μᾶς κάμνουν ἓν ἀπόθεμα 100 ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων, ἐξαγοραζομένου δὲ τοῦ προνομίου τῆς Ἑταιρείας τῆς διαχειριζομένης νῦν τὴν σταφίδα, ἐξαγοράζομεν συγχρόνως καὶ τὸ πρᾶγμα τὸ εἰς χεῖρας τῆς Ἑταιρείας, ἥτις σήμερον εἰς τὰς ἀποθήκας της ἔχει περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια ἐκ τῆς ἐσοδείας τοῦ προηγουμένου ἔτους καὶ οὕτω τὰ 100 ἑκατομμύρια μεταβάλλονται εἰς 120 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ εἰς ἓν τεράστιον βουνὸν σταφιδοκάρπου, τὸ ὁποῖον θὰ καταστραφῇ, ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια νὰ διατεθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους. Ταῦτα εἶναι ἀναμφισβήτητα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων τούτων δύνανται νὰ γίνωσιν οἱ ἑξῆς ὑπολογισμοὶ ἢ μᾶλλον πρέπει νὰ γίνουν: Τί θὰ κάμῃ τὸ Κράτος διὰ νὰ διαθέσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 120 ἢ ἔστω τῶν 110 ἑκατομμυρίων; Θὰ τὸ διαθέσῃ εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν; Ἀλλ’ αὕτη εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν δύναται νὰ κατεργασθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους εἰμὴ τὸ ἥμισυ τὸ πολὺ τοῦ ποσοῦ τούτου. Θὰ δώσῃ λοιπὸν εἰς τὴν βιομηχανίαν ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταναλώσῃ αὕτη ἐπωφελῶς. Εἶναι δὲ εὐνόητον ἐντεῦθεν ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς ἐγχωρίου καταναλώσεως δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας προσφέρει, ὅταν τὸ προσφερόμενον εἰς αὐτὴν πρᾶγμα εἶναι 25, 30, 50 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, κατ’ ἀνάγκην δὲ αἱ τιμαὶ θὰ εἶναι κατώτεραι. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν: Μὲ ποίαν τιμὴν προσδοκᾷ νὰ μεταπωλήσῃ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα τὰ ὁποῖα θὰ προσφερθοῦν;

§107Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δέκα ἑκατομμύρια, διότι τὰ ἄλλα εἶναι τοῦ Δημοσίου.

§108Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάκρισις δὲν ἔχει σημασίαν, διότι πάντα ταῦτα προορίζονται διὰ τὸν αὐτὸν πελάτην, τὸν ἐγχώριον, κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν τὰ ποσὰ θὰ διατεθοῦν εἰς τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαχθοῦν ἀπὸ τὸν Τόπον καὶ εἶναι προωρισμένα νὰ καταναλωθοῦν ἐν τῷ Τόπῳ, ἐφόσον προέρχονται ἐξ ἀγορᾶς, ἐκ φόρου εἰς εἶδος καὶ ἐξ εἰσφορᾶς. Καὶ ἐρωτῶ: Ποίας τιμὰς ἐλπίζετε νὰ ἔχετε; Ἐλπίζετε τὴν τιμὴν τῶν 600 δραχμῶν;

§109Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅπως ἠξεύρετε, τὸ παρακράτημα ἔχει διατεθῆ εἰς 700 δραχμάς, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως σήμερον· ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, τὰ 10 ἑκατομ. καὶ τὰ 20 ἑκατομ., παραχωροῦσα τὸ παρακράτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀκολουθήσῃ τὸν φυσικὸν δρόμον, δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὴν τιμὴν τῶν 30,000,000 καὶ 1000 δραχμῶν καὶ πλέον.

§110Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν ἤδη ἐξασφαλίσει 900 δραχμάς.

§111Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, διὰ τὸ δημοπρατούμενον μικρὸν μέρος τῶν 20 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἂν δὲν δυνηθῆτε τὸ μικρὸν τοῦτο μέρος νὰ διαθέσητε μὲ τιμὴν 900 δραχμῶν, περαιτέρω θὰ ὑποστῆτε τὴν ζημίαν εἰς διάθεσιν τῶν 100 ἢ 110 ἑκατομ. λιτρῶν· Θὰ πρέπῃ ὅθεν νὰ ὑπολογίσητε ποίαν ζημίαν ἔχουν νὰ ἐπιφέρουν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ 100 ταῦτα ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ὑπολογίσητε τὰ 10 ἑκατομ. ἰδιαιτέρως. Ἔχομεν ἐντεῦθεν κατ’ ἀνάγκην ἓν ἔλλειμμα ὑπέρογκον, καὶ θὰ ἴδωμεν περαιτέρω ἂν τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῶσιν. Ἀλλὰ προτοῦ προβῶ εἰς τοῦτο ὀφείλω νὰ ἐμμείνω καὶ νὰ τονίσω τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποχωρίσωμεν ἓν ποσὸν σταφιδοκάρπου, τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου ἢ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ διαχειριζομένου τὴν σταφίδα, καὶ νὰ εἴπωμεν «τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠγοράσαμεν, καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ ἄρα ἠμποροῦμεν νὰ τὸ δώσωμεν μὲ ἄλλας τιμάς». Θὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἐκεῖνο δυστυχῶς μᾶς ἐνδιαφέρει, διότι ἐγὼ κάμνω ἕνα γενικὸν ὑπολογισμὸν μὲ μέσην τιμὴν 700 δραχμῶν τὸ πολὺ ἐπὶ διαθέσεως τῶν 120 τούτων ἑκατομμυρίων καὶ ἔχω μίαν ὁλικὴν δόσιν 84 ὅλων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι εὐνοϊκός, εὐνοϊκώτατος διὰ τὸ Δημόσιον, διότι πολὺ ἀμφιβάλλω, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ μέση τιμὴ τῶν 700 δραχμῶν, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν νὰ διαθέσωμεν μόνον τὰ 10 ταῦτα ἑκατομμύρια, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν νὰ διαθέσωμεν 110 + 10. Καὶ συνεπῶς αἱ τιμαὶ δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας προσδοκᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Πέρυσι, κύριοι, ἠγοράσαμεν 20 ἑκατομμύρια μὲ τιμὴν 2800 –3000 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, ἤτοι εἴχομεν μίαν δαπάνην περίπου 60 ἑκατομ. Καὶ δεχόμενοι τὴν εὐνοϊκωτέραν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πωληθοῦν τὰ 120 ἑκατομ. με τὴν ἀνωτάτην τιμὴν τῶν 700 δραχμῶν, φθάνομεν εἰς τὸ ἀπατέλεσμα 84 ἑκατομ. δραχμῶν. Δηλαδὴ φθάνομεν εἰς ἓν ἔλλειμμα μεταξὺ δοῦναι καὶ λαβεῖν 11 ὅλων ἑκατομμυρίων δραχ. δεδομένου ὅτι ἐδαπανήθησαν ἤδη 60 μὲν ἑκατομ. δραχμῶν διὰ τὴν περυσινὴν ἀγοράν, θὰ δαπανηθῶσι δὲ ἐφέτος ἕτερα 35 ἑκατομμύρια. Τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο ἀπομένει εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐρωτῶ: Μήπως δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐλλείμματος τῶν 11 ἑκατομμυρίων προτιθέμεθα νὰ προικοδοτήσωμεν τὸν νέον σταφιδικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος κατὰ διαδοχὴν τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας θὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῆς σταφίδος; Μὴ λέγετε λοιπὸν ὅτι τὸν προικοδοτοῦμεν μὲ θετικοὺς πόρους καὶ θετικὰ κεφάλαια μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ κινηθῇ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι, ἂν διὰ τὰς 900 δραχμὰς ποὺ ἴσως ἐπιτύχῃ δι’ ἀσήμαντον ποσὸν σταφιδοκάρπου, θὰ ἠδύνατο νὰ καυχηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ αὐταὶ αὗται αἱ 900 δραχμαὶ κατὰ χιλιόλιτρον κατ’ ἀνάγκην θ’ ἀπετέλουν ἀφορμὴν καὶ αἴτιον λύπης βαθείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς διαχειριζομένου τὰ δημόσια οἰκονομικά. Καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ παρακολουθήσῃ ἐν τῇ σκέψει ταύτῃ. Λέγω δὲ καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἂν ἡ ἐπίτευξις μιᾶς τιμῆς 700 ἢ 900 ἢ καὶ πλέον δραχμῶν θὰ ἀπετέλει ἀφορμὴν χαρᾶς καὶ καυχήσεως διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸ πρᾶγμα θὰ ἀπετέλει ἀφορμὴν θλίψεως καὶ βαθείας μερίμνης διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι αὐτὴ ἡ τιμὴ θὰ γίνῃ ἡ ἀφορμὴ νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πῶς θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν συνεπάγεται διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον τιμὴ 900, 800 καὶ 700 καὶ 600 ἀκόμη δραχμῶν, ἐπιτυγχανομένη διὰ τῆς πωλήσεως σταφιδοκάρπου διὰ τὴν ἐγχώριον οἰνοπνευματοποιίαν θὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτὴν κατὰ τὴν ὥραν τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους «προϋπελόγισα μέν, κύριοι, 165.000.000 ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέγραψα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἀλλὰ δυστυχῶς σήμερον εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλαττώσω κατὰ πολὺ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀνέγραψα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν μου, διότι δυστυχῶς δὲν δύναμαι πλέον νὰ ἔχω τὴν πρόβλεψιν καὶ πίστιν πραγματικὴν εἰς ἓν τοιοῦτον σημαντικὸν ἔσοδον τοῦ Κράτους». Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος, ἐξ οὗ προέρχεται τὸ μέγα τοῦτο ἔσοδον τοῦ Δημοσίου, τῶν 165 ἑκατομμυρίων, εἶναι κινητός, δὲν εἶναι στάσιμος, ἀλλὰ ποικίλλει καὶ αὐξομειοῦται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ ἡ περίστασις ἐκείνη ἡ ὁποία συνεπάγεται τὴν αὔξησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ συντελεστοῦ τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος εἶναι ἡ τιμὴ τῆς πρώτης ὕλης, τὴν ὁποίαν κατεργάζεται ὁ πληρώνων τὸν φόρον εἰς τὸ Κράτος. Πρώτη δὲ ὕλη διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν καὶ παραγωγὴν τοῦ οἰνοπνεύματος εἶναι ἡ σταφίς. Καὶ ἐφόσον ἡ πρώτη ὕλη ὑπερτιμᾶται διὰ τὴν βιομηχανικὴν κατεργασίαν, ἐπὶ τοσοῦτον ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος ἐλαττοῦται, καὶ ἀντιστρόφως, ἐφόσον ἡ πρώτη ὕλη κατέρχεται ἐπὶ τοσοῦτον ὁ φόρος αὐξάνει, ὥστε νὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἔχῃ ἔσοδον τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔσοδον 165 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν λοιπὸν διαθέσωμεν τὴν σταφίδα εἰς οἱανδήποτε ποσότητα, ἔστω καὶ κατὰ 10 ἑκατομμύρια λιτρῶν, μὲ τιμὰς τόσον ἱκανοποιητικὰς διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τῶν 800 ἢ 900 δραχμῶν, ἀγόμεθα κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι αἱ τιμαὶ αὗται, ἀντὶ νὰ εἶναι ἱκανοποιητικαὶ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ εἶναι τοὐναντίον δυσάρεστοι δι’ αὐτὸν καὶ ὀλέθριαι διὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Καὶ εἶναι δυνατὸν λοιπόν, κύριοι, νὰ ἐπιτύχωμεν τὰς τιμὰς αὐτὰς ἄνευ ζημίας μεγάλης. Καὶ ἴσως ἐκ συνεννοήσεως τῶν δύο Ὑπουργῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προτιμηθῇ ἡ μείωσις ἑνὸς τοιούτου ἐσόδου τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κάλυψις μέρους τῆς δαπάνης. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί ἤθελε συμβῆ; Ἤθελε προκύψει ἓν μέγα ῥῆγμα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀναπόδραστον ἀνάγκην θὰ δεήσῃ νὰ καλυφθῇ κατά τινα οἱονδήποτε τρόπον. Καὶ ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου καλύπτονται τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς εἶναι ἡ αὔξησις τῆς ἄλλης φορολογίας. Διότι δυστυχῶς ἕως τώρα ἡ σοφία τῶν οἰκονομολόγων δὲν εὑρῆκεν ἄλλην μέθοδον πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων. Εἶναι δέ, κύριοι, τόσον προφανὲς ὅτι αἱ ὑψηλαὶ τιμαί, τὰς ὁποίας—δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω ὅτι ὀνειρεύονται οἱ κύριοι Ὑπουργοί, θὰ ἦτο ἀνοίκειος ἴσως ἡ φράσις—ἐλπίζουν, θ’ ἀποδειχθῶσιν ἀπραγματοποίητοι, ὥστε ἀρκεῖ ν’ ἀποβλέψωμεν εἴς τινα περιστατικὰ ἀναμφισβήτητα διὰ νὰ πεισθῶμεν περὶ τούτου. Καὶ ἐν πρώτοις ἀναφέρω τὸ περιστατικὸν τὸ κοινῶς γνωστόν, ὅτι τὸ φωτιστικὸν οἰνόπνευμα τὸ ἐκ σταφίδος τοῦ παρακρατήματος παραγόμενον, τὸ ὁποῖον ἐπ’ ἐσχάτων, λόγῳ τῆς ἀκριβίας τῶν λοιπῶν φωτιστικῶν ὑλῶν, εἶχε λάβει τόσῳ εὐρεῖαν διάδοσιν, ἐξηφανίσθη ἐκ τῆς ἀγορᾶς μὴ παραγόμενον πλέον ὑπὸ τῆς βιομηχανίας. Καὶ ἂν ἀναζητήσωμεν τὸν λόγον τοῦ φαινομένου τούτου, θέλομεν ἴδει ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν βιομηχανίαν ἡ παραγωγὴ φωτιστικοῦ οἰνοπνεύματος ὅταν προμηθεύεται τὴν πρώτην ὕλην, τὴν σταφίδα παρακρατήματος, ἔστω καὶ μὲ 550 δρ. τὸ χιλιόλιτρον. Ἰδοὺ ὁ μόνος λόγος δι’ ὃν ἐξηφανίσθη ἐκ τῆς ἀγορᾶς καὶ δὲν παράγεται πλέον τὸ οἰνόπνευμα τὸ φωτιστικόν. Ἀγόμεθα δὲ ἀναγκαίως εἰς τὴν σκέψιν ὅτι ἡ βιομηχανικὴ παραγωγὴ οἰνοπνεύματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ τιμὰς οἷαι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας προσδοκᾶτε. Θέλει τιμὰς χαμηλὰς ἡ βιομηχανία διὰ νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἔχει μία βιομηχανία τόσον δαπανηρᾶς παραγωγῆς, ὅσον εἶναι ἡ βιομηχανία τῆς παραγωγῆς τοῦ οἰνοπνεύματος. Ἐχάσαμεν δὲ καὶ δὲν εὑρίσκομεν ἀπό τινος καιροῦ τὸ οἰνόπνευμα τὸ φωτιστικὸν διὰ τὸν λόγον ἀκριβῶς τοῦτον, διότι εἶναι ὑψηλαὶ αἱ τιμαὶ τῶν 550 καὶ 600 δραχμῶν εἰς τὰς ὁποίας ἐπώλησεν ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία σταφιδόκαρπον εἰς τὴν Ἑταιρείαν παραγωγῆς οἰνοπνεύματος καὶ δὲν συμφέρει εἰς αὐτὴν μὲ τοιαύτας τιμὰς πρώτων ὑλῶν νὰ παραγάγῃ οἰνόπνευμα, τὸ ὁποῖον νὰ πωλήσῃ μὲ τὰς τρεχούσας τιμάς.

§112Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Φωτιστικὸν οἰνόπνευμα παράγεται καὶ ἐκ μελάσσης. Ἄλλος εἶναι ὁ λόγος.

§113Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιτρέψητε τὴν εἰσαγωγὴν μελάσσης, τί θὰ κάμητε τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς σταφίδος τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι εἰς βάρος σας; Δὲν σκέπτεσθε βέβαια νὰ τὸ ῥίψητε εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀλλὰ συντρέχουν ἀφ’ ἑτέρου συντελεσταὶ διὰ νὰ μὴ δύναται ἡ βιομηχανία αὕτη νὰ ἐργασθῇ μὲ τὰς τιμὰς τὰς μεγάλας, τὰς ὁποίας τολμᾷ νὰ ἐλπίζῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἔλεγον πρὸ ὀλίγου ὅτι οἱ πελάται μας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι διάφοροι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία λαμβάνει τὴν σταφίδα μας ὄχι ὑπὸ τὴν φυσικήν της μορφήν, ἀλλ’ ὑπὸ μορφὴν οἴνων εἰσαγομένων ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων εἴτε ἀναμιγνυομένων μετ’ ἄλλων ἐκ σταφυλῆς οἴνων διὰ τοῦ λεγομένου coupage εἴτε καὶ ὡς αὐτουσίου σταφιδίτου οἴνου. Ἡ Γαλλικὴ ἀγορὰ ἐφωδιάζετο μέχρι τοῦδε μὲ μεγάλα ποσὰ σταφιδίτου οἴνου ἀπὸ τὴν ἐγχώριον ἡμῶν βιομηχανίαν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ βιομηχανία τῆς Ἑταιρείας Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἡ ὁποία ἐφοδιάζει τὴν Γαλλικὴν ἀγοράν, ἀλλὰ καὶ οἱ οἰνοπαραγωγοὶ τοῦ Τόπου στέλλουν σημαντικὸν ποσὸν, ὅπως οἱ τῆς Κεφαλληνίας π.χ., διότι οἶνοι τῆς Κεφαλληνίας ταξειδεύουν εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως καὶ οἶνοι τῆς Λευκάδος, ἐπίσης καὶ οἱ οἶνοι τῆς Κρήτης καὶ οἱ οἶνοι τῆς Θήρας στέλλονται εἰς τὴν Γαλλίαν. Καὶ μεταξὺ τῶν μεγάλων εἰσαγωγέων οἴνων εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀγορὰν πρωτίστως εἶναι ἡ Ἑταιρεία Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τιμῶν τῆς πρώτης ὕλης, κατωτέρων ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐλπίζει νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ἃ πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Γαλλία ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἀκόμη πελάτις μας σημαντικωτάτη ἐν τῇ καταναλώσει τῶν οἴνων καὶ ἄρα τῆς σταφίδος, γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐξ ἄλλου εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει σχέδιον νόμου κυροῦν σύμβασιν ἐμπορικὴν μετὰ τῆς Γαλλίας, συναφθεῖσαν τὴν 21 τοῦ παρελθόντος Φεβρουαρίου. Κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ ταύτην ἡ εἰσαγωγὴ οἴνων οἱωνδήποτε ἐξ Ἑλλάδος εἰς τὴν Γαλλίαν περιορίζεται τὸ πολὺ εἰς 200.000 ἑκατόλλιτρα ἐτησίως καὶ δὴ ἐπὶ δασμῷ εἰσαγωγικῷ κατὰ πολὺ ἀνωτέρῳ, ἤτοι 30 φράγκων, οἱ δὲ πέρα τῶν 200 000 ἑκατολλίτρων ὑπόκεινται εἰς τὸ κοινὸν ἀπαγορευτικὸν δασμολόγιον. Ἐντεῦθεν φαίνεται ὅτι ἡ Γαλλία δὲν ἀποβλέπει μόνον εἰς τὸν δασμόν — καὶ τοῦτο συντρέχει εἰς ὑποστήριξιν τῶν ἀντιλήψεών μου — ἀλλ’ ἀποβλέπει εἰς τὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ τῆς εἰσαγωγῆς, τὸ ὁποῖον μειοῦται εἰς 200.000 ἑκατόλλιτρα μόνον. Εἶναι πρόδηλον ἐντεῦθεν ὅτι χάνεται ἐξ ὁλοκλήρου σχεδὸν μία πελάτις μας τόσον σημαντική, ὅσον ἦτο ἡ Γαλλικὴ ἀγορά, καίτοι αὕτη δὲν ἐλάμβανεν ὑπὸ μορφὴν σταφίδος τὴν σταφίδα μας, ἀλλ’ ὑπὸ δευτέραν μορφήν, ὑπὸ τὴν μορφὴν οἴνων. Κατ’ ἀκολουθίαν ἐρωτῶ: Συντελεῖ τοῦτο εἰς περιορισμὸν τῶν ἐργασιῶν καὶ τῆς παραγωγῆς τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀναντιρρήτως ναί. Δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὴν ἀγοράν μας ἑνὸς πελάτου ἐγνωσμένως σταθεροῦ καὶ ἡ διατήρησις τῆς αὐτῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς ἐν τῷ Τόπῳ ἡμῶν. Κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπέλθῃ μείωσις τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς.

§114Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὄχι μόνον ἔβαλεν αὐτὸν τὸν περιορισμὸν ἡ Γαλλία, ἀλλὰ καὶ ἀντιδρᾷ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν Ἑλληνικῶν οἴνων δι’ ἄλλων ἀγορῶν.

§115Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν ὄντως σύμβασιν φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν θὰ κυρώσωμεν μετ’ ὀλίγον, διότι εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Λοιπόν, λέγω, μειουμένης τῆς παραγωγῆς Ἑλληνικῶν οἴνων διὰ τὴν Γαλλίαν, μειοῦται κατ’ ἀνάγκην καὶ ἡ παραγωγὴ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας καὶ κατὰ συνέπειαν μειοῦται ὁ ἐφοδιασμὸς τῆς βιομηχανίας ταύτης ἀπὸ τὴν πρώτην ὕλην μὲ τὴν ὁποίαν εἰργάζετο καὶ ἐργάζεται μέχρι σήμερον. Ὅλα ταῦτα ἀποτελοῦν, κύριοι, δυσμενεῖς ὅρους. Καὶ δὲν πρέπει νὰ κλείσωμεν τὰ μάτια μας διὰ νὰ μὴ βλέπωμεν τὸν κίνδυνον ὁ ὁποῖος ὑπάρχει. Καὶ φθάνομεν κατ’ ἀνάγκην, ἂν θέλωμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν σταφιδοπαραγωγὴν διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς βιομηχανίας — καὶ πράγματι τὴν ὑποστηρίζομεν ἐφόσον ὑποστηρίζομεν τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν — φθάνομεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χορηγήσωμεν τὴν πρώτην ὕλην εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν μὲ τιμὰς αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἀφίνουν τουλάχιστον ζημίαν εἰς τὴν βιομηχανίαν τὴν κατεργαζομένην τὴν πρώτην αὐτὴν ὕλην. Ἡ ἀθρόα λοιπὸν προσφορὰ ἑνὸς ποσοῦ ὑπερόγκου, τὸ ὁποῖον οὐδεμία φαντασία δύναται νὰ συλλάβῃ, 120.000.000 καὶ πλέον, ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει νὰ πωλήσῃ τὸ Δημόσιον τὴν σταφίδα μὲ πολὺ μεγάλας τιμὰς χωρὶς νὰ ὑποστῇ κολοσσιαίας ζημίας, ὁ πλήρης σχεδὸν ἀποκλεισμὸς ἐξ ἄλλου ἐκ τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων τῆς σταφίδος, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὸ βαρυσήμαντον γεγονὸς ὅτι θὰ ἔχωμεν νὰ διαθέσωμεν κατὰ τὸ ἐπερχόμενον ἔτος 120.000.000 σταφίδος ἐν τῷ Τόπῳ, μᾶς πείθουν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται, ἂν σωφρονῶμεν, νὰ ἀποβλέπωμεν μετ’ ἐλπίδων εἰς ὑψηλὰς τιμὰς τοῦ ἐν τῇ Χώρᾳ καταναλισκομένου πράγματος. Καὶ ἀρκεῖ, διὰ νὰ μὴ ἐξοκείλωμεν εἰς ἐπιζημίας ἀποφάσεις, νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία διέθεσεν ἐκ τοῦ παρακρατήματος τῆς τελευταίας πενταετίας κατὰ μέσον ὅρον μόνον 27.000.000 λιτρῶν κατ’ ἔτος εἰς τὴν Ἑταιρείαν Οἴνων καὶ ὅτι μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν ἐπέτυχε τιμὴν δραχμῶν 550 κατὰ χιλιόλιτρον, ἥτις καὶ μόνη ἀπέβαινεν ἀσύμφορος εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ταῦτα τὰ περιστατικὰ ὀφείλουν νὰ πείσωσιν ἡμᾶς ὅτι ὄνειρα θερινῆς νυκτὸς εἶναι αἱ ἐλπίδες τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην αὔριον, ἐρχομένη ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐνώπιον ἄλλων, τῶν διαδόχων ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἂν θελήσῃ νὰ ὁμιλήσῃ ἐν εἰλικρινείᾳ, νὰ κάμῃ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς τοιαύτης διαχειρίσεως τῆς ὑποθέσεως καὶ νὰ ὁμολογήσῃ «mea culpa· ἔσφαλα εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου, δὲν ἠδυνήθην νὰ πωλήσω μὲ τὴν τιμὴν μὲ τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθην, καὶ ἐκ τούτου ὑπέστη τὸ Δημόσιον ζημίαν δεκάδων ἑκατομμυρίων, τὴν ὁποίαν θὰ καλύψωμεν διὰ φορολογίας». Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένῃ ἀκάλυπτον, θὰ συμπληρωθῇ κατά τινα τρόπον τὸ κενὸν καὶ τότε ἐρχόμεθα ἀναποδράστως καὶ μοιραίως καὶ κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν ἐπιβολὴν μιᾶς φορολογίας διὰ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα, ἥτις φορολογία, ἂν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐξουσίαν, καὶ εὔχομαι νὰ εἶναι ἡ ἰδία εἰς τὴν Ἐξουσίαν, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην εἴτε αὐτὴ εἴτε ἄλλη ἐν περιπτώσει ἀλλαγῆς νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν λῆψιν μέτρων οἰκονομικῶν τοιούτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν φορολογούμενον λαόν. Καὶ ἂν θὰ ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ χρόνου ἐκείνου νὰ εἶναι δικαία, θὰ ἔπρεπεν ἴσως—καὶ τοῦτο τὸ λέγω μετὰ δέους διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς—νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡ τάξις ἐκείνη τῆς κοινωνίας, ἡ προστασία τῆς ὁποίας ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ δημιουργηθῇ τὸ ῥῆγμα τοῦτο εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, τὸ μέγα τοῦτο ἔλλειμμα, ἡ τάξις ἐκείνη πρέπει νὰ ὑποστῇ τὴν περαιτέρω φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου. Καὶ τότε ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι τὸ μέτρον δὲν ἄγει ἀσφαλῶς εἰς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ πολὺ ὀλιγώτερον πρὸς προστασίαν καὶ ὑποστήριξιν τῆς ἐμπορίας, ἀλλὰ θὰ ἀγάγῃ ἀσφαλῶς εἰς τὸ μέλλον καὶ εἰς μίαν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, ἥτις θὰ ἐπικαθίσῃ εἰς τοὺς ὤμους πάντων ἡμῶν, ὅλου τοῦ λαοῦ ἢ ἐπὶ τῆς τάξεως τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ σταφιδοπαραγωγῶν. Αὕτη θὰ εἶναι ἡ προστασία τῆς παραγωγικῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις! Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐκτείνω περαιτέρω τὸν λόγον, διότι δὲν ἐλπίζω ὅτι θὰ μεταπείσω τινὰ ἐξ ἐκείνων οἵτινες εἶναι ἤδη πεπεισμένοι ἐκ προκαταλήψεως ἐν σχέσει πρὸς τὸ πάνσοφον τοῦτο μέτρον τὸ κυβερνητικόν. Δὲν θέλω περαιτέρω νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον, ἀλλὰ καταλήγων ὀφείλω νὰ σημειώσω τοῦτο, χωρὶς νὰ ἀφίσταμαι ἐκ τῶν κεντρικῶν σκέψεων ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐφορμᾶται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν εἰσήγησιν τοιούτου μέτρου. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι, ἂν μέτρον τοιοῦτον, ὁσονδήποτε ἔκτακτον καὶ ἂν εἶναι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν καταδικάζεται ἀπὸ τὴν δημοσιονομίαν ὡς μέτρον ἀνελεύθερον, ὡς μὴ ἁρμόζον εἰς φιλελεύθερον Πολιτείαν, ἂν μέτρον τοιοῦτον θὰ ἐκρίνετο ἐν τούτοις συγκεχωρημένον, θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ ἐν μηνὶ Ἰουλίῳ ἢ ἐν μηνὶ Αὐγούστῳ ἢ καὶ περαιτέρω ἀκόμη, νὰ σκεφθῇ περὶ λήψεως αὐτοῦ, διότι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβῇ χρήσιμον, καθ’ ὑμᾶς τοὐλάχιστον καὶ οὐχὶ κατ’ ἐμέ, θὰ ἀπέθαινεν ἐν τούτοις ἀνωφελές. Ἐν τῇ προβλέψει μιᾶς πληθούσης ἐσοδείας νομίζετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι συγχωροῦνται τοιαῦτα μέτρα ἐξαιρετικῆς φύσεως καὶ ἀνάγκης; Τότε ἴσως εἶναι συγκεχωρημένον νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, ὅταν θὰ ἔχετε διατεθειμένον τὸ μέγιστον μέρος τῆς ἐτησίας παραγωγῆς καὶ θὰ ἐβλέπομεν ὅτι ἀπομένει καὶ τότε εἰς τὸν Τόπον ἓν ὀγκῶδες ἀπόθεμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ καταναλωθῇ φυσιολογικῶς διὰ τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς. Τότε μόνον κατὰ τὸν Ἀπρίλιον ἢ Μάϊον, ὅτε ἀρχίζει ἡ ζήτησις ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς νὰ περιστέλλεται καὶ νὰ μειοῦται ἡ ἐξαγωγή, καὶ ὅτε κατ’ ἀκολουθίαν αἱ τιμαὶ χαλαροῦνται καὶ ἐκπίπτουσι, τότε ἴσως θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ λῆψις τοιούτου μέτρου εἰς ἀναστήλωσιν καὶ συγκράτησιν τῶν τιμῶν, ἂν οὐχὶ εἰς ὑψηλοτέρας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς τὰ ὑπάρχοντα ἐπίπεδα, ἐνῷ ἡ σημερινὴ λῆψις τοῦ μέτρου δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν, καὶ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν δὲν σημαίνει προστασίαν τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ ζημίαν τῆς παραγωγῆς. Ἔχομεν δὲ ἤδη τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν καὶ περαιτέρω καὶ εἰς ἀπώτερον ὄχι πολὺ μεμακρυσμένον μέλλον τὴν γενικωτέραν ζημίαν τοῦ Δημοσίου, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα ἤδη. Αἱ ζημίαι αὐταὶ θὰ σᾶς χρησιμεύσουν ὡς μάθημα σκληρόν κ. Ὑπουργέ, καὶ θὰ αἰσθανθῆτε—ἀλλὰ ἀργὰ πλέον— ἔλεγχον συνειδήσεως, διότι καὶ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν θὰ ἔχετε ζημιώσει καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου θὰ ἔχετε πλήξει καιριώτατα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§117Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ θελήσω νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν, κύριοι πληρεξούσιοι, μιμούμενος τὸν συνάδελφον ἐκ Μεσσηνίας, ὅστις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Ἰουνίου ἐ. ἔ. ἐτάχθη θερμὸς θιασώτης τῆς ἐξαγορᾶς τῶν 10.000.000 σταφιδικάρπου.

§118Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§119Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ πρακτικά.

§120Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ βεβαιώσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε, πρέπει νὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικά, ἅτινα ἐπικαλεῖσθε.

§121Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν: Ὁ κ. Μερλόπουλος ἐξηγεῖ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀγορᾶς τοῦ ποσοῦ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ὑπερθεματίζων δὲ ὁ κ. Μερλόπουλος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος καὶ ἀνάλογον ποσότητα δελτίων.

§122Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δίδω τὴν ἐξήγησιν ὅτι, ὅταν εἶδον τὴν διατύπωσιν τῶν πρακτικῶν, ἥτις ἕνεκα τοῦ θορύβου ἦτο ἐσφαλμένη, παρεκάλεσα νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ κατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ λόγοι μου, τοῦτο δὲ δύναται νὰ τὸ μαρτυρήσῃ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, εἶπον δὲ τότε ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ἢ προτίθεται νὰ προέλθῃ εἰς ἀποφάσεις ἀγορᾶς 10.000.000 σταφιδοκάρπου ἄνευ ἰδικῆς μου προτροπῆς καὶ τοῦτο καὶ ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἂν δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτήν, ὥστε πρὸς τοῖς 10.000.000 σταφιδοκάρπου νὰ ἀγοράσῃ καὶ τὸ ἀντίστοιχον ποσὸν δελτίων, ἤτοι 1.500.000 δελτίων. Ταῦτα λέγουν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ Σώματος τὰ κεκυρωμένα καὶ ὄχι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε ὑμεῖς, παραλαμβάνοντες ἐκ πρακτικῶν λανθασμένων καὶ θέτοντες εἰς τὸ στόμα μου σκέψεις τὰς ὁποίας ποτὲ δὲν εἶχον. Διὰ πληρεστέραν δὲ διαφώτισίν σας σᾶς παραπέμπω καὶ εἰς τὰς ἐστενογραφημένας συζητήσεις.

§123Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις ἐνοστάλγησε παλαιὰς καλὰς ἡμέρας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς λύσεως τῶν μεγάλων σταφιδικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς περὶ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἀγορᾶς τῶν 10 ἑκατομμυρίων σταφιδοκάρπου. Εἰς τὴν ἐξονύχισιν, εἰς τὴν λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν θέλω νὰ ἐπεμβῶ, διότι θὰ ἠδίκουν καὶ τὴν ἀντίληψιν τῆς Συνελεύσεως περὶ τῶν μέτρων τούτων. Καὶ λαμβάνω τὸν λόγον μόνον διὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὅπως διασκεδάσω τὴν ἐντύπωσιν, ἥτις δυνατὸν νὰ παρήχθη εἰς τινας τῶν κυρίων πληρεξουσίων, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε διὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ εὐνοήσῃ μίαν τάξιν, τὴν τάξιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐπὶ θυσίᾳ καὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τοιούτου μέτρου. Ἁπλῶς πρόκειται νὰ κυρωθῇ διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου σύμβασις διὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος δύναται ἢ μᾶλλον ὑποχρεοῦται νὰ ἐξαγοράσῃ 10 ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπως βλέπετε σαφῶς εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου, θὰ καλυφθῇ ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ σταφιδοκάρπου. Συνεπῶς δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ ὁ λόγος ὁ ὁποῖος νὰ δικαιολογῇ τὰς διαμαρτυρίας....

§124ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς θὰ καλυφθῇ;

§125Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Διαβάσετε τὸ ἄρθρον 9, κ. συνάδελφε, καὶ θὰ πεισθῆτε ὅτι θὰ καλυφθῇ. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον ὅστις δικαιολογεῖ τὰς διαμαρτυρίας εἴτε τῶν ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τῶν πλησσομένων συμφερόντων τῶν παραγωγῶν εἴτε τῶν ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τοῦ πλησσομένου δῆθεν Προϋπολογισμοῦ, διότι περὶ οὐδενὸς τούτων πρόκειται. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου πλήσσονται μόνον τὰ συμφέροντα μιᾶς τάξεως, ὀλίγων ὑποτιμητῶν ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον νὰ ματαιώσωσι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν ἀθεμίτων τούτων συμφερόντων φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ γίνῃ ὑποστηρικτὴς ἡ Συνέλευσις. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε, κύριοι συνάδελφοι, περὶ νέου μέτρου, περὶ μέτρου πρώτην φορὰν ἐφαρμοζομένου, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐφηρμόσθη, καὶ εἰς μεγαλυτέραν μάλιστα κλίμακα, πέρυσι καὶ ὄχι μόνον δὲν προεκάλεσε διαμαρτυρίας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀγαθὰ ἐπέφερεν ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου μόνη καὶ χωρὶς νὰ ὑποστῇ οὐδεμίαν πίεσιν. Ἀπατᾶται· ἡ Κυβέρνησις, καλῶς πράττουσα, προέβη εἰς τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου ὑπὸ τὴν πίεσιν ὁλοκλήρου τοῦ σταφιδοπαραγωγικοῦ κόσμου. Χιλιάδες δὲ τηλεγραφημάτων κατέφθασαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Συνεταιρισμῶν, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ ἀγνοῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, οἱ ἀντιπρόσωποι ἄλλων 200 Συνεταιρισμῶν τῆς ἐκλογικῆς σας περιφερείας, οὓς θέλετε νὰ ἀγνοῆτε, κ. συνάδελφε, διότι τὴν συνεταιριστικὴν κίνησιν τὴν θεωρεῖτε ὡς κακὸν δαίμονα, ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου. Τὸ ὅτι λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου, κατόπιν ὁμοθύμου ἀπαιτήσεως τῶν σταφιδοπαραγωγικῶν τούτων ἀντιπροσώπων καὶ τὸ ὅτι οὐδεμία ἠκούσθη ἀντίθετος φωνή, ἐκτὸς τῆς φωνῆς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας πληρεξουσίου, ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητον ἀπόδειξιν ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι δικαιότατον καὶ ἐπιβεβλημένον ὑπὲρ μιᾶς τάξεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς θυσίας τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ, ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἡ ὁποία πάντοτε συνεισέφερεν εἰς τὸν δημόσιον Προϋπολογισμὸν καὶ ἥτις ἐσχάτως, ἄνευ οὐδεμιᾶς διαμαρτυρίας, ὡς γνωρίζετε πάντες, ἐβάστασεν ἐπὶ τῶν ὤμων της, ὡς ἄλλος Ἄτλας, τὸ βαρὺ φορτίον τῶν οἰκονομικῶν θυσιῶν καὶ ἐπρόλαβε τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος, κατόπιν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι προφανὲς ὅτι οὔτε ὁ Προϋπολογισμὸς πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ οὔτε οἱαδήποτε ζημία θὰ προκύψῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως.

§127Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 2–7).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων προστασίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος».

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ εἶναι σοβαρὸν νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ περιελεύσεως εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τοῦ ἐν Ἀθήναις γηπέδου τοῦ Πανελληνίου Γυμναστηρίου».

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἤθελα νὰ δώσω τὰς ἑξῆς ἐξηγήσεις: Διὰ τῶν ἐπελθουσῶν εἰς τὸ ψήφισμα τροποποιήσεων ὑποχρεοῦνται οἱ παρόδιοι νὰ καταθέσουν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τῆς οἰκοδομῆς των ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ γηπέδου ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς πόλεως. Εἰς τὸ Γυμναστήριον ἀντὶ 250.000 δίδομεν 300.000. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὡς ἔχει ἤδη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 10.30′ μ. μ. (Ὥρᾳ 9.30′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.15′ μ.μ.).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διορισμοῦ τῶν ὑπὸ τῶν ἐκκαθαριστικῶν συμβουλίων ἀπολυθέντων κλπ. λειτουργῶν τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως».

§134Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα θέλουν νὰ ἐπαναφέρουν ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἐξεκαθαρίσθησαν. Δὲν θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ γίνῃ ἓν ψήφισμα γενικόν;

§135Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Διατί νὰ τοὺς ἐπαναφέρουν;

§136Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἶναι ματαίωσις τοῦ ἔργου τῆς Ἐπαναστάσεως.

§137ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔγιναν πολλαὶ ἀδικίαι.

§138Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθῃ κανείς, ἂν πρόκειται ὅμως νὰ ἀποκατασταθῇ μία ἀδικία, διατί ἡ ἀποκατάστασις αὐτὴ νὰ μὴ εἶναι γενική;

§139Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἶναι εἰδικὸν μέτρον διὰ τοὺς διδασκάλους.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅταν γίνῃ τὸ ψήφισμα, τότε τὸ συζητοῦμεν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι.

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ ἀναβληθῇ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὑπάρχει πρότασις πολλῶν πληρεξουσίων νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 75 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀντίρρησιν;

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂς προταχθῇ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ Β. Δ. περὶ ἀναδημοσιεύσεως εἰς ἓν ἑνιαῖον κείμενον τῶν νόμων περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως εἰς Θεσσαλονίκην καὶ λοιπὰς πόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν διαφόρων θρησκευμάτων». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Σαμουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§146Ι. ΣΑΜΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μολονότι ἀνήκω εἰς τὴν μειονότητα ἐκείνην τὴν ὁποίαν θίγει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἐπίστευσα καὶ πιστεύω πάντοτε ὅτι τίποτε δὲν μὲ χωρίζει μέσα εἰς τὴν κοινὴν Πατρίδα ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον Ἕλληνα. Ἂν δὲν ἔχω λόγον νὰ ἐμπνέωμαι ὡς Ἕλλην ἀπὸ πατρογονικὰς παραδόσεις, ἐμπνέομαι ὅμως ἀπὸ τὸν λελογισμένον πατριωτισμὸν ὁ ὁποῖος ἑδράζεται εἰς τὴν συναίσθησιν ὅτι τὸ καλὸν τῆς Χώρας ὅπου ζῶ καὶ τρέφομαι ἀντανακλᾷ εἰς τὸ καλὸν τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου. Καὶ τὸν πατριωτισμὸν τοῦτον μοῦ τὸν ἐνέπνευσεν ὄχι μόνον ἡ ἀξιέπαινος στάσις τῆς ἐπισήμου Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀφ’ ἧς, μετὰ τὴν ἔνδοξον Ἐπανάστασιν, ἐμφανίζεται ὡς Κράτος, πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας, ἀλλὰ κυρίως ἡ μεγίστη καὶ ἀνεκτίμητος ἀρετὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ἀνεξιθρησκία καὶ ἡ ἔλλειψις μίσους πρὸς πάντα λαὸν μὲ τὸν ὁποῖον δὲν τὸν χωρίζουν ἐθνικαὶ διενέξεις. Καὶ αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν, διότι μοῦ δίδεται ἀφορμὴ νὰ ἐξυμνήσω τὴν ἀρετὴν ταύτην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἐγνώρισα ἐκ τοῦ πολὺ πλησίον καὶ εἰς τὰς πολλαπλᾶς κοινωνικὰς σχέσεις. Καὶ τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ κάμνει νὰ πιστεύω ὅτι ὑμεῖς, γνήσιοι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἀνεξιθρήσκου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν θὰ προδώσητε τὴν ἀρετὴν τῶν ἐντολέων σας, ἀλλὰ θὰ ἀκροασθῆτε μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ τὴν ἀπολογίαν τοῦ ἐνδιαφερομένου μέρους, ὥστε ἡ ψῆφός σας νὰ εἶναι καὶ δικαία καὶ σκόπιμος, κυρίως δὲ ὅτι θὰ νομοθετήσητε ὄχι μὲ πεπλανημένας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐμπνέει στιγμιαία ἀντίληψις περὶ τῶν δῆθεν ἀληθῶν κοινωνικῶν καὶ πατριωτικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ μὲ τὰς ἰδέας ἐκείνας τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη καὶ ἐκύρωσεν ἡ πρόοδος ἐν τῷ πολιτισμῷ τῶν μεγάλων τῆς Δύσεως καὶ ὑπερωκεανείων Κρατῶν. Τῳόντι δὲν θὰ θελήσητε νὰ ἐγκαταστήσητε πεπαλαιωμένον καὶ ἐγκαταλειπόμενον ἤδη θεσμόν, δὲν θὰ θελήσητε νὰ ὑποχωρήσητε ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ τῆς προόδου ὑμεῖς, οἱ πληρεξούσιοι τοῦ ἀνεξιθρήσκου λαοῦ, μιμούμενοι τοὺς παθόντας ξενοφοβίαν νομοθέτας τῆς Ἀγκύρας. Ἀλλὰ θὰ προτιμήσητε τὰς νεωτέρας νομοθεσίας, τὰς βασιζομένας εἰς τὰς προοδευτικὰς κοινωνικὰς θεωρίας τῆς ἐπιστήμης τοῦ διοικητικοῦ δικαίου. Τὸ ὅτι ἡ περιοδικὴ ἀνὰ πᾶσαν ἑβδόμην ἡμέραν ἀνάπαυσις τοῦ πολίτου ἀποτελεῖ κοινωνικὴν ἀνάγκην, ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ ἀναγκαστικὸν δίκαιον πάσης πεπολιτισμένης Χώρας, πανθομολογεῖται σήμερον. Ἡ δὲ Μωσαϊκὴ νομοθεσία ἠμπορεῖ νὰ καυχᾶται ὅτι πολὺ πρὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Λυκούργου καὶ τοῦ Νουμᾶ εἰς τὰς αὐγὰς τῆς Καθολικῆς Ἱστορίας τῆς ἀνθρωπότητος ἐκύρωσε τὸν θεσμὸν μὲ τὴν φωνὴν τοῦ Σινᾶ, ὅπου μαζὶ μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ θεμελιώδους Νόμου πάσης ἀνθρωπίνης κοινωνίας «οὐ φονεύσεις» ἀνεφώνησε καὶ τὸ «ἓξ ἡμέρας ἐργᾷ, τῇ δ’ ἑβδόμῃ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐργασίαν τινά». Καὶ κάτι περισσότερον, ἀπηγόρευσε τὴν ἐργασίαν καὶ τῶν δούλων καὶ τοῦ κτήνους. Ὁ θεσμὸς παρέμεινεν ὡς θρησκευτικὴ ἐντολὴ διὰ μέσου χιλιετηρίδων καὶ ὡς θρησκευτικὸς θεσμὸς ἀνεγεννήθη εἰς τὰ χριστιανικὰ Κράτη καὶ ἐθεσπίσθη μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ ψυχρὰ κριτική, βασιζομένη εἰς τὴν ἀδιάφθορον λογικήν, τὸν ἐξήτασεν ἀπὸ τῆς κοινωνικῆς του ἀπόψεως καὶ ὠφελείας καὶ καθιέρωσε διάφορα συστήματα. Δύο εἶναι τὰ κυριώτερα νομοθετικὰ συστήματα, καθ’ ἃ ἐπιβάλλεται ἡ ἑβδομαδιαία ἀνάπαυσις. Τὸ πρῶτον καθιεροῖ μίαν ἡμέραν διὰ πάντας τοὺς πολίτας. Τὸ δεύτερον ἐπιβάλλει ἀνάπαυσιν μιᾶς τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας, ἀλλ’ οὐχὶ τῆς ἰδίας διὰ πάντας τοὺς πολίτας. Τὸ πρῶτον σύστημα ἔχει τὸ προτέρημα νὰ ἐμφανίζῃ ἀρχιτεκτονικὴν ὡραιότητα, ἀλλὰ τὸ δεύτερον, παραβλέπον ταύτην, ἀποβλέπει ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως τῶν πολιτῶν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ παντὸς ἀποβλέπει, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καταφεύγει εἰς πρακτικοὺς συνδυασμούς, διὰ τῶν ὁποίων, μολονότι ἐπιδιώκει τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ πολίτου, ἀποφεύγει ὅμως καὶ τὴν νέκρωσιν πάσης κοινωνικῆς ζωῆς καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος. Τὸ πρῶτον σύστημα ἴσχυε μέχρι πρό τινος σχεδὸν εἰς πάσας τὰς Χώρας τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ τὸ δεύτερον σύστημα ἐγένετο πλέον πανταχοῦ δεκτὸν ὡς ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῶν νέων προοδευτικῶν ἰδεῶν. Ὁ συγγραφεὺς τῶν Γαλλικῶν Πανδεκτῶν (τόμ. 33, σελ. 262 ἀριθ. 8) ὡς ἑξῆς ἀναγράφει τὴν ἐπικρατήσασαν ἀρχὴν εἰς τὰς νεωτέρας νομοθεσίας: «Παρατηρεῖται εἰς τὰς πλείστας τῶν νεωτέρων νομοθεσιῶν μία ἀξιέπαινος τάσις πρὸς συμμόρφωσίν των μὲ τὰς νεωτέρας ἰδέας. Δὲν ἔχουν πλέον, ὅπως ἄλλοτε, ὡς ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ ἐπιβάλουν εἰς πάντας τοὺς πολίτας τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, ἀλλ’ ἀντιθέτως νὰ ἐμποδίσουν ὅπως μὴ ὑποχρεῶνται εἰς τὴν μὴ τήρησιν αὐτῆς οἱ θέλοντες νὰ τὴν τηρήσουν, καὶ τοιουτοτρόπως προστατεύεται ἡ ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως τῶν ἐργαζομένων. Τοιοῦτον εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ Γερμανικοῦ νόμου τῆς 17ης Ἰουλίου 1878, ὅστις ἰσχύει καὶ σήμερον». Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν Χώραν ταύτην τῶν σοφῶν παραδειγμάτων, ὑφίστατο ὁ ὑπὲρ τῆς ὑποχρεωτικῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως ἀρχαιότατος νόμος τοῦ 1871, ὅστις ἐπέβαλλεν αὐστηροτάτας ποινὰς εἰς τοὺς παραβάτας. Ἀλλὰ μὲ τὴν πάροδον τῶν ἐτῶν δὲν ἠμπόρεσε, παρὰ τὴν συντηρητικότητα ἡ ὁποία διακρίνει τοὺς Ἄγγλους, νὰ σταθῇ ὁ νόμος καὶ ἀκριβῶς ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ Ἰσραηλιτῶν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ὁ νόμος τῆς 13ης Ἀπριλίου 1875, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ μὴ ἐπιβάλλῃ κατὰ τὰς περιστάσεις τὰς τοῦ νόμου ποινάς. Μὲ ἄλλους λόγους ἐπέτρεψεν, ἵνα δι’ ἀστυνομικῶν διατάξεων κανονίζεται ἄλλως διὰ τοὺς Ἰσραηλίτας ἡ ἑβδομαδιαία ἀνάπαυσις. Καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν διατάξεων τούτων οἱ Ἰσραηλῖται τῶν Ἀγγλικῶν μεγαλοπόλεων, ἐφόσον ἐφαρμόζουν τὴν ἀργίαν τοῦ Σαββάτου, δικαιοῦνται ἀτιμωρητὶ νὰ μὴ ἀργῶσι τὴν Κυριακήν, καὶ τοῦτο, διότι ἀποτελοῦσιν ἐλαχίστην ἀναλογίαν μεταξὺ τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ. Ἄλλο βεβαίως εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς Ἀγγλικῆς ἑβδομάδος, ἀντὶ μιᾶς καὶ ἡμισείας ἡμέρας, πολλοὶ Ἰσραηλῖται, χωρὶς νὰ ἔχουν ὑποχρέωσιν, θυσιάζουν καὶ τὴν πρωινὴν ἐργασίαν τοῦ Σαββάτου. Εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς τὰς Ἰσραηλιτικὰς συνοικίας τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν ἄλλων Ἀγγλικῶν μεγαλοπόλεων οἱ Ἰσραηλῖται, τηροῦντες τὴν ἀργίαν τοῦ Σαββάτου, δὲν ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν κυριακὴν ἀργίαν καὶ ἀποτελοῦσιν οὗτοι μέγιστον ἀριθμὸν βιοτεχνῶν. Καὶ περὶ τούτων πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ τῶν μεγαλεμπόρων οὔτε περὶ τῶν μεγαλοβιομηχάνων, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι παρ’ αὐτοῖς τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα εἶναι ἀρκετὰ ἐξησθενημένον, ὥστε νὰ ἐγκαταλείπουν μὲ πολλὴν εὐκολίαν τὴν ἀργίαν τοῦ Σαββάτου, ἀλλὰ ἔχουν ἀρκετὰ τὰ μέσα, ὥστε νὰ συνδυάσουν τὰς ἐργασίας των, ἵνα ἀποδώσουν τὰ ἴδια κέρδη καὶ μὲ ἐργασίαν πέντε ἡμερῶν καθ’ ἑβδομάδα. Ἐν Γαλλίᾳ ἴσχυεν ὁ νόμος τῆς 18 Νοεμβρίου 1814 περὶ ὑποχρεωτικῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Κατηργήθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 12 Ἰουλίου 1880. Καὶ κατόπιν ἐθεσπίσθη ἡ ἑβδομαδιαία ἀργία κατ’ ἐκλογὴν τοῦ ἐργαζομένου. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ ἐλεύθερον πνεῦμα ἐθεσπίσθη ὁ Αὐστριακὸς νόμος τῆς 21 Ἰουνίου 1885 καὶ ὁ Οὑγγρικὸς τῆς 23 Μαΐου 1865, τῆς Πολιτείας Λουιζιάνα τῆς 27 Ἰουνίου 1887. Καὶ τέλος ὑπὸ τὴν ἀκάθεκτον ὁρμὴν ἑνὸς ἰσχυροῦ πνεύματος προόδου, ὅπερ ἐπεκράτησεν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1910–1915, ἐψηφίσθη ὁ 180 τοῦ 1914 νόμος, ὁ ὁποῖος ἠκολούθησε τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῶν προοδευτικῶν ἰδεῶν. Ὁ νόμος οὗτος ἐκήρυξε σεβαστὴν τὴν ἐλευθερίαν τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως τοῦ πολίτου, ἐπιβαλὼν ἐν τούτοις ὡς ἀνάγκην τὴν ἑβδομαδιαίαν ἀργίαν, ἀλλ’ ἐπιτρέψας τὴν ἐκλογὴν τῆς ἡμέρας διὰ τοὺς ὀπαδοὺς ἑκάστου θρησκεύματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημερινὴ θέσις τοῦ ζητήματος. Μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἀναπαύσεως ἀνὰ μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος ἔχετε νὰ ἐκλέξετε τὸ σύστημα τὸ προοδευτικόν, τὸ ὁποῖον ἐδέχθησαν καὶ ἐφήρμοσαν πᾶσαι αἱ νεώτεραι νομοθεσίαι τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν καὶ ἡ νεωτέρα Ἑλληνικὴ νομοθεσία τοῦ 1914, ἢ τὸ παλαιὸν σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, τὸ ὁποῖον ἐγκατελείφθη ἀπὸ ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη καὶ περισυλλέγουν μὲ φανατισμὸν οἱ ξενόφοβοι νομοθέται τῆς Ἀγκύρας. Ἐκλέξατε τὸ καλύτερον κατὰ τὴν κρίσιν σας. Ἕνα μόνον ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι οἱ προοδευτικοὶ θεσμοὶ ὠθοῦνται ἀπὸ τὸν φυσικὸν νόμον τῆς προόδου καὶ ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἀμείλικτος καὶ ἄκαμπτος. Ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία, κατὰ τὸν προφήτην πολιτικόν της, «θέλει νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ», δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντισταθῇ εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ θεσπισθῇ ὁ νόμος τῆς ἑβδομαδιαίας ἀναπαύσεως ὁ σεβόμενος τὴν ἐλευθερίαν τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἡμέρας, καὶ τότε θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ κράτος τῆς ἰσχύος τοῦ ἤδη καταργουμένου νόμου 180. Θὰ παραμείνῃ ὅμως εἰς τὴν νομοθετικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος μία θλιβερὰ σελὶς ὀπισθοδρομήσεως καὶ τὸ θλιβερώτερον ὅλων θὰ εἶναι ὅτι ἡ σελὶς θὰ ἀναγράφεται ὡς πρωτόλειον εἰς τὰς πρώτας νομοθετικὰς ἐργασίας τῆς Δημοκρατικῆς Ἑλλάδος. Σᾶς τὸ λέγω, ὡς Ἕλλην μὴ διαπράττετε αὐτὸ τὸ ἀδίκημα εἰς βάρος τῆς ἐναρέτου καὶ ἀνεξιθρήσκου Ἑλλάδος, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, καὶ σᾶς προτείνω νὰ καταψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον.

§147Ι. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ Ἰσραηλῖται αὐτοὶ εἶναι Γερμανοὶ Μωσαϊκοῦ θρησκεύματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καλούμεθα τώρα καὶ ἡμεῖς νὰ τὸ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοὺς πολίτας Ἕλληνας τῆς Θεσσαλονίκης, ὅτι εἶναι Ἕλληνες πολῖται Μωσαϊκοῦ θρησκεύματος. Οἱ Ὀρθόδοξοι ἔχουν διαιρεθῆ εἰς δύο, τοὺς λεγομένους Ὀρθοδόξους καὶ τοὺς Ἀναλογητάς. Λοιπὸν οἱ Ὀρθόδοξοι ἐπιμένουν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀργίας τοῦ Σαββάτου, ἀλλ’ εἶναι ἠναγκασμένοι ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ τηρήσουν τὴν ἀργίαν τῆς Κυριακῆς. Βαθμιαίως ἤρχισαν νὰ ἀνοίγουν τὴν μίαν θύραν τοῦ μαγαζείου καὶ κατόπιν ὅλον τὸ μαγαζεῖ μέσα εἰς τὴν Ρουμανίαν, ὅπου ὑπάρχουν περὶ τὰς 300,000 Ἰσραηλιτῶν, ἐγένετο τοῦτο καὶ κανὲν παράπονον δὲν ἠγέρθη.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σάϊας ἔχει τὸν λόγον.

§149Ι. ΣΑΪΑΣ. Συγγνώμην, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω τὰ Ἑλληνικά, ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ πρῶτόν μου σχολεῖον τὸ Ἑλληνικὸν ἦτο ὁ Παλαιὸς Στρατών· ἐκεῖ ἔμαθα τὰς πρώτας μου λέξεις τὰς Ἑλληνικάς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν εἶμαι Ἰσραηλίτης, εἶμαι καὶ Ἕλλην καὶ εἶμαι Ἕλλην μὲ ἀρκετὸν θάρρος διὰ νὰ ἔλθω νὰ ἀντιμετωπίσω τὸ παλαιὸν καθεστὼς καὶ αὐτὸ εἶναι ὅτι ἐκάθισα 43 ἡμέρας φυλακή, διότι δὲν ἤθελα τὸ παλαιὸν καθεστώς. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ μέτρον τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἓν μέτρον ἀτυχές. Ἔχω 12 χρόνια ἐργαζόμενος διὰ τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ φοβοῦμαι πολὺ ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος θὰ εἶναι ἕνα κτύπημα μεγάλο διὰ τὴν ἀφομοίωσιν. Πῶς ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀφομοίωσις τὴν στιγμήν καθ’ ἣν εἷς τοιοῦτος νόμος θὰ μᾶς κτυπήσῃ εἰς τὸ πιὸ εὐαίσθητον πρᾶγμα ποὺ ὑπάρχει, εἰς τὸ ζήτημα τὸ θρησκευτικόν; Διότι μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν, ὅπως θέλουν νὰ τὸ παραστήσουν· δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐντελῶς ζήτημα θρησκευτικὸν μόνον, διότι δὲν εἶναι μεγάλο ζήτημα, ἂν 10 μαγαζειὰ τὴν Κυριακὴν εἶναι κλειστά· δὲν εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν.

§150Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Διατί οἱ ἐργάται ἐργάζονται;

§151Ι. ΣΑΪΑΣ. Νὰ μὴ τοὺς ἐπιτρέψητε. Εἶναι τόσον θρῆσκοι οἱ ἐργάται οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται τὸ Σάββατον, ὥστε παίρνουν ἰδιαιτέραν ἄδειαν ἀπὸ τὸν Ραββῖνον. Λοιπόν, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μᾶς λέγει ὅτι ἡμεῖς δὲν ὑπολογίζουμε καθόλου τὴν θρησκείαν, λέγω ὅτι ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ πῶς πρέπει νὰ γίνῃ; Ἡμεῖς οἱ Ἰσραηλῖται εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κλείωμεν τὸ Σάββατον· τὸ Κράτος μᾶς ζητεῖ νὰ κλείωμεν τὴν Κυριακήν. Λοιπὸν πότε θὰ ἐργαζώμεθα; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καθόλου ὀρθὸν αὐτό. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ μᾶς κάνετε σχολεῖα διὰ νὰ ἠμποροῦμε νὰ στείλωμεν τὰ παιδιά μας εἰς τὸ σχολεῖον· δὲν ἔχομεν ἀρκετὰ σχολεῖα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐπίσης εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀξιωματικοὶ νὰ ἠμποροῦμεν νὰ μανθάνωμεν ἀρκετὰ τὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀφομοίωσις μὲ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ, προκειμένου νὰ ψηφίσετε αὐτὸν τὸν νόμον, νὰ σκεφθῆτε καλῶς καὶ νὰ μὴ πάρετε τὸ πρᾶγμα ἀπὸ πεῖσμα, διότι ψηφιζομένου τοῦ νόμου θὰ ἀποτραπῇ ἡ ἐπιδιωκομένη ἀφομοίωσις.

§152Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πολλάκις ἐτόνισα ὅτι ὀφείλει πολλὰ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον καὶ ἰδίᾳ κατὰ τοὺς δύο πολέμους. Τώρα ὅμως πρόκειται περὶ ἀφομοιώσεως, πρόκειται νὰ γίνεται καὶ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα ὅ,τι γίνεται καὶ εἰς τὴν Παλαιάν. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ γίνεται μία τοιαύτη ἐξαίρεσις ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὅπου τὸ στοιχεῖον τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι πολὺ μεγαλύτερον, ἰδίως δὲ μετὰ τὴν προσέλευσιν τῶν προσφύγων καὶ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐνῷ ὡμίλει περὶ προόδου, ἐπεκαλέσθη παραδείγματα πολὺ παλαιά. Ὡμίλησε περὶ Ἀγγλίας. Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπε ποῖον Ἑβραϊκὸν κατάστημα ἀνοίγει τὴν Κυριακὴν ἐν Ἀγγλίᾳ. Θὰ μᾶς εἴπῃ ἴσως ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύουν τὰ ἔθιμα... Ναί, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν ὅλα τὰ Ἑβραϊκὰ καταστήματα τὴν Κυριακὴν μένουν κλειστά. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἢ νὰ ἐπιβληθῇ αὐτὴ ἡ ἀφομοίωσις, ἡ ὁποία ὑφίσταται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, νὰ κλείωσι δηλαδὴ καὶ οἱ συμπολῖται ἡμῶν Ἰσραηλῖται τὰ καταστήματά των τὴν Κυριακὴν καὶ τοῦτο μόνον μετὰ τὴν 12ην μεσημβρινήν. Οὐδένα λανθάνει, κύριοι, τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἔχουν ὡς ἀφορμὴν οἰκονομικὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα. Τὸ Κράτος ὅμως δὲν ἐννοεῖ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα ταῦτα ἐπὶ θυσίᾳ τῶν γενικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἀνάγκης μιᾶς ἑνιαίας καὶ ὁμοιομόρφου ἑβδομαδιαίας ἀργίας.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§154Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πολιτικὸν νομίζω εἶναι, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν Ἰσραηλιτῶν συναδέλφων, νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ μία φωνὴ χριστιανικὴ ὑπὲρ τῶν ἀξιώσεων, τῶν ἄλλως τε πολὺ εὐλόγων κατ’ ἐμέ, τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου Θεσσαλονίκης. Δὲν εἶναι προσῆκον καὶ ἀντίκειται εἰς τὴν κρατοῦσαν περὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι ἀνεξιθρησκίας παγκόσμιον γνώμην κατὰ τὴν παροῦσαν ἐθνικὴν περίοδον, καθ’ ἣν ἔτι φιλελευθερώτερον ἐγκαθιδρύσαμεν πολίτευμα, νὰ ἀκουσθῇ εἰς τὸν ἔξω κόσμον ὅτι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Συνέλευσιν, εἰς τὸν Τόπον τῆς ἀνεξιθρησκίας, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ νομοθέτημα δι’ οὗ θίγονται ἢ τοὐλάχιστον οἱ Ἰσραηλῖται φρονοῦσιν ὅτι θίγεται ἡ θρησκευτικὴ αὐτῶν ἀνεξαρτησία, δὲν ἠκούσθη καὶ μία φωνὴ χριστιανικὴ ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών των, ἀλλὰ μόνον δύο Ἰσραηλιτικαὶ ἠμύνθησαν τῶν δικαίων τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου. Εἶχον, κύριοι, τὴν τύχην νὰ μεταβῶ εἰς Θεσσαλονίκην εὐθὺς ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει αὐτῆς καὶ νὰ ἱδρύσω τὸ ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἰς τὴν ἐργασίαν μου ἐκείνην εὗρον ἀρωγοὺς χρησιμωτάτους τοὺς Ἰσραηλίτας, καθὼς καὶ τοὺς χριστιανοὺς βεβαίως, ἀλλ’ οἱ Ἰσραηλῖται κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἶχον τὰ σκῆπτρα ἐν τῷ ἐμπορίῳ καὶ τῇ τραπεζιτικῇ κινήσει, καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκτιμήσω τὴν ἐμπορικήν των ἰδιοφυΐαν καὶ μόρφωσιν, ὁποίαν σπανίως ἀπαντᾷ τις εἰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Ἐγνώρισα λοιπὸν καλῶς τοὺς Ἰσραηλίτας καὶ τοὺς ἐξετίμησα καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι διατεθειμένος εὐμενῶς ὑπὲρ αὐτῶν ἐκ τῆς προσωπικῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀρετῶν των καὶ τῆς μεγάλης χρησιμότητός των διὰ τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῆς Θεσσαλονίκης, τῆς βασιλίδος ταύτης τοῦ Ἀνατολικοῦ Αἰγαίου, ἣν ὀφείλομεν περὶ πολλοῦ νὰ ποιούμεθα καὶ εὐρύτερον διὰ τὸ μέλλον αὐτῆς νὰ σκεπτώμεθα. Κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι μετὰ τὴν μείωσιν τῆς ἐμπορικῆς θέσεως τῆς Τεργέστης, συνεπείᾳ τῆς προσαρτήσεως αὐτῆς εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἀπώλεσε τὴν ἐμπορικήν της περιφέρειαν, μετὰ τὴν μείωσιν τῆς ἐμπορικῆς θέσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, συνεπείᾳ τῶν ἀτυχεστάτων μέτρων τῶν Τούρκων κατὰ τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Ἀρμενίων, μετὰ τὴν τελείαν νέκρωσιν τοῦ ἐμπορίου τῆς Σμύρνης καὶ τῶν ἄλλων Μικρασιατικῶν πόλεων, ὅπερ ἐπὶ αἰῶνας δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀναζωογονηθῇ, ἂν μὴ Ἑλληνισμὸς καὶ πάλιν ἀναγεννηθῇ ἐν τῇ Ἰωνίᾳ, μέγα μέλλον ἐμπορικόν, εὐρύτατον στάδιον ἐμπορικῆς δράσεως εἰς τὸ Ἀνατολικὸν Αἰγαῖον ἀνοίγεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι διὰ βιαίων μέτρων—καὶ θὰ ἐξηγήσω τί ἐννοῶ βίαια μέτρα—ἂν θελήσωμεν διὰ τῶν ἀναγκαστικῶν, προώρων καὶ βεβιασμένων μέτρων νὰ πιέσωμεν τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον καὶ τὸ ἐξαναγκάσωμεν νὰ μεταναστεύσῃ ἐκ Θεσσαλονίκης, ὅπως καὶ ἄλλοτε μετενάστευσε μέγας ἀριθμὸς σημαινόντων ἐμπόρων, θὰ ἐπιφέρωμεν πλῆγμα βαρὺ κατὰ τῆς περαιτέρω ἐμπορικῆς ἀναπτύξεως τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐμελέτησα ἄλλοτε τὸ ἐμπορικὸν ζήτημα τῆς Θεσσαλονίκης, δηλ. τοῦ ἐλευθέρου λιμένος, καὶ συνέταξα ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου ὑπόμνημα περὶ τῆς ἐλευθέρας ζώνης, τὸ ὁποῖον ἐνεχείρισα εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ εἴχομεν δημιουργήσει ἄλλην κατάστασιν καὶ θὰ ἀπεφεύγομεν ἴσως καὶ τὴν ἵδρυσιν ἐλευθέρας ζώνης ἄλλου γειτονικοῦ Κράτους, ἂν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐφηρμόζετο τὸ περὶ ἐγκαταστάσεως ἐλευθέρας ζώνης ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐν τῷ ὑπομνήματι ἐκείνῳ ἐκτιθέμενον σύστημα, τὸ ὁποῖον μετὰ διακεκριμένου καὶ ἐμπειροτάτου εἰς τὰ τοιαῦτα θέματα Ἰσραηλίτου, τοῦ κ. Μαρίνι Μοδιάνου, διετυπώσαμεν. Ἔχω τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ εὐφυΐα τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου, ἡ ὀξεῖα ἀντίληψίς του, ἡ δραστηριότης του καὶ ἡ μόρφωσίς του ἀποτελοῦν στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀπολύτως χρήσιμα, ὅπως, ἐν ἁρμονικῇ συνεργασίᾳ μετὰ τῶν προοδευτικωτάτων ἐμπορικῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἔκ τε τῆς ἐλευθέρας καὶ δούλης Ἑλλάδος συνεκεντρώθησαν ἐν Θεσσαλονίκῃ, δώσουν τὴν μεγάλην ὤθησιν ποὺ ἀναμένει τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλονίκης διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν μεγάλην ἀκμὴν ἥτις τὸ ἀναμένει. Εἰς ἀντιστάθμισμα τῆς ζημίας, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς πιέσεως τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ μιᾶς ἄλλης ζημίας περὶ τῆς ὁποίας κατόπιν θὰ ὁμιλήσω, θὰ ἤθελον νὰ μάθω, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁμιλήσῃ· ποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα, ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα ὠφελήματα τὰ ὁποῖα θὰ καρπωθῶμεν, ἂν σπεύσωμεν νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς Ἰσραηλίτας νὰ συνεορτάζωσι μεθ’ ἡμῶν; Ὅλα τὰ ζητήματα ἔχουσιν ἐπιφάνειαν καὶ βάθος· ἐγὼ γνωρίζω τὸ βάθος τοῦ ζητήματος τούτου καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω νύξιν τινὰ διὰ νὰ προλάβω τὴν ἀνάπτυξιν μιᾶς ροπῆς, ἡ ὁποία, ἔχουσα τὴν ἐκκίνησίν της ἀπὸ ὀλίγους ἀνθρώπους καὶ διὰ μικρὰ συμφέροντα, δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς μεγάλα σφάλματα καὶ ὀγκώδεις ζημίας. Μίαν ἑσπέραν ἐκλήθημεν εἰς τὸ μητροπολιτικὸν μέγαρον ὅλοι οἱ ἐξέχοντες ἐν Θεσσαλονίκῃ διὰ νὰ σκεφθῶμεν περὶ συλλογῆς ἐράνων πρὸς κατασκευὴν ἑνὸς μεγάλου πολεμικοῦ πλοίου, τῆς ναυαρχίδος, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ τότε Βασιλέως Κωνσταντίνου. Εἰς τὴν συνέλευσιν ἐκείνην παρετήρησα ὅτι δὲν εἶχε κληθῆ κανεὶς Ἰσραηλίτης. Ὑπέδειξα εἰς τὸν Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην ἰδιαιτέρως τὴν παράλειψιν ταύτην καὶ ἔθιξα τὸ ζήτημα καὶ ἐνώπιον ὅλης τῆς συνελεύσεως, καὶ εἶπον ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι παρόντες καὶ Ἰσραηλῖται, διότι καὶ πλούσιοι εἶναι καὶ ἀγαθὰ αἰσθήματα ἔχουν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ συνεισέφερον ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ. Τότε μερικοὶ ἔμποροι, παριστάμενοι ἐκεῖ ἤρχισαν νὰ ψάλλουν τὸν ἐξάψαλμον κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν, διότι ἐφόρουν φέσι, διότι ἔβαλαν ἐρυθρὰς σημαίας εἰς τὴν Συναγωγήν των, ὡς ἀναμένοντες δῆθεν τοὺς Τούρκους, ὅτι δὲν ὑπεδέχθησαν μετὰ βαΐων καὶ κλάδων τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ παρέμειναν εἰς τὰ σπίτια των. Ὁμολογῶ ὅτι ἠπόρησα δι’ ὅσα ἤκουσα. Ἡ στιγμὴ κάθε ἄλλο παρὰ κατάλληλος δι’ ἀνακίνησιν τοιούτων ζητημάτων ἦτο καθότι εὑρίσκοντο ἀκόμη ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ Βούλγαροι καὶ Σέρβοι καὶ πολλὰ περίπλοκα ζητήματα ἦσαν ἐκκρεμῆ. Ἠρκέσθην μὲ εὔσχημον τρόπον καὶ λεπτότητα νὰ ὑποδείξω εἰς τοὺς διατυποῦντας τὰς τοιαύτας κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν κατηγορίας ὅτι ἔδει βαθύτερον νὰ σκέπτωνται καὶ μὲ εὐρύτερον πνεῦμα νὰ κρίνωσι τὰ πράγματα. Ὑπέδειξα δὲ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἰδίως ἐξέφερον τὸ παράπονον ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται δὲν ὑπεδέχθησαν ἐνθουσιωδῶς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν κατὰ τὴν κατάληψιν τῆς Θεσσαλονίκης, ὅτι, ἂν τὸ ἔπραττον, δὲν θὰ ἦσαν ἄξιοι ἐκτιμήσεως. Τοῖς εἶπον· «ἠθέλετε σεῖς, ὅταν ἦλθεν ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, οἱ Ἰσραηλῖται νὰ βγοῦν μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν;» Μοῦ εἶπον «βεβαίως». Τοὺς ἀπήντησα ὅτι, ὅταν οἱ Ἰσραηλῖται ἀπεδιώχθησαν ἐκ τῆς Ἰσπανίας καὶ ἔφευγον πλάνητες καὶ διωκόμενοι ἀνὰ τὴν Εὐρώπην, μὴ ἀπολαύοντες οὐδὲ ἀστικῶν δικαιωμάτων, μὴ ἀναγνωριζόμενοι οὐδὲ ὡς ὑποκείμενα ἀστικοῦ δικαίου, οἱ Τοῦρκοι τοὺς ὑπεδέχθησαν, τοὺς ἐφιλοξένησαν καὶ ἐπὶ αἰῶνας τοὺς ἐπροστάτευσαν. Ἠθέλετε σεῖς, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέσσαρας ἑκατονταετηρίδας ἔτυχον περιθάλψεως καὶ ὑποστηρίξεως εἰς τὴν Τουρκίαν, νὰ τρέξουν νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν ξένον Στρατὸν καὶ νὰ ἐπιδείξουν ἀχαριστίαν ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοὺς περιέθαλψαν ἐπὶ τόσον χρόνον; Βεβαίως, ἂν τὸ ἔπραττον, θὰ ἦσαν ἄξιοι περιφρονήσεως. (Θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ὅσον καὶ ἂν ταράττεσθε καὶ θὰ εἴπω τὰς ἀληθείας αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ λεχθῶσι.

§155Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔχομεν καθῆκον πάντα ἀντιλέγοντα νὰ ἀφίνωμεν νὰ διατυποῖ ἐλευθέρως τὰς γνώμας του.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ὁ ἀγορεύων πρέπει νὰ γίνῃ ἀκουστὸς μετὰ τῆς μεγαλυτέρας προσοχῆς.

§157Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνομαι. Καὶ ἂν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὀφείλω νὰ ἐκθέσω καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἰδικήν μου. Μία φωνὴ εἶναι πολλάκις πολὺ ὀρθοτέρα καὶ τῶν 400. Μὴ μὲ διακόπτετε λοιπὸν καὶ μὴ ἐπιζητεῖτε νὰ περιορίσητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι τοιουτοτρόπως θὰ ὑποτεθῇ ὅτι θέλετε νὰ πιέσητε καὶ θρησκευτικῶς τοὺς ἀλλοθρήσκους. (Θόρυβος).

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ἐνταῦθα καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος νὰ περιορισθῇ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ εἶσθε ὀλίγον προσεκτικὸς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν βαθυτέρων αἰτίων τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀπὸ ὅσα ἀνεφέρατε βλέπω ὅτι εἶσθε ἐν πλάνῃ καὶ ἡ παράστασις, ἡ ἔκθεσις τῶν γεγονότων, ἡ ὁποία εἶναι πεπλανημένη, προκαλεῖ τὴν ἐξέγερσιν, ἀφοῦ παριστάνετε ὅτι μία μισαλλοδοξία καὶ ἓν ἀντισημιτικὸν πνεῦμα εἶναι ἡ αἰτία τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου τινός.

§159Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε ἐν πλάνῃ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε τί εἶπον μερικοὶ ἔμποροι, ἔρχεσθε νὰ μᾶς εἴπητε μίαν κουβένταν ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸ μητροπολιτικὸν μέγαρον πρὸ δεκαετίας ἀπὸ μερικοὺς ἐμπόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠξεύρομεν ἂν ὑπάρχουν σήμερον καὶ ὡς δὲν ἠξεύρομεν ἂν εἶχον καμμίαν ἐπίδρασιν οἱ λόγοι των. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἄλλους λόγους σοβαρωτέρους, τοὺς ὁποίας θὰ σᾶς ἐκθέσω. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον διὰ τῆς ἐκθέσεως αὐτῶν τῶν κουβεντολογιῶν νὰ παριστᾶτε ὅτι πνεῦμα ἀντισημιτικὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§161Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὅσα εἶπον τὰ εἶπον διὰ νὰ δείξω ὅτι ὑπάρχουν μερικοί, ἴσως ὀλίγοι, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκ πνεύματος συμφεροντολογίας ἐνίοτε παρασύρονται εἰς ἐσφαλμένην ἐκτίμησιν τῶν αἰσθημάτων τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ λαμβάνουν μίαν στάσιν δυσμενῆ πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας. Δὲν ἀπέδωκα ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος ἔχει τοιαύτας διαθέσεις. Νῦν ὅμως παρασύρεται εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν βλέψεων αὐτῶν.

§162Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Οὐδὲ ὁ λαός.

§163Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε, ὅταν θέλητε, ἐλᾶτε ἐδῶ θὰ ὁμιλήσητε. Δὲν εἶσθε κοινοβουλευτικοί. Πρέπει νὰ μάθετε πῶς φέρονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἄλλως μὴ ἔρχεσθε εἰς τὸ Κοινοβούλιον. (Θόρυβος).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Τὴν τάξιν θὰ τὴν κανονίσω ἐγώ.

§165Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνακαλέσατε εἰς τὴν τάξιν τὸν κύριον αὐτόν, θορυβωδῶς καὶ ἐπιμόνως διακόπτοντα.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πληρεξούσιε. Συνεχίσατε τὸν λόγον σας. Ἐγὼ ἀναλαμβάνω τὴν τάξιν.

§167Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Θὰ μᾶς μάθετε σεῖς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα; (Θόρυβος).

§168Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιχειρῶ τὰ ἀδύνατα. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸν ἀνακαλέσετε εἰς τὴν τάξιν, εἰδ’ ἄλλως ἐγὼ θὰ κατέλθω τοῦ βήματος καὶ δὲν θὰ ὁμιλήσω. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἐξακολουθήσουν οἱ κύριοι αὐτοὶ διακόπτοντες καὶ θορυβοῦντες, θὰ διαμαρτυρηθῶ ὅτι ἐμποδίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου καὶ θὰ κατέλθω τοῦ βήματος. Ἐννοεῖτε δὲ ποίαν ἔννοιαν θὰ ἔχῃ τοῦτο. Ἂν σᾶς συμφέρῃ, κύριοι, ἐξακολουθήσατε.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁρίστε, κ. συνάδελφε.

§170Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ὅπως θέλω καὶ ὅσον θέλω· αἱ διακοπαὶ καὶ ὁ θόρυβος ἐνισχύουν ἁπλῶς ὅσα εἶπον καὶ τίποτε πλέον.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε, παρακαλῶ.

§172Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου διέκοψα. Τότε ὑπέδειξα ἐγὼ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ἔπρεπε νὰ διορθώσωμεν τὸ σφάλμα καὶ εἶπον «ἀφήσατε ἐμὲ νὰ τὸ διορθώσω». Μετέβην λοιπὸν τὴν πρωίαν εἰς ἐπίσκεψιν τοῦ τότε προέδρου τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος καὶ τοῦ εἶπον· «χθὲς εἴχομεν μίαν συνεδρίασιν»—αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω, κύριοι, διὰ νὰ δείξω ποία πολιτικότης χρειάζεται εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ διαφόρων φυλῶν, ποία πολιτικότης χρειάζεται εἰς τὸν χειρισμὸν μερικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχουν ἀντίκτυπον εἰς ἄλλα στάδια, καὶ πῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καὶ ἐκτιμοῦν τὰ πράγματα φέρονται— ἐπῆγα λοιπόν, ὡς εἶπον, καὶ εὗρον τὸν πρόεδρον τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος καὶ τοῦ εἶπον· «χθὲς συνήλθομεν διὰ νὰ κάμωμεν ἔρανον διὰ τὴν κατασκευὴν ναυαρχίδος. Δὲν σᾶς ἐκαλέσαμεν, διότι ἐνομίσαμεν ὅτι σεῖς οἱ Ἰσραηλῖται θὰ ἠθέλετε νὰ κάμετε χωριστὸν ἔρανον, διὰ νὰ φανοῦν οἱ ἔρανοι οἱ ἰδικοί σας καὶ διὰ νὰ ἀποδείξετε τὴν φιλελληνικότητά σας καὶ ἑπομένως σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ σχηματίσετε ἰδίαν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐνεργήσετε χωριστὸν ἔρανον». Καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος κατηυχαριστήθη διὰ τὴν λεπτότητα μὲ τὴν ὁποίαν τοῦ ὡμίλησα. Ἔκαμε μίαν Ἐπιτροπὴν καὶ συνέλεξεν ἐράνους, ἂν μὴ περισσοτέρους ἀπὸ ὅσους κατεθέσαμεν ἡμεῖς, πάντως ὅμως πολὺ σεβαστὸν ποσόν, ὡς ἐνθυμοῦμαι. Ἀλλ’ ἡμεῖς τότε δὲν εἴχομεν λάβει μαθήματα κοινοβουλευτικῆς συμπεριφορᾶς καὶ πολιτικότητος ἀπὸ μερικοὺς νέους, οἱ ὁποῖοι θέλουν τώρα νὰ μᾶς διδάξουν τί πρέπει νὰ λέγωμεν καὶ τί νὰ μὴ λέγωμεν διὰ τῶν ἀκόσμων θορύβων καὶ τῶν ἀκατασχέτων διακοπῶν. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον θίγεται τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα τῶν Ἰσραηλιτῶν διὰ τοῦ ἐξαναγκασμοῦ των ὅπως ἐργάζωνται τὰ Σάββατα. Γνωρίζω ὅτι, διότι εἶχον τὴν ὑπομονὴν νὰ μελετήσω ἰδιαιτέρως τὰ Ἰσραηλιτικὰ καθεστῶτα, γνωρίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον διὰ τοὺς τηροῦντας ἀκόμη ἀκέραια τὰ θρησκευτικὰ αἰσθήματα, νὰ τηροῦν τὴν ἑορτὴν τοῦ Σαββάτου. Μὴ σᾶς κάμνῃ ἐντύπωσιν, ἂν οἱ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ τυχὸν ἐκφυλισθέντες καὶ ἐξευρωπαϊσθέντες Ἰσραηλῖται δὲν τηροῦν ἀκριβῶς τὰ τῆς θρησκείας των. Οἱ Ἰσραηλῖται τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος ἔχονται στερρῶς τῶν πατρίων. Ἔχω μελετήσει τὰ τοῦ Μεγάλου Συνεδρίου (Le Grand Synédrion) τὸ ὁποῖον συνεκάλεσεν ὁ Μέγας Ναπολέων ἐν Γαλλίᾳ, ὅταν ἀνηγορεύθη Αὐτοκράτωρ, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τοὺς Ἰσραηλίτας νὰ κανονίσωσι τὰ καθ’ ἑαυτούς. Ἂν μελετήσῃ τις τὰ κατὰ τὸ Συνέδριον ἐκεῖνο λεχθέντα καὶ ἀποφασισθέντα, θὰ θαυμάσῃ μὲ πόσην πολιτικότητα ἐφέρθη ὁ Ναπολέων πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται ἔχουσιν ἴδιον πολιτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐφαρμόζουν ἑκουσίως μεταξύ των. Τὸ πιστεύετε αὐτό; Εἶναι γεγονός. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἔχουσι φορολογικὴν νομοθεσίαν ἰδιαιτέραν, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζουσι μεταξὺ των καὶ εἰσπράτουν φόρους ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἑκασταχοῦ κοσμικῆς Ἐξουσίας. Αὐτὸ θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ διὰ νὰ ἐννοήσετε διατί ἔχονται στερρῶς οἱ Ἰσραηλῖται τῶν πατρίων καὶ τηροῦσι τὸ Σάββατον. Ὅταν δὲ εἰς ἕνα λαόν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ χιλιετηρίδας ὅλας ἐν μέσῳ ἀλλοτρίων λαῶν ζῶντα καὶ τηρήσαντα ἀλώβητον καὶ ἀναλλοίωτον τὴν θρησκείαν του, ὅταν εἰς μίαν μερίδα αὐτοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἐξεφυλίσθη, ὥστε νὰ ἀπομακρυνθῇ τῶν θεσμίων τῶν πατρίων καὶ τῶν θρησκευτικῶν της ἀρχῶν, θέλετε νὰ ἐπιβάλητε ἐξαναγκαστικῶς νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς θρησκευτικῆς συντηρητικότητός του, σᾶς ἐρωτῶ, ποῖον μέγα συμφέρον ὑπάρχει αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς πίεσιν αὐτοῦ καὶ νὰ τοῦ εἴπωμεν ἡμεῖς διὰ νομοθετικῶν μας μέτρων «θέλομεν νὰ ἐκφυλισθῇς καὶ σύ, ὅπως καὶ ἄλλοι ὁμόφυλοί σου, οἵτινες δὲν τηροῦν τὸ Σάββατον· νὰ μὴ τὸ τηρήσητε καὶ σεῖς»; Ἐν παρόδῳ δὲ λέγω ὅτι ὅσα λέγονται περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ εἶναι ἕωλα καὶ ἀμελέτητα. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις εἶναι εἰς τὰ ἤθη τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου. Οἱ Ἰσραηλῖται φυσικὰ δὲν ἀνοίγουν ἑκουσίως καὶ ἐξ ὑπολογισμοῦ τὰ καταστήματά των, ἀφοῦ κανεὶς δὲν ψωνίζει· ἀνάλογος κατάστασις εἶναι καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἔχετε ἀπέναντί σας ἕνα λαόν, τοῦ ὁποίου ἡ φωνὴ ἠκούσθη πολλάκις ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ἐν ἐθνικῷ διωγμῷ ἐν Εὐρώπῃ, ὅταν μετὰ τὸ 1897 δὲν ἠδύνατο ἕνας Ἕλλην ταξιδεύων ἐν Εὐρώπῃ νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἐθνικότητά του, ὁ Μὰξ Νορντάου, διὰ νὰ ἀναφέρω ἓν μόνον ὄνομα, ἕνας Ἰσραηλίτης εἶχε τὸ σθένος νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων καὶ αὐτὸς ὑπῆρξεν ἕνας μεγάλος ἀμύντωρ τῆς Ἑλληνικῆς ὑποθέσεως. Ὅτε ἔχομεν λόγους εὐγνωμοσύνης πρὸς τὰ τέκνα τοῦ Ἰσραήλ, πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικώτεροι καὶ πᾶν ἀφορῶν αὐτοὺς μέτρον δὲν πρέπει νὰ τοὺς θίγῃ εἰς σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα αὐτοὶ νομίζουσιν ὅτι θίγονται. Ὄχι νὰ ἰσχυριζώμεθα ἡμεῖς ὅτι δὲν θίγονται· αὐτοὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνουν, καὶ ὅταν αὐτοὶ κραυγάζουν, σημαίνει ὅτι πονοῦν. Ἄλλο ἄν, ὡς ἰσχυρίζονταί τινες, αὐτοὶ δὲν τηροῦν τὸ Σάββατον· ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἔχομεν λόγους νὰ τοὺς ἐμποδίσωμεν, ἐφόσον αὐτοὶ θέλουσι νὰ ἑορτάζωσι καὶ τηρῶσι τὴν ἀργίαν τοῦ Σαββάτου, ἐφόσον ἀντιστοίχως λόγοι σοβαρώτεροι καὶ μεγάλης σημασίας δὲν ἀντισταθμίζουν τὴν ζημίαν ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς κατ’ αὐτῶν δυσμενοῦς νομοθεσίας, δὲν βλέπω ἐξηγουμένην τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θεωρῶ δικαιολογημένην τὴν ἀπόφασίν της περὶ ἐπιβολῆς τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, παρὰ ὡς ἀποτέλεσμα πιέσεώς της ὑπὸ τεχνητοῦ ἐκ μικροσυμφερόντων θορύβου, ὁ ὁποῖος ἐγείρεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὡσὰν νὰ πρόκειται νὰ καταστραφῇ ἡ Θεσσαλονίκη, ἂν ἀνοίξουν οἱ Ἑβραῖοι τὰ καταστήματά των ὀλίγας ὥρας τὴν Κυριακήν, εἰς ἀντιστάθμισμα τῆς Σαββατιαίας ἀργίας των. Ἂς ἔλθωμεν δὲ τώρα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐμπορικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, διότι ἄλλοι λόγοι δὲν προβάλλονται οὔτε βλέπω νὰ ὑπάρχουν. Τὰ χριστιανικὰ αἰσθήματα τῶν Ἑλλήνων βεβαίως δὲν πειράζονται, ἂν ἀνοίξουν τὰ καταστήματά των τὴν Κυριακὴν οἱ Ἑβραῖοι. Ποῖος λόγος μένει, ὃν προβάλλουν; Τὴν ἐμπορικὴν ζημίαν, ἥτις προσγίνεται εἰς τοὺς χριστιανοὺς ἐμπόρους ἐκ τοῦ ὅτι θὰ προσελκύσωσι τὴν χωρικὴν πελατείαν οἱ Ἰσραηλῖται ἀνοίγοντες τὰ καταστήματά των τὴν Κυριακήν. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι μία κακὴ ἀντίληψις καὶ τίποτε πλέον. Ἐκ καθήκοντος μελετήσας τὴν ἐμπορικὴν κατάστασιν ἐν Θεσσαλονίκῃ, καὶ τὰς ἐμπορικὰς συνηθείας τοῦ τόπου, ἐπείσθην ὅτι ἡ βλάβη ἥτις γίνεται εἰς τοὺς χριστιανοὺς ἐμπόρους ἐκ τοῦ ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται ἀνοίγουσι τὰ καταστήματά των τὴν Κυριακὴν εἶναι ἀσήμαντος καὶ ἀναξία προσοχῆς. Ἡ Κυριακή, κύριοι, εἶναι ἡμέρα ἀναπαύσεως, δὲν εἶναι ἡμέρα συναλλαγῶν, ἀφοῦ τὰ πλεῖστα Ἑλληνικὰ καταστήματα εἶναι κλειστὰ καὶ οἱ Ἕλληνες πορεύονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν, εἰς ἐκδρομάς, περιπάτους κλπ. Φυσικὰ οἱ Ἰσραηλῖται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμνουν τὴν Κυριακὴν μεγάλην ἐργασίαν, δηλ. μείζονα ἐκείνης τὴν ὁποίαν θὰ ἔκαμνον τὸ Σάββατον, ἂν εἶχον ἀνοικτὰ τὰ καταστήματά των· ἡ ἐργασία τῆς Κυριακῆς δὲν ἀναπληροῖ ποτε τὴν ἐκ τῆς ἀργίας τοῦ Σαββάτου ἐλάττωσιν τῆς ἐργασίας των, διότι αἱ μεγαλύτεραι συναλλαγαί, καὶ ἄλλοτε καὶ τώρα, γίνονται τὴν Παρασκευήν. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι, ὅταν μετέβην ἐκεῖ διὰ νὰ διευθύνω τὸ ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης, ὅλαι αἱ συναλλαγαὶ ἐγίνοντο τὴν Παρασκευὴν καὶ τὰ ὑποκαταστήματα τῶν Τραπεζῶν δὲν εἰργάζοντο τὸ Σάββατον. Ἦτο σύστημα συναλλαγῆς τοιοῦτον, ὥστε ἐπωλεῖτο ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν συνάλλαγμα ἐπὶ πιστώσει καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομάδα καὶ τὴν Παρασκευὴν τὴν ἑσπέραν μετέβαινον καὶ ἔδιδον ἀπέναντι εἰς λογαριασμὸν καὶ ἐκανονίζοντο ὅλοι οἱ λογαριασμοί· τὸ Σάββατον ἦσαν τὰ ὑποκαταστήματα τῶν Τραπεζῶν κλειστά. Νομίζω ὅτι αἱ μεγάλαι συναλλαγαὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ γίνωνται τὴν Παρασκευήν· τὴν Κυριακὴν δὲν γίνονται ἄξιαι λόγου συναλλαγαί, δὲν συντελοῦνται μεγάλαι πράξεις ἐμπορικαὶ αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ζημιώσουν τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, ἀλλὰ πιθανόν, λόγῳ τῶν εἰσερχομένων χωρικῶν, νὰ γίνεται μικρά τις λιανικὴ κατανάλωσις, ὑπὲρ ἧς εἶναι ἀνάξιον νὰ προβῶμεν εἰς τόσον σοβαρὸν καὶ μὲ τοιαύτας συνεπείας μέτρον. Ἂν πρόκειται περὶ δέκα καφενείων ἢ οἰνοπωλείων ἢ ἄλλων μικρομαγαζείων, διὰ τὸ συμφέρον αὐτῶν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ μία ἐξ ἐσφαλμένων ἀντιλήψεων ροπὴ πρὸς δημοκοπίαν, ἐκ μέρους ὡρισμένων προσώπων ἐγειρομένη καὶ δυστυχῶς παρασύρουσα καὶ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν χριστιανῶν καὶ ἔτι πλέον ρυμουλκοῦσα ἀτυχέστατα καὶ ἐπιζημίως διὰ τὸν οἰκονομικὸν βίον τῆς Χώρας καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Λυποῦμαι δὲ κατάκαρδα, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει αἰσθήματα τόσον φιλελεύθερα, ὁ ὁποῖος κλίνει πρὸς τὰς νεωτεριστικὰς ἰδέας, ὁ ὁποῖος κλίνει πρὸς τὸν σοσιαλισμόν, ὅπως καὶ ἐγώ, λυποῦμαι, λέγω, διότι ἐγκολποῦται ἓν μέτρον θρησκευτικὸν τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ὄζει μεσαιωνισμοῦ. Διότι ἡ ἐπιβολὴ τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως ὄζει μεσαιωνισμοῦ καὶ ἀπορῶ πῶς σοσιαλιστὴς συνάδελφος ὡμίλησεν ὑπὲρ τοῦ μέτρου τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως.

§173Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ποῖος;

§174Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμιζον ὅτι σεῖς θὰ ἦσθε ὑπὲρ τῆς ἑβδομαδιαίας ἀργίας (Repos hebdomadaire), ἣν ἀποδέχεται ὁ σοσιαλισμός, καθοριζομένης ἐλευθέρως ὑφ’ ἑκάστου ποίαν ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα ἢ κατὰ δεκαήμερον θέλει νὰ ἀναπαύεται καὶ ὄχι νὰ κανονίζῃ ταύτην ἐκ θρησκευτικῶν λόγων.

§175Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§176Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι νομίζετε ὅτι οἱ σοσιαλισταὶ δὲν ὑποστηρίζουν τὸ σύστημα τῆς ἑβδομαδιαίας ἀναπαύσεως κατὰ βούλησιν, ἑκάστου ἐκλέγοντος τὴν ἡμέραν τῆς ἀργίας του.

§177Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐργατικαὶ ὀργανώσεις Ἰσραηλιτῶν τῆς Θεσσαλονίκης πρὸ πολλοῦ ἐζήτησαν τὴν καθιέρωσιν τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως.

§178Ι. ΣΑΪΑΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§179Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς εἴχετε ὑποχρεώσει νὰ ὑπογράψουν. Διαμαρτύρονται.

§180Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Αἱ ἐργατικαὶ ὀργανώσεις εἶναι ὑπὲρ τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία ἔχει ἡμέραν ἀναπαύσεως τὴν Κυριακήν. Δὲν πιστεύω νὰ θεωρῆται ὀπισθοδρομικὴ ἡ Ρωσία.

§181Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν οἱ Ἑβραῖοι θέλουν τὴν Κυριακήν, εἶναι δικαίωμά των. Λέγετε ὅτι ἡ Ἰσραηλιτικὴ κοινότης ἐζήτησε τὴν Κυριακήν. Τόσον τὸ καλύτερον. Ἀλλὰ ἐγὼ ὁμιλῶ ἀπὸ σοσιαλιστικῆς ἀπόψεως, ὅτι ἡ ἑβδομαδιαία ἀνάπαυσις εἶναι ζήτημα πίστεως εἰς τὸν σοσιαλισμόν, διότι τὸν παρακολουθῶ καθὼς καὶ σεῖς. Συμμορφούμενος μὲ τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιθυμῶ νὰ συντάμω τὸν λόγον, διότι ἀρκετὰ εἶπον. Θέλω ὅμως νὰ θίξω ἕνα πολὺ λεπτὸν ζήτημα καὶ ἀγνοῶ πῶς νὰ τὸ θίξω καὶ ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καλύτερα νὰ μὴ τὸ θίξετε.

§183Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶναι ὀλίγον λεπτὸν τὸ ζήτημα καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ παρακολουθήσετε. Οἱ Γάλλοι, κύριοι, καὶ παρακαλῶ τοὺς διακόψαντας νὰ μὴ νομίσουν ὅτι ὁμιλῶ ἐκτὸς τοῦ θέματος, ἀλλὰ νὰ παρακολουθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω, οἱ Γάλλοι πάσχοντες ἀπὸ τὴν διακύμανσιν τοῦ συναλλάγματος, ὅπως καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ εὑρίσκοντες ἄλλο φάρμακον, ὅπως δὲν εὑρίσκομεν καὶ ἡμεῖς ἢ μᾶλλον δὲν θέλομεν ἡμεῖς νὰ εὕρωμεν, διότι δὲν μᾶς ἀφίνουν, ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν μίαν πίστωσιν 100.000.000 δολλαρίων διὰ νὰ ἔχουν στὸκ συναλλάγματος διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ κανονίζουν τὴν ἀγοράν. Ἐκεῖνοι ἔχουν ὠργανωμένας ὑπηρεσίας καὶ ἔχουν Τραπέζας τιμίας καὶ εὐσυνειδήτους, ἀφοῦ ἐκεῖ τὸ συνάλλαγμα παίζει ἡμερησίως δεκάρες μόνον εἰς τὴν τιμὴν καὶ ὄχι δεκάδας δραχμῶν, ὡς παρ’ ἡμῖν. Τί τοὺς εἶπεν ἡ Ἀμερική; Τοὺς εἶπε «θὰ μοῦ καταθέσετε 528.000.000 φράγκα χρυσᾶ», δηλαδὴ τοὺς εἶπε «θὰ καταθέσετε καὶ ὀλίγας δεκάρας περισσότερον διὰ κάθε δολλάριον». Τοὺς εἶπεν ἀκόμη ὅτι «δὲν ἀρκεῖ αὐτό. Θὰ τακτοποιήσετε καὶ τὰ οἰκονομικά σας· θέλομεν ἰσοζύγιον, θέλομεν κάθε περιστολὴν τῶν δαπανῶν σας, διὰ νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὰς πιστώσεις». Καὶ συνεστήθη ἐν Γαλλίᾳ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομιῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ἀπεμιμήθημεν. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη βαρέως ἔφερε τοὺς ὅρους τοῦ δανείου, διότι ἦσαν πολὺ πιεστικοί. Ὅταν ἔγιναν ἐκλογαὶ καὶ ἐπλειοψήφησε τὸ σοσιαλιστικὸν κόμμα, ὁ Μιλλερὰν καὶ ὁ Πουανκαρὲ ἐκάλεσαν τὸν Ἐρριώ, τὸν θεωρούμενον ὡς ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας, καὶ τοῦ εἶπον ἰδιαιτέρως περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης τοῦ δανείου καὶ τοῦ συνέστησαν προσοχὴν μὴ τὰ χαλάσῃ. Ὁ Ἐρριώ, ὅταν ἐβγῆκεν ἀπὸ τὸ μέγαρον τοῦ Μιλλερὰν καὶ οἱ δημοσιογράφοι τὸν ἐπλησίασαν καὶ τὸν ἠρώτησαν περὶ τῶν λεχθέντων, εἶπε: «Κύριοι, ἡ κατάστασις εἶναι αὐτή. Ἐδῶ μὲ δανείζεις 100 δραχμάς, σοῦ δίνω τὸ ὡρολόγι μου ἐνέχυρον καὶ μοῦ ζητᾷς καὶ ἔλεγχον τί θὰ κάνω τὰ λεφτά;». Αὐτὰ εἶπεν ὁ Ἐρριώ. Ἐννοεῖται ὅτι αὐτὸ ἔκαμεν ἐντύπωσιν. Ἔγιναν σχόλια καὶ τοῦ ὑπεδείχθη τὴν ἄλλην ἡμέραν νὰ βάλῃ νερὸ εἰς τὸ κρασί του. Ὁ Ἐρριὼ ἠναγκάσθη νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν τὰ εἶπεν αὐτὰ καὶ μάλιστα ἐδημοσίευσε καὶ ἓν ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι δὲν ἐζήτησεν ἡ Ἀμερικὴ νὰ ἐπιβάλῃ ἔλεγχον εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ τῆς Γαλλίας, ἀλλ’ ἁπλῶς ὑπέδειξεν ἡ Ἀμερικὴ νὰ γίνουν οἰκονομίαι διὰ νὰ ἰσοζυγίσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ διὰ νὰ εἶναι παγία ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος κλπ. Προσέξατε, κύριοι. Ἡ διεθνὴς οἰκονομικὴ ἀγορὰ εἶναι τρομερὰ δύσπιστος· δὲν δίδει χρήματα εἰς τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἰσοσκελῆ τὸν Προϋπολογισμόν, εἰς Κράτη ποὺ τὸ νόμισμα εἶναι ἀσταθὲς καὶ ὅπου τὰ οἰκονομικὰ δὲν χειρίζονται σωφρόνως. Ὅταν εἰς μίαν Γαλλίαν δίδει δάνειον καὶ τῆς παίρνει τὸ ὡρολόγι ἐνέχυρον καὶ τῆς ἐπιβάλλει εὐσχήμως μέν, ἀλλὰ τῆς ἐπιβάλλει, τόσα μέτρα ἐσωτερικῆς φύσεως, τί θέλετε νὰ εἰπῇ εἰς ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἓν ἑκατομμύριον μίλια μακρὰν τοῦ ἰσοσκελισμοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μας; Ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ θέσις μας, ὥστε νὰ μὴ σκεπτώμεθα ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἀπὸ τὸ μυρμῆγκι; Καὶ ὅταν ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἠκούσθησαν μερικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐξεφράζοντο κατὰ τῆς προκαταβολῆς τοῦ δανείου καὶ ὅταν ἐξητάσαμεν τοὺς ὅρους τῶν 100.000.000 δολ. τοῦ δανείου τῆς Ἀμερικῆς πρὸς τὴν Γαλλίαν, δὲν νομίζετε ὅτι τὸ ἰδικόν μας δάνειον εἶναι ἐπιτυχία; Καὶ ἔπρεπε νὰ ἀποκατασταθῇ αὐτὴ ἡ ἀλήθεια· διότι ὅλοι ὡμίλησαν ἐδῶ ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν καὶ ἐπειδὴ ἴσως ὁ συντελέσας εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου δὲν ἠθέλησε νὰ τὸ εἴπῃ, τὸ λέγω ἐγώ. Τὴν στιγμὴν λοιπὸν ποὺ ἡμεῖς θέλομεν νὰ ζήσωμεν καὶ νὰ διαβαθμίσωμεν τὰ οἰκονομικά μας καὶ ἀγωνιζόμεθα πῶς θὰ φέρωμεν τὴν μίαν ἄκρην μὲ τὴν ἄλλην οἰκονομικῶς, εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ πειράζωμεν, νὰ ψυχραίνωμεν μερικοὺς οἰκονομικοὺς κύκλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τρομερὰν ἀλληλεγγύην εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην. Πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἡ ἀλήθεια αὕτη καὶ πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τῆς φρονήσεως εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς Χώρας ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ἀλλοδαποὺς καὶ ἀλλοθρήσκους οἰκονομικοὺς ἐκείνους κύκλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ διαχειρισταὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑποθέσεων τῆς Ἑλλάδος, ἰδίως ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου εἴμεθα ἑνὸς Ἰσραηλιτικοῦ Οἴκου παλαιοὶ καὶ μόνιμοι πελάται καὶ χωρὶς τὸ κῦρος αὐτοῦ οὐδὲν δυνάμεθα. Τοιαύτην ἐντολὴν σώφρονος διοικήσεως τῶν ὑποθέσεων τῆς Χώρας ἔχομεν καὶ ὄχι νὰ φορτώνωμεν ἕνα καλάθι μὲ νόμους, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος, καὶ ὅταν μᾶς ἐρωτήσουν οἱ ἐκλογεῖς μας «τί ἐκάνατε;» νὰ εἴπωμεν «φέρομεν ἕνα καλάθι νόμους». Ἤλθομεν νὰ ἀνασυγκροτήσωμεν τὸ πολίτευμα, νὰ φέρωμεν νέαν τάξιν πραγμάτων, νὰ φέρωμεν δημοκρατικὸν πνεῦμα καὶ εἰς τὴν νομοθεσίαν, διότι αὐτὸ σημαίνει Δημοκρατίαν· Δημοκρατία δὲν εἶναι νὰ ἀλλάξωμεν ἕνα συντελεστὴν τοῦ πολιτεύματος δι’ ἄλλου, δηλ. ἀντὶ ἑνὸς Βασιλέως ἀνικάνου, ὅπως ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀπεδιώχθη, διὰ νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν μὲ ἕνα Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ διστάσωμεν αὔριον νὰ ἀλλάξωμεν, ὅπως ἡ Γαλλία τὸν Μιλλεράν. Ἂν νομίζωμεν ὅτι, διότι ἠλλάξαμεν μορφὴν πολιτεύματος, τὰ πάντα διωρθώσαμεν, καὶ ἂν συντελέσωμεν νὰ πιστευθῇ ἀπὸ τὸν λαὸν ὅτι μόνον ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος ἤλλαξε, διότι ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι καλὰ καὶ μόνον αὐτὸ ἔπταιεν, ἐξακολουθοῦμεν δὲ νὰ βαδίζωμεν τὴν αὐτὴν ὁδὸν ποὺ ἐβαδίζομεν ἕως τώρα, δὲν θὰ ἔχωμεν πρόσωπον νὰ πᾶμε εἰς τὰς ἐπαρχίας μας. Κύριοι συνάδελφοι, ἠξεύρω ὅτι ἡ φωνή μου δὲν θὰ ἀκουσθῇ. Σᾶς ἐξορκίζω, ὅπως πνεῦμα ἀνωτέρας ἀνεξιθρησκίας, ὑπερτέρας καὶ αὐτῆς τῆς τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, κρατήσῃ, πνεῦμα ὑπερβολικῆς ἀνεξιθρησκίας καὶ πνεῦμα σωφροσύνης οἰκονομικῆς, λογισμὸς βαθὺς περὶ τῆς ἀλληλεγγύης τῆς ὑφισταμένης εἰς ὅλον τὸν κόσμον, πνεῦμα φροντίδος καὶ μερίμνης πρὸς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου νὰ πρυτανεύσῃ νὰ μὴ ψηφίσητε τὸν ἀνελεύθερον νόμον αὐτόν.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος περιέβαλε τὸν λόγον του μὲ λόγους συμπαθείας ὑπὲρ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἰσραηλιτῶν, λόγους τοὺς ὁποίους μετ’ εὐχαριστήσεως ἠκούσαμεν καὶ εἰς τοὺς ὁποίους πλειοδοτοῦμεν, διότι γενικῶς αἰσθήματα συμπαθείας ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου περιβάλλουσι τοὺς Ἰσραηλίτας, διότι αἱ τύχαι τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐνθυμίζουν τὰς τύχας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ διότι τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον, ἕνεκα τῶν πνευματικῶν καὶ ψυχικῶν ἀρετῶν του, εἶναι ἓν στοιχεῖον προόδου, τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶμεν τὴν ἐργασίαν καὶ εἰς τὴν συμβολὴν τοῦ ὁποίου διὰ τὴν πρόοδον τοῦ Τόπου μεγάλην ἀποδίδομεν σημασίαν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξάρω τὴν ἐξαιρετικὴν ἐπίδοσιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου, ἐπίδοσιν ἡ ὁποία ἔκαμε τοὺς Ἰσραηλίτας διδασκάλους ὅλου τοῦ κόσμου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οἱ Ἕλληνες ἀνέκαθεν τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον τὸ περιέβαλλον μὲ μεγίστην συμπάθειαν καὶ δι’ αὐτὸ εἰς ὅλην τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι δύσκολον νὰ διακρίνετε τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ τοὺς Ἰσραηλίτας, ἐνῷ ἀλλαχοῦ, εἰς Τόπους ἔχοντας πλέον προηγμένον πολιτισμόν, δὲν τοὺς κατέχει αὐτὴ ἡ πνευματικὴ ἀφομοίωσις, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐν σχέσει μὲ τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον. Ἀλλ’ ἦτο πολὺ ἀτυχὴς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἰς τὴν συνηγορίαν τῆς ἀπόψεως τῆς Ἰσραηλιτικῆς ἐν σχέσει μὲ τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν, διότι ἀπὸ τὸν λόγον του ἐφάνη ὅτι ἦτο πνεῦμα μισαλλοδοξίας ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤθησε καὶ τὸν λαὸν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀξιώσῃ τὴν καθιέρωσιν κυριακῆς ἀναπαύσεως εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰς λοιπὰς πόλεις τῶν Νέων Χωρῶν. Ἂν δὲν εἶχεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀποχωρήσει ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην ὁ κ. συνάδελφος, ἂν σήμερον παρηκολούθει τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλονίκης, θὰ ἀνωμολόγει ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ αὐτοῦ ὅτι ἡ καθιέρωσις τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως εἶναι ζήτημα ἀνάγκης διὰ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἐπὶ πλέον εἶναι ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον νὰ προλάβῃ τὸ ἄνοιγμα χάσματος μεταξὺ Χριστιανικοῦ καὶ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καμμία δὲν ὑπῆρξέ ποτε πρόθεσις νὰ ἀσκήσῃ ἐπιβολὴν οἱανδήποτε ἐπὶ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου καὶ δι’ αὐτό, ὅταν τελευταίως μετέβην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἐδέχθην Ἐπιτροπὴν Ἰσραηλιτῶν, ἡ ὁποία μὲ παρεκάλεσε νὰ μὴ μεταβληθῇ τὸ καθεστὼς τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, ὑπεσχέθην ἄνευ ἀντιρρήσεως ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος νὰ μεταβληθῇ τὸ καθεστώς, ἀλλὰ κατόπιν, ὅταν ἐδέχθην πολλὰς Ἐπιτροπὰς Χριστιανῶν καὶ ἐμελέτησα τὴν κατάστασιν, ἐπείσθην ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις. Ἐλέχθη ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως τείνει νὰ μεταβάλῃ αὐτὴν εἰς ἑβδομαδιαίαν ἀργίαν. Ὑπάρχει βέβαια αὐτὴ ἡ τάσις, ἀλλ’ εἶναι δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ. Πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης ὑπέμνησε τὸ γεγονὸς ὅτι ἐργάται Ἰσραηλῖται ἠξίωσαν νὰ καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις καὶ ἀπήντησεν ἀφελέστατα ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Τυρνάβου ὅτι εἶναι ἐλεύθεροι νὰ καθιερώσουν κυριακὴν ἀνάπαυσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐλεύθεροι, κύριε συνάδελφε, διότι ἐργάζονται εἰς Ἰσραηλίτας ἐργοδότας, οἱ ὁποῖοι θέλουν Σαββατιαίαν ἀργίαν, καθὼς ὑπάρχουν καὶ ὑπάλληλοι Χριστιανοὶ οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται τὴν Κυριακήν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, λόγῳ τῆς παλαιᾶς ὑπεροχῆς τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου, ὑπάρχει μία συνήθεια τὸ ἀγροτικὸν στοιχεῖον νὰ ἀγοράζῃ τὰ ἐμπορεύματα τὴν Κυριακήν. Τὸ Χριστιανικὸν λοιπὸν στοιχεῖον εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς ἕνα ἐπικίνδυνον ἀνταγωνισμόν, ἂν ἤθελε κλείει τὴν Κυριακὴν τὰ καταστήματά του καὶ ἤθελεν ἀφίνει ἐλευθέραν τὴν ἀγορὰν εἰς τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἱκανὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ βαθύτερος οἰκονομικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἀναγκάζει ὁλόκληρον τὸν Χριστιανικὸν κόσμον τῆς Θεσσαλονίκης νὰ ἀξιοῖ, ἀντὶ πάσης θυσίας, νὰ ἀπολαύσῃ τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν. Ἐφόσον ὑπάρχει ἐλευθέρα κυριακὴ ἀνάπαυσις, ἐφόσον δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις, τὸ Χριστιανικὸν στοιχεῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀπολαύσῃ ἑβδομαδιαίαν ἀργίαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ κυριακὴν ἀνάπαυσιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πλήττει τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναπαύσεως καὶ τὰ αἰσθήματά του τὰ βαθύτερα τὰ θρησκευτικά. Μέχρι τοῦδε τὸ Κράτος ἀντέστη εἰς τὴν ἀξίωσιν τοῦ Χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ καὶ δὲν καθιέρωσε τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν, διότι ἡ σύνθεσις τοῦ πληθυσμοῦ ἦτο διαφορετική. Σήμερον ἡ σύνθεσις τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι εἰς βάρος τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου. Μόνον τὸ ἓν πέμπτον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι Ἰσραηλῖται. Πρὸ τῆς μεγάλης ὑπεροχῆς τοῦ Χριστιανικοῦ στοιχείου, πρὸ τῆς ἀνάγκης τῆς καθιερώσεως καὶ διὰ τὸ Χριστιανικὸν στοιχεῖον τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως, δηλαδὴ στοιχειώδους εὐκολίας πρὸς ἐργαζόμενον πληθυσμόν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ περαιτέρω ἡ καθιέρωσις τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Ἀλλὰ διὰ τῆς καθιερώσεως αὐτῆς προσβάλλεται τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον; Θίγεται βαθύτατα τὸ θρησκευτικόν του αἴσθημα; Ἂν οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀληθεῖς, θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν περισσότερον, τὰ πράγματα ὅμως ἀποδεικνύουν ὅτι δὲν γίνεται καμμία προσβολὴ εἰς τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον, διότι, ὡς ὀρθῶς ὑπεμνήσθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἴτε ὑπάρχει ὑποχρεωτικῶς καθιερωμένη ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις εἴτε δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἑκουσίως τηρεῖται παντοῦ, τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον ἔχει ἐφαρμόσει τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν. Ὅσοι ἐπῆγαν εἰς τὴν Βιέννην, εἰς τὸ Βερολῖνον, εἰς τὸ Παρίσι καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἔχουν παρατηρήσει ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται γενικῶς τηροῦν τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν. Ὅ,τι λοιπὸν γίνεται εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἀπὸ τοὺς Ἰσραηλίτας εἴτε ἀκουσίως ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νόμου εἴτε καὶ ἑκουσίως δὲν σημαίνει ὅτι θὰ ἀπετέλει μεγίστην ἀνωμαλίαν διὰ τὸ Ἰσραηλιτικὸν στοιχεῖον τῆς Θεσσαλονίκης, ἂν ἐψηφίζετο καὶ διὰ τὴν Θεσσαλονίκην. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι θὰ ὑπάρξωσι γέροντές τινες Ἰσραηλῖται, οἱ ὁποῖοι θὰ δυσανασχετήσουν· ὅτι θὰ ὑπάρξουν ὀπισθοδρομικοὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ δυσφορήσουν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐτέθη ἡ διάταξις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ μείνωσι δύο ὥρας τὰ καταστήματα ἀνοικτά, εἰς τρόπον ὥστε τὸ Σάββατον νὰ ἔχῃ κλειστὸν δύο ὥρας τὸ κατάστημα διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ ἐκτελῇ τὰς θρησκευτικάς του ὑποχρεώσεις. Ἀλλὰ πέρα τούτου νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο δίκαιον νὰ κάμωμεν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν Ἰσραηλιτῶν, δὲν θὰ ἦτο δίκαιον, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Χριστιανικὸς πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλονίκης θὰ ἀντελαμβάνετο ὅτι χάριν τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐμποδίζεται νὰ ἔχῃ μίαν ἡμέραν ἀναπαύσεως τὴν ἑβδομάδα, μῖσος θὰ ἐγεννᾶτο ἐν τῇ ψυχῇ του καὶ ἡ σύγκρουσις μεταξὺ Χριστιανῶν καὶ Ἰσραηλιτῶν θὰ ἦτο ἀναπόφευκτος. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν σύγκρουσιν ἐκ τῶν ἀντισημιτικῶν αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προσέβαλλον τὴν ἱστορίαν τὴν Ἑλληνικὴν καὶ θὰ ἐσυκοφάντουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νομίζω, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην. Καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ ὅπως καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅπως καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἰσχύσῃ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις δι’ ὅλους τοὺς πολίτας Ἕλληνας. Καὶ ἐφόσον δικαιοσύνην ἐφαρμόζομεν δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ τίποτε. Ἀναφερόμενος εἰς τοὺς τελευταίους ὑπαινιγμοὺς δηλῶ ὅτι οὐδεμία δικαιοσύνη ἀνθρωπίνη δὲν ἠμπορεῖ νὰ δυσανασχετήσῃ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, διότι ἐφαρμόζει τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἐφαρμόζει καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι στοιχεῖον προόδου. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον, εἶναι νὰ ἀποσοβηθοῦν συγκρούσεις μεταξὺ Χριστιανικοῦ καὶ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου, συγκρούσεις αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, ἤθελον προσάψει ὕβριν κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἤθελον στιγματίσει τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ χάσωμεν περισσότερον χρόνον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἐπιληφθῇ τάχιστα τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν δικαιοσύνην ἐν σχέσει πρὸς τὴν κυριακὴν ἀνάπαυσιν εἰς Θεσσαλονίκην καὶ τὰς λοιπὰς Νέας Χώρας.

§185Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὴν ἑξῆς παρατήρησιν ἤθελον νὰ ὑποβάλω. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον τὸ ζήτημα τοῦ ἀνοίγματος τῶν καταστημάτων ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου θὰ ἀφεθῇ νὰ κανονισθῇ διὰ Διατάγματος προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ μορφὴ τοῦ ἀρχικοῦ νόμου. Ὁ ἀρχικὸς νόμος ἀφίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν καθιέρωσιν τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ἐξαιρέσεις.

§187Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ ἀποβλέπω εἰς τὸ ἑξῆς: Θέλω νὰ δημιουργηθῇ μία κατάστασις σταθερὰ ἡ ὁποία θὰ ἀπαλλάξῃ καὶ τὴν ἰδικήν σας Κυβέρνησιν καὶ τὴν μέλλουσαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἀντιμετωπίσῃ δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε παρουσιάζονται. Ἂν ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, τί θὰ γίνῃ; Θὰ ἐξεγείρωνται πότε αἱ ὀργανώσεις αἱ Ἰσραηλιτικαὶ καὶ πότε αἱ ἰδικαί μας καὶ θὰ ἐπιζητῶσι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος πρὸς αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν, ἐνῷ, ἂν ἀπαλειφθῇ τὸ σχετικὸν ἐδάφιον, θὰ τεθῇ τέρμα ἅπαξ διὰ παντός.

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν ἔχετε δίκαιον.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ λοιποὶ ἐγγεγραμμένοι μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι παραιτοῦνται.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει, κ. Πρόεδρε. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συνεχίσωμεν ἤδη τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 88 καὶ 90 τοῦ Συντάγματος».

§192Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων εἰς μεταμεσονυκτίους ὥρας. Εἶναι τὰ μόνα νομοσχέδια εἰς τὰ ὁποῖα ἡ συζήτησις διεξάγεται συστηματικῶς. Ἑπομένως θὰ ἦτο ὀρθὸν ἡ συζήτησις νὰ ἀρχίσῃ ἐνωρίς, ὥστε καὶ τὰ πρακτικὰ τῶν ἐφημερίδων νὰ δημοσιεύσουν τὰς ἀγορεύσεις, ὅπως καταστῇ κοινωνὸς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία τῶν συζητήσεων.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἠμπορεῖ νὰ μὴ τερματισθῇ ἀπόψε.

§194Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ διεξάγηται εἰς τοιαύτην ὥραν συζήτησις ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὸ κοινὸν ἐνδιαφέρον. Ἂν θέλετε νὰ κάμητε χρῆσιν τῆς δυνάμεώς σας διὰ νὰ καταπνιγῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων, δικαίωμά σας εἶναι.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ διεδόθη ὅτι ἐπιδιώκομεν νὰ τερματίσωμεν αὔριον τὰς ἐργασίας, σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§196Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, παρατηρῶ ὅτι ἐσχετίσατε τὴν ὑπόδειξιν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω, πρὸς τὴν διάδοσιν ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν καὶ ἡ ὁποία οὐδαμῶς μὲ ἀνησύχησε, διότι εἶναι ζήτημα ἐντελῶς διάφορον. Ἐγὼ παρεκάλεσα εἰδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ τεθῇ ὡς πρῶτον θέμα τῆς αὐριανῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καταστῇ ἐνήμερος καὶ ἡ δημοσία γνώμη διὰ τῶν ἐφημερίδων τῶν συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται.

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Προχθὲς διεκόπη ἡ συζήτησις.

§198Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν φρονῆτε ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμένετε, ἂς συνεχισθῇ ἡ συζήτησις· σᾶς λέγω ὅμως ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητον αὐτό.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§200Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεχίζων, κύριοι συνάδελφοι, τὴν συνεπείᾳ ἐνστάσεως μὴ ἀπαρτίας διακοπεῖσαν προχθὲς ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω ὅτι διὰ τῶν εἰσηγουμένων ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δικαστικῶν μεταρρυθμίσεων δύο νέαι σπουδαῖαι καινοτομίαι γίνονται, ἡ καινοτομία τοῦ ἀμεταθέτου καὶ ἡ καινοτομία τῆς δημιουργίας ἑνὸς Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάγωνται ὅλα ἐν γένει τὰ ζητήματα τῶν προαγωγῶν, μεταθέσεων κλπ. Περὶ τοῦ ἀμεταθέτου δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι ἡ προσπάθεια πρὸς καθιέρωσιν αὐτοῦ κατέρρευσε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ ἀμετάθετον εἰς τὸ ἐπιχείρημα τὸ ἀναφερόμενον ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τῆς προσελκύσεως δικαστικῶν λειτουργῶν ἐκ καλῶν καὶ εὐπόρων οἰκογενειῶν οὔτε εἰς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ διεπλάσσετο ὁ δικαστὴς εἰς ἔμψυχον ὄργανον ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων. Δὲν ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ ἀμετάθετον καὶ ἐξ ἄλλου λόγου, διότι αὐτὴ αὕτη ἡ σύλληψις τῆς ἰδέας, ὡς διετυπώθη εἰς τὸ νομοσχέδιον, δὲν ὑπῆρξε πλήρης, διότι πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμετάθετον, ἐφόσον εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι καὶ διὰ τῶν προαγωγῶν καὶ διὰ τῶν μεταθέσεων καὶ διὰ τῶν ἀποσπάσεων καὶ θανάτων αἱ θέσεις αἱ δικαστικαὶ πάντοτε θὰ ἐκενοῦντο; Ἄλλως τε δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀμεταθέτου, ὡς τοῦτο διατυποῦται ἐν τῷ σχεδίῳ ψηφίσματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισε τὸ σφαλερὸν τῆς προσπαθείας αὐτῆς, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι εἶχε τὸ θάρρος νὰ ἀνομολογήσῃ ὅτι θὰ ὑπεχώρει εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ θὰ ἐδέχετο τὸ ἰσχῦον ἀμετάθετον δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὅμως ὀλίγον μὲ τὸ ζήτημα τοῦ Συμβουλίου. Καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ οἱονεὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ συνυποβαλλομένου σχεδίου νόμου περὶ τῶν μεταθέσεων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ προαγωγῶν καθιεροῦται ἓν Συμβούλιον Ἀνώτατον, εἰς τὸ ὁποῖον ὅμως ἐκρίθη ἀναγκαία καὶ ἡ συμμετοχὴ Ἐφετῶν, ἐκρίθη δὲ ἀναγκαία, κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, διότι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ ηὐρύνετο δῆθεν ὁ κύκλος ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἐλαμβάνοντο τὰ πρόσωπα τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Δὲν γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Δικαιοσύνης ἢ ἐπὶ ζημίᾳ θὰ ἀπέβαινεν ἡ εὔρυνσις αὐτὴ καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κύκλος ἔπρεπε νὰ ἐκταθῇ μέχρι τοῦ Ἐφέτου ἢ καὶ πέρα τούτου. Ἀλλὰ προεβλήθη διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν Ἐφετῶν εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον καὶ ἄλλος λόγος, ὅτι δῆθεν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἀπεφεύγετο τὸ ἄτοπον τῆς διὰ τῶν ἰδίων προσώπων κρίσεως τῶν κατωτέρων. Ἀλλὰ μήπως πρόκειται, κύριοι, νὰ κρίνωνται οἱ κατώτεροι πάντοτε ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων, ὅτε ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὅτι τὸ Ἀνώτατον τοῦτο Συμβούλιον θὰ ἀνανεοῦται κατ’ ἔτος διὰ κληρώσεως; Ἐν τέλει δὲ ἔχει προταθῆ ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς τὸ ἰσχυρότερον τῶν ἐπιχειρημάτων, μὲ τὸ ὁποῖον ἐγὼ διὰ τοῦτο περισσότερον θὰ ἀσχοληθῶ, ἡ πληρεστέρα γνῶσις τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων ἐκ μέρους αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ πληρεστέρα αὕτη γνῶσις τῶν κατωτέρων θὰ συμβάλῃ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι οἱ Ἐφέται συμμετέχοντες τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκφράσουν τὴν ἀνεπηρέαστον ἐκείνην γνώμην, ἡ ὁποία εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἀπαιτεῖται, ἐφόσον θὰ ἐτύγχανον γνωστοὶ τῶν κατωτέρων, μὲ πολλοὺς τῶν ὁποίων θὰ συνυπηρέτησαν, μὲ πολλοὺς τῶν ὁποίων θὰ εἶχον σχέσεις. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ γνῶσις τῶν κατωτέρων ἐκ μέρους αὐτῶν δὲν θὰ ἀπέβαινεν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Δικαιοσύνης, διότι γνωρίζομεν ὅτι ὡς ἄνθρωποι καὶ αὐτοὶ θὰ ὑφίσταντο τὴν ἐπίδρασιν τῶν σχέσεων αὐτῶν πρὸς τοὺς κατωτέρους. Ἀλλ’ ὡς νὰ μὴ ἤρκει, κύριοι, ἡ συμμετοχὴ τῶν Ἐφετῶν εἰς τὸ Συμβούλιον, προυτάθη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τοῦ περὶ προαγωγῶν καὶ μεταθέσεων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, προυτάθη, λέγω, καὶ ἡ συμμετοχὴ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὡς ἀναγκαία, διότι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δῆθεν θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ ὀργανικὴ ἑνότης μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἂν ἡ ὀργανικὴ ἑνότης, ἡ ὀργανικὴ ἐπαφὴ μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὑπηρεσιῶν θὰ ἔπρεπεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ ἐπέλθῃ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ὀργανικὴ αὕτη ἑνότης ὑφίσταται μεταξὺ τοῦ κλάδου τοῦ δικαστικοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὑφίσταται ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ Ἀντεισαγγελέως ἰδίᾳ τῶν Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπαφὴ αὐτὴ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἀλλ’ ἂν δεχθῶμεν ὅτι ἔπρεπε καὶ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον νὰ εὑρίσκεται ἐν μιᾷ τινι ἐπαφῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ ἀπόψεως τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε προχθὲς μετὰ τόσης ζηλευτῆς εὐφραδείας, ἀλλὰ καὶ τόσον πειστικῆς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος περὶ ἀρνησικυρίας τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι ἄποψις, κατ’ ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, ἀπολύτως σοφὴ καὶ τὴν χαρακτηρίζω οὕτω, διότι διὰ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐπιτυγχάνεται, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι μόνον τὸ ἀνεπηρέαστον τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ συνδυάζεται μὲ τὸ ἀνεπηρέαστον αὐτὸ καὶ ἡ διάταξις περὶ ὑπευθύνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὰς πράξεις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, διὰ τὰς πράξεις τοῦ ἀνευθύνου Συμβουλίου, καὶ συνδυάζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἔχων τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας δύναται νὰ προλαμβάνῃ ἀτοπήματα τοῦ Ἀνωτάτου αὐτοῦ Συμβουλίου, χωρὶς νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὰς πράξεις, χωρὶς νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὰς σχέσεις. Ἔχει ἕνα φραγμὸν νὰ θέτῃ εἰς τὰ ἀτοπήματα, εἰς τὰς πράξεις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Καὶ γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προσφάτου παρελθόντος ὅτι διέπραξεν ἀτοπήματα τὸ Συμβούλιον αὐτὸ καὶ διέπραξε πολλὰ τοιαῦτα καὶ ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρίστασθε κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν γνωρίζετε ὅτι ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἀνέφερεν ἓν προσωπικὸν αὐτοῦ παράδειγμα. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἐσχηματίσατε τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη, ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη, ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπουργικῆς ἀρνησικυρίας. Καθίσταται ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, δι’ αὐτῶν τῶν νομοθετικῶν μέτρων καὶ ἄλλο τι Συμβούλιον προσωρινόν, τὸ Συμβούλιον δηλαδὴ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ λάχῃ ὁ κλῆρος νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ὁριστικάς, τὰς προσεχεῖς προαγωγάς, ἀλλὰ καὶ τὰς ὁριστικὰς τοποθετήσεις τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν διὰ τὴν πρώτην τριετίαν ἢ διετίαν, ἀναλόγως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ ἡ Συνέλευσις. Εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτὸ θὰ λάχῃ ὁ κλῆρος νὰ ἐνεργήσῃ πράξεις ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος, νὰ ἐνεργήσῃ πράξεις ὄχι συνήθους διεκπεραιωτικῆς ἐργασίας, ὡς ἐκείνας τὰς ὁποίας θὰ ἐνεργήσῃ τὸ τακτικὸν Συμβούλιον, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἐνεργήσῃ παρὰ ἐλαχίστας ἀποσπάσεις κατ’ ἔτος, ἴσως καὶ μερικὰς προαγωγάς, ἐνῷ τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἐδόθη ὁ τύπος τῆς μονιμότητος, τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο εἶναι τὸ ὁποῖον θὰ ἐνεργήσῃ τὰς ὁριστικὰς τοποθετήσεις τῶν δικαστικῶν· θὰ ἤθελα νὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ καὶ νὰ λάβουν μέρος καὶ ἄλλα ἐξέχοντα πρόσωπα, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐνεπνέομεν καὶ εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ τοποθετήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἐγένοντο ὄχι καθ’ ὑπόδειξιν τῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ὅτι τὰς ἐπέβαλλον αἱ ὑπηρεσιακαὶ ἀνάγκαι. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν εἶμαι ἐναντίος τοῦ προσωρινοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου. Ἐξαγγέλλεται, κύριοι, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει καὶ ἄλλο τι, ἡ δημιουργία δικαστικῶν ἐποπτῶν ἢ ἐπιθεωρητῶν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ μέτρου τούτου ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι πολλὰ ἠδύναντο νὰ λεχθῶσι καὶ ἐλέχθησαν πάρα πολλὰ ἐκ μέρους ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Περιορίζομαι ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ προσθέσω ὅτι οἱ δικαστικοὶ ἐπιθεωρηταὶ θὰ ἠδύναντο ἄριστα νὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν Εἰσαγγελέων ἢ Ἀντεισαγγελέων καὶ ἰδίᾳ διὰ τῶν δευτέρων, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἀνώτεροι, ἔχοντες τὴν φιλοδοξίαν νὰ προαχθῶσι θὰ ἠδύναντο μὲ περισσότερον ζῆλον νὰ παρακολουθήσωσι τοὺς δικαστάς. Θὰ ἤθελον νὰ μὴ ἐνεργῆται ὁ ἔλεγχος ἀπὸ ἓν μέλος τὸ ὁποῖον θὰ ἀποστέλλῃ ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργός, θὰ ἤθελον ὁ ἔλεγχος νὰ ἐνεργῆται ἐκ μέρους τοῦ ἀμέσως προϊσταμένου τοῦ δικαστοῦ.

§201Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔτσι γίνεται.

§202Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ηὐδοκίμησε, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ, διότι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι διὰ τῶν Εἰσαγγελέων καὶ Ἀντεισαγγελέων τῶν Πρωτοδικῶν, τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου θὰ κατωρθοῦντο μέγιστα πράγματα ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν ἑνὸς ἰσχυροῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀντὶ νὰ δημιουργῶμεν θέσεις ἄνευ λόγου.

§203Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑφίστανται σήμερον θέσεις ἐπιθεωρητῶν μονίμων· ὑπάρχουν τέσσαρες ἐπιθεωρηταὶ Ἀρεοπαγῖται, οἱ ὁποῖοι παίρνουν 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Τὸν θεσμὸν αὐτὸν καταργοῦμεν καὶ λέγομεν εἰς εἰδικὰς περιπτώσεις, ἂν ὑπάρξῃ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ ἕνα Ἀρεοπαγίτην ἐπιθεωρητήν, καταργουμένων τῶν θέσεων, καὶ ζητοῦμεν τοῦτο μόνον. Βεβαίως θὰ στέλλεται Εἰσαγγελεύς, ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ μία περίπτωσις ἐξαιρετική, διότι ὁ Εἰσαγγελεὺς δὲν παρέχει ἐξαιρετικὴν ἐμπιστοσύνην, νὰ ἠμπορῇ νὰ στέλλεται εἰς Ἀρεοπαγίτης.

§204Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἦτο καλύτερον τοὺς ἐπιθεωρητὰς νὰ τοὺς προσδιορίζῃ τὸ Συμβούλιον;

§205Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χθές, κ. συνάδελφε, ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀμεταθέτου τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν θὰ κάμῃ τὴν ὑποχώρησιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἀπὸ ὅλους τοὺς παρελθόντας ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὑπεδείχθη. Ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῆς διακρίσεως τῶν δικαστηρίων, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς καταλήγων ἐξηκολούθει νὰ ἀποκρούῃ τὴν διάκρισιν. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν διάκρισιν ὄχι μόνον δι’ ὅλους τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ διότι μετὰ τὴν παραίτησιν ἔληξεν ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη ἡ γνώμη τῆς διακρίσεως τῶν Πρωτοδικείων. Ἀποκρούω ὅμως τὴν διάκρισιν αὐτὴν καὶ δι’ ἄλλον λόγον, καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι διὰ τῆς διακρίσεως αὐτῆς δημιουργεῖται μία δαπάνη ἐπὶ πλέον τῶν ἄλλων δαπανῶν τῆς συντηρήσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, δαπάνη ὑπερβαίνουσα τὰ 2.000.000 δραχ., καὶ δημιουργεῖται ἡ πρόσθετος αὕτη δαπάνη, διότι εἴς τινα Πρωτοδικεῖα καθιεροῦται ὅτι θὰ λαμβάνωσιν οἱ ἐκεῖ ἀπεσπασμένοι δικασταὶ ἀνὰ 5000 δραχ. ὡς ἀποζημίωσιν, ἂν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ Πρωτοδικεῖα ταῦτα τὰ ἀπόκεντρα ὁρίζονται εἰς 12 καὶ ἔχει ἕκαστον ἀνὰ πέντε δικαστάς, θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ ἀποζημίωσιν 60 δικαστῶν, ἤτοι δρ. 300.000. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλα· εἰς τὰ 12 αὐτὰ Πρωτοδικεῖα θὰ ὑπηρετῶσιν οἱ ἀρχαιότεροι Πρωτοδίκαι, οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνωσι μισθὸν Προέδρου δρ. 2000 μηνιαίως. Θὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλην δαπάνην, τῶν Εἰσαγγελέων, οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνωσιν ἀπὸ 25.000 δραχ. ἐπὶ πλέον καὶ οὕτω δημιουργεῖται δαπάνη ἑτέρων 300.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὰ μόνον· ἔχομεν τοὺς Ἐφέτας, οἱ ὁποῖοι ἐρχόμενοι εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα ἐκεῖνα — διότι δὲν παραλείπω νὰ παρατηρήσω καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοὺς Προέδρους — οἱ ἐρχόμενοι λοιπὸν εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα ἐκεῖνα Ἐφέται θὰ λαμβάνωσιν ἡμίσλιον, καθὼς καὶ οἱ δικασταὶ οἱ ἐρχόμενοι εἰς τὰ κεντρικὰ Πρωτοδικεῖα. Φθάνομεν λοιπὸν εἰς μίαν δαπάνην ὑπερβαίνουσαν τὰ 2.000.000 δραχ. ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ σκοποῦ. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐγένετο λόγος περὶ δαπάνης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκταθῶ καὶ ἐπὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος, τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι συνεπείᾳ τῶν ἀλλεπαλλήλων αὐξήσεων τῶν μισθῶν τῶν διαφόρων τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων καὶ συνήθων καὶ μὴ συνήθων ἐπιθεωρητῶν καὶ διότι οἱ ἀξιωματικοὶ εἶχον ἤδη μεταβάλει τὸ μισθολόγιον, ἡ Κυβέρνησις Γούναρη ἠναγκάσθη νὰ ψηφίσῃ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1922 τὸν νόμον 1651, διὰ τοῦ ὁποίου καθώρισε παγίως πλέον τοὺς μισθοὺς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Καθιέρωσε δὲ τοὺς μισθοὺς συμφώνως μὲ τὰ ἐν τῷ πίνακι, ὁ ὁποῖος διενεμήθη εἰς ἡμᾶς, ἀναφερόμενα ποσά. Ὁ καθορισμὸς δὲ τῶν ὀργανικῶν αὐτῶν μισθῶν εἶναι ἀντιγραφὴ ἐκ τοῦ 10ου ἄρθρου τοῦ νόμου 1651. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν καὶ ἑτέρου νόμου, τοῦ 2255, διὰ τοῦ ὁποίου ηὔξησε καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν ἐκπαιδευτικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν παρῆλθε πολὺ διάστημα καὶ ἡ αὐτὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ αὐξήσῃ διὰ νόμου καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοὺς μισθούς, ἐξαιρέσει τῶν δικαστικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν διὰ τὸν λόγον ὅτι εἶχον οὗτοι αὐξηθῆ. Φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἴδιον καὶ ἤδη· νὰ ἀρχίσωμεν μετὰ τῆς αὐτῆς εὐκολίας νὰ ἀποφασίζωμεν μέτρα σχέσιν ἔχοντα μὲ τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Καὶ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν αἱ αὐξήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τότε, τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1923 ἠναγκάσθη ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις νὰ αὐξήσῃ τὸν μισθὸν ὅλων ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων κατὰ διαφόρους διαβαθμίσεις, τὰς ὁποίας εὑρίσκετε εἰς τὴν τετάρτην στήλην τοῦ πίνακος ὁ ὁποῖος διενεμήθη. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου νὰ περιορισθῶ εἰς τὸν μισθὸν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐπανέρχομαι εἰς τὸν νόμον 2751 διὰ νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν ηὐξήθησαν καὶ καθωρίσθησαν μόνον οἱ μισθοὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ παρεσχέθησαν εἰς αὐτοὺς καὶ ἄλλα ὠφελήματα. Διὰ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ αὐτοῦ νόμου παρεσχέθη εἰς ἅπαντας ἐν γένει τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἐπίδομα 10% δι’ ἕκαστον τέκνον, διὰ τὴν σύζυγον καὶ τὴν ἄπορον χήραν μητέρα. Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ αὐτοῦ νόμου παρεσχέθη εἰς ἅπαντας ἐν γένει τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἕτερον ἐπίδομα 10% διὰ τὴν 3ετίαν τὴν ὁποίαν θὰ διήνυον μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἀναφέρεται ὅτι δι’ ὅσους πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου εἶχον διανύσει μίαν ἢ δύο πενταετίας, αἱ πενταετίαι αὗται ἐθεωροῦντο ὡς γεννηθεῖσαι τριετίαι καὶ συνεπῶς οὗτοι θὰ ἐλάμβανον τὸ πρόσθετον αὐτὸ 10%. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ ὠφελήματα, τὰ δύο ἐπιδόματα, ἐχορηγήθησαν εἰς ἅπαντας ἐν γένει τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους. Ἐχορηγήθη ὅμως καὶ ἕτερον ἐπίδομα διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν Ἀθήναις, Πάτραις, Θεσσαλονίκῃ κλπ. καὶ εἰς τοὺς δικαστικοὺς ἐκείνους λειτουργοὺς οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὰς παραμεθορίους πόλεις. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν, κύριοι συνάδελφοι, οἱ δικαστικοὶ λειτουργοὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι λαμβάνουσι μόνον τὰ ἐν τῇ τελευταίᾳ στήλῃ ἀναφερόμενα ποσά· λαμβάνουσιν ἀκόμη οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς πόλεις Ἀθήνας, Πάτρας, Πειραιᾶ, Θεσσαλονίκην καὶ εἰς τὰς παραμεθορίους πόλεις, ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ στήλῃ ταύτῃ, ποσὸν 10% λόγῳ διαμονῆς. Πάντες δὲ οἱ λοιποὶ λαμβάνουσιν 20% ἐπὶ τοῦ μισθοῦ των, καὶ διὰ νὰ γίνω σαφέστερος, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω πρόχειρον ἕνα λογαριασμὸν περὶ τῶν μισθῶν τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν λειτουργῶν, Προέδρου καὶ Εἰσαγγελέως Ἀρείου Πάγου. Ἔλαβον δὲ ὡς παράδειγμα τοὺς ὑπαλλήλους αὐτούς, διότι ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων προκύπτει ἡ μικροτέρα διαφορὰ αὐξήσεως μισθοδοσίας. Ἐν τῷ πίνακι αὐτῷ, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν, φέρεται ὅτι ὁ Πρόεδρος, ὁ Ἀντιπρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου λαμβάνουσι μισθὸν ἐκ δραχμῶν 3750. Ἀλλὰ δὲν λαμβάνουσι μόνον τὸν μισθὸν τοῦτον, κύριοι πληρεξούσιοι· λαμβάνουσι διὰ κατοικίαν 20% ἰδιαιτέρας δραχμὰς 750, λαμβάνουσιν ἀκόμη διὰ διαμονὴν ἄλλα 20% ἰδιαιτέρας δραχμὰς 750, ἐν συνόλῳ δραχμὰς 5250, ἐτησίως 63.000. Ταῦτα δὲ ἄνευ τοῦ ἐπιδόματος οἰκογενειακῶν βαρῶν καὶ χωρὶς τὰ ἄλλα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν νόμιμα ὀφέλη, ἐξέταστρα, συμβούλια εἰς τὰ ὁποῖα λαμβάνουν μέρος κτλ. Αὐτὰ λαμβάνουσι σήμερον. Ἐὰν δὲ οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἔχωσι συμπληρώσει καὶ διετίαν—διότι δι’ αὐτοὺς διετία χρειάζεται—λαμβάνουσι καὶ ἑτέρας 750 δραχμάς, δηλ. ἄλλα 20%· ἑπομένως λαμβάνουσιν 6000 δραχμὰς μηνιαίως ἐκτὸς τοῦ ἐπιδόματος οἰκογενειακῶν βαρῶν καὶ τῶν ἄλλων νομίμων ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι. Τώρα ἂς ἴδωμεν εἰς ποῖον ποσὸν αὐξάνει ἡ μισθοδοσία αὐτὴ τῶν 5250 δραχμῶν. Κατὰ τὸν εἰς χεῖρας ἡμῶν πίνακα πληροφορούμεθα ὅτι ἡ μισθοδοσία αὐτὴ αὐξάνει εἰς τὸν μισθὸν τῶν 5550. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, σὺν τῷ ποσῷ αὐτῷ πρέπει νὰ προσθέσητε διὰ κατοικίαν 20%, δηλ. δραχ. 1140, πρέπει νὰ προσθέσητε ἑτέρας 20% διὰ διαμονὴν εἰς τὰς πόλεις Ἀθήνας, Πειραιᾶ, Πάτρας, Θεσσαλονίκην, ἤτοι λόγῳ ἐκτάκτων δαπανῶν διὰ τὴν διαμονὴν εἰς τὰς πόλεις αὐτὰς λαμβάνουσιν ἄλλα 20%. Λαμβάνουσιν ἀκόμη τὴν τριετίαν τὴν ὁποίαν ἔχουσι διανύσει ἄλλα 20%, δηλ. ἄλλας 1140 δραχμὰς καὶ ἑπομένως λαμβάνουσι μηνιαίως 9120, ἤτοι ἐτησίως 109,400 δραχμάς. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσητε, κύριοι, διατί περιλαμβάνετε καὶ τὸ 20% τῆς διαμονῆς εἰς τὸν λογαριασμὸν αὐτὸν τὸν ὁποῖον ἐκάματε, ἐφόσον διαμονὴν λαμβάνουν μόνον οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰς ἀναφερθείσας πόλεις; Προσέθεσα καὶ τὸ ποσὸν αὐτό, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι πάντες οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι οἱ κατώτεροι τῶν ἀναφερθέντων Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων Ἀρείου Πάγου λαμβάνουσιν ἐπὶ πλέον 20% λόγῳ εἰκονικῆς τριετίας, δηλ. ἐνῷ εἰς αὐτοὺς δὲν χορηγεῖται τὸ ἐπίδομα 20% λόγῳ διαμονῆς, χορηγοῦνται 2 εἰκονικαὶ τριετίαι καὶ συνεπῶς ἰσοφαρίζει ἡ προσθήκη αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἔκαμα μὲ τὴν προσθήκην ἡ ὁποία γίνεται εἰς τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους ἐκ τῶν 2 εἰκονικῶν τριετιῶν.

§206ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μοῦ φαίνεται, κύριε Καλαντζόπουλε ὅτι κάμνετε 2 προσθήκας διὰ τὴν κατοικίαν.

§207Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε. Εἶναι ἄλλη ἡ διαμονὴ καὶ ἄλλη ἡ κατοικία. Ἡ διαμονὴ ἐχορηγήθη διὰ τοῦ νόμου 1651 διὰ τοῦ ἄρθρου 2 καὶ ἐχορηγήθη 10%. Ἀλλὰ κατόπιν, ὅταν ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τῆς 26 Ἰανουαρίου 1923, ἡ διαμονὴ ἐγένετο 20%. Ἡ διαμονὴ εἶναι λόγῳ τοῦ ὅτι ὑπηρετοῦσιν εἰς πολυδάπανα κέντρα, ἐνῷ ἡ κατοικία εἶναι γενική, ἤτοι ἀφορᾷ ὅλους ἐν γένει τοὺς ὑπαλλήλους. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἐγένετο λόγος περὶ τῶν μετατεθέντων μετὰ τὸ 1920, ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι, ἐὰν τυχὸν εὑρίσκετο εἷς δικαστικὸς λειτουργὸς ὁ ὁποῖος εἶχε μετατεθῆ ἐντεῦθεν τοῦ 1920, τότε ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ συμπληρώσει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὑπηρεσίας καὶ θὰ παίρνῃ τὸ 20%. Συνεπῶς ἡ αὔξησις ἡ ὁποία γίνεται σήμερον ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 9120 μηνιαίως. Ὅτε δέ, κύριοι συνάδελφοι, οὐχὶ αἱ 3750 δραχμαὶ αἱ ἀναφερόμεναι ἐν τῷ πίνακι, ἀλλὰ αἱ 5,250, τὰς ὁποίας δέχομαι ἐγὼ ὅτι λαμβάνουν σήμερον, γίνονται 9120, αὐξάνονται δηλ. κατὰ 4.000, ἔχομεν αὔξησιν 10% καὶ 20% καὶ 30% ἐπὶ τῶν λαμβανομένων μέχρι τοῦδε. Ἐγὼ δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀρχικὸν μισθόν· λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸν λαμβανόμενον σήμερον. Σήμερον λαμβάνουν 5,250. Αἱ 5,250 λοιπὸν γίνονται, κύριοι, 9.120 δραχμαί, ἤτοι αὐξάνονται κατὰ 90%. Ἔχομεν λοιπὸν μίαν τοιαύτην αὔξησιν, ἡ ὁποία δὲν παρατηρεῖται δυστυχῶς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ δὲν παρατηρεῖται, λέγω δυστυχῶς, διότι εἰς τοὺς ἄλλους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους εἶναι ἔτι μεγαλυτέρα, καὶ εἶναι ἔτι μεγαλυτέρα διὰ δύο λόγους, διότι αἱ αὐξήσεις αἱ χορηγούμεναι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προχωροῦσι κατ’ αὔξοντα ποσοστῶν πρὸς τὰ κάτω, ἐνῷ δηλαδὴ διὰ τοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς λειτουργοὺς ἐπέρχεται αὔξησις 90%, διὰ τοὺς ἄλλους ἐπέρχεται 110% καὶ 130% καὶ συνεπῶς ἡ αὔξησις ἡ ὁποία δημιουργεῖται διὰ τοὺς λοιποὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἐπὶ τῶν λαμβανομένων σήμερον ἀποδοχῶν καὶ μισθῶν δὲν εἶναι 90%, εἶναι ἀκόμη μεγαλυτέρα. Καὶ ὄχι ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἀποφεύγω νὰ χαρακτηρίσω ἀφίνων τὴν Συνέλευσιν νὰ χαρακτηρήσῃ τοῦτον, διότι ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου ἐξωβελίσθη ἡ λέξις «ὀργανικοῦ» καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο. Ἐνῷ δὲ οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι φαίνεται ὅτι παίρνουν 20%, ἕνας ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος λαμβάνει 1000 δραχμὰς λαμβάνει καὶ 100 καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, φθάνει ἡ αὔξησις εἰς 176%.

§208Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πῶς τὸ βγάλατε αὐτὸ τὸ συμπέρασμα;

§209Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τοῦ ψηφίσματος.

§210Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι λάθος.

§211Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἀντιγραφὴν ἔχει ὁμολογουμένως ἐξαλειφθῆ ἡ λέξις «ὀργανικοῦ». Ἐὰν ἦτο μία λέξις, θὰ ἦτο λάθος, ἐφόσον ὅμως δὶς ἔχει ἐξοβελισθῆ ἀπὸ τὸ ἴδιον κείμενον, δὲν εἶναι λάθος. Ἐπέρχεται λοιπὸν αὔξησις 20%.

§212Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θέλετε νὰ ἐλαττώσητε τὰς ἀποδοχάς;

§213Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, διότι ἔχομεν ἄλλην αὔξησιν. Χορηγεῖται εἰς ὅλους τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους μία αὔξησις ὑπολογιζομένη εἰς τοὺς πλείστους ἐξ αὐτῶν εἰς 130%. Ἀλλὰ δυνάμει τοῦ νόμου χορηγεῖται ἐπὶ πλέον καὶ ἓν ποσοστὸν ἐξ 20%, διότι συνυπολογίζεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑπαλλήλων τῶν δύο τριετιῶν καὶ τὸ ὁποῖον προστίθεται εἰς τὸν λαμβανόμενον μισθόν, ἄρα προστίθενται πρὸ τῆς αὐξήσεως τοῦ 130% καὶ ἀντὶ νὰ δώσητε 20% τοῦ δίδετε 176%. Φέρω ἄλλο παράδειγμα. Ὁ δικαστὴς λαμβάνει 1000 δραχ. τοῦ δίδετε 20% διὰ 3 μῆνας, 1200 δραχ. ἐπὶ 130% τὸ 1200.

§214Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τοῦ Πρωτοδίκου 2,760.

§215Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ μισθὸς τοῦ Πρωτοδίκου εἶναι 1000, μὲ 130% εἶναι 1300, καὶ 1300 ποὺ τοῦ δίδετε 2,300 καὶ 20% διὰ τὰς δύο τριμηνίας 2,500· δὲν παίρνει 2,500, ἀλλὰ παίρνει 2,700.

§216Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θέλω νὰ τὸν ἀμείψω διὰ νὰ τὸν κρατήσω, δίδων τὸ 130% οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ὀργανικοῦ μισθοῦ.

§217Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παίρνει 2,750· θὰ παίρνῃ 6,000 δραχμάς, διότι θὰ παίρνουν 20% διὰ διαμονὴν ὅσοι εἶναι εἰς τὰ μεγάλα κέντρα.

§218Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης καὶ Πατρῶν.

§219Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς χαρίζω τὸ 20%, θὰ παίρνουν 20% διὰ τὴν κατοικίαν.

§220Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μόνον μετατιθέμενος καὶ πληρώνων περισσότερον ἐνοίκιον.

§221Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ μετατεθεὶς μετὰ τὸ 1920.

§222Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπερβαίνει τὰς 500 δραχμὰς ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἀφορᾷ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους.

§223Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παίρνῃ 110% ἐπὶ τῶν 2770. Ἐὰν ἕνας δικαστικὸς λειτουργὸς συμπίπτῃ νὰ ἔχῃ 3 τέκνα, σύζυγον καὶ μητέρα, θὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ, συνεπῶς θὰ παίρνῃ 50%.

§224Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν δίδεται τὸ ἐπίδομα τῶν ἐνοικίων διὰ τοῦ νόμου· παρέχεται ἐπὶ τῶν 1000 δραχμῶν.

§225Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. 20% διὰ κατοικίαν καὶ ἂν ἔχῃ τριμηνίας ἄλλα 20%.

§226Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν τὸ πάρετε ἔτσι, ὅτι ἔχουν ὅλοι οἱ δικασταὶ 8 παιδιά.

§227Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὅλα τὰ εὐεργετήματα, οὔτε εἶναι ἐλάχιστοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι παιδιὰ καὶ μητέρα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἀμείβονται, διότι ὁ δικαστικὸς λειτουργὸς λαμβάνει 1900 δραχμάς, διότι δὲν ἔχει οὔτε παιδιά, οὔτε μητέρα, οὔτε προϋπηρεσίαν. Λαμβάνοντες δὲ 1900 δραχμὰς δὲν ἀμείβονται σήμερον καλά. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοι δὲν ἀμείβονται καλῶς. Εἶναι ὁ μισθὸς αὐτῶν τόσον μικρός, ὥστε νὰ χρειάζεται νὰ τοὺς δώσωμεν ἄλλα τόσα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν αὔξησιν ὀλιγωτέραν;

§228Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Πόσα ἐλάμβανον προπολεμικῶς;

§229Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. 240 δραχμάς. Ὅτε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμεν αὐξήσεις τῶν μισθῶν καὶ ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τῶν μὲν ἀνωτέρων κατὰ 90%, πάντων δὲ τῶν λοιπῶν κατὰ 110% καὶ περισσότερον· ὅτε γνωρίζομεν ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ Συνέλευσις τὸ προτεινόμενον σχέδιον· ὅτε γνωρίζομεν ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἔχωμεν ἀναγκαίως νὰ αὐξήσωμεν καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὅτε ζητοῦνται ἐκ μέρους δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀποδοχαὶ παρελθόντων μηνῶν, διότι ζητεῖται νὰ ἰσχύσῃ ὁ νόμος ἀπὸ Μαρτίου καὶ γνωρίζομεν ὅτι ἀνέρχονται εἰς 135 ἑκατομμύρια, διότι αἱ ἀποδοχαὶ ἑκάστου μηνὸς ἀνέρχονται εἰς 45 ἑκατομμύρια καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγήσῃ αὐξήσεις εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα πάλιν εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν αὐξήσεων, τῶν προαγωγῶν κλπ.· ὅτε ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ἔγγραφον, ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει ὅτι χθὲς ἀκόμη ὑπεβλήθη νομοσχέδιον διὰ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν καὶ διεβαθμίσθησαν μὲ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους· ὅτε ἔχομεν τοὺς ἰατροδικαστάς, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1922 διεβαθμίσθησαν ὡς Εἰρηνοδίκαι γʹ τάξεως, αὐξάνονται δὲ σήμερον καὶ διαβαθμίζονται ὄχι ὡς πάρεδροι, ἀλλὰ ὡς Πρόεδροι Πρωτοδικῶν ἐκτελοῦντες συγχρόνως καὶ τὰ ἰδιαίτερα αὐτῶν καθήκοντα· ὅτε ἔχομεν αὐτὴν τὴν τάσιν τῶν ἀφομοιώσεων καὶ αὐξήσεων....

§230Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πόσοι εἶναι οἱ ἰατροδικασταὶ εἰς ὅλον τὸ Κράτος;

§231Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει πόσοι εἶναι. Ἂν γίνουν Πρόεδροι Πρωτοδικῶν, θὰ πάρουν 6.600 δραχμάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι μὲ τοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἔχουν ἐξομοιωθῆ ὅλοι οἱ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι, ὅλοι οἱ δεσποτάδες, οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου κλπ. Ὅτε γνωρίζομεν ὅλοι ἀπὸ τὰς συζητήσεις τοῦ κήπου τῆς Βουλῆς ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ καὶ τὰ στρατιωτικὰ συνετάχθησαν παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων, θὰ δεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὴν διασπάθησιν αὐτὴν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ θὰ εἰπῇ εἰς αὐτούς· «ὁρίστε, κύριοι, σᾶς ἀνοίγομεν τὰ χρηματοκιβώτια, ἐλᾶτε νὰ πάρετε ὅσα θέλετε», ὁδηγοῦσα τὸ Κράτος εἰς οἰκονομικὸν βάραθρον;

§232Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ γίνῃ δήλωσις ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὅτι θὰ περιορισθῇ τὸ νομοσχέδιον μόνον εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας καθαρῶς δικαστικὰ ἔργα.

§233Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θὰ γίνῃ αὐτό, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι μεταχειριζόμεθα τὸν ἄλλον ὑπαλληλικὸν κλάδον κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ πρέπει καὶ τὰ νομοσχέδια αὐτῶν νὰ παραπεμφθοῦν εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐξετασθοῦν ἐν τῷ συνόλῳ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν κατώρθωσα δι’ ὅσων εἶπα νὰ ἀποτρέψω τὴν Συνέλευσιν ἐκ μιᾶς βεβιασμένης ἀποφάσεως, ἀλλ’ ἂν τοῦτο δὲν κατώρθωσα, κατώρθωσα ὅμως, ἔχω τὴν πεποίθησιν, νὰ ἀπογυμνώσω αὐτὴν ἐκ τοῦ παραδόξου ἐκείνου ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς μερίδος ἐκείνης ἀνέφερε προχθὲς ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὅτι δῆθεν θὰ εὐθυνώμεθα ὅλοι διὰ τὰς κυβερνητικὰς ἀτασθαλίας. Ἔχω, κύριοι συνάδελφοι ἀναπαυμένην τὴν συνείδησιν ὅτι ἐγὼ δὲν ἤλεγξα ποτὲ τὴν Κυβέρνησιν οὔτε διὰ τὰς παραιτήσεις ἐνίων Ὑπουργῶν οὔτε διότι μία ὁμὰς ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις αὑτῆς διὰ τῆς βίας, ἀλλὰ ἐλέγχω αὐτὴν διότι δὲν ἔλαβε μέριμναν ὑπὲρ τοῦ κόσμου τοῦ ὑπαλληλικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀφιέρωσεν ὁλόκληρον τὸν βίον του διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Πατρίδος, ὁ ὁποῖος εἴτε ὡς πολύτιμος ὑπάλληλος εἴτε ὡς στρατιωτικὸς ἐθυσιάσθη πάντοτε διὰ τὴν προάσπισιν τοῦ συμφέροντος αὐτῆς, ὡς πολιτικὸς καὶ ὡς ὑπάλληλος ἐθυσίασεν ὅλην τὴν ὑγείαν του καὶ ὡς στρατιωτικὸς ἐθυσίασεν ὅλην τὴν ζωήν του ἀγωνιζόμενος. Καὶ νὰ μὴ νομίσητε ὅτι δὲν ἐνδιαφέρει αὐτοὺς διὰ τὴν περιφρούρησιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ καὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, ἀπαραιτήτων δι’ αὐτούς, διότι ἀλλοίμονον ἂν πρόκειται νὰ διασαλευθῇ ἡ κατάστασις τῆς Χώρας! Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ συγκροτηθῇ μία μεγάλη Ἐπιτροπὴ κοινοβουλευτικὴ ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων, ἡ ὁποία ἐντὸς τῆς αὔριον καὶ μέχρι τῆς Δευτέρας τὸ πρωὶ νὰ ἐπεξεργασθῇ ὅλα αὐτὰ τὰ σχέδια ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἡ ὁποία ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ καθορίσῃ ἓν ποσοστὸν κατ’ ἀντιγραφὴν τοῦ νόμου 2,808. Ἂν δὲν γίνῃ αὐτό, θὰ ἀργήσωμεν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον περαίνων τὸν λόγον μου, τοῦτο ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι αἰσθάνομαι ποιάν τινα ἀνακούφισιν καὶ ὑπερηφάνειαν, διότι διερμηνεύων ζωηροτάτην τὴν δυσφορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους αὐξήσεις καὶ προαγωγὰς καὶ ἀφομοιώσεις ἔγινα προχθὲς ἀφορμὴ νὰ ματαιωθῇ ἡ λῆψις μιᾶς ἀποφάσεως ἐσπευσμένης καὶ ἀκόμη καὶ ἓν ἄλλο, νὰ συζητηθῇ γενικώτερον καὶ ἐντὸς τῆς Αἰθούσης καὶ ἐκτὸς ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως.

§234Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν δυσφορῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δυσφορεῖ διότι δὲν ἔχει Δικαιοσύνην. Δὲν δυσφορεῖ δὲ τὴν στιγμὴν ποὺ ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει νὰ τονώσῃ παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ τὸ φρόνημα καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Δικαιοσύνην. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εἰσηγήθην ἐπικροτεῖ ὄχι μόνον σύσσωμος ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, διότι ὁ Λαὸς θέλει τὸ δικαστικὸν Σῶμα εἰς τὸ ὕψος εἰς ὃ τὸ ἔταξεν ἡ Πολιτεία. Ὑπελόγισα ἄλλοτε ὅτι ὅλαι αἱ δαπάναι διὰ τοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς ἐν τῷ συνόλῳ, περιλαμβανομένων καὶ τῶν Ἀντεισαγγελέων καὶ τῶν Εἰρηνοδικῶν μέχρι τοῦ Γραμματέως τῆς Εἰσαγγελίας, ἀνέρχονται εἰς 13.000.000 ἐτησίως, συμπεριλαμβανομένου δὲ καὶ τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ εἰς 17.800,000. Κατέθεσα τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους μοῦ ἐζήτησεν ἡ Ἐπιτροπή...

§235Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβεῖς.

§236Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μὲ συγχωρεῖτε. Εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὅπως εἶναι ἀκριβῆ καὶ τὰ ἔσοδα τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰσπράττονται ἐκ τῶν δικαστικῶν καὶ λοιπῶν ἐνσήμων ἐπὶ τῶν αἰτήσεων. Ἑπομένως ὑπάρχει περίσσεια. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸ δικαστικὸν Σῶμα καὶ νὰ παράσχωμεν εἰς τὸν Λαὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Δικαιοσύνην του.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλομενόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§238Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἠπόρησε κανεὶς ὅταν ἡ νέα Κυβέρνησις καὶ τὸ νέον πολιτειακὸν καθεστὼς ἔθεσε χεῖρα ἐπὶ ἑνὸς κλάδου τῆς Διοικήσεως καὶ εἰσήγαγε μεταρρυθμίσεις, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὑπὸ τὸ νέον πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἐχαιρέτισε μετὰ τόσου ἐνθουσιασμοῦ, νὰ ἴδῃ τὴν ἀνόρθωσιν ὅλων τῶν κακῶς ἐχόντων. Δὲν εἶναι ἄπονον, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, φιλοτιμούμενος μὲ τοὺς συναδέλφους του, ἤθελεν εἰσαγάγει καὶ ἐκεῖνος τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐθεώρει πρόσφορα διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, θὰ ἤθελα νὰ καθυστερήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἤθελα νὰ καθυστερήσῃ, διότι ἀτομικῶς δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν μεμψιμοίρων οἱ ὁποῖοι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἀνὰ πᾶν βῆμα δὲν κάμνουσι τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀναφωνῶσι «δὲν ἔχομεν Δικαιοσύνην, τὰ δικαστήριά μας δὲν ἀξίζουν τίποτε, οἱ δικασταί μας μεροληπτοῦσιν, οἱ δικασταί μας εἶναι ἀγράμματοι, οἱ δικασταί μας ἐπηρεάζονται». Τοὐναντίον εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι, ἐὰν χωλαίνωμεν ἐν μέρει, χωλαίνομεν εἰς τὰ οἰκονομικά, εἰς τὰ διοικητικὰ καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἔχομεν νὰ παραπονούμεθα δι’ ὅλα τὰ ἄλλα. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω καὶ αὐτὴν ἤθελον νὰ συμμερίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἤθελα τὸν Ὑπουργὸν ἐρχόμενον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ λέγοντα· «οὔτε οἱ ὀργανικοὶ νόμοι οὔτε οἱ δικασταὶ πταίουν. Μὲ τὸ ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, μὲ τὰ ἴδια πρόσωπα διηνύσαμεν ὅλην ἐκείνην τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν ἀναμιμνησκόμεθα μεθ’ ὑπερηφανείας καὶ ἀναφερόμεθα ὁσάκις ὁμιλοῦμεν περὶ Δικαιοσύνης. Οὔτε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἤλλαξεν οὔτε τὰ πρόσωπα. Κάτι τι ἄλλο ἤλλαξε».

§239Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Ἔχουσιν ἀπομακρυνθῆ τὰ πλεῖστα τῶν δικαστικῶν προσώπων διότι δὲν μισθοδοτοῦνται καλῶς.

§240Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι μὲ τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους εἴχομεν διηνύσαμεν μίαν περίοδον ἀγαθὴν τὴν ὁποίαν ἐνθυμούμεθα καὶ ἐπικαλούμεθα. Ἦλθον κακοὶ χρόνοι. Διεσύρθη τὸ Κράτος, διεσύρθη ἡ Διοίκησις, διεσύρθη καὶ ἡ Δικαιοσύνη. Παραπατήματα ἡ Διοίκησις, παραπατήματα καὶ ἡ Δικαιοσύνη. Ἔπταισαν οἱ νόμοι, ἔπταισε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον μᾶς καλεῖ ἐπειγόντως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεταρρυθμίσωμεν διὰ νὰ σώσωμεν τὸ γόητρον τῆς Δικαιοσύνης; Τὸ παράπαν. Ἔλειψε κάτι τι ἄλλο. Ἔλειψεν ἡ καλὴ διοίκησις, ἡ καλὴ διακυβέρνησις, ὁ καλὸς νοικοκύρης καὶ τὸ νοικοκυριό. Ἔλειψεν ἐκεῖνος καὶ οὔτε ἀνώτατον Συμβούλιον οὔτε κατώτατον Συμβούλιον οὔτε τίποτε ἐστάθη ἱκανὸν νὰ μὴ κλονίσῃ τὴν πεποίθησιν τοῦ κόσμου ἐπὶ τὴν Δικαιοσύνην. Ἤθελα τούτῳ τῷ λόγῳ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἤκουα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης λέγοντα πρὸς ἡμᾶς: «Ἀφήσατε τοὺς νόμους καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ Συμβούλιον ὡς ἔχουν, ἐγὼ δὲ ὁ φέρων τὴν εὐθύνην θὰ ἐπιμεληθῶ νὰ ἐφαρμοσθοῦν οἱ νόμοι, νὰ μὴ παρίδῃ κανεὶς τὸ καθῆκόν του, νὰ ἀνυψωθῇ ἡ Δικαιοσύνη ἐκεῖ ὅπου καὶ ἄλλοτε εὑρέθη ἀνυψωμένη.

§241Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Καὶ κάτι ἄλλο· νὰ τοὺς συνηθίσῃ νὰ τρώγουν ἀκρίδας καὶ μέλι ἄγριον.

§242Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπή σας δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐγώ, διαφωνῶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα ὁ ὁποῖος ζητεῖ οἰκονομίας, εἶμαι ὑπὲρ τῆς γενναίας ἀμοιβῆς καὶ ἀποζημιώσεως πάντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διὰ νὰ ἔχωμεν καλὴν ἀπόδοσιν, ὅπως λέγουν εἰς τὴν οἰκονομικὴν γλῶσσαν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐφιλοτιμήθη νὰ μᾶς εἰσαγάγῃ νέους θεσμοὺς καὶ μεταρρυθμίσεις, ἐπ’ ἀγαθῇ βεβαίως προθέσει, ἀνέμενέ τις ὅτι ἤθελε διατυπώσει νομοσχέδια καὶ προτάσεις αἱ ὁποῖαι νὰ ἄγουν εἰς τὴν ποθητὴν ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης. Δυστυχῶς, κύριοι, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ αἱ τρεῖς προτάσεις τὰς ὁποίας εἰσάγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι ἐνθαρρυντικαί, καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω διατί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡς πρῶτον βάθρον τῶν σκέψεών του πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης ἀνέγραψε τὸ ἀμετάθετον. Τὸ ἐγκατέλειψε δεχθεὶς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τὸ ἀνέγραψε μὲ μεγάλα γράμματα καὶ τὸ ἐδικαιολόγησε κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὀνομάσω ἀτυχῆ. Ζητεῖ τὸ ἀμετάθετον, διατί; Διὰ νὰ προσέλθουν εἰς τὰς δικαστικὰς τάξεις τὰ ἀρχοντόπουλα τῆς Ἑλλάδος τὰ ὁποῖα μὴ δυνάμενα νὰ παραμείνουν ὑπὸ τὴν στέγην τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρὸς φεύγουν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, ἐνῷ μὲ τὸ ἀμετάθετον, παραμένοντα εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ἑστίαν, θὰ πλουτίσουν τὸν δικαστικὸν κλάδον μὲ τὰς προσωπικότητας αὐτῶν. Αὐτά, κύριοι, εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν καὶ λυποῦμαι διότι ἀνεγράφησαν. Δὲν ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ γράψῃ ὅτι «τὸ ἀμετάθετον θὰ γίνῃ ἀφορμὴ ἵνα ὁ δικαστικὸς κλάδος προσελκύσῃ νέους ἀπὸ τὰς εὐπορωτέρας καὶ κοινωνικῶς ἀνωτέρας τάξεις. Αἱ ἀνώτεραι κοινωνικῶς καὶ χρηματικῶς τάξεις ἀποτελοῦν ἓν ἐφόδιον τῆς Κοινωνίας, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη δὲν ἔχει νὰ παραπονεθῇ ὅτι ἔλειψαν ἀπὸ τὰς τάξεις της πρόσωπα περιωπῆς ὑπὸ ἔποψιν μορφώσεως καὶ χαρακτῆρος, διότι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα δὲν ηὐτύχησαν νὰ γεννηθοῦν ὑπὸ χρυσῆν στέγην. Ἡ Ἱστορία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος διδάσκει τοὐναντίον ὅτι, ἂν ἔχομεν ἐπιστήμονας διὰ τοὺς ὁποίους καυχώμεθα ἡ παροῦσα γενεὰ καὶ ἡ πρὸ αὐτῆς καὶ ἡ ἀντιπροτέρα, ἂν ἔσχομεν τοιούτους ἐπιστήμονας, τοὺς ὀφείλομεν εἰς τὰς πτωχικὰς ἐκείνας οἰκογενείας αἱ ὁποῖαι μὲ φόβον Θεοῦ καὶ μὲ καλὴν ἀνατροφὴν ἐδίδαξαν τὰ τέκνα των, τὰ κατήρτισαν καὶ τὰ ἐδώρησαν εἰς τὴν Πολιτείαν πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὐτῆς. Δὲν ἀνέμενον λοιπὸν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, πεπειραμένον ἐπιστήμονα, ὅτι ἤθελε περιλάβει ὡς ἐπιχείρημα ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τοῦ ἐκθέσει μίαν τοιαύτην φράσιν, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι βλασφημία. Ἀλλὰ τὸ ἀμετάθετον, κύριοι, ἐγκατελείφθη καὶ τὸ παρέρχομαι. Τὸ δεύτερον βάθρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, θὰ στηρίξωμεν τὸν νέον Ναὸν τῆς Θέμιδος εἶναι ἡ μεταρρύθμισις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Εἶπε λίαν αὐστηρὰς φράσεις ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Αἴ, κύριοι, μοῦ ἤρεσε καὶ θὰ ἐχειροκρότουν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐὰν μιμούμενος ἀρχαιότερον καὶ διακεκριμένον προκάτοχόν του ἀνήρχετο τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ἔλεγε: «Λύσατέ μου τὰς χεῖρας, δὲν θέλω Συμβούλιον· ἐγὼ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ἔχω τὴν γενναιότητα καὶ αἰσθάνομαι τοὺς ὤμους μου πολὺ στιβαροὺς νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς διακυβερνήσεως τῆς Δικαιοσύνης». Ἂν ἔλεγε τοῦτο, θὰ ἀπεκαλυπτόμην πρὸ τῆς γενναιότητός του, πρὸ τῆς καλῆς του θελήσεως καὶ θὰ ἐσκεπτόμην κατὰ πόσον θὰ ἐψήφιζον τὴν πρότασίν του. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν αἰσθάνεται τὴν δύναμιν τὴν ψυχικὴν νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ, ἐφόσον δὲν κρίνει συμφέρον εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ, δὲν δικαιολογῶ τοὺς ὑπαινιγμοὺς καὶ τὰς ἐπιθέσεις του κατὰ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ἐπηρεάσθη ἀπὸ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του, ἔφερε μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία λέγεται ὀλιγαρχία δικαστική, καὶ ἐζήτησε τὴν μεταρρύθμισιν. Ἐὰν ἐζήτει τὴν κατάργησιν, θὰ ἔλεγον ὅτι εἶναι συνεπὴς πρὸς τὰς σκέψεις του, ἀλλὰ ζητεῖ τὴν μεταρρύθμισιν. Καὶ ποία εἶναι ἡ μεταρρύθμισις ἡ ὁποία θὰ σώσῃ τὴν Δικαιοσύνην καὶ θὰ χαρίσῃ εἰς τὸ Κράτος ἓν Ἀνώτατον Συμβούλιον ἀνεπηρέαστον ἀπὸ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας; Πρῶτον νὰ ἀπομακρύνωμεν Ἀρεοπαγίτας τινὰς ἀπὸ τὸ Συμβούλιον καὶ νὰ ἀποστείλωμεν πλησίον τῶν ὑπολειπομένων Ἀρεοπαγιτῶν ἀριθμόν τινα Ἐφετῶν. Κύριοι, οἱ Ἐφέται αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποσταλοῦν κληρούμενοι εἴτε ἀπὸ τὸ ἓν Ἐφετεῖον εἴτε ἀπὸ τὸ ἄλλο, προσερχόμενοι εἴτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἴτε εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον διὰ νὰ συνεδριάσουν μετὰ τῶν κατὰ βαθμὸν ἀρχαιοτέρων των, θὰ εἶναι τάχα αὐτοὶ ἱκανοὶ νὰ ἀναστείλουν ἀπὸ τὰς ὁρμὰς τῆς δυσμενείας ἢ τῆς εὐμενείας τοὺς ἀρχαιοτέρους αὑτῶν καὶ ἀνωτέρους Ἀρεοπαγίτας; Ἐγώ, κύριοι, ἀναλογίζομαι πόσον θὰ εἶναι δυσχερὴς ἡ θέσις τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν Ἐφετῶν, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον δὲν θὰ τρομάζουν τοὺς Ἀρεοπαγίτας, ἀλλὰ θὰ ἔχουν καὶ συστολήν τινα ὅτι στέλλονται ὡς ἐλεγκταὶ καὶ παιδονόμοι τρόπον τινὰ τῶν γηραιῶν Ἀρεοπαγιτῶν καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκω ὅτι ἡ μεταρρύθμισις αὐτή, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν εἶναι εὔστοχος. Ἀλλ’ ἐν τῇ διοικήσει τῆς Δικαιοσύνης, πλὴν τῶν Ἐφετῶν, θὰ μετέχῃ τοῦ λοιποῦ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως· ἐπίσης τὸ Συμβούλιον θὰ ἀλλάξῃ στέγην. Ἀπὸ τὴν στέγην τοῦ Ἀρείου Πάγου θὰ μετατεθῇ εἰς τὴν λαϊκὴν στέγην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ὑπὸ νέαν ἀτμόσφαιραν ἔχῃ καλὰς ἐντυπώσεις. Κατέχομαι τῷ ὄντι ὑπὸ ἀπορίας πῶς μετὰ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα εὐαγγέλια περὶ ἀνορθώσεως τῆς Δικαιοσύνης ἀκούομεν ὅτι ἡ μετάθεσις ἀπὸ οἰκήματος εἰς οἴκημα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἀφοῦ καταρτίσωμεν τὸ νέον Συμβούλιον, ἀφοῦ ἀναγορεύσωμεν ἀμεταθέτους ἢ μεταθετοὺς ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον τοὺς δικαστάς μας, ἀφοῦ τέλος πάντων ἀνεγείρωμεν τὸν Ναὸν τῆς Θέμιδος, θὰ σταθῶμεν εἰς τὴν θύραν καὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Θεόν· «περίμενε νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ κομματικοῦ μας οἴκου καὶ ἔπειτα ἄνελθε νὰ τελέσῃς τὴν λειτουργίαν σου». Αὐτό, κύριοι, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει νὰ ἀναλάβῃ τὴν βαρυτάτην εὐθύνην τῆς δι’ ἰδίας αὑτοῦ χειρὸς διευθύνσεως τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. Ἀποκαλύπτομαι εἰς τὰς ἀντιλήψεις του, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντιλήψεις τῶν τελευταίων χρόνων. Οἱ ἀρχαιότεροι Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης, οἱ διαχειριζόμενοι τὴν Δικαιοσύνην τὰ παληὰ χρόνια, δὲν ὑστέρουν οὔτε ὑπὸ ἔποψιν γνώσεων οὔτε ὑπὸ ἔποψιν χαρακτῆρος καὶ ἡ διοίκησις ἐκείνων δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπέδιδεν εἰς τὸν Λαὸν δικαιοσύνην κατωτέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἀπηλαύσαμεν ἐπ’ ἐσχάτων. Ἀλλὰ τέλος πάντων διατί τὰ κείμενα αὐτὰ τὰ ὁποῖα μεταρρυθμίζομεν πρέπει ἐπὶ τρίμηνον νὰ σιγήσουν; Δὲν γνωρίζω τὸν λόγον. Ἡ Συνέλευσις ἂς τὸν εὕρῃ καὶ ἂς κρίνῃ κατὰ πόσον πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν. Κύριοι, ἐλπίζω ὅτι ὑπῆρξα σύντομος. Αὕτη ἦτο ἡ πρόθεσίς μου. Δύο λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, ἂν ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς Διοικήσεως παρεστράτησαν κατ’ ἐλάχιστον βαθμὸν καὶ ἂν ὑπῆρξαν δικασταὶ οἱ ὁποῖοι ἐλησμόνησαν τὴν ἀποστολήν των, ὑπῆρξεν ὅμως καὶ μέγας ἀριθμὸς δικαστῶν ὁ ὁποῖος ἀντετάχθη πρὸς τὴν φαύλην ἐπίθεσιν ἀναξίων κυβερνητῶν. Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις πρώτιστον καθῆκον ἔχει νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς ὑφισταμένους της· «δὲν θὰ σᾶς κρίνω, δὲν θὰ σᾶς κυβερνήσω μὲ τὰ λεξίδια τοῦ τάδε ἢ δεῖνα ὀργανικοῦ νόμου, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τὸ ἱερόν σας ἔργον καὶ θὰ σᾶς βραβεύσω». Εὔχομαι δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, μὲ τοιοῦτον σύστημα διοικοῦντα τὴν Δικαιοσύνην, νὰ εὑρεθῇ ἐν οὐχὶ μακρῷ χρόνῳ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν· «ὄχι μὲ μεταρρυθμίσεις, ἀλλὰ μὲ ἠθικὴν καὶ χρηστὴν διοίκησιν ἔδωσα Δικαιοσύνην εἰς τὸ Κράτος».

§243Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον ἐξεφράσθη ἡ ἐπιθυμία νὰ συζητηθοῦν αὔριον πρὸ τῆς διακοπῆς τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις.

§244Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 47 παρακαλῶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως· εἶναι πολὺ μικρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μελέτην.

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά· νὰ μὴ συζητηθῇ.

§246Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπῆλθε συνεννόησις διὰ τὸν καθορισμὸν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθοῦν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐμείναμεν δὲ σύμφωνοι εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινε πρὸς ἐπιψήφισιν. Μολονότι ἡ ὥρα εἶναι 2α μεταμεσονύκτιος, εἰς σημείωμα τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἡ ἀναγραφὴ τῶν νομοσχεδίων, ἔσπευσα νὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου. Παραδόξως λαμβάνομεν τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ καὶ τοῦτο καὶ τὸ ἄλλο καὶ ἂν ὑπῆρχε καιρὸς καὶ ἄλλα. Ὀφείλω νὰ ἀπευθύνω τὴν ἐντονωτέραν τῶν διαμαρτυριῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐξακολουθήσει ἡ Κυβέρνησις προσπαθοῦσα διὰ τῆς καταπονήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἐπιτύχῃ ἀθρόως τὴν ἐπιψήφισιν ὅλων τῶν νομοσχεδίων. Ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς μειοψηφίας.

§247Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν δῆθεν ἀθέτησιν συμφωνιῶν. Ἡ συμφωνία ἡ ὁποία ἐγένετο εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐξεφράσθη ἡ ἐπιθυμία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συζητηθῶσιν αὔριον ἀκοπώτερον τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια. Εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἂν δέχεται αὕτη, ἀντὶ τῶν δικαστικῶν, νὰ συζητηθοῦν τὰ ἐκπαιδευτικά. Μοὶ παρεσχέθη ἡ πληροφορία ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δέχεται. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται ἡ συμφωνία ἡ γενομένη ἀφεώρα τὴν συζήτησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Μετὰ τοῦτο ἦλθεν ὁ κ. Σολδάτος ὁ ὁποῖος μοῦ ἐπέδειξε πίνακα, κάτωθι τοῦ ὁποίου ὁ κ. Καφαντάρης ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του. Ὁ πίναξ οὗτος δὲν προήρχετο ἀπὸ ἐμὲ καὶ τὸ εἶπον εἰς τὸν κ. Σολδάτον. Ὁπωσδήποτε θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῶσιν αἱ συμβάσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, συμβάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν προκαλοῦν τὴν ἐλαχίστην ἀντίρρησιν. Αὐτὸ κατατρομάζει τὸν κ. Καφαντάρην, ὅστις διαμαρτύρεται ὅτι πρόκειται νὰ συζητηθοῦν ἀθρόως τὰ νομοσχέδια; Ἕως τώρα ἐδείξαμεν ἴσα–ἴσα ὅτι θέλομεν νὰ διευκολύνωμεν καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία μᾶς παρέχει συνδρομήν, ἐπανειλημμένως διακόψαντες τὴν συζήτησιν τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων, διότι τοῦτο ἦτο ἐπιθυμία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§248Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκτὸς τῆς ἑσπέρας ταύτης, πότε ἄλλοτε;

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ πρὸ δύο ἡμερῶν.

§250Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὐδέποτε ἡ συνεδρίασις διεκόπη χάριν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητοῦντο τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, ἡ διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐγένετο κατόπιν ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἑσπέραν διεκόπη ἡ συζήτησις κατόπιν τοῦ θορύβου ὅστις προυκλήθη διαρκούσης αὐτῆς. Πρώτην δὲ φορὰν ἀπόψε ἐζητήθη παρ’ ἡμῶν ἡ διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν δικαστικῶν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πρωτάκουστον νὰ παρατείνωνται καθημερινῶς μέχρι τῆς 1ης πρωϊνῆς αἱ συνεδριάσεις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς πληρεξουσίους νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, διότι, ὅτε μεταβαίνομεν τὴν πρωΐαν εἰς τὰς 7 εἰς τὰς οἰκίας μας, τὴν ἡμέραν δὲ παραδιδόμεθα εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ἀποτελεῖ τοῦτο μίαν ἀταξίαν τὴν ὁποίαν ἀνεχόμεθα, ἀλλὰ τὴν ἀνεχόμεθα μέχρις ἑνὸς ὁρίου. Ἐμείναμεν σύμφωνοι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὁ κ. Σολδάτος μάλιστα μοῦ ἔφερεν ἕνα πίνακα νομοσχεδίων, ὅπως...

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· μοὶ διεβιβάσθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐπιθυμία, ὅπως, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Καλομενοπούλου, ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δικαστικῶν καὶ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Διεβίβασα τὴν πρότασιν ταύτην διὰ σημειώματος εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὸν κ. Μιχαλακόπουλον....

§252Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς ἐμὲ ὁ κ. Σολδάτος εἶπεν ὅτι ἔρχεται ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§253Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἦλθον ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως.

§254Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς ἐμὲ εἶπεν ὁ κ. Σολδάτος ὅτι ἔρχεται ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς ὑπελάβετε ὅτι προέρχεται ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ σᾶς ἔφερε καὶ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν ὑπογραφήν μου;

§256Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἔλθῃ ὁ κ. Σολδάτος, ἦλθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ συνεννοήθη μεθ’ ὑμῶν διὰ τὰ ἐκπαιδευτικά.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τρέχομεν τὸν κίνδυνον τὸ παρεμπῖπτον ζήτημα νὰ καταναλώσῃ περισσότερον καιρὸν ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θὰ ἐχρειαζόμεθα διὰ νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια.

§258Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρόκειται ὄχι τίνα νομοσχέδια θὰ ψηφίσωμεν, ἀλλὰ πῶς θὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ἐπειδὴ εἶχε προηγηθῆ συνεννόησις καὶ συμφωνία μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅτι εἰς τὸ μέλλον τοιαῦται ἀθετήσεις συμφωνιῶν δὲν πρέπει νὰ γίνωνται.

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ἀθέτησις ἐγένετο, εἰς οὐδεμίαν συμφωνίαν προήλθομεν.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, κ. Καφαντάρη· ἡ πρότασις προῆλθεν ἐξ ἐμοῦ καὶ φέρει τὴν ὑπογραφήν μου.

§261Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως νὰ προχωρῶσι μέχρι τῆς ὥρας καθ’ ἣν ἐπιτρέπουσιν αἱ δυνάμεις τῶν κυρίων πληρεξουσίων.

§262Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐργάζεται ἐπὶ δύο μῆνας, ἐλάχιστα δὲ εἶναι τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀρχίζομεν πολὺ ἀργά, ἀνάγκη εἶναι νὰ παρατείνωμεν καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον τὰς συνεδριάσεις.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἔληξε. Προβαίνομεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας ἀποστελλομένων λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως».

§264Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἠξεύρετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι προχθὲς εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν δὲν ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν βʹ.

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁρίστε. Ἡ συζήτησις, κ. Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ διεξαχθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ἵνα μὴ ἀναγκάζωνται οἱ ρήτορες νὰ παρέρχωνται ἐπανειλημμένως τὸ βῆμα. Ἄς ἐκφέρῃ ἕκαστος τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔχει γενικῶς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν βλέπομεν ποίας τροπολογίας θ’ ἀποδεχθῶμεν. Ὁρίστε, κ. Φίλανδρε.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος ἔχει ζητήσει πρῶτος τὸν λόγον.

§267Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων ταυτοχρόνως, ὅπως φέρονται ταῦτα κατὰ σειρὰν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, κ. Πρόεδρε, ἢ θὰ ἀναγκασθῶ νὰ κατέρχωμαι καὶ ἀνέρχωμαι ἐπὶ τοῦ βήματος, ἵνα λαμβάνω ἰδιαιτέρως εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ αὐτῶν τὸν λόγον, τῶν ὑπ’ ἀριθ. 36, 37 καὶ 38 νομοσχεδίων;

§268Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁμιλήσατε ὅπως θέλετε, κ. Λιβαθηνόπουλε.

§269Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν λοιπὸν 36 νομοσχέδιον περὶ ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἀποβλέπει εἰς τὴν ἁθρόαν ἐξαγωγὴν συναλλάγματος καὶ τὴν ἁθρόαν ἐξαγωγὴν διδασκάλων εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπως ἀνέπτυξα, ὅτε συνεζητεῖτο καὶ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δὲν θὰ ἐπιμείνω πλέον περὶ τῆς ἁθρόας ἐξαγωγῆς τοῦ συναλλάγματος, καθότι, κατὰ τὰ φαινόμενα, ὁ χρυσὸς ὑπερεξεχείλισεν εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ὑπερεκχειλίζοντος χρυσοῦ, νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ νὰ ἐξέλθῃ ὅπως ἐπισκεφθῇ τὰ σχολεῖα τῆς πρωτευούσης διὰ νὰ ἴδῃ ὁ ἴδιος ἂν εἶναι ἀνάγκη περισσοτέρας δημιουργίας ἐμψύχου ὑλικοῦ ἢ εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος καὶ ἐπιτακτικωτέρα νὰ ἀποκτήσῃ πρότερον τὸ Κράτος οἰκήματα, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν τέκνων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§270Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, ἔχω ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ κτισθοῦν καὶ τὰ σχολεῖα. Τί νὰ σᾶς κάμω; Δὲν ἠμποροῦν εἰς 24 ὥρας νὰ κτισθοῦν καὶ τὰ σχολεῖα.

§271Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ οἰκοδόμησις σχολικῶν κτιρίων διὰ μελλόντων νὰ συζητηθῶσι νομοσχεδίων περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν παραπέμπει, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, ἐγὼ δὲ διατείνομαι ὅτι εἶναι ἀμεσωτέρα ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποκτήσεως σχολικῶν κτιρίων ἢ ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν Εὐρώπην σμήνους διδασκάλων. Εἶναι ἀδύνατον, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἔχετέ ποτε ἐκπαίδευσιν, ἂν δὲν ἔχετε οἰκήματα. Καὶ ἂν ἀρίστους ἀκόμη ἔχετε διδασκάλους, ἄνευ οἰκημάτων εἶναι ὡς νὰ ἔχετε ναυάρχους ἄνευ πλοίων καὶ στρατηγοὺς ἄνευ πυροβόλων. Λάβετε λοιπὸν τὸν πῖλόν σας πρότερον καὶ ἐπισκεφθῆτε τὰ σχολεῖα τῆς πρωτευούσης. Θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι καταγώγια, κ. Ὑπουργέ, ὅπου τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ προπαιδεύονται, ὅπως ἀποκτήσωσι τὴν φυματίωσιν, τὴν χολέραν, τὴν πανώλη καὶ τὰ παντὸς εἴδους ἄλλα λοιμώδη νοσήματα. Θὰ παρατηρήσητε ἀκόμη ὅτι τὰ προαύλια τῶν σχολείων τούτων γέμουσι πτωμάτων σκύλων καὶ γάτων, ρακῶν καὶ περιτριμμάτων παντὸς εἴδους φυτικῶν καὶ ζωϊκῶν οὐσιῶν, πρὸς δόξαν καὶ τιμὴν τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν ἀποστέλλονται εἰς τὴν Εὐρώπην κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος εἴκοσι λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως δι’ εὐρυτέρας μελέτας· τὸν δεύτερον χρόνον ἀποστέλλονται ἕτεροι εἴκοσι, τὸν τρίτον ἕτεροι εἴκοσι καὶ τὸν τέταρτον ἕτεροι εἴκοσι καὶ οὕτω περὶ τὸ τέλος τοῦ τετάρτου ἔτους θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Εὐρώπην 80 λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κ. Ὑπουργέ, εἴπετε ὅτι τὰ νομοσχέδιά σας φροντίζουσι διὰ τὴν ἐπάρκειαν τῆς διδασκαλίας τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, καθότι δὲν ὑπάρχουσι καθηγηταί. Εἴπετε ὡσαύτως ὅτι εἰς τὴν Φιλολογικὴν Σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν φοιτῶσι περισσότεροι τῶν δύο ἢ τριῶν φοιτητῶν. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: Ὅταν θὰ κάμητε αὐτὴν τὴν ἁδρὰν ἐξαγωγὴν τῶν καθηγητῶν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐνῷ δὲν φοιτῶσιν ἤδη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δύο ἢ τρεῖς, ποῦ θὰ εὕρετε καθηγητὰς νὰ ἀντικαταστήσητε αὐτοὺς τοὺς 80, οἵτινες θὰ λείψωσι κατὰ τὴν πρώτην τετραετίαν; Θὰ παραμείνωσιν ἆρά γε τὰ σχολεῖα ἄνευ καθηγητῶν καὶ οἱ μαθηταὶ ἐν ἀναμονῇ μέχρις οὗ παρασκευασθῇ τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν τὸ ὁποῖον σεῖς ὠνειρεύθητε; Λυπηθῆτε, κ. Ὑπουργέ, τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Λυπηθῆτε ταυτοχρόνως καὶ τὸν μετὰ πενταετίαν συνάδελφόν σας Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ πέριξ αὐτοῦ 80 νέους καθηγητάς, οἵτινες, ὡς σπουδάσαντες εἰς τὴν Εὐρώπην, δὲν θὰ θελήσωσί ποτε νὰ διδάξωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ θὰ πιέσωσι μὲ κάθε τρόπον τὸν μέλλοντα συνάδελφόν σας, ἵνα κρατήσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, ὁ ἀριθμὸς τῶν 80 νὰ περιορισθῇ εἰς 10; Σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος, θὰ εὐχαριστηθῇ μάλιστα καὶ ὁ συνάδελφός σας ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Θὰ παραμείνωσι δὲ ἐπὶ τέλους καὶ 70 καθηγηταὶ εἰς τὴν Χώραν διὰ νὰ διδάξωσι τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἤδη ἂς μεταβῶμεν εἰς ἐξέτασιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 37 νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος τὴν κρίσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἰδιαίτερον νομοσχέδιον.

§273Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ εἶπε νὰ ὁμιλήσω ὅπως θέλω καὶ τοῦτο ἴσως διὰ νὰ εἴπω ὅσα ἔχω νὰ εἴπω καὶ νὰ τελειώσω.

§274Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Θέλει νὰ ἐξοφλήσῃ διὰ νὰ μὴ τὸν ἔχωμεν καὶ αὔριον.

§275Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂς ὁμιλήσῃ ὅπως θέλει ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος.

§276Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπραγματεύθην τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀφορᾷ τὰ πρὸ πενταετίας ἐγκριθέντα βιβλία διὰ τὰς κατωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἅτινα, ὁμολογουμένως, εἶναι κατὰ πολὺ παιδαγωγικώτερα τῶν πρότερον ἐν χρήσει. Κατέδειξα δὲ συνάμα ὁποῖαι παιδαγωγικαὶ ἐλλείψεις ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία τὰ προοριζόμενα διὰ τὴν μετάβασιν τοῦ μαθητοῦ ἀπὸ τῆς ζώσης γλώσσης εἰς τὴν ἀρχαίαν, τὴν ὁποίαν ἀρχίζει ὁ μαθητὴς νὰ διδάσκεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον. Δὲν θὰ ἐπανέλθω λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος εἰμὴ μόνον, ἵνα παρατηρήσω ὅτι ἀπόλυτος καθίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ καθαρισθῶσι τὰ ἐγκριθέντα βιβλία τῶν κατωτέρων δημοτικῶν τάξεων, δι’ ὧν εἰσάγεται ἡ ζῶσα γλῶσσα, ἐκ τῶν ἐν αὐτοῖς ἀνευρισκομένων μαλλιαρῶν λέξεων. Τὸ σημερινὸν βιβλίον τῶν ὡς ἄνω τάξεων θεωρεῖται παιδαγωγικόν, καθότι ὁ μαθητὴς ἐκμανθάνει τὸν συλλαβισμὸν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν ἐπὶ λέξεων γνωστῶν. Εἶναι ὅμως, παρακαλῶ, γνωσταὶ εἰς τὸν μικρὸν μαθητὴν αἱ λέξεις τῶν μαλλιαρῶν; Νομίζω ὅτι αὗται εἶναι πλέον ἄγνωστοι τῶν ἀπαντωσῶν καὶ εἰς τοὺς ἀρχαιοτέρους τῶν συγγραφέων. Δὲν πρέπει νὰ συγχέεται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα μὲ τὰ ἀποκυήματα τῆς διανοίας ἀνθρώπων μὴ τελείως ἰσορροπημένων, οἵτινες κοινῶς καλοῦνται «μαλλιαροί» καὶ οἵτινες ἐπιζητοῦσι νὰ σχηματίσωσι νέαν γλῶσσαν, δημιουργοῦντες καὶ νέας λέξεις. Πρὸ τριῶν, κύριοι, μηνῶν ἔσχον τὴν τιμὴν καὶ εὐχαρίστησιν νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ εἷς ἐκ τῶν κορυφαίων μαλλιαρῶν, ὅστις κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι καὶ καλὸς πολίτης καὶ καλὸς πατριώτης καὶ λίαν μορφωμένος. Ἦτο πρόεδρος μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ διαθέσῃ μερικὰ χρήματα εἰς τὰ διάφορα φιλανθρωπικὰ καταστήματα τῆς πρωτευούσης καὶ ἤθελε τὴν γνώμην μου, ὅπως μορφώσῃ μίαν ἰδέαν περὶ τοῦ πῶς ἠδύναντο νὰ διατεθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα ἐπωφελέστερον εἰς τὰ Νοσοκομεῖα. Προκειμένου περὶ τῶν ἀναγκῶν ἑνὸς τῶν Νοσοκομείων τῆς πόλεως, ὑπέδειξα πρὸς αὐτὸν ὅτι διὰ τὸ Νοσοκομεῖον ἐκεῖνο ἡ καλυτέρα δωρεὰ θὰ ἦτο ἕνα μηχάνημα ἀκτίνων Ραῖντγκεν. Ἀμέσως ἔστρεψε τὰ βλέμματά του πρὸς τὴν ὀροφήν, προσηλώθη εἰς ἓν σημεῖον αὐτῆς καὶ ἐφαίνετο σοβαρῶς σκεπτόμενος. Μετὰ δύο ἢ τρεῖς στιγμὰς τὸ πρόσωπόν του ἔλαβεν ὕφος ἱλαρόν, εἶχεν ὄψιν ἐνθουσιῶντος, ἐπανέλαβε χαμηλοφώνως δὶς ἢ τρὶς τὰς λέξεις «λαμπρά» καὶ «εὕρηκα», ἐξήγαγε τὸ σημειωματάριόν του καὶ ἔγραφεν. Ἐγὼ δὲ ὁ ὁποῖος ἐφαντάσθην ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὅτι θὰ ἔκαμε καμμίαν μεγάλην ἀνακάλυψιν ἐντὸς τοῦ γραφείου μου τὸν ἠρώτησα «τί εὑρήκατε;» Καὶ λίαν ὑπερήφανος μοῦ ἀπήντησεν «εὕρηκα τὴν λέξιν μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὀνομάζωνται Ἑλληνιστὶ αἱ ἀκτῖνες Ραῖντγκεν: Ἀκτινοσύνεργον». Καὶ ἐγὼ ἀπαντῶν μὲ μεγάλην σοβαρότητα τοῦ λέγω «ὡραῖα πράγματα ἐπετύχετε· τόμπολα καὶ βάρει». Τότε ἤρχισε νὰ θέλῃ ἀπὸ ἐμὲ νὰ μάθῃ τί ἐσήμαινεν ἡ φράσις αὐτὴ καὶ πόθεν προήρχετο. Ἐξήγησα πρὸς αὐτὸν πότε λέγεται ἡ φράσις αὐτὴ εἰς τὴν πατρίδα μου, ἐσημείωσε καὶ ταύτην εἰς τὸ σημειωματάριόν του καὶ ἀνεχώρησεν ἐνθουσιασμένος ἐκ τῆς ἐπισκέψεώς του, ὡς ἀποκτήσας δύο νέας λέξεις διὰ τὸ λεξιλόγιόν του. Καὶ τώρα σᾶς ἐρωτῶ: Εἶχον ἄδικον, ὅταν πρὸ ὀλίγου ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς ὅτι οἱ μαλλιαροὶ ἔχουσι βαθμόν τινα ἀνισορροπίας; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λέγει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὑτοῦ ἔκθεσιν τὴν ἀφορῶσαν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον περισπᾶται κατὰ τρόπον ὑπερβολικὸν ἀπασχολούμενον καθ’ ὅλον τὸ ἔτος εἰς τὴν κρίσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, δι’ αὐτὸ καὶ ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἡ ἁπλοποίησις τῆς διαδικασίας ταύτης. Ὅταν ἀνέγνωσα τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, ἐφαντάσθην ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου τὰ πράγματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων θὰ ἐκανονίζοντο ἐπὶ τὸ βελτιώτερον. Εἶχον ἄδικον· οὐσιαστικῶς τὰ πράγματα οὐδόλως μεταβάλλονται, «ἀλλάζει μόνον ὁ Μανωλιὸς καὶ βάζει τὰ ροῦχά του ἀλλοιῶς». Διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἤδη νόμου τὰς κρίσεις ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἔφερεν ἐν ὁλομελείᾳ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου θὰ κρίνωνται τὰ διδακτικὰ βιβλία ἐξ Ἐπιτροπῆς σχηματιζομένης ἐκ τριῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων, ἐκλεγομένων ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Σπουδαία τωόντι μεταβολή! Λέγει ἐπίσης τὸ τρίτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὅτι «δυνατὸν νὰ εἶναι ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς τριμελοῦς Ἐπιτροπῆς καὶ ἕτερον πρόσωπον εἰδικὸν μετέχον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μετὰ ψήφου. Πόσα πράγματα δὲν περικλείει ἐκεῖνο τὸ «δυνατόν»! Τὸ δυνητικὸν αὐτὸ θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ, εἶμαι βέβαιος, οὐδέποτε θὰ θελήσῃ νὰ ἀποξενωθῇ τῶν προνομίων του. Οὐσιαστικῶς λοιπὸν παραμένει αὐτὸ τοῦτο τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἵνα ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐγκρίνῃ κατὰ δεκάδας τὰ βιβλία τοῦ συγγραφέως Παντελάκη καὶ οὕτω νὰ ἔχωμεν «τὰ ἴδια, Παντελάκη μου, τὰ ἴδια, Παντελῆ μου». Τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου λέγει ὅτι τὰ ἐγκρινόμενα βιβλία θὰ εἶναι διὰ μίαν δεκαετίαν. Ἀλλά, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ τὰς νέας προόδους τῆς ἐπιστήμης, ἐντὸς πενταετίας ἀλλάζει καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιστήμη. Ἐντὸς πενταετίας διὰ τῶν πολέμων καὶ διὰ τῶν ἀνακαλύψεων ἀλλάζει ἡ γεωγραφία, ἀλλάζει ἡ ἱστορία, ἀλλάζει καὶ αὐτὴ ἡ παιδαγωγική, διότι καὶ αὐτὴ ἐπιστήμη εἶναι καὶ μόνον τὰ διδακτικὰ βιβλία τῶν Ἑλληνοπαίδων δὲν πρέπει νὰ ἀλλάξωσι. Ταῦτα πρέπει νὰ μείνωσι σταθερὰ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, ἔστω καὶ ἂν ὁ κόσμος ὅλος ἀλλάξῃ, καθότι πρέπει ἡ ἀμοιβὴ τῶν μεγάλων συγγραφέων τῶν διδακτικῶν βιβλίων νὰ εἶναι μεγάλη, ὅσον καὶ οἱ συγγραφεῖς!

§277Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ ἰσχύων ἤδη νόμος τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ἔχει, δὲν ἐμποδίζει ὅμως τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἂν ἐγκριθῇ ὡς κατάλληλον ἓν βιβλίον κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, νὰ ἐγκριθῶσι καὶ ἄλλα τοῦ χρόνου, ἂν θὰ θεωρηθῶσι καλύτερα.

§278Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν γίνῃ, ὅπως ὑμεῖς λέγετε, κ. Ὑπουργέ, τότε θὰ ἔχωμεν ἐν χρήσει ἐν τοῖς σχολείοις κατὰ τὸ διάστημα τῆς δεκαετίας βιβλία ἄχρηστα, καλά, καλύτερα καὶ κάλλιστα. Ὡραία παιδαγωγική! Δὲν νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ καὶ αὖθις ἡ ἔγκρισις τῶν βιβλίων εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐργαζόμενοι εἰς τὸ κέντρον, ἔχουσι χάσει τὴν ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὴν ψυχὴν τῶν μαθητῶν. Καταλληλότεροι διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν βιβλίων εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες διαρκῶς εὑρίσκονται εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς μαθητὰς καὶ διαρκῶς μελετῶσι τὴν ψυχοσύνθεσιν καὶ τὴν νοοτροπίαν αὐτῶν. Διὰ τὰ βιβλία μάλιστα τὰ ἀφορῶντα τὰς τάξεις τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου, εἰς τὰς ὁποίας εἰσήχθη ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἔπρεπεν ἡ πλειοψηφία τοὐλάχιστον τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἀποτελῆται ἐκ τῶν ἐγκρίτων σημερινῶν λογογράφων καὶ συγγραφέων, οἵτινες καθημέραν χειρίζονται τὴν γλῶσσαν ταύτην καὶ τοὺς ὁποίους μετ’ εὐχαριστήσεως ἀναγινώσκει ὁ ἑλληνικὸς λαός. Εἶμαι βέβαιος ὅτι μία τοιαύτη Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπέτρεπε τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὰ βιβλία λέξεων μαλλιαρῶν ἀνυπάρκτων. Τοιουτοτρόπως θὰ ἔλειπον καὶ αἱ μεμψιμοιρίαι καὶ αἱ κατηγορίαι τῶν γλωσσαμυντόρων ἐναντίον τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον, ὡς οὗτοι λέγουσιν, ἀπεργάζεται τὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τὴν κατασκευὴν νέας τοιαύτης ἰδικῆς των δημιουργίας, τῆς μαλλιαρῆς. Καὶ ἂς εἰσέλθωμεν ἤδη εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 38 νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν πολυταξίων Διδασκαλείων. Εἴχομεν πρότερον, ὅπως παρετήρησα εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, μονοτάξια καὶ τριτάξια Διδασκαλεῖα, ἤδη ἱδρύομεν πεντατάξια καὶ ἑξατάξια, ὁλόκληρον συνομοταξίαν Διδασκαλείων, ἐξ ὧν θὰ ἐξέρχωνται διδάσκαλοι πάσης φύσεως. Ἐγνώριζον μέχρι σήμερον ὅτι κατὰ τὴν παιδαγωγικὴν εἶναι ἀναγκαιοτάτη ὁμοιομορφία τις εἰς τὴν διδασκαλίαν, τώρα μανθάνω ὅτι τὰ πράγματα μεταβάλλονται καὶ ἡ νεωτέρα παιδαγωγικὴ ἀπαιτεῖ πολυμορφίαν δημοδιδασκάλων. Ὅταν πρὸ ἡμερῶν συνεζητοῦντο τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια κατ’ ἀρχήν, εἰς προκεχωρημένας μεταμεσονυκτίους ὥρας εἰς τὸν κῆπον τῆς Βουλῆς, ὁ ἐκ Πατρῶν διαπρεπὴς πολιτευτὴς καὶ ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν ἔλεγεν εἰς ὅμιλον πληρεξουσίων ὅτι τὰ καλύτερα παιδαγωγικὰ διδάγματα ἐξάγονται ἐκ τῶν συγγραμμάτων τοῦ Γκαῖτε. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι δὲν παρίσταται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Φιλελευθέρων, ἵνα μάθωμεν παρ’ αὐτοῦ μήπως τυχὸν τὰ παιδαγωγικὰ διδάγματα τοῦ Γκαῖτε εἶναι σύμφωνα μὲ τὴν καὶ παρ’ ἡμῶν ἐπιδιωκομένην πολυμορφίαν τῶν δημοδιδασκάλων. Εἰς τὰ πολυτάξια ταῦτα Διδασκαλεῖα, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ὑπάρχωσι καὶ οἰκοτροφεῖα καὶ πάντες οἱ μαθηταὶ θὰ εἶναι ὑπότροφοι τοῦ Κράτους. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ ἀπῃτεῖτο χρόνος πολὺς ὅπως ἐξετάσω τοὺς θησαυροὺς τῶν διαφόρων αὐτοῦ ἄρθρων, τὰ ὁποῖα προβλέπουσι περὶ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ ἑκάστου Διδασκαλείου, περὶ διδασκάλων, περὶ διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ ἑκάστου οἰκοτροφείου, περὶ οἰκονόμου, περὶ ἓξ ἐπιμελητῶν, περὶ ἑνὸς μαγείρου καὶ τριῶν βοηθῶν αὐτοῦ, περὶ ὀκτὼ θαλαμηπόλων, περὶ τραπεζοκόμων, περὶ ἓξ ὑπηρετῶν ἢ ὑπηρετριῶν καὶ περὶ πλυντρίας εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ οὔτε εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς ποῖα ποσὰ θὰ ἀνέλθωσιν αἱ δαπάναι διὰ τὴν ἵδρυσιν τοιούτων πολυτελῶν Διδασκαλείων μετ’ Οἰκοτροφείων.

§279ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ μπάρμπα–Νικολῆς θὰ τὰ πληρώσῃ.

§280Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφιβόλως, κ. συνάδελφε, ἐκ τῆς διαθήκης τοῦ μπάρμπα–Νικολῆ θὰ πληρωθῶσι καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα.

§281Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κατέδειξε σαφῶς ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ἱδρύσεως τοιούτων Διδασκαλείων.

§282Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ μπάρμπα–Νικολῆς κατέδειξε σαφῶς εἰς τοὺς μάρτυρας τῆς διαθήκης του ὅτι οἱ κληρονόμοι του ἔπρεπε νὰ φροντίσωσι νὰ ἐξεύρωσι τὰ χρηματικὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα τοῖς ἐκληροδότει. Δὲν θὰ ἐξετάσω λοιπὸν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, παρὰ ἓν μόνον σημεῖον, τὸ σημεῖον ἐκεῖνο ὅπερ ἀφορᾷ τὴν διδασκαλίαν τῆς μουσικῆς, καθότι διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου εἰσάγονται νέοι θεοὶ εἰς τὴν διδασκαλίαν ταύτην πρὸς βλάβην τοῦ γοργῷ τῷ βήματι ἀναπτυσσομένου μουσικοῦ αἰσθήματος ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ πρὸς ὄφελος τῶν θυλακίων ἐνίων ἐπιτηδείων προμηθευτῶν. Ἡ ἠθοπλαστικὴ δύναμις τῆς μουσικῆς ἐπὶ τῆς σπουδαζούσης νεότητος ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τοὺς ἀρχαιοτάτους χρόνους. Διὰ τῆς ἐξελίξεως καὶ τῆς προόδου τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου ἐπεβλήθη καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ διδασκαλία τῆς μουσικῆς εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, ἵνα οὕτως ἐξαπλωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὸ μουσικὸν αἴσθημα καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Χώρᾳ. Καὶ διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ἐκ Λαμίας διαπρεπὴς πολιτευτὴς κ. Τσιριμῶκος εἰσήγετο ἐν τοῖς Διδασκαλείοις λίαν εὐστόχως ἡ διδασκαλία τοῦ λαϊκωτέρου μουσικοῦ ὀργάνου, τοῦ μανδολίνου. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Τσιριμῶκος κατεῖδε τὴν ἀνάγκην ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος πρέπει νὰ ἐκμάθῃ ἓν μουσικὸν ὄργανον τὸ ὁποῖον νὰ ἐκμανθάνεται εὐκόλως, νὰ εἶναι δὲ καὶ προσιτὸν εἰς ὅλα τὰ βαλάντια, ἵνα καὶ ἀποκτᾶται εὐκόλως καὶ εὐκόλως ἐκμανθάνωσιν αὐτὸ οἱ μαθηταί. Τὸ μανδολίνον, ὡς προικισμένον μὲ ταῦτα, εἶναι ὄργανον τὸ ὁποῖον παρέχει ἤχους σταθερούς· ἑπομένως εἶναι ὄργανον τὸ ὁποῖον τὰ μέγιστα ὑποβοηθεῖ εἰς τὴν ᾠδικήν, τὴν ὁποίαν ὁ δημοδιδάσκαλος προώρισται νὰ διδάξῃ εἰς τοὺς μαθητάς, πρὸ πάντων τῶν ἀγροτικῶν δήμων, ὅπου, μὴ ὑπαρχόντων εἰδικῶν διδασκάλων διὰ τὴν μουσικήν, ὁ δημοδιδάσκαλος εἶναι ἡ μόνη πηγὴ ἐξ ἧς θὰ ἀρυσθῶσιν οἱ μαθηταὶ στοιχειώδεις μουσικὰς γνώσεις. Καὶ ἐν τούτοις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καταργεῖται ἐν τοῖς Διδασκαλίοις ἡ ἐκμάθησις τοῦ εὐκόλου, τοῦ προσιτοῦ εἰς πάντας μουσικοῦ τούτου ὀργάνου καὶ ἀντικαθίσταται τοῦτο διὰ τοῦ ἁρμονίου. Ὅταν ἀνέγνωσα, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἀντικαθίσταται τὸ μανδολῖνον διὰ τοῦ ἁρμονίου, ἐφαντάσθην μήπως εἶχε σκοπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μεταβάλῃ καὶ τὴν Βυζαντινὴν μουσικὴν τῶν ἐκκλησιῶν ἐπὶ τὸ καθολικώτερον καὶ διὰ τοῦτο καθίστατο ἀνάγκη νὰ ἐκμάθῃ ὁ διδάσκαλος τὸ ἁρμόνιον, ἵνα παίζῃ τοῦτο εἰς τοὺς ναοὺς τῶν Κοινοτήτων. Ὁμολογῶ ὅτι εἶχον ἄδικον. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ θὰ παραμείνῃ ἡ αὐτή. Γνωρίζετε ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, τί εἴδους ὄργανον εἶναι τὸ ἁρμόνιον; Ἁπλούστατα εἶναι μουσικὸν ὄργανον τὸ ὁποῖον διὰ νὰ ἀποκτήσητε ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 40.000 δραχμαί.

§283Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἁρμόνιον ἔχει πολὺ μεγαλυτέραν σημασίαν καὶ ἀπὸ τὸ βιολὶ καὶ ἀπὸ τὸ μανδολῖνον· δι’ αὐτὸ θέλομεν νὰ ἐκμάθωσι τοῦτο καὶ τὰ παιδιά.

§284Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ μουσικὸν τοῦτο ὄργανον οὔτε οἱ διδάσκαλοι θὰ ἐκμάθωσί ποτε, διότι εἶναι δυσκολώτατον, ἑπομένως οὔτε καὶ οἱ μαθηταί. Διὰ νὰ ἀγοράσητε δὲ δι’ ὅλα τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους ἁρμόνια δὲν θὰ σᾶς ἐξαρκέσῃ ὁλόκληρος ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους.

§285Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἁρμόνιον ἔχει μεγίστην σημασίαν διὰ τὴν φωνητικὴν μουσικήν.

§286Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μανδολῖνον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπολιτογραφήθη πλέον εἰς τὴν Χώραν μας ὡς λαϊκὸν ὄργανον καὶ συνέβαλε τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἐξάπλωσιν παρ’ ἡμῖν τοῦ μουσικοῦ αἰσθήματος. Ὑπάρχουσιν ἤδη ἐν τῇ Χώρᾳ ἡμῶν δέκα Μουσικὰ Σωματεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα διδάσκεται τοῦτο, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ἄριστον τῶν Σωματείων τῆς «Ἀθηναϊκῆς Μανδολινάτας», τὸ ὁποῖον ἔδρεψε δάφνας καὶ εἰς τὸν διεθνῆ διαγωνισμὸν ὅστις ἐγένετο πρὸ ἐτῶν (1910) ἐν Κρεμόνῃ τῆς Ἰταλίας. Παρευρισκόμην ἐν Κρεμόνῃ, ὅταν τὸ ἄριστον ἡμῶν Σωματεῖον ἐλάμβανε μεταξὺ 70 Σωματείων ὅλου τοῦ κόσμου τὸ πρῶτον βραβεῖον καὶ ἐδάκρυσα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐξ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας. Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν γνωρίζετε διατί ἐξελέγη ἡ Κρεμόνη τῆς Ἰταλίας ὡς τόπος διεθνοῦς διαγωνισμοῦ τῶν Σωματείων Μανδολινάτας. Θὰ σᾶς τὸν εἴπω ἐγώ. Ἡ Κρεμόνη θεωρεῖται ὡς ἡ πατρὶς τῶν ἐγχόρδων ὀργάνων, διότι ἐκεῖ ἔζησεν ὁ μέγας ἐκεῖνος κατασκευαστὴς ἐγχόρδων ὀργάνων, ὁ Σαντιβάριους, τοῦ ὁποίου τὰ σῳζόμενα ἀκόμη ὄργανα ἀγοράζονται ἀπὸ τὰ διάφορα Μουσεῖα τοῦ κόσμου ἀντὶ μυθωδῶν ποσῶν. Οἱ σημερινοὶ κατασκευασταὶ ἐγχόρδων ὀργάνων, μὲ ὅλας τὰς προόδους τῆς τέχνης, ἀδύνατον νὰ ἀποδώσωσι τοὺς μελῳδικοὺς ἐκείνους ἤχους, τοὺς ὁποίους ἀπέδιδεν ὁ Σαντιβάριους. Τὸ μανδολῖνον ἔχει ἐν Ἀθήναις σήμερον 3.000 μαθητάς, ὑπάρχει δὲ καὶ ἐν Ἀθήναις βιομηχανία εἰδικὴ πρὸ πολλῶν ἐτῶν διὰ τὸ ὄργανον τοῦτο. Δέκα καταστήματα ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κατασκευάζουσι τὸ ὄργανον τοῦτο καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν κατασκευαστῶν ἐβραβεύθησαν εἰς διεθνεῖς ἐκθέσεις. Καὶ ἐν τούτοις, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς πάντα ταῦτα, ζητεῖ διὰ τῶν νομοσχεδίων του νὰ βλάψῃ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν καὶ νὰ ἀνακόψῃ τὴν ἐξάπλωσιν τοῦ μουσικοῦ αἰσθήματος διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ἐν τοῖς Διδασκαλείοις τοῦ μανδολίνου διὰ τοῦ ἁρμονίου. Εἶναι ἀνάγκη, ὡς φαίνεται, νὰ γίνῃ προμήθεια ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἁρμονίων, ἕκαστον τῶν ὁποίων θὰ στοιχίζῃ περὶ τὰς 40.000 δραχμῶν.

§287ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μόνον 2.000 δραχμῶν ἔχουν ἀξίαν.

§288Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος, κ. συνάδελφε· δὲν πρόκειται νὰ ἀγοράσῃ τὸ Κράτος ἁρμόνια, πρόκειται ἀκριβῶς νὰ ἀγοράσῃ ὅ,τι ἀγοράζεται μὲ 2.000 δραχ., δηλαδὴ φυσαρμόνικες. Καὶ οὕτως ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἐξαπλωθῇ τὸ μουσικὸν αἴσθημα εἰς τὴν Χώραν διὰ τῆς φυσαρμόνικας!

§289Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οἱ παιδαγωγοὶ παραδέχονται ὅτι τὸ μανδολῖνον δὲν καλλύνει τὸ μουσικὸν αἴσθημα τῶν παιδιῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ μανδολῖνον προήρχετο ἀπὸ τὴν Μανδολινάταν, ἥτις εἶναι ἕνας μουσικὸς ὀργανισμός, δι’ αὐτὸ εἶχε εἰσαχθῆ μέχρι σήμερον.

§290Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ λέγετε αὐτὰ εἰς ἐμέ, διότι ἐγὼ γνωρίζω μουσικὴν ὅσην δὲν γνωρίζουν ὅλοι μαζὶ οἱ μουσικοὶ σύμβουλοί σας. Γνωρίζω ἀκόμη καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς μουσικῆς τέχνης, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ γνωρίζῃ κανεὶς διὰ νὰ ἔχῃ ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, καὶ τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν γνωρίζετε. Καὶ ἐπειδὴ ἐπιμένετε ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀκούσατε νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τὴν ἐξέλιξιν τῆς μουσικῆς τέχνης ἐν συντομίᾳ ἀπὸ τοὺς ἀρχαιοτάτους χρόνους. Εἰς τὴν Χώραν ταύτην πρῶτος ὁ Ἑρμῆς ἔθεσεν εἰς τὸ κέλυφος τῆς χελώνης τὰς χορδὰς καὶ κατεσκεύασε τὴν λύραν του. Ἔκτοτε ἡ μουσικὴ τέχνη ἐξαπλοῦται εἰς τοὺς προγόνους ἡμῶν. Ὁ Πλούταρχος γράφει περὶ μουσικῆς ἀγωγῆς. Ὁ Πυθαγόρας γράφει τὰ ἁρμονικά του καὶ ὁ Ἀριστοτέλης τὰ ἑπτὰ μουσικὰ προβλήματα. Ἡ ἀρχαία Ἑλλὰς ἀναδεικνύει μεγάλους μουσουργοὺς τὸν Λίνον, τὸν Ὀρφέα, τὸν Φήμιον, ὅστις καταγόμενος ἐκ τῆς πατρίδος τοῦ φίλου συναδέλφου κ. Καβαλιεράτου ἔπαιζεν εἰς τὴν πατρίδα τοῦ φίλου συναδέλφου κ. Δρακούλη. Ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνας παραλαμβάνουσι τὴν μουσικὴν τέχνην καὶ ἀναπτύσσουσι ταύτην οἱ Ἀλεξανδρινοὶ διὰ τοῦ Εὐκλείδου, τοῦ Ἀριστοξένου, τοῦ Ἀλυπίου, καὶ παρὰ τῶν Ἀλεξανδρινῶν οἱ Βυζαντινοί, οἵτινες ἀνέδειξαν Ρωμανὸν τὸν μελῳδόν, Δαμασκηνὸν καὶ ἄλλους. Εἰς τὸ Βυζάντιον κατασκευάζεται τὸ πρῶτον ἁρμόνιον, τὸ ὁποῖον θέλει σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ σχολεῖα. Ἡ μουσικὴ τῶν Βυζαντινῶν εἶναι πολυφωνικὴ καὶ ὡς τοιαύτην παραλαμβάνει αὐτὴν ἡ Δύσις μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Εἰς τὴν Δύσιν κατὰ τὸν μεσαίωνα ἡ μουσικὴ παρακολουθεῖ τὴν γενικὴν ἀναγέννησιν. Ἡ ἀναγέννησις τῆς μουσικῆς ἄρχεται ἐν Φλωρεντίᾳ καὶ εἰς τὴν Αὐλὴν τῶν Μεδίκων ἐπὶ Λαυρεντίου τοῦ Μεγαλοπρεποῦς, ὅστις ἔλεγεν ὅτι θὰ ἔδιδεν εἰς τὴν Φλωρεντίαν τὴν αἴγλην τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν. Ἐκεῖ εἰς τὴν Φλωρεντίαν ἐδόθη ἡ πρώτη ὄπερα, ἡ ἐναρμόνισις δηλαδὴ πολλῶν φωνῶν μετὰ πολλῶν μουσικῶν ὀργάνων. Καὶ ἐνῷ εἰς τὴν Δύσιν ἀναγεννᾶται ἡ μουσικὴ τέχνη, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ δουλείαν εὑρισκομένην, μόνοι οἱ κλέφται διατηροῦσι τὸ μουσικὸν αἴσθημα καὶ γίνονται μελῳδοὶ αὐτοὶ τῶν λαϊκῶν ᾀσμάτων. Ἡ Ἑπτάνησος ὅμως παρακολουθεῖ τὴν ἐξέλιξιν τῆς μουσικῆς τέχνης καὶ ἀναδεικνύει μεγάλους μουσουργοὺς τὸν Μάντζαρον, τὸν Λιμπεράλην, τὸν Ξύνδαν, τὸν Καρρέρην, τὸν Τζαννῆν καὶ ἄλλους. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἀναπτύσσεται ὁμοίως καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσική, ἐκεῖ δὲ εὑρίσκεται ἀκόμη καὶ ἡ ἀληθὴς Βυζαντινὴ μουσική, τὴν ὁποίαν φεύγοντες οἱ Κρῆτες ἐκ τοῦ Βυζαντίου ἐδίδαξαν εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Δὲν εἶναι ἀληθὴς Βυζαντινὴ μουσικὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ψάλλεται μονοφώνως ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι· ἡ Βυζαντινὴ μουσικὴ ἦτο πολυφωνικὴ καὶ ὡς τοιαύτη ἐδιδάχθη ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπου καὶ ἀνεπτύχθη, ἀνεδείχθησαν δὲ καὶ ἄριστοι ἱεροψάλται συνθέται, ὡς ἐν Κεφαλληνίᾳ ὁ Μαντζαβῖνος, ὁ Κονιδάρης καὶ τελευταίως ὁ Σολωμός, ἄριστος ἐκκλησιαστικὸς μουσικὸς συνθέτης, τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ συλλεγῶσιν αἱ συνθέσεις· θὰ εἶναι ἁμάρτημα νὰ ἀπολεσθῶσιν. Εἰς τὸ ἐλευθερωθὲν Βασίλειον τὰ πρῶτα βήματα πρὸς ἐξάπλωσιν τῆς μουσικῆς τέχνης ἐγένοντο ἐπὶ τῆς Βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, ὅστις μετεκάλεσε τοὺς Βαυαροὺς μουσικοὺς Λίνιγκ, Σάϊλερ, Γαίντεμπεργκ καὶ Μάγγελ. Βραδύτερον ἔρχονται οἱ Ἰταλοὶ διδάσκαλοι Σταγκαπιάνο, Μασκερόνι καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι κατὰ σειρὰν Λαμπίρης, Λαμπελέτ, Λαυράγκας, Σαμάρας καὶ τέλος ὁ Καλομοίρης καὶ τόσοι ἄλλοι γνωστοὶ μύσται καὶ διδάσκαλοι τῆς μουσικῆς τέχνης. Ἡ ἐξάπλωσις τῆς μουσικῆς τέχνης παρ’ ἡμῖν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶναι ὁμολογουμένως καταπληκτική. Μέχρι πρὸ δεκαπενταετίας μόνον ἡ Ἑπτάνησος παρεῖχε μουσικοὺς διὰ τὰ θέατρα, διὰ τὰ σχολεῖα καὶ διὰ τὰς ὀρχήστρας ἐν γένει τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Σήμερον χιλιάδες νέων ἀποζῶσιν ἐκ τῆς τέχνης ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔμαθον εἰς τὰ διάφορα μουσικὰ ἱδρύματα τῆς Χώρας. Ὅταν δὲν γνωρίζετε ὅλα αὐτά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχετε ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ μουσικῶν ζητημάτων, ὑποστηρίζετε δὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς εἰσηγήθησαν καὶ εἰς τὰ εἰσηγούμενα πολλάκις εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς ὑπάρχει «ὁ λάκκος τῆς φάβας». Προσέξατε, κύριοι, εἶμαι ἐν γνώσει πάντων τῶν τεκταινομένων· προσέξατε, διότι λίαν ταχέως θὰ εὑρεθῶμεν ἔναντι προμηθευτικῶν φυσαρμονικῶν σκανδάλων. Προσέξατε, κύριοι, διότι διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν σας νομοσχεδίων, μακρὰν τοῦ νὰ στυλωθῇ τὸ ξεχαρβαλωμένον ἤδη ἐκπαιδευτικὸν οἰκοδόμημα, θὰ καταρρεύσῃ, θὰ σωριασθῇ.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§292ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, εἶναι βεβαίως ἐξαιρέτως δυσάρεστον νὰ παρουσιάζεταί τις ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τὴν 3ην πρωϊνὴν ὥραν, ἵνα ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους ἐν σχέσει μὲ ἓν τόσον σοβαρὸν καὶ τόσον σπουδαῖον ζήτημα, ὅπως εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ὅμως ἐξαιρετικῆς σημασίας τοῦτο καὶ ἄκρως ἐπεῖγον, δι’ αὐτὸ καὶ θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον. Ἂν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα καὶ τὰ δικαστικὰ ἔχουσι, καὶ δικαίως, ἐφελκύσει ἰδιαιτέραν τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως, τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα εἶναι ἀπείρως τούτων σπουδαιότερον καὶ σοβαρώτερον κατὰ πολύ. Ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, τὰ ὁποῖα εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ὑπέστησαν συμφορὰς ἢ καὶ συνετρίβησαν, ἅμα τῇ συντριβῇ των προσῆλθον προσεκτικὰ εἰς τὰ σχολεῖα, ἵνα σφυρηλατήσωσιν ἐκεῖ νέας ψυχὰς καὶ ἵνα διαπλάσωσιν ἐκεῖ νέους χαρακτῆρας διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ζήσωσι καὶ εὐημερήσωσιν ὡς Κράτη καὶ Ἔθνη. Καὶ ἔζησαν τὰ Ἔθνη ταῦτα καὶ ηὐτύχησαν ἐκ νέου. Αὐτὸ παρετηρήθη ἱστορικῶς καὶ πραγματικῶς καὶ ἀναμφισβητήτως εἰς ὅλα τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐντός των ἐξαιρετικὴν τὴν ἱκανότητα καὶ τὸ σφρῖγος, πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ προορισμοῦ των καὶ ἐγνώριζον τὴν ἱστορίαν των, τὸ παρελθόν, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον των. Ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς ἀπαισίας Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ἔπρεπεν ἐκεῖ νὰ στρέψῃ ἀκεραίαν τὴν προσοχήν της ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, εἰς τὰ σχολεῖα καὶ κυρίως εἰς τὰ σχολεῖα. Μετὰ τὰς μάχας τῆς Ἰέννας καὶ τὴν καταστροφήν της ἡ Πρωσσία ἐκεῖ ἔστρεψε σύντονον τὴν προσοχήν της καὶ εἰς τὰ σχολεῖα ἐσφυρηλάτησε τὸν ἰσχυρὸν πρωσσικὸν χαρακτῆρα καὶ τὸν ἄτεγκτον πρωσσικὸν μιλιταρισμόν, ὅπου ὠφείλετο καὶ ὀφείλεται ἡ τόση ἀκμὴ καὶ τὸ τόσον μεγαλεῖον τῆς Πρωσσίας, τὸ τόσον σφρῖγος καὶ τὸ τόσον μέχρι τῆς χθὲς μεγαλεῖον τῆς Γερμανίας. Ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὴν ἧτταν καὶ τὴν καταστροφὴν τοῦ Σεδὰν εἰς τὰ σχολεῖά της ἐπίσης ἔστρεψαν σύντονον τὴν προσοχήν των ὅλοι οἱ ἀναμορφωταὶ αὐτῆς καὶ μεγάλοι πολιτικοί της, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐν τοῖς πρώτοις ἦτο καὶ ὁ περίφημος Ἰούλιος Σιμὼν καὶ πάντες οἱ μεγάλοι πολιτικοὶ καὶ κυβερνῆταί της ὁμοφώνως συνέστησαν ἐκεῖ νὰ στρέψῃ ἀκεραίαν καὶ ἀπερίσπαστον τὴν προσοχήν της ἡ Γαλλία, εἰς τὸ σχολεῖον. Καὶ ἔστρεψεν ἐκεῖ τὴν προσοχήν της ἡ Δημοκρατικὴ Γαλλία καὶ ἐσφυρηλάτησεν εἰς τὰ σχολεῖά της τὴν Γαλλικὴν ψυχήν, ἡ ὁποία ἀναβαπτισθεῖσα, τονωθεῖσα, γιγαντωθεῖσα ἐκεῖ ἔκαμε τὴν ρεβὰνς εἰς τὴν Γερμανίαν κατὰ τὸ 1914–1918, συναθροίσασα περὶ ἑαυτὴν ὅλον τὸν φιλελεύθερον πεπολιτισμένον κόσμον τῆς ὅλης ὑφηλίου. Καὶ ἡμεῖς μετὰ τὴν καταστροφὴν τὴν Μικρασιατικὴν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐκεῖ ἔπρεπεν ἀκεραίαν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ ἐκεῖθεν νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἀνοικοδόμησιν, ἂν ἠθέλομεν νὰ οἰκοδομήσωμεν ἐπὶ βάσεων στερεῶν καὶ στερεὸν ἐθνικὸν οἰκοδόμημα. Καὶ ὅλοι ἀνυπόμονοι περιμένομεν ἀπὸ τὴν πρώτην Δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὸν πρῶτον αὐτῆς Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὰ ἀνώτερα τοῦ Ἔθνους ἰδανικὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ὕψος τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων καὶ τῆς ἐξαιρετικῆς ἀποστολῆς του, ἵνα θέσῃ εὐρείας τὰς βάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῇ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος. Ἔγεινε τοιοῦτόν τι; Κατεβλήθη πρὸς τοῦτο προσπάθειά τις οἱαδήποτε; Ἀγνοῶ. Ἀλλ’ ἂς παρακολουθήσωμεν τὰ γεγονότα. Εἶναι βεβαίως ἀληθὲς ὅτι ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἀπὸ αὐτὴν τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς ἐμφανίσεώς της ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἶχε νὰ ἀντικρύσῃ παμμέγιστα ζητήματα. Ἀληθὲς ἐπίσης εἶναι ὅτι ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις εἶχε νὰ ἀντικρύσῃ ζήτημα ἐξωτερικὸν πρὸς συμμάχους καὶ φίλους, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐχθροὺς φοβεροὺς καὶ ἀδυσωπήτους, ἀλλὰ καὶ ζητήματα ἐσωτερικὰ κολοσσιαῖα, ὅπως ἦτο τὸ ναυτικὸν ζήτημα καὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸ ὑπαλληλικὸν καὶ τὸ ἐργατικόν. Ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι ἕκαστος Ἕλλην γνωρίζων ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν νομίζει ἑαυτὸν ἄξιον καὶ ἱκανὸν δι’ ὅλα καὶ θέλει νὰ γίνῃ οὐχὶ μόνον Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους καὶ ἐνίοτε μεταχειρίζεται πρὸς τοῦτο πάντα τὰ δυνατὰ καὶ ἠθικὰ μέσα, ἐνίοτε ὅμως καὶ τοιαῦτα ἅτινα βεβαίως δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν νόμων καὶ τῆς ἠθικῆς. Καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἔπρεπεν εἰς τὴν Παιδείαν νὰ στρέψῃ κυρίως σύντονον τὴν προσοχήν της ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαίτατα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἵνα δυνηθῶμεν ἐπειγόντως νὰ σφυρηλατήσωμεν καὶ ἡμεῖς νέας ἐκεῖ ψυχὰς καὶ νὰ ἐκκαμινεύσωμεν νέους χαρακτῆρας, νὰ ἀποκαθάρωμεν τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν, νὰ ἐμψυχώσωμεν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, νὰ τονώσωμεν τὸν ἐθνικὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ νὰ κεντρίσωμεν τὸ Ἔθνος πρὸς τὸ εὐρύτατον μέλλον του καὶ τὰ ὑψηλά του πεπρωμένα. Ἔκαμε ταῦτα διὰ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας; Ἐπεδίωξε καὶ θὰ ἐπιτύχῃ τοιαῦτά τινα διὰ τῶν ὑποβληθέντων μέτρων του; Ἂς τὸ ἐξετάσωμεν ψυχραίμως καὶ ἀντικειμενικῶς. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὁπότε ἐσχηματίσθη τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, ὁ πρῶτος ἡμῶν Κυβερνήτης, ὁ ἀείμνηστος Ι. Καποδίστριας, ἔστρεψε σύντονον τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐγκατέστησε τὴν διὰ τοῦ Διαγγέλματός του τῆς 12ης Ἰουλίου 1830 εἰσαχθεῖσαν Ἀλληλοδιδακτικὴν μέθοδον καὶ ἵδρυσε τὰ πρῶτα παρ’ ἡμῖν διδακτήρια, ἅτινα καὶ διατηροῦνται ἔτι, ἔχων πάντοτε ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ πολίτου εἶναι ὁ πνευματικὸς ἐπιούσιος ἄρτος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Βεβαίως τὸ Κράτος τότε εὑρίσκετο εἰς μίαν ἀθλίαν κατάστασιν καὶ μόλις τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1836 ἱδρύθησαν μόνον πέντε Γυμνάσια καὶ 24 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, τὰ ὁποῖα μὲ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα καὶ τὸ Πανεπιστήμιον ἐξήρκουν διὰ τὸν τότε πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ προσωπικὸν τῶν διδασκάλων. Εἶναι ἀληθὲς ὅμως ἐπίσης ὅτι μεταξὺ τῶν διαφόρων σταθμῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, μεταξὺ τοῦ Ἀλληλοδιδακτικοῦ, τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Πανεπιστημίου ὑπῆρχε τότε μία σαφὴς διαίρεσις, ἡ ὁποία δὲν ἦτο τυχαία καὶ ἄσκοπος, ἀλλ’ ἐπεζήτει νὰ σχηματίσῃ βάσεις εὐρείας καὶ νὰ ἀνεγείρῃ ἐκπαιδευτικὴν πυραμίδα στερεὰν μὲ κορυφὴν τὸ Πανεπιστήμιον καὶ νὰ καταστήσῃ τὴν Ἐκπαίδευσιν ὅσον τὸ δυνατὸν κοινὴν εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις καὶ προσιτὴν εἰς τὸ Κράτος. Ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας, ὁ ὁποῖος παρεξηγήθη ἀπὸ τόσους πολλοὺς συγχρόνους του, ὑπῆρξε δημοκράτης κατὰ βάθος καὶ εἰλικρινὴς τοῦ λαοῦ φίλος καὶ δι’ αὐτὸ ἠθέλησε νὰ ἐκλαϊκεύσῃ πάσῃ δυνάμει τὴν Ἐκπαίδευσιν. Διότι, ἐνῷ οἱ μοναρχικοὶ θεσμοὶ ἤθελον καὶ θέλουσι πάντοτε νὰ εὑρίσκεται ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους εἰς μίαν μόνον οἰκογένειαν καὶ ὁ λαὸς νὰ εἶναι ἀμόρφωτος καὶ ἄξεστος καὶ ἀπαίδευτος, οἱ δημοκρατικοὶ θέλουσιν αὐτὴν εἰς ὅλας τὰς οἰκογενείας τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίᾳ τὰς λαϊκὰς τάξεις ἀνεπτυγμένας καὶ μορφωμένας, διότι ἀπὸ τὰς λαϊκὰς τάξεις ἐξέρχονται οἱ ἰσχυροὶ ἐγκέφαλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τῶν στερήσεων, τῆς πείνης καὶ τῆς δυστυχίας κεντριζόμενοι ἀνέρχονται σταθερῶς καὶ πεφωτισμένως τὰς κλίμακας τῆς Κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας τὰς ἀνωτέρας. Καὶ δι’ αὐτὸ ἔστρεψε τὴν προσοχήν του εἰς τὰ Ἀλληλοδιδακτικὰ Σχολεῖα ὁ ἀείμνηστος Καποδίστριας καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ ὑπάρχοντα ἔτι καὶ χρησιμοποιούμενα Δημοτικὰ Σχολεῖα εἶναι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, τὰ ὑπολείμματα τῶν Καποδιστριακῶν ἐκπαιδευτηρίων, τὰ ὁποῖα μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἀνήγειρεν ὁ Κυβερνήτης. Ἡ ἐξέλιξις ὑπῆρξε κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ραγδαία. Καὶ τῷ μὲν 1856 ἐτροποποιήθη ἡ ὑπὸ τοῦ Κυβερνήτου καθιερωθεῖσα Ἀλληλοδιδακτικὴ μέθοδος. Τῷ 1872 εἴχομεν ἐν Ἑλλάδι 1000 Δημοτικὰ Σχολεῖα, 150 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, 15 Γυμνάσια, 1 Πανεπιστήμιον, 3 Ἱερατικὰς Σχολάς, μίαν Ριζάρειον, 1 Πολυτεχνεῖον καὶ 2 Ὀρφανοτροφεῖα, ἅτινα περιελάμβανον τὴν ὅλην Ἐκπαίδευσιν. Τῷ 1880 μέχρι τοῦ 1889 καὶ ἐντεῦθεν ὑπέστη ἀλλεπαλλήλους τροποποιήσεις ἡ Ἐκπαίδευσις, ἡ δὲ Ἀλληλοδιδακτικὴ ἀντικατεστάθη διὰ τῆς Συνδιδακτικῆς μεθόδου, ζημιώσασα σπουδαίως τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Τῷ 1892 ἐπανελθὸν τὸ κόμμα τοῦ Τρικούπη ἐσημείωσεν ἕνα σημαντικὸν σταθμὸν εἰς τὴν Ἐκπαίδευσίν μας μὲ τὸν νόμον αὐτοῦ περὶ διοργανισμοῦ τῶν Σχολείων τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως καὶ καταργήσεως τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως (ΒΠΕʹ νόμος 12ης Αὐγούστου 1892). Ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔθεσεν εὐρέως τὰς βάσεις εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, ἥτις οὕτως ἐξῆλθε τοῦ χάους, ὅπου μέχρι τότε εὑρίσκετο ἀδρανοῦσα. Μετὰ ταῦτα ἕτερος σταθμός, ὁ ὁποῖος περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκπαίδευσιν, εἶναι ὁ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Γ. Πετρίδου. Οὗτος, καίτοι ἤκουε τῶν παθῶν του τὸν τάραχον ἀπὸ ὅλους τοὺς διδασκάλους καὶ τοὺς διευθύνοντας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας τοὺς δῆθεν εἰδικούς, ὅμως εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κλείσας ἑρμητικῶς τὰ ὦτά του εἰς τὰς φωνασκίας καὶ τοὺς θορύβους προσέφερεν ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκπαίδευσιν μὲ τοὺς καλούς του καὶ μελετημένους νόμους. Οἱ σπουδαιότεροι, κύριοι, τῶν νόμων τούτων τοῦ ἀειμνήστου Πετρίδου εἶναι ὁ θεσμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ δεύτερον ἡ πρόνοια αὐτοῦ περὶ ἀνεγέρσεως διδακτηρίων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ ὧν διέθεσε καὶ ἓν μέρος τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Μετὰ πάροδον χρόνου τινὸς καὶ ἰδίως τῷ 1899 παρουσιάζεται νέα ἀνακαίνισις καὶ ἄλλη πρόοδος εἰς τὴν Ἐκπαίδευσίν μας μὲ τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Ἀθανασίου Εὐταξία, διὰ τῶν ὁποίων τῷ 1899 ἐπῆλθον αἱ ἑξῆς σοβαραὶ μεταβολαὶ εἰς τὴν Δημοτικὴν καὶ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Κατ’ αὐτὴν τὰ Δημοτικά μας Σχολεῖα διαιροῦνται εἰς κεχωρισμένα ἀλλήλων διάφορα εἴδη, ἤτοι: 1) Τὰ πλήρη Δημοτικὰ Σχολεῖα μὲ ἑπτὰ τάξεις ὑπὸ ἑπτὰ διδασκάλους καὶ εἰς ἑπτὰ αἰθούσας. 2) Τὰ πολυτάξια Δημοτικὰ Σχολεῖα, ὅπου ἕξ ἢ πέντε ἢ τέσσαρες ἢ τρεῖς διδάσκαλοι ἐν ἰσαρίθμοις αἰθούσαις διδάσκουσι τοὺς μαθητὰς τῶν ἑπτὰ δημοτικῶν τάξεων. 3) Τὰ Διτάξια Δημοτικὰ Σχολεῖα, ὅπου οἱ μαθηταὶ τῶν ἑπτὰ τάξεων διδάσκονται ὑπὸ δύο διδασκάλων εἰς δύο αἰθούσας. 4) Τὰ Μονοτάξια Δημοτικὰ Σχολεῖα, ὅπου ἑπτὰ τάξεων μαθηταὶ διδάσκονται ὑπὸ ἑνὸς διδασκάλου ἐντὸς μιᾶς αἰθούσης. 5) Τὰ Γραμματεῖα, ὅπου πτυχιοῦχοι Ὑποδιδασκαλείων, καλούμενοι Γραμματισταί, ἐδίδασκον τοὺς μαθητὰς τεσσάρων τάξεων ἐν μιᾷ αἰθούσῃ καὶ 6) Τὰ Ἡμιμερήσια, ὅπου ὁ αὐτὸς διδάσκαλος ἐδίδασκε πρὸ μεσημβρίας μὲν τοὺς μαθητὰς ἑπτὰ τάξεων ἐν ἑνὶ χώρῳ, τὰς δὲ μεταμεσημβρινὰς ὥρας τοὺς μαθητὰς ἄλλων ἑπτὰ τάξεων ἐν ἑτέρῳ χώρῳ. Ἡ Μέση Ἐκπαίδευσις ἐτροποποιεῖτο διὰ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων τοῦ κ. Ἀθ. Εὐταξία: 1) Περὶ διδασκάλων καὶ καθηγητῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τῶν ὁποίων καθωρίζοντο αʹ) τὰ προσόντα, ὁ ἀριθμὸς καὶ ὁ μισθὸς αὐτῶν, βʹ) ἡ μόρφωσις τούτων καὶ γʹ) ἡ μετάθεσις, αἱ πειθαρχικαὶ ποιναὶ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀποχωρήσεώς των ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. 2) Σοβαρὸν νομοσχέδιον ἦτο τὸ ἀφορῶν τὴν διοίκησιν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἤτοι αʹ) περὶ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, βʹ) περὶ Ἐπιθεωρητῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ γʹ) περὶ Γυμνασιαρχῶν, Λυκειαρχῶν, τακτικῶν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. 3) Περὶ μαθητῶν, ἤτοι αʹ) περὶ εἰσιτηρίων καὶ κατατακτηρίων ἐξετάσεων αὐτῶν, βʹ) περὶ προαγωγικῶν ἐξετάσεων αὐτῶν, γʹ) περὶ ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων αὐτῶν, δʹ) περὶ ἐγγραφῶν καὶ μεταγραφῶν αὐτῶν καὶ εʹ) περὶ ἀπουσιῶν, καθηκόντων καὶ ποινῶν αὐτῶν. 4) Τὸ περὶ διδακτηρίων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ 5) Περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ κατ’ οἶκον διδασκαλίας ἐν τῇ Μέσῃ Ἐκπαιδεύσει κλπ. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα τῆς Παιδείας ἡμῶν, ὅτε τῷ 1905 τὰ σχολεῖα τῆς Στοιχειώδους ἡμῶν Ἐκπαιδεύσεως ἦσαν ἐν ὅλῳ 2684, ἐξ ὧν δημόσια μέν, κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ σχολεῖα ἦσαν 938, πολλὰ ὅμως ἄλλα, ἀνερχόμενα εἰς 795, εὑρίσκοντο εἰς χοιροστάσια καὶ βουστάσια καὶ ἀχυρῶνας καὶ ἐκκλησίας, ὑπὸ τὰ δένδρα καὶ περὶ τὰ νεκροταφεῖα τελείως βεβαίως ἀκατάλληλα διὰ τὸν ὑψηλόν των προορισμόν, ἀλλὰ καὶ τελείως ἀνθυγιεινὰ καὶ ἀπαίσια. Τῷ 1908 παρουσιάζεται μία νέα βελτίωσις εἰς τὴν Ἐκπαίδευσίν μας, ἡ ὁποία εἰσήχθη ἀπὸ τὸν κ. Σπυρ. Στάην, τὰ σπουδαιότερα τῶν νομοσχεδίων τοῦ ὁποίου εἶναι τὰ ἑξῆς: 1) Τὸ περὶ ὀργανώσεως τῆς γυναικείας Ἐκπαιδεύσεως. 2) Τὸ περὶ ἱδρύσεως Διδασκαλείου θηλέων. 3) Τὸ περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Διδασκαλείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. 4) Τὸ περὶ ἱδρύσεως Διδασκαλείου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. 5) Τὸ περὶ Ἑλληνικῶν Σχολείων καὶ Γυμνασίων. 6) Τὸ περὶ ἐξετάσεων τῶν μαθητῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Ἑλληνικοῖς Σχολείοις. 7) Τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΒΧΚΑʹ νόμου «περὶ γυμναστικῆς κλπ.». 8) Τὸ περὶ μισθώσεως διδακτηρίων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. 9) Τὸ περὶ διορισμοῦ ἐπιστατῶν καὶ ὑπηρετῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. 10) Τὸ περὶ διδακτηρίων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. 11) Τὸ περὶ τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως. 12) Τὸ περὶ τῶν ἐξ Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας καὶ Βουλγαρίας καταγομένων διδασκάλων. 13) Τὸ περὶ ἐπιμελητῶν καὶ βοηθῶν κλινικῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. 14) Τὸ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν γραφείων τῆς Πρυτανείας τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. 15) Τὸ περὶ ἀνωτέρου διδακτικοῦ προσωπικοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. 16) Τὸ περὶ ἑρμηνείας τοῦ 4 ἄρθρου τοῦ ΣΛʹ νόμου τοῦ 1852 «περὶ Καταστατικοῦ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος». 17) Τὸ περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. 18) Τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ «περὶ διδακτικῶν βιβλίων» νόμου καὶ 19) Τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ δʹ ἐδαφίου τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ ͵ΓϞΗʹ νόμου «περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ἀλλ’ ἂς προχωρήσωμεν, κύριοι, ὀλίγον. Ἂν εἰς τὸ 1911 ρίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὴν Ἐκπαίδευσίν μας, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἴχομεν τότε 1205 Δημοτικὰ Σχολεῖα ἀρρένων πλήρη καὶ 1358 κοινὰ ἢ Γραμματεῖα, ἤτοι ἐν ὅλῳ 2563 Σχολεῖα Δημοτικὰ μὲ 170.000 μαθητάς. Εἴχομεν τότε ἐπίσης 280 Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, ὧν αἱ μὲν δύο τελευταῖαι τάξεις εἶχον 15.000 μαθητὰς καὶ ἡ τρίτη 5340 μαθητάς. Τὸ διατιθέμενον τότε διδακτικὸν προσωπικὸν περιελάμβανε δημοδιδασκάλους μὲν 2060, Γραμματιστὰς δὲ καὶ Γραμματοδιδασκάλους 1358· ἐν ὅλῳ διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν εἴχομεν 3418 πρόσωπα. Διὰ δὲ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν 1075 διδάκτορας, τελειοδιδάκτους καὶ προσωπικόν. Καὶ ἀκριβέστερον, Φιλολόγους μὲν 450, Μαθηματικοὺς 120, Φυσικοὺς 60, Θεολόγους 70, Φροντιστηριακοὺς (διδασκάλους ἐκ Φροντιστηρίων) 200, διδασκάλους ἐκ τῶν Ἐπιτροπειῶν 140, τῆς Γαλλικῆς 35. Καὶ τὸ Κράτος διὰ μὲν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων ἐπλήρωνε 2.447,000, διὰ τὴν Γυμνασιακὴν του ἐκπαίδευσιν 1.127,000· ἤτοι ἐν ὅλῳ 3,604,000. Τῇ 20 Νοεμβρίου 1913 παρουσιάζεται εἷς μέγας σταθμός, τοῦ ὁποίου ἱδρυτὴς εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαμίας συνάδελφος, ὁ κ. Τσιριμῶκος. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτοῦ τοῦτο, 1ον ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις εἶναι ἑνιαία, ὁμοιόμορφος καὶ κοινὴ διὰ πάντας τοὺς Ἑλληνόπαιδας, ἀποτελουμένη κατ’ ἀρχὰς ἐξ ἑνὸς μόνον κύκλου ἑξαετοῦς, 2ον ἡ ἔναρξις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἄρχεται μετὰ τὸ πέρας τοῦ κύκλου τούτου, 3ον σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Παράλληλα, ἤτοι ἀνεξάρτητα ἀπ’ ἀλλήλων, ἕκαστον μὲ ἕνα ἰδιαίτερον καὶ αὐτοτελῆ κύκλον μαθημάτων, βραχύτερον μὲν τὸ διὰ τὴν Μέσην κοινωνικὴν τάξιν, ἐκτενέστερον δὲ τὸ διὰ τὴν Ἀνωτέραν τάξιν προοριζόμενον. Καὶ ἐν μὲν τῷ Ἀστικῷ Σχολείῳ τῷ προωρισμένῳ διὰ τὴν Μέσην Ἀστικὴν τάξιν ἡ φοίτησις ὡρίζετο τριετής, ἐν δὲ τῷ Γυμνασίῳ τῷ προωρισμένῳ διὰ τὴν Ἀνωτέραν Ἀστικὴν τάξιν ἡ φοίτησις ἦτο ἑξαετής. Ἕκαστον τῶν δύο τούτων Σχολείων ἐπεδίωκε τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ ἀποστολῆς, ἔχον πρόγραμμα ἀνεξάρτητον τὸ ἓν τοῦ ἑτέρου καὶ ἀριθμὸν ἀνάλογον ἀκριβῶς τῶν δι’ ἑκατέραν τάξιν προοριζομένων μαθητῶν, 5–6 πρὸς 1. Καὶ τῆς μὲν Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καθώριζε αʹ) τὸ πρόγραμμα καὶ τὴν φοίτησιν, βʹ) Τὰ Νηπιαγωγεῖα καὶ Δημοτικὰ Σχολεῖα, γʹ) τοὺς διδασκάλους. Καὶ ἐπέμενεν ἰδιαιτέρως εἰς τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν, τῆς μεταθέσεως αὐτῶν, τῆς ἀποστάσεως, τῆς ἀδείας, τῆς διοικήσεως, τῶν ποινῶν, τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν καθηκόντων, τῶν συντάξεων καὶ τῶν μέτρων πρὸς συμπλήρωσιν τῆς μορφώσεως αὐτῶν, δʹ) τὰς σχολικὰς Ἐπιτροπάς, διδακτήρια, σχολικοὺς κήπους, γυμναστήρια, σχολικὰ ἔπιπλα, διδακτικὰ ὄργανα καὶ σχολικὰς βιβλιοθήκας, εʹ) τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τῆς δὲ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καθώριζε αʹ τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τὸν σκοπὸν αὐτῶν, τὴν διάρκειαν τῆς φοιτήσεως, τὰ μαθήματα καὶ τὴν ἵδρυσιν σχολείων (Τριτάξια Ἀστικὰ σχολεῖα, Ἑξατάξια Γυμνάσια), βʹ) τοὺς μαθητάς, ἤτοι τὴν φοίτησιν αὐτῶν τὴν προαγωγήν, τὰς ἐξετάσεις καὶ τὰς ποινάς, γʹ) τοὺς διδασκάλους τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ δʹ) τὰ σχολεῖα ἀναγνωριζόμενα καὶ σχολεῖα ἰδιωτικά. Τῇ 9 Φεβρουαρίου 1915 ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐκτελεῖ ἓν σοβαρὸν ἔργον ἐν τῇ Ἐκπαιδεύσει. Ἀποφασίζει καὶ κωδικοποιεῖ τοὺς νόμους 240 καὶ 567 «περὶ Διοικήσεως» εἰς ἕνα ἑνιαῖον νόμον ὑπ’ ἀριθμὸν 567 καὶ ὁρίζει δεκαμελὲς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο, τελείως πλέον ἀνεξάρτητον ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ὑποστῇ τὴν πίεσιν τῶν ἑκάστοτε ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὸ μέγα καὶ σοβαρώτατον αὐτοῦ ἔργον τῆς διαπλάσεως τῆς Παιδείας, τῆς ἀνευρέσεως, τῆς ὑποδείξεως καὶ θεραπείας τῶν τρωτῶν ταύτης καὶ τῆς ἐνδελεχοῦς μορφώσεως τοῦ Λαοῦ. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο προσέφερε βεβαίως ὑπηρεσίας τινάς, ἀλλ’ ὁ θεσμὸς νὰ προέρχεται τοῦτο ἐκ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου παρουσίασεν ἐν τῇ πράξει ἐλλείψεις, διὰ τὰς ὁποίας τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον κάμνει μερικὰς τροποποιήσεις. Ὅσοι, κύριοι, ἐμελέτησαν σοβαρῶς τὰ ἐκπαιδευτικά μας ζητήματα κατέληξαν πάντες ἀνεξαιρέτως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἐκπαίδευσίς μας νοσεῖ σοβαρῶς καὶ ἔχει πολλὰ τὰ τρωτά. Καὶ τὰ τρωτὰ ταῦτα εἶναι κυρίως δύο, τὰ σπουδαιότερα. Ἤτοι πρῶτον δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Κράτος διδακτήρια, ἑξατάξια δὲ Γυμνάσια δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἰμὴ ὀλίγα τινὰ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Καὶ δεύτερον δὲν ὑπάρχει τὸ ἀναγκαιοῦν διδακτικὸν προσωπικόν. Σήμερον ἐλλείπουσιν ὑπὲρ τοὺς χιλίους καθηγηταὶ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ μόνον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Εἰς χειροτέραν δὲ ἔτι κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ προσωπικὸν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεώς μας. Ἐπὶ 8,500 σχολείων Δημοτικῶν ἑξαταξίων ὑπάρχουσι περίπου ἰσάριθμοι δημοδιδάσκαλοι, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον 3,000 ἔχουσι πτυχίον Διδασκαλείου. Ὅλοι οἱ λοιποὶ ἔχουσιν ἀπολυτήρια Ἑλληνικοῦ καὶ ἀπολυτήρια Δημοτικοῦ Σχολείου. Καὶ ἑπομένως εἷς ἀπόφοιτος Δημοτικοῦ Σχολείου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ διδάσκῃ εἰς τὸ σχολεῖόν του διάφορα μαθήματα καθ’ ἑκάστην! Ἐπειδὴ δὲ τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀδύνατον, ἡ δὲ Πολιτεία γνωρίζει ἄριστα ὅτι ὁ διδάσκαλος οὗτος δὲν ἐπαρκεῖ καὶ δὲν φθάνει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, καὶ ὅμως ἀνέχεται τοῦτο σιωπηλῶς καὶ δὲν τὸ διορθώνει ἐγκαίρως καὶ ἀποτελεσματικῶς, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ Πολιτεία αὕτη δὲν θέλει τὴν μόρφωσιν τοῦ Λαοῦ καὶ τὴν ἐκλαΐκευσιν τῆς Παιδείας. Καὶ τοῦτο εἶναι φοβερόν. Σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην τελείων Δημοτικῶν σχολείων, ὅπου ὁ Λαὸς νὰ ἀναπτύσσεται πνευματικῶς καὶ σωματικῶς καὶ νὰ διδάσκεται πρακτικῶς ὅλας τὰς εἰς πάντα ἄνθρωπον ἀναγκαίας γνώσεις. Ἔπειτα ἔχομεν ἀνάγκην ὀλίγων ἔστω, ἀλλὰ καλῶς συγκεκροτημένων καὶ πρακτικῶν, Σχολῶν, ὅπου νὰ παρασκευάζωνται τελείως οἱ ἐξερχόμενοι τῶν Δημοτικῶν σχολείων καὶ μέλλοντες νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἢ νὰ σπουδάσωσι τέχνην τινά. Καὶ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς στοιχειώδους μας ταύτης ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ ληφθοῦν σύντονα καὶ ὡρισμένα μέτρα, καὶ ταῦτα εἶναι, νομίζω, τὰ ἑξῆς: Πρέπει τὰ Ἀστικὰ Ἐκπαιδευτήρια, διατηροῦντα τὴν αὐτοτέλειαν καὶ ἀνεξαρτησίαν των, νὰ εἶναι διάφορα τῶν Ἀγροτικῶν Ἐκπαιδευτηρίων. Καὶ Ἀγροτικὰ μὲν θὰ εἶναι πάντα τὰ Δημοτικὰ σχολεῖα τῶν μικρῶν συνοικισμῶν μέχρις 700, τὸ πολὺ 1000 κατοίκων. Ἀστικὰ δὲ πάντα τὰ λοιπά. Εἰς τὰ Ἀγροτικὰ Δημοτικὰ σχολεῖα ἡ φοίτησις νὰ εἶναι τετραετής, τὰ δὲ διδασκόμενα μαθήματα κατάλληλα, ὥστε μετὰ τῶν γνώσεων ν’ ἀναπτύσσεται καὶ τὸ πνεῦμα καὶ νὰ διαπλάσσεται ἡ καρδία, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ καλλιεργῆται ἡ ἀγάπη πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν γεωργικὴν ἐνασχόλησιν. Εἰς τὰ Ἀστικὰ ἀφ’ ἑτέρου σχολεῖα ἡ φοίτησις νὰ εἶναι ἑξαετής, ὅπου νὰ διδάσκωνται εὐρύτερόν πως τὰ νεοελληνικὰ καὶ φυσιογνωστικὰ μαθήματα, ἀλλὰ καὶ γνώσεις τινὲς πρακτικαί, τεχνολογικαὶ καὶ χειροτεχνικαί, ἀναλόγως τῶν τοπικῶν ἐνασχολήσεων τῶν κατοίκων, ἐμπορικά τινα μαθήματα καὶ τὰ δικαιώματα καὶ καθήκοντα τοῦ Ἕλληνος πολίτου. Μία δὲ βελτίωσις καὶ αὔξησις τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, μία σύντονος ἀνέγερσις τῶν ἀναγκαιούντων διδακτηρίων καὶ ἐφοδιασμὸς αὐτῶν διὰ τῶν ἀπαραιτήτων διδακτικῶν ὀργάνων δύναται μετά τινα χρόνον νὰ παράσχῃ ἡμῖν μίαν καλὴν προκαταρκτικὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Μὴ λησμονῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναμόρφωσις τῆς Παιδείας ἔχει ἀνάγκην καὶ κόπου πολλοῦ καὶ χρόνου μακροῦ, ἀλλὰ καὶ δαπάνης οὐ μικρᾶς καὶ πείρας σοφῆς. Πρέπει δὲ ἀπαρεγκλίτως ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις νὰ εἶναι ἐμπεπιστευμένη εἰς χεῖρας ἱκανὰς καὶ ἐγκεφάλους ἐμπνευσμένους καὶ διδασκάλους γνωρίζοντας τὸ ὑψηλόν των καθῆκον καὶ τὴν ἱερότητα τοῦ ἐπαγγέλματός των. Θέλετε Μέσην καὶ Ἀνωτέραν Ἐκπαίδευσιν καλὴν καὶ καρποφόρον; φροντίσατε πρῶτον ἐπιμελῶς διὰ τὴν προκαταρκτικὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, ὅπως οὕτω θέσητε ἑδραίαν τὴν βάσιν τῆς Μέσης καὶ Ἀνωτέρας Παιδείας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἠθικοποιήσητε τὰς μεγάλας λαϊκὰς μάζας, νὰ ἐμπεδώσητε τὴν εὐνομίαν καὶ νὰ προπαρασκευάσητε τὴν εὐδαιμονίαν τῆς Πατρίδος. Εἰς τὰς ἁπαλὰς καρδίας τῶν παίδων πρέπει σύντονον νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της ἡ Πατρίς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν, τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα εἶναι τὰ ἑξῆς: Νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων καὶ Γυμνασίων, καταργουμένων ἐξ αὐτῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχουσι λίαν μικρὸν ἀριθμὸν μαθητῶν. Νὰ αὐξηθῇ κατὰ ἓν ἔτος ἡ ἐν τῇ κατωτέρᾳ βαθμίδι τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως φοίτησις, καθισταμένη τετραετής. Οἱ κύκλοι τῶν μαθημάτων δέον νὰ ὁρισθῶσιν εὐρύτεροι, ὥστε νὰ συμπληροῦται ἡ διδασκαλία τῆς Γραμματικῆς καὶ τοῦ Συντακτικοῦ τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης, νὰ διδάσκωνται εὐρύτερον ἡ Νεοελληνική, τὰ Μαθηματικὰ καὶ τὰ Φυσιογνωστικά. Τὰ Γαλλικὰ ἢ τὰ Ἀγγλικὰ νὰ διδάσκωνται ἀπὸ τῆς δευτέρας τάξεως ἐπὶ τρεῖς ὥρας τὴν ἑβδομάδα, εἰς δὲ τὴν τετάρτην τάξιν καὶ στοιχειώδεις τινὲς ἐμπορικαὶ γνώσεις καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου. Διὰ τὰ Γυμνάσια οἱ εἰδικοὶ τῷ 1914 κατόπιν ἐπισταμένων μελετῶν κατέληξαν εἰς τοῦτο. Ἡ ἀνωτέρα βαθμὶς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως νὰ παραμείνῃ τετραετής, τὸ Γυμνάσιον. Καὶ εἰς μὲν τὰς δύο πρώτας τάξεις νὰ διδάσκωνται πάντες κοινῶς οἱ μαθηταὶ τῶν τάξεων τούτων, ἀπὸ δὲ τῆς τρίτης τάξεως νὰ διαιρῆται ἕκαστον Γυμνάσιον εἰς δύο διετῆ τμήματα, ἤτοι ἓν μὲν Κλασσικόν, ὅπου νὰ προπαιδεύωνται οἱ θέλοντες νὰ σπουδάσωσιν ἱστορικήν τινα ἐπιστήμην, καὶ ἓν Πραγματικόν, ὅπου νὰ προπαρασκευάζωνται οἱ μέλλοντες νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς θετικὰς ἐπιστήμας. Διότι σήμερον οἱ ἀποφοιτῶντες τῶν Γυμνασίων εἶναι τόσον ἀτελῶς μεμορφωμένοι καὶ τόσον ὀλίγον ἀποκομίζουσι τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν κλασσικὴν ἀρχαιότητα, ὥστε οὐδέποτε σχεδὸν ἀναγινώσκουσι κατ’ ἰδίαν τὸν Ὅμηρον καὶ Αἰσχύλον, τὸν Σοφοκλῆ καὶ Εὐριπίδην, διὰ νὰ παραλείψω ὅλους τοὺς ἄλλους ἀρχαίους ἀθανάτους συγγραφεῖς μας. Εἰς τὰ Γυμνάσια δέον ἀπαραιτήτως νὰ διδάσκεται οὐχὶ μόνον ἡ Γαλλικὴ ἀλλ’ ἰδίως ἡ Ἀγγλική, ἴσως δὲ καὶ ἡ Γερμανικὴ γλῶσσα. Ὁ ἀριθμὸς καὶ αἱ ἕδραι τῶν Προγυμνασίων καὶ Γυμνασίων νὰ καθορισθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἐν συνεργασίᾳ ὑποχρεωτικῇ μετὰ τῶν οἰκείων ἐπιθεωρητῶν, ἕκαστον δὲ Προγυμνάσιον καὶ ἕκαστον Γυμνάσιον νὰ ἔχῃ ἴδιον διδακτήριον καὶ ἰδίαν Διεύθυνσιν. Ἡ ἐγγραφὴ τῶν μαθητῶν εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου νὰ γίνεται μετὰ αὐστηρὰν εἰσιτήριον δοκιμασίαν. Νὰ μὴ ἐπιτρέπεται δὲ εἰς ἑκάστην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου ἡ ἐγγραφὴ πλειοτέρων μαθητῶν τῶν 50, οὔτε ἡ διαίρεσις ἢ ἡ κατάργησις τάξεώς τινος δι’ ὑπερβάλλοντα ἀριθμὸν μαθητῶν ἢ δι’ ἔλλειψιν τοιούτων. Νὰ οἰκοδομηθῶσιν εἰδικὰ διδακτήρια δι’ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα καὶ Γυμνάσια καὶ νὰ ἐπισκευασθῶσι καὶ διαρρυθμισθῶσι τὰ ὑπάρχοντα κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Παιδαγωγικῆς καὶ τῆς Ὑγιεινῆς, ἐφοδιαζόμενα δι’ ὅλων τῶν χρειωδῶν διδακτικῶν ὀργάνων καὶ σκευῶν, διότι ἡ ἐκπαίδευσις ἡμῶν εἶναι ἀτελὴς καὶ ἀπὸ ἀνθρωπιστικὴν ἔτι ἄποψιν σήμερον, ἐκτὸς τοῦ ἀτελοῦς τῆς πραγματικῆς ἀπόψεως τῆς μορφώσεως τῶν παίδων μας. Καὶ νὰ ἱδρυθῶσιν Ἐπαγγελματικαί τινες Σχολαὶ διὰ τὴν μεσαίαν κοινωνικὴν τάξιν μὲ πρόγραμμα αὐστηρῶς προσηρμοσμένον καὶ ἀνάλογον πρὸς τὰς ἑκασταχοῦ κρατούσας ἐνασχολήσεις τῶν κατοίκων. Διότι ἡ Ἐκπαίδευσις ἡμῶν σήμερον εἶναι μονόπλευρος καὶ βαδίζει μόνον μὲ τὸν ἕνα πόδα, εὐνοεῖ κυρίως καὶ ὑποστηρίζει μόνον τὰς κλασσικὰς σπουδὰς καὶ τὰς θεωρητικὰς ἐπιστήμας, ἀποστρέφεται δὲ δυστυχῶς καὶ μονονουχὶ περιφρονεῖ, ὡς μὴ ὤφελε, τὰς πλουτοπαραγωγοὺς πηγὰς τῆς Χώρας μας. Αἱ γενικαὶ αὗται γραμμαί, κύριοι, δεικνύουν, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἀφ’ ἧς ἔτυχε τῆς ἐλευθερίας της ἐζήτησεν ἐπειγόντως καὶ ἔλαβε μέτρα σοβαρώτατα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Λαοῦ καὶ τὴν μόρφωσιν τῆς Κοινωνίας. Γνωρίζω βεβαίως ὅτι κατὰ τοὺς χρόνους τῆς τόσον μακραίωνος δουλείας τοῦ Γένους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ὅλα τὰ μέσα τῆς μορφώσεως καὶ ἀναπτύξεως.

§293Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἔχετε πολὺ ταπεινὴν ἰδέαν περὶ τῆς θέσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Τουρκίᾳ.

§294ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν μὲ ἀντελήφθη ποσῶς. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ ἔχω τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ διετύπωσα ἤδη. Γνωρίζετε δὲ ὅτι τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ σεῖς περὶ τῆς μορφώσεως τοῦ ὑποδούλου Ἔθνους τὴν ἔχει καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ, διότι ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ κατάγεται ἐξ ὑποδούλων μερῶν καὶ γνωρίζει ἄριστα τὰ πράγματα καὶ βλέπει εἴπερ τις καὶ ἄλλος τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῆς Παιδείας τόσον τοῦ νῦν ὑπολειφθέντος δούλου Ἔθνους, ὅσον ἄριστα γνωρίζει καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς παιδείας μας καθ’ ὅλους τοὺς αἰῶνας τῆς δουλείας μας. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν ἤδη, κύριοι, εἰς μερικὰς λεπτομερείας, οὐχὶ βεβαίως μικρᾶς σημασίας καὶ σπουδαιότητος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας σκέπτεται, μᾶς λέγει, νὰ ἀποστείλῃ ἕνα μέγαν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀριθμὸν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των διὰ νὰ δυνηθῇ οὕτω νὰ πολλαπλασιάσῃ καὶ βελτιώσῃ τὴν ὅλην Ἐκπαίδευσιν. Εἶναι βεβαίως ἄριστον τὸ μέσον καὶ καρποφόρον τὸ μέτρον. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην πρῶτον καὶ κύριον νὰ μὴ ἀποστείλῃ περισσότερον τῶν δύο ἐτῶν ἕκαστον τῶν λειτουργῶν τούτων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Πάντες ὅσοι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εὑρεθῶσιν ἐκτὸς τοῦ Κράτους πρὸς συμπλήρωσιν σπουδῶν καὶ εὐρυτέρας μελέτης, ὅταν γνωρίζωσι τὴν γλῶσσαν τοῦ μέρους εἰς τὸ ὁποῖον μεταβαίνουν, ἀναγνωρίζουσι πάντες ὅτι ἓν διάστημα διετὲς εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των. Δι’ αὐτό, ἀντὶ νὰ ἔχητε τρία καὶ τέσσαρα ἔτη, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐὰν ὡρίζετο ἐπακριβῶς δύο ἔτη. Ζητῶ ὅμως ἐπιπροσθέτως ἕνα ὅρον, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποστέλλωνται οἱ λειτουργοὶ οὗτοι τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ζητῶ ἀπαραιτήτως τὴν γνῶσιν τῆς γλώσσης τοῦ μέρους εἰς τὸ ὁποῖον οὗτοι ζητοῦσι καὶ ἀποστέλλονται. Ἂν δηλαδὴ θέλετε νὰ τοὺς ἀποστείλητε εἰς τὴν Γερμανίαν, κρίνω ἐπάναγκες νὰ γνωρίζωσιν οὗτοι ἐκ τῶν προτέρων τὰ Γερμανικὰ καὶ μόνον διὰ μίαν διετίαν νὰ ἀποστέλλωνται. Διότι, ἂν τοὺς ἀποστείλετε διὰ 3 ἢ 4 ἔτη, οὗτοι, παραμένοντες ἐπὶ τόσον συνεχῆ χρόνον, δὲν θὰ ἐπιστρέψουν πλέον ἢ καὶ ἂν ἐπιστρέψουν δὲν θὰ δύνασθε πλέον νὰ τοὺς μεταχειρισθῆτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι θὰ ἔχωσιν ἀξιώσεις πολλὰς καὶ διότι ὑπέστησαν βαθυτέραν τὴν ἐπίδρασιν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ ἢ ἀμερικανικοῦ περιβάλλοντος καὶ εἶναι ἀκατάλληλοι διὰ τὸ ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον τοὺς προορίζετε.

§295Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ποῦ θὰ τοὺς βρῆτε νὰ τὴν γνωρίζουν;

§296ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ τοὺς ὑποχρεώσητε νὰ τὴν μάθουν καὶ νὰ τὴν γνωρίζουν τὴν γλῶσσαν τοῦ Τόπου ὅπου προτιμοῦν νὰ μεταβοῦν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των. Ἔπειτα, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, εἶναι ἐπίσης ἀπόλυτος ἀνάγκη, νομίζω, νὰ τοὺς παρακολουθήσητε καὶ νὰ μὴ τοὺς ἀφήσητε ἀδεσπότους, ἄνευ ἐπιτηρήσεως καὶ ἄνευ προϊσταμένης τινὸς ἐποπτικῆς Ἀρχῆς. Ὅταν θὰ ἀποστείλητε ὅσους θὰ ἀποστείλητε εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς μόρφωσιν, νὰ μὴ τοὺς ἀποστείλητε κεχωρισμένως, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀποστείλητε καθ’ ὁμάδας καὶ ὑπὸ ὡρισμένην ἐποπτείαν. Μάλιστα νομίζω ὅτι, ὅτε εὑρισκόμεθα πρὸ τεσσάρων ἐτῶν εἰς Παρισίους, ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Βενιζέλος ἐσκέφθη, νομίζω, καὶ ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου ζητήματος. Καὶ μάλιστα, πιθανῶς δὲ νὰ περιῆλθε καὶ εἰς γνῶσιν ὑμῶν τοῦτο, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ μία προϊσταμένη ἐκεῖ Ὑπηρεσία, εἴτε εἰς τὴν Πρεσβείαν εἴτε εἰς ἄλλο κατάστημα τὸ ὁποῖον νὰ διευθύνῃ καὶ ἐποπτεύῃ ἡ Πρεσβεία, καὶ οὕτω νὰ εὑρίσκωνται ὅλοι οἱ ἐκεῖ ἐκπαιδευόμενοι πάντοτε ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν ἑνὸς προϊσταμένου προσώπου καὶ μιᾶς ἐπισήμου Ἀρχῆς. Ἔπειτα εἶναι ἀνάγκη, νομίζω, νὰ τοὺς θέσητε καὶ κάτι τι εἰς τοὺς ὅρους τῆς παροχῆς τῆς ὑποτροφίας, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ὅταν ἐπιστρέψωσι, νὰ ἐπανέρχωνται εὐχαρίστως, ἀλλὰ καὶ ὑποχρεωτικῶς, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, διότι ὅλοι ὅσοι ἀποστέλλονται δαπάναις τοῦ Κράτους δὲν θὰ προσφέρωσιν εὐχαρίστως τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Κράτος ἐπιστρέφοντες ἐξ Εὐρώπης.

§297Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει διάταξις εἰς τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ὑπηρετήσουν ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα· ἄλλως θὰ μᾶς ἐπιστρέψουν τὰ χρήματα.

§298ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ναί, ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ Ὑπηρεσία σας, ἡ ὁποία ἀντέγραψε τοὺς ἤδη ἀπὸ μακροῦ ὑπάρχοντας κανονισμοὺς τούτους καὶ τὰς διατάξεις, γνωρίζει ἄριστα ὅτι οἱ ἀνεψιοὶ τοῦ Α ἢ Β Ὑπουργοῦ ἢ πολιτευομένου καὶ ἰσχυροῦ γνωρίζουσι πῶς νὰ διαφεύγουν τὰς ὑποχρεώσεις των ταύτας. Αἱ διατάξεις αὗται παραμένουσιν μόνον εἰς τὸ χαρτί, ἀλλὰ δὲν ἐφαρμόζονται, τὸ δὲ Κράτος καὶ ἡ Ὑπηρεσία ζημιοῦνται. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσω σύντονον τὴν προσοχήν σας, κύριε Ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπίσης νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἑτέρου λίαν σοβαροῦ ζητήματος τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι τὰ διδακτικὰ βιβλία ἀπετέλεσαν ζήτημα σοβαρὸν ἀπὸ μακροῦ χρόνου, ὁπότε καὶ ἐφείλκυσαν ἀκριβῶς τὴν προσοχὴν τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τῇ 3 Μαΐου 1872 ἐσχηματίσθη μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τοὺς ἀοιδίμους Λέοντα Μελᾶν, Κωνσταντῖνον Παπαρρηγόπουλον, Γρηγόριον Παπαδόπουλον καὶ Δημήτριον Στεφ. Μαυροκορδάτον, οἱ ὁποῖοι, προκειμένου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, εἶχον ὁρίσει τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ γίνωνται τὰ διδακτικὰ βιβλία τοῦ Κράτους. Καὶ ὁ μὲν τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν βιβλίων διὰ μίαν δεκαετίαν δὲν εἶναι βεβαίως κακός. Ἀλλὰ θὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ ἐπὶ τοῦ ἑπομένου ζητήματος. Νὰ μὴ ἐκλεγῇ ἓν μόνον βιβλίον διὰ τὸ σχολεῖον. Διότι ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται περὶ ἑνὸς μόνου τοιούτου βιβλίου, ἐὰν μὲν τοῦτο εἶναι ἄριστον, τότε ἔχει καλῶς. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι τοῦτο ἄριστον, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς τοιούτου ἐγκεκριμένου βιβλίου, νὰ εἶναι δύο, ὥστε νὰ δύναται ἕκαστος λειτουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐκλέγῃ τὸ Α ἢ τὸ Β ἢ τὸ Γ βιβλίον, τὸ ὁποῖον νὰ προτιμᾷ ὡς μᾶλλον αὐτῷ ἀρεστόν, ὡς μᾶλλον κατάλληλον εἰς τὸν χαρακτῆρά του καὶ τὴν ψυχοσύνθεσίν του. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέψητε, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐπακριβῶς τὴν περίφημον γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ Λέων Μελᾶς μαζὶ μὲ τὸν ἀείμνηστον Παπαρρηγόπουλον περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τοῦ Κράτους. Αὕτη ἔχει οὕτως: «Ἀνὰ πᾶν πέμπτον ἔτος εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐκλεγομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξ ἀνδρῶν ἀδεκάστων, εἰδημόνων μέν, οὐχὶ δὲ συγγραφέων διδακτικῶν βιβλίων, ἀποζημιουμένη διὰ τὸ ἔργον αὐτῆς, ἐξετάζει πάντα τὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκδοθέντα παλαιὰ καὶ νέα διδακτικὰ βιβλία. Ἐξετάσασα δὲ αὐτὰ καὶ ἐγκρίνασα τὰ κρείττονα δημοσιεύει, ἕνα τοὐλάχιστον μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτος, κατάλογον τῶν ἐγκριθέντων μετὰ τῆς ὁρισθείσης ἑκάστου τιμῆς. Ἐκ τοῦ καταλόγου τούτου τῶν ἐγκριθέντων βιβλίων ὁ Σύλλογος τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων ὁρίζει τὰ ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Ἑλληνικοῖς Σχολείοις εἰσακτέα, εἰς δὲ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα ὁ Σύλλογος τῶν καθηγητῶν αὐτῶν. Ὁ προσδιορισμὸς παραμένει ἀμετάβλητος ἐπὶ μίαν πενταετίαν». Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἄν, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ἐλαμβάνετε τὴν καλωσύνην νὰ σημειώσητε καὶ αὐτὴν τὴν γνώμην. Εἶναι γνώμη ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ σοφοὺς ἄνδρας. Μὴ λησμονεῖτε τί ὑπῆρξεν ὁ Λέων Μελᾶς, ὁ συγγραφεὺς τοῦ «Γεροστάθη». Μὴ λησμονεῖτε ἐπίσης ὅτι ὑπῆρξαν ἕτεροι ἄνδρες σοφοί, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ἀπεπέμψατε ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τὸν λόγον ὅτι ἦσαν θερμοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς καθαρευούσης, προσενεγκόντες τὰς σπουδαιοτέρας τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν Πατρίδα, καὶ ἄλλαι προσωπικότητες συγγραφικαὶ αἱ ὁποῖαι ἐξέφρασαν ἐπίσης τὴν γνώμην, ὅπως ὁ «Γεροστάθης» καὶ μόνον αὐτός, ἐκτυπούμενος δεόντως, παραμείνῃ τὸ ἄριστον ἀναγνωστικὸν βιβλίον διαρκῶς δι’ ὅλην τὴν περίοδον καὶ ὅλας τὰς τάξεις. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι πλεῖσται ὅσαι προσωπικότητες ἐκπαιδευτικαί, αἱ ὁποῖαι ἐξήνεγκον σαφῆ καὶ ὡρισμένην τὴν γνώμην ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ βιβλίον τοῦτο ἢ ἄλλο τι νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἀναγνωστικὸν βιβλίον τοῦ Κράτους, στερεοτύπως ἐκτυπούμενον καὶ παραμένον εἰς τὸ διηνεκές, ὡς ἰσχύει ἐν Ἀγγλίᾳ. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἔχω ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν γνώμην ὅτι πρὶν ἐκφέρητε οἱανδήποτε περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκπαιδευτικῶν βιβλίων γνώμην νὰ συμβουλευθῆτε πρότερον ἐπισταμένως τὰς γνώμας αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν, ὡς εἶναι ὁ Λέων Μελᾶς, ὁ Κωνσταντῖνος Παπαρρηγόπουλος, ὁ Γεώργιος Χατζιδάκης καὶ ἄλλοι σοφοί. Δεύτερον ζήτημα ὅπερ θὰ θίξω, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν διδακτηρίων. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἐπιστήσητε ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Εἶχα τὴν εὐκαιρίαν πρὸ ὀλίγου καιροῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικοὺς ἀριθμούς, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐκ τῶν 62 διδακτηρίων τῶν Ἀθηνῶν μόνον ἑπτὰ–ὀκτὼ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξυπηρετήσωσιν ὁπωσδήποτε τὴν διδασκαλίαν τῆς πρωτευούσης. Τὰ ἄλλα εἶναι ἢ ἠρειπωμένα καὶ ἀκατάλληλα ἢ ἐπιτεταγμένα. Καὶ τὸ ζήτημα τῶν διδακτηρίων ἔπρεπε νὰ ἦτο λελυμένον ἀπὸ μακροῦ, ὅπως ἐπίσης καὶ τὰ δικαστήρια καὶ αἱ φυλακαί. Εἰς τὴν οἰκοδομὴν δὲ τῶν σχολικῶν κτιρίων δέον ἰδιαιτέραν νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, ὅπως μὴ χρησιμοποιηθῇ τὸ σύστημα τῆς οἰκοδομῆς τῶν προσφυγικῶν οἰκίσκων, τοὺς ὁποίους ἀφαρπάζει καὶ καταρρίπτει οἱοσδήποτε ἰσχυρὸς ἄνεμος. Νομίζω δὲ ὅτι ἀντὶ νὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος ἑκατομμύρια ὅλα εἰς μισθώματα σχολικῶν καταστημάτων, ἐπάναγκες εἶναι νὰ χρησιμοποιήσητε τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ θὰ ἔχητε οὕτως ἓν μέσον ἐπιτυχίας ἄριστον τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τῆς εὐπροσώπου στεγάσεως τῆς Παιδείας.

§299Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶπα προηγουμένως ὅτι ὑπέβαλα ἓν νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ τέλη αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 10,000,000 περίπου, θὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ θὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις ἑνὸς μεγάλου δανείου πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῶν διδακτηρίων.

§300ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν διδακτηρίων μὴ λησμονεῖτε ἐπίσης τὸ σχετικὸν κληροδότημα Συγγροῦ καὶ τὰ τόσα ἄλλα σχετικὰ μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν κληροδοτήματα, ἅτινα σπουδαιοτάτην θὰ προσφέρωσι τὴν ἑαυτῶν συμβολὴν καὶ βοήθειαν εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ Λαοῦ καὶ τὴν ἐξύψωσιν τῆς Παιδείας. Ἤδη, κύριοι, θὰ εἰσέλθω εἰς ἓν ἕτερον θέμα. Ἤθελα νὰ ἔβλεπα, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, νὰ ἱδρύετε μερικὰς ἰδιαιτέρας σχολὰς νυκτερινὰς χάριν τοῦ Λαοῦ καὶ τῶν ἐργαζομένων τάξεων, αἵτινες δὲν εὐκαιροῦσι τὴν ἡμέραν νὰ μορφωθῶσιν.

§301Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει καὶ περὶ αὐτῶν ἑτοίμη ἐργασία.

§302ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἴσως. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι αἱ ἡμέραι καὶ αἱ ὧραι τῆς Συνελεύσεως εἶναι περιωρισμέναι, θὰ κλείσωμεν δὲ τὰς θύρας της καὶ θὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας, χωρὶς ὅμως ἴσως καὶ νὰ γίνῃ τίποτε τὸ σχετικῶς σοβαρόν.

§303Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸν Ὀκτώβριον.

§304ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ Ὀκτώβριος, κύριε Πρόεδρε, θὰ γίνῃ Νοέμβριος καὶ ὁ Νοέμβριος Δεκέμβριος. Καὶ δὲν ἐξαρτᾶται τοῦτο μόνον ἀπὸ ἡμᾶς ἐνταῦθα. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐντολοδόχοι. Μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα ὁ Λαὸς ὅπως ἐκτελέσωμεν κἄτι τι σοβαρὸν καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐκτελέσωμεν πλήρως τὸ καθῆκόν μας. Διότι εἴμεθα καὶ θὰ εἴμεθα δωσίλογοι ἀπέναντι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπέστειλαν ἐνταῦθα. Εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς βεβαίως δὲν εἴδομεν οὔτε σχολεῖα ἰδιαίτερα οὔτε καὶ νυκτερινὰς σχολάς.

§305Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σχολεῖα ἱδρύθησαν πολλὰ εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς καὶ ὅπου ὑπάρχουν πρόσφυγες.

§306ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχετε δίκαιον, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ σχολεῖά μας εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν πλυντηρίων τῶν συνοικισμῶν ἢ εἰς τὸ ὕπαιθρον! Καὶ ἤδη εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς δύο ἔτι σοβαρὰ ζητήματα· πρῶτον εἰς τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης. Ὅτι, κύριε Ὑπουργέ, ἡ γλῶσσα τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου πρέπει νὰ εἶναι ἡ δημοτικὴ τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Περὶ τούτου, νομίζω, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Ἐπειδή, ὡς ἄλλοτε εἷς τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Ὑπουργῶν εἶπεν, ἕκαστος δικηγόρος ὑπερασπιζόμενος τὸν πελάτην του, ὑφίσταται τὴν ὑποβολὴν τῆς ὑποθέσεως τὴν ὁποίαν ὑπερασπίζεται καὶ εἰς τὸ τέλος πλειστάκις νομίζει ὁ δικηγόρος οὗτος ὅτι ὁ πελάτης του εἶναι ἀθῷος, καίτοι τὰ στοιχεῖα πάντα εἶναι ἐναντίον αὐτοῦ, φοβοῦμαι ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιόν σας πάσχει ὅ,τι καὶ ὁ δικηγόρος οὗτος. Περιλαμβάνει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἄνδρας μορφώσεως καὶ χαρακτῆρος. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, διότι εἶναι γνωσταὶ αἱ μελέται εἰς τὰς ὁποίας ἔχουν ἐγκύψει, πάσχει ὅμως, νομίζω, μίαν αὐθυποβολήν· διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι τοιαύτης μορφώσεως, ἄξιοι πραγματικῶς τῶν ἐπαίνων τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὶς τοῖς ἀπένειμε μὲ γλῶσσαν θαυμασμοῦ, δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ πιστεύσω πῶς οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὸν βίον των εἰς μίαν ἰδεολογίαν, ὑπέστησαν ἤδη τόσον ἔντονον τὴν ὑποβολὴν τῆς παρεφθαρμένης γλώσσης, ὥστε μὲ ζῆλον ὅστις φθάνει εἰς τὰ ἄκρα νὰ ὑποστηρίζωσι τὰς ἀκρότητας. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν οἱ ἀξιότιμοι αὐτοὶ κύριοι ἐψυχολόγουν ἐπακριβῶς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν εἰς ὅλας της τὰς ἐκφάνσεις καὶ ἐμελέτων τὴν λαϊκὴν αὐτῆς κατάστασιν. Δὲν εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον, ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸ 100 ἐτῶν οὔτε πρὸ 50 ἐτῶν, ἀλλ’ οὔτε καὶ πρὸ 25 ἔτι ἐτῶν. Βεβαίως ὄχι. Ἡ δημοτική μας γλῶσσα ἐξελίσσεται κανονικῶς, διότι καὶ ὁ ἐθνικός μας ὀργανισμὸς εἶναι σφριγηλὸς καὶ κανονικῶς ἐξελίσσεται. Δὲν βλέπετε τὸν Λαόν μας, ὁ ὁποῖος μετὰ μίαν φοβερὰν πολεμικὴν δεκαετίαν, μετὰ ἕνα φοβερὸν διηνεκῆ ἀγῶνα, οὐχ ἧττον ἔχει ἐντός του τόσην ζωὴν καὶ σφρῖγος τόσον; Εἶναι εἷς λαὸς σφριγῶν, ρωμαλέος καὶ μὲ εὐρύτατον μέλλον. Ὅ,τι συμβαίνει εἰς ὅλον του τὸν ὀργανισμόν, αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ Λαοῦ μας. Κάμετε, παρακαλῶ, μίαν ἐπίσκεψιν εἰς τὰ μικρὰ τῆς ὑπαίθρου Χώρας χωρία, ὅπως ἐγὼ ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ κάμνω τακτικά. Μεταβῆτε μετὰ μίαν δεκαετίαν εἰς τὸ αὐτὸ χωρίον. Καὶ τότε κατάπληκτος θὰ ἰδῆτε ὅτι δὲν ὁμιλεῖται πλέον ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν πρὸ 10 ἐτῶν ἐγνωρίζετε. Ἡ γλῶσσα ἐξελίσσεται καὶ ἐξελίσσεται καλλωπιζομένη. Ἐγὼ τουλάχιστον καταγόμενος ἀπὸ τὴν νῆσον Κάλυμνον τῆς Δωδεκανήσου ὁμολογῶ ὅτι ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν ἔμαθον ἀπὸ τοὺς γονεῖς μου ἦτο ἐντελῶς ἁπλοϊκή. Ἀλλ’ ὅταν μετὰ 10 ἐτῶν ἀπουσίαν ἐπέστρεψα εἰς τὴν πατρίδα μου ἔμεινα κατάπληκτος ἐκ τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς εἰς τὴν γλῶσσαν. Ἡ γλῶσσα ἐξελίσσεται, κύριοι; καὶ ἐξελίσσεται ἄριστα.

§307Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἐξεπλάγητε· ἀλλ’ εἰς 10 χρόνια δὲν ἐξελίσσεται ἡ γλῶσσα.

§308ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅτε ἀντὶ «Πόστα» ὅλος ὁ λαὸς λέγει «Ταχυδρομεῖον» καὶ ἀντὶ «λοκάντα» λέγει «ξενοδοχεῖον» κ.λ.π., ὅτε ἀντὶ ξένων λέξεων μεταχειριζόμεθα Ἑλληνικάς, θαυμασίας Ἑλληνικὰς λέξεις, τοῦτο δὲν εἶναι ἐξέλιξις; Ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶναι ραγδαία—καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της νὰ εἶναι ραγδαία—ἀλλ’ εἶναι βαθμιαία ἡ ἐξέλιξις τῆς γλώσσης καὶ ἡ ἀποκάθαρσις αὐτῆς.

§309Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ζήτημα ἂν αὐτὸ εἶναι πρόοδος, τὸ νὰ εἴπωμεν τὸ καπέλλο πῖλον. Τὸ «Ταχυδρομεῖον» ἐπεβλήθη διότι εἶναι ἐπίσημος λέξις, ἀλλ’ ἡ Γραμματικὴ δὲν μετεβλήθη.

§310Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχει δίκαιον ὁ ἀγορεύων ὅτι νέαι δημιουργοῦνται λέξεις· ἀλλ’ ἡ Γραμματικὴ καὶ τὸ Συντακτικὸν δὲν μεταβάλλονται.

§311ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Δʹ Ἐθνοσυνέλευσις περιλαμβάνει ἀντιπροσώπους ὄχι μόνον ὅλης τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον ὅλων τῶν Νέων Χωρῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ Κράτους Χωρῶν, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς ἠναγκάσθησαν νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ, τὸ γεγονός, λέγω, ὅτι παρέρχονται ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι οὗτοι τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁμιλοῦσιν ἄριστα, εἶναι ἀντιληπτοὶ παρ’ ὅλων ἀνεξαιρέτως καὶ ὅμως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ διακρίνητε ἂν ὁ δεῖνα πληρεξούσιος εἶναι ἀπὸ τὸ τάδε ἢ τὸ δεῖνα μέρος τῆς ἐλευθέρας ἢ δούλης Ἑλλάδος, ὅπως θὰ ἠδύνασθε νὰ τὸ διακρίνητε πρὸ 40 ἐτῶν, τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ μόνον πιστοποιεῖ, νομίζω, ὅτι ἡ γλῶσσα ἐξελίσσεται.

§312Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι τεχνητὴ ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν, διότι βγαίνομεν ἀπὸ τὸ ἴδιον σχολεῖον.

§313Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα ἔχει τὰ κατὰ τόπους ἰδιώματα· οἱ Δωδεκανήσιοι, οἱ Κρῆτες ἔχουν τὸ γλωσσικόν των ἰδίωμα, ἀλλὰ διὰ τῆς παιδεύσεως ἀπομακρύνονται τοῦ τοπικοῦ ἰδιώματος τοῦ γλωσσικοῦ καὶ προσεγγίζουν εἰς τὴν λεγομένην Κοινὴν Ἑλληνικήν, διότι ὑπάρχει μία Κοινὴ Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἰς τὴν ὁποίαν συνεννοοῦνται ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Αὐτὸ δὲν λέγεται ἐξέλιξις. Εἶναι ἀπομάκρυνσις ἐκ τοῦ ἰδιώματος πρὸς τὴν Κοινὴν Ἑλληνικήν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κοινὸν ὄργανον, τὸ κοινὸν μέσον συνεννοήσεως.

§314ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς τὰς 31 παρελθόντος Μαρτίου 1924 συνῆλθεν ἓν Συνέδριον τῶν Διδασκάλων, εἰς τὸ ὁποῖον παρεκάθισαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ἐγνώρισαν λοιπὸν εἴπερ τινὲς καὶ ἄλλοι τὴν νοοτροπίαν τῶν συνελθόντων ἐπὶ τὸ αὐτὸ διδασκάλων, τοὺς πόθους των, τὰς γνώμας καὶ σκέψεις των, τὰς ἐρριζωμένας των πεποιθήσεις. Ἂς ἀναγνώσωμεν τὸ ψήφισμα τοῦ Συνεδρίου. Τὸ ἀναγινώσκω ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα, ὅπου ἐδημοσίευσαν οὗτοι τοῦτο. (Ἀναγινώσκει). «Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Διδασκαλικῶν Συλλόγων τῆς Ἑλλάδος, ἀδελφωμένοι ἐδῶ εἰς τὴν Πανελλήνιον αὐτὴν Ἕνωσιν, ἀποτελοῦν ἕνα Σῶμα, τοὺς διαπνέει ἕνας πόθος, ὁ πόθος τῆς ἐξυψώσεως τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὴν θέσιν ἡ ὁποία τοῖς ἀνήκει καὶ πρέπει νὰ τοῖς ἀνήκῃ διὰ νὰ εἶναι ὅσον πρέπει χρήσιμοι εἰς τὸ Ἔθνος, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συγκροτήσῃ ἡ λαϊκὴ ἐκπαίδευσις πολύτιμα στοιχεῖα καὶ νὰ ἐνισχυθῇ ἀκόμη μὲ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μόνη ἡ ἐξύψωσις τῆς θέσεως εἶναι ἱκανὴ νὰ ἑλκύσῃ εἰς τὴν ὑψηλὴν λειτουργίαν τῆς ἀναπλάσεως τοῦ Ἔθνους». Καὶ ἀμέσως κατωτέρω προσθέτουσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι (ἀναγινώσκει): «Εἴμεθα δὲ εὐτυχεῖς διότι εἰς τὸ πρόσωπον ὑμῶν, εἰς τὰς προσπαθείας τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως βλέπομεν τὴν τάσιν αὐτὴν πλήρους ὀργανώσεως τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐξυψώσεως τῆς θέσεως τῶν ὀργάνων αὐτῆς, τάσιν τὴν ὁποίαν ἐπιβεβαιώνει καὶ ἡ ἐδῶ παρουσία ὑμῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ συνεδριάζουσα συνέλευσις τῆς Ὁμοσπονδίας ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῆς ἀπεκδεχομένη ταχεῖαν πραγματοποίησιν τοῦ ἐξαγγελθέντος προγράμματος ὑμῶν...» Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἴδετε τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν γράφουσι καὶ μεταχειρίζονται οἱ δημοδιδάσκαλοι. Ἄς τὴν παρακολουθήσωμεν παρακάτω (ἀναγινώσκει): «Ψηφίζει τὴν κατάργησιν....» Λοιπόν, κύριοι, ἡ προσφώνησις αὕτη ἀποδεικνύει ἓν καὶ μόνον ἕν, ὅτι ἡ δημοτική μας γλῶσσα μὲ ὀλίγα λόγια εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ καὶ μάλιστα σημαντικώτατα. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ θὰ φροντίσῃ νὰ μὴ ὑποστῇ οὗτος τὴν ἐπιρροὴν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Θὰ εἶναι ἀπείρως προτιμότερον καὶ εὐγενέστερον νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του τὸ Συμβούλιον τοῦτο καὶ τὸν πολύτιμον χρόνον του εἰς τὴν μεθοδικὴν μόρφωσιν τοῦ Λαοῦ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον πρὶν καταλίπω τὸ βῆμα, διότι θὰ τὸ καταλίπω, κύριοι, τὸ βῆμα, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἐπίσης γεγονότος. Τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον οὗτος, ὡς προϊστάμενος καὶ διευθύνων τὴν ὅλην τοῦ Ἔθνους ἐκπαίδευσιν, κέκληται νὰ παίξῃ εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σπουδαιότητος. Ἡ ἐκπαίδευσις ἡ δημοτικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ χρήζει ἰδιαιτέρας καὶ σοβαρᾶς ἀνακαινίσεως καὶ μερίμνης. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μελετήσωσιν εἰδικοὶ ἐπιστήμονες τὸν ἐκπαιδευτικὸν τρόπον τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν Δημοκρατιῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ρίψητε ἓν βλέμμα ἐταστικόν, νὰ διαθέσητε ὥρας τινὰς πολυτίμους εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐξεπαίδευον τόσον θαυμασίως αἱ ἀρχαῖαι Δημοκρατίαι τοὺς μικρούς των καὶ ἐκεῖθεν ν’ ἀντλήσητε παραδείγματα. Σᾶς συνιστῶ ἰδιαιτέρως πρὸς τοῦτο τὴν ἐξαιρετικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Ροδίων, διότι οἱ Ρόδιοι εἶναι οἱ μόνοι ἐξ ὅλης τῆς δημοκρατικῆς Ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος οἱ ὁποῖοι μετεχειρίσθησαν καὶ ἐκράτησαν τὴν Δημοκρατίαν ἐπὶ μήκιστον, αὐτοὶ ὑπῆρξαν πάντοτε ἀλώβητοι ἀπὸ οἱονδήποτε μοναρχισμόν, ἡ πατρὶς αὐτῶν οὐδέποτε κατεπατήθη ἀπὸ τὸν ἐχθρόν. Ὁ τρόπος μάλιστα τῆς σπουδῆς καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων αὐτῶν, τὸ σύστημα τῆς μορφώσεως τῶν τέκνων τῆς Δημοκρατίας αὐτῆς ἀποτελεῖ σοβαρὸν καὶ ἄξιον μελέτης ζήτημα. Δὲν εἶχον στρέψει οἱ Ρόδιοι τὴν προσοχήν των μόνον εἰς τὰ διάφορα τῆς ἐποχῆς των φιλοσοφικὰ συστήματα, ἀλλ’ εἶχον ἀνοικτὰ καὶ ἐπιβεβλημένα καὶ τὰ γυμναστήριά των καὶ τὰ στάδια πλήρη καὶ τὴν μόρφωσιν τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἐπεζήτουν δι’ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν μέσων νὰ ἐπιβάλουν καὶ ἐπιτύχουν. Καὶ τοὺς πρωτεύοντας τῶν μαθητῶν παρώθουν πρὸς τὰ βελτίω καὶ διέθρυπτον τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν καὶ τοὺς ἐβράβευον καὶ τοὺς ἀνήγειρον καὶ ἀνδριάντας, εἰς τὸ μέρος ὅπου ὥριζεν αὐτὴ ἡ οἰκογένεια τοῦ νικητοῦ. Εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος, κύριε Ὑπουργέ, νὰ μελετήσωμεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, νὰ εὕρωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἐλαττώματα τὰ φυλετικά, τὰ ἐλαττώματα ἐκ τοῦ κλίματος, τὰ ἐλαττώματα ἐκ τῆς δουλείας τοῦ Γένους καὶ νὰ τὰ ἀποσκορακίσωμεν, νὰ τὰ ἀπομακρύνωμεν ἐκ τοῦ χαρακτῆρός του, ἐφόσον εἶναι ἔτι εἰς μικρὰν ἡλικίαν καὶ ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ εἶναι εὔπλαστος. Ἡ μακρὰ δουλεία τοῦ Ἔθνους ἔφερεν εἰς τὸν Ἕλληνα μεγάλα ὄντως ἐλαττώματα. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσῃ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ τὰ εὕρῃ ἐπακριβῶς, νὰ ἀναζητήσῃ τὴν μορφὴν καὶ τὴν ἔκτασίν των καὶ νὰ εὕρῃ ταχέως τὸν τρόπον τῆς ἐξοβελίσεως αὐτῶν ἐκ τῆς ψυχῆς μας καὶ τοῦ χαρακτῆρός μας. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κύριε Ὑπουργέ, νὰ δώσητε ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα καὶ ἰδίᾳ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Λαοῦ. Δὲν πρέπει νὰ στρέψητε τὴν προσοχήν σας μόνον εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ἐκπαίδευσιν ἢ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν μόνον τῆς Μεσαίας τάξεως, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν λαϊκὴν τάξιν καὶ τὰς λαϊκὰς μάζας. Ἐκεῖ πρέπει νὰ στραφῇ ἡ προσοχή σας συντόνως καὶ προσεκτικῶς καὶ ν’ ἀσχοληθῆτε ἐπιμόνως.

§315Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσητε;

§316ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα. Ἐὰν θέλητε ὅμως τελειώνω, διότι ἐξημέρωσε καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι κεκμηκυῖα. Πρὶν ἢ καταλίπω τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κρατήσω ἐπὶ πολὺ ἔτι, ἂν ὑπῆρχε χρόνος, ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τῆς δημιουργίας νέων χαρακτήρων διὰ τῶν σχολείων καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη οἱ μικροὶ παῖδες νὰ συνηθίσωσιν εἰς τὴν πειθαρχίαν, εἰς τὴν ἀλήθειαν, τὴν δικαιοσύνην, τὴν ἀκρίβειαν καὶ εἰς τὸ ἄτεγκτον τοῦ χαρακτῆρός των. Τοῦτο δὲν θὰ γίνῃ μόνον εἰς τὰ ἐκπαιδευτήρια τοῦ λαοῦ. Ἐκεῖ εἶναι ἀνάγκη ἐξαιρετικῶς νὰ στρέψητε σήμερον τὴν προσοχήν σας, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σφυρηλατήσητε τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα καὶ νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δυνηθῆτε μὲ τὸ ἁρμόζον προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ἑτοιμάζετε, νὰ πολλαπλασιάσητε τὰ ἐκπαιδευτήρια, νὰ ἐκλαϊκεύσητε τὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ δημιουργήσητε ὅσον τὸ δυνατὸν λαϊκὰ κέντρα μαθήσεως καὶ μορφώσεως τῶν κατωτέρων τάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ εἶσθε, λέγω, βέβαιος ἀπολύτως ὅτι θὰ δημιουργήσητε διὰ τὸ προσεχὲς καὶ ἀπώτερον μέλλον κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς καὶ ἀναμφισβητήτως θὰ φέρῃ τὴν δόξαν καὶ τὴν εὐτυχίαν εἰς τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§318Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, κανεὶς παρίστατο ἐκ κοινῆς περιεργείας εἰς τὰ θεωρεῖα, θὰ ἀποροῦσεν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς καλυτέραν θέσιν ἐπειδὴ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς ὁμιλίαν εὐρεῖαν. Ἐγὼ θὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὸ ζήτημα αὐτό...

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Ν. Ἀβραάμ, Σ. Κρεμεζῆ, Α. Μάρκου, Γ. Τσακανίκα καὶ Ν. Γουργουρῆ.

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ παρὰ νὰ παραλύσῃ τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου. Παρακαλῶ τὸν κ. Γραμματέα νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου. Οἱ κ.κ. Γ. Μπούμπουλης καὶ Α. Μάρκου παρακαλοῦνται νὰ παρακολουθήσουν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ Προεδρείου. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Γ. Μπούμπουλη καὶ Λ. Μάρκου).

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρέθησαν παρόντες 135. Συνεπῶς ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Φραγκούδης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§323Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις μακράς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ὥρα ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα θὰ ἔπρεπε μᾶλλον ν’ ἀπασχολήσῃ ἓν Ἐθνικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶχε καλέσει ἡ Ἐπανάστασις ἢ τοὐλάχιστον ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἵνα κατορθωθῇ καὶ θέσωμεν τὰς βάσεις ἀναδιοργανώσεως τῆς Πατρίδος. Δυστυχῶς δὲν ἔγινε τίποτε. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἱδρύθη καὶ μία Ἑταιρεία, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι πρόεδρος, διότι τὰ ἐκπαιδευτικὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι καὶ φιλοσοφικώτερον καὶ διεξοδικώτερον καὶ ἡ ἐξέτασις αὕτη καλυτέρα θὰ ἐγίνετο εἰς ἕνα Συνέδριον. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἐν τούτοις μέρος τῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων σκέπτεται νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ τὸ ἐκπαιδευτικόν της πρόγραμμα. Ὁμολογῶ ὅτι τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς προσδοκίας ἡμῶν. Ἡ πρώτη ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ἦτο νὰ ἐπανέλθουν τὰ σχολεῖα εἰς τὴν προπολεμικὴν περίοδον. Τοῦτο διὰ δύο τρόπων ἦτο δυνατόν: Διὰ τοῦ ταχυτέρου ἀνοίγματος τῶν σχολείων τὰ ὁποῖα ἔκλεισαν λόγῳ τῆς ἐπιτάξεως, καὶ δεύτερον νὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ προπολεμικὰ προγράμματα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἀνοικτὰ τὰ σχολεῖα καὶ τὸ θεωρῶ ματαιοπονίαν νὰ συζητῶμεν περὶ Παιδείας τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν 150 σχολεῖα κλειστά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ἀπὸ τοῦ ἐρχομένου ἔτους τὰ Σχολεῖα θὰ ἀνοιχθῶσιν. Ἔχω πληροφορίας ὅτι δὲν θὰ ἀνοιχθῶσι καὶ ὅτι ἀκόμη ἕνα χρόνον θὰ χάσουν τὰ παιδιά.

§324Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔκαμα ὅ,τι ἦτο δυνατόν. Συνεννοήθην μὲ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ κ. Μοργκεντάου. Διώρισα ἕνα ἀνώτατον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἵνα δικτατορικῶς ἀποφασίζῃ καὶ παρακολουθῇ αὐτοπροσώπως τὴν ὑπόθεσιν.

§325Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα ὄχι διὰ τῆς συμπτύξεως τῶν προσφύγων. Ἐὰν σταματήσῃ καὶ ἡ Ἐκπαίδευσις ἕνα χρόνον, δὲν μπορεῖ νὰ πάθῃ τίποτε τὸ ρωμέϊκο. Ὄχι νὰ συμπτυχθῶσιν οἱ πρόσφυγες διὰ νὰ φανῶμεν εὐχάριστοι στὸν κύριον Φραγκούδην.

§326Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ φανῆτε εἰς ἐμὲ εὐχάριστοι. Ἐγὼ δὲν δίδω σημασίαν εἰς τὰ νομοθετήματα. Δίδω σημασίαν εἰς τὰς μεγάλας ἐνεργείας. Ἐφόσον δὲν ἔχομεν σχολεῖα ἀνοικτά, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν Παιδείαν. Λυποῦμαι διότι δὲν ἤμην εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως ἵνα ἀναπτύξω τὸ ζήτημα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς σχετικῆς ἐρωτήσεως, διότι εἶναι ἀνάστατος ὁλόκληρος ὁ κόσμος μέχρι τοῦ σημείου ὥστε οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ νὰ ὑποβάλουν ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ἐτάραξε τὰ νεῦρα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὅστις ἐνῷ ἔπρεπε νὰ συγχαρῇ τοὺς λειτουργοὺς διέταξεν ἀνακρίσεις κατ’ αὐτῶν. Αἱ ἐπιτάξεις ἐξακολουθοῦν ἀκόμη. Προχθὲς εἰσέτι διὰ νὰ ἐγκαταστήσωμεν τὴν φρουρὰν τῆς Βουλῆς ἐκ 50 ἀνδρῶν ἐπῆγαν νὰ κλείσουν τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἔγινεν ὁλόκληρος θόρυβος διὰ νὰ ἀποσοβηθῇ τὸ πρᾶγμα. Ἀκόμη χθὲς ἕνας τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας ἐπῆγε καὶ ἔσπασε τὸ γραφεῖον ἑνὸς σχολείου διὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ δύο φιληνάδες του.

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ τὸν καταγγείλητε. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε αὐτὰ τὰ πράγματα.

§328Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Θὰ σᾶς τὸν καταγγείλω ἐγγράφως. Ἐγὼ μετέβην εἰς τὸν κύριον Καραθεοδωρῆν καὶ τὸν ἠρώτησα καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κακῶς ἐδήλωσεν ὅτι «κατὰ τὸ ἐπιὸν σχολικὸν ἔτος θὰ ἀνοίξουν τὰ σχολεῖα». Πῶς λοιπὸν δίδετε διαβεβαιώσεις χωρὶς νὰ εἶσθε βέβαιος; Μετέβην εἰς τὸν κ. Καραθεοδωρῆν καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον πρὸ τοῦ Νοεμβρίου νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκκένωσις, μὲ τὰς ἐπισκευὰς δὲ μόνον τὸν Φεβρουάριον θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκπαίδευσις. Ἐφόσον λοιπὸν τὰ παιδιὰ εἶναι εἰς τὸν δρόμον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητῶμεν περὶ βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§329Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Καὶ οἱ πρόσφυγες τί θὰ γίνουν;

§330Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχω ὑποδείξει χιλίους τρόπους. Ἂς διατεθοῦν τὰ κέντρα διασκεδάσεως καὶ τὰ χοροδιδασκαλεῖα. Ἐπὶ δύο ἔτη ἐφώναζα τὰ ἴδια εἰς τὴν Ἐπανάστασιν· δὲν κατηγορῶ μόνον τὸν σημερινὸν Ὑπουργόν. Ὡς πρὸς τὰ ζητήματα τοῦ προσωπικοῦ, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτό, διότι πολλοὶ διδάσκαλοι ἐτράπησαν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Βλέπω σχετικῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε νομοσχέδιον περὶ πολυταξίων Διδασκαλείων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἄσχημον. Ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα τῶν νομοσχεδίων, θὰ ἤθελα ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν Εὐρώπην νὰ γίνεται κατόπιν διαγωνισμοῦ καὶ ὄχι νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὴν Εὐρώπην λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἄνευ διαγωνισμοῦ καὶ χωρὶς νὰ λαμβάνεται φροντὶς ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ὅτι θὰ τραποῦν εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα. Συνήθως ὅλαι αἱ ὑποτροφίαι ἔχουν ὅρον ὅτι θὰ ἀφιερωθοῦν εἰς τὸ ἐπάγγελμα διὰ τὸ ὁποῖον στέλλονται, ἀλλὰ τοῦτο σπανίως τηρεῖται. Νὰ ληφθῇ λοιπὸν κάποια ἐγγύησις καὶ δι’ αὐτό.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον, ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν καθ’ ἕκαστον ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Λοιπόν· βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας ἀποστελλομένων λειτουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§332Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§334Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐφόσον, κ. Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἀποστολῆς λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τίνα λόγον ἔχουν οἱ ἐπόπται τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Ἡ φράσις νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ.

§335Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οἱ ἐπόπται αὐτοὶ εἶναι οἱ μέλλοντες νὰ κατευθύνουν τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν Μέσην καὶ τὴν Κατωτέραν καὶ θέλετε νὰ τοὺς ἐξαιρέσητε;

§336Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχέωνται τὰ πράγματα ἐν τοῖς νόμοις, ἀλλ’ ἐφόσον αὐτοὶ ἔχουν ὡρισμένα καθήκοντα, δὲν ἔχει σχέσιν ἡ συμμετοχὴ αὐτῶν προκειμένου περὶ λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§337Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διατί ἐπιμένετε; Δὲν ἔχετε δίκαιον. Γνωρίζετε ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἀπαρτίζεται ἀπὸ δύο κατηγορίας προσώπων, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀπὸ τοὺς τῆς Δημοτικῆς· λοιπὸν ἀφοῦ μετέχουν τὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου τὰ λαμβανόμενα ἀπὸ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, διὰ ποῖον θεωρητικὸν λόγον δὲν θέλετε νὰ μετέχουν εἰς τὴν ἀποστολήν;

§338Ν. ΞΗΡΟΣ. Λαμβάνεται πρόνοια περὶ γλωσσομαθείας τῶν ἀποστελλομένων;

§339Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι.

§340Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν.

§341Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφῆστε ἐλευθερίαν καλύτερα. (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Νιφοράτου.

§343Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ ὁρισμὸς «500 χρυσαῖ» δραχμαὶ εἶναι ὑπερβολικός· ὅταν λέγωμεν «χρυσαῖ δραχμαί» ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δολλάρια ἢ τὰ ἑλβετικὰ φράγκα. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: «Κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν».

§344Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριε Πρωθυπουργέ, θέλω νὰ μάθω ἂν εἶναι ἐπιμίσθιον ἢ μισθός.

§345Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀποδοχαί.

§346Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ ἀποστελλόμενοι πρέπει νὰ γνωρίζουν τὴν γλῶσσαν τοῦ Τόπου εἰς τὸν ὁποῖον ἀποστέλλονται.

§347Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιώνω ὅτι 6 μῆνες ἀρκοῦν νὰ μάθουν τελείως τὴν γλῶσσαν.

§348Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἔχουν στοιχεῖα, 6 μῆνες εἶναι ἐπαρκεῖς, ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχουν οὔτε 6 ἔτη δὲν εἶναι ἐπαρκῆ.

§349Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οἱ ἀποστελλόμενοι εἰς τὴν Εὐρώπην πρέπει νὰ ξέρουν τὴν γλῶσσαν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν, κ. Βουδούρη. (Θόρυβος).

§351Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόδρε, ἔχουν ὑποβάλει τροπολογίας, νομίζω, πολλοὶ ἐκ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων καὶ ἔχουν δικαίωμα νὰ φέρουν καὶ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ἐπιθυμῶ βεβαίως, κ. Πρόεδρε, νὰ φανῇ ὅτι ἐξ ὑφαρπαγῆς ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον· ἐφόσον γίνονται παρατηρήσεις, θὰ τὰς ἀνεχθῶμεν. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ στέλλεται ἀριθμὸς ἐκπαιδευτικῶν εἰς Εὐρώπην; Ἐὰν ἀπαιτήσωμεν προκαταβολικῶς γνῶσιν τῆς γλώσσης, θὰ συμβῇ νὰ μὴ σταλοῦν οἱ καλύτεροι, διότι ἂν τυχὸν κανεὶς ἔχῃ μάθει ὀλίγα γαλλικὰ ἢ γερμανικὰ θὰ προτιμηθῇ καὶ θὰ παραμείνῃ ἐδῶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐγὼ ἐσπούδασα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν χωρὶς νὰ γνωρίζω κατ’ ἀρχὰς ἐπαρκῶς τὴν γλῶσσαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ δηλώσω ὅτι δι’ ἕνα ἄνθρωπον ἐπιμελῆ 6 μῆνες εἶναι πλέον ἢ ἀρκετοὶ διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ παρακολουθήσῃ μαθήματα.

§352ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τουλάχιστον στοιχεῖά τινα. (Θόρυβος).

§353Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀπαιτεῖ τοῦτο, εἶμαι διατεθειμένος νὰ κάμω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν, ὅτι οἱ ἀποστελλόμενοι ὀφείλουν νὰ ἠξεύρουν τὰ στοιχεῖα τῆς ξένης γλώσσης τῆς Χώρας εἰς τὴν ὁποίαν ἀποστέλλονται.

§354Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂν εἶναι ἐπιδεκτικοί, θὰ τὴν μάθωσιν εἰς ἕξ μῆνας.

§355ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Διὰ τὴν πρώτην εἰκοσάδα τῶν διδασκάλων δύνασθε νὰ κάμετε ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ διὰ τὴν δευτέραν πρέπει νὰ ἀπαιτήσητε νὰ γνωρίζωσι τὴν ξένην γλῶσσαν.

§356Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἴπομεν ὅτι θὰ τεθῇ: «Νὰ γνωρίζωσι τὰ στοιχεῖα τῆς γλώσσης τοῦ τόπου εἰς ὃν ἀποστέλλονται».

§357Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀδύνατον νὰ τεθῇ ζήτημα ἐκμαθήσεως γλώσσης. Συμφωνῶ καὶ κατὰ τοῦτο, ὅτι εἰς ἕξ μῆνας δύναταί τις νὰ μάθῃ μίαν γλῶσσαν. Ὑποτίθεται δὲ ὅτι εἷς καθηγητὴς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἔχει καὶ γνώσεις τινὰς μιᾶς ξένης γλώσσης. Ἀλλὰ διατί νὰ ἀποκλείσωμεν καὶ πολλὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀναδειχθῶσι;

§358Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἂν θέσωμεν ὡς ὅρον τὴν γνῶσιν μιᾶς ξένης γλώσσης, ἀναμφισβητήτως δημιουργοῦμεν προνόμια καὶ θὰ γεννήσωμεν παράπονα.

§359Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι μία μικρὰ τροπολογία δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὴν παρουσιαζομένην δυσκολίαν. Οὕτω τοὺς μὲν πρώτους νὰ ἐκλέξητε μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι γνώσεις τινὰς τῆς ξένης γλώσσης, ἐκείνους δὲ οἱ ὁποῖοι θὰ φύγωσι τὸ δεύτερον ἔτος νὰ τοὺς ἐκλέξητε ἀπὸ τώρα καὶ νὰ τοὺς τοποθετήσητε εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς τὰς Πάτρας κλπ., ὥστε νὰ ἔχωσι τὰ μέσα νὰ θέσουν τὰς βάσεις μιᾶς ξένης γλώσσης.

§360Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅτε λέγομεν ὅτι ἓν ὁλόκληρον Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐμπιστευόμεθα νὰ διοικήσῃ τὴν Ἐκπαίδευσιν, θὰ ἐκλέγῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποστέλλωνται, νομίζετε ὅτι δὲν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γλωσσομάθειαν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τεθῇ τοῦτο ὡς ὅρος ἀπαραίτητος.

§361Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω πικρὰν πεῖραν εἰς τὸν Στρατόν. Ὑπεδείχθη πάντοτε νὰ γίνεται κατάλογος τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι γλωσσομαθεῖς· νὰ δίδεται μία προθεσμία ἑνὸς ἔτους. Εἶναι κοινὴ γνώμη ὅλου τοῦ στρατεύματος διὰ νὰ μὴ ἀδικοῦνται οἱ ἄριστοι ἀξιωματικοί. Διατί νὰ μὴ γίνῃ τὸ αὐτὸ καὶ ἐδῶ πέρα;

§362Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Λοιπὸν νομίζω ὅτι εἶναι ἀστεῖον καὶ νὰ συζητήσῃ κανεὶς διὰ τὸ πρῶτον ἔτος ὅτι θὰ πρέπῃ αὐτοὶ νὰ μορφῶνται προηγουμένως εἰς μίαν ξένην γλῶσσαν. Πρὸς Θεοῦ, εἷς διδάκτωρ τοῦ Πανεπιστημίου γνωρίζων ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν εὐτυχίαν, διαγωνιζόμενος, νὰ μεταβῇ πρὸς σπουδὴν εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν πρέπει νὰ γνωρίζῃ μίαν ξένην γλῶσσαν; Τί τούτου λογικώτερον; Ἐπίσης οἱ ἀποστελλόμενοι δὲν πρέπει κατ’ οὐδένα λόγον νὰ ὑπερβαίνουν τὰ 30 ἔτη τῆς ἡλικίας των, διότι ἄλλως ματαιοπονοῦμεν. Εἶδον νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Εὐρώπην μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐκμάθουν οὐδὲ τὰς στοιχειώδεις φράσεις διὰ νὰ ζήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Εἶναι ἀπαραίτητον, προκειμένου περὶ διδακτόρων τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ἠξεύρουν τὴν γλῶσσαν τοῦ Τόπου ὅπου θὰ μεταβοῦν, τοὐλάχιστον γραμματικῶς. Ὅταν τὴν ἠξεύρωσι γραμματικῶς καὶ συντακτικῶς καλῶς, τότε βεβαίως ἐντὸς τριῶν μηνῶν θὰ δύνανται νὰ ἐκμάθωσι τὴν γλῶσσαν. Εἶναι ἀστεῖον καὶ νὰ συζητῆται ἂν πρέπει νὰ ἠξεύρωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ σταλοῦν τὴν γλῶσσαν τῆς Χώρας ὅπου θὰ σταλοῦν.

§363Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὅταν ἤμην ποτὲ ἐν Εὐρώπῃ, μοῦ ἐπροξένει ἔκπληξιν, ὅταν παρέβαλλον τοὺς ἐρχομένους Ἕλληνας νὰ παρακολουθήσουν μαθήματα εἰς τὰς πρωτευούσας τῆς Εὐρώπης μὲ ἄλλους ξένους σπουδαστάς, μοῦ ἔκαμνεν ἐντύπωσιν, λέγω, ἡ διαφορὰ τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἤρχοντο ἀπὸ ἄλλας Χώρας. Οἱ Βούλγαροι, οἱ Τοῦρκοι, οἱ Ρῶσοι, ὅλοι ἐγνώριζον τὴν γλῶσσαν τοῦ Τόπου εἰς τὸν ὁποῖον ἐπήγαιναν νὰ παρακολουθήσουν τὰ μαθήματα, οἱ δὲ Ἕλληνες εὑρίσκοντο εἰς κατάστασιν νὰ μὴ δύνανται νὰ συνεννοηθῶσιν οὐδὲ εἰς τὸ ξενοδοχεῖον. Ἦτο δὲ ὁ κανὼν τοῦτο, ὄχι αἱ ἐξαιρέσεις. Ἤμην εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ὑποτίθεται ὅτι πᾶς Ἕλλην θὰ ἠδύνατο νὰ συνεννοηθῇ...

§364Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀδύνατον τὸ ζήτημα νὰ λυθῇ διὰ τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν συζητήσεων. Τὸ πρᾶγμα παρουσιάζει διαφόρους ἀπόψεις καὶ δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα. Εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι ὁ κύκλος τῶν γλωσσομαθῶν εἰς τοὺς ἐπόπτας τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀπολύτως περιωρισμένος. Λάθος τῆς Ἐκπαιδεύσεώς μας· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθές. Καὶ εἶναι ἐπίσης ἀμφίβολον, ἂν τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κατέχουν ξένας γλώσσας εἶναι καὶ τὰ καταλληλότερα διὰ νὰ σταλοῦν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσωμεν τὸν κύκλον τῆς ἐπιλογῆς μεταξὺ ἐλαχίστων στοιχείων, διότι εἶναι δυνατὸν τὰ στοιχεῖα αὐτὰ νὰ εἶναι τὰ ἀπολύτως ἀκατάλληλα, ὅπως σταλῶσιν. Ἀφίνοντες εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέγῃ τοὺς καταλληλοτέρους ὀφείλομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς γλωσσομαθείας· ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι γλωσσομαθεῖς ἔχουν ἄλλας ἀτελείας τοιαύτας, ὥστε νὰ ἀποκλείεται ἡ ἀποστολή των, τότε νὰ προτιμήσῃ ἄλλους. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Δὲν φαντάζομαί ποτε ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον μεταξὺ δύο ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι παρέχουν τὰς αὐτὰς ἐγγυήσεις ἢ διαφορὰς ἐλαχίστας, θὰ προτιμήσῃ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦν τὴν γλῶσσαν.

§365Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον· ἐν τούτοις διὰ νὰ γίνῃ ἓν κέντρον ἐκμαθήσεως ξένων γλωσσῶν, προσθέτω ἀκόμη μίαν διάταξιν, ὅτι δέον νὰ γνωρίζωσι τὰ στοιχεῖα τῆς ξένης γλώσσης, μετὰ πάροδον δὲ ἔτους ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου νὰ εἶναι κάτοχοι τῆς γλώσσης. «Κάτοχοι τῆς γλώσσης» ὅμως δὲν σημαίνει νὰ εἶναι καθηγηταί.

§366Σ. ΞΥΔΗΣ. Οἱ σχολάρχαι τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς τοποθετοῦνται ὡς σχολάρχαι εἰς τὰ χωρία. Πῶς νὰ μάθουν τὴν γλῶσσαν;

§367Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Νὰ πάρουν μίαν μέθοδον.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη....

§369ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἔτσι. Σᾶς παρακαλοῦμεν, σᾶς ἱκετεύομεν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταλῇ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρει μίαν γλῶσσαν ξένην.

§370ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους μόνον;

§371Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐντὸς δύο ἐτῶν.

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου). Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν ἐπελθουσῶν τροπολογιῶν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Διδασκαλείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§373Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὰ πολυτάξια Διδασκαλεῖα ἱδρύονται ἀπὸ τὸ Συμβούλιον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἱδρύωνται ἀπὸ τὸν νόμον.

§374Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διατί θέλετε νὰ γίνῃ νόμος; Ὅλα τὰ ἀνάλογα ἱδρύματα μὲ Διατάγματα γίνονται.

§375Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας.

§376Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπηρεσία γνωρίζει ἓν πρᾶγμα σήμερον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τόσων Διδασκαλείων διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ κενὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἔχει ὅμως παρασκευασθῆ ποῦ εἶναι πρακτικώτερον νὰ ἱδρυθῶσιν αὐτά. Διατί θέλετε νὰ μὴ ψηφισθῇ;

§377Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπίσης νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς γλωσσολογίας.

§378Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν εἴχετε ὑπ’ ὄψιν;

§379Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα, ἐγένετο δεκτή. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1).

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§381Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς τὴν ιδʹ παράγραφον τοῦ 2ου ἐδαφίου προτείνω νὰ προστεθῇ καὶ τὸ μανδολίνον· διότι τὸ ὄργανον αὐτὸ βοηθεῖ τοὺς μαθητὰς εἰς τὴν ᾠδικήν.

§382Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§383Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπίσης παρατηρῶ ὅτι τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου λέγει ὅτι «Πεντατάξια Διδασκαλεῖα ἀρρένων ἱδρύονται ἐν αἷς περιφερείαις τοῦ Κράτους λειτουργοῦν Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, Ἑξατάξια δὲ ἐν αἷς δὲν λειτουργοῦν τοιαῦτα». Τὸ ἐδάφιον αὐτὸ δὲν ἔχει οὐδένα λόγον ὑπάρξεως, διότι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον θὰ ἱδρύσῃ τὰ Διδασκαλεῖα ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν ἢ ὅπου εὕρῃ καταλληλότερον μέρος. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τίνα λόγον ἔχουσι τὰ Πεντατάξια, ὅπου ὑπάρχει Ἑλληνικὸν Σχολεῖον. Δηλαδὴ πρέπει εἰς ἕνα μέρος νὰ εἶναι Ἑλληνικὸν Σχολεῖον διὰ νὰ ἱδρυθῇ Διδασκαλεῖον. Εἶναι ἔργον τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νὰ ὁρίσῃ ὅπου θέλει. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, δὲν δύναται νὰ ἱδρυθῇ.

§384ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί βλάπτει;

§385Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Κρίνεται ἓν μέρος κατάλληλον πρὸς ἵδρυσιν Διδασκαλείου, δὲν λειτουργεῖ δὲ ἐκεῖ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον· διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ ἱδρυθῇ Διδασκαλεῖον; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον ἐπρότεινε τὴν ἀπάλειψιν. Ἐπίσης τὸ 4ον ἐδάφιον τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι «τὰ νῦν ὑφιστάμενα Τριτάξια Διδασκαλεῖα ἐξακολουθοῦσι λειτουργοῦντα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περὶ αὐτῶν κειμένων διατάξεων, μέχρις οὗ διὰ Διατάγματος μετὰ πρότασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου μεταρρυθμισθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου» νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, διότι ἡ μεταβολὴ τῶν Διδασκαλείων ἀπὸ Πολυτάξια εἰς Τριτάξια εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως.

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§387Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι νομοσχέδια τοιαύτης σημασίας, ὡς τὰ ἐκπαιδευτικὰ καὶ ἰδίᾳ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, συζητεῖται καὶ ψηφίζεται τὴν 6ην πρωινὴν ὥραν. Ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, ὅπως τονίσω τὴν ἀνάγκην τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν διδασκάλων καὶ τὸν χωρισμὸν τῶν Διδασκαλείων εἰς ἀστικὰ καὶ ἀγροτικά, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ κάμω τοῦτο.

§388Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ψηφισθῶσι τώρα, δὲν θὰ ψηφισθῶσι ποτέ.

§389Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἀλλὰ δὲν ὡμίλησα, διότι ἡ ὥρα ἦτο πρωινή· τώρα εἰς τὴν βʹ εἶναι ἀδύνατον. Σέβομαι τὴν Συνέλευσιν καὶ περιορίζομαι νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς τακτικῆς τοῦ νὰ συζητοῦνται τοιαῦτα νομοσχέδια τὰς πρωινὰς ὥρας καὶ τὰς ἀπογευματινὰς νὰ συζητοῦνται νομοσχέδια ὡς τὸ περὶ ἱδρύσεως ταμείου Ἀγουλινίτσης. Ἠμποροῦσε αὐτὰ νὰ συζητοῦνται τώρα καὶ τὰ σπουδαῖα τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας.

§390Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν νομοσχέδιον περὶ Ἀγουλινίτσης ἢ ἄλλο ἐψηφίσθη τὸ ἀπόγευμα. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν διαίρεσιν τῶν Διδασκαλείων εἰς ἀστικὰ καὶ γεωργικὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, διότι οἱ διδάσκαλοι ἐξερχόμενοι ἀπὸ οἱονδήποτε Διδασκαλεῖον πρέπει νὰ μορφώσουν τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ διὰ γενικῆς μορφώσεως. Προκειμένου ὅμως νὰ διδαχθοῦν τὰ γεωπονικὰ τὰ ὁποῖα εἶναι σοβαρὸν μάθημα θὰ ἦτο ἴσως ὀρθὸν νὰ μὴ εἰσαχθοῦν στοιχεῖα, ἀλλὰ ζωολογία καὶ γεωπονία.

§391Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νὰ ἀνατεθῇ εἰς ὑπαλλήλους εἰδικοὺς μὲ ἐπιμίσθιον.

§392Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὀρθόν. Νὰ διδάσκεται τὸ μάθημα τῆς γεωπονίας ἀπὸ εἰδικοὺς γεωπόνους.

§393Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἂν γνωρίζει ὁ κ. Μαργέτης εἰς τὰ μᾶλλον προηγμένα Κράτη τί διδάσκουν εἰς τοὺς ἀγρότας. Διότι, ὡς γνωστόν, ἐν Αὐστρίᾳ, Οὐγγαρίᾳ καὶ Ρουμανίᾳ εἰς τοὺς ἀγρότας διδάσκονται αὐτὰ τὰ δύο μαθήματα καὶ οὐδὲν πλέον. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4).

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§395Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀφοῦ ἐδέχθημεν ὡς ὄργανον τὸ μανδολῖνον, πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ ἐδάφιον 11 σχετικὴ διάταξις.

§396Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξισωθοῦν. (Διάλογοι).

§397Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἄν θέλετε νὰ ὁμιλήσω, εὐχαρίστως. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Κανονισμὸς τῆς Μανδολινάτας εἶναι ἀπαράλλακτος μὲ τὸν τοῦ ᾨδείου Ἀθηνῶν. Διδάσκονται ὅλα τὰ ὄργανα. Καὶ ναὶ μὲν τὸ ἁρμόνιον εἶναι ἐπιτηδειότερον διὰ τὴν φωνητικὴν μουσικήν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν ὅλα τὰ χωρία, ἐνῷ μὲ ἕνα μανδολῖνον κάνουν τὴν δουλειά των.

§398Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οἱ διδάσκαλοι τῆς μουσικῆς πρέπει νὰ ἔχουν παιδαγωγικὴν μόρφωσιν.

§399Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὰ εἶπον ὅτι διδάσκονται καὶ παιδαγωγικά. Εἶναι ἀπαράλλακτοι ὅπως οἱ τοῦ ᾨδείου.

§400Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τότε τὸ δέχομαι.

§401Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ μαθηταὶ τοῦ Μαρασλείου, ἐνῷ κατὰ τὸν Κανονισμὸν διδάσκονται βιολί, πηγαίνουσι καὶ εἰς τὴν Μανδολινάταν καὶ μανθάνουν καὶ μανδολῖνον.

§402Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 12 ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν καθ’ ἣν πρὸς διδασκαλίαν τῆς Ἰχνογραφίας καὶ Καλλιγραφίας διορίζονται καὶ πτυχιλοῦχοι τῆς Σχολῆς τῶν Καλῶν Τεχνῶν.

§403Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι ὀρθή, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου, διότι ἡ Σχολὴ τῶν Καλῶν Τεχνῶν εἶναι ἀνωτέρα.

§404Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Γίνεται δεκτή. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5).

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται).

§406Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἐδάφιον 2 «ἢ Ἑξαταξίων Δημοτικῶν Σχολείων».

§407Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6).

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§409Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης τῶν 150 δραχμῶν, ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε προτείνει ἡ δαπάνη νὰ ἐγκρίνεται ἀπὸ ὅλον τὸν Σύλλογον τῶν καθηγητῶν, διότι κατήντησε τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ θεωρῆται ὡς ἐπίδομα τοῦ διευθυντοῦ.

§410Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι τόσον μικρὸν τὸ ποσόν, ὥστε δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ χρειάζεται ἀπόφασις τοῦ Συλλόγου τῶν καθηγητῶν.

§411Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν, διότι σήμερον καθαριότης δὲν γίνεται.

§412Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ δέχομαι. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 7, 8 καὶ 9).

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ ἐπὶ τῆς παραγράφου 1, ὅπως ἀντὶ τῶν λέξεων «δύναται προτάσει τοῦ Συμβουλίου νὰ ἱδρυθῇ», τεθῇ ἡ λέξις «ἱδρύεται».

§414Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δεκτή.

§415Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἰς τὴν παράγραφον 9 τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ περιέχονται περιπτώσεις καθ’ ἃς δύναται ἡ διεύθυνσις τοῦ Σχολείου νὰ διακόψῃ τὰς σπουδὰς τῶν μαθητῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶσιν οἱ ὑπότροφοι τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Τὸ ἄρθρον λέγει «ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου». Ἀλλὰ ποῖοι εἶναι οἱ ἀποχρῶντες λόγοι; Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ δώσωμεν ἐλευθερίαν εἰς τὸ Συμβούλιον νὰ διακόψῃ τὰς σπουδὰς ἑνὸς ὑποτρόφου, ὅταν δὲν ἀρέσῃ εἰς αὐτούς. Ὑπέβαλον λοιπὸν ἐπὶ τούτου σχετικὴν τροπολογίαν.

§416Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν δέχομαι. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 10, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 11–15). Ἄρθρον 16. (Ἀναγινώσκεται).

§417Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ βʹ ἐδάφιον περιέχει διάταξιν καθ’ ἣν ὁ χρόνος τῆς φοιτήσεως δύναται νὰ παρατείνεται εἰς τρία ἑξάμηνα. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ. Τὰ Μονοτάξια Διδασκαλεῖα, ὅτε τὸ πρῶτον ἱδρύθησαν, καὶ ἱδρύθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, εὗρον ἰσχυροτάτην ἀντίδρασιν, διότι ἐφαντάζοντο ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν Μονοταξίων Διδασκαλείων νὰ προέλθωσι καλοὶ δημοδιδάσκαλοι καὶ ἐγένετο καὶ ἐναντίον μου ἐκστρατεία καὶ παιδαγωγῶν ἀκόμη, διότι καὶ αὐτοὶ εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην, ἐγὼ ὅμως ἐπέμεινα καὶ ἵδρυσα τὰ Διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπέδωσαν θαυμάσια ἀποτελέσματα, διότι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων μετὰ ἓν ἔτος δι’ ἐντατικῆς ἐργασίας ἀποκτῶσιν ὅλας τὰς παιδαγωγικὰς γνώσεις. Ἂν βάλετε ὅμως τὴν διάταξιν ὅτι δύναται ἡ φοίτησις νὰ παρατείνεται καὶ ἐπὶ ἓν ἑξάμηνον, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προσελκύσητε οὔτε ἕνα ἀπόφοιτον.

§418Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸ δεχόμεθα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 16, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 17).

§419ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1332 περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων νόμων». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§420Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἔδει νὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ μεταφράσεις τῶν Ἑλλήνων καὶ Λατίνων συγγραφέων.

§421Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πῶς; Θὰ μεταφράζῃ ὁ καθεὶς ὅπως θέλει καὶ θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ εἰσάγῃ τὰς μεταφράσεις εἰς τὰ σχολεῖα;

§422Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀναβληθῆ. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: Ἔχει παρουσιασθῆ κάποιο σκανδαλάκι καὶ γίνονται οἱ ἴδιοι συγγραφεῖς καὶ οἱ ἴδιοι κριταί. Νὰ προσέξητε ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπίσης αἱ ὁδηγίαι αἱ ὁποῖαι δίδονται ἀπὸ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν σύνταξιν τῶν βιβλίων νὰ ἐκτυποῦνται καὶ νὰ δημοσιεύωνται, ὥστε ὅλοι οἱ συγγραφεῖς νὰ ἠξεύρουν καὶ τὸ ὕφος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ τις καὶ τὸ γλωσσικὸν ἰδίωμα καὶ τὰς ὁδηγίας τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβῃ ὡς πρὸς τὴν συγγραφήν. Διότι καὶ ἐδῶ ἔχω ἀνακαλύψει κάποιο ἄλλο σκανδαλάκι, ὅτι μερικὰ μέλη ἐκ τῶν κριτῶν ἐξ εὐνοίας πρὸς τὸ Α ἢ Β πρόσωπον δίδουν ὁδηγίας ἰδιαιτέρως.

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται λήξασα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 2–9, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων Θράκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§425ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συνεχίσωμεν, κ. Πρόεδρε;

§426Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἄς διακόψωμεν.

§427ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, νὰ διακόψωμεν.

§428ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὰς 6 μ. μ. (Ὥρᾳ 6 π.μ.).