1924.06.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69Η

Δευτέρα 30 Ἰουνίου 1924.

(Ὥρα 6.55′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Σύνδεσμος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Ἄργους καὶ Κοζάνης αἰτεῖται τὸν κανονισμὸν τοῦ μισθοῦ των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς. —Οἱ ἔμποροι Βλυχοῦς Λευκάδος ζητοῦσιν ὅπως ἀφαιρεθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ τηλεφώνου ἀπὸ τὸν Ἰω. Σκλαβανίτην. —Ὁ Κτηματικὸς Σύλλογος Ἠλείας παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ ἄμεσος ἀγορὰ 10.000.000 σταφιδοκάρπου παρὰ τοῦ Κράτους. —Τὸ προσωπικὸν ΤΤΤ Κομοτηνῆς αἰτεῖται τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς του. —Οἱ κάτοικοι Κηφισοχωρίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἐλατείας. —Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Λαμίας αἰτεῖται τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. —Οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ Βύρωνος καὶ Ποδαράδων αἰτοῦνται τὴν ἀπαλλαγήν των ἀπὸ τῆς καταβολῆς ἐνοικίου. —Ὁ Παναγ. Μπακανάκης, πρώην ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἤδη δημοδιδάσκαλος, παρακαλεῖ νὰ τῷ ἀναγνωρισθῶσι τὰ δικαιώματά του. —Οἱ ἰδιοκτῆται κτημάτων ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς παρακαλοῦσιν ὅπως ταῦτα ἐξαιρεθῶσι τῆς ἀπαλλοτριώσεως. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Οἰτύλου παρακαλεῖ ὅπως βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν κατάστασις. —Τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Πατρῶν αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τοῦ προσθέτου 10% ἐπὶ τοῦ δημοτικοῦ δασμολογίου ὑπὲρ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Πατρῶν. —Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Ἀρφαρῶν παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ τοῖς ἐπιβληθῇ φορολογία διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Ἁγίου Φλώρου. —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ἀθ. Παπαχριστόπουλος, Ν. Συριόπουλος, Τ. Ἀναστασίου, Ν. Παπαγιαννόπουλος καὶ Ν. Καλλιοντζῆς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1242 περὶ διοικήσεως τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ἀθ. Παπαχριστόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας πολυταξίων διδασκαλείων». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Θ. Πάγκαλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3059 περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Παπαναστασίου ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἐπειγουσῶν τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως κ. Ι. Κούνδουρος ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. διατάξεων» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Αὐγούστου 1923 Ν. Δ. περὶ διατιμήσεων καὶ διώξεως τῆς αἰσχροκερδείας». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ Ν. Δ. περὶ ἀναδημοσιεύσεως εἰς ἓν ἑνιαῖον κείμενον τῶν νόμων περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως εἰς Θεσσαλονίκην καὶ λοιπὰς πόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν διαφόρων θρησκευμάτων».

§3Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ κυριακῆς ἀργίας ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§4Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἐφόσον ἡ Συνέλευσις ζητεῖ τὴν ἐπιψήφισιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἅμα τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, δύνασθε νὰ τὸ κηρύξετε κατεπεῖγον.

§6Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπίσης καὶ τὸ «περὶ αὐτοδιοικήσεως» δὲν διενεμήθη ἀκόμη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διανεμηθῇ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Βοραζάνης ἔχει τὸν λόγον.

§8Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχει ἐξονυχισθῆ εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας ἐκ μέρους τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων. Ἔχουσιν ἀναπτυχθῆ διὰ μακρῶν καὶ αἱ νομικαὶ σχέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπήγασαν κατόπιν τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, καὶ αἱ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὡς καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐπεδιώχθη μέχρι σήμερον ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὰς Τουρκικὰς στατιστικὰς τοῦ 1913 ἔζων ἐν Μ. Ἀσίᾳ, Κωνσταντινουπόλει, Πόντῳ καὶ Ἀνατολικῇ Θράκῃ 2.630.000 Ἑλλήνων. Ἐκ τῶν Ἑλλήνων τούτων σήμερον εὑρίσκονται 300.000 ἐν Κωνσταντινουπόλει, 1.000.000 ἀποτελεῖ τοὺς πρόσφυγας τοὺς εὑρισκομένους ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ 150–200.000 ἀνέρχονται οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ἀναμένονται προσεχῶς. Ὁ ὄγκος οὗτος τῶν προσφύγων μετὰ τῶν ἀναμενομένων ἑτέρων 200.000 πρόκειται ν’ ἀπορροφηθῇ οἰκονομικῶς καὶ κοινωνικῶς ἐντὸς τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ πλαισίου τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἐχούσης πληθυσμὸν 4.600.000 καὶ ἐξηντλημένης οἰκονομικῶς, ἠθικῶς καὶ ψυχικῶς κατόπιν δωδεκαετῶν ἐξαντλητικῶν πολέμων. Ἔναντι τοῦ προστιθεμένου τούτου ὄγκου τοῦ 1.200.000 προσφύγων ἔχομεν 400.000 Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ἀναχωροῦσιν ἐκ τῆς Ἑλλάδος καὶ διὰ τῆς ἀναχωρήσεως ταύτης διευκολύνεται ἡ ἀπορρόφησις τοῦ ὄγκου τῶν προσφύγων. Δέον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σημειωθῇ ἀπὸ τοῦδε ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀναχωρούντων Τούρκων εἶναι γεωργοί, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ πλεῖστοι τῶν καταφυγόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα προσφύγων εἶναι ἀστοὶ καὶ μικροαστοί, οἵτινες ἔζων ἀνὰ τὰ ἀστικὰ κέντρα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ὡς ἐπαγγελματίαι, ἀπετέλουν δὲ οἰκονομικὸν συμπλήρωμα γεωργῶν—κατὰ τὸ πλεῖστον Τούρκων. Ἐν ἄλλαις λέξεσι, καὶ τοῦτο θέλω νὰ τονίσω, τὸ 1.200.000 προσφύγων δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀναλογίαν ἀστῶν καὶ γεωργῶν τοιαύτην, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν οἱ γεωργοὶ—διὰ τῆς ἐπὶ τῆς γῆς ἐργασίας αὑτῶν — νὰ παράσχωσιν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἐπαγγελματίας ἀστούς. Ἐκ δὲ τῶν ἀναχωρούντων Τούρκων 300–320 χιλιάδες εἶναι γεωργοὶ καὶ μόνον 80– 100.000 εἶναι ἀστοί. Τοὐναντίον ἐκ τῶν ἐπιζώντων προσφύγων τῶν καταφυγόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα, προστιθεμένων καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀναμένονται, εἶναι περὶ τὰς 600 χιλ. γεωργοὶ καὶ 600 χιλ. ἀστοί, κατὰ προσέγγισιν. Ἀσφαλῶς περὶ τὰς 100.000 μικροαστῶν μεταβάλλονται καὶ μεταβληθήσονται εἰς γεωργούς, οὕτως ὥστε θὰ ἔχωμεν 700.000 γεωργοὺς καὶ 500 χιλ. ἀστούς. Ἐκ τῶν 700 τούτων χιλιάδων γεωργῶν αἱ 300 –350.000 γεωργῶν προσφύγων θὰ ἀντικαταστήσωσιν ἐντὸς τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας τοὺς ἀναχωροῦντας Τούρκους γεωργοὺς καὶ θὰ ἔχωμεν ἐπὶ πλέον ἄλλας 350.000 γεωργοὺς πρόσφυγας, δι’ οὓς πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν δημιουργίαν χώρου πρὸς ἐγκατάστασίν των. Ἐκ τῶν 500.000 ἀστῶν θὰ διαδεχθῶσι τοὺς ἀναχωροῦντας Τούρκους ἀστοὺς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Κράτους περὶ τὰς 100.000 ἀστοὺς —τόσοι εἶναι οἱ ἀναχωροῦντες Τοῦρκοι ἀστοὶ—καὶ συνεπῶς μένουσι 400.000 ἀστῶν προσφύγων, διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθοῦν. Τὸ μεγαλύτερον μέρος τούτων εὑρίσκεται εἰς τὰ μεγάλα κέντρα Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Πιθανόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐκ τῶν παρατεθέντων τούτων ξηρῶν ἀριθμῶν νὰ ἔχῃ σχηματισθῆ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἰσάριθμος ἀριθμὸς προσφύγων μὲ τοὺς ἀναχωρήσαντας Τούρκους ἔχει ἤδη ἀποκατασταθῆ τελείως. Δυστυχῶς τὸ τοιοῦτον δὲν ἔχει συμβῆ καὶ σπεύδω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι θὰ ἦτο πράγματι δυνατὸν νὰ εἶχε γίνει διὰ τοὺς γεωργούς, ἂν ἐξετελοῦντο τὰ Διατάγματα τῆς Ἐπαναστάσεως διὰ τὰς ἐπιτάξεις. Δυστυχῶς αἱ ἐπιτάξεις αὐταὶ τῆς κινητῆς περιουσίας τῶν Τούρκων ἔγιναν εἰς πολὺ μικρὰν κλίμακα καὶ εἰς πολλὰ μέρη οὐδόλως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ μόνον πλεονέκτημα — ἀσφαλῶς σημαντικώτατον — ἐκ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Τούρκων εἶναι αἱ ἐγκαταλειπόμεναι οἰκίαι τῶν Τούρκων καὶ αἱ ὑπ’ αὐτῶν καλλιεργούμεναι γαῖαι. Ἀπαιτεῖται ὅμως καὶ διὰ τοὺς γεωργοὺς τοὺς διαδεχθέντας τοὺς Τούρκους εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Χώρας ἡ χορήγησις μέσων καὶ ἐφοδίων πρὸς ἀποκατάστασίν των. Ἐπίσης ἐκ τῶν ἀστῶν αἱ 100.000, αἱ ὁποῖαι διεδέχθησαν τοὺς Τούρκους ἀστοὺς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Χώρας δὲν εἶναι φρόνιμον νὰ θεωρηθῶσιν εἰσέτι ὡς ἐγκατασταθέντες τελικῶς — αἱ 100.000 ἀστῶν προσφύγων — διότι καὶ ἄνευ κεφαλαίων εἶναι καὶ διότι οἱ γεωργοί, πλησίον τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ ἐπαγγελματίαι, εὑρίσκονται εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν. Ὁπωσδήποτε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ κενὸν τὸ δημιουργούμενον ἐκ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Τούρκων διευκολύνει σημαντικῶς τὴν ἀπορρόφησιν ἰσαρίθμων προσφύγων καὶ ἀφίνει παντελῶς εἰς τὸ περιθώριον τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας 350.000 γεωργοὺς καὶ 400.000 ἀστούς. Διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν τούτων τῶν εὑρισκομένων ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας ἀπαιτεῖται νὰ ὑπολογίσωμεν δέκα στρέμματα γῆς διὰ κάθε ἄτομον. Ἔχοντες 350 χιλ. ἄτομα ἔχομεν ἀνάγκην 3.500.000 στρεμμάτων γῆς, ἐπὶ πλέον τῶν ὑπὸ τῶν Τούρκων μέχρι σήμερον καλλιεργουμένων. Θέλω νὰ πιστεύσω ὅτι τὰ ἀγροτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατέθεσεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ καταστῶσι νόμοι τοῦ Κράτους καὶ διὰ τῆς πιστῆς αὐτῶν καὶ αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς θὰ συμβάλωσιν ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν κολλήγων καὶ ἀκτημόνων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν γεωργῶν προσφύγων τῶν εὑρισκομένων, λέγω, εἰς τὸ περιθώριον τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Ἐπίσης ἐλπίζω ὅτι αἱ ἀποξηράνσεις ἑλῶν θέλουσι γίνει καὶ διὰ τῶν ἀποξηράνσεων αὐτῶν θὰ καταστῇ δυνατὴ ἐπίσης ἡ ἐξεύρεσις γῆς. Λέγεται καὶ ἐπαναλαμβάνεται πλειστάκις ὅτι 50–60% τοῦ συνόλου τῶν γεωργῶν προσφύγων ἔχουσιν ἀποκατασταθῆ. Δὲν πρέπει ἐκ τούτου, κύριοι συνάδελφοι, νὰ συμπεράνωμεν ὅτι διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν 50% ἀρκεῖ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ μέχρι σήμερον γενομένη ἐργασία. Δὲν πρέπει, λέγω, οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν νὰ νομισθῇ ὅτι διατιθεμένων τῶν αὐτῶν χρηματικῶν ποσῶν καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας θὰ ἐγκατασταθῶσι καὶ τὰ ἄλλα 50% τῶν γεωργῶν. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο πλάνη. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὰ 50% τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἔχουσι τοποθετηθῆ, ἔχουσι διαδεχθῆ τοὺς Τούρκους, δηλονότι ἔχουσιν ἐγκατασταθῆ εἰς τὰς οἰκίας καὶ τοὺς ἀγροὺς τοὺς καλλιεργουμένους μέχρι τῆς χθὲς ὑπὸ τῶν Τούρκων. Συνεπῶς διὰ τὰ ἄλλα 50% πρέπει νὰ γίνῃ αὐτόχρημα ἀναδημιουργία. Ἐκτὸς τῆς ἐξευρέσεως τῆς γῆς, ἀπαιτεῖται ἐπίσης διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν εἰς τὸ «περιθώριον» εὑρισκομένων γεωργῶν ἡ κατασκευὴ στέγης. Ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι 20 χιλ. ἀγροτῶν γεωργῶν προσφύγων ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἤδη ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ μένουσιν ἐντελῶς ἄστεγοι ἢ κάκιστα ἐστεγασμένοι. Ἄν δὲ εἰς ταύτας προστεθῶσι καὶ 30.000 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι ἐκ τῶν ἀναμενομένων προσφύγων, διὰ τὰς ὁποίας ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει στέγη — ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει διὰ τὰς ἤδη ἐν Ἑλλάδι ὑπαρχούσας — ἔχομεν ἀνάγκην τοὐλάχιστον 50.000 ἀγροτικῶν οἰκίσκων. Προφανῶς τὸ πλεῖστον τῶν ἀγροτικῶν τούτων οἰκογενειῶν θὰ διέλθῃ τὸν χειμῶνα παντελῶς εἰς τὸ ὕπαιθρον ἢ ὑπὸ σκηνάς, διότι, δυστυχῶς, ἐλάχιστον μέρος τῶν οἰκίσκων τούτων θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ μέχρι τοῦ φθινοπώρου. Ἔχει, κύριοι, τονισθῆ ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ 1922 μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ 1924, ἤτοι εἰς διάστημα δύο περίπου ἐτῶν, ἔχουσι γίνει μόνον 6500 περίπου οἰκίσκοι. Ἀντιλαμβάνεσθε πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν κατασκευὴν 50.000 οἰκίσκων, ἂν ἡ ταχύτης τῆς κατασκευῆς αὐτῶν ἐξακολουθήσῃ οἵα μέχρι σήμερον. Θὰ ἀπαιτηθῇ εἰκοσαετία ὁλόκληρος. Ὁμιλῶν, κύριοι, διὰ γεωργικοὺς συνοικισμοὺς καὶ οἰκίσκους ὀφείλω νὰ γνωρίσω ὑμῖν ὅτι ἡ ἀνέγερσις αὐτῶν ἔχει γίνει κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς μέρη ἑλώδη εἴτε ἐξ ἀμελείας εἴτε καὶ ἐκ προθέσεως, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τὸ ἀντελήφθη ἰδίοις ὄμμασιν.

§9Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Εἴπετε, κ. συνάδελφε, μίαν φράσιν διὰ τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐξηγήσεις. Εἴπετε ὅτι ἐκ προθέσεως ἐτοποθετήθησαν πληθυσμοὶ εἰς μέρη ἑλώδη. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπῆρξαν προϊστάμενοι ὑπηρεσιῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετήσουν ἐκ προθέσεως εἰς μέρη ἑλώδη πρόσφυγας καὶ θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διασαφηνίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ νὰ γνωρίσῃ ἡ Συνέλευσις ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέβη τοιοῦτόν τι.

§10Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι ὑπέθετον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἐξέθετεν ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει καὶ εἶχε χαρακτηρίσει πρεπόντως.

§11Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εὑρέθην πρὸ μιᾶς καταγγελίας ὡρισμένων συναδέλφων. Εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταγγείλω τὸν ἐν λόγῳ ὑπάλληλον καὶ νὰ τὸν παραπέμψω εἰς τὸν Εἰσαγγελέα. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ δὲν ἦτο τόσον εὔκολον· εἶναι ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη ἔχει ὁλόκληρον διαχείρισιν εἰς τὰς χεῖράς του. Πάντως διετάχθη ὅπως παραδώσῃ ὑπηρεσίαν.

§12ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. πληρεξούσιος ὡμίλησε περὶ προθέσεως.

§13Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὸ ἐτόνισα καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντελήφθη ἰδίοις ὄμμασι τὸ πρᾶγμα καὶ μοῦ ὑπεσχέθη ὅτι ἔχει λάβει τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἐπιβολὴν τῆς ἁρμοζούσης τιμωρίας.

§14ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖα ἦσαν τὰ ἐλατήρια τῆς προθέσεως;

§15Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Θὰ τὸ εἴπω: Διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις γαιῶν, ἀνηκουσῶν εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους Τούρκους, ὑπὸ προσώπων τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν μὲ τὰς Τουρκικὰς περιουσίας, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν μὲ τὴν γῆν.

§16Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν περιοδείαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα τελευταίως εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεπίστωσα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἕλη, ἀνηγέρθησαν συνοικισμοί· τὰ ἐδάφη εἶναι πραγματικῶς εὐφορώτατα· ὑδραυλικὰ ἔργα μικρᾶς ἀξίας δύνανται πραγματικῶς νὰ μεταβάλλωσι τοὺς συνοικισμοὺς ἐκείνους εἰς συνοικισμοὺς ὑγιεινούς, ὁ δὲ κόσμος ὁ ὁποῖος κάθεται ἐκεῖ νὰ πλουτήσῃ ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγῆς. Τὸ βέβαιον εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι λόγῳ πρὸ παντὸς τῆς μεγάλης πληθώρας τῶν προσφύγων καὶ λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας γαιῶν πρὸς διανομὴν βλέπετε εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην μερικοὺς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν ληφθοῦν κατάλληλα μέτρα, θὰ ἀποβοῦν θνησιγενεῖς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἦτο νὰ διευκολύνῃ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὥστε εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε, μεταξὺ ἄλλων, νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μικρῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσῃ νὰ περισώσῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§17Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Κατόπιν τῆς ἐπισήμου ταύτης διαβεβαιώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν θὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἑλονοσίας καὶ τῆς ὑγιεινῆς δὲν θὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον. Συνάδελφοι ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ ἐχειρίσθησαν διὰ μακρῶν τὸ ζήτημα, ἐκθέσαντες τὴν φθορὰν τὴν ἀποδεκατίσασαν τοὺς πρόσφυγας. Τὴν ἀνέγερσιν τῶν ἀγροτικῶν συνοικισμῶν καὶ τὴν χορηγίαν ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων εἰδῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν γεωργῶν ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1924 τὸ Κράτος — ἀποξενωθὲν τελείως — ἀνέθεσεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, περὶ τῆς ὁποίας τόσος ἐγένετο λόγος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ πεπραγμένα τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν 140.000 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1924 μέχρι τῆς 30ῆς Ἀπριλίου χορηγηθέντων εἰς τοὺς γεωργούς. (Ἀναγινώσκει): «800.000 ὀκ. σίτου, 600.000 ὀκ. ἀραβοσίτου, 2.200 βόες, 880 ἵπποι, 90 ἡμίονοι καὶ 420 ὄνοι». Συνεπῶς διὰ τὴν συντήρησιν 140.000 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν ἐδόθησαν 1.400.000 ὀκ. δημητριακῶν δι’ ἓν τετράμηνον, ἤτοι 8 δράμια δημητριακῶν ἡμερησίως κατ’ ἄτομον, ζῷα δὲ ἐχορηγήθησαν κατὰ τὸ αὐτὸ τετράμηνον 3.500, ἤτοι ἀπαιτεῖται μία δεκαετία διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν ἑκάστη γεωργικὴ οἰκογένεια νὰ ἔχῃ ἕνα ζῷον, μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τὰ χορηγούμενα κτήνη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσιν. Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναμείνωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν, ἂν δὲν ἐπισπευσθοῦν αἱ ἐργασίαι καὶ δὲν ἐνταθῶσιν αἱ προσπάθειαι τῶν ἁρμοδίων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μνημονεύσω ἰδιαιτέρως τοὺς γεωργοὺς τῆς παραμεθορίου διὰ τὴν ἀπαράμιλλον αὐτῶν αὐταπάρνησιν, οἱ ὁποῖοι παραμένουσιν εἰς τὴν παραμεθόριον ἐστερημένοι ἀπολύτως τῶν πάντων. Ἐφοδιάζονται μὲ 10 ὀκάδας σίτου, πέμπονται εἰς τὴν παραμεθόριον καὶ ἐκεῖ ἐγκαταλείπονται εἰς τὴν τύχην των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν 500.000 ἀστῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ὡμίλησαν διὰ μακρῶν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι 100.000 θὰ διαδεχθῶσι τοὺς Τούρκους ἀστοὺς εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Χώρας. Διὰ τοὺς ἄλλους 400.000 ἔχομεν ὡς ἀντίκρυσμα διὰ τὴν δυνατότητα τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν ἀπορροφήσεως 350.000 γεωργούς, ἐκ τῶν 700.000 γεωργῶν· δηλαδὴ διὰ τοὺς γεωργοὺς ἐκείνους δι’ οὓς δὲν ἐδημιουργήθη κενὸν ἐκ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Τούρκων. Προφανῶς οἱ ἀστοὶ οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν ὡς ἐργάται ἢ ἐπαγγελματίαι διὰ τῆς παροχῆς ἐργασίας ἐκ μέρους τῶν 350.000 γεωργῶν τῶν εὑρισκομένων «ἐκτὸς» τοῦ οἰκονομικοῦ συνόλου τῆς Χώρας. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ὀργανισμοὺς τοὺς στερουμένους βιομηχανίας ἡ ἀναλογία αὐτῶν πρὸς γεωργοὺς δὲν εἶναι συμφέρον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας νὰ εἶναι ἀνωτέρα τοῦ ἑνὸς πρὸς δύο, δηλαδὴ δύο γεωργοὶ καὶ εἷς ἀστός. Συνεπῶς αἱ 350.000 γεωργῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωσιν ἐργασίαν εἰς πλείονας τῶν 180.000 ἀστῶν. Ὑπολείπονται ἕτεραι 220.000 ἀστῶν, οἱ ὁποῖοι μόνον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀνορθωθῶσιν οἰκονομικῶς. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὁ ἀστικὸς οὗτος πληθυσμὸς κατώρθωσε νὰ ζῇ ὁπωσδήποτε, ἔστω καὶ κακῶς, εἰς τὰ ἀστικὰ κέντρα, ἀλλὰ χρησιμοποιεῖται ὡς ὑπερπλεονάζων ἐνδιάμεσος μεταξὺ παραγωγῶν καὶ καταναλωτῶν, δὲν εἶναι συνεπῶς στοιχεῖα παραγωγικὰ καὶ δὲν εἶναι συμφέρον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας νὰ παραμείνουν ὡς «ἐνδιάμεσοι». Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἐκτὸς τῆς στεγάσεως τῶν ἀστῶν καὶ τῶν προσπαθειῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς ἐπαγγελματίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ σοβαρὰ σκέψις καὶ προσπάθεια πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, ἰδίως τῆς ταπητουργίας, τῆς ἐριουργίας καὶ μεταξουργίας, εἴδη βιομηχανιῶν τὰ ὁποῖα ἐπρόκοψαν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ εἶναι γνωστὰ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἀστούς. Ἀναμφισβητήτως, κύριοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ, διὰ τὴν ὥραν τοὐλάχιστον, οἰκονομικὴν πληγὴν εἰς τὸν κοινωνικὸν καὶ κρατικὸν ὀργανισμόν. Εὐτυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἡ πληγὴ δὲν ἔχει πυορροήσει. Πρέπει ὅμως νὰ ληφθῇ ἐπείγουσα μέριμνα διὰ νὰ προλάβῃ τις κάθε κίνδυνον μολύνσεως. Εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον ὅτι κατὰ τὴν θεραπείαν τῆς πληγῆς ταύτης παρετηρήθησαν ἐλλείψεις καὶ ἀτέλειαι. Δι’ αὐτὰς ὑπάρχει τὸ ἐλαφρυντικὸν ὅτι τὸ νόσημα ἦτο βαρὺ καὶ ἄγνωστον. Τοῦ λοιποῦ ὅμως οὐδεμία ἀτέλεια ἐπιτρέπεται. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ Ἔθνη ὑποβάλλονται εἰς τεραστίας θυσίας χρήματος, εἰς τεραστίας θυσίας αἵματος διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ὑποδούλων ἀδελφῶν· ἀσφαλῶς τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν τούτων κατέχει ἡ Ἑλλάς. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἀπελευθερώσεως ὑποδούλων ἀδελφῶν, πρόκειται περὶ τῆς διασώσεως αὐτῶν. Εἶναι ἀνάγκη οἰκονομικῆς ὀρθοποδήσεως, εἶναι ἀνάγκη ἐθνικῆς ὑποστάσεως, ὅπως τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ὑπερεντείνῃ τὰς προσπαθείας του, τονώσῃ τὸ ἐνδιαφέρον του ὡς ἐν πολέμῳ διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ φοβεροῦ τούτου προβλήματος, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν νὰ θρηνήσωμεν ζημίας τεραστίας, ζημίας τρομακτικὰς ἀπὸ πάσης ἀπόψεως.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§19Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μετὰ τὰς διαφωτιστικὰς ἀγορεύσεις τῶν προηγηθέντων εἰς τὸ βῆμα συναδέλφων ἀπαλλάσσομαι λεπτομεροῦς ἀναπτύξεως, θέλω δὲ περιορισθῆ εἰς κύριά τινα σημεῖα τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ προβῆ εἰς ὑποδείξεις καὶ κρίσεις ὡς πρὸς τὰ ληπτέα μέτρα. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ μεγάλου προβλήματος φυσικὰ ἀπῃτοῦντο κολοσσιαῖα οἰκονομικὰ μέσα. Καὶ εὐθὺς ἀμέσως ἐγεννήθη τὸ ἐρώτημα ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ μέσα ταῦτα νὰ εὑρεθῶσιν ἐν τῇ Χώρᾳ ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς ἐξωτερικὴν ἀρωγήν. Τὸ Κράτος ἐκ τῶν ὀλίγων σχετικῶς πόρων του διέθετε καὶ διαθέτει ἀρκετὰ ἑκατομμύρια ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν ἄνευ ἐξαντλήσεως οἰκονομικῆς τῆς Χώρας νὰ μὴ προσφύγωμεν εἰς ἐξωτερικὸν δάνειον, οὐδ’ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος, ἔστω καὶ κεκαλυμμένου, ὅπως ὑπεστηρίχθη ἀπὸ μιᾶς πλευρᾶς. Ὑπεστηρίχθη δηλαδὴ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ χαρτονόμισμα μὲ ὑπεγγυότητα ἀκινήτων, θὰ ἦτο δυνατὸν ἐξ ἄλλου νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ εἰς συνάλλαγμα ἀπόθεμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ καλύπτον ἐκδεδομένον χαρτονόμισμα. Καὶ τὰς δύο αὐτὰς λύσεις δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποκρούσῃ ἡ ὑγιὴς οἰκονομικὴ ἀντίληψις. Διότι διὰ τῆς πρώτης λύσεως θὰ ἐδημιουργεῖτο νέον πλεονάζον χαρτονόμισμα, πολὺ ἐπὶ πλέον δηλαδὴ τῶν συναλλαγματικῶν ἀναγκῶν. Σημειωτέον δὲ ὅτι, καὶ ὅταν ἀκόμη τὸ πλεονάζον χαρτονόμισμα εἶναι κεκαλυμμένον, ἐπέρχονται αἱ βαρεῖαι συνέπειαι τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας, ἀφοῦ καὶ ὅταν ἀκόμη περισσεύῃ τὸ ἐντελῶς ὑγιὲς νόμισμα, αὐτὸς ὁ χρυσός, ἐπακολουθοῦν αἱ συνέπειαι τῆς πληθωρικότητος, δηλαδὴ ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν, κατὰ μείζονα δὲ λόγον ὅταν τὸ κάλυμμα τοῦ πληθωρικοῦ χαρτονομίσματος εἶναι ἀκίνητα, δηλ. δυσκόλως καὶ βραδέως ἐκκαθαρίσιμοι ἀξίαι, ἐνῷ ἐπὶ τέλους ὁ πλεονάζων χρυσὸς δύναται νὰ ἐξαχθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἑπομένως τὸ τοιοῦτο χαρτονόμισμα δὲν θὰ ἐπήρκει ἑκάστοτε, διότι θὰ ἐχρειάζετο ὁλονὲν περισσότερον διὰ ν’ ἀνταποκριθῇ τὸ Κράτος εἰς τὰς ὀγκουμένας δαπάνας, λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως. Ἐφόσον ὅθεν δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκδοθῇ νέον χαρτονόμισμα, ἐφόσον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὸν τόπον οἱ ἀπαιτούμενοι πόροι, ἐστράφημεν εἰς τὴν ἔξωθεν ἀρωγήν. Τοῦτο δὲ ἔχει καὶ τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα, ὅτι ρίπτει εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου τῶν συναλλαγῶν μας μὲ τὸ ἐξωτερικὸν ὑγιὲς νόμισμα εὐνοϊκῶς διὰ τὴν συναλλαγματικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας. Πρὸς τούτοις καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἐφόσον τὸ δάνειον συνομολογεῖται εἰς ἀκμαῖον ξένον νόμισμα, ὑπάρχει δὲ βάσιμος ἐλπὶς ὅτι βαίνομεν πρὸς οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν, δὲν θὰ ὠφείλετο βαθμηδὸν εἰς τὸ μέλλον τὸ ποσὸν τὸ σήμερον ἀντιστοιχοῦν εἰς σημερινὰς δραχμάς, δηλ. περίπου 1½ δισεκατομμύριον δραχμῶν διὰ τὰ 6 ἑκατ. λίρας, ἀλλὰ ἂν ἡ λίρα φθάσῃ εἰς 35 δραχ. θὰ ὀφείλωνται μόνον 210 ἑκατομ. δραχ., ἂν δὲ 50 δραχ., 300.000.000 δρ. κ. ο. κ.

§20ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐσωτερικὸν ἀναγκαστικὸν δάνειον εἰς ξένον νόμισμα, ἂν ὅλον ἐχρησιμοποιεῖτο διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας;

§21Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄνευ κλονισμοῦ τῆς πίστεως, καὶ ἡ μετανοεμβριανὴ Κυβέρνησις διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ ἐκεῖνο τὸ δάνειον προσέφυγεν εἰς τὸν πρωτότυπον τρόπον τῆς κοπῆς τῶν χαρτονομισμάτων.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν φαντάζεσθε τὸν ἀντίκτυπον τὸν ὁποῖον θὰ ἔφερεν εἰς τὸν τόπον ἓν καταναγκαστικὸν δάνειον;

§23Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι τελευταίως ὑπεστηρίχθη, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ἀπόθεμα εἰς συνάλλαγμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται, νομίζω, εἰς 7.000.000 περίπου Ἀγγλικῶν λιρῶν, καὶ βαθμηδὸν νὰ ἀποσύρεται τῆς κυκλοφορίας τὸ ἐκδεδομένον ὑπ’ αὐτῆς χαρτονόμισμα. Καὶ τὴν τοιαύτην λύσιν θεωρῶ ἐπιζημίαν, διότι, ἂν ἐχρησιμοποιεῖτο τὸ εἰς χρυσὸν ἀπόθεμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἐπήρχετο σημαντικὴ ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς καὶ ὑπερτίμησις τοῦ ξένου συναλλάγματος, διὰ τὰς διακυμάνσεις τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ὑπῆρχε πλέον οὐδεὶς φραγμός, ἐνῷ συγχρόνως ἡ τῆξις τοῦ ἀποθέματος τούτου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θ’ ἀπετέλει κλονισμὸν τῆς πίστεως. Κατ’ ἀρχὴν λοιπὸν ἔπρεπε νὰ συνάψωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον, ἀλλ’ ὑπὸ τίνας ὅρους; Ἦσαν οἱ ὅροι ἐπαχθεῖς ἢ ὄχι; Ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ, ἐπὶ τοῦ παρόντος, εἰς τὸν βασικὸν ὅρον. Ὁ θεμελιώδης ὅρος εἶναι ὅτι διὰ τοῦ δανείου τούτου ἐδημιουργήθη εἷς ὀργανισμός, ὄχι μόνον πρὸς οἰκονομικὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ καὶ μὲ αὐτόνομον ἐντὸς τοῦ Κράτους διοικητικὴν ἐξουσίαν. Καὶ ἐρωτῶ: Ὁ ὅρος οὗτος ἦτο ἀπαραίτητος; Μᾶς ἐπεβλήθη, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως; Ἀπὸ τὸν φάκελον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος προκύπτει ὅτι ἡ ἡμετέρα οἰκονομικὴ ἀντιπροσωπεία ἐν σχεδίῳ προέτεινε τὴν ἵδρυσιν τοῦ τοιούτου ὀργανισμοῦ. Διότι λέγει ἐν σχετικῇ περικοπῇ ἡ πρότασις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅτι «ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσφέρει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου διπλῆν ἐγγύησιν, προοριζομένην ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς πιστωτὰς ὅτι τὰ συμφέροντά των θὰ ἀπήλαυον τῆς μεγαλυτέρας προστασίας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοὺς πρόσφυγας ὅτι τὰ διανεμόμενα κεφάλαια δὲν θὰ διετίθεντο ποτὲ διὰ σκοπὸν ἀλλότριον τοῦ εἰδικοῦ προορισμοῦ αὐτῶν. Ἡ πρώτη τῶν ἐγγυήσεων τούτων συνίσταται εἰς τὸ ν’ ἀνατεθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἀθηνῶν». Ἐδῶ περιγράφεται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ προτάσει ὁ θεσμὸς αὐτὸς τοῦ ἐλέγχου. Περαιτέρω ἀναφέρεται ἐν αὐτῇ ὅτι: «Ἡ δευτέρα ἐγγύησις εἶναι ἡ δημιουργία εἰδικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις θὰ ἐπιφορτισθῇ μὲ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων». Αὐτὰ προέτεινεν ἡ ἀντιπροσωπεία μας.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις δὲν προῆλθεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἀτυχῶς ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν.

§25Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν γνωρίζω τὰς λεπτομερείας καὶ λυποῦμαι ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν παρίσταται ὁ ἀξιότιμος ἀντιπρόσωπος τῆς τότε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πληρεξούσιος ἐκ Πατρῶν, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἔδιδε τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Πιθανώτατα ὁ ὅρος οὗτος ἐκρίθη ἀναγκαῖος πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας ἀλλοίας χρησιμοποιήσεως τοῦ δανείου. Εἰς ἕτερον σημείωμα τοῦ σχετικοῦ φακέλου ἀναφέρεται ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔφερεν ἀπεναντίας ἀντίρρησιν εἰς τὸν ὅρον τοῦτον, ἀλλ’ ἡ ἀντίρρησις δὲν ἐπεκράτησε, διότι ἴσως ἡ ἀτμόσφαιρα εὑρέθη δυσμενὴς ἢ διότι εἶχεν ἐπικρατήσει ἤδη ἡ τὸ πρῶτον ὑποβληθεῖσα πρότασις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχομεν τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι ἱδρύθη ὁ ὀργανισμὸς οὗτος μὲ πλήρη αὐτοτέλειαν καὶ Κρατικὴν δικαιοδοσίαν, ὡς συνεπληρώθη διὰ τοῦ Νομ. Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως. Δὲν ἐκφράζω ποσῶς ἀμφιβολίαν ὅτι δὲν ὑπῆρξαν καὶ δὲν ὑπάρχουν αἱ ἀγαθώτεραι προθέσεις εἰς τοὺς ἐντολοδόχους τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ ὅτι ἐγένετο ἡ διαρρύθμισις αὕτη μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς καλυτέρας χρησιμοποιήσεως τοῦ δανείου. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίσωμεν ὅτι εἷς αὐτοτελὴς ξενικὸς ὀργανισμός, ἐκτελῶν Κρατικὰ καθήκοντα, κινδυνεύῃ νὰ δημιουργήσῃ, ἀθελήτως πολλάκις, παρεξηγήσεις καὶ προστριβὰς εἰς Κοινοβουλευτικὸν Κράτος, ὡς τὸ ἡμέτερον. Ἐφόσον λοιπὸν ἐγένετο δεκτὸς ὁ ὅρος οὗτος, εἶναι φυσικὴ συνέπεια αὐτοῦ ὁ ἕτερος ὅρος τῆς μεταβιβάσεως τῶν 500.000 ἑκταρίων ἢ 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων γῆς, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Διότι προφανῶς, ἐφόσον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν εἶχεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνάγκην γαιῶν, ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ διαθέσῃ εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν τὴν γῆν ταύτην. Ἂν τὸ Δημόσιον ἤθελεν ἐνεργεῖ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, θὰ εἶχεν αὐτὸ εἰς τὴν διάθεσίν του τὴν ἔκτασιν αὐτήν. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀποκαταστάσεως δέον νὰ λαμβάνῃ τὰς γαίας κατὰ πλήρη κυριότητα, ὄχι ἁπλῶς χάριν ἐγγυήσεως, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν ν’ ἀποκαταστήσῃ ἐπ’ αὐτῶν τοὺς πρόσφυγας. Λέγει δηλ. τὸ Πρωτόκολλον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θὰ διαθέτῃ εἰς τοὺς ἀποκαθισταμένους τὸν κλῆρον εἴτε κατὰ κυριότητα εἴτε κατὰ μίσθωσιν. Ἀλλὰ λόγοι γεωργικῆς οἰκονομίας ἐπιβάλλουν, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ διαθέσῃ τὰς γαίας εἰς τοὺς πρόσφυγας κατὰ πλήρη κυριότητα, μὲ ὑπεγγυότητα ἁπλῶς τοῦ κλήρου, εὐθὺς ὡς καταστῆ ἐφικτὸς ὁ ὁριστικὸς διαχωρισμὸς τῶν κλήρων. Καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ τὴν σχετικὴν σύστασιν πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως παραχωρῇ αὕτη τὴν ἰδιοκτησίαν εἰς τοὺς κληρούχους, διατηροῦσα ὑπὲρ ἑαυτῆς ὑποθήκην.

§26ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπατε ὅτι αἱ παραχωρούμεναι πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν γαῖαι προορίζονται διὰ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ὅτι δὲν χρησιμεύουν ὡς ἐγγύησις.

§27Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐφόσον ἡ Ἐπιτροπὴ διαθέτει τὴν γῆν εἰς τοὺς πρόσφυγας, δύναται μὲν νὰ καταστήσῃ ὑπεγγύους τοὺς κλήρους, ὅπως πράττει καὶ τὸ Κράτος διὰ τὰς παραχωρουμένας εἰς τοὺς ἀγρότας γαίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὰς διαθέτῃ κατὰ κυριότητα.

§28Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως διατηρεῖ δικαιώματα ἐπὶ τῶν παραχωρουμένων γαιῶν πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς πληρωμῆς τοῦ δανείου;

§29Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μάλιστα.

§30Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι πολὺ λεπτὸν τὸ ζήτημα καὶ πρέπει νὰ διευκρινισθῇ. Ὑπάρχει σχετικὸν ἄρθρον εἰς τὴν Σύμβασιν αὐτὴν ὅτι θὰ δύναται ἡ Ἐπιτροπή, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν φανῇ ἐν τάξει τὸ Κράτος, νὰ ἐκποιῇ καὶ εἰς τρίτους τὰ ἐδάφη ταῦτα;

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, κ. συνάδελφε. Ὑπάρχει γενικὸς ὅρος. Ἀλλὰ φαντάζεσθε ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἀφήσῃ νὰ πωληθοῦν αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι θὰ δοθοῦν εἰς τοὺς πρόσφυγας, καὶ νὰ ἐκδιωχθοῦν οἱ πρόσφυγες; Δὲν πιστεύω νὰ τὸ φαντάζεσθε.

§32Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Οὐδέποτε διῆλθε τοῦ νοῦ μου μία τοιαύτη φαντασία, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ καὶ πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι οἱαδήποτε Κυβέρνησις καὶ ἂν ὑπάρχῃ, οὐδέποτε θὰ δεχθῇ νὰ ἐκτοπισθοῦν οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ μία τοιαύτη ἰδέα ριπτομένη μεταξὺ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὄχι ἐκ μέρους ἡμῶν, ἀλλὰ ἐκ μέρους ἄλλων δυστυχῶς, ἠξεύρετε ὅτι κρατεῖ τοὺς πρόσφυγας πολὺ κρύους ἀπέναντι τῆς καλλιεργείας τῶν γαιῶν αὐτῶν; Διὰ νὰ κάμουν τὴν γῆν αὐτὴν ἀμπέλι θέλουν 4 ἢ 5 χρόνια. Δὲν ἠμποροῦν λοιπὸν μὲ τοιαύτην ἀμφιβολίαν νὰ προβοῦν εἰς τοιαύτας δαπάνας καὶ κόπους.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπαλλοτριοῦνται ἐκτάσεις ἰδιωτικαὶ καὶ παραχωροῦνται εἰς τοὺς ἀγρότας, γενικῶς δηλ. κρατεῖ μία πολιτικὴ αὐξήσεως τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι θὰ ἀφαιρεθῇ ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία ἀπὸ πρόσφυγας διὰ νὰ δοθῇ εἰς οἱονδήποτε ἄλλον. Λοιπὸν τὸ καθῆκον τῶν πληρεξουσίων εἶναι νὰ διαφωτίσουν τοὺς πρόσφυγας ὅτι τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑπάρχει, διότι, ἐπὶ τέλους, ὄπισθεν τῶν ἐγγυήσεων αὐτῶν ὅλων ὑπάρχει μία μεγαλυτέρα ἐγγύησις ἀπέναντι τῶν ξένων, τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν. Ἡ Σύμβασις ὅμως αὐτὴ ἔγινε· τί θέλετε νὰ κάμωμεν;

§34Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἤθελον νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα.

§35Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τὸ Κράτος μετεβίβασεν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς του ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου, 250.000 στρέμματα δημοσίων γαιῶν. Σημειώσατε ὅτι αἱ γαῖαι αὗται δὲν ἦσαν κἂν ὅλαι καλλιεργούμεναι, ἑπομένως κατάλληλοι διὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἐγκαταστάσεως, ἀλλὰ πολλαὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι βουνώδεις ἐκτάσεις καὶ δάση. Ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδαπάνα καὶ δαπανᾷ ἀκόμη εἰς ἐγκαθισταμένους πρόσφυγας ἐπὶ ἐκτάσεων πλέον τῶν 3.000.000 στρεμμάτων. Δικαίως λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔρχεται καὶ λέγει εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Πότε θὰ μοῦ μεταβιβάσῃς καὶ τὰ ὑπόλοιπα στρέμματα;» Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τούτου, εἰμὴ νὰ μεταβιβασθοῦν καὶ αἱ γαῖαι τῶν ἀνταλλασσομένων περιουσιῶν τῶν ἀποχωρούντων Μουσουλμάνων. Καὶ κατὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ὀρθῶς ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, δυνάμει τῆς ὁποίας δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἀποκτᾷ τὴν κυριότητα, δηλ. τὸ Κράτος ἢ ἡ ὁμὰς τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἁπλῶς, ὅπως ὑπηνίχθην καὶ πρὸ ἡμερῶν, ἐλύθη τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου, ἀφ’ οὗ ἄρχεται ἡ ἐλευθερία τῆς διαθέσεως ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς ὁρίζει ἐν σχετικῷ ἄρθρῳ ὅτι δίδονται αἱ γαῖαι αὗται εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰς διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ δὴ κατ’ ἀρχήν, ὅπως δώσῃ τῆς αὐτῆς φύσεως κτήματα εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἑπομένως διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἐκανονίσθη ἁπλούστατα ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς διαθέσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους ἄρχεται ὄχι ἀπὸ τῆς ἐκκαθαρίσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε. Δὲν ἐθίχθη τὸ ζήτημα, ἂν τὰ κτήματα ταῦτα περιέρχονται εἰς τὸ Κράτος κατὰ κυριότητα. Ἄρα δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἂν τὸ Κράτος μετεβίβασεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὰ κτήματα ταῦτα ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰδιοκτήτου ἢ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ διαχειριζομένου τὰ κτήματα τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος, ἰδιότητα ἣν ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχει. Πάντως κατὰ τὴν Σύμβασιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως θὰ τὸ ἐνασκήσῃ καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ἐνασκήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐφόσον ἔχει ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μεταβιβάσεως πρὸς τὸν ἐνεργοῦντα τὴν ἀποκατάστασιν ὀργανισμόν, τῆς μεταβιβάσεως δηλ. τῶν 5.000.000 στρεμμάτων.

§36Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε;

§37Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὁρίστε.

§38Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς καθορίζει ἄλλην διάταξιν. Ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς καθορίζει ὅτι ὁ ἀνταλλακτέος ἀποξενοῦται ἔστω καὶ τῆς ψιλῆς κυριότητος τῆς περιουσίας του εὐθὺς ἅμα τῇ ἐκκαθαρίσει τῆς περιουσίας του. Ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει ἡ Ἐπιτροπή, βεβαίως ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος εἶναι ὀρθή· ἀλλ’ ὑπάρχει τὸ ἑξῆς μέγιστον μειονέκτημα, προκειμένου περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν: Ὡς γνωρίζετε, ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Ἀνταλλαγῆς διὰ τὴν ἀξίωσιν ἑκάστου ἀνταλλακτέου μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀπαιτήσεως θὰ δώσῃ μίαν ἀπόδειξιν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποδείξεως ὁ ἀνταλλακτέος θὰ ἔχῃ μίαν ἀξίωσιν, ὁ Ἕλλην κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ ὁ Τοῦρκος κατὰ τοῦ Τουρκικοῦ Δημοσίου. Καὶ ἡ ἀξίωσις αὕτη θὰ πληρωθῇ ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων Κρατῶν· θὰ πληρωθῇ διαζευκτικῶς· δηλαδὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔναντι τῆς ἀξιώσεως τῶν ἀνταλλακτέων ἔχει τὸ διαζευκτικὸν δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν παροχὴν εἴτε εἰς κτήματα τοῦ αὐτοῦ εἴδους εἴτε εἰς χρῆμα. Λοιπόν, ἐν ὅσῳ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ δὲν προέβη εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀξιώσεως ἑκάστου ἰδιοκτήτου, διὰ τῆς περιελεύσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν σήμερον εἰς τὴν περιωρισμένην διάθεσιν τῶν ἐνδιαφερομένων Κυβερνήσεων, βεβαίως ἐξυπηρετεῖται ἐν τῇ γενικότητι ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ Κράτος, ἀλλ’ οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ διατρέχουν τὸν ἑξῆς κίνδυνον, τὸν κίνδυνον αἱ ἀπαιτήσεις των αἱ ἰδιωτικαὶ νὰ μὴ ἐκκαθαρισθοῦν ποτὲ διὰ τῶν Μικτῶν Ἐπιτροπῶν. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πῶς εἶναι δυνατὸν αὔριον ἡ ἀξίωσις ἑνὸς ἑκάστου νὰ διαπιστωθῇ παρὰ τῶν Μικτῶν Ὑποεπιτροπῶν καὶ τελειωτικῶς νὰ γίνῃ ἡ ἐκκαθάρισις καὶ τῶν ἀπαιτήσεων μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων;

§39Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Διατί δὲν θὰ γίνῃ;

§40Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Τὸν κίνδυνον διαβλέπω εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον: Ἐπειδὴ τὸ Κράτος ἔχει τὴν ἐλευθέραν διαχείρισιν τῆς περιουσίας αὐτῆς, δύναται νὰ τὴν διαθέτῃ ὅπως θέλει, ἐνῷ ἂν ἡ κυριότης παραμένῃ μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ τὸ Κράτος δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ἐλευθέρως νὰ τὴν διαθέσῃ, ἀφ’ ἑνὸς θὰ εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν ἐκκαθαρισμένην παρὰ τῶν Μικτῶν Ἐπιτροπῶν καὶ θὰ μετεβαίνομεν τότε νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸ Κράτος τὴν ἀξίαν τῆς ἀπολεσθείσης περιουσίας, ἐνῷ σήμερον, μετὰ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, εἶναι ἀμφίβολον ἂν αἱ ἐνδιαφερόμεναι Κυβερνήσεις θὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀξιώσεων.

§41Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μοῦ λέγετε, κ. συνάδελφε, τὸ συμπέρασμα αὐτὸ πόθεν τὸ ἐξάγετε;

§42Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Τὸ ἐξαγάγω ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος: Σήμερον αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν ἔχουν ἐλευθέραν τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας, δύνανται νὰ διαθέσουν τὴν περιουσίαν αὐτὴν ὅπως θέλουν.

§43Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δηλαδὴ αἱ Κυβερνήσεις τὴν διαθέτουν τὴν περιουσίαν αὐτὴν διὰ τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Ἂν πραγματικῶς, κ. συνάδελφε, ἀποδεχθῆτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν χωρὶς νὰ παραβλέψωμεν τὰ συμφέροντα τῆς προσφυγικῆς ὁλότητος νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν ὅτι δυνάμεθα πραγματικῶς εἰς τοὺς ἀπολέσαντας κτήματα εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν νὰ δώσωμεν κτήματα ἐν Ἑλλάδι, εἰλικρινῶς σᾶς λέγω ὅτι μία τοιαύτη ἀρχή, ριπτομένη, δύναται πραγματικῶς νὰ ὠφελήσῃ πολλοὺς πλουσίους καὶ κεφαλαιούχους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως γενικῆς, ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους θὰ βλάψῃ θὰ εἶναι ἡ προσφυγικὴ ὁλότης.

§44Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ τοιαύτην ἀρχὴν δὲν ἔχω ὑποστηρίξει. Ἔχω ὑποστηρίξει τὴν ἑξῆς ἀρχήν, ὅτι, ἐν ὅσῳ αἱ ἀξιώσεις τῶν ἰδιωτῶν κατ’ ἰδίαν ἑνὸς ἑκάστου ἀνταλλακτέου δὲν ἔχουν ἐκκαθαρισθῆ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, διατρέχουν τὸν κίνδυνον νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων, χωρὶς κατ’ ἰδίαν ἕκαστος ἀνταλλακτέος νὰ λάβῃ ποσοστόν τι ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας του.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ ἦτο ὀρθόν, ἂν τηρηθοῦν ἀνέπαφοι αἱ γαῖαι, ἕως ὅτου γίνει ἐκκαθάρισις.

§46Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν δὲν τὴν ἀμφισβητῶ.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ τέλος, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ἐκκαθάρισις, θὰ εἶναι ζήτημα ὑλικῆς διαρρυθμίσεως τὸ ζήτημα πῶς θὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοί, δηλαδὴ ἂν αἱ ἀστικαὶ περιουσίαι ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, θὰ ἴδωμεν πῶς θὰ ἱκανοποιηθῶσι, δεύτερον δέ, ἂν εἶναι ἐπαρκεῖς, θὰ ἔχουν νὰ πληρωθῶσιν οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοί, ἑπομένως εἶναι ζήτημα ὑλικῆς διαρρυθμίσεως, ἂν δὲν ἐπέλθῃ πλήρης ἰσοφάρισις· ἂν ἐπέλθῃ ἰσοφάρισις δὲν γεννᾶται ζήτημα. Τώρα διὰ τῆς μεταβιβάσεως τῆς κυριότητος διευκολυνόμεθα εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἀγροτῶν, δικαιολογούμεθα καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν, διότι εἶναι δυνατὸν τὰ ἀστικὰ κτήματα νὰ ἐκποιηθῶσιν, ἐφόσον εἶναι ἀδύνατον ἕκαστος ἀστὸς νὰ πάρῃ ἓν κτῆμα ἀνάλογον πρὸς τὸ τῆς Μ. Ἀσίας. Τὸ συμφερώτερον εἶναι νὰ ἐκποιηθῶσι τὰ ἀστικὰ κτήματα. Θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ ἔκδοσις χρεογράφων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κτημάτων, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ κυριότης τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἡ ὀρθοτέρα λύσις εἶναι αὐτή, ἡ ὁποία οὐδόλως ζημιοῖ, οὐδόλως παραγράφει τὰ δικαιώματα τῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν.

§48Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Μᾶς δίδετε τὴν διαβεβαίωσιν, παρὰ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αἱ ἰδιωτικαὶ εἶναι ἀνέπαφοι καὶ θὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν περιουσιῶν αἱ Μικταὶ Ἐπιτροπαί; Διότι ἔχει τροποποιηθῆ ἡ Συνθήκη.

§49Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μὲ μίαν παράλειψιν ἑνὸς κόμματος γίνεται ἡ παρεξήγησις περὶ ἧς ὁμιλεῖτε, διότι, ὅταν προσέξετε τὸ σχετικὸν ἄρθρον, θὰ ἴδητε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν μετάφρασιν ὅτι πρόκειται περὶ κόμματος. Νομίζετε ὅτι τὸ ἔργον τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας θὰ τὸ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος; Δὲν δυνάμεθα.

§50Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐκκαθάρισις καὶ ἡ ἀποτίμησις, οὐδὲ θὰ εἶναι ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἡ ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Ἂν ὑπάρχουν ἄλλα ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ βλέπω, εἶναι ἡ δυσχέρεια τοῦ ἔργου διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν ἐν Τουρκίᾳ περιουσιῶν. Τοῦτο θὰ ἀπαιτήσῃ χρόνον καὶ μεγίστην ἐργασίαν, ἀσχέτως ὅλως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν ὑπάρχει νομοσχέδιον καὶ γίνεται ἐργασία περὶ προσωρινῆς ἐκτιμήσεως τῶν κτημάτων μὲ προσωρινὴν προκαταβολὴν ἐπὶ ἀποζημιώσει, διὰ νὰ ζήσωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί.

§52Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν.

§53ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ πρόσφυγες νὰ λάβωσι μέρος.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἐκποίησις, ἡ προκαταβολὴ ἐπὶ ἀποζημιώσει πρέπει νὰ προηγηθῇ.

§55Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἂν δὲν εἶχε τὴν ἐλευθερίαν τὸ Κράτος νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὰς γαίας ταύτας, θὰ διετρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἀτονήσῃ τὸ δάνειον. Μία δευτέρα συνέπεια εἶναι ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβιβάσωμεν εἰς τοὺς πρόσφυγας καλλιεργητὰς τὴν κυριότητα, ὡς ὑπεστήριξα πρὸ ὀλίγου. Τοῦτο ἐπιβάλλεται ἀπολύτως ἐκ λόγων παραγωγικῶν καὶ κοινωνικῶν. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ καλλιεργήσῃ μὲ ζῆλον, ὅταν δὲν γνωρίζῃ ἂν ἡ γῆ, ἐπὶ τῆς ὁποίας καλλιεργεῖ, τῷ ἀνήκει. Ἑπομένως ἕνεκα τῶν δύο λόγων τούτων εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον ἡ κατὰ κυριότητα διάθεσις τῶν Μουσουλμανικῶν γαιῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§56Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Προχθὲς εἴπατε ὅτι διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς δὲν τροποποιοῦνται οἱ ὅροι τῆς μεταβιβάσεως τῆς κυριότητος, ἀλλὰ μόνον τὸ χρονικὸν ὅριον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου μεταβιβάζεται ἡ κυριότης.

§57Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μάλιστα. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ἐπ’ αὐτοῦ σοβαραὶ ἀντιρρήσεις. Τὸ ἐλατήριον τῆς ἀντιδράσεως κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης πιθανὸν νὰ προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι διαβλέπουν τινὲς ἀπὸ τοὺς ἐγκαταλιπόντας μεγάλα κτήματα καὶ περιουσίας ἐν Τουρκίᾳ, ὅτι δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ λάβωσιν εἰς εἶδος γαίας ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη προσδοκία ἀνθρώπων ἀξίων βεβαίως πάσης συμπαθείας καὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὴν καταστροφὴν ἣν ὑπέστησαν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἁπλούστατα, διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶχον ἐκ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς ἀτομικὰ ἐμπράγματα δικαιώματα οἱ μεγάλοι κτηματίαι (ἐνῷ δὲν ἔχουν τοιαῦτα, ἔχουν ὅμως ἐνοχικὴν ἕκαστος ἀξίωσιν ἐπὶ τῆς ὁμάδος τῶν Ὀθωμανικῶν περιουσιῶν) καὶ ἄν, λέγω, τοῖς παρεχωροῦντο μεγάλα γεωργικὰ κτήματα, θὰ ἐδικαιοῦτο τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τούτων, ὅπως καὶ τῶν λοιπῶν κτημάτων τῶν ἐντοπίων. Πῶς ἐλπίζουσιν εἰς ἀποζημίωσιν εἰς εἶδος ἐκ τῶν γαιῶν, ἐφόσον οἱ πληθυσμοὶ οἱ δεόμενοι γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως πλεονάζουν καὶ ἐφόσον ἀναλογοῦσι 40 περίπου στρέμματα μόνον εἰς κάθε γεωργικὴν οἰκογένειαν; Ἢ ἀποβλέπουν ἴσως εἰς τὰς γαίας ταύτας ὡς βάσιν ἐκδόσεως κτηματογράφων, περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω εὐθὺς ἀμέσως; Ἀλλ’ ἡ βάσις αὕτη οὐσιαστικῶς θὰ ἦτο ἐστερημένη ἀξίας, ἐφόσον θὰ τὰς κατέχουν ὁριστικῶς, ἔστω καὶ ὄχι κατὰ κυριότητα, οἱ ἀποκαθιστάμενοι καλλιεργηταί.

§58Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, πῶς τοὺς ἀκτήμονας καθιστῶμεν κτηματίας, ἐξαιροῦμεν δὲ τοὺς δικαιούχους πρόσφυγας.

§59Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὅταν τελειώσῃ ὁ λογαριασμὸς καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ λαβεῖν ἑνὸς ἑκάστου, τινὲς τῶν ἐγκατασταθέντων προσφύγων δὲν θὰ ἔχουν νὰ λάβωσι τίποτε, ἀλλά...

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ πληρώνωσιν.

§61Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. ... ἀλλὰ θὰ πληρώνωσι πάντως τὰς τοκοχρεωλυτικὰς δόσεις, αἵτινες θὰ περιέλθωσιν εἰς τοὺς δικαιούχους πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι ἄλλως τε δὲν ἀποκλείεται νὰ λάβωσι καὶ εἰς εἶδος περιουσίαν, οὐ μόνον χρήματα, δηλ. δάση, βοσκάς, ἀστικὰ κτήματα. Περαιτέρω ἡ ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Ἀνταλλαγῆς ἔχει καὶ μίαν ἄλλην σημασίαν, ὡς ἐλέχθη ἤδη. Θὰ διευκολυνθῇ καὶ ἡ ἵδρυσις τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ διαχειρισθῇ αὐτὴν τὴν περιουσίαν, δηλ. ἐκτὸς τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν τὰ δάση, τὰς βοσκάς, τὰ ἀστικὰ κτήματα. Ἄρχεται λοιπὸν ἡ ἐλευθερία τοῦ Κράτους τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν τῶν κτημάτων, πάντοτε ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν προσφύγων. Καὶ μὴ λησμονῆτε ὅτι πλεῖστα ἐκ τῶν ἀστικῶν κτημάτων ἔχουν ὑποστῆ φθορὰν σημαντικὴν καὶ ὑφίστανται καθημερινῶς τοιαύτην καὶ ἐρειποῦνται. Ἑπομένως ἔχει καθῆκον τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ, ἂν δὲν συμφέρει νὰ τὰ ἐκποιήσῃ ἐν πλειστηριασμῷ, ὅπως διὰ τοῦ τιμήματος ἀνακουφίσῃ ἀκριβῶς τοὺς δικαιούχους πρόσφυγας. Δὲν εἶναι δὲ καὶ εὔκολον νὰ τὰ κρατήσῃ πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων, διότι πολλὰ ἐξ αὐτῶν εἶναι μεγάλα κτίρια καὶ δυσκόλως εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκατασταθοῦν ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ κτιρίου πολλαὶ οἰκογένειαι. Ἐνῷ ἂν ἐκποιηθοῦν θὰ εἶναι δυνατὸν βαθμηδὸν νὰ κτισθοῦν ἰδιαίτεροι συνοικισμοί, τοῦθ’ ὅπερ προτιμοῦν οἱ πρόσφυγες.

§62ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ περιμένωμεν νὰ κτισθοῦν νέα;

§63Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἐξωσθοῦν ἀπὸ τὰ κτήματα οἱ προχείρως τοποθετηθέντες εἰς αὐτὰ πρὶν κτισθοῦν τὰ νέα. Εἶπον βαθμηδόν. Ἡ διαχείρισις τῶν κτημάτων τούτων θὰ γίνῃ ἀπὸ ἕνα ὀργανισμόν, συμφωνῶ δὲ ἀπολύτως μὲ πολλοὺς προλαλήσαντας, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος πρέπει νὰ ἔχῃ τραπεζιτικὴν διαχείρισιν καὶ ὄχι κρατικήν. Ὡς πρὸς τὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων, θὰ συνίστων νὰ ἐγίνετο ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερος πλειστηριασμὸς καὶ ὄχι μόνον μεταξὺ τῶν προσφύγων, διότι ὁ κύκλος τῶν πλειοδοτούντων εἶναι μικρὸς καὶ ἑπομένως ἡ πλειοδοσία ἀποβαίνει ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ὀλίγων καὶ εἰς βλάβην τῆς ὁμάδος τῶν προσφύγων. Ὁ πλειστηριασμὸς πρέπει νὰ γίνῃ εὐρύτατος, τμηματικῶς δὲ καὶ βαθμιαίως διὰ νὰ μὴ πέσουν αἱ τιμαὶ δι’ ἀθρόων ἐκποιήσεων. Ἴσως θὰ ἔπρεπεν ὁ ὑπερθεματισμὸς νὰ γίνῃ μετὰ τὴν ἀποτίμησιν τῶν Ὀθωμανικῶν τούτων κτημάτων ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ μὴ χρησιμεύσῃ ἡ τυχὸν ὑψηλὴ τιμὴ τῆς πλειοδοσίας ὡς βάσις ἐκτιμήσεως ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς βάρος τῶν λογαριασμῶν μας. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπήρχετο ἐπιζημία ἀναβολή. Ἡ μόνη εὐκολία ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ παρασχεθῇ εἰς τοὺς θέλοντας νὰ ὑπερθεματίσουν πρόσφυγας εἶναι αὐτή: Νὰ ἐκδοθοῦν προσωριναὶ ὁμολογίαι ἐπὶ τῶν ἀπαιτήσεών των ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ προσέρχωνται εἰς τὸν πλειστηριασμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Ὑπεστηρίχθη πολλαχόθεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν πολλοὶ καὶ ποικίλοι πόροι ἀπὸ ἕνα αὐτόνομον ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ κινητοποιήσῃ τὴν ἀκίνητον αὐτὴν ἰδιοκτησίαν, διὰ τῆς ἐκδόσεως κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Εἶναι δηλαδὴ ἡ ἔννοια τῆς κτηματικῆς πίστεως. Νὰ ἐκδοθοῦν κτηματικαὶ ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι νὰ τεθοῦν εἰς κυκλοφορίαν καὶ ἀπὸ τὸ τίμημα τῶν ὁμολογιῶν τούτων νὰ εὑρεθοῦν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ διατεθοῦν διὰ τοὺς ἀστοὺς πρόσφυγας καὶ διὰ τὰς ἄλλας προσφυγικὰς ἀνάγκας. Τὸ θέμα θεωρητικῶς ἐμφανίζεται ἁπλοῦν, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἐν τῇ πράξει θὰ εὕρῃ πολλὰ προσκόμματα, Εἰς τὴν σημερινὴν ἰδίᾳ κατάστασιν τοῦ τόκου, εἶναι δύσκολον ν’ ἀπορροφήσῃ ἐλευθέρως ἡ ἀγορὰ εἰς μεγάλην κλίμακα τοιαύτας ὁμολογίας, καὶ ἂν ἀκόμη αὗται παρέχουν πλήρη πίστιν, καὶ ἂν τὰ ἀκίνητα, ἐφ’ ὧν στηρίζονται, εἶναι εὐκόλως ἐκποιήσιμα ἐν περιπτώσει ἐκτελέσεως. Αἱ ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν πρὸς τοὺς πρόσφυγας χορηγίαι δὲν θ’ ἀποφέρουν τόκον ἵνα δι’ αὐτοῦ ἐξυπηρετῆται, ἔστω καὶ ἐν μέρει, ὁ ὀφειλόμενος εἰς τὰς ὁμολογίας τόκος καὶ συνεπῶς δέον νὰ γίνῃ ἄλλοθεν ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ· ἐκ τῶν εἰσοδημάτων ἰδίᾳ ἢ ἐκ τοῦ τιμήματος τῶν ἀκινήτων. Προϋποθέτω ὅτι ἡ ἀγορὰ πρέπει νὰ ἀπορροφήσῃ ἐλευθέρως τὰς ὁμολογίας, διότι, ἂν πρόκειται νὰ προσάγωνται αὗται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ ἐκδίδῃ ἐπ’ αὐτῶν χαρτονόμισμα, τότε βεβαίως ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς κτηματικῆς πίστεως, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἔκδοσιν πληθωρικοῦ χαρτονομίσματος, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, ἀποκρούω. Βεβαίως, ἂν αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι δὲν ἀπορροφηθῶσιν ἐλευθέρως εἰς τὴν ἀγοράν, εἶναι δυνατόν, ἔν τινι μέτρῳ, νὰ προσάγωνται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἰδίᾳ, καὶ εἰς ἄλλας Τραπέζας, ὅπως, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ὡς τίτλων ἐνεχύρου, δίδεται ποσόν τι ὑπὸ τύπον δανείου εἰς τὸν προσάγοντα πρόσφυγα. Διότι αἱ Τράπεζαι, κατὰ τὴν τραπεζιτικὴν τέχνην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέτουν ἐκ τῶν διαθεσιμοτήτων, ἐκ τῶν καταθέσεών των, μεγάλα ποσὰ εἰς μακροπρόθεσμα δάνεια. Τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν ὑγιᾶ τραπεζιτικὴν πολιτικήν, διότι ἀκινητοποιοῦνται οὕτω ἀξίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν εἰς δεδομένην στιγμὴν νὰ κλονίσουν τὰς Τραπέζας. Ἄρα δὲν ἔχω μεγάλας ἐλπίδας ὅτι καὶ ὁ δανεισμὸς οὗτος θ’ ἀποδώσῃ μεγάλα ποσά. Δέχομαι ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ διὰ τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν σημαντικὸν χρηματικὸν ποσόν, ἀλλ’ ὄχι τόσον μεγάλο, ὄχι εἰς τοιαύτην κλίμακα, ὥστε πραγματικῶς νὰ κινητοποιηθῇ ἀμέσως ἡ ἀκίνητος αὐτὴ ἰδιοκτησία τῶν προσφύγων, ὡς ὑπετέθῃ. Διότι, ἂν τοῦτο ἦτο δυνατόν, μὴ λησμονῶμεν ὅτι καὶ αἱ ὁμολογίαι τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπορροφηθοῦν ἀπὸ τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ πληρωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται εὐθὺς ἀμέσως διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν τοιούτων ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν, ἐκτὸς τῆς ὑπεγγυότητος ὅλων τῶν κλήρων, τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους καὶ πλεῖστα προνόμια. Ἄρα δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅπως ὑπεστηρίχθη, τὸ ζήτημα καὶ δεῖται ἰδιαιτέρας μελέτης. Ἡ βαθμιαία ἐκποίησις τῶν ἀκινήτων καὶ ἡ δι’ ὁμολογιῶν προεξόφλησις τοῦ προϊόντος τῆς ἐκποιήσεως πρέπει νὰ εἶναι ἡ βάσις. Διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν περιουσιῶν πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ὑπάρχει μακρὰ ἐκκρεμότης. Εἶναι δυσχερέστατον τὸ θέμα καὶ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔδειξε τὴν ἀπαιτουμένην δραστηριότητα, ὅπως προβῇ τὸ ταχύτερον εἰς τὸ ἔργον αὐτό. Παρῆλθεν ἱκανὸς χρόνος καὶ ἀκόμη συζητοῦμεν κατὰ ποῖον σύστημα θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐκκαθάρισις. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐτόνισεν ὅτι ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν προσφύγων καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι θὰ γίνῃ ἡ ἀποστολὴ ἐν Τουρκίᾳ, ὅπως μελετήσῃ τὸ κτηματολόγιον καὶ λάβῃ καὶ στοιχεῖα ἐκεῖθεν. Βεβαίως τὸ παράλληλον τοῦτο δὲν ἀποκλείεται, ἀλλ’ ἀσφαλῶς φοβοῦμαι ὅτι ἐλαχίστους καρποὺς θὰ φέρῃ. Διότι ἐν Τουρκίᾳ τὸ κτηματολόγιον, ὡς γνωστόν, δὲν ἔχει εὑρετήριον, ἐφόσον δὲ δὲν ἔχει στοιχεῖα ὁ ἔχων τὴν ἀπαίτησιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνευρεθῇ τὸ κτῆμά του εὐκόλως. Μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ κτηματολογίου τῆς Τουρκίας, καὶ ἂν θεωρηθῇ ὅτι ἐπιτρέπουν ἐλευθέρως τὴν χρησιμοποίησιν τῶν βιβλίων τούτων εἰς τὴν Ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν θὰ στείλωμεν ἐκεῖ, πάλιν αἱ δυσχέρειαι θὰ εἶναι σημαντικαί.

§64Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶ εἰς ὑμᾶς, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, μοὶ ἐδόθη ἐπ’ αὐτοῦ εὐκαιρία νὰ συζητήσω γενικώτερον. Τὸ μόνον βέβαιον εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅταν ὡμίλουν περὶ κτηματολογίου τῆς Τουρκαίς, οὐδέποτε πραγματικῶς ἐξώγκωσα τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἀξίαν, διότι πραγματικῶς τὸ κτηματολόγιον τὸ Τουρκικὸν δὲν εἶναι τέλειον. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔχει εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔχει τὴν ἐγγραφὴν τῶν κτημάτων κατὰ καζάδες. Ἡ Τουρκία, νομίζω, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἀποκρύψῃ τὸ κτηματολόγιον ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν καὶ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν μετ’ αὐτῶν. Εἰς τοὺς καζάδες ἀναγράφονται τὰ ὀνόματα τῶν Ἑλλήνων ἰδιοκτητῶν. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ μεταγραφή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι πρῶτον νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὴν περιουσίαν τῶν νομικῶν προσώπων, ἐφόσον τὸ τοιοῦτον εἶναι δυνατόν. Δεύτερον, προκειμένου περὶ τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν θὰ εἴχομεν ἀρκετὰ στοιχεῖα διὰ νὰ ἀπευθυνώμεθα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὡς πρόσφυγες ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως παίρνω μίαν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἠμποροῦμεν νὰ στηριχθῶμεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς μᾶς ἀπησχόλησεν ἦτο ἡ ἀνασύστασις τῶν Κοινοτικῶν Συμβουλίων, ὅπως ἡμεῖς τὰ φανταζόμεθα. Τί κάμνομεν λοιπὸν ἐν τῷ μεταξύ; Ἔχω 42 Μητροπολιτικὰς ἕδρας. Τὰς Μητροπολιτικὰς ἕδρας τὰς θέτω ὡς ἕνα ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τῶν περιουσιῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ δεύτερον τῶν νομικῶν προσώπων. Ὅταν δὲ λέγω Κοινοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἐννοῶ μόνον τὸν παπᾶν, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Βεβαίως δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν θὰ κατορθώσω νὰ ἔχω παρὰ μόνον τὰς περιουσίας ἐν μέρει.

§65Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν συμπίπτουσιν αἱ διαιρέσεις αἱ διοικητικαὶ μὲ τὰς πολιτικάς;

§66Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μᾶς ζημιοῖ αὐτό, κ. συνάδελφε. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνω εἶναι τὸ ἑξῆς: Θὰ ὑπάρχουν Ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποστείλουν τὰς δηλώσεις εἰς τὰς Κοινότητας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτευχθῇ δὲν θὰ εἶναι τέλειον, ἀλλὰ θὰ εἶναι πάντως πολὺ καλύτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν μπροστά μας ἀπὸ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ νὰ κατορθώσωμεν ν’ ἀνεύρωμεν τὰς περιουσίας τὰς ὁποίας ἐγκατελείψαμεν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Τώρα ἂν ὑπάρχει κανένας ἄλλος ὁ ὁποῖος ἔχει καλύτερον σύστημα ἀπὸ αὐτό, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη μὲ ὅλους τοὺς πρόσφυγας εὐχαρίστως τὸ ἀποδέχομαι.

§67Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Οὐδόλως ἀμφισβητῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος ἄλλος, παρὰ ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἔρευνα ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκ παραλλήλου ἡ ἔρευνα ἐν Τουρκίᾳ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεθύμουν θὰ ἦτο ἡ μεγαλυτέρα ταχύτης εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, διότι, ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι δύσκολος, δὲν πρέπει νὰ παρέρχεται ὁ χρόνος καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε ὅτι ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔδειξεν ἐν προκειμένῳ τὴν ἀπαιτουμένην δραστηριότητα. Εὔχομαι εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀναπτυχθῇ μεγαλυτέρα.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἀπησχολήθη μὲ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν ἕως τώρα.

§69Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπησχολήθη καὶ μὲ αὐτὰ περὶ τὸ τρίμηνον, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ παρὰ μερικὰς δηλώσεις.

§70Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μὲ δικαιώνετε.

§71Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν ἦτο τὸ ἑξῆς: Μόλις ἤλθομεν ἱδρύσαμεν μίαν Διεύθυνσιν Ἀνταλλαγῆς, τῆς ὁποίας τὸ κύριον ἔργον ἦτο καὶ αὐτό, διότι, ὅπως γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων τῶν Τουρκικῶν καὶ τὸ ζήτημα τῶν περιουσιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θρᾴκης εὑρίσκετο παρημελημένον.

§72Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἤθελον νὰ θίξω καὶ μερικὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἐθίχθησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας. Παραμένει ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τῶν συμβάσεων τῶν ἀκύρως γενομένων ἐπὶ ἀκινήτων τῶν Νέων Χωρῶν. Ὡς γνωστόν, εἶχον ἐπιβληθῆ μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους διάφοροι ἀπαγορεύσεις δικαιοπραξιῶν ἐπὶ τῶν ἀκινήτων. Βραδύτερον δὲ ἐγένοντο καὶ μεσεγγυήσεις τῶν ἐχθρικῶν καὶ τῶν Μουσουλμανικῶν περιουσιῶν καὶ ἑπομένως καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἀπηγορεύετο πᾶσα δικαιοπραξία ἐπὶ τῶν τοιούτων κατεσχημένων περιουσιῶν. Παρὰ ταῦτα, συνωμολογήθησαν ἔκτοτε δικαιοπραξίαι τινὲς ἐπὶ ἀκινήτων, ἰδίᾳ μικρῶν, ὑπὸ διαφόρους μορφὰς καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς αὐτὰ πολλοὶ ἐντόπιοι, οἱ ὁποῖοι καὶ τὰ νέμονται καὶ θεωροῦν ὅτι εἶναι ἰδικά των. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ πολλαὶ δικαιοπραξίαι εἰκονικαί, γενόμεναι ἰδίᾳ μετὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Ἀνταλλαγῆς. Δι’ ἑνὸς Ν. Διατάγματος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ἐπετράπη γενικῶς ἡ κύρωσις τοιούτων ἀκύρων δικαιοπραξιῶν μεθ’ ὡρισμένην διαδικασίαν ἐξακριβώσεως τῆς σοβαρότητος ἢ εἰκονικότητος τῶν τίτλων, ἥτις βεβαίως εἶναι δυσχερής. Ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἂν αἱ ἄκυροι αὗται δικαιοπραξίαι ἐπὶ Μουσουλμανικῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων δύνανται νὰ κυρωθοῦν πλέον μετὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Ἀνταλλαγῆς. Ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης προέκυψαν πολλαὶ προστριβαὶ μεταξὺ τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφύγων ἐπιζήμιοι διὰ τὰς μεταξὺ των σχέσεις. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ οὕτως ἢ ἄλλως. Νομίζω ὅτι θὰ ἔχετε ἤδη τὴν στατιστικὴν τῶν κτημάτων τούτων, ἣν εἶχα διατάξει, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς νὰ γίνῃ, συμφώνως πρὸς τὰ συμπεράσματα μιᾶς Ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν μοὶ εἴχετε κάμει τὴν τιμήν, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἀποτελέσητε μέλος. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, πρόκειται κυρίως περὶ μικροκτημάτων, ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν. Βεβαίως γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ κυρωθοῦν αἱ συμβάσεις αὐταὶ κατόπιν τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς ἀφ’ ἑνός, ἐξ ἄλλου δὲ ἔχομεν καὶ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία μᾶς ἐπιβάλλει τὴν ἀπόδοσιν τῶν κτημάτων τῶν Τούρκων ὑπηκόων εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἂν αἱ δικαιοπραξίαι αὗται, αἱ ὁποῖαι ἐπετράπη διὰ τοῦ εἰρημένου Διατάγματος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως νὰ κυρωθοῦν, μείνουν ἄνευ κυρώσεως θὰ προκύψῃ τοῦτο: Ὅτι ὁ Μουσουλμάνος, ὁ ὁποῖος τυχὸν συνωμολόγησε μίαν σοβαρὰν σύμβασιν μὲ τὸν Ἕλληνα Μακεδόνα, λαβὼν τὸ τίμημα ἐκ τῆς τοιαύτης συμβάσεως, ἤδη θὰ λάβῃ νέον τίμημα διὰ τῆς ἀποτιμήσεως, ἂν εἶναι ἀνταλλάξιμος, εἰς βάρος, φυσικά, τοῦ γενικοῦ λογαριασμοῦ ἢ θὰ ἀποκτήσῃ ὁλόκληρον τὸ πωληθὲν κτῆμά του, ἂν εἶναι Τοῦρκος ὑπήκοος. Ἑπομένως αὐτὰ τὰ ζητήματα, βεβαίως, εἶναι λεπτὰ καὶ θὰ πρέπῃ νὰ σταθμισθῶσι πολὺ πρὶν δοθῇ ἡ λύσις. Οὐχ ἧττον ὅμως ἡ ἀπόφασις πρέπει νὰ ληφθῇ ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῶν προσφύγων καὶ τῶν ἰθαγενῶν. Εὐτυχῶς δὲ δὲν ὑπάρχει καὶ ἀνάγκη νομοθετικῶν μέτρων, διότι τὸ κείμενον Νομοθετικὸν Διάταγμα ἀρκεῖ διὰ τὰς κυρώσεις. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν γίνῃ κύρωσις τοῦ δικαιώματος ὡς ἐμπραγμάτου, ἀναδρομικῶς, θὰ ἠδύνατο, διὰ τῆς ἐξακριβώσεως τῆς γενομένης συμβάσεως, νὰ κρατηθῇ ἀπὸ τὸν ἀνταλλάξιμον Μουσουλμάνον τὸ ληφθὲν ὑπ’ αὐτοῦ ἀντάλλαγμα, ἐλαττουμένης τῆς πιστώσεώς του ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ θέσῃ ὡρισμένους κανόνας, τοὺς ὁποίους καὶ νὰ τηρήσῃ γενικῶς. Νὰ εἴπῃ λ. χ. ἐν πρώτοις ὅτι δὲν ἐγκρίνει παρὰ μόνον τὰς συναφθείσας συμβάσεις πρὸ τῆς Συνθήκης τῆς Ἀνταλλαγῆς. Βεβαίως τὰς μετὰ τὴν συνθήκην συναφθείσας ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ κυρώσῃ τις, διότι αὐταὶ θὰ ἐγένοντο πρὸς περιγραφὴν τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος.

§73ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀγοραπωλησίαι, ὄχι μισθώσεις.

§74Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἀγοραπωλησίαι. Λοιπὸν ἰδοὺ ἕνα χρονικὸν ὅριον διὰ τὴν κύρωσιν. Πρὸς τούτοις νὰ μὴ κυρωθοῦν εἰμὴ αἱ συμβάσεις αἱ ἀφορῶσαι μικροκτήματα, καὶ δὴ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἐτῶν καλλιεργοῦνται ἢ κατέχονται ἀπὸ τοὺς ἀκύρως ἀποκτήσαντας.

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ διὰ δημοσίου ἐγγράφου πρέπει νὰ ἔχῃ γίνει ἡ σύμβασις;

§76Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Βεβαίως διὰ δημοσίου ἐγγράφου ὑπὸ διαφόρους τύπους ἢ μὲ βεβαίαν πάντως χρονολογίαν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας.

§77Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ὑπῆρχε σύμβασις τοιαύτη ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ δὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου Ἐλασσῶνος. Τὰς ἀγορὰς δὲ τὰς ἔχει κάμει τὸ Προξενεῖον, διότι τότε δὲν ὑπῆρχεν οὔτε Εἰρηνοδικεῖον οὔτε συμβολαιογραφεῖον.

§78Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Γνωρίζω ὅτι εἶναι ποικίλαι συμβάσεις.

§79Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ὅλα τὰ ἀγορασθέντα ἔχουσιν ἀγορασθῇ ὑπὸ τύπον μισθώσεων;

§80Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τότε πρόκειται περὶ εἰκονικῆς μισθώσεως καλυπτούσης πώλησιν· εἶναι νομικὸν ζήτημα. Ἐγὼ ἁπλῶς ὑπομιμνήσκω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ λύσις. Ἕν ἄλλο ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι γενικοί τινες νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ χαρακτηρισθοῦν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ἢ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς, ὡς μέτρα πολεμικὰ καὶ ἑπομένως ἡ ἐνέργειά των νὰ ἀτονήσῃ. Ὡς εἶναι γνωστόν, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἤδη ἀγροτικοῦ νόμου, ἀπὸ τῶν Διαταγμάτων τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως τῆς Θεσσαλονίκης, ὡρίσθη ὅτι αἱ γαῖαι τῆς ὑπαίθρου Χώρας ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, τῆς κατηγορίας Ἐρεζῆ–Ἐμιριέ, περιέρχονται εἰς τὴν πλήρη κυριότητα τῶν κατόχων κατὰ τὰ ⅘, τοῦ ⅕ ἀποκτωμένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου.

§81Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Αὐτὸ εἶναι καθαρὰ δήμευσις.

§82Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Οὐδαμῶς. Πρόκειται περὶ τετελεσμένου ἄλλως τε γεγονότος, πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας τοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ ⅕ καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Ἤπειρον τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, τῶν δασῶν καὶ ὅλης τῆς ὑπαίθρου Χώρας. Φαντάζεσθε ὅτι θὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διὰ τὸν ἕνα ἢ διὰ τὸν ἄλλον λόγον θὰ ἠδύνατο νὰ παραιτηθῇ τοιούτων κεκτημένων δικαιωμάτων; Ἐγὼ δὲν τὸ φαντάζομαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅπως ὑπεστηρίχθη ἀβασίμως ἀπὸ μιᾶς πλευρᾶς, ὅτι δῆθεν τὸ μέτρον τοῦτο πρέπει νὰ ἀρθῇ, κατόπιν τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἡ μὲν Συνθήκη τῆς Λωζάννης ῥητῶς λέγει ὅτι πάντα τὰ μέτρα τὰ ἐξαιρετικὰ καὶ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ πολέμου, ὅπως εἶναι αἱ μεσεγγυήσεις καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι Κρατικαὶ διαχειρίσεις, αἴρονται, τὰ μέτρα δηλ. τὰ ἀφορῶντα ἐχθρικοὺς ὑπηκόους ἢ καὶ Ἕλληνας, ἀλλ’ Ὀθωμανοὺς τὸ γένος. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ γράμματος προκύπτει ὅτι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν ἀφορᾷ γενικὸν νόμον στρεφόμενον τόσον κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ὅσον καὶ κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν. Σημειώσατε ὅτι διὰ τῆς διαφορετικῆς λύσεως θὰ μᾶς ἐζήτουν οἱ ἀναχωροῦντες Ὀθωμανοὶ καὶ τὸ ⅕ τῶν εἰσοδημάτων ὅλων αὐτῶν τῶν ἐτῶν, διότι κακῶς δῆθεν τὸ Κράτος τὰ εἰσέπραξεν, ὡς προκειμένου περὶ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ διοικηθέντων κτημάτων, καὶ τὸ πέμπτον τῆς γῆς! Φρονῶ ὅτι ὁ αὐτὸς λόγος ὑπάρχει, τοῦ χαρακτηρισμοῦ ὡς γενικοῦ μέτρου, καὶ διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις καὶ ἀποζημιώσεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, διότι καὶ δι’ αὐτὸν ὑπεστηρίχθη ὅτι αἱ γενόμεναι ἀπαλλοτριώσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ αὐτοῦ γενικοῦ νόμου, ἀλλὰ θὰ γίνῃ νέα ἐκτίμησις, διότι τοῦτο δῆθεν ὁρίζει ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης. Ἀπὸ τὸ ἄρθρον 65 οὐδαμῶς προκύπτει τοῦτο, διότι ρητῶς ὁμιλεῖ περὶ ἐξαιρετικῶν μέτρων ἐξ ἀφορμῆς τοῦ πολέμου κατὰ τῶν ἐμπολέμων, ἑπομένως ὁ γενικὸς ἀγροτικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ ὄχι μόνον τὴν Μακεδονίαν, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε κυρίως τὴν Θεσσαλίαν, καὶ τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας ὑπέστησαν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐξαιρετικὸν μέτρον ἐξ ἀφορμῆς τοῦ πολέμου εἰδικῶς διὰ τοὺς Τούρκους καὶ νὰ γίνῃ νέα ἀποτίμησις; Ἡ Συνθήκη λοιπὸν τῆς Λωζάννης εἶναι σαφεστάτη. Καὶ ἡ 9η Δήλωσις, ἐν παραρτήματι αὐτῆς, ἐπίσης ἐπαναλαμβάνει τὴν φράσιν ὅτι πρόκειται περὶ μέτρων πολεμικῶν. Ἐκεῖ ὅπου ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ κάποια ἀμφιβολία εἶναι ἐκ τῆς φρασεολογίας τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς, οὐχὶ ὅμως εὐλόγως, κατ’ ἐμέ, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς, εἶναι παράρτημα τῆς ὅλης Συνθήκης τῆς Λωζάννης, δὲν εἶναι δυνατὸν μεμονωμένως νὰ ἑρμηνευθῇ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸν εἱρμὸν τὸν διέποντα τὸ ἀπαύγασμα τῆς Διασκέψεως τῆς Λωζάννης καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἰς τὴν Σύμβασιν τῆς Ἀνταλλαγῆς ἐπεκράτησαν ἀντίθετοι ἀρχαί.

§83Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα ἐλύθη ἐναντίον μας.

§84Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κακῶς καὶ πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν. Ἐπίσης νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ εἰς ἄλλην ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑπάρχει ἐσωτερικὸς νόμος δημοσίας τάξεως, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὴν ἐξαγωγὴν αὐτουσίου χρυσοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὡς καὶ τὰς συναλλαγὰς μὲ αὐτούσιον χρυσόν. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἄρθρου τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι ὑπάρχει ἐλευθερία νὰ συναποκομίσωσι τὴν κινητήν των περιουσίαν οἱ ἀνταλλάξιμοι, νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία ὅτι περιλαμβάνεται καὶ ὁ αὐτούσιος χρυσός;

§85Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Τράπεζαν ἐν Κερασοῦντι συνέβη τὸ ἑξῆς: Ἕνας Ἕλλην εἶχεν ἕνα βραχιόλι, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπάνω δέκα λίρας Τουρκίας. Ἡ Ὀθωμανικὴ Τράπεζα ἀπέκτησε τὰς λίρας καὶ τοῦ ἔδωκε χαρτί.

§86Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Καὶ τὰ στρώματα ἀκόμη τοῦ κόσμου τὰ ἐκράτησαν μὲ τὴν ὑποψίαν ὅτι περιέχουν χρυσόν. Ἐδῶ ὑπάρχει ἀπόφασις, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ Κρατικὰ ὄργανα νὰ προβαίνουν εἰς οἱανδήποτε σωματικὴν ἔρευναν καὶ αὐτὸ ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀπόφασις ἐμπιστευτικῆς φύσεως.

§87Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Πρέπει λοιπόν, κύριοι, νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀκριβῶς ἐνισχυόμενοι ἀπὸ τὴν γενομένην ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς ἐκ Τουρκίας, ὄχι μόνον λιρῶν εἰς χρυσόν, ἀλλὰ οἱωνδήποτε ἀντικειμένων χρυσοῦ. Ὁ νόμος δὲ οὗτος τῆς ἀπαγορεύσεως ἔχει βαθυτέραν σημασίαν καὶ ὅλα τὰ Κράτη προέβησαν εἰς τοιαῦτα μέτρα, διότι, ἂν διέρρεεν ὁ χρυσὸς ἐκ τῆς Χώρας, θὰ ὑφίσταντο διακυμάνσεις τοῦ συναλλάγματος μεγαλυτέρας καὶ δὲν θὰ ἦτο εὐχερὲς νὰ εἰσρεύσῃ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὸ μέλλον. Κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ τὰς ὁποίας ἔχω, ὅλοι οἱ Μουσουλμάνοι τῆς Τουρκίας εἶχον πλουσιώτατα κομποδέματα ἀπὸ χρυσᾶς Τουρκικὰς λίρας. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ παρωνυχίδος, ἀλλὰ περὶ ἐξαγωγῆς κολοσσιαίου ποσοῦ χρυσοῦ. Λαμβάνω δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς τόσον συμβιβαστικῶς καὶ νομιμοφρόνως συζητοῦμεν ἂν τοιαύτης φύσεως περιουσιακὰ ἀντικείμενα πρέπει νὰ ἀφοροῦν τὰς περιουσίας Μουσουλμάνων, τί πράττουν ἐν Τουρκίᾳ; Ἐν Τουρκίᾳ ὑπάρχει ὁλόκληρος νομοθεσία ἤδη πρὸ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς περὶ μεσεγγυήσεως τῶν ἐγκαταλειπομένων περιουσιῶν. Νομίζετε ὅτι κατόπιν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι πρέπει νὰ ἀρθοῦν τὰ πολεμικὰ ταῦτα μέτρα, ἦρεν ἡ Τουρκία τὴν νομοθεσίαν ταύτην; Ὄχι μόνον δὲν τὴν ἦρεν, ἀλλὰ διέπραξε καὶ τοῦτο: Ἐξέδωκε νεώτερον νόμον κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1923, ὁ ὁποῖος καθιστᾷ δριμυτέρας τὰς διατάξεις εἰς βάρος τῶν ἡμετέρων. Ἑπομένως, ὅταν ἔχωμεν τοιαύτην διαγωγὴν ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, θὰ συζητῶμεν ἡμεῖς, ἂν εἶναι ἐσωτερικὸς ἢ ὄχι ὁ τάδε νόμος; Πρέπει δὲ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ συστηθῇ εἰς τοὺς διαπραγματευομένους μὲ τὴν Τουρκίαν, ὅπως ἄρουν τὸ ταχύτερον τὸν τοιοῦτον νόμον τῆς μεσεγγυήσεως τῶν ἐγκαταλειπομένων περιουσιῶν, διότι ἐξακολουθεῖ νὰ ἐφαρμόζεται. Τοῦτο δὲ ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὴν Σύμβασιν περὶ Ἀνταλλαγῆς.

§88Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐν σχέσει μὲ τὸν χρυσὸν ἐρωτῶ: Εἶχε γίνει καμμιὰ προσπάθεια ἐκ μέρους σας ὡς Ὑπουργοῦ;

§89Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐκ μέρους μου ἀτομικῶς ὄχι.

§90Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκετε;

§91Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὄχι ἀκόμη τότε.

§92Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα τοῦ χρυσοῦ εἶναι ζήτημα πολὺ παλαιόν, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ ἔχει ληφθῆ καὶ ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, διότι αἱ ὑποεπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν, ὅπως ἐπιτηρήσουν τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων, ἐνθυμοῦμαι τότε ὡς ἁπλοῦς πολίτης, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἦλθον καὶ ἐδήλωσαν ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀπαγόρευσις ἐξαγωγῆς χρυσοῦ, δυστυχῶς ὅμως παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας εἰς τὰς ὁποίας προέβημεν ἐν Μυτιλήνῃ, ὅτε ἀνεχώρουν οἱ Μουσουλμάνοι, δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἀνεύρωμεν χρυσόν, διότι ὁ καθεὶς ἀπὸ αὐτοὺς δὲν ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἔφυγαν οἱ ἰδικοί μας ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἀλλὰ ἔφυγε ὁ καθεὶς μὲ 15 καὶ 20 μπαοῦλα. Ἕνα δὲ ποσὸν 1000 καὶ 2000 λιρῶν εὐκόλως κρύβεται. Ἑπομένως εὑρέθησαν πρὸ πραγματικῆς ἀδυναμίας ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου. Ὑπέβαλον τότε εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν τὸ τοιοῦτον καὶ ἐλήφθη κατόπιν ἴσως ἡ ἀπόφασις.

§93Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις εὐθὺς ἅμα τῇ ἀποβιβάσει τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ προέβη εἰς σχετικὰς ἐρεύνας.

§94Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι αὐτοὶ εἶχον μόνον τὸ σαρκίον, ἐνῷ οἱ Μουσουλμάνοι ἔφευγον μὲ ὁλόκληρα ἐμπορεύματα.

§95Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐν τούτοις εὑρέθησαν καὶ ἀπεδόθησαν αὐτούσια κομποδέματα. Ἀλλὰ ἂν εἶναι ἀπόφασις, κακῶς ἐλήφθη· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθεωρηθῇ;

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἔχομεν πολλὰς ἀποφάσεις νὰ ἀναθεωρήσωμεν. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο: Ἂν ὁ χρυσὸς θέλει θεωρηθῇ κινητὸν πρᾶγμα ἢ χρῆμα.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἂν ὁ νόμος περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς αὐτουσίου χρυσοῦ θεωρῆται καταργηθεὶς διὰ τῆς διατάξεως τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν ἐξαγωγὴν κινητῶν πραγμάτων, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἀναθεωρήσεως.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν προφθάνετε νὰ ζητήσετε τὴν ἀναθεώρησιν προγενεστέρων ἀποφάσεων. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ εἶναι ἀπηγορευμένη; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλετε νὰ προβῆτε εἰς ἀναθεώρησιν. Ἂν ὅμως ἔχετε τὴν γνώμην τὴν ἀντίθετον, τότε δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἀναθεωρήσεως.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποίαν ἑρμηνείαν δίδετε σεῖς; Σᾶς ἐρωτῶ.

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δύναται νὰ συντρέχῃ περίπτωσις ἀναθεωρήσεως.

§103Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, ἂν κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας συντρέχει.

§104Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ναί!

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε ὀφείλετε νὰ προβῆτε.

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς νὰ δεχθῇ τὴν ἀντίληψίν μου.

§107Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς προέβητε εἰς διάβημα.

§108Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν· δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμὲ μόνον ἡ λύσις τοῦ ζητήματος.

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ τὴν ἀντίληψίν σας.

§110Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω ναί!

§111Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται δύο λογαριασμοί. Ἀφ’ ἑνὸς θὰ γίνεται ἡ χρέωσις τοῦ ἐγκαθισταμένου πρόσφυγος διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ κλήρου του καὶ τὴν ἀξίαν τῶν χορηγουμένων εἰς αὐτὸν ἐφοδίων, ἐξ ἄλλου θὰ ὑπάρξῃ ἡ πίστωσις διὰ τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν θὰ δικαιωθοῦν νὰ λάβουν ὡς ἐγκαταλείψαντες περιουσίαν εἰς τὴν Τουρκίαν. Δὲν δυνάμεθα δὲ ἄνευ κινδύνων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους νὰ προβῶμεν κατ’ εἰκασίαν ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὸν συμψηφισμὸν τῶν δύο τούτων ἀπαιτήσεων. Ἐπιβάλλεται, ὅπως οἱ ἐγκαθιστάμενοι πρόσφυγες, καὶ πρέπει εἰς τοῦτο νὰ συντελέσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν, ἐπιβάλλεται ὅπως καταβάλλωσι τὰς χρεωλυτικὰς δόσεις εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ἁρμόδιον, θὰ γίνῃ δὲ ἡ ἐξακρίβωσις βραδύτερον τῶν ἀπαιτήσεων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ γίνῃ ὁ συμψηφισμὸς ἢ καὶ ἡ ἀνάληψις τῶν καταβληθέντων. Δὲν ἐννοῶ ὅτι ὁ πρόσφυξ πρέπει νὰ πληρώσῃ ἐκ τοῦ στερήματός του, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ τὸ ζητήσῃ κανείς, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπεν ὁ πρόσφυξ, ὅταν θὰ ἀρχίσῃ νὰ παράγῃ ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας του, νὰ καταθέτῃ τὴν ἀπαιτουμένην χρεωλυτικὴν δόσιν, διότι διαφορετικὰ θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνταποκριθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου, καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ὅρος ἐκεῖνος τοῦ δανείου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὸ Κράτος ἐκ τῶν ἰδίων πόρων ὅλα τὰ ἐλλείμματα τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου.

§112Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ηὐχόμην, ὥστε ἡ ἐκκαθάρισις νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον. Θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀλλά, δυστυχῶς, θ’ ἀργήσῃ.

§113Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω· οἱ πρόσφυγες δὲν πρέπει νὰ πληρώσουν ἐκ τοῦ στερήματος, πρέπει νὰ τοῖς δίδεται προθεσμία ἀνάλογος, ὥστε νὰ ἔχουν καὶ πλεόνασμα ἐκ τῆς ἐργασίας των. Ἐκ τοῦ πλεονάσματος δὲ τούτου προσωρινῶς πρέπει νὰ ἀποδίδουν χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ δανείου ἓν μικρὸν ποσοστόν, καὶ ὁ συμψηφισμὸς θὰ ἐπέλθῃ βραδύτερον. Βεβαίως, ἂν τοῦτο εἶναι δυνατὸν ταχέως καὶ εὐκολώτερον νὰ γίνῃ ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, δυσκολώτερον εἶναι νὰ γίνῃ ὑπὸ τῶν ἀστῶν, ἐφόσον ὅμως εἶναι δυνατὸν καὶ οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες πρέπει νὰ πληρώσωσιν ἐκ τῆς ἐργασίας των προσωρινῶς. Τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐξακριβώσεως καὶ ἐλέγχου τῆς καταστάσεώς των. Βεβαίως τοῦτο λεγόμενον δὲν εἶναι πολὺ δημοτικὸν καὶ δὲν κολακεύει τοὺς πρόσφυγας, ἀλλ’ εἶναι μία ἀλήθεια καὶ πρέπει νὰ τονισθῇ. Μία ἐκ τῶν κυριωτέρων ἐργασιῶν αἱ ὁποῖαι πρέπει ν’ ἀρχίσουν πρὸς ἀπασχόλησιν προσφυγικῶν χειρῶν πρέπει νὰ εἶναι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, ἀποξηράνσεως ἰδίᾳ τῶν ἑλῶν, πρὸς χάριν καὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι κατατρύχονται εἰς πολλὰ μέρη καὶ ἀποθνήσκουν ἀπὸ τοὺς ἑλώδεις πυρετούς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀπόδοσιν γαιῶν καλλιεργησίμων διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Κατετέθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Μακεδονίᾳ κυρίως, καὶ ἐλπίζω διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιηθῇ, νὰ τεθοῦν αἱ βάσεις ἐκτελέσεως ἔργων δι’ ἑταιρειῶν. Ὡς θέλω δὲ ἀναπτύξει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νομίζω ὅτι ἡ ἐκτέλεσις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, ὄχι δι’ αὐτεπιστασίας Κρατικῆς, οὔτε καὶ δι’ ἐργολαβιῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διὰ παραχωρήσεων πρὸς ἑταιρείας δι’ ἴδιον αὐτῶν λογαριασμόν. Αἱ ἑταιρεῖαι, μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀποκτήσεως τῶν ἀποξηραινομένων γαιῶν πρὸς ἰδίαν ἐκμετάλλευσιν, θὰ προβοῦν δραστηρίως εἰς τὸ ἔργον των. Διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι τοιαῦτα ἔργα ἀπαιτοῦν μεγάλας δαπάνας καὶ τὰ δημόσια χρήματα σπανίζουν. Ἄς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ παράδειγμα τῆς Κωπαΐδος. Ἄνευ Κρατικῆς δαπάνης ἀπεξηράνθη μία ὁλόκληρος λίμνη. Βεβαίως ὑπῆρχον καί τινα μειονεκτήματα εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν ἦτο ἀξιέπαινον τὸ μέτρον. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης δύνανται ν’ ἀπασχοληθοῦν πολλοὶ πρόσφυγες καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθοῦν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν Αἴγυπτον ἐπεκράτησε τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἀπεξηράνθησαν μεγάλαι ἐκτάσεις, εἰς ἀντάλλαγμα δὲ τὸ Δημόσιον παρέσχε τὴν γῆν εἰς μακρὰν ἐκμετάλλευσιν, ὡς καὶ φορολογικὰς ἀτελείας. Κύριοι, συναισθανόμεθα πάντες ὅτι τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα εἶναι κολοσσιαῖον, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος συνεπείᾳ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ηὔξησεν ἀποτόμως κατὰ τὸ ⅕, τοῦτο δὲ δὲν συνέβη εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος. Ἡ τοιαύτη αὔξησις τοῦ πληθυσμοῦ ἀνέτρεψε τοὺς ὅρους τῆς καταναλώσεως καὶ ἐπεβάρυνε τὰ δημόσια οἰκονομικά, μᾶς εὗρε δὲ ἀνετοίμους εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν αὐτῆς τῆς συμφορᾶς. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἀναμένωμεν ταχέως τὴν πλήρη ἐπίλυσιν τοῦ ὅλου προβλήματος, ἀλλὰ πρέπει τοὐλάχιστον νὰ προβαίνωμεν, μὲ φειδὼ εὐκόλων ὑποσχέσεων, ταχέως, συστηματικῶς καὶ δραστηρίως εἰς ἀποφάσεις καὶ εἰς πρόσφορα μέτρα. Ἡ Γαλλία, ὅπου ἐγένετο μία μεγάλη καταστροφὴ ὑπὸ τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας, μετὰ ἑξαετίαν ὁλόκληρον ἀπασχολεῖται ἀκόμη εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μεγάλων τούτων ζημιῶν, χωρὶς αἱ ζημίαι ἐκεῖναι νὰ φθάνουν ἀναλογικῶς τὰς ἰδικάς μας. Ἐπίσης καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπως τὸ Βέλγιον, ἐργάζονται ἀκόμη εἰς τὰ ἔργα αὐτά. Ἡ ἔλλειψις τοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ, ἡ ἀτέλεια τῶν μεταφορῶν, ἡ ἀνεπάρκεια ὀργανισμῶν διὰ τὰς κατασκευὰς εἶναι ἕν ἐμπόδιον τοιοῦτον, ὥστε, καὶ τὸ χρῆμα ἂν ὑπάρξῃ ἄφθονον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ τελείως τὸ ἔργον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ἓν παράδειγμα ἐπὶ τῆς βραχείας ὑπουργίας μου, ὅτι ὑπῆρχεν εἰς τὸν Πειραιᾶ φορτίον ὁλόκληρον σίτου, τὸ ὁποῖον ἦτο διαθέσιμον ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὑπῆρχε δὲ ἀπόλυτος ἀνάγκη εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μακεδονίας σίτου καὶ δὲν ἦτο δυνατόν, δυστυχῶς, διὰ τὴν ἔλλειψιν μέσων μεταφορᾶς, νὰ κατανεμηθῇ ταχέως τὸ φορτίον ἐκεῖνο εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην. Καὶ ἠναγκάσθημεν τότε εἰς πολλὰ μέρη τοῦ ἐσωτερικοῦ νὰ ἀποστείλωμεν τὸ χρῆμα διὰ νὰ προμηθευθῶσιν ἐπὶ τόπου ἐκ τῶν ἐνόντων σῖτον.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐστάλησαν χρήματα.

§115Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐστάλησαν. Ἐδόθη διαταγὴ νὰ σταλοῦν. Εἶναι μία λεπτομέρεια αὐτή. Κύριοι, ἐντὸς τῶν οἰκονομικῶν μέσων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσαμεν, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ γίνῃ ἡ δέουσα ὑπηρεσιακὴ ὀργάνωσις διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος, διότι, ἂν ὑπάρχουν εἴς τινας ἀνωτέρας θέσεις ἄνθρωποι ἄξιοι τῆς ἀποστολῆς των, εἶναι κολοσσιαία ἡ ἔλλειψις τῶν ἄλλων ἐκείνων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς τόσον ἐκτεταμένου προγράμματος. Πρέπει νὰ γίνῃ αὐστηρὰ ἐπιλογὴ τοῦ προσωπικοῦ, ἀνάθεσις καθηκόντων ἀναλόγως τῶν εἰδικοτήτων εἰς ἕνα ἕκαστον, νὰ μὴ ἀπασχολοῦνται οἱ γεωπόνοι εἰς ἔργα μὴ γεωπονικά, εἰς λογιστικὰς ἢ ἄλλας ἐργασίας, νὰ μὴ διορίζωνται κατώτεροι ὑπάλληλοι, ἐπιστάται καὶ ἐπόπται ἐποικισμοῦ πρόσωπα ἐντελῶς ἀκατάλληλα διὰ τὰς ἐργασίας αὐτάς. Τί συζητοῦμεν, κύριοι, περὶ ὡραίων συστημάτων τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ καλύτερον τῶν συστημάτων θὰ ναυαγήσῃ, ὅταν παραδίδεται εἰς χεῖρας ἀναρμοδίας; Μὲ τὴν μεγαλυτέραν εὐχέρειαν —δὲν κατηγορῶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν— γενικῶς λέγω ὅτι, δυστυχῶς, μὲ τὴν μεγαλυτέραν εὐκολίαν προσλαμβάνονται οἱ μικροὶ αὐτοὶ ὑπάλληλοι, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ παρωνυχίδος, μὲ μίαν ἁπλῆν σύστασιν κανενὸς ἰσχύοντος, χωρὶς νὰ εἶναι γνωστὸν οὔτε τὸ ἠθικὸν οὔτε ἡ εἰδικότης τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ. Μία ὀρθή, ἔστω, διαταγὴ πρὸς ἕνα ἀπομεμακρυσμένον συνοικισμὸν θὰ ἀποβῇ ἄκαρπος εἰς χεῖρας τοῦ λυμαινομένου τὸν συνοικισμὸν ὑπαλληλίσκου. Πρέπει νὰ γίνῃ αὐστηρὰ ἐκκαθάρισις καὶ τότε θὰ εἶναι δυνατὸν οἱονδήποτε μέτρον νὰ ὀρθοποδήσῃ καὶ νὰ φέρῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα.

§116ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀνώτερον προσωπικόν;

§117Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Βεβαίως καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐνίσχυσις καὶ μὲ ἄλλας εἰδικότητας. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι, δυστυχῶς, δὲν ὑπάρχει καὶ εὐρὺς ὁ κύκλος τῆς ἐπιλογῆς διὰ τὰς ἀνωτέρας αὐτὰς θέσεις. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ, ἀλλ’ ὄχι εἰς εὐρεῖαν κλίμακα, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, διότι ὁμιλῶ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι ἐπὶ τῆς βραχείας ὑπουργίας μου καὶ ἐκ τῆς συνεργασίας μου πρὸς τὰ πρόσωπα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως διέγνωσα ζῆλον καὶ ἐργατικότητα. Βεβαίως ἔλειπεν εἴς τινας ἐκ τῶν διοικούντων ἡ εἰδικότης ἐκείνη ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν μεγάλων ζητημάτων. Νὰ γίνῃ ἐνίσχυσις, κύριοι, τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβλέπωμεν καὶ τὰς δυσκολίας περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν προσώπων.

§118Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Διατί; Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη κάμνει τὸ καθῆκόν της;

§119Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας μου, ἐπαναλαμβάνω, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν διεπίστωσα ἔλλειψιν ζήλου καὶ εὐσυνειδήτου ἐργασίας. Δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι οἱ ἄνθρωποι εἶναι τέλειοι καὶ ἀναντικατάστατοι.

§120Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐδημιούργησε καὶ ἕνα ἄλλο, ὅτι ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν ἄμεσόν της δικαιοδοσίαν πρόσωπα τὰ ὁποῖα διηύθυναν τὸν ἐποικισμόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνετέλεσε καὶ αὐτὸ εἰς τὸ νὰ μείνῃ ὅλως διόλου στραβὸν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐπέφερε καὶ αὐτὸ τὸ κακόν, διότι εἶναι τώρα οὕτω πως ἀνεξάρτητος.

§121Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Ἐπιτροπῆς ὡμίλησα ἐν ἀρχῇ, κύριοι, καὶ ἑπομένως δὲν ἐπανέρχομαι.

§122ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅταν τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα διευθύνουν τὴν Ἐπιτροπὴν εἶναι ἱκανά, τότε θὰ διορθωθοῦν ὅλα.

§123Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Λέγω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θέλει ἐνίσχυσιν. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ τοῦτο. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ λέγω εἶναι ὅτι, ἂν δὲν γίνῃ ἡ ἐπιλογὴ καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ, θὰ ναυαγοῦν ὅλαι αἱ ἀγαθαὶ προθέσεις αἱ προερχόμεναι ἐκ τοῦ κέντρου. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐνδιαφέρῃ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν. Εἶναι ἀδύνατον οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ τὰς ἀγαθωτέρας τῶν προθέσεων, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ ταχύτης ἀποφάσεων καὶ παρακολούθησις τῶν ὑπηρεσιῶν. Διότι δὲν ἀρκεῖ ἡ σύνταξις νομοσχεδίων οὐδὲ ἡ ψήφισις αὐτῶν διὰ νὰ ἐπιλύωνται τὰ μεγάλα ταῦτα προβλήματα. Χρειάζεται πρωτίστως ἡ κοπιώδης ἐφαρμογή. Ἡ ἀποτελεσματικὴ μέριμνα ὑπὲρ τῶν προσφύγων εἶναι ζήτημα πλέον ἐθνικῆς τιμῆς διὰ τὴν Χώραν, διότι καὶ ἂν ἀκόμη ἐπρόκειτο περὶ ἀλλοεθνῶν, θὰ ἦτο ζήτημα στοιχειώδους ἀνθρωπιστικῆς ἀντιλήψεως—καὶ παράδειγμα τρανὸν περὶ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης μᾶς ἔδωκεν ἡ Ἀμερική. Καὶ ὅταν ἄλλοι λαοὶ ἔρχονται πρὸς ἡμᾶς καὶ ἐργάζονται πρὸς ἀνακούφισίν μας μὲ τὸ εὐγενὲς αἴσθημα τῆς ἀνθρωπίνης ἀλληλεγγύης, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑστερήσωμεν ἐν τῇ μερίμνῃ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μας ἡμεῖς, οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι, καὶ μάλιστα ὅταν ἐκ τῆς παραγωγικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν θυμάτων τῆς φοβερᾶς συμφορᾶς προσδοκῶμεν καὶ μεγάλην ὠφέλειαν τῆς τε ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου νὰ συνεχίσωμεν τὴν συνεδρίασιν μετὰ τὸ γεῦμα, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ διακόψωμεν.

§125ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10 μ. μ. (Ὥρᾳ 9 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.50′ μ.μ.).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σκ. Ζερβός.

§128ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ἐπακριβῶς τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, νομίζω, νὰ μελετήσῃ καὶ ἴδῃ ἐν ἰδιαιτέρῳ πλαισίῳ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τῆς ἑξῆς ἀπόψεως: Οἱ ὀργανισμοὶ οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε ἠσχολήθησαν καὶ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι πέντε διάφοροι, εἶναι πέντε αὐτοτελεῖς ὀργανισμοί, πέντε καθ’ ὁλοκληρίαν κεχωρισμέναι ὑπηρεσίαι, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν καὶ ἀσχολοῦνται ἔτι κεχωρισμένως μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐκ τούτων οἱ μὲν δύο εἶναι ἐξωτερικοὶ καὶ ὀνομάζονται Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὁ πρῶτος, Διεθνὴς Μικτὴ Ἐπιτροπὴ Ἀνταλλαγῆς τῶν Πληθυσμῶν ὁ δεύτερος. Ἐκτὸς τῶν δύο τούτων ἐξωτερικῶν ὀργανισμῶν ὑπάρχουσι καὶ τρεῖς ἕτεροι ἐσωτερικοί, τρεῖς Κρατικοὶ ὀργανισμοὶ διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ εἶναι πρῶτον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως καὶ Προνοίας, εἶναι δεύτερον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, εἶναι τρίτον καὶ τελευταῖον τὸ Ταμεῖον τῶν Προσφύγων. Ὄλοι αὐτοὶ οἱ αὐτοτελεῖς ὀργανισμοὶ ἔχουσιν ἀντικείμενον ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ζήτημα: τὸ προσφυγικόν. Καὶ ὅπως εἰς τὴν ἀρχαιότητα οἱ πολλοὶ ἰατροὶ — καὶ εἰς τὴν σύγχρονον ἐποχὴν ἄλλως τε — οἱ πολλοὶ ἰατροί, ἀνεξαρτήτως δρῶντες, φονεύουσι συνήθως τὸν ἀσθενῆ, τοιουτοτρόπως καὶ ἐνταῦθα οἱ πολλοὶ ὀργανισμοὶ οἱ αὐτόνομοι καὶ αὐτοτελεῖς, μὴ ἔχοντες σχέσιν τινὰ ὁ εἷς μὲ τὸν ἕτερον, συνέτριψαν καὶ συντρίβουσι τὸ δύσμοιρον προσφυγικὸν ζήτημα. Πρὶν ἢ λάβωμεν τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσωμεν ἐνώπιον τῶν κενῶν ἑδωλίων τῆς Συνελεύσεως τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τὴν θετικήν, τὴν ἀντικειμενικήν, τὴν λύσιν ἐκείνην ἡ ὁποία, ὡς θὰ ἴδητε, εἶναι μία ἄμεσος, ριζική, θετικὴ καὶ καρποφόρος λύσις, θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἕνα ἕκαστον τῶν ὀργανισμῶν ἐκ τῶν πέντε τοιούτων. Θὰ σᾶς παρουσιάσωμεν τὰ φωτεινὰ ἑκάστου τούτων σημεῖα, τὸ ἐνεργητικὸν αὐτοῦ τουτέστι, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ σᾶς ἐπιδείξωμεν τὸ παθητικὸν αὐτοῦ, τὰ ἐλαττώματά του, διὰ νὰ δυνηθῶμεν τοιουτοτρόπως νὰ γνωρίσωμεν ποῖον εἶναι τὸ ἐνεργητικόν μας, ποῖον εἶναι τὸ παθητικόν μας καὶ τί πρέπει νὰ κάμωμεν διὰ νὰ λύσωμεν τὸ σοβαρώτατον τοῦτο ζήτημα. Εἷς τῶν ὀργανισμῶν, ὡς προείπομεν, τούτων εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ κοινῶς καλουμένη Ἐπιτροπὴ τοῦ Μοργκεντάου. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι φιλανθρωπικὴ Ἐπιτροπή, ὥς τινες ἐξέλαβον καὶ ἴσως ἐκλαμβάνουσιν ἔτι κακῶς καὶ ἐκ παρεξηγήσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶναι μία οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπέβαλεν εἰς τὸν τράχηλον ἡ καταστροφὴ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ οἱ οἰκονομικοὶ παράγοντες τῆς Εὐρώπης οἱ ὁποῖοι, παρακληθέντες νὰ μᾶς βοηθήσουν οἰκονομικῶς, μᾶς εἶπον: «Ἐπειδὴ εἶσθε κατεστραμμένοι καὶ δὲν εἶσθε σήμερον ἀξιόχρεοι καὶ ἐπειδὴ φοβούμεθα ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς δώσωμεν θὰ τὰ κάμετε ἴσως ὅπλα, πυροβόλα καὶ πυρομαχικά, δι’ αὐτὸ σᾶς δίδομεν μὲν χρήματα, ἀλλὰ τὰ χρήματα ταῦτα δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὰ διαχειρισθῆτε σεῖς ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀλλὰ μία ἰδική μας Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην». Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν τοῦ κ. Μοργκεντάου εἶναι μία Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Κράτος, ἡ ὁποία σημείνει, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, μίαν καθαρὰν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Εἶναι δηλαδὴ ὅπως πρὸ 30 περίπου ἐτῶν, ὅταν ὁ ἀείμνηστος Χαρίλαος Τρικούπης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶχε διακηρύξει τὸ ἱστορικὸν ἐκεῖνο: «Δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν» καὶ μετὰ ταῦτα οἱ Εὐρωπαϊκοὶ οἰκονομικοὶ κύκλοι μᾶς ἐπέβαλον τὸν Δημόσιον Οἰκονομικὸν Ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος ἐσήμαινε καὶ σημαίνει ἕνα περιορισμὸν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους μας. Ὅπως τότε ἐδέχθημεν τὸν Ἔλεγχον ἐκεῖνον, καίτοι ἄκοντες καὶ γογγύζοντες, διότι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν τὰ 100 ἑκατομμύρια, μὲ τὰ ὁποῖα νὰ πληρώσωμεν τοὺς Τούρκους καὶ νὰ ἐλευθερώσωμεν τὴν Θεσσαλίαν, τοιουτοτρόπως καὶ τώρα μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην τῆς Ἀποκαταστάσεως τῶν Προσφύγων. Δὲν τὴν θέλομεν καὶ πρέπει νὰ φύγῃ; Μάλιστα. Εἶναι εὐκολώτατον. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ πληρώσωμεν τὸ δάνειον εἰς τοὺς ξένους κεφαλαιούχους καὶ τότε ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ μᾶς χαιρετίσῃ μίαν ὡραίαν πρωίαν καὶ τελειώνει τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ δὲν μᾶς συμφέρει ποσῶς, κύριοι. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μείνῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ ἐπιστατήσῃ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν διὰ νὰ τύχωμεν ἀποτελέσματά τι. Ὅτι ὄντως ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν εἶναι φιλανθρωπική, ἀλλ’ ὅτι εἶναι μία Ἐπιτροπὴ καθαρῶς οἰκονομική, ἡ ὁποία ἔχει αὐστηρῶς οἰκονομικὸν προορισμόν, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ μελετήσωμεν τὴν ἱστορίαν της καὶ τὴν γένεσίν της. Καὶ ὅταν τὴν παρακολουθήσωμεν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς συστάσεώς της, ἀπὸ τὸν Δρα Νάνσεν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, μέχρι τῆς ἀποστολῆς ἐνταῦθα τοῦ κ. Μοργκεντάου, θὰ ἴδωμεν ὅτι αὕτη τοῦτον ἔχει τὸν προορισμὸν καὶ μόνον αὐτόν. Πρὸς τοῦτο ἂς ἐξετάσωμεν αὐτὴν τὴν πρώτην συνέντευξιν κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ κ. Μοργκεντάου ἐχαρακτήρισε τὴν Ἐπιτροπὴν ἧς προΐστατο καὶ εὐτυχῶς προΐσταται εἰσέτι. Κατὰ Νοέμβριον 1923 ὁ κ. Μοργκεντάου ἐλθὼν εἰς Ἀθήνας ἔδωκε μίαν συνέντευξιν εἰς τὸν Ἀθηναϊκὸν Τύπον καὶ ἐδήλωσε τὰ ἑξῆς ἐπὶ λέξει: «Ἡ ὀργάνωσις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου εἶναι αὐστηρῶς πρακτικὴ ἐπιχείρησις καὶ οὐχὶ φιλανθρωπική, ἀποσκοποῦσα νὰ φέρῃ θετικὰ ἀποτελέσματα... Δὲν πρόκειται περὶ ἔργου προσκαίρου καὶ ἀνακουφιστικοῦ, ἀλλὰ περὶ λύσεως ὁριστικῆς τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη εἰς τὸν οἰκονομικὸν βίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὅπως μία ὀξεῖα νόσος εἰς ἕνα ὑγιῆ ὀργανισμόν... Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι μηχανὴ ἐφθαρμένη, ἀλλ’ ὀργανισμὸς πλήρης ζωῆς μὲ ἰσχυρὰν καὶ ρωμαλέαν φύσιν καὶ πλούσια κύτταρα σφρίγους, ἅτινα ἐξέκλιναν τῆς φυσιολογικῆς των λειτουργίας ὑπὸ τὴν ἀπότομον συρροὴν τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ». Βλέπετε ὅτι δὲν εἶναι φιλανθρωπική, ἀλλὰ πρακτικὴ οἰκονομικὴ ἐπιχείρησις. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν τίποτε τὸ θλιβερὸν λέγει κατωτέρω: «Οἱ πρόσφυγες Ἕλληνες θὰ σώσωσι τώρα τὴν Ἑλλάδα. Αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, εἰς τὰς ὁποίας θὰ δοθῶσι τὰ μέσα ὅπως ἐργασθῶσι — καὶ δὲν ἀπαιτοῦνται εἰμὴ ἐλάχιστα χρήματα δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν — θὰ ἀποβῶσι χεῖρες παραγωγικαὶ καὶ ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν θὰ μεταβάλουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος....» Αἱ γνῶμαι αὗται, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ὁ κ. Μοργκεντάου, εἶναι γνῶμαι τὰς ὁποίας ἐξήνεγκε θετικός, ψύχραιμος καὶ ἀντικειμενικὸς παρατηρητής, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ὡς εἷς καλὸς ἰατρός, ὁ ὁποῖος ἐξήτασε τὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ἔκαμε τὴν διάγνωσιν καὶ πρόγνωσίν του καὶ ἤρξατο τῆς θεραπείας του. Τώρα δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐξετάσωμεν ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς θεραπείας αὐτοῦ, ποία ἡ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν γνώμη του, ἢ μᾶλλον ἂς ἀναγνώσωμεν τὰς δηλώσεις τούτου, τὰς ὁποίας ἔκαμε τὴν 9ην Μαΐου 1924 εἰς τὸ Μάνσιον Χάουζ, εἰς τὸ Δημαρχεῖον τοῦ Λονδίνου, ὁπότε, ἐνώπιον ἀπείρου ἐπισήμου κόσμου, ἐδήλωσε σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως τὰς κρίσεις αὐτοῦ ἐπὶ τῶν 6 πρώτων μηνῶν ἐργασίας τῆς ὑπ’ αὐτὸν Ἐπιτροπῆς ταύτης. Εἶπε λοιπὸν τὰ ἑξῆς: «Μὲ μίαν μικρὰν ἀρωγὴν ἔξωθεν, ἐντὸς μιᾶς πενταετίας ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν παραγωγικὴν ἐργασίαν τῶν προσφύγων της θὰ γίνῃ Χώρα εὐημεροῦσα, ἐξάγουσα ἀντὶ νὰ εἰσάγῃ καὶ δανείζουσα ἀντὶ νὰ δανείζεται». Καὶ ὀλίγον παρακάτω, τελευτῶν τὰς δηλώσεις του ἐνώπιον τῆς ἀριστοκρατίας καὶ τῆς ἀφροκρέμας τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου, τοῦ Ἀγγλικοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τοῦ διπλωματικοῦ καὶ ἐπιστημονικοῦ καὶ ναυτικοῦ καὶ στρατιωτικοῦ κόσμου, ἐν γένει παντὸς ὅ,τι ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ὁ ἀθάνατος Ἀγγλικὸς λαὸς ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως, γραμμάτων, τέχνης, ἐπιστήμης, πολιτικῆς, ναυτικοῦ, στρατοῦ κλπ. ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας προΐσταται, ἐγκατέστησε 300.000 πρόσφυγας εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ 97.000 οἰκογενείας εἰς τὰς πόλεις καὶ ἐβεβαίωσεν ἐν τέλει ὅτι κάθε μία προσφυγικὴ οἰκογένεια χρειάζεται 55 λίρας πρὸς ἐγκατάστασιν. Καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, τὴν αὐτὴν ὥραν καὶ εἰς τὸ αὐτὸ μέρος παριστάμενος ὁ Δρ Κέννεδυ ἐτόνισεν εἰς τὴν αὐτὴν συνέλευσιν ὅτι ἐδόθησαν 10.000.000 σιτηρέσια εἰς παιδία καὶ 7.000.000 εἰς ἄλλους ἐνήλικας πρόσφυγας. Διεπίστωσε δὲ ὅτι μεταξὺ τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος περιθαλπομένων προσφύγων εὑρίσκονται καὶ 80.000 Ἀρμένιοι. Κύριοι, ἂν ἐξετάσωμεν ἀπὸ περιωπῆς τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, θὰ ἴδωμεν εἰς τοὺς 6 μῆνας ὅτι διέθεσεν 650 χιλιάδας λίρας πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν 300.000 ἀγροτῶν εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ 97.000 οἰκογενειῶν εἰς τὰς πόλεις, ἤτοι οὔτε μίαν κἂν λίραν δι’ ἕκαστον τῶν προσφύγων αὐτῆς. Τὰς γνώμας ταύτας, κύριοι, ὁ κ. Μοργκεντάου ἐπανέλαβε σχεδὸν κατὰ λέξιν καὶ εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν τελευταίαν του συνέντευξιν τῆς 27ης Μαΐου 1924, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τοὺς «Τάϊμς» τῆς Ν. Ὑόρκης, ὅπου λέγει ὁ κ. Μοργκεντάου: «Βεβαιῶ σήμερον, ἂν παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ποσὸν πεντήκοντα μέχρις ἑκατὸν ἑκατομμυρίων δολλαρίων, αὕτη θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πρώτην της κατάστασιν, τὸ συνάλλαγμά της καὶ αἱ πιστώσεις της θὰ ὑψωθοῦν καὶ θὰ καταστῇ μία αὐτάρκης καὶ αὐτοσυντήρητος Χώρα. Ἀφοῦ λοιπόν, ἐξακολουθεῖ, τὸ ζήτημα ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον, βέβαια, δὲν εἶναι εὐτελές, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι τόσον μέγα, διατί νὰ μὴ δοθῇ ἡ εὐκαιρία αὕτη εἰς τὴν Ἑλλάδα;...» Καὶ εἰς ὅλας τὰς συνεντεύξεις αὐτοῦ ὁ κ. Μοργκεντάου ἐτόνισε καὶ τονίζει ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πάντοτε πρᾶγμα: «Σᾶς βεβαιῶ», λέγει καὶ εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ εἰς τὴν Ν. Ὑόρκην, «ὅτι ὑπάρχει σταθερὰ Κυβέρνησις τώρα εἰς τὴν Ἑλλάδα». Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων λοιπὸν διαθέσασα 650.000 λίρας ἔχει ἐντὸς ἓξ μηνῶν αὐτὰ τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα κατὰ τὸ λέγειν αὐτοῦ τοῦ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης καὶ φιλαληθείας προέδρου της. Δὲν ἠδυνήθη, βεβαίως, νὰ λύσῃ τὸ ὅλον ζήτημα, καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ λύσῃ τὸ ὅλον ζήτημα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι τὸ χρηματικὸν ποσὸν ὅπερ εἶχε νὰ διαθέσῃ ἦτο ἀνεπαρκές. Ἐκράτησε 250.000 λίρας ἐκ τοῦ πρώτου ἑκατομμυρίου λιρῶν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ τὰς χρησιμοποιήσῃ δεόντως, μέχρις ὅτου πάρῃ τὴν δευτέραν δόσιν τοῦ δανείου. Δεύτερον δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ τὰς γενικὰς γραμμὰς τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους θὰ ἀναπτύξω ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καὶ τῶν ὁποίων αἱ λεπτομέρειαι παρέλκουσιν. Ὅτι ὅμως ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ πολὺ περισσότερα πράγματα καὶ δὲν τὰ ἐξετέλεσε δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως ἀμφιβολία. Πρέπει ὅμως νὰ γνωρίζωμεν πάντες ἐνταῦθα ὅτι ἡ κεντρικὴ αὐτῆς ὑπηρεσία, εἴτε ὀνομάζεται κ. Μοργκεντάου εἴτε ὀνομάζεται κ. Κάμπελ εἴτε ἄλλως πως, φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην καὶ ὅτι ὅλοι ἐκεῖ μέσα εἶναι συνυπεύθυνοι, ἂν βεβαίως ὑπάρχῃ που εὐθύνη τις οἱαδήποτε. Νομίζω ὅμως τοὐναντίον. Εἰς αὐτὴν μοὶ φαίνεται ὅτι ὀφείλομεν εὐχαριστίας καὶ εὐχαριστίας θερμάς. Δὲν ἐπέτυχε μὲν καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν καὶ τελείως, διότι πρωτίστως τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη δὲν ἦσαν ἀπολύτως ἱκανά. Καὶ μὲ ἀνικάνους ὑπαλλήλους δὲν κατορθοῦνται, βέβαια, μεγάλα πράγματα. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι πλεῖστοι τῶν ῥητόρων, οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, μᾶς ἐβεβαίωσαν ὑπευθύνως ὅτι ὑπάλληλοι τῶν Ὑπουργείων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐκκαθαριστέοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καὶ ἀνίκανοι, ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς. Δὲν πρόκειται νὰ ὑπερασπισθῶ ἐγὼ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἐντὸς ὀλίγου θὰ παραλάβω τὸ παθητικόν της καὶ θὰ ἰδῆτε τὴν κατάστασιν αὐτῆς ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρέπει νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ἀλήθεια μόνη, πρὸ παντὸς ὅταν πρόκειται περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα προσέφεραν καὶ προσφέρουσιν ὑπηρεσίας ἐξαιρετικὰς καὶ θὰ προσφέρωσιν ἀναμφισβητήτως τοιαύτας εἰς τὴν μεγάλην ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ὀνομάζεται προσφυγικὸν ζήτημα. Αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἐπιτροπῆς, κύριοι, ὑπῆρξαν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐλλιπεῖς, διότι τὰ ὄργανά της δὲν ἦσαν εἰς τὸ ὕψος των. Πῶς θέλετε νὰ ἔχῃ αὕτη ὄργανα περιωπῆς, ὅταν γνωρίζομεν ὅτι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἀπὸ Στρατοδικεῖα διὰ φοβερὰς ποινικὰς πράξεις, πάλιν ἐπανῆλθον καὶ κατέλαβον θέσει ἐμπιστευτικὰς εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν Πολιτείαν; Πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν ὄργανα φίλεργα, τίμια, εἰλικρινῆ, ἐνθουσιώδη καὶ περιωπῆς, ὅταν ἀνώτατοι λειτουργοὶ τοῦ Κράτους συλλαμβάνονται καὶ φυλακίζονται, διότι κλέπτουσι μοναστηριακὰ κτήματα; Πῶς θέλετε νὰ ἐπιτύχῃ ξένη Ἐπιτροπή, ὅταν ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος στραφῆτε θὰ συναντήσετε καὶ μίαν δυσοσμίαν σήψεως, διαφθορᾶς καὶ ἐκλύσεως τῆς Κοινωνίας; Πρέπει νὰ εἴμεθα δίκαιοι. Πρέπει νὰ βοηθήσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν παντὶ σθένει εἰς τὸ ἔργον της, διὰ νὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα πρέπει καὶ τὰ ὁποῖα ὅλοι προσδοκῶμεν.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§130ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐλέγχομεν, κύριοι, καὶ θὰ ἐλέγξωμεν μὲ ὅλην τὴν λεπτότητα, μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν πρὸς τὰ παρόντα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω ἐγὼ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐπετέλεσε πράγματα τὰ ὁποῖα μόνον ἡ ἱστορία θὰ δυνηθῇ νὰ κρίνῃ προσεχῶς ἢ εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον. Θὰ ἐλέγξωμεν, ναί· ἀλλ’ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη πρὸ τοῦ ἐλέγχου νὰ ῥίψωμεν μίαν δέσμην ἀκτίνων φωτὸς εἰς τὰ δρῶντα πρόσωπα καὶ ὅταν, ἀνώτεροι παθῶν, ἴδωμεν ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα ἐξετέλεσαν πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας ἐξαιρετικάς, τότε νὰ ἀποκαλυφθῶμεν καὶ νὰ τὰ εὐχαριστήσωμεν. Μετὰ ταῦτα ἂς ἐλέγξωμεν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν, ἀνώτεροι προσώπων, νὰ φέρωμεν τὴν κυβερνητικὴν μέριμναν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς πραγματικότητος καὶ τότε ἴσως δυνηθῶμεν νὰ συγκομίσωμεν τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους περιμένομεν διὰ τὴν Πατρίδα.

§131ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§132ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι 11 ἡ ὥρα καὶ πρέπει νὰ τελειώσωμεν.

§133ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μόνον μίαν ἐπανόρθωσιν. Ὅλοι πραγματεύονται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὄχι ὑπὸ τύπον ἐλέγχου. Δὲν πρόκειται νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Πρόκειται νὰ διαφωτισθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ταχυτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§134ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Μέχρι τῆς στιγμῆς εἴδετε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἐξέλθῃ τῆς αὐστηρᾶς ὁδοῦ τῆς ἀληθείας;

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε νὰ ἐλέγξωμεν.

§136ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Περιμένετε νὰ ἀκούσετε. Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν ἀναλόγως τῶν μέσων τὰ ὁποῖα εἶχεν, ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν μέσων τὰ ὁποῖα διέθετεν, ἀναλόγως τῶν κρατικῶν, τῶν ὑπαλληλικῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησεν, ἐξετέλεσεν ὅ,τι ἐξετέλεσεν. Ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐπέδειξε μέγιστα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὴν κεντρικήν της ὑπηρεσίαν, ἔδειξε μέγιστα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὰς περιφερειακάς της ὑπηρεσίας. Ποῖα εἶναι γενικῶς τὰ ἐλαττώματα ταῦτα; Εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, κύριοι, ὑπῆρξαν, ἐκτὸς τῶν ξένων προσωπικοτήτων, διὰ τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, μόνον σεβασμὸν καὶ εὐλάβειαν ἔχομεν, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλα πρόσωπα. Τὰ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ εἶναι Ἑλληνικὰ πρόσωπα, ὑπέστησαν τὴν ἐπιρροὴν τοῦ περιβάλλοντος. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ταῦτα, ἔχοντα συνδέσμους, φιλίας καὶ σχέσεις ἀτομικάς, εὑρισκόμενα εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν πρὸς τὸ περιβάλλον, δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω, εἰμὴ νὰ ὑποστῶσι καὶ ὑπέστησαν ταῦτα τὴν ἐπιρροὴν τοῦ περιβάλλοντος. Διὰ τοῦτο θὰ ἴδητε ὅτι ἡ ἐγκατάστασις ἡ ἀγροτικὴ καὶ ἡ ἀστικὴ ὑπῆρξε πλημμελεστάτη. Ἀγρόται, φέρ’ εἰπεῖν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καπνοκαλλιεργηταί, ἀπεστάλησαν εἰς μέρη ὅπου δὲν ὑπῆρξε ποτὲ καπνοπαραγωγή, ἀμπελουργοὶ ἀπεστάλησαν εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον ἄμπελοι, μελισσουργοὶ εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον μέλισσαι κ. κ. ἑξ. Δηλαδὴ δὲν ὑπῆρξε καμμία ἀπολύτως πρόβλεψις, καμμία προενέργεια, καμμία στατιστική, κανὲν σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδραζομένη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀποστέλλῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἀποστολὴν τῶν προσφύγων ἀναλόγως τῆς εἰδικότητος καὶ τῆς προελεύσεως αὐτῶν.

§137ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως αὐτό. Εἶναι προγενέστεραι αἱ ἐγκαταστάσεις.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄνευ διακοπῶν.

§139ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἕπεται τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δὲν τὸ ἐνήργησε δεόντως. Διατί; Διότι, ἐνῷ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς μέχρι τῆς προτελευταίας, ὅτε ἐλειτούργει αὐτοτελῶς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων, ἐξετέλεσαν χιλιάδας οἰκίσκων, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀναλαβοῦσα αὐτὴ τὸ ἔργον τοῦτο, δὲν ἐξετέλεσε πολλὰς οὔτε ὀλίγας χιλιάδας οἰκίσκων οὔτε ἑκατοντάδας τοιούτων, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ τὰς ἐκτελέσῃ καὶ νὰ τὰς ἐκτελέσῃ οὐχὶ κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον τὰς ἐξετέλουν οἱ διαθέτοντες μέχρι πρό τινος τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων, οἵτινες, ὅταν ἦτό τις εὐνοούμενός των, τοῦ ἔδιδον τὴν κατασκευὴν 300 ἢ 3000 οἰκίσκων καὶ τοιουτοτρόπως εἴδομεν εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ φύωνται οἱ νεόπλουτοι ὡς εἶδος μυκήτων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν χιλιάδας προσφυγικῶν οἰκίσκων. Ἂν λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, ἔκαμνε μειοδοτικὰς δημοπρασίας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ εἰς πλεῖστα ὅσα μέρη τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸ ἥμισυ, μὲ τὸ τρίτον ἴσως τῆς τιμῆς τῶν μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθέντων οἰκίσκων καὶ καταυλισμῶν προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως δὲν τὰς ἔκαμε τὰς μειοδοτικὰς ταύτας δημοπρασίας καὶ δὲν τὰς ἔκαμε διότι ὁ κ. Μοργκεντάου ἐνόμιζεν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλοι εἶναι Ἀμερικανοὶ καὶ ὁ κ. Κάμπελ ἐνόμιζεν ὅτι ὅλοι ἐδῶ εἶναι Ἄγγλοι εἰς τὴν τιμιότητα, εἰς τὸν σεβασμὸν τῶν νόμων καὶ τὸ καθῆκον. Δυστυχῶς, ἐδῶ δὲν ἔχομεν οὐδὲ Ἀμερικανοὺς οὐδὲ Ἄγγλους, οὔτε ἀγγλικοὺς καὶ ἀμερικανικοὺς νόμους ἐφαρμοζομένους. Καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ παρέλθουν πολλαὶ δεκαετίαι διὰ νὰ ἔχωμεν χαρακτῆρας, οἵτινες, ὅταν ἀντικρύζουν τὸ δημόσιον χρῆμα, νὰ τὸ εὐλαβοῦνται ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ καὶ οἵτινες νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των ἀπαραβάτως, ἔχοντες ἄτεγκτον ἐλεγκτὴν αὐτὴν τὴν συνείδησίν των. Ἀλλὰ δὲν ἔδειξεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων οὐδὲ κἂν φιλάνθρωπον ἐνδιαφέρον. Ἡ «Κοκκινιὰ» ἡ παλαιά, ἡ πρὸ τῆς Νέας κτισθεῖσα, κατεσκευάσθη ἀπὸ ξύλα. Προπέρυσιν, ὅταν κατὰ χιλιάδας ἤρχοντο οἱ πρόσφυγες εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἔκαμεν ἐκεῖ σωρείαν ξυλίνων οἰκίσκων. Ἔ! λοιπὸν ἡ Κοκκινιὰ ἐβρωμοῦσε καὶ βρωμᾷ ἀπαύστως χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν καθαριότητα αὐτῆς, ὅπως καὶ τῶν λοιπῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἂν διέλθητε καὶ παραμείνετε ἐπί τινα λεπτὰ ἐκεῖ, θὰ αἰσθανθῆτε ἀναμφισβητήτως ἓν δυσάρεστον αἴσθημα ἐντονωτάτης δυσοσμίας, ἡ ὁποία θὰ σᾶς τρέψῃ εἰς φυγήν. Οἱ πνεύμονές σας θὰ ὑποστῶσι μίαν σοβαρωτάτην ἐπιρροὴν τῆς αἰωρουμένης εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν ἀποσυνθέσεως, τῆς βρώμας καὶ τῆς δυσοσμίας, ἡ ὁποία ἀναδίδεται παντοῦ. Ἂν ἐμφανισθοῦν τὸ καλοκαῖρι χολερικὰ κρούσματα, πανώλους ἢ τύφου, γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι θὰ προέρχωνται ἀπὸ τὴν βρώμαν αὐτὴν τῆς Κοκκινιᾶς. Ἐζητήσαμεν ἐπιμόνως νὰ γίνωσι μερικοὶ ὀχετοί. Νὰ καθαρισθοῦν ὡρισμένα μέρη ταύτης, νὰ περάσῃ ἓν βυτίον θαλασσίου ὕδατος πρὸς καθαρισμόν. Οὐδεμία ἀπάντησις, οὐδεμία ἐνέργεια. Ἀπολύτως τίποτε. Ἐν ᾗ περιπτώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τῆς Ἀποκαταστάσεως ὑπῆρχε παραπλεύρως καὶ μία ἀντιπροσωπεία προσφύγων, οἱ ὁποῖοι νὰ πονῶσι καὶ νὰ ὑποδεικνύωσι τὰ δέοντα γενέσθαι, βεβαίως αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν θὰ ἐγίνοντο. Ἀλλὰ μήπως ἡ Κοκκινιά, οἱ Ποδαράδες, ὁ συνοικισμὸς τοῦ Βύρωνος ἔχουσι κανένα φωτισμόν; Φαντασθῆτε, κύριοι, μίαν πόλιν ἀπὸ 25.000 κατοίκους, ὅπως εἶναι ἡ Κοκκινιά, καὶ μὲ ἄλλους τόσους οἱ Ποδαράδες καὶ μὲ ἄλλους περίπου τόσους ὁ τοῦ «Βύρωνος» καὶ νὰ μὴ ἔχουν φωτισμὸν ποσῶς. Καὶ μόλις ὁ ἥλιος κατέλθῃ τὸν ὁρίζοντα ἡ ζωὴ εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους ἐτελείωσε, πᾶσα κίνησις παύει. Ὅλα δὲ τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῶσι καὶ μεταβαίνουσιν ἐκεῖ διὰ διαφόρους λόγους, ἀταξίαι δὲ καὶ ἀτασθαλίαι καὶ κακαὶ πράξεις λαμβάνουσι χώραν, ἐνῷ δὲν χρειάζονται μεγάλα πράγματα· μερικοὶ μόνον λαμπτῆρες χρειάζονται δι’ ὀλίγον φῶς τῶν κεντρικωτέρων τούτων ὁδῶν. Ἀλλὰ μήπως ἐφρόντισε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ στείλῃ μίαν περίπολον, μίαν ἀστυνομίαν;

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἀστυνομία εἰς τὴν Κοκκινιάν.

§141ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἀνεπαρκής. Ἡ πατρὶς τοῦ κ. Τσιριμώκου, ἡ Λαμία, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ 5.000 μόνον κατοίκους, ἔχει Νομάρχην μὲ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Νομαρχίας, ἔχει χωροφυλακήν, ἔχει ἓν σύνταγμα μὲ ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς, ἔχει Πρωτοδικεῖον κλπ., ἐνῷ ἡ Κοκκινιά, πόλις 25–30.000 κατοίκων, δὲν εἶχε μέχρι τῆς χθὲς ἀστυνομίαν. Ἐζητήσαμεν νὰ γίνῃ Κοινότης, ἀλλὰ τίποτε. Ἐζητήσαμεν νὰ κάμωμεν τὴν Ἐκκλησίαν ἐνορίαν, ἀλλὰ οὔτε αὐτό, διότι πρέπει ἡ μικρὰ ξυλίνη ἐκκλησία νὰ ὑπάγεται εἰς τὴν πλησιεστέραν ἐνορίαν. Ἔπειτα εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικίου. Ποῖος ἦτο ὁ λόγος ὅπου ἡ Ἐπιτροπὴ ἐφρόντισε καὶ ἔβαλεν ἐνοίκιον εἰς τοὺς οἰκίσκους τῶν προσφύγων;

§142Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμβάσεως περὶ προσφυγικοῦ δανείου, ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐξέδωκεν ἕνα Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξουσιοδότει τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἐφόσον 5.000.000 στρέμματα γαιῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσι, νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου ἀγροτικὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου, δάση καὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς. Ἀνεξαρτήτως δὲ τούτου ἐξουσιοδότησε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μεταβιβάζῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ διαχείρισιν, καὶ μεταξὺ τῆς τελευταίας διατάξεως ἦσαν καὶ τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλακτέων.

§143ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Διατί νὰ ζητῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων 8 δραχμὰς κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον, 85–125 δραχμὰς δι’ ἕκαστον οἰκίσκον; Εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λυθῇ ἀμέσως, διότι ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν εἶναι, δυστυχῶς, εἰς θέσιν ἀκόμη νὰ ὑποστῇ μίαν δαπάνην τοιαύτην. Ἀλλ’ οὔτε ἡ διάθεσις τῶν οἰκίσκων ἔγινε μετὰ προσοχῆς ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἔχω εἰς χεῖράς μου μίαν καταγγελίαν ἐπακριβῆ, μὲ ὀνόματα, μὲ ἀριθμοὺς, μὲ ὁδούς, διὰ τῆς ὁποίας σαφῶς καὶ ἀναμφισβητήτως καταγγέλλεται ὅτι ὑπάρχουν οἰκίσκοι εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμούς, ἐντὸς τῶν ὁποίων κατοικοῦν 8 καὶ 10 πρόσωπα καὶ ὑπάρχουν καὶ οἰκίσκοι ὅπου κατοικοῦν 2 καὶ 3 πρόσωπα, καὶ τοῦτο, διότι αὐτοὶ ἔχουν «Μπάρμπα στὴν Κορώνη» ἢ κάποιον ὁ ὁποῖος κατοικεῖ εἰς τὴν ὁδὸν Κηφισιᾶς ἢ ἐφρόντισε δι’ αὐτοὺς καμμιὰ κυρία, τῆς ὁποίας αἱ γραμμαὶ τοῦ σώματος εἶναι λίαν κανονικαί. Δὲν πρέπει λοιπὸν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ δίδωμεν καὶ πολλὴν πίστιν καὶ ἰδιαιτέραν προσοχήν. Καὶ νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην σεῖς, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους, νὰ φροντίσητε νὰ μὴ συμβαίνουν αὐτὰ καὶ μυρία ἄλλα, διότι καὶ ὡρισμένη ἐκδρομὴ εἰς τὸ Σούνιον μὲ ὡρισμένα πρόσωπα καὶ ὡρισμέναι δακτυλογράφοι δὲν ἀπήχησαν καλῶς εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην τῶν Ἀθηνῶν.

§144Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μετὰ τὴν μεταβίβασιν τῆς κυριότητος τῶν διαφόρων συνοικισμῶν εἶχε σχηματίσει μίαν Γνωμοδοτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ πληρεξουσίων συναδέλφων προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ δι’ ἀποφάσεώς της τῆς 7ης Φεβρουαρίου εἶχεν ἀποφασίσει τὴν καταβολὴν μισθώματος διὰ τὴν κατάληψιν ἑνὸς οἱουδήποτε δωματίου ἐν Παγκρατίῳ, μετά τινα δὲ καιρὸν διένειμε καὶ δελτία, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ ὑπογράφῃ ὁ θέλων νὰ κατοικήσῃ, ὅτι ἀνελάμβανε πλήρη ὑποχρέωσιν δι’ ὅ,τι ποσὸν ἤθελεν ὁρίσει ἡ Ἐπιτροπή. Ἑπομένως ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ καὶ ἐκ πληρεξουσίων ἀποτελουμένη καθώρισε τὴν ὑποχρέωσιν καταβολῆς ἑνὸς μισθώματος· ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξηκολούθησε τὸ ἔργον της μέχρι τῶν μέσων Ἀπριλίου, ὅτε ὁ κ. Μοργκεντάου δι’ εἰδικῆς ἀποφάσεως, συνεπείᾳ δυσκολιῶν ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν δωματίων, ἐκανόνισεν ὅτι ἡ παραχώρησις θὰ γίνεται κατὰ προτεραιότητα, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει καταβολῆς μισθώματος, τότε δέ, πρὸς ἀποφυγὴν παραπόνων καὶ δι’ ἄλλους λόγους τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Μοργκεντάου, ἀνέθεσεν εἰς Ἄγγλον συνταγματάρχην, ὁ ὁποῖος αὐτοπροσώπως περιέρχεται καὶ βλέπει καὶ καθορίζει τὴν μετακίνησιν καὶ ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ὁ ἴδιος Ἄγγλος συνταγματάρχης εἶχε καθορίσει τὸν συνοικισμὸν τοῦ Παγκρατίου ὡς ἀστικόν, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνουν ὅλοι, τὸν συνοικισμὸν Ποδαράδες ὡς μικτὸν καὶ 8 διαμερίσματα εἶχε καθορίσει διὰ δωρεὰν ἐγκατάστασιν, 7 δὲ δι’ ἀστικὰς τάξεις ἐπὶ ἐνοικίῳ, τὸν δὲ τῆς Κοκκινιᾶς ὡς ἐργατικὸν συνοικισμόν. Εἰς τὴν Κοκκινιὰν δέ, διότι ὑπῆγον 9 προηγούμενα συμβόλαια, εὑρέθη εἰς δύσκολον θέσιν, πῶς, ἐφόσον ἔλαβε τὴν γενικὴν ἀρχὴν νὰ θεωρῆται ὡς ἐργατικὸς συνοικισμός, πῶς θὰ ὑπάρχουν 9 ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώνουν, ἐπειδὴ ὅμως ὑπῆρχον τὰ συμβόλαια, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς καταβολῆς μισθωμάτων δὲν ἦτο προϊὸν αὐθαιρέτου ἐνεργείας, ἀλλὰ μελέτης προηγουμένης καὶ ἀποφάσεως γενικῆς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ πληρεξουσίων.

§145Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ δώσωμεν ἐξηγήσεις, διότι θιγόμεθα προσωπικῶς ὅσοι εἴμεθα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν ἐγράφησαν πολλὰ τὰ ἀνακριβῆ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἔφθασε δὲ νὰ λεχθῇ ὅτι οἱ πληρεξούσιοι ἐχρηματίσθησαν, φαίνεται δὲ ὅτι καὶ αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἀνακριβεῖς. Ὅταν ἐδόθησαν οἱ οἰκίσκοι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὁ κ. Δοξιάδης παρεκάλεσε πέντε συναδέλφους νὰ ἀποτελέσουν παράπλευρον Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ εἶχε προορισμὸν νὰ διαφωτίζῃ κατὰ πόσον τὰ ἄτομα ἔχουν ἀνάγκην στεγάσεως ἢ ὄχι. Εὑρέθησαν τότε πρὸ τοῦ ἑξῆς: Ὑπῆρχεν εἷς κατάλογος λεγόμενος «ὑπουργικός», ὁ ὁποῖος εἶχεν 100 ὀνόματα, τὰ ὁποῖα εἶχε δεχθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως κατὰ σειράν. Ἡ Ἐπιτροπὴ εὗρεν αὐτὸν τὸν τύπον τῶν αἰτήσεων καὶ οἱ πρόσφυγες ἐπήγαιναν καὶ συνεπλήρωναν μίαν αἴτησιν, ἐκρατοῦσαν ἓν ἀντίγραφον, ἓν εἰς τὰ παλαιὰ ἀνάκτορα, ὅπου ἐγκατεστάθη ἡ Ἐπιτροπή, καὶ ἓν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ὅταν ἐπήγαμεν ἐκεῖ, εὑρέθημεν πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν εὑρέθημεν πρὸ 3½ χιλιάδων αἰτήσεων καὶ εἴχομεν εἰς τὸ Παγκράτι δωμάτια 15, εἰς τὴν Κοκκινιὰν 30 καὶ ἀνάλογα εἰς τοὺς Ποδαράδες, ὅλαι δὲ αἱ αἰτήσεις ἦσαν διὰ τὸ Παγκράτι. Μᾶς ἀπησχόλησεν ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ διαθέσωμεν τὰ δωμάτια καὶ εἴπομεν ὅτι καλὸν εἶναι καθὼς ἔρχονται οἱ ἀριθμοὶ μὲ τὴν σειρὰν νὰ ἐξετάζωνται. Διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν ποῖοι εἶχον ἀνάγκην νὰ στεγασθῶσιν ἀνέλαβεν ὁ κ. Λαμπίρης, ὁ ὁποῖος εἶχε τοὺς ἐπόπτας, νὰ τοὺς στείλῃ νὰ ἐξακριβώσουν καὶ νὰ γράψουν ἀπὸ πίσω ἀπὸ τὰς αἰτήσεις ἂν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἡμεῖς τίποτε ἄλλο δὲν ἐκάμομεν παρὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν τοῦτο μὲ τὰ μέσα ποὺ διεθέτομεν. Τὸ βράδυ συνηρχόμεθα καὶ ἐλέγομεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς 1 δὲν ἔχει ἀνάγκην, διότι ἔχει μαγαζί. Ἐκαθίσαμεν περὶ τὸν 1½ μῆνα. Ἡ ὅλη ἐργασία τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν εἶναι ὅτι ἀπὸ 1–100 ἐστεγάσθησαν 46· οἱ λοιποὶ 54 δὲν παρουσιάσθησαν διόλου, ἀπὸ δὲ τὸν ἀριθμὸν 100–160 ποὺ ἐφθάσαμεν, διότι ἔπειτα ἦλθεν ἡ παῦσίς μας, ἐστεγάσαμεν 12, τοὺς δὲ λοιποὺς δὲν τοὺς ἐστεγάσαμεν, διότι εὑρίσκοντο μέσα εἰς συνοικισμούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη ἱστορία. Εἰς τὸ διάστημα δὲ αὐτὸ εἶχεν ἀναφυῆ τὸ ἑξῆς, ἂν ζητήσετε δὲ πρακτικὰ θὰ τὸ ἴδητε, ὅτι εἰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ἦλθον ἄνθρωποι συνιστώμενοι ἀπὸ τὴν κ. Μοργκεντάου καὶ τὸν κ. Μοργκεντάου ἀπεφασίσθη νὰ γίνουν δεκτοὶ νὰ στεγασθοῦν, ἀλλὰ μὲ τὸν ἀριθμόν των. Δὲν εἶχε γίνει οὔτε ἡ παραμικρὰ παραχώρησις. Μιὰ φορὰ εἰδικῶς κάποιος Κουλουβάτος εἶχε παρουσιασθῆ δι’ ἑνὸς πληρεξουσίου δικηγόρου καὶ ἐζήτησε τὴν ἄρσιν τῆς ἐπιτάξεως τῆς οἰκίας του. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχεν ἰδεῖ ὅτι ἦσαν δίκαια τὰ παράπονα, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν παραμονὴν ὁ κ. Νεγροπόντης μᾶς εἶπεν ὅτι ὁ κ. Ἐμπειρῖκος διὰ νὰ ἐκκενωθῇ μία ἀποθήκη ἔκαμε μίαν δωρεὰν ἀπὸ 500 χιλ. ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἐκαλέσαμεν τὸν κ. Νεγροπόντην καὶ τοῦ εἴπομεν νὰ διαθέσωμεν αὐτὰ διὰ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἦσαν ἐκεῖ ἐστεγασμένοι. Ὁ κ. Νεγροπόντης μᾶς εἶπεν ὅτι τὰ ἐπῆρε τὰ λεπτὰ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων· ἐπήγαμεν εἰς τὸ Ταμεῖον καὶ τὸ Ταμεῖον ἠρνήθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία. Ἐκάμομεν 12 συνεδριάσεις, ἐστεγάσαμεν ἐν ὅλῳ 88 ἄτομα εἰς τὸ Παγκράτι, 64 εἰς τὴν Κοκκινιὰν καὶ 52 εἰς τοὺς Ποδαράδες. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικίου, ἡμεῖς ἠρνήθημεν κατ’ ἀρχὴν οἱανδήποτε ἄποψιν τοιαύτην.

§146Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὸ πρακτικὸν λέγει τὸ ἀντίθετον.

§147Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Πρακτικὰ τὰ ὁποῖα νὰ ἔχουν ὑπογράψει τὰ ἄλλα μέλη ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ φέρουν ἰδικάς μας ὑπογραφάς.

§148Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Διαρρήδην ἀντέστημεν εἰς τὸ νὰ δοθοῦν τὰ οἰκήματα ἐπὶ ἐνοικίῳ, διότι ἐκυριάρχησεν ἡ γνώμη ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ παίρνουν δωμάτια ἐπὶ ἐνοικίῳ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εὐποροῦν, ἐνῷ κυρίως ἔπρεπε νὰ στεγασθοῦν οἱ τελείως ἄποροι. Ὅταν διελύθη ἡ Ἐπιτροπή, κύριε Ὑπουργέ, ἡμεῖς ἤμεθα διεσπαρμένοι ἀνὰ τὴν Θράκην διὰ τὸ δημοψήφισμα καὶ ὅταν ἐπεστρέψαμεν ἐμάθαμεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ διελύθη. Διενέμοντο δὲ τὰ οἰκήματα ὡς ἑξῆς: Πρόεδρος ὁ κ. Κάμπελ, διερμηνεύων δὲ κάποιος ὑπάλληλος τὰ Ἀγγλικὰ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ καὶ τὰ Ἑλληνικὰ εἰς τὰ Ἀγγλικὰ καὶ φαντάζεσθε πῶς ἐγίνετο ἡ συνεννόησις. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. συνάδελφος νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἦτο καθαρῶς προσφυγική. Ἀπετελεῖτο ἀπὸ δύο πρόσφυγας πληρεξουσίους, ἀπὸ δύο ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου καὶ δύο ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§149ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι τοῦτο, ὅτι οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, μελετήσαντες ἐπακριβῶς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, εὑρίσκονται εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ πιστοποιήσουν ἅπαξ ἔτι ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν τῇ δυστυχίᾳ καὶ ὅτι οἱ κατοικοῦντες εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους, τοὺς ὁποίους οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἐξελέγξῃ ἀμέσως παραλαμβάνων ἕνα ἁπλοῦν ἀγοραῖον ἁμάξι καὶ ἐπισκεπτόμενος αὐτούς, οἱ κατοικοῦντες, λέγω, εἰς τοὺς συνοικισμοὺς αὐτοὺς εὑρίσκονται εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα προχθὲς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τοῦ στόματος δὲ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἠκούσαμεν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικίου θὰ ἤρετο. Δι’ αὐτὸ δὲ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὐτὴν ἐρώτησιν, διὰ νὰ δύναμαι νὰ ἔχω θετικὴν τὴν κυβερνητικὴν ἄποψιν καὶ νὰ γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις υἱοθετεῖ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διὰ τῆς ὁποίας εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους, μέχρις ὅτου δυνηθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος νὰ συνέλθῃ, δὲν θὰ ζητῶνται χρήματα δι’ ἐνοίκιον.

§150Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, ὑποτίθεται ὅτι ἔχω προεξοφλήσει τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδήλωσα προχθὲς ὅτι, προκειμένου περὶ ἐνοικίων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀπόρους. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὅτι διέκοψα τὸν ρήτορα λέγων «πρὸς Θεοῦ, μὴ γίνῃ καμμία σύγχυσις μεταξὺ εὐπόρων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πληρώσουν κάποιο ἐνοίκιον, διότι αὐτὸ θὰ περιέλθῃ πάλιν εἰς τὸν λογαριασμὸν τῶν προσφύγων, καὶ τῶν ἀπόρων, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν θὰ πληρωθῇ ἐνοίκιον». Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον εἶπον, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα καὶ εἶναι γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ ἄποροι πρόσφυγες οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τοὺς συνοικισμοὺς δὲν θὰ πληρώσουν ἐνοίκιον.

§151ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργέ, ἔχω εἰς χεῖράς μου ἔξωσιν τῆς χήρας Γεωργιάδου, δὲν εἶμαι δὲ τόσον ἁπλοϊκὸς νὰ ἔρχωμαι ἐδῶ νὰ σᾶς ἀπασχολῶ χωρὶς νὰ ἔχω σοβαρὰς ἀφορμάς. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι κατόπιν τῆς προχθεσινῆς δηλώσεώς σας ἔχομεν ἔξωσιν μιᾶς δυστυχοῦς οἰκογενείας. Καὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία πιστοποίησις ἂν ἡ προχθεσινὴ δήλωσίς σας ἐκείνη ἦτο δήλωσις στιγμιαία ἢ ἂν ἦτο δήλωσις ἐκ μέρους ὅλης τῆς Κυβερνήσεως.

§152Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζω ὅτι εἴχατε εἰς χεῖράς σας μίαν ἔξωσιν. Καὶ μάλιστα σᾶς εἶπον τὸ ἑξῆς, ὅτι μόλις περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου ἔτρεξα πραγματικῶς νὰ θεραπεύσω τὸ κακόν. Γνωρίζετε δὲ ὅτι, ὅταν λαμβάνωμεν ἀποφάσεις, ὑποθέτω ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν μίαν πίστωσιν 24 ὡρῶν διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ φανῶμεν συνεπεῖς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου κατηναλώσαμεν εἰς διακοπάς, πρέπει νὰ συνεχίσῃ ὁ ρήτωρ.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε λοιπὸν τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου.

§156ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ἐνοίκιον λοιπὸν εἶναι ἤδη λελυμένον. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κοκκινιᾶς καὶ τῶν λοιπῶν συνοικισμῶν τῶν προσφύγων ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δὲν παρακολουθεῖ ἐπακριβῶς καὶ μετὰ τοῦ ἀπαιτουμένου ἐνδιαφέροντος τοὺς συνοικισμοὺς καὶ ἔρχομαι διὰ γεγονότων νὰ πιστοποιήσω τὴν γνώμην μου ταύτην. Εἰς τὴν Κοκκινιὰν ἔχουσιν ἐκσκαφῆ πέντε κολοσσιαῖα πηγάδια μὲ ὑπογείους μεγάλας στοάς. Ἀλλὰ τὰ πηγάδια ταῦτα μένουσιν ἄχρηστα. Ἐξωδεύθη χρῆμα πολὺ διὰ τὴν κατασκευήν των, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ χρησιμοποιηθῶσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀδιάφορος καὶ τελείως ξένη δὲν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ «τοὺς ἄνοιξα τὰ πηγάδια αὐτά, ἂς βάλωμεν καὶ ἕνα μηχάνημα νὰ βγάζουν οἱ πρόσφυγες νερό, ἢ ἂς κάμωμεν μίαν ὑδαταποθήκην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν νὰ παίρνουν νερὸ οἱ πρόσφυγες εὐκόλως καὶ ἀνέτως». Τίποτε ἀπολύτως ἀπ’ αὐτά. Καὶ βλέπετε τοὺς πρόσφυγας μὲ τενεκέδες νὰ ὑδρεύωνται καὶ νὰ δημιουργῆται σύγχυσις καὶ θόρυβος καὶ φιλονεικίαι, καὶ τὸ νερὸ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄριστον, διότι εἶναι πλησίον εἰς τὸ βουνό, δὲν χρησιμοποιεῖται, διότι ἀναταράσσεται καὶ θολοῦται καὶ ἀχρηστεύεται. Καὶ ἀναγκάζονται νὰ ἀγοράζουν οἱ δυστυχεῖς πρόσφυγες νερὸ τοῦ Πόρου ἢ τῶν κήπων, νερὸ τὸ ὁποῖον ἄφθονον καὶ ἄριστον ἠδύναντο νὰ προμηθευθῶσιν ἐκ τῶν φρεάτων των. Ἀλλὰ μήπως ἔδειξεν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν οἰκίσκων τῶν προσφύγων ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀποκαταστάσεώς των; Ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι γνωρίζουν ὅτι πολλαὶ δεκάδες, ἴσως ἑκατοντάδες οἰκίσκων κατεστράφησαν ἐκ τῶν βροχῶν καὶ τῶν ἀνέμων. Διατί; Διότι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠγόρασε μερικοὺς πήχεις πισσοχάρτου, μὲ τοὺς ὁποίους νὰ σκεπασθοῦν οἱ οἰκίσκοι αὐτοί. Ἡ ἔλλειψις ὀλίγου πισσοχάρτου κατέστρεψεν ἑκατοντάδας οἰκίσκων καὶ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλὰ μήπως ἡ κατασκευὴ τῶν οἰκίσκων ἔγινε μετὰ προσοχῆς καὶ ἐνδιαφέροντος; Οὐχί. Καμμία προσοχή, καμμία ἐπιτήρησις εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν αὐτῶν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν Ραφίναν θὰ ἴδητε ξυλείαν ἑκατομμυρίου καὶ πλέον ἀξίας, ἡ ὁποία σήπεται καὶ κλέπτεται, ξυλεία ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον. Μήπως ἔδειξε κανὲν ἐνδιαφέρον ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ κατασκευάσῃ τοὺς οἰκίσκους ἢ νὰ καλύψῃ αὐτοὺς καὶ τοὺς συντηρήσῃ; Οὐδεμίαν. Ἀπολύτως οὐδεμίαν. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι τραγικώτατον εἶναι ὅτι τοὺς οἰκίσκους αὐτοὺς τῆς Ραφίνας τοὺς ἔχουσι σκεπασμένους μὲ κωνικὰς σκηνάς, αὐτὰς τὰς σκηνὰς τοῦ στρατοῦ, αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν ἑκάστη. Καὶ ἐνῷ ἠδύναντο μὲ ὀλίγων δραχμῶν πισσόχαρτον νὰ σκεπάσουν τοὺς οἰκίσκους αὐτοὺς καὶ τοὺς σώσουν ἐκ τῆς βροχῆς, ἐπροτίμησαν νὰ τοὺς καλύψουν μὲ τὰς σκηνὰς αὐτάς, αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν δεκάδας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν. Αὐτὰ ὅλα εἶναι γνωστὰ καὶ ὅλα αὐτὰ ἀποδεικνύουν ἓν καὶ μόνον ἀσφαλῶς καὶ ἀναμφισβητήτως, ὅτι δὲν ὑπῆρξε τὸ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ὅτι ἐφήρμοζε τὸ «δικό της μαχαῖρι καὶ ξένο ψωμί». Δὲν ᾐσθάνθησαν οἱ τῆς Ἐπιτροπῆς πόνον πρὸς τὸ ἱερὸν χρῆμα τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον διέθεσαν καὶ διαθέτουσι κυρίως δι’ ἐξωτερικὰς ἐπιδείξεις παρὰ διὰ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συνοικισμοῦ Δραπετσῶνος. Ἐκεῖ εἶναι ἄλλη μορφή, ἐκτίσθησαν παράγκες, ἀλλὰ τὸ δάπεδον δὲν ἀπηλλοτριώθη καὶ ὁ ἰδιοκτήτης ζητεῖ νὰ διώξῃ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς μίαν κατάστασιν ἐξαιρετικήν, διότι ἐκβιάζονται ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν ἀπὸ αὐτὸν τὸν κύριον, ὅστις τοὺς ζητεῖ πράγματα ἀπίστευτα. Ἐὰν προχωρήσω ὀλίγον περαιτέρω πρὸς τὸν λιμένα, θὰ ἴδητε 128 ἐξώσεις. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐνταῦθα ἐφειλκύσαμεν δι’ ἐπερωτήσεως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς συνοικισμοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὰ τείχη τοῦ Κόνωνος. Ἡ Κυβέρνησις ἡ προηγουμένη τῆς παρούσης ἐπέτρεψε τὴν ἀνέγερσιν τῶν οἰκίσκων τούτων εἰς τὸ μέρος αὐτό. Ἀφοῦ οἱ δυστυχεῖς ἄνθρωποι ἠδυνήθησαν νὰ κατασκευάσωσιν ἰδίᾳ δαπάνῃ ξυλίνας παράγκας, ἔρχεται τώρα ἡ ἀστυνομία, ἡ ὁποία τοὺς λέγει ὅτι ἐντὸς 8 ἡμερῶν, ἂν δὲν φύγετε, θὰ σᾶς κάμωμεν τοῦτο κ’ ἐκεῖνο. Συμπέρασμα...

§157Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὅπως ξέρετε, ὁ συνοικισμὸς εὑρίσκεται εἰς τὰ τείχη τοῦ Κόνωνος, μὲ παρεκάλεσε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, κατόπιν προτάσεως τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας, νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν ὁ συνοικισμός. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρίσκονται εἰς ἀπασχολήσεις, τοὺς ἐπαναλαμβάνομεν αὐτὸ διὰ νὰ φύγουν.

§158ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρὶν ἢ τοὺς ἐξώσητε, λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ τοὺς ἐξασφαλίσητε τὴν στέγασίν των· εἶναι καθῆκόν μας ἐπιτακτικὸν καὶ στοιχειῶδες.

§159Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ βεβαιώσω μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον, ὅτι οὐδεμία μετακίνησις θὰ γίνῃ ἄνευ προηγουμένης ἐξασφαλίσεως στέγης, ἑπομένως καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὸ αὐτὸ θὰ γίνῃ.

§160ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ συμπέρασμα, ἀξιότιμοι κύριοι, τῆς ἐν γένει μελέτης τοῦ πρώτου ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τοῦ ὀργανισμοῦ τουτέστιν ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔχει εἰδικὸν καθῆκον τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, τὸ συμπέρασμα, λέγω, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐργαζομένη δεόντως εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ τὰς σπουδαιοτάτας τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τῶν ξένων αὐτῆς μελῶν προσέφερεν ὄντως εἰς τὸ Ἔθνος ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας. Αἱ ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας προσέφερεν ὁ κ. Μοργκεντάου εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας. Ἐὰν παρακολουθήσῃ τις τὸν Τύπον τῶν δύο Χωρῶν, τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἀμερικῆς, καὶ τὴν θερμότητα μὲ τὴν ὁποίαν ἐγένοντο δεκταὶ αἱ συστάσεις τοῦ κ. Μοργκεντάου διὰ τὸν σύγχρονον Ἑλληνισμόν, διότι περὶ αὐτοῦ καὶ μόνον ὁμιλεῖ ὁ κ. Μοργκεντάου καὶ ὄχι περὶ τοῦ ἀρχαίου, αἱ ὑπηρεσίαι του εἶναι παμμέγισται καὶ ἑπομένως εἰς τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ὀφείλεται εὐγνωμοσύνη ἀΐδιος ἐθνική. Νομίζω ὅτι πρέπει δεόντως νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων, παρ’ ὅσα καὶ ἂν ἐλέχθησαν καὶ εἴπομεν περὶ αὐτῆς, νὰ βελτιώσωμεν τὸν ὀργανισμόν της καὶ νὰ τὴν ἐλέγξωμεν ἐὰν καὶ ὅπου ὑπάρχῃ σαπρία. Νομίζω ὅτι δύναται αὕτη νὰ μᾶς παράσχῃ σπουδαίας ἔτι ὑπηρεσίας ἀπὸ ἀπόψεως κρατικῆς, διότι ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἀπολαμβάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν οἰκονομικῶν κύκλων τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς, αἱ δὲ γνῶμαι αὐτῆς εἶναι ὑψίστης διεθνοῦς σοβαρότητος. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ τοὺς πικράνωμεν, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἐνθαρρύνωμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων καὶ νὰ τοὺς παρακαλέσωμεν πρὸς τοῦτο θερμότατα, διότι νομίζω ὅτι ἐν τῷ προσώπῳ τῶν δύο αὐτῶν κυρίων, τοῦ κ. Μοργκεντάου καὶ τοῦ κ. Κάμπελ, ἔχομεν δύο ἄνδρας, τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι δύνανται νὰ ἐξισωθῶσιν ὁμοῦ πρὸς πολλὰς δεκάδας διπλωματῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς δὲν ἀνῆλθον ἔτι εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀντελήφθησαν οἱ Ἕλληνες διπλωμάται τὴν κρισιμότητα τῆς Πατρίδος καὶ τὴν ὀξύτητα τῶν καιρῶν. Κύριοι, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν δεύτερον ὀργανισμὸν τῶν προσφύγων. Ποῖος εἶναι ὁ ξένος δεύτερος ὀργανισμὸς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος; Εἶναι ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν. Ποῖα εἶναι τὰ σφάλματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ νέου τούτου Ὀργανισμοῦ; Ἐὰν δὲν γνωρίσωμεν, κ. συνάδελφοι, τὴν νόσον, εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμωμεν διάγνωσιν καὶ νὰ κάμωμεν τὴν δέουσαν θεραπείαν· καὶ ἡμεῖς θὰ παρουσιάσωμεν τὰ σφάλματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ὑποβάλωμεν ὑμῖν τὴν θεραπείαν, χωρὶς δι’ αὐτῆς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὑποστῇ οὐδεμίαν θυσίαν, οὐδένα φόρον, οὐδεμίαν ἐπιβάρυνσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἔχει πλεῖστα ὅσα ἐλαττώματα. Τὰ ἐλαττώματα ταῦτα ὀφείλονται κυρίως καὶ μόνον εἰς τὴν ἔλλειψιν ἱκανῶν Ἑλλήνων διπλωματῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διώρισε μόνον διπλωμάτας εἰς αὐτὴν οἱ ὁποῖοι νὰ προφέρωσι τὸ ρὸ ὡς γὸ ἢ νὰ φέρωσι μονύελον.

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἔφερε μονύελον;

§162ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ στείλετε εἰς τὴν Λωζάννην. Ἔχομεν τὸ Λατινικὸν λόγιον «Mens sana in corpore sano» καὶ τὸ Ἑλληνικὸν λόγιον «νοῦς ὑγιὴς εἰς σῶμα ὑγιές». Ὅταν ὀργανισμός τις εἶναι ὑγιής, ἔχει καὶ ἰσορροπημένον τὸν ἐγκέφαλον καὶ ἀκμαίας τὰς πνευματικάς του δυνάμεις καὶ τοὐναντίον, ἡ δὲ φιλοσοφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ λέγει ὅτι «ὅταν εἶναι κανεὶς σημαδεμένος ἐκ φύσεως, εἶναι κακὸς ἄνθρωπος», δηλ. δὲν εἶναι ἐν πνευματικῇ ἰσορροπίᾳ καὶ διαυγείᾳ ψυχικῇ. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς. Ποῖα εἶναι τὰ ἐλαττώματα τῆς Ἐπιτροπείας ταύτης; Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος της, δυστυχῶς, ἀπέναντι τῆς Τουρκικῆς τοιαύτης. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ μεταβᾶσα εἰς Λωζάννην εἶχε νὰ παλαίσῃ μὲ τοὺς Τούρκους καὶ οἱ Τοῦρκοι ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν πολλὰ ἴσως ἐλαττώματα, ἀλλ’ ἔχουσι τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον προσόν, ὅτι εἶναι διπλωμάται, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ κάμωσιν οἱονδήποτε Ταλλεϋράνδον νὰ τὰ χάνῃ, διότι ἡ διπλωματία δὲν ἀναγινώσκεται εἰς ἐγχειρίδια καὶ βιβλία μόνον, ἀλλὰ ἰδίως μανθάνεται εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέστελλον καὶ ἀποστέλλουν ὅλαι αἱ Δυνάμεις τοὺς διπλωμάτας των πρὸς σπουδὴν καὶ μελέτην καὶ ἐξάσκησιν καὶ πεῖραν διπλωματικήν· καὶ ἀπέναντι ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἀπέστειλεν ἐνταῦθα ὁ Κεμὰλ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διώρισε πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ ἀντιπαραταχθῶσι πρὸς τοὺς Τούρκους διπλωμάτας, οἵτινες ἦσαν ἄριστοι καὶ ὅλοι εἰδικοὶ καὶ οἵτινες δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νικηθῶσιν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας μόνον διπλωμάτας, ἐφόσον μάλιστα ἦσαν καὶ νικηταὶ ἐν πολέμῳ οἱ Τοῦρκοι. Εἰς τὴν Λωζάννην ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕνας Βενιζέλος διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἶχε, διὰ νὰ ψυχολογήσῃ τὴν Τουρκικὴν ψυχὴν καὶ νὰ δυνηθῇ εἰς τὴν κατάλληλον στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ Εὐρωπαϊκὸς κόσμος ἦτο πανικόβλητος, νὰ παρουσιάσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν, ὡς τὴν παρουσίασε, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ὅσα ἐπέτυχεν οὗτος. Ἂν ἀντὶ τοῦ κ. Βενιζέλου ἦτο κανεὶς τῆς καριέρας Ἕλλην διπλωμάτης θὰ εἴχομεν τότε πραγματικῶς ἐπονείδιστον Συνθήκην, ἐνῷ ἡ συνομολογηθεῖσα ἤδη Συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν εἶναι ἐπονείδιστος, εἶναι μία συνθήκη ἡ ὁποία δὲν εἶναι βεβαίως καὶ ἡ τελευταία. Οἱ Τοῦρκοι μᾶς ἐνίκησαν εἰς τὰ 1897 καὶ μᾶς ἐπέβαλον μίαν Συνθήκην, τοὺς ἐνικήσαμεν εἰς τὸ 1912–1913 καὶ τοὺς ἐπεβάλαμεν μίαν ἄλλην Συνθήκην, τὴν συνθήκην τῶν Ἀθηνῶν, τοὺς ἐνικήσαμεν τὸ 1917–1918 καὶ τοὺς ἐπεβάλαμεν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, μᾶς ἐνίκησαν τὸ 1922 καὶ μᾶς ἐπέβαλον τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης. Ἡ Συνθήκη αὕτη δὲν εἶναι ἡ τελευταία. Τὴν τελευταίαν Συνθήκην θὰ τὴν ἴδετε νὰ παρασκευασθῇ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος στιγμή. Διότι ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν θέλει, βέβαια, νὰ παραμένῃ πάντοτε εἰς βάρος τῶν ἀδελφῶν του ἐνταῦθα.

§163Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, κ. πληρεξούσιε, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη ἀπολύτως νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν Συνθήκην.

§164ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Σέβομαι τὴν γνώμην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδώσωμεν τὴν γνώμην τῶν ἐκλογέων μας, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία μεγίστης προσοχῆς. Ἂν ρίψετε ἓν βλέμμα εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, θέλετε ἴδει ὅτι μία ἐποχὴ εἶναι ἡ ἀθάνατος τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος: Ἡ ἐποχὴ ἡ μετὰ τοὺς Μηδικοὺς καὶ Περσικοὺς πολέμους, ἡ ὁποία ἀνῆλθεν εἰς τὸ ἀπόγειον τῆς δόξης καὶ τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Τότε ἀνεφάνη ἡ Δημοκρατία καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα λαϊκή, ἰσχυρά, ἔνδοξος, ὅτε καὶ οἱ πρόσφυγες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τοῦ Πόντου καὶ τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐνταῦθα, ἀφοῦ ἀπέβαλον ἕνεκα τῶν κακουχιῶν καὶ τοῦ πολέμου ὅλους τοὺς ἐξηντλημένους ὅλους τοὺς πανικοβλήτους, ὅλους τοὺς δυστυχεῖς καὶ σωματικῶς ἐλαττωματικοὺς ἀδελφοὺς καὶ τέκνα των, ἔδωκαν ἐνταῦθα νέαν ζωὴν καὶ νέαν δύναμιν καὶ ἱκανότητα νέαν πρὸς τὰ ὑπεράνθρωπα καὶ ἀθάνατα ἔργα τῆς ἀθανάτου κλασσικῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν διατήρησίν των, μὲ τοὺς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἀδελφούς των. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἔχει πλεῖστα ὅσα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναφέρω ἐν γενικαῖς πάντως γραμμαῖς. Πρῶτον δὲν μετεχειρίσθη δεόντως τὸ κῦρός της καὶ τὴν δύναμίν της διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τῶν πολιτικῶν μας ὁμήρων, τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν γυναικοπαίδων μας. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἠδύνατο, ἂν διακαῶς ἤθελε, νὰ περισυλλέξῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς μας ἀδελφούς, δὲν ἐνήργησεν ὅμως δεόντως, καὶ ἂν προσέξητε εἰς τὸ ἔργον της, θὰ ἴδητε ὅτι τελευταίως ἀπέστειλε δύο νεαροὺς εἰκοσιτριετεῖς ἰατρούς, οἱ ὁποῖοι, ὅταν ἴδωσι τὸ πρῶτον Κεμαλικὸν καλπάκι, θὰ τοὺς πιάσουν ἴσως σπασμοί, καὶ ἔστειλε τρεῖς ἄλλους νοσοκόμους, τῶν ὁποίων δὲν γνωρίζω ἂν αἱ κάλτσαι εἶναι μεταξωταί, ἀλλὰ βεβαίως ἡ καρδιά των θὰ κτυπᾷ δυνατὰ μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ἀντικρύσουν τοὺς Τούρκους καὶ θὰ ζήσουν ἐν μέσῃ Τουρκίᾳ. Καὶ ὅμως ὑπάρχουσι πλεῖστοι ἀκόμη αἰχμάλωτοι καὶ πολιτικοὶ ὅμηροι, οἱ ὁποῖοι βασανίζονται καὶ τήκονται εἰς ὑπερανθρώπους ἀναγκαστικὰς ἐργασίας καὶ ὅταν ἀποθνήσκωσιν ἀφίνουσι τὰ ὀστᾶ των ὡς λίπασμα, ὡς προσφυῶς ἀνέφερεν ἐνταῦθα εἷς τῶν κυρίων πληρεξουσίων.

§165Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἀνέφερα.

§166ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ναί, τὰ ἀφίνουν λίπασμα εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὅμως γράφεται δι’ αὐτῶν ὑποθήκη καὶ χαράσσεται ἀνεξιτήλως ὅτι δὲν ἐχάθη ἐκεῖ ὁ Ἑλληνισμός, δὲν ἐχάθη ἡ Ἑλλάς, ἀλλ’ ἔζησε, ζῇ καὶ θὰ ζήσῃ.

§167Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, κ. συνάδελφε· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ ἄλλη ἡ τῆς ἀνευρέσεως τῶν ὁμήρων καὶ αἰχμαλώτων. Εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνευρέσεως τῶν ὁμήρων καὶ τῶν αἰχμαλώτων μᾶς παρέσχε μεγάλας ὑπηρεσίας καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ.

§168ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὴν θέσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν γνωρίζω καὶ συναισθάνομαι τὸ λεπτὸν αὐτῆς, διότι κατάγομαι ἀπὸ μέρος τὸ ὁποῖον διατελεῖ, δυστυχῶς, ὑπὸ δουλείαν καὶ θὰ δουλεύῃ ἐπί τινα ἀκόμη καιρόν, ἀλλ’ ὀφείλω ἐγὼ νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον νὰ ἐκτελέσω, ἀπέναντι τῶν ἐντολέων μου. Θέλω λοιπὸν νὰ παρακαλέσω, παραπλεύρως τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ νὰ παρακληθῇ καὶ ὁ Διεθνὴς Ἐρυθρὸς Σταυρός, νὰ παρακληθῇ αὐτὴ ἡ Τουρκικὴ Ἡμισέληνος καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ νὰ παραδοθῶσιν ὡς τάχιστα οἱ Ἕλληνες αἰχμάλωτοι, αἱ Ἑλληνίδες γυναῖκες, τὰ παιδιὰ καὶ οἱ ἄλλοι ὅμηροί μας. Παρῆλθον ἤδη δύο ἔτη καὶ ὅμως σήπονται ἔτι καὶ θνήσκουσιν ὅλοι αὐτοὶ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον: διότι δὲν δέχονται νὰ ἀπαρνηθῶσι τὴν πίστιν των. Νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν ἔχομεν μόνον ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδας ἀδελφῶν μας βασανιζομένους ἐν Τουρκίᾳ· ἂν ῥίψετε ἓν βλέμμα εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχομεν ἀκόμη ἐκεῖ πλέον τῶν 250.000, ἴσως ἔχομεν 300.000, δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, διότι δὲν γνωρίζομεν τὰς καταστροφὰς καὶ τοὺς φόνους, οἱ ὁποῖοι γίνονται ἐκεῖ καθ’ ἑκάστην, διὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν παρόντα αὐτήκοον καὶ αὐτόπτην ἕνα μάρτυρα. Ἂν ῥίψετε ἓν βλέμμα ἐντεῦθεν εἰς τοὺς ἀνταλλασσομένους καὶ ἀπερχομένους Τούρκους, θὰ ἴδητε ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀπῆλθον καὶ ἀπέρχονται ἐντεῦθεν μὲ ὅλας τὰς τιμάς, μὲ ὅλας τὰς περιουσίας των, μὲ ὅλην τὴν ἄνεσίν των ἐκ τῆς Ἑλλάδος, μέχρι τοιούτου βαθμοῦ μάλιστα ἀνεκτικότητος καὶ ἐλευθερίας, κύριοι, ὥστε ἐτόλμησαν οὗτοι καὶ ἀπὸ τὰ παράθυρα τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας νὰ πυροβολήσουν τοὺς προπέμποντας αὐτοὺς γείτονας, φίλους καὶ συνεργάτας των Ἕλληνας. Λοιπόν, κύριοι, αὐτὴ ἡ ἀνεξικακία, αὐτὸς ὁ ἱπποτισμός, ὁ ὁποῖος ἐπεδείχθη ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, δὲν ἐπεδείχθη ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας. Θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι εἶναι ἀγροῖκοι. Ὄχι, κύριοι, μὴ λησμονεῖτε ὅτι εἰς τὰ 1909 αὐτοὶ προηγήθησαν μὲ τὸ κίνημα τοῦ Ἀβδοὺλ Χαμὶτ κατὰ τῆς τυραννίας καὶ τοῦ δεσποτισμοῦ καὶ ἔπειτα ἦλθε τὸ ἰδικόν μας κίνημα τοῦ Γουδῆ, μὴ λησμονεῖτε ὅτι αὐτοὶ προηγήθησαν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Χαλιφάτου, τὴν ἔκπτωσιν τοῦ Σουλτανάτου καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας ἀπὸ ἡμᾶς ἐνταῦθα καὶ ἰδίᾳ ὕστερον ἀπὸ μίαν τόσον μεγάλην ἐθνικὴν καταστροφήν. Ἀλλὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ Τουρκία διὰ νὰ ζήσῃ, θὰ ζήσῃ μόνον διὰ τοῦ πελέκεως, μόνον διὰ τοῦ φασγάνου, μόνον διὰ τῆς καταστροφῆς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τὰ μεταχειρίζονται ὅλα αὐτὰ τὰ μέσα ἀνηλεῶς καὶ ἀπανθρώπως.

§169ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν προηγοῦνται εἰς τὸν πολιτισμόν, κ. συνάδελφε.

§170ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ λέξις «πολιτισμὸς» ἔχει πολλὰς ἐννοίας ἐλαστικωτάτας καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν ὁ κόσμος ἐδῶ ἐθεωρεῖτο ὑπὸ πλείστων ἐπιφανῶν πολιτικῶν ὅτι ἦτο ἄωρος διὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας, αὐτοὶ οἱ Τοῦρκοι προηγήθησαν εἰς τὴν ἔκπτωσιν καὶ καθαίρεσιν τοῦ Σουλτάνου, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς Χαλιφίας καὶ εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας. Εἶναι μικρὸν τοῦτο; Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω τοῦτο: Ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ Ἑλληνικὴ τῆς Ἀνταλλαγῆς δὲν παρηκολούθησε κἂν τὰς γενομένας συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐνταῦθα ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει. Καὶ ὅταν πρό τινων ὡρῶν συνηντήσαμέν που ἕνα τῶν κορυφαίων τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, οὗτος μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἶχε κἂν εἴδησιν τῆς παρούσης συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ, ἐζήτει δὲ νὰ μεταβῇ ἐπιμόνως εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν διὰ νὰ ἀναπνεύσῃ τὴν αὔραν τοῦ Βοσπόρου καὶ νὰ μὴ κάθηται νὰ καίηται εἰς τὴν φλεγομένην κάμινον τῶν Ἀθηνῶν. Λοιπόν, κύριοι, παρὰ τῇ Διεθνεῖ Ἐπιτροπῇ τῆς Ἀνταλλαγῆς δὲν ἦτο εἰς τὸ ὕψος της ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ Ἑλληνική, δὲν ἐπέδειξεν αὕτη τὸν δέοντα φιλοπροσφυγισμόν, δὲν ἔδειξε τὸν δέοντα ἐθνισμόν, δὲν ὑπῆρξεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη εἰς τὸ ὕψος της, οὕτως ὥστε διὰ τῆς ἱκανότητός της, διὰ τῆς διπλωματικότητός της, διὰ τῆς εὐστροφίας της, διὰ τοῦ κύρους τῶν ἀντιπροσώπων της νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ στοιχειώδη καθήκοντα, νὰ μεταφέρῃ τοὺς πρόσφυγας, τοὺς ὁμήρους καὶ αἰχμαλώτους ἀπὸ τὴν Θράκην καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, νὰ σώσῃ τὰ στοιχειώδη αὐτῶν ἀνθρωπιστικὰ δίκαια, τὰ δίκαια κάθε ἀνθρώπου. Ἕκαστος ἄνθρωπος ἔχει τὸ δικαίωμα ὑπὸ τῆς φύσεως νὰ ζῇ καὶ κινῆται ἐντὸς ὡρισμένων ὁρίων καὶ νόμων. Ὑπὸ τοῦ Θείου δὲ τυγχάνει ὡρισμένων δικαιωμάτων στοιχειωδῶν, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ αὐτὴ Ἐπιτροπή. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονήσωμεν παραπλεύρως ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐξετέλεσε δεόντως τὸ καθῆκόν της, διότι καὶ τὰ ἀποσταλέντα ἀτμόπλοια διὰ νὰ παραλάβωσι τοὺς πρόσφυγας, τοὺς ὁμήρους καὶ αἰχμαλώτους ἀπεστάλησαν μὲ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελε νὰ ἀντιληφθῇ τὴν ἐθνικὴν τραγῳδίαν. Ἐν ᾗ περιπτώσει μεταβῆτε κατὰ τὴν ἄφιξιν τῶν καραβανίων, ἂν παραστῆτε κατὰ τὴν ἀποβίβασιν τῶν δυστυχῶν καὶ ἐρωτήσετε τότε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, θὰ ἀκούσητε πολὺ περίεργα καὶ ἐνδιαφέροντα πράγματα. Θὰ ἰδῆτε τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἠσθάνθησαν οὗτοι, κλαίοντες καὶ ἀγαλλόμενοι καὶ περιχαρεῖς, ὅταν εἶδον τὴν κυανόλευκον, καὶ θὰ ἀντιληφθῆτε τὰ αἰσθήματα τῆς βαθείας ἀπογοητεύσεως καὶ τῆς λύπης καὶ τῆς πικρίας καὶ τῶν βασάνων, τὰ ὁποῖα οὗτοι ὑπέστησαν ὅταν εἰσῆλθον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἀτμόπλοιον. Διότι καὶ αὐτὸ τὸ νερὸ ἀκόμη τοὺς τὸ ἐπωλοῦσε διὰ σαμπάνιαν ὅλον τὸ προσωπικὸν τῶν ἀτμοπλοίων τούτων. Μὴ λησμονεῖτε δέ, κ, Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καίτοι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἄφθονα τὰ μέσα νὰ ἀποστείλῃ τὰ μέσα τῆς τροφῆς..... συνάδελφε.

§171ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐλῃστεύθησαν καθ’ ὁδόν, κ.

§172Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ καταγγείλητε συγκεκριμένως αὐτά, κ. συνάδελφε.

§173ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅταν ἀποστείλετε προσεχῶς νέα ἀτμόπλοια πρὸς περισυλλογὴν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν, νὰ μὴ λησμονήσητε, πρὸς Θεοῦ, νὰ θέσητε ταῦτα ὑπὸ ἀξιωματικοὺς τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ πειθαρχία καὶ κοσμιότης καὶ εὐπρέπεια καὶ φιλανθρωπία, διότι ἐκεῖ οἱ διάφοροι ναῦται καὶ ναύκληροι καὶ πλοίαρχοι καὶ ἀξιωματοῦχοι εἰσέρχονται ἢ διὰ νὰ ἐκτελέσωσι λαθρεμπόριον ἢ διὰ νὰ σώσωσιν Ἀρμενίους καὶ ἄλλους πλουσίους ἐπὶ ἁδροτάτῃ πληρωμῇ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων, ἢ....

§174Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§175ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. ... ἢ θὰ πωλήσωσι, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰς τροφὰς τὰς ὁποίας εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποστείλητε διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ θὰ μεταχειρισθῶσι πρὸς τοῦτο μέσα τὰ ὁποῖαν ἂν ἀναφέρωμεν θὰ φρικιάσητε.

§176Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς πληροφορῶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὑπῆρχον ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι μετέβησαν μὲ τὰ ἀτμόπλοια τὰ ὁποῖα ἐπῆγαν νὰ παραλάβουν τὸν κόσμον αὐτόν. Ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι πράγματι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ἀληθῆ.

§177ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Χαίρω πάρα πολύ. Δὲν ἦτο δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, εἷς Σκεῦος Ζερβὸς νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ νὰ εἴπῃ μίαν καὶ μόνον ἔστω λέξιν ἀναληθῆ.

§178Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ σχετικὴ ἔκθεσις ὑποβάλλεται αὔριον καὶ παραπέμπεται μεθαύριον εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ὑποθέτω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δηλῶ τοῦτο εἶναι περιττὴ ἡ περαιτέρω ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις.

§179Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἂν αὐτὰ τὰ πράγματα ἐλάμβανον χώραν, ὅταν οἱ πρόσφυγες κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἤρχοντο ἐνταῦθα, ἀναμφισβητήτως ἡ δήλωσις αὐτὴ θὰ ἦτο ἀρκετή, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ γεγονότα αὐτὰ λαμβάνουν χώραν τώρα, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ δήλωσίς σας.

§180Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί θέλετε, κ. συνάδελφε;

§181Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ ἤθελον, κ. Ὑπουργέ, νὰ ὑπάρξῃ ὀργάνωσις περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων αὐτῶν σήμερον, ὅτε τὰ ἀτμόπλοια μεταβαίνουσι νὰ φέρωσι πρόσφυγας, ὥστε νὰ μὴ συμβαίνωσι πλέον αὐτά.

§182Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἡ ὀργάνωσις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον, παρά, ὅταν φεύγουν τὰ ἀτμόπλοια, νὰ ἔχουν τὸν ἰατρόν των, ἕνα ὑπάλληλον ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ τοὺς σχετικοὺς ἄλλους. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἠμποροῦσε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ ἀποτελέσῃ πλήρωμα ἀπὸ ὑπαλλήλους διὰ νὰ τοὺς στείλῃ πρὸς παραλαβὴν αὐτῶν.

§183ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν λοιπόν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, εἰς τὸ μέλλον νὰ ληφθῶσι τὰ ἑξῆς μέτρα... (Πληρεξούσιοί τινες θορυβοῦν).

§184ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὅταν ἀκούσητε, κ. συνάδελφοι, τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ζήτημα θὰ τὸ γνωρίσωμεν ἐπακριβῶς καὶ θὰ τὸ λύσωμεν ταχέως. Θὰ λάβετε λοιπὸν τὴν καλωσύνην, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ὅταν προσεχῶς ἀποστείλητε τὰ μέλλοντα νὰ ἀποσταλῶσιν ἀτμόπλοια πρὸς παραλαβὴν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν νέων προσφύγων μας νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν: Πρῶτον νὰ θέσητε ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀποστελλομένου ἀτμοπλοίου ἕνα ἢ δύο ἀξιωματικοὺς τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ, ὅταν μάλιστα γίνεται τόσος τώρα καυγᾶς διὰ νὰ προβιβασθῶσιν οὗτοι. Νὰ ἔχωσι μεθ’ ἑαυτῶν ὑπαξιωματικούς τινας διὰ τὴν πειθαρχίαν καὶ ὀλίγους ναύτας, ὁπότε καὶ θὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των καὶ θὰ φέρωνται ἀνθρωπίνως, ἂν ὄχι φιλανθρώπως.

§185Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία ἐλήφθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Γνωρίζετε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχει καὶ πληρώματα καὶ ἀξιωματικοὺς καὶ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύετε ὑμεῖς, διὰ τὴν ἀσφάλειαν, μεταφορὰν καὶ διατροφήν.

§186ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρέπει νὰ εἶναι καὶ εἷς ἰατρὸς μὲ τὰ σχετικὰ φάρμακα.

§187Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ὀργάνωσις τῶν ναυτικῶν πλοίων, θὰ εἶναι καὶ ἰατροὶ καὶ φάρμακα καὶ ὅλα τὰ μέσα· δὲν εἶναι ὀργάνωσις ἰδιωτική, εἶναι κρατική.

§188ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐκ τῶν 80.000 Καυκασίων ἀπέθανον τὸ ⅓ ἕνεκα τῆς δυστυχίας κατὰ τὴν μεταφορὰν καὶ τῶν στερήσεων τοῦ ταξιδίου.

§189Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡμεῖς παρουσιάζομεν, κ. Ὑπουργέ, τὰ τρωτὰ τὰ ὁποῖα παρουσίασαν οἱ διάφοροι ὀργανισμοὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προορισμοῦ των.

§190Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν ἐπεβιβάσθησαν ἐκ Τραπεζοῦντος παρὰ οἱ εὔποροι, οἱ ὁποῖοι ἐφωδιάζοντο διὰ διαβατηρίων· οἱ ἄλλοι, οἱ ἄποροι, ἔμειναν εἰς τὴν παραλίαν.

§191ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τρίτη ἔλλειψις τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς...

§192Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. συνάδελφος, αὐτὰ συμβαίνουσιν ἀκριβῶς.

§193ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μαζί σας, κύριε Ὑπουργέ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι γραμμέναι καὶ συμφωνοῦσι μὲ τὰς ἰδικάς σας ἀπολύτως.

§194Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐκ Σαμψοῦντος παρέλαβαν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶχον προσβληθῆ ἀπὸ διάφορα νοσήματα.

§195ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τρίτη ἔλλειψις τῆς Διεθνοῦς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν εἶναι ὅτι δὲν ὑπερήσπισε δεόντως τὰς ἐγκαταλελειμμένας περιουσίας τῶν προσφύγων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται κατατεθειμέναι εἰς τὰς ἐν Τουρκίᾳ Τραπέζας. Τὰ τμήματα τῶν περιουσιῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκαταλελειμμέναι εἰς τὰς ἐν Τουρκίᾳ Τραπέζας εἶναι πέντε διαφόρων εἰδῶν. Πρῶτον εἶναι αἱ καταθέσεις ἔναντι τίτλων εἰς τρεχούμενον λογαριασμὸν ἢ εἰς λογαριασμὸν Ταμιευτηρίου, αἱ ὁποῖαι κατεσχέθησαν. Ἐκ τούτων ἄλλαι μὲν μένουν μέσα εἰς Τραπέζας ὅπου εὑρίσκονται μέχρι σήμερον, καὶ ἄλλαι ἔχουσι παραληφθῆ ὑπὸ τοῦ Κεμάλ. Σημειώσατε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ περιουσιῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκαταλελειμμέναι εἰς Σμύρνην, ἀλλ’ εἰς Τραπέζας πόλεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ποτὲ ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν κατοχήν, ὡς ἡ Ἀττάλεια, τῆς ὁποίας ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς μίαν ὡραίαν πρωΐαν ἠναγκάσθη νὰ χαιρετίσῃ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Σμύρνης ὡς ἀπελευθέρωσιν αὐτῆς ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ ζυγοῦ!! Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἠναγκάσθη ὁ πληθυσμὸς οὗτος καὶ πάλιν νὰ πληρώσῃ βαρύτατα λύτρα δι’ ἀντισηκώματα στρατιωτικά, μετ’ ὀλίγον δὲ ἠναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ πάτριον ἔδαφος, ὁπότε αἱ Τουρκικαὶ Ἀρχαὶ τῷ ἐπαρουσίαζον ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι ἐθελουσίως ἐζήτησε πᾶς τις Ἕλλην παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ὅπως τῷ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀναχώρησιν. Οἱ Ἕλληνές μας ἠναγκάζοντο μετὰ βίας νὰ ὑπογράφωσι τὰ τοιαῦτα χαρτιά, ὁπότε μετὰ ταῦτα ἠναγκάζοντο καὶ ὑπέγραφον ἕτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ ἐδήλουν ὅτι δὲν θὰ ἐπιστρέψωσι ποτὲ πλέον εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν ἀπεδιώκοντο, ὑφιστάμενοι ἐπιμελῆ σωματικὴν ἔρευναν, διὰ νὰ ἀπογυμνωθῶσι τελείως οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς τραγικὰς συνθήκας πᾶν ὅ,τι πολύτιμον εἶχον οὗτοι τὸ κατέθετον εἰς τὰς Τραπέζας. Καὶ τὰ τμήματα αὐτὰ τῆς περιουσίας των ἦσαν κυρίως τιμαλφῆ ἀντικείμενα, χρεόγραφα, χρυσός, βραχιόλια, κοσμήματα πολύτιμα, ἀντικείμενα τὰ ὁποῖα κατέθεταν εἰς τὰς Τραπέζας εἰς δέματα. Αἱ καταθέσεις αὐταί, καίτοι εἶναι πρὸς φύλαξιν δέματα ἐσφραγισμένα ἢ ἄλλως πως τοποθετημένα, ἐν τούτοις δὲν ἀπεδόθησαν. Καί τινα μὲν τούτων φυλάσσονται ἔτι, ἄλλα δὲ παρελήφθησαν παρὰ τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν, χωρὶς νὰ εἶναι βεβαίως ἐγκαταλελειμμένη περιουσία. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Τραπεζῶν Σμύρνης αἱ ὁποῖαι ἐκάησαν καὶ ἀνηρπάγησαν ἐντελῶς· ὁμιλῶ περὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν. Οὐχ ἧττον τὸ πλεῖστον τούτων κατεσχέθησαν καὶ παρελήφθησαν ὑπὸ τοῦ Κεμάλ. Τρίτον εἶδος εἶναι τὰ χρηματοκιβώτια τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὰ θησαυροφυλάκια τῶν ἐν Σμύρνῃ πυρποληθεισῶν Τραπεζῶν. Τέταρτον εἶδος εἶναι τὰ ἐμπορεύματα, ἅτινα ἦσαν ἀποθηκευμένα εἰς τὰς ἐν Τουρκίᾳ Τραπέζας καὶ ἅτινα κατεσχέθησαν ἐπίσης. Πέμπτον εἶδος εἶναι τὰ χρεόγραφα, τιμαλφῆ ἀντικείμενα καὶ ἐμπορεύματα, ἀποθηκευμένα εἰς Τραπέζας ἔναντι προκαταβολῆς. Καὶ ὅμως καὶ αὐτά, καίτοι παραμένουσιν ἄθικτα εἰς τὰς Τραπέζας διότι ἦσαν ἀπέναντι προκαταβολῆς, οὐχ ἧττον δὲν ἐδόθησαν ἔτι καὶ δὲν ἐπεστράφησαν. Ἐζητήθησαν ἐπανειλημμένως καὶ αἱ Τράπεζαι ἀπήντησαν ὅτι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν εἴδησιν καὶ στεροῦνται ὁδηγιῶν. Καὶ μετὰ πάροδον χρόνου τινὸς ἐζητήθησαν ἐκ νέου καὶ ἀπήντησαν καὶ πάλιν αἱ Τράπεζαι ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις τῆς Ἀγκύρας πρέπει πρωτίστως νὰ δώσῃ πρὸς τοῦτο διαταγὴν καὶ ἐξουσιοδότησιν. Καὶ μετά τινα χρόνον εἶπον ὅτι θέλουσι πιστοποιητικὸν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι οὗτοι εἶναι ἀνταλλάξιμοι καὶ ἔπειτα ἐζήτησαν πιστοποιητικὸν τοῦ Τουρκικοῦ Προξενείου καὶ οὐχὶ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς, τῆς ὁποίας δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει τὰ πιστοποιητικά. Καὶ ὅμως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν ὑπάρχουσι καὶ Τοῦρκοι ἀντιπρόσωποι, καὶ μάλιστα εἶναι ἕνας καὶ ἕνας διαλεγμένοι, διότι εἶναι εἰδικοί, διότι ἕκαστος αὐτῶν εἶναι εἰδικὸς εἰς τὰ ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἀσχολεῖται. Δὲν εἶναι, ὅπως οἱ ἰδικοί μας, πολιτικοί, ἀλλ’ εἰδικοὶ ἐμπειρογνώμονες εἰς τὰ θέματά των.

§196Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως εἰδῶν, τίτλων, καταθέσεων, ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ συνεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις της δι’ ἀποφάσεως τῆς 10 Ἀπριλίου 1924. Τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν; Εἶναι καταστρεπτική;

§197ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω τί θέλω. Δὲν θὰ μεμφθῶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Τουρκικῆς, διότι αὕτη ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της ὡς Τουρκική. Μέμφομαι ὅμως τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπιτροπήν, διότι δὲν ἐξετέλεσε τὴν ἀπόφασιν τῆς 11 Δεκεμβρίου 1923, διότι δὲν ἐδημοσίευσε ταύτην εἰς τὰ Τουρκικὰ φύλλα τῆς Κωνσταντινουπόλεως διὰ νὰ εἶναι παγκοίνως γνωστή, διότι δὲν ἐσυντόμευσε τὸν χρόνον τῶν διατυπώσεων, δηλαδὴ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐκδίδει ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ νὰ εἶναι, παρουσιαζόμενα, πάραυτα σεβαστὰ καὶ ἐκτελέσιμα ἀπὸ τὰς ἐν Τουρκίᾳ Τραπέζας. Τρίτον διότι δὲν διευκολύνουσι τὴν γραφειοκρατίαν, διότι, ἂν ἡ γραφειοκρατία εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος ἔχει ὡρισμένην ταχύτητα, εἰς τὴν Τουρκίαν, ὅταν ὄπισθεν εἶναι τὸ συμφέρον, οὔτε ἡ χελώνη δὲν βαδίζει τόσον βραδέως. Τώρα ὅλα αὐτὰ τὰ χαρτιά, ἀφοῦ ὑποστοῦν τὴν βάσανον αὐτήν, ἔχουν καὶ τὴν πιστοποίησιν τοῦ Τούρκου προξένου, ὁ ὁποῖος ζητεῖ 120 δραχμὰς διὰ τὴν πιστοποίησίν του, ἐνῷ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ρουσδῆ βέη καὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι σεβαστή. Φαντασθῆτε δὲ καὶ ἕνα πτωχὸν πρόσφυγα, ὁ ὁποῖος θέλει 120 δραχμὰς διὰ μίαν καὶ μόνην πιστοποίησιν. Αὐτὰ τὰ χαρτιὰ θὰ κυκλοφορήσουν ἔπειτα εἰς ὅλας τὰς Ἐφορίας τῆς Τουρκίας πρὸς ἔλεγχον καὶ πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι καὶ ἡ δευτέρα καὶ ἡ τρίτη καὶ ἡ τετάρτη γενεὰ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρέλθωσιν οὕτω πρὶν ἢ τελειώσουν αἱ τόσαι διατυπώσεις αὐταί. Δι’ αὐτὸ μέμφομαι, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν Ἑλληνικὴν αὐτὴν Ἐπιτροπήν. Τετάρτη ἔλλειψις τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ὅτι δὲν διέσωσε τὴν Ἑλληνικὴν κινητὴν περιουσίαν τὴν ἐμπεπιστευμένην εἰς τὰς Τουρκικὰς Τραπέζας. Καὶ ὅμως ἔδωσε δικαίωμα εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους Τούρκους ὅπως ἐκμισθώσουν τὰ κτήματά των. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε βγάλει μίαν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τοὺς Τούρκους ἓν δικαίωμα ἰδιαίτερον, τὸ ἑξῆς: Μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς ἀποχωρήσεως τῶν Τούρκων ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ Τοῦρκοι, κατὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, νὰ ἐκμισθώνωσι τὰ κτήματά των. Ἄν, κύριοι, πρόκειται περὶ ἀστικοῦ κτήματος, τὸ ζήτημα ἴσως εἶναι ἁπλοῦν, διότι τὸ ἀστικὸν κτῆμα εἶναι δυνατὸν τὴν ἑπομένην τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ Τούρκου νὰ διατεθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἢ ὑπὲρ αὐτῶν. Ἂν ὅμως τὸ κτῆμα εἶναι ἀγροτικόν; Ὁ ἀγρότης, ὁ ἀκτήμων ἢ ὁ πρόσφυξ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐξεμίσθωσεν ἀπὸ τὸν Τοῦρκον τὸ ἀγροτικὸν κτῆμα καὶ ὁ ὁποῖος τὸ ἔσπειρε, τὸ ἐφύτευσε, τὸ ἐκαλλιέργησε, τί θὰ γίνῃ; Σᾶς παρακαλῶ, ὁ καρπὸς ποῦ ἀνήκει καὶ τί θ’ ἀπογίνῃ; Θὰ κάμωμεν ἔξωσιν; Τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας βεβαιοῖ ὄχι, διότι θὰ ἔχωμεν ζήτημα ἐσωτερικόν, ζήτημα τάξεως. Τί δέον γενέσθαι; Εἶναι μία ἀπόφασις μεγίστης σημασίας, ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος καὶ σοβαρότητος. Πρόκειται ἄλλως τε περὶ ἑκατομμυρίων πολλῶν εἶναι ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν ὅλων ὑμῶν, διότι εἶναι σπουδαιότατον.

§198Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί θέλετε νὰ σᾶς κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐκτὸς τῆς ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, εὑρίσκεται πρὸ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου διὰ τῆς ὁποίας, προκειμένου περὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, οἱ ἀνταλλακτέοι Τοῦρκοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς μισθώσεως δι’ ἓν ὁλόκληρον ἔτος;

§199ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι τῶν ἐγκαταλειφθέντων Τουρκικῶν κτημάτων δὲν ἐγένετο ἔτι ἡ καταγραφή, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν σπεύσῃ νὰ κάμῃ τάχιστα μέχρις Αὐγούστου μίαν ἐπακριβῆ στατιστικὴν τῶν ἐγκαταλειπομένων καθ’ ἑκάστην Τουρκικῶν κτημάτων, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν κατάπνιξιν, τὴν κατάποσιν καὶ τὸν ἐξαφανισμὸν ὅλης τῆς περιφήμου αὐτῆς προσφυγικῆς περιουσίας. Ἐτελείωσα, κύριοι, τὰς παρατηρήσεις μου περὶ τῶν δύο πρώτων Ὀργανισμῶν, τῶν ξένων Ὀργανισμῶν. Εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸν τρίτον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος Ὀργανισμόν. Τρίτος Ὀργανισμὸς εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Τοῦτο, κύριοι, ἔχει δύο κυρίως ἰδιαίτερα κεφάλαια καὶ Ὑπηρεσίας, τὴν χρηματικὴν περίθαλψιν τῶν προσφύγων καὶ τὴν μετακίνησιν τῶν προσφύγων.

§200Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Καὶ τὴν ὑγιεινήν.

§201ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ ὑγιεινὴ εἶναι δι’ ὅλον τὸ Κράτος. Περιορίζομαι εἰς τὸ αὐστηρῶς προσφυγικὸν μέρος, διότι τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ὑγιεινὴν ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐλλείψεις αἱ παρατηρηθεῖσαι κατὰ τὴν μακρὰν σχετικῶς λειτουργίαν τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας; Προσέφερε τοῦτο ὑπηρεσίας ὄντως ἐξαιρετικὰς ἐν τῷ ζητήματι τῆς ὑγιεινῆς, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως, διότι εἰς μίαν τοιαύτην ἀνήκουστον καταστροφήν, καθ’ ἣν ὑπάρχουσιν ὅλαι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀναπτύσσονται ἄριστα καὶ ταχέως τὰ λοιμώδη νοσήματα, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας προσέφερεν ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τὴν Ἐπιστήμην καὶ τὴν κρατικήν μας Ὑπηρεσίαν. Πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ μὴ βλέπωμεν μόνον τὰ σκοτεινὰ σημεῖα, ἀλλὰ καὶ τὰ φωτεινὰ καὶ τὰ παρήγορα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας εἶναι ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐστάθησαν εἰς τὸ ὕψος των κατὰ τὴν φοβερὰν ἐθνικὴν θύελλαν. Ἐνῷ τὰ ἄλλα Κράτη, Βαλκανικὰ καὶ Εὐρωπαϊκά, μὲ μέσα πολλὰ καὶ ἀφθονώτερα, δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποφύγωσι τὰ λοιμώδη νοσήματα εἰς μεγάλην κλίμακα, ἡ Ἑλλὰς μὲ τὸ πνευματικόν της δαιμόνιον, μὲ τὸ ἐπιστημονικόν της δαιμόνιον, μὲ τὴν ἀγάπην της πρὸς τὸν κίνδυνον καὶ τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν φιλαλληλίαν καὶ τὴν ἀδελφικὴν ἀγάπην, ἠδυνήθη νὰ σώσῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν πανώλη, τὴν χολέραν, τὸν τῦφον καὶ τὰ ἄλλα λοιμώδη νοσήματα, ἡ δὲ θνητότης, παραβαλλομένη πρὸς τὴν θνητότητα τῶν ἄλλων γειτόνων Κρατῶν, εὑρισκομένων ὑπὸ ἀπείρως καλλιτέρους ὅρους, εἶναι εἰς πολλῷ πλέον ἐπίζηλον θέσιν. Ὀλίγον μετὰ ταῦτα, θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρωμεν καὶ τὰ ψεκτὰ τοῦ Ὑπουργείου τούτου, διότι τότε θὰ βελτιώσωμεν τὸν Ὀργανισμὸν αὐτόν, ὅταν γνωρίζωμεν τὰ τρωτά του. Δὲν ψέγομεν πρόσωπα, ἀλλὰ μόνον Ὑπηρεσίας καὶ σύστημα. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐλλείψεις αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τοῦτον; Πρώτη ἔλλειψις εἶναι εἰς τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων. Ὁ σύγχρονος Ἑλληνικὸς χαρακτὴρ δὲν διακρίνεται δυστυχῶς διὰ τὸν σεβασμὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν ξένην περιουσίαν, πολὺ δὲ περισσότερον διὰ τὸν σεβασμόν του πρὸς τὸν δημόσιον πλοῦτον. Δι’ αὐτὸ ὅσον περισσότερον ἐρευνήσητε τὰς Ὑπηρεσίας, τόσον περισσότερον πολλὰ θὰ ἀνεύρητε τὰ σαπρὰ αὐτῶν, πολλὰ τὰ ἀποπνέοντα δυσοσμίαν καὶ σῆψιν, πολλὰ τὰ οὐχὶ καλῶς κείμενα. Νὰ ἀναφέρω πρόσωπα, δὲν ἐπιτρέπεται. Δύναμαι ὅμως ν’ ἀναφέρω δοθέντα χρήματα διὰ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς δὲν ἐδόθησαν, χρήματα δοθέντα δι’ ἱματισμὸν δὲν ἐδόθησαν, χρήματα δοθέντα διὰ τροφὰς καὶ καθαριότητα δὲν ἐδόθησαν, καὶ ὅμως εἰς τὰ βιβλιάρια αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ἦσαν καὶ εἶναι γεγραμμένα ὅτι ἐδίδοντο εἰς αὐτοὺς ἢ ὅτι τοῖς ἐχορηγοῦντο!!! Εἶναι θλιβερόν, ἀλλ’ εἶναι καὶ γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Ἐπίσης δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα. Ἄλλη σοβαρωτάτη ἔλλειψις θὰ φρίξητε, ἐὰν ρίψητε ἓν βλέμμα εἰς ἓν νοσοκομεῖον τῶν φρενικῶν νοσημάτων, ὅπερ καλεῖται τῆς Ἁγίας Ἐλεούσης. Καὶ μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ καταστροφὴ ἦτο καὶ εἶναι τοιαύτης σοβαρότητος καὶ ἐντάσεως, ὥστε τὸ νευρικὸν σύστημα ὅλου ἀνεξαιρέτως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου νὰ ὑποστῇ σοβαρὰν διαταραχήν. Ἕνεκα τῶν στερήσεων καὶ τῶν θλίψεων, ἕνεκα τοῦ ἀποχωρισμοῦ ἀπὸ τοὺς προσφιλεῖς των, καὶ τῶν τόσων τραγικῶν σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι ἀλλεπάλληλοι ἔλαβον χώραν, τὸ νευρικὸν σύστημα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου δὲν εὑρίσκεται βέβαια πλήρως ἐν τάξει. Ἔ, λοιπόν, ἐὰν λάβητε τὸν τροχιοδρομικὸν συρμὸν Ἀθηνῶν–Φαλήρου καὶ μεταβῆτε εἰς τὴν Ἁγίαν Ἐλεοῦσαν, ἐὰν ἐξέλθητε ἐκεῖ εἰς τὸν σταθμὸν καὶ μεταβῆτε ἀντικρύ, ὅπου ὑπάρχει μία σιδηρᾶ θύρα δίκην φρουρίου μὲ μίαν τετράγωνον ὀπήν, ὁπόθεν θὰ ἀντικρύσητε τὴν δυστυχίαν ἡ ὁποία εἶναι ἐκεῖ, σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνητε ἀσυγκίνητος, ὁσονδήποτε ψύχραιμος καὶ ἂν εἶσθε. Ὁσονδήποτε ἀντικειμενικῶς καὶ φιλοσοφικῶς μορφωμένος καὶ ἂν εἶσθε, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ κλαύσητε ἐκεῖ ἐκ τοῦ ἀποτροπαίου θεάματος καὶ νὰ μὴ συγκινηθῆτε καὶ νὰ μὴ ἀγανακτήσητε καὶ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῆτε διὰ τὴν ἀφάνταστον ἐκεῖ ἀπανθρωπίαν.

§202Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐπήγατε τώρα γρήγορα;

§203ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κατῆλθον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ εἶδον ἓν θέαμα, τὸ ὁποῖον, σᾶς βεβαιῶ, ἂν τὸ ἀντικρύσητε, θὰ ἐλέγατε ὅτι ὁ Δάντης ἦτο ἁπλοῦς ἀντιγραφεύς, ἀνάξιος λόγου καὶ προσοχῆς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν οὔτε νὰ προσεγγίσῃ κἂν ἐστάθη ἱκανός. Ποία ὑπῆρξεν ἡ πραγματικότης; 95 ἄνδρες γυμνοί, τσακισμένοι, ψειριασμένοι, βρώμικοι, ἀκάθαρτοι, ὁ εἷς ἐπιτίθεται ἐναντίον τοῦ ἄλλου, ὁ εἷς ζητεῖ νὰ δαγκάσῃ τὸν ἄλλον, θέλει νὰ βγάλῃ τὰ μάτια τοῦ ἄλλου καὶ παραπλεύρως αὐτῶν καὶ μεταξὺ αὐτῶν 75 γυναῖκες καὶ 25 παιδιὰ γυμνὰ καὶ ἡμίγυμνα, εἰς μίαν ἀθλιεστάτην κατάστασιν, ὁμοίαν τῆς τῶν ἀνδρῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντικρύσητε τὸ θέαμα αὐτὸ καὶ νὰ μὴ φωνάξητε στεντορείως: «Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ποῦ εὑρισκόμεθα;» Τὸ βράδυ, κύριοι, καὶ τὴν νύκτα κανένα φῶς, ψηλαφητὸν παντοῦ σκότος, μέσα εἰς μίαν φοβερὰν Κόλασιν. Φαντασθῆτε, χωρὶς χειροπέδας, χωρὶς τοὺς σχετικοὺς σωφρονιστηρίους μανδύας, χωρὶς φάρμακα, μὲ τραύματα ἐκ τῶν πληγμάτων, τῶν ἀλληλοσυγκρούσεων καὶ τῶν δαγκωμάτων αἱμορροοῦντα, ἄλλοι νὰ εἶναι μὲ τὰ γόνατα καθισμένοι εἰς τὸ ἔδαφος, ἄλλοι νὰ κλαίουν καὶ νὰ τρέχουν, ἄλλοι νὰ γελᾶνε καὶ νὰ κινοῦνται ρυθμικῶς, καὶ παραπλεύρως αὐτῶν γυναῖκες γυμναὶ νὰ βαστοῦν στὴν ἀγκαλιά τους παιδιὰ τὰ ὁποῖα νομίζουν δικά τους, ἐνῷ ταῦτα εἶναι ξένα καὶ παράφρονα, ἄλλοι καὶ ἄλλες νὰ βγάζουν κραυγὰς καὶ χίλιες δυὸ φωνές. Καὶ τὸ θέαμα εἶναι σπαρακτικὸν καὶ φρικῶδες. Μὲ μίαν λέξιν ἡ κατάστασις τοῦ Ἀσύλου αὐτοῦ δὲν περιγράφεται. Ἔ, λοιπόν, κύριοι, αὐτὸ εἶναι νοσοκομεῖον τῶν φρενικῶν νοσημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους; Χωρὶς ἓν κουτάλι, χωρὶς καμμίαν ἀλλαγὴν ρούχων ἀπὸ ἑξαμήνου; Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου ἔχουσι νὰ ἀλλάξουν ροῦχα οἱ δυστυχεῖς ἀσθενεῖς. Ψεῖρες μὲ τὴ χοῦφτα. Ἦτο ἀδύνατον νὰ κάμητε μίαν ἁπλῆν ἐξέτασιν εἰς τὸ σῶμα τῶν δυστυχῶν καὶ νὰ μὴ πιάσητε ψεῖρες, ψεῖρες πολλές. Μετὰ τὴν διαπίστωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, μεταβάντες εἰς φιλικήν τινα ἐφημερίδα, εἴπομεν: «Πρὸς Θεοῦ, πῶς ἀνεχόμεθα τὴν κατάστασιν ταύτην; Ἐὰν ἔχετε ἓν σύνηθες συγγραφικὸν τάλαντον καὶ δύνασθε νὰ παρατάξητε μερικὰς λέξεις καὶ φράσεις μερικάς, δὲν ἔχετε ἢ νὰ μεταβῆτε εἰς τὴν Ἁγίαν Ἐλεοῦσαν καὶ νὰ συγγράψητε μίαν τραγῳδίαν ἀφάνταστον ἐν τῇ τραγικότητί της καὶ ἔστε βέβαιοι ὅτι θὰ ἀναδειχθῆτε ὁ μεγαλύτερος τραγικὸς συγγραφεύς». Ἀλλά, κύριοι, πληρεξούσιοι, περίεργον εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐφόσον μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τὸ ἄσυλον αὐτὸ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν, τότε ἐλειτούργει, καὶ ἐλειτούργει ἄριστα, ἐνῷ ἀφότου ὑπήχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς κατεστράφη τελείως. Φαντασθῆτε τὴν Ἑλληνικὴν χωροφυλακὴν νὰ εἶναι περισσότερον φιλάνθρωπος καὶ ἱκανὴ διὰ νοσοκομεῖα καὶ φρενοκομεῖα, ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς καὶ Περιθάλψεως!! Ἡ ἀγανάκτησίς μας ἦτο τόση, ὥστε μεταβάντες εἰς τὸ φιλικὸν δημοσιογραφικὸν γραφεῖον ἐγράψαμεν ἐκεῖ ἓν μικρὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς. Καὶ εὐαίσθητος ὡς εἶναι οὗτος, ἰατρὸς γὰρ καὶ φιλάνθρωπος αὐτός, ἔτρεξεν ἀμέσως ἕως ἐκεῖ καὶ ἀντελήφθη ἐπὶ τόπου τὴν δυστυχίαν τὴν προσφυγικὴν καὶ διέταξεν ἴσως τὰ δέοντα. Καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐφελκύσω ἀκεραίαν τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῶν ριζικῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διορθώσητε τὸ φοβερὸν αὐτὸ σκάνδαλον, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ λέξις στίγμα δὲν εἶναι τίποτε ἀπέναντι τῆς δυστυχίας καὶ τῆς τραγικότητος καὶ τῆς ἀπανθρωπίας ἡ ὁποία ἐβασίλευε καὶ βασιλεύει ἐκεῖ μέσα εἰς τὸ Ἄσυλον αὐτό. Ὅταν ἀντίκρυσα τὸ ἀπαίσιον θέαμα, εἶπον: «Διατί δὲν φονεύουν τοὺς δυστυχεῖς καὶ ἐγκαταλελειμμένους αὐτούς;» Ὁ φόνος καὶ ὁ θάνατος εἶναι καλύτερος δι’ αὐτοὺς καὶ προτιμότερος. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! Πῶς τοὺς βλέπει ἡ Ὑπηρεσία γυμνούς, μὲ ἕνα τσουβάλι ἀπὸ τὰ γόνατα καὶ κάτω, καὶ δὲν συγκινεῖται καὶ δὲν λυπεῖται καὶ δὲν φροντίζει; Πῶς πηγαίνει ἕνας διευθυντὴς ἰατρός, ὁ ὁποῖος ποιὸς ξεύρει καὶ πόσον μισθὸν νὰ παίρνῃ, πῶς πηγαίνει καὶ τοὺς βλέπει ἀσυγκίνητος καὶ ξένος καὶ ἀδιάφορος;

§204Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Πῶς λέγεται ὁ διευθυντής;

§205ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τίνα σημασίαν ἔχει τοῦτο; Ἀναφέρω τὸ ὄνομα τοῦ Θεραπευτηρίου.

§206Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Τότε μὴ τὰ λέγετε.

§207ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Παρακαλῶ. Τί μὲ μέλει ἂν ὁ διευθυντὴς λέγεται Α ἢ Β; Τί πταίει καὶ ὁ διευθυντής, ὅταν οἱ προϊστάμενοι αὐτοῦ δὲν τοῦ δίδουν ἰώδιον, δὲν τοῦ δίδουν κουτάλια, δὲν τοῦ δίδουν ροῦχα, ἱματισμόν, ἀπολύτως τίποτε;

§208Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Τὸ μετατοπίζετε τὸ ζήτημα.

§209ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν τὸ μετατοπίζω. Μὴ τὸ μεταχειρίζεσθε, κύριε συνάδελφε, τὸ προσφυγικόν μας ζήτημα ὡς ἀντιπολιτευτικὸν ὅπλον. Ἂν τὸ μεταχειρίζεσθε ὡς ὅπλον ἀντιπολιτευτικόν, τὸ βλάπτετε, ἐνῷ γνωρίζω ὅτι σεῖς ἀγαπᾶτε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Τοῦ τρίτου Ὀργανισμοῦ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἑτέρα ἔλλειψις εἶναι τὸ ζήτημα τῶν Ὀρφανοτροφείων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως ἔχει ἀνεγείρει πολλά. Καὶ πολλὰ μὲν ἐξ αὐτῶν εἶναι ἄριστα, τὰ μέσα ὅμως τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε μετεχειρίσθη τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἦσαν ἀρκετὰ καὶ δὲν ἠδυνήθη οὕτω νὰ συμπεριλάβῃ ὑπὸ τὴν φιλάνθρωπον στέγην του ὅλον τὸν ὀρφανοτροφικὸν κόσμον. Εἶναι ἀνάγκη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας του διὰ τὴν συλλογὴν καὶ τὴν συντήρησιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν προσφυγικῶν Ὀρφανοτροφείων. Ὅταν θὰ ἔλθωμεν παρακατιόντες εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, τότε θὰ προτείνωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαραίτητα μέτρα.

§210Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἂν τὸ Κράτος ἠμποροῦσε νὰ διαθέσῃ 365 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, τότε θὰ εἶχε τὴν ριζικὴν λύσιν.

§211ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπίσης μεγάλη ἔλλειψις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας εἶναι ἡ διανομὴ τῶν φαρμάκων εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὑπεύθυνον καταγγελίαν, ἡ ὁποία ὑπὸ ἡμερομηνίαν 22 Ἰουνίου μοῦ γράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Μίαν οἰκτρὰν κατάστασιν ἔρχομαι νὰ σᾶς καταγγείλω ὑπευθύνως. Ἐν Πειραιεῖ ἐν ὁδῷ Ἡφαίστου ἀριθ. 29 ἢ 31 λειτουργεῖ λαϊκὸν φαρμακεῖον, ὅπου ἐκτελοῦνται συνταγαὶ διὰ τοὺς ἀσθενεῖς πρόσφυγας. Ἐκτὸς τῆς κινίνης, κανὲν φάρμακον δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀσθενῶν, εἰμὴ ἐπὶ 6–7, τὸ πολὺ 10, ἡμέρας τὸν μῆνα. Ἡ Διεύθυνσις τῆς Ὑγιεινῆς εἰς τόσον γλίσχρον ποσότητα προμηθεύει φάρμακα, ὥστε, ἀναλόγως τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως ἐν Πειραιεῖ, ἀρκοῦν 6–10 ἡμέρας. Τὸ ρετσινόλαδον δὲν προφθάνει νὰ παραληφθῇ καὶ ἐξαντλεῖται, διότι στέλλουν καμμιὰ δεκαριὰ χιλιόγραμμα δι’ ἕνα μῆνα. Καθ’ ἑκάστην εἶμαι αὐτόπτης μάρτυς τῶν σκηνῶν αἵτινες συμβαίνουν μεταξὺ τῶν φαρμακοποιῶν καὶ τῶν προσφύγων... Ἐξηκρίβωσα ἡμέραν, καθ’ ἣν πεντήκοντα (50) συνταγαὶ ἐπεστράφησαν μὲ ὑπεύθυνον ἔγγραφον ἐπὶ τῶν συνταγῶν δήλωσιν τῶν φαρμακοποιῶν ὅτι δὲν ἔχουσι φάρμακα... Ἀλλὰ λησμονῶ ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θὰ λυθῇ βοηθοῦντος τοῦ «δρεπάνου τοῦ Χάρου». Αὐτὸ τὸ ὁποῖον καταγγέλλεται εἰς τὸν Πειραιᾶ, εἰς τόσον δηλαδὴ κεντρικόν, εἰς τόσον πλησίον μέρος, πρέπει νὰ τὸ ἑκατονταπλασιάσητε διὰ νὰ ἴδητε τὴν φιλανθρωπικὴν εἰκόνα ἢ μᾶλλον τὴν ἀπάνθρωπον εἰκόνα εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὰ μᾶλλον μεμακρυσμένα μέρη τοῦ Κράτους. Τί δυστυχία, ὁποία ἀπογοήτευσις!

§212Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Θὰ ἐξετάσω τὸ καταγγελλόμενον, διότι ἔχω δώσει ρητὰς ὁδηγίας, μόλις φθάνουν τὰ φάρμακα εἰς τὸ τραῖνον ἀμέσως νὰ ζητοῦν νέα, γενικῶς ὅμως σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐπὶ 1.200.000 προσφύγων 1.051.000 τυγχάνουν ἰατρικῆς περιθάλψεως.

§213ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τέταρτος Ὀργανισμὸς εἶναι τὸ Ταμεῖον τῶν προσφύγων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεξάρτητος ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος ἀπασχολεῖται μὲ τὴν οἰκοδόμησιν τῶν ἀστικῶν συνοικισμῶν, τοὺς ἐκτελουμένους δὲ οἰκίσκους θέτει εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Μοργκεντάου, ἡ ὁποία καὶ τοὺς διαθέτει εἰς τοὺς πρόσφυγας. Αἱ παρατηρηθεῖσαι ἐλλείψεις εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τοῦτον εἶναι παμμέγισται. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν ἔδειξαν, ὡς ὤφειλον ἄλλως τε νὰ δείξωσι, μεγίστην ἀγάπην καὶ πατρικὸν ὄντως ἐνδιαφέρον διὰ τοὺς πρόσφυγας. Καὶ μέχρι μὲν τῆς ἀναλήψεως τῆς Ἐξουσίας ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ἡ τότε Κυβέρνησις Τριανταφυλλάκου δὲν ὑπῆρξεν εἰς τὸ ὕψος της. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων τῆς Τρίτης Ἐθνοσυνελεύσεως, οἱ ὁποῖοι τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν τῆς καταστροφῆς, μεταβάντες διὰ νὰ ζητήσουν πλοῖα πρὸς μεταφορὰν τῶν Θρακῶν προσφύγων ἐξεδιώχθησαν κακῶς ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ μὲ λέξεις βαρείας. Ἐπίσης εἰς ἄλλους Θρᾷκας πληρεξουσίους μεταβάντας εἰς τὸν αὐτὸν Πρωθυπουργὸν διὰ νὰ τὸν παρακαλέσωσιν ὅπως ἐπεμβῇ διὰ τὴν παραίτησιν τοῦ τότε Βασιλέως Κωνσταντίνου, ὅπως ἴσως σωθῇ ἡ κατάστασις καὶ ἡ Πατρίς, ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ ἔλθῃ ὁ Κεμὰλ εἰς τὸ Μενίδι...

§214Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§215ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως καθ’ ἣν ἀνέλαβε τὴν Ἀρχὴν ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἡ Ἑλλὰς ἦτο Ἑλλὰς καὶ τοὺς πρόσφυγας ἐθεώρει καὶ θεωρεῖ γνήσια τέκνα της, ἐνδιεφέρετο καὶ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν, ὡς γνησία καὶ πονοῦσα ὄντως αὐτὴ Μήτηρ. Εἷς λοιπὸν ἐκ τῶν Ὀργανισμῶν, τοὺς ὁποίους τότε ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ὥρισεν ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἦτο καὶ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων. Τὸ Ταμεῖον τοῦτο προικισθὲν ὑπὸ τοῦ Κράτους δι’ ὡρισμένων ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων ἤρξατο πάραυτα νὰ ἀνεγείρῃ εἰς μεγάλην κλίμακα οἰκίσκους εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὰ προάστεια τῶν Ἀθηνῶν. Ἔκαμεν ἐπιτάξεις, ἀπαλλοτριώσεις μερῶν καὶ οἰκοπέδων καὶ ἐπ’ αὐτῶν ᾠκοδόμησε τοὺς οἰκίσκους τῶν προσφύγων εἰς τοὺς Ποδαράδες, τὴν Κοκκινιάν, τὸ Παγκράτι καὶ διηυθύνετο ἀπὸ τὸν τότε Πρόεδρον τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀθηνῶν. Ἀφέθη μάλιστα νὰ πιστευθῇ, πάντως κακῶς, ὅτι ὁ κύριος οὗτος εἶχε συλλέξει δὲν ἠξεύρω πόθεν τίνας ἐράνους καὶ ὅτι τῇ προστασίᾳ καὶ τῇ ὑλικῇ αὐτοῦ βοηθείᾳ καὶ τῇ ἐπιβολῇ αὐτοῦ ἀνηγείροντο οἱ οἰκίσκοι οὗτοι. Ἔλεγον μάλιστα παντοῦ τότε καὶ διά τινα ἐκμετάλλευσιν ἔντονον καὶ συνεχῆ ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, καὶ ἰδίᾳ παρετηρήθη ὅτι οἱ διάφοροι μηχανικοὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τῇ ὑποδείξει του τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς ἦσαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπότακτοι ἀξιωματικοὶ οἵτινες καὶ μετεχειρίζοντο τὴν θέσιν αὐτῶν ταύτην διὰ νὰ ὑπονομεύωσι τὸ ἐπαναστατικὸν καθεστώς. Τότε, μετὰ πολλὰς παρακλήσεις καὶ ἱκεσίας καὶ διαμαρτυρίας καὶ ἐπεμβάσεις, ἐδέησε νὰ δοθῇ τέλος πάντων ἓν εἰσιτήριον ἀναχωρήσεως εἰς τὸν τότε διευθύνοντα τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, διὰ νὰ περιέλθῃ τοῦτο εἰς χεῖρας αἱ ὁποῖαι ἐνδιεφέροντο διὰ τὸ ἐπαναστατικὸν καθεστὼς καὶ διὰ τὸ προσφυγικὸν συμφέρον. Ἀλλά, κύριοι, ἡ κατασκευὴ τῶν οἰκίσκων ὑπῆρξε πλημμελής, τὰ θεμέλια αὐτῶν δὲν ἦσαν ἀκριβῶς ὡς ὁρίζει ἡ μηχανικὴ καὶ ἡ εὐστάθεια, δὲν ἔχουσιν οἱ οἰκίσκοι τὰς ὑπὸ τῆς μηχανικῆς καὶ τῶν συμβολαίων ὁριζομένας διαστάσεις καὶ τὴν καθαριότητα. Ἡ σύστασις τῶν τοίχων των δὲν εἶναι ἡ δέουσα, στερεὰ καὶ ἀντοχῆς. Καὶ ἐάν, ὅπως προυτάθη ἐκ μέρους τινῶν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, σχηματισθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ παραλάβῃ μεθ’ ἑαυτῆς καὶ εἰδικότητας μηχανικὰς καὶ κτίστας, ξυλουργοὺς κλπ. διὰ νὰ ἐξελέγξωσι τοὺς ἀνεγερθέντας οἰκίσκους τῶν προσφύγων, τότε αὕτη θὰ ἀνεύρῃ δυσωδίαν καὶ σηπεδόνα καὶ ἀποσύνθεσιν κοινωνικήν, ἡ ὁποία νὰ ἀναγκάσῃ αὐτὴν νὰ ἀποστείλῃ ἐντὸς τοῦ κλοιοῦ τοῦ Ποινικοῦ Νόμου πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἔχουν μέγαρα καὶ ἐπαύλεις, καὶ τὰ ὁποῖα περιφέρονται εἰς τὴν πόλιν μὲ αὐτοκίνητα πολυτελείας, ἐπιδεικτικῶς κομπάζοντα καὶ προκαλοῦντα, ὡς νεόπλουτοι μηχανικοὶ καὶ ἐργολάβοι. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, κύριοι, ὅτι τὸ Ταμεῖον τοῦτο ἄνευ μειοδοσίας τινὸς ἔδωσε τὴν κατασκευὴν τῶν οἰκίσκων καὶ τῶν καταυλισμῶν τῶν προσφύγων. Καὶ ἀναφέρω τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικὸν περιστατικὸν εἰς τὸ ἐργοστάσιον «Ἥβη». Τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο εἶναι ἐπιτεταγμένον καὶ μέσα κάθηνται πρόσφυγες. Εἰς τὸ προαύλιον αὐτοῦ εἶναι ἓν πλυντήριον ἁπλοῦν, ἐπίτηδες κατασκευασθὲν διὰ τοὺς πρόσφυγας, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξωδεύθησαν δεκάδες χιλιάδων δραχμῶν πρὸς κατασκευήν του. Τὴν 8ην ἡμέραν ἀπὸ τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς παραδόσεως αὐτοῦ κατέρρευσεν εἰς βάθος 3–4 μέτρων, ἡ δὲ γυνὴ ἡ ὁποία ἔπλενεν ἐντὸς τὴν στιγμὴν ἐκείνην μαζὶ μὲ τὴν νύμφην της κατέπεσε μέσα. Τοιαῦτα παραδείγματα καταστροφῆς τῶν τοιούτων ψευδῶν ἔργων θὰ συναντήσῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἐὰν σχηματισθῇ, παρὰ πολλά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπισκεφθῇ προσωπικῶς, νὰ περιγράψῃ λεπτομερῶς καὶ νὰ πιστοποιήσῃ ἀναμφισβητήτως, ὥστε νὰ δυνηθῇ διὰ τοῦ Νόμου νὰ περιλάβῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κυρίους, ὅλας τὰς περιπτώσεις τῶν ἐγκλημάτων καὶ τῶν κλοπῶν των.

§216Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὑπάρχει τριμελὴς Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἔχει συγκεντρώσει ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας περὶ καταχρήσεων καὶ ἐντὸς τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος ἐλπίζω νὰ τὰς ὑποβάλῃ.

§217ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται τὸ γεγονός, ὅτι καταβάλλονται αἱ μέγισται προσπάθειαι καὶ τὰ μέγιστα μέσα, ἠθικὰ καὶ μὴ ἠθικά, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἔγκρισις ἐκτελέσεως ὀλίγων προσφυγικῶν οἰκίσκων. Δὲν ἐξηγεῖται τὸ γεγονός, ὅτι μηχανικοὶ οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς χθὲς δὲν εἶχον παρὰ μίαν μόνον φορεσιὰν καὶ μόλις τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἀναγκαῖα, οὗτοι μετὰ πάροδον ὀλίγων μόλις μηνῶν καὶ μετὰ τὴν κατασκευὴν ὀλίγων οἰκίσκων περιεφέροντο καὶ περιφέρονται μὲ πολυτελῆ αὐτοκίνητα ἐξοδεύοντες ἀφθόνως καὶ ἀπροσέκτως τὰ χιλιάρικα καὶ διαφθείροντες τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν. Καὶ εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸ τελευταῖον κεφάλαιον τῆς ἀγορεύσεώς μου, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι ἤδη ἐξημερώνει καὶ εἶσθε κουρασμένοι. Ὁ πέμπτος αὐτοτελὴς Ὀργανισμὸς εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ὅτι προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας καὶ ἐσημείωσε σελίδας ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος. Ἐὰν μελετήσῃ τις ἀντικειμενικῶς καὶ ἄνευ πάθους τὴν ἐξέλιξιν τῆς γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, θὰ ἴδῃ ἰδίοις ὄμμασιν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχὴν προσέφερεν ἐξαιρετικὰς ὄντως ὑπηρεσίας εἰς τὸν γεωργικὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν, χωρὶς νὰ θέλω νὰ καύσω θυμίαμα καὶ λιβανωτὸν εἰς κανένα ἀπολύτως, διότι δὲν συνηθίζω ἄλλως τε ποτὲ τοῦτο....

§218Γ. ΡΟΥΣΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σοβαρὸν καὶ εἶναι μόνον 20 πληρεξούσιοι παρόντες.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι δὲν προσέρχονται, τί θέλετε νὰ κάμωμεν;

§220ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ συνεχίσωμεν αὔριον.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνεδρίασις θὰ ἐξακολουθήσῃ ἂν θέλετε, νὰ διακόψητε σεῖς καὶ νὰ ἐξακολουθήσητε αὔριον...

§222ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πῶς θέλετε νὰ συνεχίσω ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων;

§223Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι εἶναι εἰς τὸν κῆπον· δὲν ἠμπορεῖ νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις· νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσωμεν. Εἰς ἄλλα Κοινοβούλια οἱ ῥήτορες ὁμιλοῦν ἐνώπιον τριῶν πληρεξουσίων.

§224ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πέμπτος Ὀργανισμός, κύριοι, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται μὲ τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔχει βεβαίως ἐλαττώματά τινα. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐλλείψεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας; Εἶναι ὅτι πρέπει νὰ διενεργήσῃ ἀκριβεῖς στατιστικὰς τοῦ πρὸ τῆς καταστροφῆς Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν. Δὲν γνωρίζομεν, κύριοι, πόσοι ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πόσοι παρέμειναν εἰς τὴν Τουρκίαν. Δὲν γνωρίζομεν πόσοι εἶναι ἐν ζωῇ ἐν Τουρκίᾳ καὶ πόσοι εἶναι τεθνεῶτες ἐκεῖ. Ὅλα αὐτὰ θὰ τὰ καθωρίζαμεν, εὐθὺς ὡς ἐγνωρίζομεν ἐπακριβῶς τὰς στατιστικὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῆς Θράκης, τοῦ Πόντου πρὸ τῆς καταστροφῆς καὶ τὴν νῦν στατιστικὴν τῶν προσφύγων. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ σπεύσῃ νὰ σχηματίσῃ μίαν ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς καὶ ταχέως νὰ καταρτίσῃ τὴν στατιστικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ πρὸ τῆς καταστροφῆς, διότι ἐκ τῆς ἐπακριβοῦς στατιστικῆς ταύτης θὰ γνωρίσωμεν ἀκριβῶς πόσοι εἶναι οἱ ἄφαντοι, ποῖοι εἶναι οἱ ἄφαντοι καὶ τελείως ἐξαφανισθέντες καὶ ποῖαι καὶ πόσαι εἶναι αἱ περιουσίαι των. Ἄνευ στατιστικῶν ἀκριβῶν ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν θὰ εἶναι γνωστὸς ποσοτικῶς καὶ ποιοτικῶς. Οὔτε ποῖοι εἶναι καὶ πόσοι παρέμειναν ἐπὶ τόπου θὰ γνωρίζωμεν οὔτε ποία εἶναι ἡ ἀξία αὐτῶν ἀπὸ οἰκονομικῆς, ἐμπορικῆς, περιουσιακῆς καὶ ἠθικῆς ἀπόψεως.

§225Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μήπως ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας πληροφορίας, πόσος εἶναι ὁ πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§226ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχω, κ. Ὑπουργέ, ἐπακριβεῖς στατιστικάς, ἀφοῦ καὶ σεῖς δὲν ἔχετε τοιαύτας.

§227Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἔχω, κ. συνάδελφε.

§228ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐταὶ ποὺ ἔχετε σεῖς μᾶς εἶναι γνωσταί. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν. Διότι γνωρίζομεν ἄριστα πῶς κατηρτίσαμεν τὰς στατιστικὰς αὐτὰς καὶ ἑπομένως μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἀφήσω νὰ ἐξέλθωσι τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων μου λέξεις αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθωσιν.

§229ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς θὰ ἐλέγξωμεν τότε;

§230ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ ἐλέγξωμεν ὡς ἑξῆς: Θὰ σχηματίσωμεν τὰς Κοινοτικὰς Ἀρχάς μας ἐνταῦθα πλήρεις. Θὰ ἴδωμεν τότε πόσαι Μητροπόλεις ὑπῆρξαν εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν, πόσαι εἰς τὴν Θράκην καὶ πόσαι εἰς τὸν Πόντον. Ποῖαι καὶ πόσαι ἦσαν αἱ Κοινότητες αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ὑφ’ ἑκάστην Μητρόπολιν τούτων. Καὶ τοιουτοτρόπως θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν πλήρεις τὰς Κοινότητάς μας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ γνωρίσωμεν ἐπακριβῶς πόσος πληθυσμὸς ὑπῆρξεν εἰς ἑκάστην αὐτῶν καὶ ποίας ποιότητος ἀπὸ ἐμπορικῆς, οἰκονομικῆς, βιομηχανικῆς καὶ λοιπῆς ἀπόψεως. Γνωρίζετε σεῖς, ποῖοι ὑπῆρχον εἰς τὸν Κασαμπᾶν πλούσιοι καὶ ἔμποροι καὶ ἀστοὶ καὶ γεωργοί, σεῖς, ὁ ὁποῖος γνωρίζετε πολὺ καλὰ τὰ πράγματα, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν; Καὶ ἂν δὲν γνωρίζετε σεῖς, νομίζετε ὅτι θὰ γνωρίζουν ἆρά γε οἱ τμηματάρχαι σας τότε; Ὄχι, βεβαίως ὄχι! Οὔτε σεῖς γνωρίζετε οὔτε ἡ ὑπηρεσία σας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Μὴ λησμονεῖτε δὲ ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐξετελέσαμεν ὡρισμένας στατιστικὰς ἄλλοτε, ἀλλ’ ἀπὸ τότε ἕως σήμερον παρῆλθεν ἓν χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ γίνουν ὡρισμέναι προσθαφαιρέσεις. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας παρουσιάζει τάσεις νὰ καταπίῃ ὅλα τὰ σχετικὰ Ὑπουργεῖα, ὡς πρὸς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὸ ζήτημα τῆς καταγραφῆς ταύτης καὶ τῆς ἀκριβοῦς στατιστικῆς. Παρῆλθε διετία, κύριοι, ἀπὸ τῆς καταστροφῆς καὶ δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη οὔτε κατὰ προσέγγισιν πόσος εἶναι ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Ἄλλοι λέγουν 720.000, ἄλλοι 1.200.000.

§231Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὁ ἀξιότιμος κ. Παυλίδης θὰ σᾶς δώσῃ μίαν πληροφορίαν.

§232Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἡ τελευταία στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας....

§233ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας δὲν εἶναι κατάλληλον νὰ κάμῃ τοιαύτας στατιστικάς, διότι δὲν τὸ συμφέρει· ἔχει διαζύγιον μὲ τὴν ἀλήθειαν, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§234Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐξηκριβωμένων γεγονότων στατιστικῶς, τὸ Κράτος ἔχει, μαζὶ μὲ τοὺς τελευταῖον ἀφιχθέντας, οἱ ὁποῖοι δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν, 1.136.686.

§235ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι μόνον οἱ διελθόντες διὰ τῶν γραφείων τῆς Περιθάλψεως.

§236Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ πόσοι ἀφίχθησαν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας δὲν μποροῦσαν νὰ μοῦ δώσουν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν.

§237ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν μίαν στατιστικὴν ἐπίσημον καὶ ἐξηκριβωμένην, οὐχὶ μόνον διὰ τοὺς ἐν Ἑλλάδι εὑρισκομένους πρόσφυγας, ἀλλὰ κυρίως, κατ’ ἐμέ, διὰ τοὺς ἐν Μ. Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ Πόντῳ εὑρισκομένους, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομολογικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, τί θὰ λάβῃ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν καὶ τί θὰ ἔχῃ νὰ δώσῃ, εἶναι σπουδαιότατον. Σπουδαιότατον ἐπίσης ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀφάντων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν, αἱ περιουσίαι τῶν ὁποίων ἀγνοοῦμεν ποῖαι ἦσαν, ποῦ εἶναι καὶ πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰς διεκδικήσωμεν. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία σοβαρὰ καὶ ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀποχωρήσεώς του ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας, τῆς Θράκης καὶ τοῦ Πόντου. Ὅταν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν στατιστικήν, τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἔχῃ εἰς χεῖράς του ἔγγραφα ἀξίας, ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σπουδαιότητος, τὰ ὁποῖα, χρείας τυχούσης, θὰ δύναται νὰ τὰ ἐπιδεικνύῃ ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐπιδείξῃ. Διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι, ὅταν προσεχῶς ἔλθῃ τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκπλήξεων καὶ ἐκπλήξεων δυσαρέστων, διότι οἱ Τοῦρκοι εἶναι ἀνυπέρβλητοι ὄντως εἰς τὴν τέχνην μὲ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ τὰς κάμουν αὐτὰς τὰς στατιστικὰς ἀληθοφανεῖς, σοβαροφανεῖς, κατ’ ἐπίφασιν σπουδαίας, δυναμένας νὰ πιστευθῶσι παρὰ καὶ τοῦ μᾶλλον δυσπίστου, ὅστις δὲν γνωρίζει ἀκριβῶς τὸν ἀληθῆ Τουρκικὸν χαρακτῆρα. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀνοίξωμεν διάπλατα τὰ μάτια μας, διότι, ἂν ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες δυνάμεθα νὰ γελάσωμεν δύο–τρεῖς Ἑβραίους, κατὰ τὸ κοινῶς λεγόμενον, καὶ δύο Ἑβραῖοι δὲν γνωρίζω πόσους Εὐρωπαίους γελοῦν, οἱ Τοῦρκοι δύνανται νὰ γελάσουν 100 ὡσὰν ἡμᾶς καὶ ὡσὰν τοὺς Ἕλληνας διπλωμάτας μας. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη προσοχῆς, προσοχῆς, μεγίστης προσοχῆς. Ἑτέρα ἔλλειψις εἶναι ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑπερβῇ τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ὡρισμένοι τοπικοὶ πολιτικοὶ παράγοντες, δι’ ὡρισμένα ἴδια συμφέροντα, δὲν ἐπέτρεψαν ὑπὲρ τῶν προσφύγων τὴν χρησιμοποίησιν ὡρισμένων δημοσίων γαιῶν. Θὰ ἀναφέρω παράδειγμα ἀπὸ τὰ ἐδῶ πλησίον συμβάντα, διὰ νὰ εἶναι εὐκολωτέρα ἡ ἐξέλεγξις αὐτῶν: Εἰς τὰς Θήβας εἶναι 6–7 μεγάλα δημόσια κτήματα. Τὸ κτῆμα «Στρατόπεδα», Δάρμαρα, Ράχις, τὸ μετόχιον τῆς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Μελετίου καί τινα ἄλλα.

§238Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, ὁμιλεῖτε περὶ τουρκικῶν κτημάτων ἢ περὶ δημοσίων;

§239ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Περὶ δημοσίων.

§240Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ πολὺ ἀκόμη;

§241ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπὶ δύο ἀκόμη ὥρας. Τὰ κτήματα λοιπὸν αὐτὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν τὰ διένειμεν εἰς τοὺς πρόσφυγας, διότι, παραδόξως, ὑπέστη τὴν πολιτικὴν ἐπιρροὴν διαφόρων ἐντοπίων παραγόντων. Ἐκεῖ πλησίον ὑπάρχει ἐπίσης ἓν κτῆμα καλούμενον Βασιλικὰ 30.000 στρεμμάτων τελείως ἄθικτον. Εἰς τὰς Θήβας, ἐνῷ ὑπῆρχον 8000 πρόσφυγες κατ’ ἀρχὰς καὶ κατόπιν ὑπεβιβάσθησαν εἰς 5000, πόσοι νομίζετε ὅτι ἐγκατεστάθησαν ἐν ὅλῳ εἰς τὰ κτήματα τῶν Θηβῶν; Αἱ πέντε χιλιάδες; Τέσσαρες; Τρεῖς; Δύο χιλιάδες; Ὄχι, ὄχι, κύριοι. Ἐγκατεστάθησαν 24 οἰκογένειαι εἰς τὴν Μονὴν Σαγματᾶ (θέσιν Πλατανάκι). Ἅπασαι αἱ λοιπαὶ προσφυγικαὶ οἰκογένειαι, ὅλος ὁ λοιπὸς προσφυγικὸς κόσμος παραμένουσιν ὑπὸ σκηνάς, εὑρίσκονται εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν κλπ. Καὶ ὅμως αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες προσέφερον 35 ἑκατομμύρια δραχμῶν μὲ τὴν ἐργασίαν εἰς τὰ καπνά, εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν κίνησιν τῶν Θηβῶν. Ὁ καπνὸς τὸν ὁποῖον ἐκαλλιέργησαν ἐπωλήθη πρὸς 40–49 δραχ. τὴν ὀκᾶν καὶ ἔφερεν εἰς τὰς Θήβας 35 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Οἱ ἐν Θήβαις καπνοπαραγωγοὶ πρόσφυγες δὲν ἔχουν οὐδὲν χρέος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσαν μέχρις ὀβολοῦ, ἔχουσιν ὅμως ἕνα μέγιστον πολέμιον, ἕνα καλούμενον Δρίβαν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι, ἐφόσον αὐτὸς εἶναι ἐκεῖ, οὐδεὶς πρόσφυξ θὰ ἀποκατασταθῇ!! Τρίτη ἔλλειψις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἶναι ὅτι δὲν ἐπέδειξεν ἐπειγόντως τὴν ἀκριβῆ καταγραφὴν τῆς ἐν τῷ τόπῳ τῆς καταστροφῆς περιουσίας, κινητῆς καὶ ἀκινήτου, τῶν προσφύγων. Τετάρτη ἔλλειψις εἶναι ὅτι δὲν ἐπέσπευσε καὶ δὲν κατέγραψε δεόντως τὴν ἐν Ἑλλάδι καταλειπομένην περιουσίαν τῶν ἀπερχομένων Τούρκων. Ἂν γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀπογραφή, τότε θὰ εὑρεθῶσιν ὅτι πολλὰ τσιφλίκια μεγάλα τὰ ὁποῖα ἔπεσαν, τίς οἶδε πῶς, καὶ εὑρίσκονται ἤδη εἰς χεῖρας πολλῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα καὶ ἐκμεταλλεύονται αὐτὰ ὡς ἰδικά των, χωρὶς νὰ εἶχον οὗτοι ποτὲ τσιφλίκια ἰδικά των. Πέμπτον, νὰ ἐξελεγχθῇ προσεκτικῶς ἡ παραχωρηθεῖσα εἰς τοὺς πρόσφυγας περιουσία καὶ νὰ ἐξελεγχθῇ αὐστηρῶς ἡ διάθεσις αὐτῆς. Εἶναι ἀπόλυτος καὶ ἐπείγουσα ἀνάγκη. Ἀλλ’ ἂς προχωρήσωμεν: Ἐκτὸς τῶν πέντε τούτων αὐτοτελῶν προσφυγικῶν ὀργανισμῶν ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέδειξαν κανένα ζῆλον διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Καὶ πρῶτον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ ἀπόψεως διοικήσεως τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀκηδίᾳ. Οὐδὲν ἐνδιαφέρον δι’ αὐτούς, οὐδεμία προσοχή, οὐδεμία φροντίς, οὐδεμία πρόνοια. Ποῦ εἶναι ἡ ἀστυνομικὴ ὑπηρεσία εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, ποῦ ἡ κοινοτική, ἡ δικαστική, ἡ διοικητικὴ ὑπηρεσία; Οὐδεμία, οὐδαμοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐννόμου Τάξεως δὲν ἔδειξε φιλοπροσφυγισμόν τινα. Ἀφοῦ καὶ αὐτὴν τὴν ἄδειαν εἰς μερικοὺς μικροπωλητὰς τῆς ὁδοῦ Αἰόλου καὶ τῶν παρόδων αὐτῆς δὲν ἐπιτρέπει, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μικρεμπόρους τῶν ὁδῶν δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἐργάζωνται καὶ νὰ ζῶσιν. Ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως ζητοῦμεν τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ μικρεμπορίου καὶ τῆς ζωῆς των. Ἀλλὰ μήπως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἐφρόντισέ ποτε διὰ τοὺς πρόσφυγας; Ὁ κ. Ὑπουργὸς συνηθίζει νὰ μὴ παρίσταται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, σοβαρῶς ἀλλαχοῦ ἀπησχολημένος, ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων του, θὰ ἐλέγξωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ καὶ θὰ ἀποκαλύψωμεν τὴν ἀξίαν αὐτῆς. Ἐνόμισεν ὅτι εἶναι ἀρκετὸν δι’ αὐτὸν ὅτι ἐγένετο Ὑπουργὸς, χάρις εἰς τὴν Α. Ε. τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀδιαφορεῖ διὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ δὲν παρίσταται εἰς τὰς συνεδριάσεις.

§242Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅταν κάμνετε ὁμιλίαν διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, μὴ κάμνετε ἐκδρομὰς καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα.

§243ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δὲν ἔδειξε διόλου φιλοπροσφυγισμόν. Οὐδὲν νυκτερινὸν σχολεῖον ἐγκατέστησεν εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, οὐδένα ρήτορα ὥρισεν, ὁ ὁποῖος νὰ μεταβαίνῃ ἐκεῖ καὶ ἐνισχύῃ τὴν πίστιν καὶ τὴν ἐγκαρτέρησιν τῶν προσφύγων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δὲν ἤρθη ποτὲ εἰς τὸ ὕψος τῆς παρούσης περιστάσεως, δὲν ἔδειξέ ποτε τὴν ἰδιαιτέραν ἐκείνην πνοὴν τοῦ ἀναδημιουργοῦ. Δὲν ἦλθε ποτὲ νὰ εἴπῃ: «Ἦλθον ἐνταῦθα ἓν ἑκατομμύριον ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται μὲ ἕνα ὀργανισμὸν συντετριμμένον σωματικῶς, κατεστραμμένον ψυχικῶς, ἂς τοὺς ὑποστηρίξω, ἂς τοὺς βοηθήσω». Τίποτε, ἀπολύτως τίποτε. Δὲν τοὺς ἐνεθάρρυνε λοιπὸν ποσῶς, δὲν ἀπέδειξεν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἶναι εἷς ὀργανισμὸς συναισθανόμενος βαθύτατα τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ καταγίνεται... Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου. Καὶ δι’ αὐτὸ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς πρόσφυγες ὑπέστησαν καὶ ὑφίστανται ἔτι μεγίστας ἀπογοητεύσεις, οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ δημοσιογράφοι πρόσφυγες μαραίνονται καὶ στεροῦνται καὶ φθίνουσι καὶ σήπονται, ἀπογοητευμένοι καὶ συντετριμμένοι σωματικῶς καὶ ψυχικῶς, μὲ μίαν ἄφατον πικρίαν εἰς τὰ χείλη καὶ μίαν θανάσιμον θλῖψιν εἰς τὴν ψυχήν. Οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου εἶναι ἐκ τῶν πρώτων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σοβαρῶς ἀδικηθῆ ἀπὸ τὴν Πολιτείαν. Οἱ ἀρχιερεῖς, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνεκράτησαν τὴν θρησκείαν, τὴν γλῶσσαν, τὸν ἐθνισμὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμόν, οἱ ὁποῖοι συνεκράτησαν τὸν ὅλον Ἑλληνισμόν, οἱ ὁποῖοι συνεκράτησαν σταθερῶς καὶ ἀσφαλῶς τὴν ἰδέαν τῆς Πατρίδος. Ἦλθον ἐνταῦθα ρακένδυτοι καὶ μετ’ ἐπανειλημμένας παρακλήσεις τοῖς ἐδόθη ἓν ἐπίδομα. Ναί. Ἀλλὰ τὸ ἐπίδομα αὐτὸ τοῖς ἐδόθη ὡς ἓν τεμάχιον κρέατος εἰς ἕνα πεινῶντα σκύλλον, ὅστις συνοδεύεται μετὰ ταῦτα καὶ μὲ ἓν λάκτισμα. Ἡ Πολιτεία οὐδέποτε τοὺς ἐνεθάρρυνεν, οὐδέποτε τοὺς μετεχειρίσθη δεόντως, οὐδέποτε ἐβοήθησε τὰ ἐξέχοντα αὐτὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς χθὲς προσέφεραν ὑπηρεσίας ἰδιαιτέρας εἰς τὸ Κράτος, εἰς τὸ Ἔθνος, εἰς τὴν Πατρίδα.

§244Γ. ΡΟΥΣΣΟΣ. Μόλις παρουσιασθῇ ἕδρα κενὴ τοποθετοῦνται οἱ Μητροπολῖται.

§245ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε τέως Ὑπουργέ, μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχουσι θέσεις, καὶ ὑπάρχουσι θέσεις κεναὶ καὶ πολλαί. Ὑπάρχει μία θέσις εἰς Γενιτσά, μία ἄλλη εἰς Γουμενίτσαν τῆς ἐπαρχίας Βοδενῶν, τρίτη εἰς Καβάλλαν.

§246Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπισκοπαί.

§247ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὸ ἑξῆς: Ὅτι αἱ θέσεις αὐταὶ πρὸ μὲν τῆς καταστροφῆς εἶχον ὡρισμένον ἀριθμὸν κατοίκων, καὶ ἑπομένως ὡρισμένον ποιμενάρχην. Μετὰ τὴν καταστροφὴν ὅμως αἱ ἐπαρχίαι αὗται ηὔξησαν κατὰ τὸ τριπλάσιον.

§248ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κατὰ τὸ τετραπλάσιον.

§249ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Οἱ δὲ Μητροπολῖται αὐτῶν ἔμειναν οἱ αὐτοί, ἐνῷ τὸ ποίμνιον ηὔξησεν εἰς τὸ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον. Καὶ ἐρωτῶ: Ἀφοῦ ἡ Πολιτεία τοὺς συντηρεῖ, διατί καὶ δὲν τοὺς μεταχειρίζεται, αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουσι βαπτισθῆ εἰς τὴν κολυμβήθραν τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς καὶ καταστροφῆς; Διατί τοὺς ἀφίνει ἔρμαια τῆς ὀκνηρίας καὶ ἀπραξίας καὶ ἀνεργείας καὶ διατί ἐγκαταλείπεται ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἄνευ ἀρχιερέων; Νομίζετε ὅτι ὁ ἀρχιερεὺς τῶν Βοδενῶν ἢ τῆς Δράμας εἶναι δυνατὸν νὰ αἰσθανθῇ τελείως τὸν Μικρασιάτην πρόσφυγα, ὅστις ἐπῆγεν ἐκεῖ ἄγνωστος, πειναλέος, δυστυχής, γυμνὸς καὶ ἀνυπόδητος, ὅπως θὰ τὸν αἰσθανθῇ καὶ θὰ τὸν πονέσῃ ὁ Μητροπολίτης του Μικρασιάτης, ὁ ὁποῖος τὸν ἐγνώριζε πρὶν εἰς τοὺς καλούς του χρόνους, εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς εὐτυχίας καὶ τοῦ πλούτου του;

§250Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι καθῆκον τῶν Μητροπολιτῶν εἶναι νὰ ἀσχολῶνται μὲ πρόσφυγας, χωρὶς νὰ εἶναι διωρισμένοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἀρχιερέων, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐβεβαίωσεν ὅτι θὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν αὐτῶν.

§251Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των καὶ τὸ πράττουν· τὸ τί δὲ ἔχουσι πράξει οἱ ἐναπομείναντες ἐκ τῶν κατακρεουργηθέντων ὑπὸ τῶν Τούρκων Μητροπολιτῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ ὁμολογήσῃ. Ὑπάρχουσι μεταξὺ αὐτῶν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δὶς καὶ τρὶς τὰ πάντα θυσιάσει καὶ εὑρίσκονται ἐδῶ πεινῶντες. Ἡ ἠθικὴ ὑποχρέωσις τῆς πρώτης Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὄχι νὰ τοὺς ἔχῃ μὲ σχετικὸν μικρὸν ἐπίδομα, ἀλλὰ νὰ τοὺς εὕρῃ θέσιν καὶ νὰ τοὺς τοποθετήσῃ.

§252Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ὥστε νὰ δημιουργήσωμεν νέας θέσεις διὰ Μητροπολίτας. Αὐτὸ μᾶς ἔλειπε.

§253ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πολὺ δὲ περισσότερον, ὅταν καὶ αὐτὸν τὸν Ἀμασσείας, ὅστις ἦτο διωρισμένος εἰς τὰ Ἰωάννινα, τὸν ἐπέταξαν, αὐτόν, ὅστις ἐτίμησε πάντοτε τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Ἐκκλησίαν.

§254Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λαμβάνουν ὁλόκληρον τὸν μισθὸν τῶν δύο χιλιάδων πεντακοσίων δραχμῶν.

§255Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν ἄγνοιαν τοῦ κ. συναδέλφου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀρχιερέων. Ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῶν Πατριαρχείων.

§256ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ γνωρίζω, κ. συνάδελφε.

§257Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἀρχιερέων πρὸς περίθαλψιν τῶν προσφύγων, φρονῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον ἔγινεν εἰς μεγάλην κλίμακα, πρὸς τιμὴν τῶν ἀρχιερέων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πλήρωσιν κενῶν θέσεων, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ μελετηθῇ.

§258Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. 2,500 δραχμὰς παίρνουν τὸν μῆνα. Εἶναι πενιχρὸς μισθός;

§259ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ ἐμφάνισις, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, τῶν Μητροπολιτῶν τούτων, τῶν ὁποίων ἡ ζωὴ καὶ ἡ δρᾶσις εἶναι συνυφασμένη μὲ τὸν προσφυγικόν μας κόσμον, ἡ ἐμφάνισις τούτων μεταξὺ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου θὰ προσφέρῃ μεγάλας ὑπηρεσίας. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος εἶναι συντετριμμένος ψυχικῶς, εἶναι συντετριμμένος ἠθικῶς· μὴ λησμονεῖτε ὅτι σῶμα ἄνευ ψυχῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Μία παρηγορία, μία ἐνθάρρυνσις, μία συνεργασία μεταξὺ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι διῆλθον ἡμέρας εὐτυχίας καὶ δόξης μαζὶ καὶ ἡμέρας καταστροφῆς μαζί, εἶναι ἐξαιρετική.

§260Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὸ ἔκαμαν, κ. συνάδελφε.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπὰς κ. Βοραζάνη.

§262Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ἐκθέτει τοὺς θρησκευτικοὺς ἀρχηγοὺς ὅτι δὲν ἔκαμαν τὸ καθῆκόν των, ἐνῷ τὸ ἔπραξαν εἰς μεγάλην κλίμακα.

§263ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τί λέγει ὁ Κύριος αὐτός; Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν μὲ παρακολουθεῖ. Εἰς τὴν Ἰατρικὴν ὑπάρχει ἡ στιγμιαία λήθη. Ἔπαθε στιγμιαίαν λήθην ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος; Ἐφόσον ἔχομεν μίαν παράκλησιν ἐκ μέρους 14 ἀρχιερέων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Πατρίδα, ἀρχιερέων τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι εἶναι σεβασταὶ καὶ πολύτιμοι, διότι ἔγραψαν ἱστορίαν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα, μὴ ἀκούετε τὸν κ. Πασαλίδην.

§264Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε. Εἶναι προσωπικόν· θὰ ἀπαντήσω. Ἀντὶ πραγματικῶς ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου νὰ ὁμιλῆτε ἐπὶ 3 ὥρας διὰ 15 Μητροπολίτας, σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, αὐτοὺς τοὺς Μητροπολίτας νὰ τοὺς στείλετε εἰς τὸ Φανάρι, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§265ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ φροντίσῃ....

§266Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. 80.000 πρόσφυγες προσετέθησαν εἰς τὴν Μητρόπολιν Φλωρίνης.

§267ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ συμπέρασμα, κύριοι, εἶναι τοῦτο: Ὅτι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δὲν ἔδειξε τὸν δέοντα φιλοπροσφυγισμόν, τὸ πρέπον ἐνδιαφέρον διά τε τὴν μόρφωσιν, τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ἠθικὴν ἐνθάρρυνσιν καὶ τὸν διορισμὸν τῶν προσφύγων. Πρὶν ἢ παρουσιάσω ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι, τὸ συμπέρασμα τῆς μακρᾶς μου ὁμιλίας, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο: Ἀντελήφθητε βεβαίως ὅτι πέντε ὀργανισμοὶ αὐτοτελεῖς καὶ ἰδιαίτεροι ἀπησχολήθησαν καὶ ἀπασχολοῦνται μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ ἐμάθατε ὅτι, ὅ,τι γίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας, τοῦτ’ αὐτὸ γίνεται ἐν μικρογραφίᾳ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς ὅλας τὰς λοιπὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ὑπάρχουσι πρόσφυγες. Ἄν, φέρ’ εἰπεῖν, ἓν ἀτμόπλοιον μὲ πρόσφυγας καταπλεύσῃ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, τὸ ἀτμόπλοιον τοῦτο διὰ νὰ ἀποβιβάσῃ τοὺς πρόσφυγάς του καὶ τοὺς ἐγκαταστήσουν δεόντως αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι, θὰ διέλθῃ ἀπὸ τοὺς ἑξῆς διαφόρους σταθμοὺς καὶ ὑπηρεσίας: Πρῶτον, διὰ νὰ ἐξέλθουν ἔξω, θὰ χρειασθῇ νὰ μεταβοῦν δι’ ἀντιπροσωπείας εἰς τὸν διευθυντὴν τῶν προσφύγων. Ὁ διευθυντὴς οὗτος τῶν προσφύγων, ἀντιπρόσωπος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, ἔχει ἓν ἄφθονον προσωπικὸν μὲ τὸ ὁποῖον φροντίζει διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν προσφύγων καὶ τὴν διατροφὴν αὐτῶν. Κατόπιν θὰ μεταβοῦν εἰς ἕνα ἄλλον διευθυντήν, τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὁ ὁποῖος, βοηθούμενος ἀπὸ πλούσιον προσωπικὸν καὶ ἐξαρτώμενος ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, φροντίζει διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Ἔπειτα θὰ μεταβοῦν εἰς ἄλλον διευθυντήν, τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ὅστις ἐπίσης ἔχει ἄλλο ἄφθονον προσωπικὸν καὶ ὁ ὁποῖος θὰ φροντίσῃ ὅπως τοὺς δώσῃ κατοικίαν, καὶ ἐκεῖθεν μετὰ ταῦτα καὶ πάλιν εἰς ἕνα ἄλλον διευθυντὴν Παραρτήματος τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων, ὁ ὁποῖος θὰ κατασκευάσῃ τοὺς οἰκίσκους, τοὺς ὁποίους θὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία θὰ τοὺς χορηγήσῃ μετὰ ταῦτα εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§268Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, εἰς τὴν τεχνικὴν παράδοσιν τῶν προσφύγων ποὺ προβαίνετε, νομίζω ὅτι κάμνετε μίαν σύγχυσιν, διότι ἴσως πολλαπλασιάζετε τὰς ὑπηρεσίας. Παίρνετε ἕνα ἀπὸ τοὺς ἀγρότας πρόσφυγας ἀπὸ τὸ βαπόρι καὶ τὸν πηγαίνετε εἰς τὸ χωράφι καὶ κατόπιν τὸν μεταβάλλετε εἰς ἀστὸν καὶ τὸν παραδίδετε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως.

§269ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐννοεῖ νὰ παρουσιάσῃ τὸ ζήτημα μὲ τὴν μορφὴν τὴν φιλομειδῆ. Τὸ ἀτμόπλοιον δὲν ἔχει μόνον ἀγρότας, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἀστούς. Δὲν πρόκειται περὶ ὑμῶν ὡς Ὑπουργοῦ, λέγω πῶς ἔχει ἡ ὑπηρεσία, παρουσιάζω πῶς λειτουργεῖ ὁ ὀργανισμὸς τῶν προσφύγων. Διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀσχολοῦνται πέντε διάφοροι ὀργανισμοὶ αὐτόβουλοι καὶ αὐτοκέφαλοι ναὶ ἢ ὄχι;

§270Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδῶ ὑπάρχουσι δύο στάδια. Τὸ στάδιον τῆς περιθάλψεως καὶ τὸ στάδιον τῆς ἐγκαταστάσεως. Τὸ στάδιον τῆς περιθάλψεως εἶναι ζήτημα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας. Τὸ στάδιον τῆς ἐγκαταστάσεως εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑπάγεται εἴτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἴτε....

§271ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ τὸ «εἴτε» λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι εἶναι πέντε αὐτοτελεῖς καὶ αὐτοκέφαλοι ὀργανισμοὶ δι’ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ζήτημα.

§272Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει «εἴτε». Τότε λοιπόν, διὰ νὰ βγάλωμεν αὐτὸ τὸ «εἴτε», ἐδῶ εἶναι τὸ στάδιον τῆς περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, καὶ τὸ στάδιον τῆς ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἤ....

§273ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πάλιν ἤ... καὶ ἤ...

§274Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὰ ἀποτελοῦν τὴν θεωρητικὴν ἄποψιν, εἰς τὴν πραγματικότητα δὲν συμβαίνουν ἔτσι.

§275Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει τὸ τμῆμα περιθάλψεως προκειμένου περὶ ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ διάλυσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ τμῆμα τῆς περιθάλψεως τὸ ὑπὸ διάλυσιν, διότι διὰ νὰ γίνῃ πλήρης ἡ διάλυσις χρειάζεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν συνοικισμῶν. Μόνον αὐτὴν τὴν παρεξήγησιν ἤθελον νὰ ἄρω, διότι ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς περιθάλψεως, τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως, ἀλλὰ καὶ εἰς διαφόρους ἄλλας ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι συνάφειαν μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως.

§276ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὅλαι, κ. Πρωθυπουργέ;

§277Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ὅλαι. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἡμεῖς θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ ἑνότης ὀργανώσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναλάβῃ ἀμέσως ὅλας τὰς ἐγκαταστάσεις, ἐσυνέχισε τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως τὰς ἐγκαταστάσεις. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ὑπὸ διάλυσιν.

§278ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ἀντικείμενον πέντε διαφόρων ὀργανισμῶν. Εἷς διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅστις ἀσχολεῖται μὲ τὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν, δεύτερον εἷς διευθυντὴς προσφύγων ἐκ τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας, ἀσχολούμενος μὲ τὴν περίθαλψιν καὶ τὴν μετακίνησιν τῶν προσφύγων. Τρίτον εἷς διευθυντὴς τῆς ὑπηρεσίας Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τέταρτον εἷς διευθυντὴς Παραρτήματος Ταμείου Προσφύγων καὶ πέμπτον μία Μικτὴ Ἐπιτροπὴ Ἀνταλλαγῆς Πληθυσμῶν.

§279Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ ποῦ ἐξάγετε τὰς πληροφορίας σας;

§280ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀπὸ τὴν πραγματικότητα.

§281ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διότι δὲν ἔχετε ἐπισκεφθῆ τὴν Θεσσαλονίκην, δι’ αὐτὸ δὲν γνωρίζετε.

§282ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἶναι παντοῦ ὅπου ὑπάρχουσι πρόσφυγες. Διὰ νὰ σπουδάσῃ ὅμως κανεὶς τὴν χολέραν, δὲν εἶναι ἀνάγκη, βέβαια, νὰ μεταβῇ εἰς τὸν Γάγγην προσωπικῶς.

§283Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἔχει σχέσιν μόνον μὲ τοὺς ὑπὸ ἀνταλλαγήν. Δὲν ἀσχολεῖται μὲ τοὺς εἰσερχομένους πρόσφυγας. Εἴπατε ὅτι ἔρχονται εἰς ληψοδοσίας καὶ συνάφειαν μὲ πέντε ὑπηρεσίας καὶ ἀνεφέρατε τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπήν. Σᾶς λέγω ὅτι αὐτὴ δὲν ἀσχολεῖται. Ὑπάρχει βεβαίως ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή, ἀλλ’ ἄλλη εἶναι αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία.

§284ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ μέγας αὐτὸς ἀριθμὸς τῶν αὐτοτελῶν ὀργανισμῶν ἀπασχολεῖ καὶ καταναλίσκει ἕνα πολύτιμον χρόνον, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ συντομευθῇ ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῶν προσφύγων καὶ τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Δηλαδὴ ἀντὶ νὰ ὑπάρχουν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὀργανισμοὶ κεχωρισμένοι καὶ αὐτοκέφαλοι, νομίζω ἐπάναγκες νὰ συνενωθοῦν εἰς ἕνα. Καὶ ἡ μὲν Μικτὴ Ἐπιτροπή εὑρίσκεται νῦν ὑπὸ μεταφορὰν καὶ θὰ ἀναχωρήσῃ....

§285ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀνεχώρησε.

§286ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, διότι τὸ ἓν τῶν κυρίων μελῶν της συνήντησα σήμερον καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι πρόκειται νὰ φύγῃ καὶ σπεύδει νὰ φύγῃ, διότι αἱ Ἀθῆναι εἶναι κάμινος φλεγομένη.

§287Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπὴ ἔφυγε, μένει μόνον ἡ Ἑλληνικὴ καὶ Τουρκικὴ Ἐπιτροπή, διότι ἔχομεν νὰ λύσωμεν ζητήματα σπουδαῖα.

§288ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις σοβαρῶς ὅλους αὐτοὺς τοὺς διαφόρους κεχωρισμένους καὶ αὐτοτελεῖς ὀργανισμούς, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ τοὺς συνενώσῃ εἰς ἕνα, καὶ ὅλα αὐτὰ ν’ ἀποτελέσουν τμήματα ἑνὸς καὶ μόνου ὀργανισμοῦ. Ποῦ στηριζόμενος ἐκφέρω τὴν γνώμην ταύτην; Ἐκ τῆς μελέτης μου περὶ Τουρκίας. Ἂν ρίψετε ἓν βλέμμα εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ αὐτὴ ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἶναι μία Χώρα τῶν προσφύγων, θὰ διδαχθῆτε πολλὰ πράγματα. Ὁ πρόσφυξ, κύριοι, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ μόνον τὸ κατακάθισμα, ὁ καρπὸς καὶ τὸ τέκνον τῆς καταστροφῆς ἑνὸς Ἔθνους. Κάθε Ἔθνος τὸ ὁποῖον ἔχει ἡττηθῆ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ἔχει πρόσφυγας τοὺς κατοίκους τῶν κατεστραμμένων αὐτοῦ μερῶν. Ἡ Τουρκία ἀπὸ ἑνὸς αἰῶνος κατὰ πολλὰς περιόδους προερχομένη εἰς πόλεμον καὶ πάντοτε ἡττωμένη εἶχε καὶ ἔχει καὶ ἐκείνη πρόσφυγας καὶ πρόσφυγας πολλούς. Ὅσοι μετέβητε εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν θὰ εἴδετε ὅτι ὅλοι οἱ πόλεμοι τοὺς ὁποίους διεξήγαγεν ἡ Τουρκία μὲ ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης τῆς ἔχουν δώσει πολλοὺς πρόσφυγας, οἵτινες ἐγκατεστάθησαν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Ἂν ἀποβιβασθῆτε εἰς τὴν Νέαν Ἔφεσον καὶ ἀναβῆτε πρὸς τὸ ἐσωτερικόν, θὰ ἰδῆτε ἀκόμη πρόσφυγας ἀπὸ τὴν Τρίπολιν τῆς Πελοποννήσου καὶ τὸ Ναύπλιον καὶ τὴν Χαλκίδα, καὶ ἐνῷ εἶναι ἡ τρίτη καὶ τετάρτη γενεά, διότι οἱ γονεῖς καὶ πρόγονοί των ἔφυγον ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Εὔβοιαν πρὸ ἑνὸς αἰῶνος, αὐτοὶ ἐκεῖ ἐξακολουθοῦσι νὰ ὁμιλοῦν Ἑλληνικά. Ἂν προχωρήσητε ὀλίγον πρὸς τὰ Σώκια, θὰ ἰδῆτε πρόσφυγας ἀπὸ τὸν Ρωσσοτουρκικὸν πόλεμον. Ἂν προχωρήσητε ὀλίγον ἀκόμη, θὰ ἰδῆτε πρόσφυγας καὶ ἀπὸ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κρήτης, θὰ συναντήσητε Τουρκοκρῆτας, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν θαυμάσια Ἑλληνικὰ καὶ μάλιστα οἱ ἐντόπιοι τοὺς ἀποκαλοῦν ἀπίστους, διότι δὲν γνωρίζουν Τουρκικά. Ἐφόσον οἱ πρόσφυγες ἦσαν ὀλίγοι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, ἡ Τουρκία μετεχειρίζετο συνήθη μέσα. Τώρα ὅμως προκειμένου διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ὁπότε πρόκειται περὶ μεγάλων ἀριθμῶν, οἱ Τοῦρκοι, ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς εἰρήνης, ἔκαμαν ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀνταλλαγῆς τῶν Πληθυσμῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κύριοι, νὰ μελετήσωμεν τί γίνεται εἰς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ μάθωμεν καὶ ἡμεῖς ὅσα πρέπει καὶ συμφέρει καὶ νὰ διδαχθῶμεν. Πρῶτος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δέχονται ἀμέσως οἱ Τοῦρκοι τοὺς ὁμοθρήσκους των Τούρκους ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ποῖος νομίζετε ὅτι εἶναι; Διότι γίνεται στατιστικὴ ἐπακριβὴς πρῶτον καὶ μελέτη ἐπ’ αὐτῶν. Πόσοι εἶναι οἱ Τοῦρκοι τῶν Καϊλαρίων, φέρ’ εἰπεῖν. Εἰς τί καταγίνονται οὗτοι. Εἶναι γεωργοί; Ποῖον εἶναι τὸ μᾶλλον ἁρμόζον μέρος τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ὅπου δύνανται οὗτοι νὰ εὐδοκιμήσουν κλπ. κλπ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ἑξῆς γεγονός: Ἀπέναντι τῆς Σάμου εἶναι τὰ καπνοπαραγωγὰ μέρη τῶν Σωκίων καὶ τοῦ Μαιάνδρου. Εἰς τὸ μέρος τοῦτο, ὅπως γνωρίζαμεν ἀκριβῶς, μετέφερον καὶ ἐγκατέστησαν καπνεργάτας καὶ καπνοκαλλιεργητὰς οἱ Τοῦρκοι. Εἰς τὸ ἀπέναντι μέρος τῆς Μυτιλήνης ἐπὶ τῆς Μικρασιατικῆς ἀκτῆς ἐγκατέστησαν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰδικοὶ εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐλαίας, καὶ οὕτω καθεξῆς. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι μελετῶσι στατιστικῶς τοὺς πληθυσμούς των πρῶτον καὶ ἔπειτα τοὺς μεταφέρουν εἰς μέρος κατάλληλον, ὁπότε εὑρίσκουσι γῆν κατάλληλον καὶ πρόσφορον καὶ οὗτοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ τὴν καλλιεργήσουν, νὰ τὴν ἐκμεταλλευθῶσι διὰ νὰ ζήσουν.

§289Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ σύγκρισις μεταξὺ μεταφορᾶς ἐξ Ἑλλάδος εἰς Τουρκίαν τῶν Μουσουλμάνων καὶ ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§290ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισίς τις μεταξὺ τῶν δύο.

§291Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τὸ Τουρκικὸν νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω ὅτι τὸ γνωρίζομεν, διότι ἐζήσαμεν ἐκεῖ καὶ ἀνετράφημεν. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲν σύστημα ἐν Τουρκίᾳ, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι ἤρχοντο μὲ τὰ ἁμάξια των, εὕρισκον ἓν μέρος ἀνοικτόν, τὸ κατελάμβανον καὶ τὰ περισσότερα μέρη ἦσαν μεγάλαι ἰδιοκτησίαι Ἑλληνικαί. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρὸν σᾶς δηλῶ ὅτι ἐκτὸς πραγματικῶς τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον θὰ μεταβοῦν — καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ἐκτάσεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Α. Θράκης εἶναι τεράστιαι — τίποτε περισσότερον δὲν βλέπω ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανισμοῦ ἐν Τουρκίᾳ. Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους νὰ συνεργάζωμαι μὲ ἀντιπροσώπους τῆς Τουρκίας μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ συντονίσουν τὰς ἐνεργείας των ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συστήματος.

§292ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἑνοποιηθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος.

§293Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Νομίζετε ὅτι θὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος;

§294ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἡ ἑνοποίησις τῆς ἐργασίας θὰ συμβάλλῃ εἰς τὸ κέρδος χρόνου, εἰς τὴν γνῶσιν τοῦ προϊσταμένου ὅλης τῆς ὑπ’ αὐτὸν ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ προσωπικοῦ, διότι μὲ τὸ ⅓ τῶν ἤδη τόσων ὑπαλλήλων θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐπαρκῶμεν εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος. Ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς θὰ ἔχῃ ἐξαιρετικὴν σημασίαν διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, παραπλεύρως πρὸς τὴν ἑνοποίησιν τῆς ἐργασίας, νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαιοῦντα χρήματα.

§295Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι. Αἱ ἐργασίαι τῆς ἐγκαταστάσεως νὰ γίνωνται ἀπὸ ἕνα ἑνιαῖον ὀργανισμόν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κατεύθυνσις τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ταμεῖον τῆς Περιθάλψεως, ὡς πρὸς τὰς ἐργασίας αὐτοῦ, εἶναι ὑπὸ διάλυσιν.

§296ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Παραπλεύρως λοιπόν, κύριοι, τῆς ἑνοποιήσεως τῆς ἐργασίας, διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ μέλλων ἢ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ γνωρίζῃ τὴν ὅλην ὑπηρεσίαν, τὰ ὅλα πρόσωπα, νὰ δύναται ἀμέσως νὰ ἐπιβλέπῃ τὰς ὅλας ὑπηρεσίας καὶ νὰ συντονίσῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ὁ ὁποῖος τώρα χάνει πολὺν χρόνον καὶ ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου εἶναι εἰς βάρος τῶν προσφύγων καὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, παραπλεύρως, λέγω, πρὸς ταῦτα, ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην χρημάτων. Τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἔχει ἀνάγκην ἀνέρχονται κατὰ μέσον ὅρον εἰς 6–7 καὶ ἴσως εἰς 8 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Ποῦ θὰ εὕρωμεν τὸ χρῆμα τοῦτο; Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἄνευ πολλῶν χρημάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀμέσως ἡ ἑνοποίησις τῆς ἐργασίας διὰ νὰ κερδίσωμεν χρόνον, νὰ ἔχωμεν σύστημα καὶ μέθοδον, ὅπως δυνηθῶμεν μὲ τὸ ⅓ τῶν ὑπαλλήλων νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν ἐργασίαν καὶ νὰ καθαρίσωμεν τὸ ὑπαλληλικὸν αὐτὸ ἄγος τῶν τόσων Ὑπουργείων, τὸ ὁποῖον βλάπτει σπουδαίως ἀντὶ νὰ ὠφελῇ πως. Παραπλεύρως, ἐπαναλαμβάνω, ἔχομεν ἀνάγκην 6–8 δισεκατομ. δραχμῶν, τὰ ὁποῖα δέον νὰ προμηθευθῶμεν ταχέως. Ποῦ θὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα αὐτά; Τὰ χρήματα ταῦτα, κύριοι, πιθανῶς νὰ εἶναι πολλά, εὔχομαι νὰ εἶναι ὀλιγώτερα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει 100 ἑκατομμύρια δολλαρίων ὑπελόγισεν ὁ κ. Μοργκεντάου διὰ τὴν ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν ἤδη ἐν Ἑλλάδι εὑρισκομένων προσφύγων. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπολείπονται ἀκόμη 200.000 ἕτεροι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ αὐξηθῶσι καὶ εἰς 250.000, διότι, ὡς γνωστόν, δὲν ἔχομεν κἄτι τι τὸ σταθερόν, ὅπως ὑπολογίζωμεν ἀκριβῶς. Ποῦ θὰ εὕρωμεν τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα; Θὰ τὰ ἀνεύρωμεν ἐσωτερικῶς; Θὰ τὰ ἀνεύρωμεν ἐξωτερικῶς; Πιθανῶς καὶ ἐσωτερικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικῶς. Ἐσωτερικῶς διὰ νὰ τὰ ἀνεύρωμεν, δὲν δυνάμεθα, βεβαίως, νὰ ἐπιβαρύνωμεν οὔτε μὲ μίαν πεντάραν τὴν φορολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνεύρωμεν χρήματα ἐσωτερικῶς ἐπίσης οὔτε καὶ ἐκ μέρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἰσοσκελισμένος καὶ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ βοηθήσωμεν νὰ ἔχῃ ἰσοζύγιον, ὅπερ σπουδαίως θὰ βοηθήσῃ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Τόπου. Τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ μεταχειρισθῶμεν διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς εἶναι τὸ ζήτημα πρῶτον τῶν Τουρκικῶν κτημάτων. Τὰ Τουρκικὰ αὐτὰ κτήματα εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβάλῃ μεγίστην προσοχὴν πρὸς καταγραφὴν καὶ μελέτην αὐτῶν.

§297Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἀστικά; Εἶναι ὑπέγγυα διὰ τὸ δάνειον τῶν 6.000.000.

§298ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀστικὰ καὶ γεωργικά, ἐφόσον εἶναι μεγάλα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανεμηθῶσι. Τὰ ἀστικά, τῶν ὁποίων ἓν μέρος κατέχουν οἱ ἐντόπιοι, ἓν μέρος οἱ πρόσφυγες καὶ τὰ ὁποῖα ὑπελογίσθησαν εἰς 20.000 000 λίρας. Τὰ ὅλα ἐγκαταλειπόμενα Τουρκικὰ κτήματα ὑπελογίσθησαν εἰς 25–30 ἑκατομμύρια, καθ’ ὃν χρόνον αἱ ἀνάλογοι Ἑλληνικαὶ περιουσίαι ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, Πόντῳ καὶ Θράκῃ ὑπελογίσθησαν εἰς τὸ δεκαπλάσιον.

§299Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρῃ κανεὶς ἀριθμούς.

§300ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Τὸ δεύτερον σπουδαιότατον ἀπὸ ἐσωτερικῆς ἀπόψεως εἶναι τοῦτο, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ.

§301Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπεβλήθη.

§302ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην τὴν μεγαλυτέραν προσοχήν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, διότι, ἂν παρατηρήσωμεν τὸν ὑπαλληλικὸν κόσμον τοῦ 1914 καὶ τὸν σημερινὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων, θὰ εὕρωμεν μίαν διαφορὰν κολοσσιαίαν πολλῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων. Δὲν λέγω ἀριθμούς, ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι περὶ τὰς 30–32 χιλ. ὑπαλλήλων τότε καὶ τώρα, ἐνῷ ἔχομεν τὰ αὐτὰ Κρατικὰ σύνορα, διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν τὰς μελλούσας νὰ προκύψωσιν οἰκονομίας. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ Μουσσολίνι εἰς τὴν Ἰταλίαν εὑρεθεὶς μὲ ἕνα Προϋπολογισμὸν ἀπαίσιον, μὲ τὴν λιρέτταν εἰς τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν τὴν εὗρεν, ἐξηντλημένην, κατόπιν ὡρισμένων μέσων, τὰ ὁποῖα οὗτος μετεχειρίσθη, ἠδυνήθη τὴν μὲν λιρέτταν νὰ τὴν ἀναβιβάσῃ εἰς τὴν θέσιν της, ἐπέτυχε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ του καὶ ἔχει ἀποτελέσματα θαυμάσια. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐν ᾗ περιπτώσει θελήσῃ νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς τὴν Οἰκονομικὴν αὐτὴν Ἐπιτροπήν....

§303Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸν φασισμὸν ἐδῶ;

§304ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶναι κάθε πρᾶξις Μουσσολινικὴ καὶ φασιστική. Ἀναφέρω τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς μέρος καὶ λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσαγαγοῦσα τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὸν καθαρισμὸν τοῦ ὑπερπλεονάζοντος ὑπαλληλικοῦ κόσμου θὰ ἐξοικονομήσῃ παμμέγιστα ποσά, ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων.

§305Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δύσκολον.

§306ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔ, τότε πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι, ἂν δὲν ληφθῶσιν ἡρωικὰ μέτρα, ὁ προσφυγικὸς κόσμος θὰ μεταβῇ εἰς τὰ νεκροταφεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀντικρύζῃ νοερῶς ἢ θὰ τὸν ἀντικρύζετε ἐκεῖ ἐξηπλωμένον, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ προσφυγικὸς κόσμος. Ὅταν ἔχομεν 33–35% θανάτους εἰς τοὺς προσφυγικούς μας συνοικισμούς, εἰς δὲ τοὺς ἀρχικοὺς εἴχομεν 40, 45, 50 καὶ 53%, σᾶς ἐρωτῶ: Εἶναι δυνατὸν ὁ κόσμος αὐτὸς ὁ ἐξηντλημένος καὶ καταβεβλημένος νὰ διέλθῃ καὶ νέον χειμῶνα ἄσιτος καὶ ἄστεγος καὶ πένης καὶ δυστυχής;

§307Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τίνα θνησιμότητα εἴπετε;

§308ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ θνησιμότης εἶναι ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς τῆς μεταφορᾶς. Κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ἦτο μεγίστη· μετὰ ταῦτα, σὺν τῷ χρόνῳ, ἠλαττώθη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν στατιστικὴν εἰς μίαν ἔκτασιν κολοσσιαίαν διαρκοῦσαν ἀπὸ μιᾶς διετίας. Ὅταν ἔχομεν προσφυγικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος διῆλθεν ἢ διέρχεται ὅλα τὰ στάδια μιᾶς μεγίστης μεταφορᾶς καὶ ὑφίσταται τὰ πάνδεινα, ἀφ’ ὅτου εὑρίσκετο ἐντὸς τῶν πλοίων, ὅταν ἀπεβιβάσθη κατόπιν πολυημέρων ταξιδίων, ὅταν μετεφέρθη ὑπὸ σκηνὰς ἢ εἰς ἀγροτικὰς ἐγκαταστάσεις, ὅταν παρέμεινε νῆστις καὶ ἄσιτος ἐπὶ μακρὰς ἡμέρας....

§309Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αἱ στατιστικαὶ καθορίζουν θνησιμότητα περίπου 3%.

§310Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). 24 τοῖς χιλίοις.

§311ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἠξεύρω ὅτι οἱ πρόσφυγες οἱ ἀποθνήσκοντες εἰς Τούμπαν δὲν καταγράφονται εἰς βιβλία διὰ νὰ μὴ αὐξήσῃ ἡ στατιστική.

§312Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Εἰς μερικοὺς συνοικισμοὺς εἰς διάστημα διετίας ὑπῆρξε θνησιμότης 30, 35 καὶ 53%, εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη εἶναι 2 καὶ 3%. Ὅταν δὲ ἀνέφερον εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν περὶ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τῶν προσφύγων, ὁ διευθυντὴς τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας ἀπήντησεν ὅτι ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία εἶναι ὑπεραρκετή.

§313Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Κατὰ στατιστικὴν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν προσφύγων Θεσσαλονίκης εἶναι 88.000. Καὶ ἄλλαι 80.000, αἱ ὁποῖαι ἐπέρασαν, σύμφωνα μὲ τὴν στατιστικὴν τοῦ Λοιμοκαθαρτηρίου, γίνονται 168.000. Ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἔχομεν θανάτους 4.153.

§314ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν τὰ πιστεύω αὐτά, κ. Ὑπουργέ.

§315Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐφόσον δὲν πιστεύετε τὰς στατιστικάς, πῶς θέλετε νὰ πιστεύσωμεν σᾶς;

§316ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρόκειται περὶ στατιστικῆς τοῦ νοσοκομείου. Εἶναι στατιστικὴ ἀσθενῶν καὶ σημειώνει ὅτι τόσοι ἀπέθανον μεταξὺ τῶν ἀσθενῶν.

§317Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Εἰς τὴν Λευκάδα πόσοι ἔχουν ἀποθάνει;

§318Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Εἰς τὴν Λευκάδα ἐπὶ 10.000 ἀπέθανον 7.500. (Θόρυβος).

§319ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Διατί συγκινεῖσθε, κύριοι; Νομίζετε ὅτι πρόκειται περὶ ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως;

§320Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς οἱ γηγενεῖς ἔχομεν ἐξ ἴσου καθῆκον νὰ παρακολουθῶμεν τὰ ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας.

§321ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Νομίζετε ὅτι εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ αὐξήσωμεν τὴν θνησιμότητα διὰ νὰ κάμωμεν τί; Ὄχι, κύριοι. Βεβαίως ὄχι.

§322Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, φέρετε μίαν στατιστικὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἡ θνησιμότης ἀνῆλθεν εἰς 1½% περίπου. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ὁπωσδήποτε μᾶς προξενεῖ μίαν ἔκπληξιν.

§323Δ. ΠΑΖΗΣ......

§324ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ πιστεύετε αὐτό, κ. Ὑπουργέ; Δὲν ζητῶ στατιστικὴν ἐπίσημον, διότι δὲν ἔχετε. Ἤρχισα ἀπὸ τὸ 25% καὶ ἐπῆγα εἰς τὸ 53% καὶ πρὸς ἐπιβεβαίωσιν....

§325Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Τὸ ζήτημα ἐξηγεῖται, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὴν στατιστικὴν τῶν δηλωθέντων θανάτων, θανάτων δηλ. διὰ τοὺς ὁποίους ἐτηρήθησαν αἱ διατυπώσεις τοῦ νόμου, ἐνῷ, ὅπως εἶπον προηγουμένως, διὰ διαταγῆς τοῦ τέως Διοικητοῦ Μακεδονίας δὲν ἐτηροῦντο οἱ τύποι τοῦ ἀστικοῦ νόμου περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων. Οἱ ἀποθνήσκοντες εἰς Τούμπαν καὶ Χαρμάνκιοϊ ἐθάπτοντο ἐπὶ τόπου, χωρὶς νὰ καταγράφωνται. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἀπειράριθμοι ἄλλοι θάνατοι μὴ δηλωθέντες, διότι δὲν ὑπέστησαν τοὺς τύπους τῶν νόμων.

§326Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἡ στατιστικὴ ἐγίνετο ὑπὸ τὸν τύπον τῶν ἐπιφυλάξεων, δὲν θὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ εἰς τὸν ἀγορεύοντα νὰ διαμαρτυρηθῇ, ἀλλ’ ἐφόσον δίδετε μίαν ἐπίσημον στατιστικὴν ἀνακριβῆ εἶναι εὐνόητον νὰ ἐγερθῶσι διαμαρτυρίαι.

§327Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐκ τῶν 168 χιλ. προσφύγων ἔχομεν 4.153 θανάτους, τοὐλάχιστον ὅπως ἐδηλώθησαν, εἰς ἓν ἔτος.

§328Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Οἱ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἀπεβιβάσθησαν εἰς Θεσσαλονίκην ἦλθον εἰς καλὴν κατάστασιν, ἐνῷ οἱ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἦλθον κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν εἶχον ἔλθει εἰς κακὴν κατάστασιν.

§329Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ὅλοι οἱ πρόσφυγες τῆς Θεσσαλονίκης καὶ οἱ ἐλθόντες ἐντὸς ἑνὸς ἔτους διήρχοντο ἐκ τῶν συνοικισμῶν καὶ τοῦ Λοιμοκαθαρτηρίου· εἰς κάθε συνοικισμὸν ὑπῆρχον νοσοκομεῖα, εἰς κάθε νοσοκομεῖον ὑπῆρχον 3–4 ἰατροί, ὑπῆρχον καὶ ἰατροὶ συνοικισμῶν. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἐγίνετο ἡ ὑπηρεσία: Ὅλοι οἱ σοβαρώτερον ἀσθενεῖς περνοῦσαν ἀπὸ τὰ νοσοκομεῖα, οἱ δὲ ἀριθμοὶ εἶναι ἀριθμοὶ τῶν νοσοκομείων· ἑπομένως εἶναι ἐλάχιστοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ διέφυγον καὶ δὲν θὰ κατέφυγον εἰς νοσοκομεῖον. Οἱ περισσότεροι θανόντες προέρχονται ἀπὸ τὰ νοσοκομεῖα. Αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ δὲν προέρχονται ἀπὸ τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ νοσοκομεῖα. Ἂν εἰς τοὺς 2500 προσθέσητε καὶ 500 ἀδηλώτους, θὰ αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν εἰς 3000. Τοῦτο συνέβη, διότι τὸ παρελθὸν ἔτος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δὲν εἴχομεν καμμίαν ἐπιδημίαν σημαντικήν, ὥστε νὰ δώσῃ θνησιμότητα μεγάλην. Ἠκούσαμεν θανάτους ἐκ ψύξεως, αὐτοὶ εἶναι 10, 20, 30, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ὑπάρχουν ἀδήλωτοι καὶ νὰ φαντασθῇ ἕνα ἀριθμὸν φανταστικόν, διότι οἱ ἄρρωστοι παρηκολουθοῦντο ἐκ τοῦ πλησίον καὶ αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὴν θαυμασίαν ὀργάνωσιν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἀντιθέτως πρὸς τὸ Λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Ἁγ. Γεωργίου καὶ τῆς Μακρονήσου καὶ τῆς Λευκάδος....

§330Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Τὸ ἀκούω διὰ δευτέραν φορὰν αὐτὸ περὶ Λευκάδος· τὸ εἶπε διὰ πρώτην φορὰν ἕτερος συνάδελφος· ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐπὶ 1100 ἀπέθανον 30 ἐξ ἐξανθηματικοῦ τύφου, ἡ δὲ πόλις τῆς Λευκάδος ὑπῆρξεν ὁ δοῦλος τῶν προσφύγων.

§331Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς....

§332Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς δὲν ἔχει καμμίαν πληροφορίαν· ἐγὼ ἀτομικῶς ὑπῆρξα δοῦλος τῶν προσφύγων. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ τὸ λέγετε αὐτό.

§333Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι καλύτερον εἶναι ν’ ἀκούσωμεν πῶς θὰ σώσωμεν τοὺς ζωντανούς, ἀφήσατε τοὺς πεθαμένους, καὶ ἀπὸ ποῦ θὰ εὕρετε χρήματα.

§334Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ἐπιμένω νὰ ζητήσω τὴν στατιστικὴν τοῦ αʹ ἔτους, ὄχι τοῦ 1923. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ λέγῃ ὅτι ἀπέθανον 2500· νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν στατιστικὴν τοῦ αʹ ἔτους.

§335Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἔχομεν πλήρη στατιστικήν, διότι ἔχομεν πλῆρες νοσοκομεῖον εἰς τὴν Λευκάδα.

§336ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, πρὶν ἢ τελειώσω, ἔχομεν ἀνάγκην στατιστικῆς τῶν προσφύγων τῶν ζώντων καὶ τῶν θνησκόντων καὶ τῶν θανόντων προσφύγων.

§337Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μεταξὺ τῶν δύο στατιστικῶν ὑπάρχει μία διαφορὰ 470.000.

§338ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα τῶν στατιστικῶν, σεῖς ὁ ὁποῖος εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν....

§339Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἦτο ἐνδιαφέρουσα ἡ ἀγόρευσίς σας. Σᾶς ἠκούσαμεν μετὰ προσοχῆς, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ συντομεύσητε τὴν ἀγόρευσίν σας.

§340Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ζερβοῦ ἦτο ἐμπεριστατωμένη, ἂν ὅμως πρόκειται νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν....

§341ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θέλουν νὰ τελειώσωμεν, θὰ τελειώσωμεν. Ἐλέγομεν, κύριοι, ὅτι τὰ χρήματα θὰ τὰ εὕρωμεν εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Εἶχον δὲ τὴν τιμὴν νὰ ὑποδείξω δύο πρὸς τοῦτο πόρους: Τὰ ἐγκαταλειπόμενα κτήματα τῶν Τούρκων καὶ τὰς οἰκονομίας ἐκ τῆς ἀπολύσεως τῶν 25–32.000 πλεοναζόντων ὑπαλλήλων. Ὑπολείπεται καὶ εἷς ἕτερος πόρος, τὸν ὁποῖον ὅμως θὰ λάβωμεν διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὀρφανῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φροντίσῃ ἰδιαιτέρως. Ἀπὸ τὰ ὀρφανοτροφεῖα τὰ προσφυγικὰ θὰ ἐξέλθωσιν οἱ διδάσκαλοι, οἱ ἐπαγγελματίαι καὶ ἄλλοι παράγοντες ἐθνικοῦ πλούτου, ἔχομεν δὲ 54.000 προσφυγοπαίδων, τὰ ὁποῖα στεροῦνται ἀμφοτέρων τῶν γονέων των, ἔχομεν δὲ καὶ ἄλλον μέγαν ἀριθμόν, τὰ ὁποῖα στεροῦνται τοῦ ἑτέρου τῶν γονέων αὐτῶν. Αὐτὰ τὰ παιδία θὰ τὰ ὀργανώσωμεν κατὰ τρόπον, ὥστε καὶ αὐτὰ νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν ἱκανὰ ὅπως τιμίως πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν δι’ ἑαυτά, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ Κράτος νὰ φανῶσιν ὠφέλιμα. Ἀνάγκη λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὀρφανοτροφείων. Μεταξὺ διαφόρων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἐνταῦθα, ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἷς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προτείνῃ τὴν ἔκδοσιν ὀρφανογραμματοσήμου, ὅπως ἐξ αὐτοῦ πορισθῇ τὸ Κράτος μέρος τουλάχιστον τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὀρφανοτροφείων. Βεβαίως τὸ ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ ὀρφανογραμματοσήμου προσδοκώμενον ποσὸν εἶναι ἐλάχιστον, θὰ εἶναι ὅμως πάντοτε κἄτι τι, ὅταν ἀναλογισθῇ τις ποία σημασία ἀποδίδεται εἰς τὰ γραμματόσημα ἀπὸ τοὺς γραμματοσυλλέκτας καὶ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων, τῶν 20 ῥητόρων οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐμοῦ, ἀνέφερε τὸ ζήτημα τῶν βασιλικῶν στάβλων. Οἱ 16.000 τετραγωνικοὶ πήχεις, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ οἰκόπεδον αὐτῶν, ἐθεωρήθησαν ἀνέκαθεν ὡς σπουδαῖον στοιχεῖον περιουσίας τοῦ Δημοσίου. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δὲ τῆς προεδρίας τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁπότε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, εἶχε προκληθῆ εἷς διαγωνισμὸς σχεδίου, ὁ ὁποῖος διαγωνισμὸς νομίζω ὅτι ἦτο ἔργον ἰδικόν του, καὶ ἐκ τοῦ σχεδίου ἐκείνου ἐξήχθη τὸ συμπέρασμα ὅτι εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν μεταποίησιν τοῦ χώρου ἐκείνου εἰς οἰκόπεδα πρὸς ἀνοικοδόμησιν κτιρίων, θὰ ἠδύνατο ὄχι μόνον νὰ κερδίσῃ τὸ Κράτος τὰ ἐνοίκια δύο Ὑπουργείων, ἀλλὰ καὶ νὰ ἔχῃ ἓν πρόσθετον εἰσόδημα 12 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος. Ἔχομεν τὰ σχέδια τῶν μηχανικῶν Κιτσίκη καὶ Νικολούδη καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν βεβαιοῦντα ὅτι εὐθὺς ὡς τὸ σχέδιον ἐκτελεσθῇ τὸ ποσὸν τῶν 55–70.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαιτηθῶσι, δύνανται νὰ καλυφθῶσι μετὰ τρία ἕως τέσσαρα ἔτη, ὁπότε καὶ θὰ δύναται νὰ παραδίδεται ἐτησίως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον μία πρόσοδος τακτικὴ ἐκ 12.000.000. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ εἶναι μικρὰ ποσά, ἐνῷ χρειαζόμεθα δισεκατομμύρια· πρέπει λοιπὸν νὰ στραφῶμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ πρῶτον νὰ ἀποκτήσωμεν ἐσωτερικὴν ἠρεμίαν. Τὸ χρῆμα ἀπεχθάνεται, κύριοι, τὰ προνουντσιαμέντα καὶ δι’ αὐτὸ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν μίαν Κυβέρνησιν σταθεράν, ἡ ὁποία νὰ ἐμπνέῃ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς ἐμπιστοσύνην. Καὶ ἂν παρακολουθήσετε τὰς συνεντεύξεις τοῦ κ. Μοργκεντάου εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικήν, θὰ ἴδητε ὅτι, ἀφοῦ πλέξῃ τὸ ἐγκώμιον τῆς Ἑλλάδος, καταλήγει πάντοτε εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ συμπέρασμα: Εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πλέον σταθερά. Πρέπει νὰ λάβωμεν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν μας, κύριοι, καὶ εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχωσιν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν των, ἡ δὲ παροῦσα Κυβέρνησις ἢ ἡ νέα νὰ προσπαθήσῃ νὰ εἶναι σταθερὰ ἐπὶ μήκιστον, ἵνα καταστῇ δυνατὸν νὰ προσελκύσωμεν τὸ ξένον κεφάλαιον, τὴν ξένην πίστιν, τὰ ξένα οἰκονομικά. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ζητήσωμεν ἓν κολοσσιαῖον δάνειον, ἀλλ’ ἀφοῦ πρῶτον μελετήσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας μετὰ τὸν μέγαν πόλεμον, τότε ἀρυόμεθα μεγάλης σημασίας παραδείγματα. Ἡ Γαλλία, ὅταν ὑπέστη τὴν καταστροφὴν τῶν βορείων αὐτῆς ἐπαρχιῶν, ᾐσθάνθη τὸ φράγκόν της νὰ ὑποτιμᾶται καὶ νὰ γίνεται σκουπίδι καὶ ὅταν περιῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. Κλεμανσὼ ὅπως τὴν βοηθήσῃ καὶ τὴν σώσῃ, ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν ἔσωσε μίαν ἄλλην φορὰν ἀπὸ βεβαίαν καταστροφήν, καὶ αὐτὸς δὲν ἐδυσκολεύθη ποσῶς νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παράκλησιν παρ’ ὅλα τὰ ὀγδοήκοντα ἔτη του. Καὶ ἀφῆκε κατὰ μέρος τὴν πικρίαν καὶ τὴν θλῖψίν του, διότι δὲν τὸν ἀνεβίβασαν εἰς τὸν θῶκον τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ προετίμησαν τότε τὸν Δεσανέλ, καὶ ἐπῆρε τὴν γεροντικὴν ῥάβδον του καί, θαλερός, μετέβη εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ διὰ τῶν ἐκεῖ θαυμασίων ἐνεργειῶν του κατώρθωσε νὰ σώσῃ καὶ διὰ δευτέραν φορὰν τὴν Γαλλίαν· καὶ διὰ τοῦ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκεῖθεν μετέφερεν ἠδυνήθη ἡ Γαλλία νὰ βοηθήσῃ τὰς κατεστραμμένας ἐπαρχίας της, νὰ σώσῃ τὸ φράγκον της, τὰ οἰκονομικά της, ἀλλὰ καὶ τὰ τέκνα της. Τὸ αὐτὸ παράδειγμα εὑρίσκομεν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἡ Ἀγγλία, προκειμένου νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη της πρὸς τὴν Ἀμερικήν, παρεκάλεσε πρὸς τοῦτο τὸν κ. Λόϋδ Τζώρτζ, ὁ ὁποῖος ὡσαύτως δεχθεὶς μετέβη εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἐπανέλαβεν ὅ,τι καὶ ὁ πρώην συνάδελφός του Κλεμανσὼ καὶ ἐξετέλεσε μετὰ θέρμης ἐκεῖ καὶ αὐτὸς τὸ πρὸς τὴν μεγάλην πατρίδα του καθῆκον. Ἔχομεν καθῆκον καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ὅταν ἔχομεν τὴν θνησιμότητα τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα καὶ ὅλοι διεπίστωσαν, ἔχομεν, λέγω, τὸ καθῆκον, ὅταν βλέπομεν ὅτι 100.000 ὀρφανὰ ἀναμένουν τὴν ἐκ τοῦ Κράτους περίθαλψιν, τὴν ζωήν, τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον, ἔχομεν ἐπιβεβλημένον καθῆκον, ὅταν ἔχομεν 1.200.000 προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην τῶν ὑλικῶν μέσων ἵνα δυνηθῶσι νὰ ζήσωσι καὶ νὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ ἓν τετραετὲς τοὐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, μετὰ τὸ ὁποῖον καὶ θὰ ἔχωσι καταστῆ ἀπολύτως πλέον αὐτάρκεις, ἔχομεν, λέγω, τὸ καθῆκον νὰ μεταχειρισθῶμεν ἐξαιρετικῆς σημασίας πρὸς τοῦτο μέτρα καὶ μέσα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἰς ἐφευρέσεις πολιτικὰς εἶναι ἐπιρρεπής, εἶναι ἐγκέφαλος θηλυκός, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ ἐκτελέσῃ λοξοδρομίας πολιτικάς, αἱ ὁποῖαι περιποιοῦσι τιμὴν ἰδιαιτέραν εἰς τὸν ἐγκέφαλόν του, εἶχε τὴν ἐνδιαφέρουσαν ἔμπνευσιν νὰ δώσῃ νὰ ἀντιληφθῶσιν οἱ Ἀμερικανοὶ ὅτι ἡ Ἑλλάς, εὐγνωμονοῦσα διὰ τὴν φιλάνθρωπον στοργὴν τὴν ὁποίαν ἔδειξαν οὗτοι ὑπὲρ τοῦ πάσχοντος Ἑλληνισμοῦ, θὰ ἐσκέπτετο ἴσως σοβαρῶς νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως καὶ αὐτὸ τὸ μοναδικὸν καλλιτεχνικὸν ἀριστούργημά της, ὁ Ἑρμῆς τοῦ Πραξιτέλους, κομισθῇ ἐκεῖ πρὸς ζωηροτέραν ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης μας. Νομίζω ὅτι ὁ μὲν Ἑρμῆς εἶναι ἄριστα ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται νῦν καὶ θὰ παραμείνῃ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται νῦν. Παραπλεύρως ὅμως τούτου δυνάμεθα νὰ παρακαλέσωμεν ἵνα ἀναθέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν κατασκευὴν ἑνὸς μαρμαρίνου πιστοῦ ἀντιτύπου. Νὰ παρακαλέσωμεν δὲ τὸν κ. Ἐλευθ. Βενιζέλον, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος εἶναι παμμέγιστον ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα προκαλεῖ σεβασμὸν καὶ εὐλάβειαν εἰς ὅλον τὸν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος κόσμον, νὰ παρακαλέσωμεν, λέγω, τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος τόσας προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα μέχρι τοῦδε, νὰ ἀναλάβῃ νὰ πράξῃ ὅ,τι καὶ ὁ Γ. Κλεμανσώ, ὅ,τι καὶ ὁ Λόϋδ Τζώρτζ διὰ τὰς ἑαυτῶν Χώρας.

§342Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Αὐτὸς δὲν εἶναι κυβερνήτης τώρα.

§343ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν θὰ ὑπάγῃ ὡς κυβερνήτης, ἀξιότιμε κύριε. Σεῖς ὁ ὁποῖος διακρίνεσθε διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν σας θὰ γνωρίζετε ὅτι οὐδὲ ὁ κ. Κλεμανσὼ οὐδὲ ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ ἦσαν κυβερνῆται, ὅταν μετέβησαν εἰς Ἀμερικήν. Διατί σπεύδετε νὰ διακόπτετε, καθήμενος ἄλλως τε, ἐνῷ ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα ἀπὸ τετραώρου καὶ πλέον; Λοιπὸν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Ἐλευθέριον Βενιζέλον. Πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδω μίαν Κυρίαν διευθύνουσαν τὰ νοσοκομεῖα τὰ Ἀμερικανικά, τὴν κυρίαν Λέβεντζον, ἡ ὁποία μοὶ εἶπεν ὅτι εἰς μίαν διάλεξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὴν Καλιφορνίαν καὶ ἐπέδειξε μερικὰς ταινίας προσφύγων, εἰς μίαν ἑσπέραν συνέλεξε τὸ ποσὸν τῶν 250.000 δολλαρίων.

§344ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῦ ἐπῆγαν;

§345ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἐλέχθη ἰδιαιτέρως· ἐλέχθη ἐν πλήρει συνεδριάσει καὶ τὰ χρήματα διετέθησαν διὰ τὰ Ἀμερικανικὰ νοσοκομεῖα τῶν προσφύγων. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τοῦτο: Ὅταν ἡ Ἀμερική, εὑρισκομένη εἰς τὸ ὕψος τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται, ἔχει περίσσειαν τόσην πλούτου, ὅταν ἔχει τόσην φιλανθρωπίαν καὶ εἶναι ἡ μήτηρ ἑνὸς Μόργκαν, ἑνὸς Ροκφέλλερ, ἑνὸς Κάρνεζυ καὶ τῶν διαφόρων βασιλέων τοῦ χάλυβος, τοῦ ἄνθρακος κλπ., εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ τὴν ἐπισκεφθῶμεν, νὰ τῆς δείξωμεν τὰς πληγάς μας καὶ ὁ κ. Ἐλ. Βενιζέλος θὰ βοηθήσῃ, ἐλπίζω, τὸν προσφυγικὸν κόσμον νὰ σωθῇ. Πῶς θὰ γίνῃ τοῦτο; Ἄν ὁ κ. Ἐλ. Βενιζέλος, παρακαλούμενος ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, λάβῃ τὴν ὁδοιπορικήν του ράβδον καὶ μεταβαίνων εἰς τὴν Ἀμερικὴν παρουσιάσῃ τὴν νέαν προσφυγικὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλλάδος, τὴν νέαν κάθοδον 200 ἢ 300 χιλιάδων προσφύγων, ὅταν πρὸ τῶν φιλανθρώπων Ἀμερικανῶν παρουσιάσῃ τὸ δρέπανον τοῦ θανάτου, κάτωθεν τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται σύμπας ὁ προσφυγικός μας κόσμος, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκπλήξεων. Λαὸς ὅπως ὁ Ἀγγλοσαξωνικός, ὁ ὁποῖος τὴν φιλανθρωπίαν ἔχει ἀναγάγει εἰς ὕψιστον σημεῖον, λαὸς τοῦ ὁποίου αἱ καρδίαι εἶναι τόσον εὐαίσθητοι, ὥστε τὰ νοσοκομεῖα τῶν ζώων, τῶν κυνῶν, τῶν γαλῶν εἶναι ὑπερτέλεια, λαὸς τοιοῦτος, ἀντικρύζων τὸν Ἐλ. Βενιζέλον, τὸν ὁποῖον τόσον σέβεται καὶ ἐκτιμᾷ τόσον, ἀκούων ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τὴν πραγματικὴν τῶν προσφύγων κατάστασιν, βλέπων αὐτὴν ὄχι μὲ φακὸν μεγεθυντικόν, μὲ κανένα φακόν, ἀλλὰ ἀντικρύζων τὴν ἀλήθειαν, τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θὰ συγκινηθῇ καὶ θὰ βοηθήσῃ καὶ οὕτω θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα τῆς σωτηρίας τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου διὰ τῆς ἀποδόσεως τῶν πιστώσεων καὶ ἄλλης ἐπιπροσθέτου βοηθείας. Ἀλλὰ μὴ φαντάζεσθε ὅτι ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς εἶναι δυνατὸν ἀντικρύζων μόνον τὸν Βενιζέλον νὰ δώσῃ ἑκατομμύρια. Εἶναι ἀνάγκη καὶ ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων τούτων νὰ μὴ δοθῇ εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας. Ἄν δοθοῦν εἰς τὸν Α ἢ Β Ἑλληνικὸν ὀργανισμὸν πρὸς διάθεσιν, δὲν θὰ συλλεχθῇ τίποτε, ἀκούσατέ με. Πρέπει ὁ κ. Μοργκεντάου, τοῦ ὁποίου ἡ μορφὴ εἰς τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν προσφύγων θὰ παραμείνῃ ἀίδιος, καὶ οἱ περὶ τὸν κ. Μοργκεντάου νὰ διαχειρισθοῦν τὸ μέλλον νὰ συλλεχθῇ χρῆμα.

§346Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ νὰ λέγετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθοῦν τὰ χρήματα εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας εἶναι ὕβρις.

§347ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, κύριε· δὲν πρόκειται περὶ τῆς διαχειρίσεως. Πρόκειται ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἐμπνεύσωμεν περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἀμερικανικὸν λαόν, ὅταν γνωρίζῃ ὅτι τὸ δοθησόμενον χρῆμα θὰ διατεθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τὰ ὀρφανὰ δι’ Ἀμερικανικῶν χειρῶν.

§348Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Τὰς εἴδομεν καὶ αὐτάς.

§349Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι προσβολὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους ὅταν λέγετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθοῦν εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας.

§350ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, ἀξιότιμε κύριε ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφε. Διὰ νὰ ἔχωμεν μεγάλα ἀποτελέσματα, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ θιγῶσιν αἱ χορδαὶ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Ἀμερικανικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἡ πραγματικὴ διαχείρισις τοῦ δοθησομένου χρήματος. Νομίζω ὅτι, ἂν δὲν ἐκτελέσωμεν μίαν τοιαύτην κίνησιν, παραπλεύρως ἢ καὶ πρὸ τῆς ὁποίας πιθανῶς ὁ κ. Βενιζέλος νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκμαιεύσῃ καὶ τὴν παροχὴν τῶν πιστώσεων τῶν Ἀμερικανικῶν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς λίαν ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ τόσον φλέγοντος προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι αἱ Εὐρωπαϊκαὶ ἀγοραὶ καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ δὲν εἶναι, δυστυχῶς, εὐδιάθετοι διὰ τὴν παροχὴν μεγάλου δανείου. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ ἐσωτερικός μας πολιτικὸς βίος δὲν εἶναι δυστυχῶς, ἔτι ἥσυχος, ἀλλ’ ὅτι ταράσσεται ἀπό τινος μὲ μερικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐδῶ μὲν δὲν κάμνουν καμμίαν ἐντύπωσιν, ἐκ μέρους ὅμως τῶν ἀσπόνδων μας φίλων καὶ τῶν ἀδυσωπήτων ἐχθρῶν μας ἐκμεταλλεύονται κατὰ τρόπον ἀνήθικον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος πιθανὸν νὰ συμπεριλάβῃ μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ ἄλλας προσωπικότητας αἱ ὁποῖαι νὰ γνωρίζωσι τὴν Ἀγγλικὴν καὶ αἱ ὁποῖαι δεόντως θὰ ἐκμαιεύσωσι τὴν λῆψιν τῶν χρηματικῶν ἐκείνων ποσῶν, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ριζικὴν καὶ ταχεῖαν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Πρὶν ἢ τελειώσω, κύριοι, ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς εἷς ἐκ τῶν τελευταίων πληρεξουσίων τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν κ. Μοργκεντάου καὶ τὸν κ. Κάμπελ. Μόνον ὅστις παρακολουθεῖ τὸν ξένον Τύπον θὰ ἴδῃ τὸ παμμέγιστον ἐνδιαφέρον, μὲ τὸ ὁποῖον χειρίζεται τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα ὡσανεὶ ἦτο αὐτὸς γνήσιος Ἕλλην καὶ ἐκ κληρονομικότητος εἶχε τὴν ἀγάπην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβῇ ὁ κ. Μοργκεντάου ὁπουδήποτε, νὰ τύχῃ οἱασδήποτε ὑποδοχῆς, χωρὶς νὰ γίνῃ καὶ ὁ διαπρύσιος κῆρυξ τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία περικλείει ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀείζωον καὶ ἀθάνατον, τὸ μέλλον νὰ θαυματουργήσῃ πνεῦμα. Πρὶν ἢ τελειώσω ὀφείλω ἐπίσης νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ μεγίστην προσοχὴν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ὑπολείπονται 25 ἔτι ρήτορες, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον θὰ προσφέρωσι τὰ φῶτά των ἀναλόγως τῆς μορφώσεώς των ἕκαστος, ἀναλόγως τῆς γνώσεώς των, τῆς ζωῆς τὴν ὁποίαν ἔχουσι ζήσει μὲ τοὺς πρόσφυγας καὶ τὴν δυστυχίαν των· νὰ τοὺς ἀκούσητε, κύριοι, προσεκτικῶς πάντας διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν λεχθησομένων ἐντεῦθεν θὰ γίνῃ ἓν ἀμάλγαμα, ἓν κρᾶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποκρυσταλλωθῇ εἰς τὸν ἐγκέφαλον τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν καὶ πληρεξουσίων, ὁπόθεν θὰ ἐξέλθῃ ἡ ὁριστικὴ τοῦ ζητήματος λύσις καὶ θὰ εὑρεθῶσι τὰ μέσα. Καθ’ ἡμᾶς ἐκ τῶν προσφύγων καὶ διὰ τῶν προσφύγων πρόκειται νὰ ἔχωμεν τὴν νέαν Ἑλληνικὴν ἀναδημιουργίαν, τὴν μέλλουσαν ἀσφαλῆ νέαν Ἑλληνικὴν Ἀναγέννησιν. Ἡ διασταύρωσις τοῦ αὐτόχθονος Ἕλληνος πρὸς τὸν πρόσφυγα θὰ παραγάγῃ προσεχῶς θαύματα. Ὁ πρόσφυξ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, μόνος ἐξ ὅλων τῶν περὶ αὐτόν, ἐπέζησε καὶ ζῇ, διότι ἦτο ὀργανισμὸς ἰσχυρὸς καὶ ἀντοχῆς μεγίστης. Ἐπέζησεν ἰσχυρός, χαλυβδωθεὶς ἐν τῇ δυστυχίᾳ, ἐν τῇ στερήσει, ἐν τῷ μαρτυρίῳ, καὶ ἑπομένως ἔχει ἐντός του ὅλην τὴν ζωήν, ὅλην τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἱκανότητα ὅλην. Καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς διασταυρώσεως τῶν δύο ἀδελφῶν καὶ διὰ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ γνωρίζετε ἀδιστάκτως ὅτι προσεχῶς, ὅπως καὶ κατὰ τὴν κλασσικὴν ἀρχαιότητα, θὰ ἔχωμεν τοὺς μέλλοντας πολιτικούς μας, τοὺς μεγαλεπηβόλους καὶ σιδηροῦς Πρωθυπουργοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὁδηγήσουν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν δόξαν καὶ τὰ μεγάλα της πεπρωμένα. Δι’ αὐτό, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ ταχέως καὶ ριζικῶς. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§351ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§352Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀπόγευμα, κ. Πρόεδρε, θὰ ἔχωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν;

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἀναφορὰς καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὰς 6 μ. μ. (Ὥρᾳ 2.45′ π. μ.)