1924.06.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68Η

Σάββατον 28 Ἰουνίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὰ πρακτικά, κ. Πρόεδρε, παραδόξως φαίνεται ὅτι μεροληπτοῦσι πάντοτε ἐναντίον τῶν πληρεξουσίων οἵτινες ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηνται εἰς τὴν πτέρυγα αὐτήν. Οἱ πρακτικογράφοι, ἐνῷ ἀκούουν τοὺς πληρεξουσίους ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας, μόνον ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας πτέρυγα δὲν ἀκούουν ἢ δὲν θέλουν ν’ ἀκούωσιν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν πρακτικογράφων εἰς τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, διότι οὐχὶ σπανίως ἐξέρχονται φράσεις ἢ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἄξιαι περιφρονήσεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς τοὺς πρακτικογράφους, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἂν ἔχετε συγκεκριμένον παράπονον, νὰ τὸ εἴπητε.

§5ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Χθὲς ὡμίλησα διὰ τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀρχιερέων καὶ διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ προσφυγικοῦ κλήρου. Οἱ πρακτικογράφοι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐτήρησαν σιγὴν ἰχθύος.

§6Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται ὅτι ὁ ἐν Πόντῳ Ἑλληνισμὸς μετὰ τοῦ ἐν Ρωσίᾳ τοιούτου ἀνήρχετο εἰς 1.590.000, ἐνῷ ἀνήρχετο εἰς 1.150.000.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· θὰ διορθωθῇ.

§8ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Συμπληρωματικῶς λέγω ὅτι χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε κάμει σχετικὴν δήλωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος—δὲν πρόκειται διὰ τὴν διακοπὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἀλλὰ διὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως—δήλωσιν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιστήσῃ διὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τὴν προσοχὴν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ἀρχιερέων, τόσον εἰς τὴν Παλαιὰν ὅσον καὶ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα, ὅπου ὑπάρχουν ἀπὸ μακροῦ χρόνου κεναὶ ἕδραι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δώσατε, παρακαλῶ, σχετικὴν σημείωσιν εἰς τὸ ἁρμόδιον γραφεῖον διὰ νὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ἡ Λέσχη τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Κυκλάδων παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ μισθοῦ των. —Ὁ ἀλληλοβοηθητικὸς Σύλλογος τῶν τραυματιῶν πολέμου αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Οἱ χαλαζόπληκτοι τῆς Κοινότητος Καλογραιῶν Τρικκάλων παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τὸ Κράτος ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν καταστροφήν των. —Οἱ ἐργοστασιάρχαι μηχανοποιήτων ὑποδημάτων αἰτοῦνται τὴν ἀναθεώρησιν τῆς διατιμήσεως τῶν γυναικείων ὑποδημάτων. —Οἱ ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς διαμένοντες Αἰτωλοακαρνᾶνες ὑποβάλλουσι ψήφισμα περὶ λήψεως μέτρων ἀποσκοπούντων εἰς τὴν ὅσον οἷόν τε ὀλιγωτέραν μετανάστευσιν τῶν Αἰτωλοακαρνάνων. —Ὁ πρόεδρος τῶν προσφύγων Χανίων παρακαλεῖ ὅπως ἀκυρωθῇ ἡ μεταβολὴ τῆς ὑπηκοότητος τῶν μέχρι τοῦδε μεταβαλόντων αὐτὴν προσφύγων. —Οἱ βιομήχανοι Μακεδονίας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς μελετωμένης ἐφαρμογῆς τοῦ ὀκταώρου τῆς ἐργασίας. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν ΤΤΤ Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως βελτιωθῇ ἡ θέσις τῶν ὑπαλλήλων. —Ὁ Δ. Σταθόπουλος, κάτοικος Πρεβέζης καὶ μισθωτὴς 1700 ἐλαιοδένδρων μουσουλμανικῶν, παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐξωσθῇ. —Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν παρακαλεῖ ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ προστασίας τῆς σταφίδος τὸ ἀφορῶν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν σταφιδοκιβωτίων. —Οἱ ἀπολυθέντες ἔφεδροι ζητοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον. —Ἡ πρόσφυξ Ἀθηνᾶ Νικολαΐδου παρακαλεῖ ὅπως τῇ χορηγηθῇ τὸ ἐπίδομα, ἀπὸ τριῶν μηνῶν καθυστερούμενον. —Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ναυπάκτου αἰτεῖται ὅπως διὰ νόμου καθιερωθῇ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἡ κυριακὴ ἀργία. — Ὁ Βασίλειος Κοντόπουλος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης, ἥτις τὸν ἠμπόδισεν εἰς τὸν θερισμὸν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀγορασθέντων μουσουλμανικῶν σπαρτῶν. — Ὁ Σύνδεσμος δημοσίων ὑπαλλήλων Σουμπούκου ζητεῖ τὸν κανονισμὸν τοῦ μισθοῦ των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαριθμητικοῦ συναλλάγματος. — Ἡ Κοινότης Λουτρακίου ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν διὰ τὴν μέριμνάν της ὑπὲρ αὐτῆς. — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας τμήματος ἐγκαταστάσεως συνοικισμῶν». 2) «Περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν τοπογραφικὴν ὑπηρεσίαν Ὑπουργείου Γεωργίας». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 27 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ παραχωρήσεως γηπέδων ἐν Θεσσαλονίκῃ διὰ συνοικισμὸν Ποντίων». 4) «Περὶ μέτρων ἐνισχύσεως τοῦ εἰς τὸν ἀγροτικὸν Ἐποικισμὸν ἀσχολουμένου προσωπικοῦ δικαστῶν καὶ γεωπόνων». 5) «Περὶ συστάσεως τμήματος Λογιστικῆς καὶ Στατιστικῆς παρὰ τῇ Διευθύνσει Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας». 6) «Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἀναγκαστικῶν συνεταιρισμῶν διαχειρίσεως συνιδιοκτησίας καὶ κοινῆς χορτονομῆς». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, Ν. Ξηρός, Λ. Κολιαλέξης, Γ. Σολδᾶτος, Κ. Ἀλαβάνος, Λ. Τυδουλάρης καὶ Α. Παπαδὰμ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Δημοσίων Ἔργων». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ.κ. Γ. Ἠσαΐας καὶ Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐκτάσεων κατὰ μῆκος τῆς κατασκευασθησομένης θαλασσίας διώρυγος μεταξὺ λιμένος Πειραιῶς καὶ Ν. Φαλήρου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως κ. Ἰω. Κούνδουρος ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐννόμου Τάξεως». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου 1787 κλπ. περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΓΡΞΕʹ καὶ ᾼΨΙʹ ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ἀπὸ 1922 νόμου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 17 Αὐγούστου 1923». 2) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων περὶ ἐκκαθαρίσεως ἐχθρικῶν περιουσιῶν καὶ συμψηφισμοῦ ἐχθρικῶν χρεῶν». — Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου 1924 ψηφίσματος περὶ καταρτισμοῦ Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν». — Ὁ πληρεξούσιος Λασηθίου κ. Μ. Καταπότης αἰτεῖται 15θήμερον ἄδειαν ἀπουσίας. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται).

§10Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§12Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ δημοσιογραφικὰ φύλλα ἀνέγνωσα σήμερον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ κατήρχοντο εἰς τὸ Φάληρον ἵνα ἐπικοινωνήσωσι μὲ τὸν κ. Μεταξᾶν, ὁ ὁποῖος τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην ἐδημοσίευσεν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχαρακτηρίζετο ὁ κ. Πλαστήρας ὡς δημιουργὸς τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Αἱ ἐφημερίδες ἔγραφον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ κατήρχοντο εἰς τὸ Φάληρον διὰ νὰ μυήσωσι τὸν κ. Μεταξᾶν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ πῶς συμβιβάζεται τὸ πρᾶγμα μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία πρὸ ἡμερῶν ἀνεκήρυξε τὸν κ. Πλαστήραν ἄξιον τῆς Πατρίδος.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε πληρεξούσιε, ἀπορῶ πῶς σεῖς, ὁ ὁποῖος διακρίνεσθε διὰ τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, πιστεύετε εἰς τὰς διαδόσεις. Ἡμεῖς ἐκαλέσαμεν τὸν κ. Μεταξᾶν καὶ τοὺς ἄλλους ἀντιπολιτευομένους διὰ νὰ τοὺς καταστήσωμεν κοινωνοὺς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς· ἑπομένως, ὅσον καὶ ἂν εἶναι οἱοσδήποτε ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀδιάλλακτος ἀπέναντι ἡμῶν, οὐδὲν θὰ μᾶς ἠμπόδιζε νὰ τὸν καλέσωμεν καὶ νὰ τῷ εἴπωμεν: Αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου καθιστῶ γνωστὸν ὅτι, ὅτε ὁ κ. Μεταξᾶς ἐκλήθη νὰ ἔλθῃ, ἔγραψεν ὅτι εἶναι ἄρρωστος καὶ δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ καὶ ὅτι, ἂν εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη, νὰ πᾶμε ἡμεῖς. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη καὶ δὲν ἐπήγαμεν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Θεολογίδης ἔχει τὸν λόγον.

§15ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν μοὶ ἐπετρέπατε, ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγα τινά.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§17ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Σήμερον εἶναι ἡ τετάρτη ἡμέρα, κ. Πρόεδρε, κατὰ τὴν ὁποίαν διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Ὡμίλησαν ἐλάχιστοι ἐκ τῶν ῥητόρων, φαίνεται δὲ ὅτι εἶναι πολὺ περισσότεροι ἐγγεγραμμένοι οἱ διατεθειμένοι νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἤκουσα τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ παρακληθοῦν οἱ περισσότεροι νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου των. Ἀλλ’ αὐτὸ οὔτε οἱ ἴδιοι, ὑποθέτω, εἶναι διατεθειμένοι νὰ τὸ κάμωσι καὶ οὔτε ἐγὼ τὸ εὑρίσκω δίκαιον, διότι θὰ ἐθεώρουν ἑαυτοὺς ἀποστερουμένους τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των καὶ διότι εἶναι πιθανὸν ν’ ἀκουσθοῦν γνῶμαι αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξετέθησαν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας νὰ κανονίζηται ὁ χρόνος τῆς ἀγορεύσεως ἑκάστου τῶν πληρεξουσίων, χωρὶς τοῦτο νὰ θεωρηθῇ οὔτε ὡς μείωσις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, οὔτε ὡς ἀπόδοσις εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα μικροτέρας σημασίας ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχει, καθόσον παρομοία ἀπόφασις εἶχε ληφθῆ ὅτε συνεζητεῖτο τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Νομίζω ὅτι χρόνος 20 λεπτῶν τῆς ὥρας θὰ εἶναι ἀρκετὸς διὰ νὰ ἐκτεθοῦν αἱ εἰδικαὶ ἀπόψεις τῶν πληρεξουσίων ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐφόσον ἀρκετὰ ἐκτενῶς ἐξετέθησαν τὰ γενικὰ ζητήματα, δύναται δέ, ἐξαιρετικῶς, τῇ ἐγκρίσει τῆς Συνελεύσεως νὰ δοθῇ ἐφάπαξ παράτασις 10 λεπτῶν εἰσέτι. Νομίζω οὕτως ὅτι θὰ δύνανται νὰ ὁμιλήσωσι τρεῖς ῥήτορες τὴν ὥραν καὶ νὰ τελειώσῃ κάπως συντομώτερον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, χωρὶς νὰ παροραθῇ ἡ οὐσία τῆς αὐστηρᾶς τηρήσεως τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς. Νομίζω ὅτι τὸ Προεδρεῖον θὰ ἔπρεπεν ἐπίσης αὐστηρότατα νὰ ρυθμίσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῶν διακοπῶν, αἱ ὁποῖαι δίδουσι συχνότατα λαβὴν διὰ παρελκύσεις τῆς συζητήσεως.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι, νομίζω, καὶ δικαία καὶ σκόπιμος. Οὐδεὶς βεβαίως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιθυμῇ νὰ παρεμποδισθῇ ὁ λόγος προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάχρησιν ἡ ὁποία ἔγινε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ τὸ εἰκοσάλεπτον χρονικὸν διάστημα, διότι ἀρκεῖ ὁ ἀγορητὴς νὰ εἴπῃ πράγματα νέα. Διότι, ἂν πρόκειται ὁ ἀγορητὴς νὰ ἐπαναλάβῃ τὰ ἴδια πράγματα, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν δὲν προάγεται. Ἐλπίζω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι ἀντιπρόσωποι τῶν προσφύγων δὲν θὰ ἔχωσιν ἀντίρρησιν εἰς τὸν περιορισμὸν αὐτὸν τοῦ χρόνου τῆς ἀγορεύσεως. Ἂν ὅμως φανῇ ὅτι ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ παρουσιάσῃ τι ὑπὸ νέαν μορφήν, ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ ἀρνηθῇ νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν, νὰ ἐπιτρέψῃ ἐπιμήκυνσιν τῆς ἀγορεύσεως. Αὐτὸς εἶναι αὐτοπεριορισμός, ὁ ὁποῖος σκοπὸν ἔχει νὰ προαγάγῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Λοιπὸν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συναδέλφου.

§19Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἔχω νὰ παρατηρήσω τοῦτο, ὅτι δὲν διεξάγεται κανονικῶς ἡ συζήτησις, διότι κατὰ τὴν τακτικὴν ἡ ὁποία ἐτηρήθη λόγῳ τῆς σειρᾶς τῆς ἐγγραφῆς τῶν κυρίων πληρεξουσίων παρετηρήθη ὅτι κατὰ σειρὰν λαμβάνουσι τὸν λόγον οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι. Ἐκ τοῦ τρόπου δὲ τούτου γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὸ ζήτημα ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τοὺς πρόσφυγας, ἐνῷ τὸ ζήτημα εἶναι γενικόν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὅλους, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ὅτι οἱ ἄλλοι πληρεξούσιοι, τρόπον τινά, παρακολουθοῦν τὴν συζήτησιν ὑπὸ τύπον ἀγγαρείας.

§20ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχουν οἱ ἀντιλέγοντες εἰς τοιοῦτον ζήτημα, ὥστε νὰ λαμβάνουν καὶ οὗτοι ἐκ περιτροπῆς τὸν λόγον. Ἄλλως τε οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι κατέχουν περισσότερον τὸ θέμα.

§21ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ χροιά, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ν’ ἀφήσῃ πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τοὺς πρόσφυγας πληρεξουσίους νὰ διεξαγάγωσι καὶ ἀναπτύξωσι τὸ θέμα των. Εἶναι δὲ καὶ ἄλλοι τινὲς εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσι τὸ πολύτιμον τοῦ χρόνου τῆς Συνελεύσεως καὶ θὰ παρουσιάσωσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα ὑπὸ νέαν μορφήν, μὲ νέας ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι θὰ διευθετήσωσι πλήρως τὸ ζήτημα καὶ θὰ παράσχωσι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔδει νὰ τεθῇ ὡς ἀρχὴ τὸ ὅριον αὐτό, ἐπιτρεπομένου εἰς τὸν Πρόεδρον, ὅπως ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν ἂν θέλει νὰ ἐπιμηκυνθῇ ἡ προθεσμία, ἐφόσον ἡ ἀγόρευσις τοῦ πληρεξουσίου τοῦ ὁμιλοῦντος προσθέτει τι νέον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γονατᾶ ὑπὸ τὴν αἵρεσιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§23Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν οὔτε μὲ τὴν θλιβερὰν ἱστορίαν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος οὔτε μὲ τὴν ἐξέλιξιν αὐτοῦ. Θὰ περιορισθῶ ἐντὸς τοῦ πρακτικοῦ πλαισίου, τὸ ὁποῖον περιβάλλει τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, συμμορφούμενος δὲ πρὸς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως τῆς Συνελεύσεως θέλω τηρήσει πᾶσαν δυνατὴν συντομίαν. Ὡς τυγχάνει γνωστὸν εἰς πάντα, ἀπὸ ἑξαμήνου τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἀνέλαβε καὶ ἐκτελεῖ εἰδικὸς αὐτόνομος ὀργανισμός, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐκπηγάζων ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, τοῦ ὁποίου ἡ σύστασις σαφῶς διαγράφεται ἐκ τοῦ καταστατικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ παραβίασιν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Ἡ Κυβέρνησις, πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως, παρεχώρησεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δύο μεγάλας βάσεις: Πρῶτον ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσῃ πέντε ἑκατομμύρια στρεμμάτων γῆς, καὶ δεύτερον νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τὸ προσφυγικὸν δάνειον ἐξ 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν στερλινῶν. Πρὸς τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πρὸς διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, μετεβίβασε πρὸς αὐτὴν τὰς δικαιοδοσίας τὰς ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων τῶν Ὑπουργείων Γεωργίας καὶ Προνοίας, τὰς ἐχούσας σχέσιν μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δεύτερον ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως πάντα τὰ μέτρα γενικῆς φύσεως ἐποικισμοῦ καὶ τρίτον μετεβίβασεν ἁπάσας τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως καὶ ἐν γένει πᾶσαν κρατικὴν ὑπηρεσίαν σχετιζομένην μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Διὰ τῶν πράξεων τούτων ἡ μὲν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπεξενώθη τελείως τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀνέλαβε μονοπωλιακῶς τὸ ἔργον τοῦτο. Συνεπῶς πᾶς ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ ν’ ἀσχοληθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅσον καὶ ἂν κλείωνται αἱ θύραι τοῦ μεγάρου τῆς ὁδοῦ Κηφισιᾶς πρὸ αὐτοῦ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι αἱ τυχὸν ἐπικρίσεις μου δὲν θ’ ἀναφέρωνται οὔτε θὰ στρέφωνται κατὰ τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, πρὸς τὰ ὁποῖα ὁμολογεῖται εὐγνωμοσύνη παρὰ πάντων τῶν προσφύγων, καὶ διὰ τὰς ὀργανώσεις τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουν, καὶ διὰ τὴν προσωπικὴν αὐτῶν δρᾶσιν καὶ αὐτοθυσίαν. Αἱ ἐπικρίσεις μου θὰ στρέφωνται ἐναντίον τοῦ ὑπαλληλικοῦ Ἑλληνικοῦ προσωπικοῦ, οὐχὶ βεβαίως καὶ τούτου ἐν τῇ ὁλότητί του, διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι πολλοὶ τῶν ὑπαλλήλων ἔδειξαν ἐξαιρετικὴν δρᾶσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἐν πρώτοις ἂς ἐξετάσωμεν πῶς κατηρτίσθη τὸ προσωπικὸν τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς. Περὶ τῶν δύο Ἑλληνικῶν μελῶν δὲν θ’ ἀναφέρω τίποτε, διότι ἀρκετὰ σαφῶς διέγραψε τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτῶν ὁ ἐξ Ἕβρου πολιτευτὴς κ. Μανουηλίδης. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ λοιπὸν Ἑλληνικὸν προσωπικόν. Τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀπετέλεσαν πρῶτον ἀποσπασθέντες ὑπάλληλοι ἐκ τῶν Ὑπουργείων Γεωργίας καὶ Προνοίας καὶ δεύτερον νέοι τοιοῦτοι, προσληφθέντες, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐλήφθη οὐδεμία φροντὶς ὅπως προτιμηθῶσιν οἱ ἄριστοι τούτων. Αὐτὸς ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Δοξιάδης ἔλεγεν ὅτι ἀπεσπάσθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὑπάλληλοι ἐκ τοῦ Ὑπουργείου του οἱ ὁποῖοι προωρίζοντο δι’ ἀπόλυσιν ἕνεκα κλασσικῆς ἀνεπαρκείας. Ἀνώτερος ὑπάλληλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τῆς ἐνταῦθα Κεντρικῆς ὑπηρεσίας μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἐκ τῶν ὑπηρετούντων γεωπόνων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἥμισυ καὶ πλέον θεωρεῖται ἀκατάλληλον. Ὑπὸ ἔποψιν λοιπὸν προσωπικοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως προεξώφλησε προκαταβολικῶς καὶ τὴν ἀποτυχίαν της. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καίτοι ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς ἑνὸς κολοσσιαίου ὀργανισμοῦ, καίτοι προσέλαβε προσωπικὸν ἄφθονον, ἀμειβόμενον ἀριστοκρατικῶς, διαθέτουσα μεγάλα ποσά, ἐν τούτοις παρέλαβε καὶ διετήρησε τὸ αὐτὸ πενιχρὸν κρατικὸν σύστημα, χωρὶς νὰ προσθέσῃ ἢ νὰ βελτιώσῃ αὐτὸ κατά τι, τὸ ὁποῖον κρατικὸν σύστημα, ἐπιβληθὲν ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο τέλειον. Τὰ γραφεῖα Ἐποικισμοῦ, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ εἶναι τὰ πρότυπα ἐργαστήρια μεθοδικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, αὐτὰ ἀκριβῶς εἶναι ὑδοφράγματα εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Τὰ γραφεῖα Ἐποικισμοῦ διευθύνονται ὑπὸ ἑνὸς γεωπόνου, ἔχοντος βοηθοὺς δύο ἄλλους. Ἅπαντες οἱ γεωπόνοι οὗτοι ἐνεκλείσθησαν εἰς τὰ γραφεῖά των καὶ ἀσχολοῦνται εἰς γραφειοκρατικὰς ὑπηρεσίας ἢ διενεργοῦν προμηθείας ἢ διαχειρίζονται τὰ μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ τῆς ὑπηρεσίας. Εἰς τὴν διαχειριστικὴν καὶ λογιστικὴν ὑπηρεσίαν ὑφίσταται πλήρης ἀκαταστασία. Στατιστικαὶ δὲν τηροῦνται. Ἐνῷ τὰ γραφεῖα Ἐποικισμοῦ παρέχουσι μηνιαίως σιτηρὰ καὶ ἄλλα εἴδη κατ’ ἄτομον, ἀγνοοῦσι τὸν ἀριθμὸν τῶν προσφύγων τῆς δικαιοδοσίας των. Ὑπαίτιοι τοῦ δημιουργηθέντος χάσματος μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων εἶναι αὐτοὶ οὗτοι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ. Οὐδέποτε ἐπεμβαίνουσιν ἐνεργῶς πρὸς ἐπίλυσιν μικροδιαφορῶν καὶ μικροζητημάτων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται, ὁσάκις δὲ ἐπεμβαίνουσι διὰ τῶν ἀστόχων αὐτῶν ἐνεργειῶν ἐπιφέρουσι τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Καίτοι τὸ 19 ἄρθρον τοῦ καταστατικοῦ ῥητῶς ἀναγράφει ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως πρέπει νὰ διεξάγηται ὅσον τὸ δυνατὸν ἐν στενῇ συνεργασίᾳ μετὰ τῶν τοπικῶν καὶ κεντρικῶν κρατικῶν Ἀρχῶν καὶ μετὰ τῶν ὀργανώσεων, ἐν τούτοις οὐδεμία διάθεσις δείκνυται παρὰ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ πρὸς τοῦτο. Αὐτὸς ὁ κ. Δέλτας ἠρνήθη νὰ δεχθῇ πρόσφυγας πληρεξουσίους, μεταβάντας εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ δι’ ἐπείγουσαν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν, ἀφορῶσαν χιλιάδας προσφύγων τῆς Μακεδονίας. Ὁ ἴδιος ἀπέρριψε τηλεγραφικὴν καταγγελίαν Συλλόγου προσφυγικοῦ, καταγγέλλουσαν ἔκτροπα, προσθέσας ὅτι κατ’ ἀρχὴν οὐδεμίαν ὑπόληψιν τρέφει πρὸς τὰς προσφυγικὰς ὀργανώσεις.

§24ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε αὐτό, κ. συνάδελφε;

§25Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Πρὸ τριῶν μηνῶν.

§26Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Ἡ καταγγελία ἦτο σαφὴς ἐναντίον ὡρισμένου ὑπαλλήλου καὶ δι’ ὡρισμένον ἀδίκημα;

§27Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Δέλτας, καταγγελίαν τὴν ὁποίαν παρουσίασαν πρόσφυγες πληρεξούσιοι, προερχομένην ἐκ Συλλόγου προσφύγων, λειτουργοῦντος ἀπὸ διετίας εὐδοκίμως καὶ προσενεγκόντος ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας, ἀπέρριψε, προσθέσας ὅτι δὲν εἶχε κατ’ ἀρχὴν οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόληψιν εἰς τὰς προσφυγικὰς ὀργανώσεις. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἀνδρεάδου διὰ τὸ γεγονός.

§28Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περὶ τίνος Συλλόγου πρόκειται;

§29Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Περὶ τοῦ Συλλόγου Καϊλαρίων.

§30Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἴσως ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Δέλτα προκαλεῖται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐργάζεται δωρεάν.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, δὲν γνωρίζω αὐτὸ ποὺ καταγγέλλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. Δέλτας εἶναι ἓν πρόσωπον περιωπῆς, τὸ ὁποῖον δὲν προσβάλλει τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία τὸν διώρισε. Συνεπῶς εἶναι ἀμέριστος ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐν ταῖς λεπτομερείαις γίνονται σφάλματα. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὸ ἐπεισόδιον αὐτό. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐργάζεται χωρὶς οὐδεμίαν ἀμοιβὴν δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐναντίον τοῦ Συλλόγου, τοὐναντίον μάλιστα. Δὲν γνωρίζω ἂν πρέπει νὰ κατηγορῶμεν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσφέρουν πολλὰς ὑπηρεσίας καὶ οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς δεικνύουσιν ὅτι διαπνέονται ἀπὸ τὰς καλυτέρας διαθέσεις.

§32Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀρνούμεθα τὰς ὑπηρεσίας τοῦ κ. Δέλτα. Ἀλλὰ θεωροῦμεν τοῦτον οὐχὶ ἐπαρκῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Καίτοι δὲν πληρώνεται, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν αὐτό, διότι, ἂν κερδίζῃ ἡ ὑπηρεσία 10–15 χιλ. δραχμάς, ζημιώνεται ὅμως ἀπὸ τὴν ἀδράνειαν αὐτοῦ ἡ προσφυγικὴ ὑπόθεσις ἑκατομμύρια.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κάθε ἄλλο, κ. συνάδελφε, παρὰ ἡ ἀδράνεια διακρίνει τὸν κ. Δέλταν, ὁ ὁποῖος ἔχει διαπρέψει εἰς πρακτικὰ στάδια· ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἔχει ἔντονον τὴν προσοχήν του καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διαχειρισθῇ. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι, μολονότι δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἡ ὁποία διώρισε τὸν κ. Δέλταν, νομίζω ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἀνεπιτυχής. Ἀλλ’ ἂν ἔκαμε σφάλματα, τὸ σφάλλεσθαι ἀνθρώπινον εἶναι. Δὲν λέγω ὅτι εἶναι ἄπταιστος. Ἠμπορεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ διαφωνίας πρὸς τὸν κ. Δέλταν εἰς πολλὰ ζητήματα, ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ δὲν ἕπεται ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀνεπαρκής. Πρέπει νὰ εἴμεθα δίκαιοι.

§34Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δικαιοσύνην ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς καὶ νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἤθελεν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τόσον λεπτοῦ νὰ ὑπερασπίζεται πράγματα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν προσφύγων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ ὑπερασπιζώμεθα καὶ νὰ καταγγέλλωμεν. Πρόκειται περὶ περιπτώσεως ὅλως διόλου ἐξαιρετικῆς. Φαντάζομαι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπεραμύνεται τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ δανείου. Ἀλλὰ θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ ἡμεῖς, ἐν ὀνόματι τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων, ἔχωμεν ὅλως διόλου ἀντίθετον γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ὑποστηρίζομεν, στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν πραγμάτων.

§35Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Συνεχίζων λέγω ὅτι εἶναι σύνηθες τὸ γεγονός, Νομάρχαι ἢ Ὑποδιοικηταί, καλοῦντες τοὺς ἐποικιστικοὺς ὑπαλλήλους πρὸς συνεργασίαν, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 10 τοῦ καταστατικοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως πρέπει νὰ διεξάγηται ὅσον τὸ δυνατὸν ἐν στενῇ συνεργασίᾳ μετὰ τῶν Ἀρχῶν, ἐπληροφοροῦντο ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἀρνοῦνται νὰ μεταδῶσιν ἢ ἀποστέλλωσι τοὺς ἐπιστάτας των. Ἡ συμπεριφορὰ τῶν ἐποικιστικῶν ὑπαλλήλων ἀπέναντι τῶν προσφύγων εἶναι περιφρονητική, συμπεριφερομένων πρὸς αὐτοὺς ὡς πρὸς ποταπὰ ὄντα. Ἀπεπέμφθησαν πολλάκις τῶν γραφείων πρόσφυγες ἔντιμοι, οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητοι εἰς τὰς ἰδιαιτέρας των πατρίδας, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον καὶ ἀνέδειξαν Κοινότητας ὑπὸ τὴν δουλείαν τὴν Τουρκικήν. Ὡς ἐκ τῆς ὑφισταμένης ὀργανώσεως τῆς σήμερον τῶν γραφείων καὶ τῆς συνθέσεως τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ τηρουμένου συστήματος εἶναι ἀδύνατον νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων καὶ εἶναι ἀνάγκη γενικῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν γραφείων. Πρῶτον, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν γραφείων πρέπει νὰ τεθῶσιν ὄχι γεωπόνοι, ἔχοντες ἁπλῶς τὸ πτυχίον τοῦ γεωπόνου, ἀλλ’ ὑπάλληλοι διαθέτοντες ἐγκυκλοπαιδικὴν μόρφωσιν, προγενεστέραν δοκιμασίαν καὶ διοικητικὴν ἱκανότητα. Δὲν εἶναι μηχανικὴ ἐργασία ἁπλῆ ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν Τούρκων τῆς Μακεδονίας εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ ἐθνολογικὸς χαρακτὴρ δὲν μετεβλήθη τελείως. Κατὰ τὴν ἀποκατάστασιν λοιπὸν τῶν προσφύγων συμβαίνει νὰ τοποθετηθῶσι πρόσφυγες Τουρκόφωνοι ἐντὸς Βουλγαροφώνων χωρίων καὶ ἔτσι Ἕλληνες κάτοικοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐξέμαθον δύο γλώσσας ξένας, χωρὶς νὰ γνωρίζουν τὴν Ἑλληνικήν, εἰς τὰ σύνορα δὲ ἐτοποθετήθησαν Κιρκάσιοι καὶ Ἀρμένιοι. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποχωρισθῇ ἡ διαχειριστικὴ ὑπηρεσία καὶ ἡ διενέργεια τῶν προμηθειῶν ἀπὸ τοὺς γεωπόνους. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὀργανωθῶσιν εἰδικαὶ διαχειριστικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ νὰ καταρτισθῶσι στατιστικαὶ κατ’ ἐπάγγελμα, καθ’ ἡλικίας, κατὰ περιφερείας.

§36Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠξεύρετε ὅτι τὰ γραφεῖα τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν Μακεδονίᾳ μᾶς παρουσιάζουν πλήρη τελειότητα, τὴν ὁποίαν στερούμεθα εἰς τὸ κέντρον; Ὁμιλεῖτε περὶ Κιρκασίων καὶ Ἀρμενίων εἰς τὰ σύνορα, ἐνῷ γνωρίζετε ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἀκολουθουμένη πολιτικὴ εἶναι νὰ ἐγκαθίστανται οἱ ἐκ Πόντου καὶ τῶν ἄλλων μερῶν, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ζήσουν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν, ὑποθέτω ὅτι γνωρίζετε ὅτι καταβάλλεται προσπάθεια, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν χωριστὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὸ ζήτημα τῆς διαχειρίσεως ἐν τῷ συνόλῳ. Ὑπάρχουσι δὲ πλεῖστα ὅσα γραφεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθη τοῦτο ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς.

§37Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Χαίρω διὰ τὴν πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ ἀρξαμένης ὀργανώσεως γραφείων. Οἱ γεωπόνοι ὀφείλουσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ γραφεῖα τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνοικισμοὺς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος διὰ τὸ ὁποῖον ἐτάχθησαν. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ τρόπου τοῦ ἐφοδιασμοῦ τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου θὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἀνεπάρκεια τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τοὺς πρόσφυγας ἀγρότας τοὺς ἐγκατεστημένους γεωργικῶς παραχωροῦνται κατὰ μῆνα 15 ὀκ. σίτου ὡς ζωάρκεια. Ὁ σῖτος οὗτος οὐδέποτε κατωρθώθη νὰ παραχωρηθῇ κανονικῶς καὶ ἐγκαίρως μέχρι σήμερον. Τὸν παρελθόντα χειμῶνα, ὅταν τὸ θερμόμετρον ἐδείκνυε πολλὰς μονάδας ὑπὸ τὸ μηδέν, οἱ πρόσφυγες ἀγρόται παρέμενον ἐπὶ μῆνας ἄνευ σίτου. Συνέβησαν τότε τραγικαὶ σκηναὶ καὶ ἐσημειώθησαν πλεῖστοι ὅσοι θάνατοι ἐξ ἀσιτίας. Τοῦτο κατεστήσαμεν γνωστὸν καὶ εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐλάβομεν τὴν ἀπάντησιν ὅτι στεροῦνται χρημάτων, καίτοι, ὡς ἀνέφερα, μετὰ ἕξ μῆνας ὑπῆρχον χρήματα καὶ ἐκ τῆς πρώτης προκαταβολῆς τοῦ δανείου. Ἐνῷ δὲ διετείνοντο ὅτι δὲν εἶχον χρήματα οὔτε σῖτον, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατ’ ἐπανάληψιν προσεφέρθη νὰ διαθέσῃ ποσότητα σίτου ἄνευ ἀμέσου πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου, ἀλλ’ εἰς τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα οὐδ’ ἀπάντησιν ἔδιδον. Μόνον δὲ δι’ ἐπεμβάσεως προσφύγων πληρεξουσίων κατωρθώθη νὰ σταλῇ σῖτος 6 χιλ. τόννων εἰς Μακεδονίαν καὶ ὑπελείπετο νὰ σταλῇ καὶ ἑτέρα μεγαλυτέρα ποσότης, διατεθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Δυστυχῶς, ἀποτόμως ἀπεκόπη ἡ ἀποστολὴ τοῦ σίτου. Ἐζητήσαμεν ἀμέσως πληροφορίας καὶ ἐλάβομεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἀπεκόπη ἡ ἀποστολὴ τοῦ σίτου, διότι τὰ τελευταῖα σιτοφορτία ἐκρίθησαν ἀκατάλληλα πρὸς βρῶσιν αὐθαιρέτως ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης, καίτοι ὁ χημικὸς τοῦ παραρτήματος τῆς Θεσσαλονίκης ὑπέβαλε πραγματογνωμοσύνην, διὰ τῆς ὁποίας ἐβεβαίου ὅτι ὁ σῖτος εἶναι κατάλληλος πρὸς βρῶσιν. Ἐν τούτοις ὅλως ἀδικαιολογήτως καὶ περιέργως ἐπέμειναν καὶ δὲν παρέλαβον τὰ σιτοφορτία ἐκεῖνα. Ὁ σῖτος φθάσας εἰς Πειραιᾶ ἐγένετο ἀνάρπαστος ὑπὸ τῶν ἐμπόρων. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ἐπρομηθεύθη καὶ ὁ Στρατός. Ὑπάρχει ὅλη ἡ σχετικὴ ἀλληλογραφία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τῆς ὁποίας ἀντίγραφα ἔχω, ἐξ ἧς καταφαίνεται μία συστηματικὴ καὶ ἀρκετὰ περίεργος ἄρνησις πρὸς παραλαβὴν τοῦ κρατικοῦ σίτου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ πρόσφυγες, ὡς καὶ σήμερον ἀκόμη, στεροῦνται καὶ τοῦ ξηροῦ ἄρτου. Ἡ ἐπιμονὴ αὕτη ἐξηγεῖται μόνον ἐκ τοῦ ὅτι ὁ κρατικὸς σῖτος ἔθετε τέρμα εἰς τὰς προσφιλεῖς προμηθείας. Κατόπιν τῆς τοιαύτης ἀνεπαρκοῦς λειτουργίας τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι δικαία εἶναι ἡ ἐξέγερσις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, εἶναι καιρὸς δὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ 18ον ἄρθρον τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον προνοεῖ, ὅπως ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἀποστείλῃ Ἐπιτροπὴν εἰδικὴν καὶ ἐξετάσῃ κατὰ τίνα τρόπον ἐκτελεῖ τὸ ἔργον της ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἀναγκαία καὶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν διασαλευθεῖσαν πίστιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου πρὸς τὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος προΐσταται τῆς τύχης του, καὶ διὰ νὰ περιφρουρήσωμεν τὸ γόητρον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τῆς ὁποίας ἄσωτον τέκνον ἀπεδείχθη ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§39Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ μετανοεμβριανὴ Ἑλλάς, παραδοθεῖσα εἰς χεῖρας ἀνικάνων ἀρχηγῶν καὶ πολιτικῶν καὶ ἐγκαταλειφθεῖσα εἰς τὰς ἰδίας αὐτῆς δυνάμεις καὶ προσπαθείας ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ μετέβη ὡς ἐντολοδόχος τῶν Μ. Δυνάμεων, παρέστη εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀηττήτου Στρατοῦ της καὶ εἰς τὴν ἐκκένωσιν τῆς Χώρας ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας τῶν συνθηκῶν. Ἡ συμφωνία τῶν Μουδανιῶν ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς καταστροφῆς ἐκείνης, ἥτις ἔφερε τὴν Ἑλλάδα, ἀπειλουμένην νὰ ἴδῃ τὸν ἐχθρὸν εἰς τὰ Θεσσαλικὰ πεδία, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκκενώσῃ καὶ τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην, μὲ τὴν ἀπώλειαν τῆς ὁποίας τόσα ὄνειρα καὶ ἀγῶνες εὐγενεῖς ἐθυσιάσθησαν εἰς τὸν τυφλὸν κομματισμόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἀνεξήγητον Εὐρωπαϊκὸν μισελληνισμόν. Ἡ στιβαρὰ χεὶρ τοῦ Πλαστήρα καὶ τοῦ Γονατᾶ ἀπέτρεψε τὸν ἐπικρεμασθέντα τότε ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος μέγαν ὄλεθρον καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς, ἥτις διακρίνει τοὺς ἄνδρας τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἀνεπήδησεν ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ Στρατός, ἀναδείξας τὴν Ἑλλάδα παράγοντα ἐν τῇ νέᾳ καταστάσει τῶν πραγμάτων. Ἐνθουσιασμὸς μετὰ θάρρους ἐπλήρωσε τὰ στήθη τῶν φιλοπατρίδων καὶ ὅλοι ηὔχοντο ὅτι ἐγγὺς ἦτο ἡ στιγμὴ τῆς ἐκδικήσεως καὶ τῆς ἐπανόδου τῶν προσφύγων εἰς τὴν μέλλουσαν νὰ καταληφθῇ Ἀνατολικὴν Θράκην. Δυστυχῶς ὅμως καὶ τὴν φορὰν αὐτὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἐπετράπη νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν εὐθεῖαν ὁδόν. Καὶ ἀντὶ νὰ κριθῇ ὁ ἀγὼν ἡμῶν παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ Ἔβρου παρευρέθη ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς ὄχθας τῆς Λεμανῆς λίμνης, ἠναγκασμένη νὰ περιπλανᾶται εἰς τοὺς διαδρόμους ἀτερμόνων διπλωματικῶν συζητήσεων, συμπέρασμα τῶν ὁποίων ἦτο ὅτι οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης δὲν ἤθελον πλέον νὰ ἀκούσουν νὰ γίνεται λόγος περὶ νέου πολέμου καὶ ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ θυσιάσῃ τὰ ἴδια αὐτῆς συμφέροντα χάριν τῆς παγκοσμίου εἰρήνης καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἡττημένης τοῦ γενικοῦ πολέμου Τουρκίας. Ἡ Εὐρώπη, καίτοι ἠθικῶς καὶ πραγματικῶς ἡττημένη, οὐδὲν ἠννόει νὰ καταβάλῃ. Ἔπρεπεν ἡ Ἑλλὰς νὰ πληρώσῃ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὸ Στράτευμα μετ’ ἀληθοῦς ἀπογοητεύσεως ἤκουσαν τὴν περὶ εἰρήνης ἀπόφασιν ἐκείνην. Καὶ τῶν αἰσθημάτων ἐκείνων φορεῖς ὑπῆρξαν οἱ ἐκ τοῦ Μετώπου συνελθόντες εἰς Θεσσαλονίκην ἀρχηγοί, οἵτινες δὲν ἤθελον νὰ πεισθῶσιν. Εἰς πάντας ἐκείνους ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Στόλου ἀνέπτυξαν τὰς ἀντιλήψεις αἵτινες ἐκράτησαν καὶ ἤγαγον εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ ἐπιτελεσθὲν ἀποτέλεσμα, ἂν καὶ δὲν ἀπέδιδεν εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδὲν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀπώλεσεν ἢ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἤλπιζε διὰ μιᾶς ἐνόπλου ἐπεμβάσεως νὰ ἀποκτήσῃ, ἔθετε πάντως τέρμα εἰς μίαν ἐκκεντρικὴν ἐκκρεμότητα καὶ διήνοιγε τὸ στάδιον μιᾶς ἐκ θεμελίων ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Κράτους, τοῦ Στόλου, τοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς Διοικήσεως ἐν γένει.

§40Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ διοικῶ αὐτὸν τὸν Στρατόν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν συμπλήρωσιν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Στρατοῦ τότε διεφώνει πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ πρὸς τὴν ἐν Λωζάννῃ Ἐπιτροπήν. Διετύπωσε δὲ τηλεγράφημα ἐκφράζον τὴν λύπην του εἰς ἀπάντησιν τῶν συγχαρητηρίων, διότι ἐφρόνει καὶ φρονεῖ ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα δὲν τὰ διεχειρίσθη ὡς ἔδει ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Λωζάννης. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω νὰ χυθῇ φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν Λωζάννῃ διεχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν καλῶς. Νὰ ἐξετασθοῦν πάντα τὰ θέματα καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἐξακριβωθοῦν αἱ εὐθῦναι καὶ ἀποδοθοῦν τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι. Νὰ ἐξακριβωθῇ πρὸ παντὸς ἂν ὄντως ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Λωζάννης ἐνίκησε διπλωματικῶς ἤ, ὡς ἡμεῖς ἰσχυρίσθημεν, ὑπέστη μίαν ἐπονείδιστον διπλωματικὴν ἧτταν.

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διερμηνεύετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου;

§42Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι· ἀλλὰ ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Στρατοῦ ἐκείνου λέγω τὴν γνώμην μου.

§43Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Οὐδέποτε ἡ ἀνθρωπότης παρέστη πρὸ τοῦ ἐκπληκτικοῦ φαινομένου κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκ δύο ἀντιμαχομένων στρατοπέδων οἱ ἡττημένοι τοῦ πολέμου νὰ ἐξέρχωνται οἱ μᾶλλον ὠφελημένοι καὶ νὰ ὑπαγορεύουν τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης. Ἡ ἀθέτησις τῶν διακηρυχθεισῶν ἀρχῶν ὑπὸ τῶν Μ. Δυνάμεων, ἀρχομένου καὶ διαρκοῦντος τοῦ γενικοῦ πολέμου περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν λαῶν, συμφώνως μὲ τὰ δικαιώματα νὰ διαθέτωσι τὴν τύχην των, καὶ ἡ ἀπάρνησις ὅλων ἐκείνων τῶν ἄρθρων τῶν Συνθηκῶν διὰ τῶν ὁποίων εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἔξωσις τῶν Τούρκων ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἔμελλον νὰ διδάξωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὰς Κυβερνήσεις αὐτοῦ περὶ τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἀντὰντ καὶ ὅτι ἐν ἐνδεχομένῃ ἀναθεωρήσει τῶν Συμμαχιῶν ἔπρεπε νὰ καταβληθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι προσπάθειαι πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν μικρῶν λαῶν ἀπέναντι τῶν αὐθαιρεσιῶν τῶν ἰσχυρῶν. Μία τοιαύτη εἰρήνη ἔφερε τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολὴν εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ὁ καθεὶς νὰ ἑτοιμάζηται ὡς ἐπὶ νέῳ πολέμῳ. Διὰ τὴν Ἑλλάδα, πλὴν τῶν ἄλλων συμφορῶν, ἠνοίγετο καὶ ἡ πληγὴ τοῦ προσφυγισμοῦ. Ἡ Θράκη, τῶν κατοίκων τῆς ὁποίας ἡ ἔξοδος, ἡ μεγαλειώδης ἐν τῇ τραγικότητι, διετράνωσε τὸ συνέχον αὐτοὺς αἴσθημα πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα, θὰ καλῇ εἰς ἐκδίκησιν. Ὁ Θρᾳκικὸς λαὸς διαμαρτύρεται διὰ τὸν στραγγαλισμὸν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καὶ οὐδέποτε θ’ ἀναγνωρίσῃ τὴν Συνθήκην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὡς μίαν ἀνακωχήν, ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τῆς βίας τῶν περιστάσεων. Οἱ Θρᾷκες ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος καὶ ἂν εὑρίσκωνται, πρὸς τὴν Θράκην θὰ ἔχουν ἐστραμμένον πάντοτε τὸ βλέμμα καὶ τὸν νοῦν, διότι εἶναι δι’ αὐτοὺς ἡ πλήρης ἀναμνήσεων ἰδιαιτέρα πατρίς, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν. Ἡ Χώρα αὕτη, ἔχουσα ἔκτασιν ἴσην περίπου πρὸς τὴν Πελοπόννησον, ὑπῆρξε μετὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἓν τῶν πολυτιμοτέρων τμημάτων τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, οὐ μόνον διὰ τὴν ἀκραιφνῆ φιλοπατρίαν τῶν κατοίκων της, ἀλλὰ καὶ διότι διήνοιγε τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καθιστῶσα τὴν Ἑλλάδα κυρίαρχον τῶν θαλασσῶν καὶ τῶν δύο ἠπείρων μετὰ τῶν στενῶν των. (Χειροκροτήματα). Ἔχουσα κλῖμα εὐκραὲς καὶ ἐκτάσεις πλουτοφόρους ἔλυεν οὐ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Πόντου ἀδελφῶν προσφύγων καὶ τῶν μελλόντων νὰ κατέλθωσιν ἐκ Βουλγαρίας τοιούτων, δυνάμει τῆς Συνθήκης τοῦ Νεϊγῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς σιταρκείας τῆς Ἑλλάδος. Ἀρκεῖ ν’ ἀναφέρω ὅτι κατὰ τὰ ἔτη τῆς Ἑλληνικῆς κατοχῆς ἡ Ἀνατολικὴ Θράκη ἀπέδωκε, παρ’ ὅλον τὸν προηγηθέντα ἐκτοπισμὸν τῶν κατοίκων της κατὰ τὸν γενικὸν πόλεμον καὶ τὴν ἀτελῆ καλλιέργειαν, διὰ μὲν τὸ ἔτος 1920 δρ. 25 ἑκατομ., διὰ τὸ ἔτος 1921 δρ. 54 ἑκατομ. καὶ διὰ τὸ ἔτος 1922 δρ. 125 ἑκατομ. ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἡ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐσοδεία ἀπέφερε 500 ἑκατ. ὀκάδας δημητριακῶν καρπῶν. Καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι 60 ἑκατομ. ὀκάδες δημητριακῶν ἀρκοῦσι μηνιαίως διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος, ἕπεται ὅτι διὰ μικρᾶς ἐντατικῆς καλλιεργείας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὰ 720 ἑκατομ. ἐτησίως διὰ τὴν σιτάρκειαν τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ ἔχωμεν περίσσευμα ἐκ τῆς καλλιεργείας Μακεδονίας, Θεσσαλίας καὶ τῶν Νήσων, πρὸς ἐξαγωγήν. Οὕτω θὰ ἐλύετο καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ συναλλάγματος, δεδομένου ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνικοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπανᾶται διὰ τὴν εἰσαγωγὴν δημητριακῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὴν ἀπώλειαν τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης ἐπηκολούθησε, δυστυχῶς, ἡ ἀπώλεια καὶ ἑνὸς ἄλλου τμήματος, τοῦ τριγώνου τοῦ Καραγάτς, πολυτίμου τμήματος οὐ μόνον διότι τυγχάνει τὸ κέντρον τῶν σιδηροδρόμων Θράκης, καὶ τοῦ ἑνοῦντος τὴν Κωνσταντινούπολιν μετὰ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ διότι ἔθετε τὸν ἕνα πόδα τῆς Τουρκίας ἐπὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης. Κατόπιν ὅλων τούτων, κύριοι, οὐδεὶς Ἕλλην ὀφείλει νὰ λησμονῇ τοὺς λόγους τοῦ κ. Λόϋδ Τζώρτζ, τονίσαντος ὅτι ἐν τῇ ἀνασκοπήσει τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας δὲν ἔβλεπεν οὐδεμίαν ἄλλην ἡμέραν, πλὴν τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τόσον ἀποφράδα, ὅσον ὑπῆρξεν ἡ 1η Νοεμβρίου. Ποίας ἐθνικὰς αἱμορραγίας ὑπέστη ἐκ τούτου ὁ Ἑλληνισμός, τὴν ἀπάντησιν μᾶς δίδουν μερικοὶ ἀριθμοί. Πλὴν τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος φωνάζουν οἱ τάφοι ἑνὸς ἑκατομμυρίου μαρτύρων, κατοίκων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τοῦ Πόντου καὶ τῆς Θράκης. Παρεδόθησαν εἰς τὸν ἐχθρὸν 4 στρατηγοί, 400 ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, 1900 κατώτεροι καὶ 52 χιλ. ὁπλῖται. Πλὴν τούτου ἔχομεν 45 χιλ. νεκρούς, τραυματίας καὶ ἀναπήρους. Τὸ εἰς χεῖρας τοῦ ἐχθροῦ περιελθὸν ὑλικὸν ἀνήρχετο εἰς τὴν ἀξίαν ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν. Πλὴν τούτου εἴχομεν ἡμερησίαν δαπάνην δύο ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὑπὲρ τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων, τῶν θυμάτων τῆς καταστροφῆς. Καὶ χωρὶς νὰ ἀναφέρω τὸ ἀφάνταστον ποσὸν τῶν 20 δισεκατομμυρίων φρ. χρυσῶν τῆς κεφαλαιοποιημένης ἀνθρωπίνης ζωῆς ἑνὸς ἑκατομμυρίου σφαγιασθέντων καὶ τὴν ἀκίνητον περουσίαν 500 ἑκατομ. λιρῶν Ἀγγλίας ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ, ἀναλογίζομαι τὰς ἀπολεσθείσας ἐκτάσεις γαιῶν, ἐν Θράκῃ μὲν ἀνερχομένας εἰς 27 ἑκατομ. στρεμμάτων μετὰ 300 χιλ. Ἑλλήνων κατοίκων, ἐν δὲ τῇ ζώνῃ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν εἰς 17 ἑκατομ. στρεμμάτων μετὰ 700 χιλιάδων Ἑλλήνων. Εἶναι βέβαιον ὅτι πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἀνθρώπων, ὑφ’ οὓς ὅρους γνωρίζομεν, ὡδηγήθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ ἐλευθέρου τῆς Πατρίδος. Ἠγέρθη, κύριοι, μία συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι κατέφυγον ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Κατὰ μίαν στατιστικὴν 786.430 προσφύγων κατέφυγον εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατ’ ἄλλην 1.360.000. Κατά τινα διακήρυξιν τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἐν Ἑλλάδι περὶ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος ἔτους εὑρίσκοντο μετὰ τῶν μελλόντων 150.000 προσφύγων νὰ ἔλθωσιν ἐξ Ἀσίας καὶ 60.000 Ἀρμενίων, οἱ ὁποῖοι ἤδη εὑρίσκονται ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ὅλοι οἱ πρόσφυγες ἀνέρχονται εἰς 1.136.000. Μία ἔκθεσις στατιστικῆς τοῦ ταγματάρχου κ. Ντάβινσον ἐνέχει πολλὴν σημασίαν, ὥστε νὰ κάμω ἰδιαίτερον λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἐκθέσεως τοῦ ταγματάρχου κ. Ντάβινσον, ὁ ὁποῖος ὡς μέλος τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ ἀκόλουθος τῆς ὀργανώσεως τῆς Νήαρ Ἤστ Ρελήφ, προσέφερε πολλὰς ὑπηρεσίας ὑπὲρ τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων ἀνὰ τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀνεγνώσθη εἰς μίαν Διάσκεψιν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνῆλθεν ἐν Γενεύῃ κατὰ παράκλησιν τῆς Ἑλβετικῆς Κυβερνήσεως ἀπευθυνθεῖσαν εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις καὶ εἰς τὰς φιλανθρωπικὰς Ἀμερικανικὰς ὀργανώσεις τῆς Ἐγγὺς Ἀνατολῆς. Εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν ταύτην συνεζητήθησαν ζητήματα μεγίστου καὶ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος περιθάλψεως καὶ ὑγιεινῆς, ἑπομένως καὶ προσφυγικὰ ζητήματα. Πρόεδρος τῆς Διασκέψεως ἐκείνης ὑπῆρξεν ὁ περιοδεύων τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐκ τῶν γνωστῶν φιλανθρώπων κ. Βυκερέκ. Εἰς τὴν ἰδίαν Συνδιάσκεψιν ὡμίλησαν περὶ τῶν Ἑλληνικῶν προσφυγικῶν ζητημάτων ὁ δόκτωρ Κέννεδυ, τῆς Βρεττανικῆς Περιθάλψεως τῶν Παίδων, καὶ ὁ κ. Τζάκουϊθ, ἀντιπρόσωπος τῆς Νήαρ Ἤστ Ρελήφ καὶ ὁ κ. Σὰρλ Μόρρις, ἐκ θερμοῦ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὴν Ἑλλάδα, μέγας φιλέλλην καὶ φιλάνθρωπος. Εἰς τὴν ἰδίαν Συνδιάσκεψιν ἔλαβε μέρος καὶ ὁ συνταγματάρχης κ. Πρόκτερ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀντιπρόσωπος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰσηγητὴς τοῦ προσφυγικοῦ δανείου πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἐν τῇ Συνδιασκέψει, ἥτις διήρκεσε 4 ἡμέρας, ἀφιερώθησαν δύο συνεδριάσεις ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία διὰ τὸ προσφυγικὸν δάνειον καὶ ἡ ἄλλη διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν. Ἡ Διάσκεψις, μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἀπηύθυνεν ὑπόμνημα πρὸς τὰς Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης, διὰ τοῦ ὁποίου ἐφίστα τὴν ἀνάγκην, ὅπως λάβωσι μέρος εἰς τὸ προσφυγικὸν δάνειον καὶ συνεπῶς, ὅπως καταστήσωσι τὴν Ἑλλάδα αὐτάρκη διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος διὰ τὸν ἐπερχόμενον χειμῶνα. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος, κατὰ τὸν κ. Ντάβινσον, περιελάμβανεν 1 ἑκατομμύριον προσφύγων. Ἐκ τούτων 150 χιλ. ἀπέθανον κατὰ τὸν χειμῶνα τοῦ 1922 καὶ κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1923, 50 δὲ χιλιάδες μετενάστευσαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐκ τῶν ὑπολειπομένων 800 χιλιάδων, πάντοτε κατὰ τὸν κ. Ντάβινσον, 400 χιλ. κατέστησαν αὐτάρκεις, 400 χιλιάδες δὲ ἀποτελοῦνται ἐξ ἀνθρώπων γερόντων, ἀδυνάτων, ἀνικάνων, γυναικῶν καὶ παιδίων, ἐν γένει χρῃζόντων ὑποστηρίξεως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος, κατὰ τὸν κ. Ντάβινσον, περιλαμβάνει 95 χιλ. παιδία χρῄζοντα ἀμέσου περιθάλψεως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐκ τούτων πλέον τῶν 10 χιλ. ἦσαν ἐστερημένα πατρὸς καὶ μητρός, 40 χιλ. ὀρφανὰ τοῦ ἑνὸς γονέως καὶ 45 χιλ. ζῶντα πλησίον τῶν γονέων των καὶ συγγενῶν των, ἀλλὰ χρῄζοντα πάντοτε ὑποστηρίξεως. Αὐτὸς εἶναι, κύριοι, ὁ θλιβερὸς ἀπολογισμὸς τοῦ προσφυγισμοῦ, ὁ ὁποῖος, βεβαίως, συγκινεῖ τὰς καρδίας ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον δὲν πταίει εἰς τίποτε διὰ τὴν προσφυγικὴν συμφορὰν καὶ τοῦ ὁποίου τὸ μόνον σφάλμα ὑπῆρξεν ὅτι εἶχε βαθύτατα ἐρριζωμένον τὸ πατριωτικὸν αἴσθημα καὶ τὰ ὄνειρα καὶ τὰ πτερὰ ἀπέραντα. Δὲν πταίει τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ οἱ κακοὶ αὐτοῦ ὁδηγοί. Ἀλλ’ ὁ προσφυγικὸς κόσμος, λαὸς ὁλόκληρος, ὅστις διὰ τῆς μεθοδικῆς του ἐργασίας εἶχε κινήσει τὸν θαυμασμὸν τοῦ κόσμου, σήμερον πάσχει, ὑποφέρει καὶ καταστρέφεται διὰ τὰς ἀνομίας τῶν ἄλλων. Πῶς ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθῇ μία τοιαύτη κατάστασις; Βεβαίως διὰ μιᾶς γενναίας ἐνεργείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ εἰς μέτρα προσωρινῆς ἀνακουφίσεως. Τὰ μεγάλα καὶ ἡρωϊκὰ φάρμακα, ὅπως λέγουσι καὶ οἱ ἰατροί, ἔπρεπε καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν νὰ μὴ μείνωσιν ἄνευ ἐφαρμογῆς. Οἱ λόγοι μου οὗτοι, κύριοι, ἀπορρέοντες ἐκ τῆς συντόνου παρακολουθήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, συμφωνοῦν πρὸς τὰς γνώμας ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν πραγματευθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ Τύπου τῆς Θεσσαλονίκης. Ὁ κ. Γούϊς, Πρόεδρος τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Ἀμερικανικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, δαπανήσας 3.000.000 δολλαρίων, ἤτοι 200.000.000 περίπου δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θρᾴκῃ προσφύγων, ἐτόνισεν, ἐπὶ τῇ ἀναχωρήσει του πέρυσιν ἐξ Ἑλλάδος, τὸ βαρὺ καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου διὰ τὴν μέριμναν τῆς στεγάσεως αὐτοῦ, τῆς ἐξευρέσεως ἐργασίας καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν πολὺ πρὸ τῆς ἐπελεύσεως τοῦ χειμῶνος, διὰ τὴν τοιουτότροπον περίσωσιν 40–50% ἐκ τῶν προσφύγων. Ὁ εὐγενὴς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀμέριστον θὰ ἔχωμεν ἡμεῖς πάντοτε τὴν εὐγνωμοσύνην διὰ τὰς εὐγενεῖς διαθέσεις τῶν τέκνων της, δὲν παρημέλησε νὰ ἐξάρῃ τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας θὰ συνήντα πάντοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐπιλύσει ἑνὸς τοιούτου προβλήματος, δυσχερείας προερχομένας οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ ἀδυνάτου τῆς παλιννοστήσεως τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν δυσκολίαν περὶ τὴν ἐξεύρεσιν χρήματος. Διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου προσώπων εἶναι κολοσσιαῖον καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ γεννᾷ ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ Ἔθνος ὥς τε κοινωνίαν καὶ ὡς ἄτομα. Ὅτι ἡ ἀποκατάστασις ἑνὸς τόσου κόσμου ὀφείλει νὰ εἶναι ἐποικισμὸς καὶ οὐχὶ μετακίνησις καὶ συσσώρευσις ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἑνὸς συρφετοῦ, ἑνὸς ἀνθρωπομαζώματος ἀδρανοῦντος, ἀλλ’ ἑνὸς πληθυσμοῦ ἐργαζομένου ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Καὶ ὅπως εἶπεν ὁ κ. Γούϊς «κινουμένου διὰ τῆς ἐξευρέσεως ἐργασίας καὶ διὰ τῆς ἐπιδόσεως πρὸς παραγωγὴν ἐργασίας». Οἱ λόγοι οὗτοι, κύριοι, πείθουσι πάντα Ἕλληνα, ὁπουδήποτε εὑρισκόμενον, πόσον εἶναι βαρὺ τὸ καθῆκον ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουσιν εἰς τοὺς ὤμους των τὴν ἐπίλυσιν ἑνὸς τοσοῦτον δυσκόλου προβλήματος. Ἡ Ἑλλάς, διατελέσασα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ὑπὸ τὸ βάρος μιᾶς ἐμπολέμου καταστάσεως, καμφθεῖσα οἰκονομικῶς καὶ στρατιωτικῶς καὶ σπαραχθεῖσα ἐσωτερικῶς, δὲν ἦτο ἑτοίμη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν λύσιν ἑνὸς τοιούτου προβλήματος. Πόσον ἡ Ἑλλὰς ἦτο παρεσκευασμένη νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἓν τοιοῦτον ζήτημα ἀποδεικνύει ἡ ἀπόπειρα μιᾶς προγενεστέρας ἐγκαταστάσεως 150 χιλιάδων προσφύγων Καυκασίων, Ποντίων καὶ ἐκ τῆς Νοτίου Ρωσίας καὶ Βουλγαρίας, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲ 10% παραμένουσι σήμερον ἐν τῇ ζωῇ. (Χειροκροτήματα). Ἐξετάσωμεν, κύριοι, πῶς ἔγινεν ἡ ὀργάνωσις τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ἡ ἀποκατάστασις, κύριοι, τῶν ἀστῶν καὶ ἀγροτῶν προσφύγων ἀνετέθη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὑπὸ τὸν κ. Σίδερην καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως ὑπὸ τὸν κ. Δοξιάδην. Πληθὺς Διαταγμάτων, Νομοθετικῶν, Ἐπαναστατικῶν, Βασιλικῶν, οἷα τὰ «περὶ ἱδρύσεως ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ ἐν Μακεδονίᾳ», «περὶ παρατάσεως τοῦ νόμου περὶ τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων Χωρῶν» (Νόμ. ͵ΔΡʹ—͵ΔΑʹ), «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας καὶ ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ», «περὶ ἐπιτάξεως ἐν Μακεδονίᾳ πρὸς στέγασιν καὶ ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων», «περὶ φορολογίας προσθέτου καπνῶν εἰς φύλλα ὑπὲρ τῆς ὑγιεινῆς καὶ στεγάσεως τῶν προσφύγων» δὲν συνετέλεσαν ὑπὲρ τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ προσφυγικοῦ, ἀλλ’ ἴσως οὐδὲ ὑπὲρ τῆς προσωρινῆς τοποθετήσεως τοῦ ζητήματος, παρ’ ὅλας ἴσως τὰς ἀντιρρήσεις, ἀλλὰ καὶ παρὰ τὴν δαπάνην πλέον τῶν δύο δισεκατομμυρίων δραχμῶν εἰς χρῆμα καὶ εἰς εἴδη, τὰ ὁποῖα διετέθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἔχω μίαν στατιστικὴν δαπανῶν, ἡ ὁποία, βεβαίως, ὑπόκειται εἰς ἐξακρίβωσιν, ἀλλὰ ἡ ὁποία πάντοτε δεικνύει τὸ ὀλιγώτερον τῶν δαπανηθέντων. Κατὰ τὴν στατιστικὴν αὐτὴν ὑπάρχουν ἔξοδα στεγάσεως ἀστικῆς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀνερχόμενα εἰς 165 ἑκατομμύρια. Ἐξ ἐπιτάξεων στρατιωτικῶν ζώων, διανεμηθέντων εἰς πρόσφυγας, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου, εἰς 100 ἑκατομμύρια, ἐξ ἄλλων ἐπιτάξεων ἕτερον σπουδαῖον ποσόν. Ἀκολούθως ἔχομεν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατέβαλον αἱ φιλανθρωπικαὶ ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐμνήσθην καὶ προηγουμένως, μόνον τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ μέχρι τέλους τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀνήρχοντο εἰς 200 ἑκατομμύρια. Προσθέσατε καὶ 200 ἑκατομμύρια τῶν ἄλλων ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι πάμπολλαι καὶ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι μέχρι τέλους τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀνήρχοντο εἰς 400 ἑκατομμύρια. Ἀκολούθως ἔχομεν ἐκ τῆς προκαταβολῆς ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν Ἀγγλίας τοῦ δανείου δαπάνην 206 ἑκατομμύρια δραχμῶν δι’ ἔξοδα ἀγορᾶς καὶ διανομῆς, εἰς ζωάρκειαν, εἰς συντήρησιν κτηνῶν, εἰς προμήθειαν κτηνῶν, σπορᾶς, ἀρότρων, σκηνῶν κλπ. Καὶ ἀκολούθως ἔχομεν δαπάνας τῆς περιθάλψεως εἰς ἐπιδόματα, φάρμακα, ξένας ἀποστολάς, καταπολέμησιν λοιμωδῶν νόσων, μετακίνησιν προσφύγων, μισθοὺς προσωπικοῦ κλπ. διὰ μὲν τὸ ἔτος 1922 μέχρι Ἀπριλίου τοῦ 1923 τὸ ποσὸν τῶν 129 ἑκατομμυρίων, διὰ δὲ τὸ διάστημα ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1923 μέχρι τῆς 7ης Ἰανουαρίου τοῦ 1924 ἄλλα 230 ἑκατομμύρια. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον τὸ συντελεσθὲν κατὰ τὸ διάστημα τῶν δύο ἐτῶν δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τοὺς πόθους τῶν προσφύγων, πρὸς τοὺς πόθους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὰ δαπανηθέντα ποσὰ τῶν δύο καὶ πλέον δισεκατομμυρίων. Τοῦτο τὸ ἀποδίδω εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν κατεβλήθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ πρόνοια νὰ τεθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος θὰ συνεκέντρωνεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ προσόντα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν καὶ ὅτι ἀπετύχομεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀπετύχομεν, διότι δὲν κατενοήσαμεν καὶ τότε, ἀλλὰ καὶ τώρα ἀκόμη, ὅτι τὰ μεγάλα κοινωνικὰ προβλήματα δὲν λύονται διὰ τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ διὰ τῶν ἐκτάκτων φυσιογνωμιῶν. Ὅτι οἱ ἔξοχοι ἄνδρες, ὡς διανοούμενοι, ἠδύναντο νὰ καθοδηγῶσι τὰ πλήθη εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις. Διὰ πᾶσαν ἄλλην Χώραν, ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὕπαρξις ἑνὸς τοιούτου προβλήματος θὰ ἐπέβαλλε τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς εἰδικοῦ Ὑπουργείου μεθ’ ἑνὸς Ὑφυπουργείου ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μεγαλύτερον κέντρον τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ἔμπεδον στρατόπεδον, καὶ εἰς αὐτὸ θὰ ἐπεστρατεύοντο ἄνδρες ἐπιθυμοῦντες καὶ φιλοδοξοῦντες νὰ συνδέσωσι τὸ ὄνομά των μὲ τὴν λύσιν τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος καὶ νὰ ἀφιερώσωσι τὴν ζωήν των, ἐν ἀνάγκῃ, ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ θὰ ἐτίθετο ἀνὴρ ὁ ὁποῖος θὰ εἶχεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ προσόντα τὰ ἀπαιτούμενα δι’ ἕνα τοσοῦτον σοβαρὸν ἀξίωμα, καὶ διὰ τῶν ὁποίων θὰ προσείλκυε τὴν ἀγάπην καὶ ἐκτίμησιν τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων, τῶν προσφύγων. Κατέχων τὸ μέτρον τῶν ἀπαιτουμένων γνώσεων τῶν τοπογραφικῶν, τῶν ὑγειονομικῶν, τῶν κλιματολογικῶν, θὰ ἦτο γνώστης ἀκόμη τῶν ἠθῶν καὶ ἐθίμων καὶ τῆς γλώσσης τῶν κατοίκων τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, ὅπου εἶναι τὰ μεγάλα κέντρα εἰς τὰ ὁποῖα συρρέουν οἱ πρόσφυγες. Τουναντίον παρ’ ἡμῖν τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐξητάσθη σοβαρῶς καὶ παρῆλθον διάφοροι δοκιμασθέντες καὶ ἐρχόμενοι καὶ παρερχόμενοι καὶ πλῆθος ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐρασιτέχναι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐμπειρισταί. Ὑπῆρξε δέ, δυστυχῶς, ὅπως ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ ἐξακριβώσωμεν, στρατιὰ ὁλόκληρος ἀνθρώπων ἐκμεταλλευτῶν καὶ ἀπὸ πειράματος εἰς πείραμα ἐγένετο ἀνάγκη νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὰς σκέψεις μας καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, φαινομενικῶς μὲν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν χρημάτων, πραγματικῶς δὲ διὰ τὴν ἀνικανότητα νὰ διαχειρισθῶμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγω Οὕτω κατελήξαμεν εἰς τὴν ἀνάδειξιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐν Ἑλλάδι. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς καταθλιπτικοὺς διὰ τὸ Κράτος, ὑφ’ οὓς συνεκροτήθη αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπή. Θὰ ὁμιλήσω, κύριοι, πῶς ἔγινεν ἡ ἀποκατάστασις ἐν ἀρχῇ τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐν συντομίᾳ καὶ τῶν ἀστῶν, πῶς ὠργανώθη ὁ Ἐποικισμός. Ἡ Διεύθυνσις τοῦ Ἐποικισμοῦ ὠργανώθη δι’ ἑνὸς Διατάγματος τὸν Νοέμβριον τοῦ 1922. Ἡ πλημμελὴς σύνταξις τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, χωρίζοντος τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τὴν πολιτικὴν τῆς Μακεδονίας πρῶτον, ἡ ἀνάθεσις τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων εἰς ὑπαλλήλους καὶ ἐπιστάτας πληρωνομένους μετὰ τοῦ ἐπιδόματος μὲ 550 δραχμὰς μηνιαίως, διὰ νὰ διεξαγάγωσι τὸ ἔργον τῆς ἐπιτάξεως τῶν Μουσουλμανικῶν περιουσιῶν, συμφώνως μὲ τὸ Διάταγμα, δηλ. ἐπιτάξεις οἰκιῶν, ἐπιτάξεις κτηνῶν, ἐπιτάξεις τῶν ἐν συγκομιδῇ δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸν χειμῶνα τοῦ 1922 καὶ 40% τῶν προϊόντων κατὰ τὸ θέρος τῆς νέας ἐσοδείας τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων, ἡ ἀνάθεσις, λέγω, τοῦ ἔργου αὐτοῦ εἰς τοιαῦτα πρόσωπα μᾶς δίδει τὸ μέτρον νὰ ἐκτιμήσωμεν πῶς διεξήχθη παρ’ ἡμῖν τὸ ἔργον αὐτό, ὅπερ εἰς ἄλλας Χώρας ὀνομάζεται ἐποικισμός. Ἤρκει νὰ μεταβῇ κανεὶς εἰς πλησιόχωρα χωρία Τουρκικὰ ἐν Μακεδονίᾳ διὰ νὰ ἴδῃ πῶς γίνεται ἡ ἀποκατάστασις καὶ πῶς οἱ μὲν ἰσχυροὶ Μουσουλμάνοι ἀπέφευγον τὴν ἐπίταξιν τῶν οἰκιῶν των, οἱ δὲ δυστυχεῖς πρόσφυγες ἐσύροντο εἰς καλύβας καὶ εἰς τρώγλας ὑπὸ τὰς χειροτέρας τῶν συνθηκῶν. Διὰ τοῦ χωρισμοῦ αὐτοῦ τῆς Γεν. Διευθύνσεως τοῦ Ἐποικισμοῦ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς Ἐξουσίας ἐπήρχοντο πάντοτε διενέξεις καὶ προστριβαὶ μεταξὺ τῶν διοικητικῶν ὀργάνων καὶ τῶν ἀστυνομικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἐποικιστικῶν ἀφ’ ἑτέρου, πάντοτε, βεβαίως, εἰς βάρος τῶν προσφύγων. Καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐκκοπὴν τοῦ χόρτου καὶ τὴν διανομὴν τῶν βοσκῶν, καὶ ἕως ἐκεῖ ἀκόμη, ἔφθανεν ἡ διένεξις αὐτῶν. Καὶ συνέβη, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ὁ θερισμὸς τοῦ χόρτου καὶ νὰ ἔρχεται ὁ χειμὼν καὶ νὰ ἀποθνήσκουν τὰ ζῷα ἐλλείψει χόρτου. Εἰς τὰς Σέρρας ἡ ἀξία τοῦ χόρτου τὸν χειμῶνα εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὰς 6–8 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Μέγα μέρος τῶν ζώων ἀπέθανεν, οὐ μόνον ἐν Μακεδονίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Θράκῃ. Ὅσα δὲ εἶχον περισωθῆ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἦλθεν ἡ τάξις τῶν ὀρνέων, ἐξ ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα, ἐπιπεσόντα, τὰ ἠγόρασαν εἰς εὐτελεῖς τιμάς, δι’ εἰδικῶν ἀδειῶν, τὰ ὁποῖα ἔσπευδον οἱ χωρικοὶ νὰ πωλήσουν ἐλλείψει χόρτου, καὶ ἀπεγύμνωσαν τὸν Τόπον. Μετὰ τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς στεγάσεως τῶν ἀγροτῶν, τὸ ὁποῖον μετὰ τῆς διανομῆς γαιῶν εἶναι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, δευτερεῦον, ἀλλ’ ἐπίσης σπουδαῖον ζήτημα εἶναι ἡ παροχὴ σπορικῶν, ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἰατρικῆς περιθάλψεως. Ἐν τῷ ζητήματι τῆς στεγάσεως, ὡς βάσις ἐτέθη ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῆς ἀνοικοδομήσεως οἰκίσκων, ἀφ’ ἑτέρου δέ, ὡς εἶπον, διὰ τῆς ἐπιτάξεως τῶν Μουσουλμανικῶν οἰκιῶν καὶ τῆς συμπτύξεως κατὰ τὰ ¾ προσφύγων καὶ κατὰ τὸ ¼ Μουσουλμάνων. Παρ’ ὅλα ταῦτα τὰ μέτρα, κύριοι, καὶ τότε καὶ σήμερον μέγιστος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγροτῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται ὑπὸ στέγην, ἀλλ’ ὑπὸ σκηνάς, τὸ θέρος καιόμενοι ὑπὸ τοῦ ἡλίου καὶ τὸν χειμῶνα ἐκτεθειμένοι εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὰς βροχάς, ἄλλοι δὲ εἰς τρώγλας. Ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ Μοργκεντάου νὰ ὀνομάζῃ καὶ σήμερον τὴν κατάστασιν αὐτὴν προχειροτάτην καὶ ἐλλιπεστάτην στέγασιν ἐν τῇ γνωστῇ ἐκθέσει τῆς δευτέρας τριμηνίας τῆς διαχειρίσεώς της. Καὶ δὲν ἦτο δυνατόν, κύριοι, νὰ γίνῃ διαφορετικά. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, κατὰ Σεπτέμβριον, ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει, παρόντων ἀντιπροσώπων τῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων, ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὶ κατόπιν ἐκλεγέντες πληρεξούσιοι παρευρίσκονται καὶ ἐν τῇ συνεδριάσει ταύτῃ σήμερον, παρόντων καὶ τῶν δύο ἀξιοτίμων τότε Ὑπουργῶν, τοῦ κ. Σίδερη καὶ τοῦ κ. Δοξιάδη, ἐμελετήθη τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως. Εὑρισκόμεθα τότε εἰς τὸν Σεπτέμβριον, δηλ. εἶχε παρέλθει ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐκ τῆς μελέτης ἐκείνης τί ἀπεδείχθη; Ὅτι οὐδεμία προπαρασκευαστικὴ ἐργασία εἶχε γίνει ὅσον ἀφορᾷ τὸν προσδιορισμὸν καὶ τὴν χάραξιν τῶν συνοικισμῶν τῶν ἀγροτικῶν ἐν Μακεδονίᾳ, οὐδὲ προμήθεια ξυλείας ὑπῆρχεν, οὔτε προμήθεια κεράμων. Οὐδεὶς συνοικισμὸς ὑπῆρχε τότε ὑπὸ ἀνοικοδόμησιν καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν ἢ μόνον εἷς συνοικισμὸς ἔξωθεν τῆς Θεσσαλονίκης, ὁ τοῦ Καραμπουρνοῦ, ὅπου κατεσκευάζοντο 50 οἰκίσκοι. Μία περίφημος μειοδοσία 10.000 κυβικῶν μέτρων ξυλείας, ἡ ὁποία εἶχε γίνει εἰς τὰς 7 Ἰουλίου τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀπεδείκνυεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῇ αὕτη πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ Σεπτεμβρίου, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῇ μόλις μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς συνοικισμοὺς ἕνεκα τῆς κακοκαιρίας καὶ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Καὶ οὕτως ἀπεδείχθη ὅτι ὁλόκληρον ἔτος εἶχε παρέλθει χωρὶς νὰ γίνῃ τίποτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἱδρύσεως συνοικισμῶν. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι οἱ ἀναφερόμενοι ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων 6.120 οἰκίσκοι ἐγένοντο μετὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1923 καὶ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Αὕτη ἀνέλαβε τὸ ἔργον της ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους τούτου. Οἱ 6.120 οἰκίσκοι εἶναι ἔργον, τὸ μόνον ἔργον διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος (!!) Ἡ Ἐπιτροπὴ Μοργκεντάου ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον ἐ. ἔ. ἔκτισε περὶ τὰ 700 (!) ἀγροτικὰ οἰκήματα (!) καὶ αὐτὰ μὲ ὑλικὰ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀκόμη ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ 26 χιλ. κυβικὰ μέτρα ξυλείας καὶ 1½ ἑκατομμύριον εὐρωπαϊκῶν κεράμων πληρωθεισῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως οὐδὲν μέχρι σήμερον ὑλικὸν ἠγόρασεν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, ἐκτὸς ὀλίγων τσιμέντων. Οὔτε δι’ ἀστικὴν ἐγκατάστασιν διέθεσε τίποτε. Τὰ γενόμενα ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της ἀστικὰ ἐν Βοδενοῖς, Ξάνθῃ καὶ Ἀλεξανδρουπόλει 500 οἰκήματα τὰ ἔκτισε τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως. Τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως περιωρίσθη εἰς ἀγορὰν σιτηρῶν, κτηνῶν, ζωαρκείας, διὰ τὰ ὁποῖα διέθεσε 206.617.106 δραχ. ἐκ τῆς πρώτης καταβολῆς τοῦ δανείου. Ἐντεῦθεν δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν κατὰ πόσον εὐοδοῦται τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, ὥστε νὰ δύναται τὸ ἔργον τοῦτο νὰ χαρακτηρισθῇ σοβαρώτατον, ὡς ὠνομάσθη τελευταίως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅτι 120.000 οἰκογένειαι ἀγροτικαὶ ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅτι τελευταίως προσετέθησαν καὶ ἕτεραι 20.000 τοιαῦται, ἤτοι ἐν ὅλῳ 140.000, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι 12.000 οἰκίσκοι ἀστικοὶ καὶ ἀγροτικοὶ μέλλουσι νὰ γίνουν, δοκιμαστικῶς, ὅπως λέγει ἡ Ἐπιτροπὴ Μοργκεντάου, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχομεν ἐπιτάξει ἐν Μακεδονίᾳ 45.000 οἰκίσκους Μουσουλμανικούς, περιερχομένους εἰς τοὺς πρόσφυγας ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς, καὶ 15.000 ἐκ τῆς Δ. Θράκης, τὰς ὁποίας 15.000 οἰκίας θὰ ἀποδώσωμεν, διότι ἐν τῇ Δ. Θράκῃ οἱ Μουσουλμάνοι δὲν ἀνταλλάσσονται (ὁσονδήποτε καὶ ἂν οἱ λόγοι αὐτοὶ θεωροῦνται ὅτι δὲν συμφέρουν εἰς ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἔβρου νὰ ὁμιλῇ ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων) μᾶς ἐπιβάλλεται ν’ ἀποδώσωμεν αὐτούς, θὰ ἔχωμεν 45.000 οἰκίσκους ἐν Μακεδονίᾳ Μουσουλμανικούς, 6 χιλ. κατασκευασθέντας ὑπὸ τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ 12 χιλ. τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὑπὸ κατασκευήν, ἐξ ὧν αἱ 9 χιλ. ἀγροτικαί, θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ οἰκίσκους ἀγροτικοὺς περὶ τὰς 60 χιλ. ἔναντι 140.000 οἰκογενειῶν ἀγροτικῶν, ἤδη εὑρισκομένων ἐν Ἑλλάδι. Καὶ θὰ ἠρώτων, ὅταν διαθέτωμεν 60.000 οἰκίσκους διὰ 140.000 οἰκογενείας ἤδη ὑπαρχούσας, χωρὶς νὰ ἀναφέρωμεν ὅτι θὰ ἔλθωσιν ἄλλαι 150.000–200.000 προσφύγων, ἤγουν 50 χιλ. ἀκόμη οἰκογενειῶν—αὐτὸ δὲν τὸ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν— θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω πῶς ἐννοεῖ τόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐν τῇ διακηρύξει του κατὰ τὰ ταξίδιά του ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην ὅτι ἐλπίζει, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων θὰ ἐλύετο εἰς τὸ τέλος Σεπτεμβρίου ἤ, ὅπως διεκήρυξε καὶ ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης πρὸ ἡμερῶν, ὅτι θὰ ἐλύετο μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου; Σημειῶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐκ τῶν 12 χιλ. οἰκίσκων προκηρύσσει διὰ 3 χιλιάδας μειοδοσίαν τὴν 2αν Ἰουλίου.

§44Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν νομίζετε ὅτι ἐγὼ ἠμποροῦσα νὰ προβῶ εἰς διακηρύξεις καὶ προκηρύξεις, ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δύναται νὰ λυθῇ μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου, κάμνετε λάθος, διότι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα 4–5 μηνῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπομεν εἶναι ὅτι μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου θὰ εὑρεθῇ ἡ βάσις καὶ θὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς στέγης, οὐχὶ ὅμως ἐν τῷ συνόλῳ.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τί ἐννοεῖτε μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου;

§46Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ τὸ ζήτημα τῆς στέγης εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐργασία, ὅπως ἐξακολουθεῖ σήμερον, θὰ κατορθώσωμεν πρὸ παντὸς τὰ 20% τῶν προσφύγων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν Μακεδονίᾳ, ἀστέγων—καὶ ὅταν λέγω ἀστέγων ἐννοῶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτω ἀπὸ τὰς σκηνάς, μέσα εἰς τὰ τζαμιά, δηλαδὴ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν μέρος διὰ νὰ ἐργασθῶσιν—αὐτοὺς θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τοὺς στεγάσωμεν.

§47Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ. Τὰ 20% εἶναι ἄστεγοι.

§48Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σήμερον εἶναι ἄστεγοι.

§49Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ. Εἴπατε 20% ἐκ τῶν ἀστέγων.

§50Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ κόσμου τῶν ἀστέγων. Σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔχω, ἀνέρχονται ἐπὶ τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ κόσμου ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θρᾴκῃ εἰς 20%. Αὐτοὺς τοὺς 20% θὰ κατορθώσωμεν νὰ τοὺς βάλωμεν ὑπὸ στέγην. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ὑπάρχοντος τοῦ προσφυγικοῦ καὶ ὄχι περὶ τῶν 150.000 αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλθωσιν. Ἡ Ἀχίλλειος πτέρνα τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους περιμένομεν.

§51Γ. ΡΟΥΣΣΟΣ. Καὶ πιστεύετε ὅτι θὰ ἔχετε ὑπὸ στέγην 150.000 προσφύγων;

§52Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θρᾴκην. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὰ οἰκήματα τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐν Ἠπείρῳ καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, μὲ τὴν ἐργασίαν δὲ ἡ ὁποία γίνεται θὰ κατορθώσωμεν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου νὰ στεγάσωμεν αὐτὸν τὸν προσφυγικὸν κόσμον.

§53Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Εἴχατε ὑποσχεθῆ ὅτι ἐντὸς πέντε μηνῶν θὰ ἱδρύσητε τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν.

§54Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ κάμετε ἐπερώτησιν; Ὁ κ. συνάδελφος ὁμιλεῖ· ἂν θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ ὅλου ζητήματος, κάμετε ἐπερώτησιν.

§55Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ κάμω διακοπήν, ἀλλὰ διότι εἰς ἐμὲ δὲν ἐπετρέψατε τὴν διακοπὴν διαμαρτύρομαι, διότι τρεῖς συνάδελφοι ἐν τῷ μεταξὺ διέκοψαν τὸν ῥήτορα, χωρὶς νὰ ἔχητε τὴν αὐστηρότητα, τὴν ὁποίαν εἴχατε εἰς ἐμέ.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ὅλους. Νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν ῥήτορα νὰ ὁμιλῇ, καίτοι παρῆλθε πρὸ πολλοῦ ἡ ὥρα.

§57Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἐνήμερον τῆς καταστάσεως ἐπιβάλλεται εἰς ὅλους. Αἱ δημοσιευθεῖσαι ἀνταποκρίσεις τοῦ κ. Λιάπη, παρακολουθήσαντος τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας εἰς τὰ ταξίδιά του, ἀποδεικνύουσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐγὼ εὑρισκόμενος εἰς Θεσσαλονίκην κατὰ τὸ τέρμα τοῦ ταξιδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, παρευρεθέντος εἰς τὴν συνέλευσιν ἐκεῖ, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρχον ἀντιπρόσωποι τῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων, διάφοροι πληρεξούσιοι ἐκ Θεσσαλονίκης, καὶ παρόντων τῶν διαφόρων διευθυντῶν καὶ τμηματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι προσεκλήθησαν ἐπὶ τῇ ἀφίξει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρόντος τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, συνεζητήθησαν ζητήματά τινα. Ἐξεπλάγην ὅταν ἤκουσα παρὰ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ νὰ λέγῃ ὅτι ἦτο ἀποφασισμένος νὰ κατασκευάσῃ 7000 οἰκίσκους ἐν Θεσσαλονίκῃ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀστέγων τῆς κατωτάτης τάξεως μέχρι τοῦ χειμῶνος.

§58Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος τὸ εἶπεν;

§59Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὁ κ. Βαλαλᾶς, ὅταν ὁ παρατυχὼν ἐκεῖ μηχανικὸς τοῦ Ἐποικισμοῦ εἶπε: «Κύριε Διοικητά, ἐγὼ δὲν διαθέτω οὔτε ἕνα τεμάχιον ξύλου δι’ ἀνέγερσιν τόσων οἰκίσκων ἀστικῶν καὶ ὁσαιδήποτε προσπάθειαι καὶ ἂν καταβληθῶσιν ὑπὲρ τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγυηθῶ ὅτι περισσότεροι τῶν 500 οἰκίσκων δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν.

§60Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔτσι ἐξετάζονται τὰ ζητήματα;

§61Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐνημερότητος, ἡ ὁποία διαπνέει τὰ διάφορα κρατικὰ ὄργανα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἐμπεπιστευμένη ἡ λύσις τῶν μεγάλων προβλημάτων, καὶ ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τῶν ὁποίων, βεβαίως, διαβιβαζομένων εἰς τὸ μεγάλο κέντρον, λαμβάνονται ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι πολλάκις εἶναι ἀλλοῖα πρὸς τὴν ἀλήθειαν.

§62Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γνωμῶν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ τὸ μηχανικὸν τμῆμα τὸ εὑρισκόμενον ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ὁ δὲ προϊστάμενος τοῦ μηχανικοῦ τμήματος δηλοῖ ὅτι ἐν τῇ δυσχερείᾳ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μεταφοράν, δὲν εἶναι δυνατὸν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου νὰ δώσῃ περισσότερα τῶν 500 σπιτιῶν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τὸ ζήτημα θὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ μὲ ἄλλα μέτρα καὶ ἰδίως δι’ ἀγορᾶς ἑτοίμων σπιτιῶν.

§63Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Συζητοῦμεν ἐπὶ δύο ἔτη· ἔρχεται καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ εἰς Θεσσαλονίκην καὶ ἀποφασίζουν καὶ ἀναχωροῦν καὶ σᾶς λέγει ὁ κ. Γεν. Διοικητής: «Δὲν μπορῶ νὰ κάμω τίποτε, διότι θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐξουσιοδοτημένος καταλλήλως νὰ λύσῃ τὰ ζητήματα». Περνᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ δὲν σταματᾷ, ἀλλὰ τραβᾷ διὰ τὴν Θράκην, διότι τὸν καλοῦν ἐπείγοντα ζητήματα. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ χρόνος παρέρχεται καὶ ἑκάστοτε εὑρίσκομεν δικαιολογίας καὶ ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐρωτήσεις. Δὲν ἱκανοποιοῦνται τὰ ζητήματα μὲ τὰς ἀπαντήσεις αἱ ὁποῖαι δίδονται. Εἶναι μία μέθοδος αὐτὴ ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη πολλάκις καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν καὶ ν’ ἀπαιτῶμεν ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων τῶν ἐνδιαφερόντων. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα: Ὅ,τι γίνεται διὰ τῆς συσσωρεύσεως εἰς τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων, τὰ ἴδια βάσανα ὑπάρχουν καὶ διὰ τὴν διανομὴν τῶν γαιῶν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, κύριοι, ἅμα τῇ ἐκρήξει τοῦ προσφυγικοῦ μία τάσις μεγάλη ἐσημειώθη νὰ ἀποσταλοῦν οἱ πρόσφυγες, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι, εἰς τὴν Δ. Θράκην. Ἡ Δ. Θράκη εἶναι μία ἔκτασις ἡ ὁποία εἶναι περίπου τὸ ¼ τῆς Α. Θράκης. 6400 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα ἔκτασις καὶ 200.000 κατοίκων παλαιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 90.000 Ἕλληνες, 90.000 περίπου Μουσουλμάνοι καὶ περὶ τὰς 20.000 Βούλγαροι, εἰς δύο Νομούς, Νομὸν Ἕβρου καὶ Νομὸν Ροδόπης· αὐτὴ εἶναι ἡ Δ. Θράκη. Ἕνας Γ. Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὁ κ. Καραγιάννης, μὲ τὴν ἰδικήν του νοοτροπίαν ἐθεώρησε καλὸν νὰ συσσωρεύσῃ εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην 120.000 προσφύγων, ἐκ τῶν ὁποίων περὶ τὰς 70 χιλ. ἀγρότας· ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος δύναται νὰ διπλασιάσῃ τὸν ὑπάρχοντα παλαιὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν. Διότι ἡ Δ. Θράκη μὲ τὰ στενά της ὅρια εἶναι μία Χώρα ὀρεινὴ κατὰ τὰ ⅔ καὶ κατὰ τὸ ⅓ πεδινή. Μία πεδιάς, ἡ κοιλὰς τοῦ Ἕβρου, ἀρχομένη ἀπὸ τὴν Ὀρεστιάδα, εὐρυνομένη πρὸς τὸ Διδυμότειχον, στενεύει μέχρι 5–7 χιλιομέτρων μεταξὺ τοῦ ποταμοῦ καὶ τῶν ὑπωρειῶν τῆς Ροδόπης πρὸς τὸ Σουφλί, εὐρυνομένη παρακάτω μέχρις Ἀλεξανδρουπόλεως, καὶ μία πεδιὰς περὶ τὴν Κομοτηνὴν καὶ ἑτέρα κατὰ τὴν Μαρώνειαν ἀποτελοῦν τὰ μέρη τὰ πεδινά. 200.000 κατοίκων, ἐκ τῶν ὁποίων ὅλοι οἱ παραποτάμιοι κάτοικοι τοῦ Ἕβρου ἠναγκάζοντο νὰ διέρχωνται τὸν ποταμὸν ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐλλείψει γαιῶν καὶ νὰ ἔχουν κτήματα ἐπὶ τῆς Α. Θράκης. Τῆς Α. Θράκης ἀπολεσθείσης, ἦτο ἑπόμενον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ στερηθῶσι μεγάλου μέρους τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν. Τώρα προσετέθησαν οἱ πρόσφυγες, 120.000, καὶ φαντάζεσθε τί γίνεται. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐν τῇ Α. Θράκῃ 200 στρέμματα γῆς ἠρκέσθησαν εἰς τὰ 4–5. Εἰς ἕνα χωρίον, τὴν Βίσαν, εἰς τὸ παραχωρηθὲν τρίγωνον Καραγάτς, μὲ 700 σπίτια, τὰ παρέδωσαν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐπῆγαν εἰς ἕνα ἄλλο χωρίον ἀπὸ 200 οἰκογενείας, πήγανε καὶ 200 οἰκογένειαι ἀπὸ τὸ χωρίον Ζουλοῦφι καὶ φαντάζεσθε τί γίνεται μὲ 900 οἰκογενείας. Εἰς τὸ Διδυμότειχον 15.000 πρόσφυγες ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ εἰς τὰ περίχωρα μὲ 4–5 στρέμματα. Τὸ ἴδιον εἰς τὴν Νέαν Ὀρεστιάδα. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εὕρουν γαίας, διότι πρόκειται περὶ χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν διδάσκαλοι τῆς καλλιεργείας, οἱ καλύτεροι μεταξὺ ὅλων τῶν καλλιεργητῶν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια, διότι ἀπὸ αὐτοὺς ἐξαρτᾶται τὸ γεωργικὸν μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Στέλλονται Ἐπιτροπαὶ χωρικῶν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, παρουσιάζονται ἐκεῖ εἰς τὸν Γεν. Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ λέγουν: «Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν ἐκεῖ, διότι ἐπήραμεν τὰ χωράφια τῶν Τούρκων καὶ τῶν ἐντοπίων, διενεμήθημεν ὅλοι ἀπὸ 5 στρέμματα καὶ δὲν ἔχει κανεὶς γαίας. Τί θὰ γίνῃ;» Τοὺς ἀπαντοῦν: «Νὰ φυτεύσητε καπνά». Ἀλλὰ ἡ Χώρα εἶναι διὰ δημητριακοὺς καρπούς, ἄλλως τε ὅλη ἡ Ἑλλὰς θὰ φυτευθῇ καπνά; Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαρκέσῃ πολύ. Ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι δὲν ἀνταλλάσσονται, ὅτι ἀπαιτεῖται μία συμβίωσις Μουσουλμάνων καὶ Ἑλλήνων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δέ. Αὐτὰ τὰ λέγω πάντοτε ἐπὶ μειώσει τοῦ γοήτρου τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ ἔχω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τί θὰ γίνῃ; Θὰ ἀναγκάσωμεν τοὺς Τούρκους νὰ φύγουν εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ ὄχι; Ἂν φύγουν, θὰ φύγουν καὶ οἱ Ἕλληνες ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὰ ἀνταλλάγματα εἶναι πολὺ μικρότερα. Καὶ πρέπει νὰ μὴ ἐπαναλάβωμεν τὸ ἴδιον σφάλμα. Διότι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου πρόκειται νὰ γίνῃ ἀνταλλαγὴ Ἑλληνοβουλγαρική. Λοιπὸν τί θὰ γίνῃ; Θὰ φέρωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν εἰς τὰ Βουλγαρικὰ χωρία τῆς Δυτικῆς Θράκης; Δὲν συμφωνῶ. Διότι, ἂν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν αὐτό, ἡ κατάστασις θὰ παραμείνῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν ἐγκαίρως καὶ εἰς τὰ χωρία αὐτὰ τῆς Θράκης τὰ Βουλγαρικὰ νὰ βάλωμεν τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας πρόσφυγας καὶ τοὺς Ἕλληνας οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω ὅτι εὔθετος εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ ἀναφέρω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ συνδέεται καὶ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ μεταναστεύσωσιν ἐκ Βουλγαρίας Ἕλληνες, δυνάμει τῆς Συνθήκης τοῦ Νεϊγύ, πρέπει νὰ στηριχθῶσι κάπου, διότι ἂν σηκωθῶσι καὶ φύγωσι, νὰ μὴ κάμωσι τὸν συνηθισμένον περίπατον εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ εὕρωσι μέρος νὰ ἐγκατασταθῶσι, διότι, σημειώσατε, ὅλοι εἶναι ἀρκετὰ εὔποροι, θὰ φέρωσιν ἁμάξας, ὑποζύγια, ἀροτῆρας βοῦς καὶ ὅλα τὰ ἔπιπλά των καὶ δὲν θὰ θελήσωσι, βεβαίως, καὶ χρήματα, διότι εἶναι ἄνθρωποι οἵτινες εὑρίσκονται ἐν εὐημερίᾳ. Ἀλλὰ προέχει τὸ ζήτημα νὰ καθορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων, ὅπως καὶ οἱ τόποι διὰ νὰ μὴ δυσανασχετοῦν καὶ νὰ μὴ χάνεται πολὺς καιρὸς ὁ ὁποῖος εἶναι πολύτιμος διὰ τὸ φθινόπωρον. Ἐκτὸς τούτου, ὁ ἐν Βουλγαρίᾳ διπλωματικὸς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος πρέπει ἐγκαίρως νὰ δώσῃ πληροφορίας πόσαι χιλιάδες εἶναι οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι θὰ κατέλθουν ἐκ Βουλγαρίας εἰς Ἑλλάδα, συνάμα δὲ νὰ δώσῃ πληροφορίας ὁ ἐν Σόφιᾳ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀνταλλαγῆς κ. Τσορμπατζόγλου, ὅστις ἀπὸ πενταετίας κατέχει τὴν θέσιν ἐκείνην μὲ βαθμὸν προσέδρου Ὑπουργοῦ, τίνας αἰτήσεις ἔχουσιν ὑποβάλει καὶ ποῖον τὸ σύνολον αὐτῶν, καὶ στατιστικὰς τῶν μελλόντων νὰ ἀπέλθωσιν εἰς Βουλγαρίαν ἐξ Ἑλλάδος Βουλγάρων. Καὶ ἀναλόγως νὰ γνωρίζωμεν τίνα κτήματα καὶ οἰκήματα θὰ μείνουν κενὰ διὰ νὰ ἀραιώσωμεν τοὺς πρόσφυγας ἐν Θράκῃ καὶ νὰ παύσῃ ἡ πίεσις, ἡ ὁποία ἐξασκεῖται ἐπὶ τῶν ὁμογενῶν. Τουλάχιστον ἐγὼ φρονῶ ὅτι, ἐνῷ εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην δὲν ὑπάρχουσι πολλαὶ γαῖαι, ἐν Μακεδονίᾳ ὑπάρχουσι πολλαὶ τοιαῦτα, ἀλλὰ κατὰ τὸ σύστημά μας ἀγνοοῦνται. Ἐν πρώτοις ὑπάρχουσι τὰ 400 τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν κολλίγων τῆς Μακεδονίας. Αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ, διότι δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν μόνον περὶ προσφύγων ἀγροτῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ κολλίγων ἀγροτῶν. Ἄλλως τε ὅτι ὑπάρχουσι γαῖαι ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι μὲ μίαν μικρὰν προσπάθειαν εὑρέθησαν 960 χιλ. στρέμματα γῆς πέριξ τοῦ Ἁγίου Ὄρους διὰ μιᾶς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει συνάψει. Μόνον δὲν ἐμάθομεν πῶς διετέθησαν μέχρι τοῦδε αὐτὰ τὰ 960 χιλ. στρέμματα.

§64Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἂν ὑπάρχωσι μερικὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι σχετικὰ μὲ τὰ νομοσχέδια, φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι καταλληλότερον οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ τὰ ἀναβάλωσι καὶ εἰς τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον νὰ ἀναπτύξωσι τὰς ἰδέας των, διότι ὑπάρχει μέγας κατάλογος ἐγγεγραμμένων.

§65Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἶμαι πάντοτε ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ θέματος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι γαῖαι ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ αἱ δυσχέρειαι προέρχονται ἐκ κακῆς θελήσεως τῶν κρατικῶν ὀργάνων. Ὁσάκις παρουσιάζονται χωρικοὶ ζητοῦντες γαίας, ἡ τακτικὴ καὶ στερεότυπος ἀπάντησις τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων τοῦ Ἐποικισμοῦ εἶναι ὅτι, «ἂν ὑπάρχουν γαῖαι καλλιεργήσιμοι, ὑποδείξατέ μας». Οἱ ὑπάλληλοι ἔλεγον νὰ ὑποδείξουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὰς γαίας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν ὁ Ἐποικισμὸς ἦτο ἐν τάξει, ἔπρεπεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ κατήρτιζε στατιστικὰς τῶν ὑπαρχουσῶν γαιῶν τῶν δυναμένων νὰ διατεθῶσι καὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι διετέθησαν, καὶ νὰ σχηματίσῃ στατιστικὰς τῶν ἐγκατασταθέντων προσφύγων, τῶν χωρικῶν τῶν ἐντοπίων, τίνας ἐκτάσεις καλλιεργοῦσιν, ἂν ἔχουσιν ἀροτῆρας βοῦς καὶ πόσους, ἂν ἔχουσιν ἁμάξια, ἂν ἔχουσιν ἄροτρα καὶ ἀναλόγως τί χρειάζονται, καὶ νὰ στέλλωνται εἰς μέρη κατάλληλα, διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν κατεστράφησαν, διότι ἐστάλησαν εἰς τὰ χειρότερα μέρη. Ὑπάρχουν 600 οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν εἰς τὰ ἑλωδέστερα μέρη τοῦ Σαρῆ Σαμπὰν καὶ ἐκεῖ ἀπέθανον ὅλα τὰ παιδιά των. Ἀπὸ ἑξήκοντα οἰκογενείας αἵτινες ἐκ Σιναπλῆ τῆς Βουλγαρίας ἐστάλησαν εἰς τὸ χειρότερον μέρος τοῦ κόσμου διὰ τὴν ἑλονοσίαν, τὰ Παζούρια, ἔμειναν αἱ ἡμίσειαι. Ὅταν οἱ κάτοικοι τῆς Ἀρκαδιουπόλεως τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, 376 οἰκογένειαι, ἐκουράσθησαν ν’ ἀποτείνωνται εἰς τὸν Γεν. Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἵνα τοὺς δώσῃ γαίας, ἠναγκάσθησαν νὰ ὑπάγουν εἰς τὸν Οἰκον. Ἔφορον τοῦ Κιλκίς, ὁ ὁποῖος διεβεβαίωσε τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ ὅτι ὑπάρχουσι 30.000 στρέμματα πέριξ τοῦ Κιλκίς. Ὁ Γενικὸς Διευθυντής, λαμβάνων πληροφορίας ἀπὸ τὸν Οἰκον. Ἔφορον τοῦ Κιλκίς, ἐπὶ τέλους πείθεται νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκεῖ. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ Σερρῶν ἐρωτηθεὶς πόσα τσιφλίκια Τουρκικὰ ὑπάρχουν παρὰ τὰς Σέρρας ἀπήντησεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ, διότι τῷ 1913, ὅταν ἦτο ἐμπόλεμος κατάστασις, ἐκάησαν τὰ βιβλία, δηλαδὴ ἐντὸς δεκαετίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συλλέξῃ πληροφορίας ὅτι ὑπάρχουν 10 τσιφλίκια ἢ πέντε πέριξ τῶν Σερρῶν καὶ ὅτι ἦσαν 9½ ἢ 10 χιλ. στρεμμάτων. Ἀφίνω τὰς δυσκολίας κατὰ τὴν διανομὴν τῶν ζώων καὶ διὰ τὰ ἐπιταχθέντα ἀπὸ τὸν Στρατὸν τοῦ Ἕβρου. Εἶχον δώσει ἀρκετὰς χιλιάδας ζώων. Ἐξ αὐτῶν ἄλλα περιήρχοντο εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ἄλλα δὲν περιήρχοντο. Ἀφίνω τὴν μέθοδον ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη κατὰ τὸν θερισμὸν τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Τὰ σπαρτὰ ἐθερίζοντο ὑπὸ τῶν προσφύγων, ἠλωνίζοντο καὶ ἀκολούθως παρουσιάζετο μία Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ ἕνα πρόεδρον τῆς Κοινότητος, ἀπὸ ἕνα δυστυχῆ πρόεδρον τῶν προσφύγων καὶ ἀπὸ ἕνα ἀστυνόμον. Ἡ τριμελὴς αὐτὴ Ἐπιτροπὴ ἐπήγαινεν εἰς τὰ ἁλώνια καὶ ἔλεγεν: «Ὁ Ἀγᾶς αὐτὰ τὰ εἶχε πωλήσει εἰς τὸν τάδε καὶ θὰ τὰ δώσωμε πίσω». Καὶ θερισμένα καὶ ἁλωνισμένα παρελαμβάνοντο ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ διενέμοντο μεταξὺ των, εἰς δὲ τοὺς πρόσφυγας ἔμενεν ὁ ἱδρὼς τῶν μόχθων των. Ὑπάρχουν περιστατικὰ κατὰ τὰ ὁποῖα πολλάκις ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ τὰς γαίας ἀντὶ νὰ τὰς διανείμουν εἰς τοὺς πρόσφυγας, τὰς ἐκράτουν διὰ τοὺς φίλους των καὶ τοὺς συγγενεῖς των. Ὁ κ. Καναγκίνης ἔλαβεν ἓν κτῆμα, κατ’ ἄλλους δύο, ἐν Βερροίᾳ διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν μηχανοποίησιν τῆς ὀρύζης. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις τῶν προσφύγων τῶν ἀγροτῶν. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως προσωπικοῦ εὐσυνειδήτου. Ἕνεκα τούτου ἡ μόνη θετικὴ ἐργασία, ἥτις διεπιστώθη εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τῶν Θρᾳκῶν προσφύγων διὰ τοῦ αὐτοεποικισμοῦ. Οὗτοι, γνῶσται τῶν τοπικῶν συνθηκῶν καὶ ἐφωδιασμένοι δι’ ἐφοδίων ἐκ τῆς πατρίδος των, οἷα ἦσαν ἡ ὕπαρξις ἀροτριώντων κτηνῶν, ἁμαξῶν, γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ ποσότητος σπορᾶς, ἔσπευσαν νὰ λύσωσι μόνοι των τὸ πρόβλημα διὰ τῆς ἀμέσου ἐξευρέσεως καὶ ἐκλογῆς γαιῶν, ὡς παρατηρεῖ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐν τῇ τριμηνιαίᾳ ἐκθέσει αὐτῆς, καὶ τῆς ἐγκαταστάσεώς των ἄνευ τῆς ὑπαλληλικῆς παρεμβάσεως δι’ ἐξοικονομήσεως ὅπως–ὅπως μιᾶς στέγης. Διότι ἀπεδείχθη ὅτι διὰ τὸν γεωργὸν πρωτεύει ἡ ὕπαρξις γαιῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐφοδίων καὶ ἕπεται τὸ ζήτημα τῆς κατοικίας. Ὁ γεωργὸς ὁ καλός, ἀδιαφορῶν διὰ τὸ ζήτημα τῆς κατοικίας διὰ τὸν πρῶτον χειμῶνα καὶ φροντίζων νὰ σπείρῃ τὸ πρῶτον φθινόπωρον, γίνεται ἐπαρκὴς διὰ τὸ δεύτερον ἔτος ἐκ τῆς ἐσοδείας του, ὥστε νὰ κτίσῃ ἐξ ἰδίων του τὴν κατοικίαν. Ἡ θλιβερὰ κατάστασις τῶν ἀγροτῶν προσφύγων δὲν μετεβλήθη, δυστυχῶς, ἔκτοτε, ὡς διεπιστώθη καὶ εἰς τὸ τελευταῖον Παμπροσφυγικὸν Συνέδριον ἐν Θεσσαλονίκῃ. Εἰς τὸ Συνέδριον ἐκεῖνο, κύριοι, διεπιστώθη ὅτι ἔλλειψις καλοῦ προσωπικοῦ καὶ καλῆς θελήσεως ὑπῆρχε πάντοτε εἰς τὰ ὄργανα τοῦ Ἐποικισμοῦ. Ὅτι τὰ προέχοντα ζητήματα ἦσαν ἡ μὴ παροχὴ ἐπαρκοῦς καὶ καλῆς γῆς, ἡ μὴ παροχὴ ἀρότρων, ἡ μὴ ἔγκαιρος παροχὴ τῆς σπορᾶς. Καὶ ἐχώλαινεν ἡ ὑπηρεσία πάντοτε διὰ τὴν ἔλλειψιν καταλλήλου ὀργανισμοῦ αὐτοτελοῦς διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος. Καὶ ἀκουσίως, κύριοι, ἐνθυμοῦμαι μίαν ἐποχὴν τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς στρατιωτικῆς κατοχῆς τῆς Ἑλλάδος τοῦ 1920, 1921 καὶ 1922. Καὶ τότε, κύριοι, προσφυγισμός, καὶ τότε κατὰ μυριάδας ἐπανήρχοντο οἱ ἐξ Ἀ. Θράκης πρόσφυγες οἱ ἐκτοπισθέντες κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον. Χιλιάδες Καυκασίων καὶ Ποντίων καὶ ἐκ Βουλγαρίας Ἑλλήνων εἶχον καταφύγει εἰς Ἀν. Θράκην. Καὶ τότε ἔγινεν ἐποικισμὸς καὶ τότε ὑπῆρχον ἐρείπια καὶ ἐγένετο ἀνοικοδόμησις καὶ ἐπισκευὴ οἰκιῶν καὶ διανομὴ σπορᾶς. Καὶ ἔγινε καλλιέργεια καὶ ἀπόδοσις, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην εἰς ἑκάστην Ὑποδιοίκησιν ὑπῆρχε μόνον εἷς ἐπιμελητὴς καὶ εἷς ἐπιστάτης, ἐνῷ σήμερον εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχει μία Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ, ἡ ὁποία ἔχει 56 ὑπαλλήλους τοῦ κέντρου.

§66ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πολὺ περισσοτέρους.

§67Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τόσους ἠξεύρω ἐγώ. Τόσῳ τὸ χειρότερον ἂν εἶναι περισσότεροι. Ὑπάρχουσι πρὸς τούτοις τέσσαρα τμήματα, ἓν τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ τῆς στατιστικῆς, ἕτερον τοῦ ἐφοδιασμοῦ, τρίτον τὸ ζῳοτεχνικὸν καὶ κτηνιατρικὸν καὶ τέταρτον τὸ τεχνικόν. Ὑπάρχουσι καὶ δύο γραφεῖα, ἓν λογιστικὸν καὶ ἓν τοῦ προσωπικοῦ. Τώρα ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις περιλαμβάνει τρεῖς Διευθύνσεις. Μίαν Διεύθυνσιν κεντρικῆς Μακεδονίας μὲ ἕδραν τὴν Θεσσαλονίκην, μίαν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας μὲ ἕδραν τὴν Δράμαν καὶ μίαν τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας μὲ ἕδραν τὴν Κοζάνην. Ὑπάρχουν 14 γραφεῖα διὰ τὴν ὕπαιθρον Χώραν εἰς τὰ κεντρικώτερα μέρη, εἰς ἕκαστον δὲ τῶν γραφείων τούτων ὑπάρχουσιν ἀνὰ 25 ἐπιστάται, δηλαδὴ 350 ἐπιστάται διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς ἕκαστον ἐπιστάτην ἀναλογοῦσι 250 προσφυγικαὶ οἰκογένειαι. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη πολυτέλεια καὶ μὲ αὐτὴν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ προσφυγισμοῦ κοντεύουν νὰ φθάσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν προσφύγων.

§68ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖα μέτρα πρέπει νὰ ληφθοῦν;

§69Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὰ μέτρα εἶναι φανερά. Οἱονδήποτε καὶ ἂν ἐρωτήσετε θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι εἶναι ἡ ἔγκαιρος ἐξεύρεσις ἀφθόνου γῆς διὰ τοὺς ἀγρότας, ἡ ἔγκαιρος καὶ ταχεῖα χρησιμοποίησις τῶν ἀστικῶν κτημάτων τῶν ἐγκαταλειπομένων ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἐπ’ ὠφελείᾳ δὲ τῶν ἀστῶν προσφύγων, διότι σήμερον πᾶς ἄλλος τὰ νέμεται πλὴν τῶν προσφύγων. Αἱ δύο βάσεις εἶναι αὐταί· δὲν θέλει μεγάλην φιλοσοφίαν. Πρὸ παντὸς εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσωμεν τὴν κατάστασιν ἐν λεπτομερείᾳ. Αὐτὸ προέχει. Ἐγὼ δὲν βλέπω τὸν ἄνθρωπον ποῦ θὰ ἐφαρμόσῃ τὰ μέτρα. Χρειάζονται καὶ χρήματα. Τὸ διαφημιζόμενον ποσὸν τῶν 5 ἢ 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἀνεπαρκές, διότι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἢ εἶναι ζήτημα πολλῶν χρημάτων ἢ δὲν εἶναι ζήτημα χρημάτων. Οὐδέποτε ὅμως εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ λυθῇ μὲ 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια Ἀγγλικῶν λιρῶν. Τὸ δάνειον τοῦτο μόνον μίαν οἰκονομικὴν ὑποδούλωσιν παρασκευάζει. Ἐν τῷ προσφυγικῷ ζητήματι, κύριοι, ὑπάρχουσι καταχρήσεις πολλαὶ καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τοῦτο ὑπὸ σοβαρωτάτην ἔποψιν, ἵνα ἀποκατασταθῇ ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους καὶ τῶν καλῶν ὑπαλλήλων. Αἱ καταχρήσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐκίνησαν καὶ τὴν προσοχὴν τῶν ξένων ὀργανώσεων. Ἀναφέρονται γεγονότα ἀναγόμενα εἰς τὸν τελευταῖον χειμῶνα, κατὰ τὰ ὁποῖα Ἄγγλοι ἀπεσταλμένοι φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων συνέλαβον ὑπαλλήλους τοῦ Ἐποικισμοῦ κλέπτοντας σάκκους ἀλεύρων προωρισμένων διὰ πρόσφυγας. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι οἱ Ἄγγλοι οὗτοι ἔδωσαν ἐπιστολὴν εἰς φίλον μου πληρεξούσιον ἐκ Φλωρίνης, ὅστις καὶ τὴν ἐπέδειξεν εἰς τὸν προκάτοχον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Περιθάλψεως. Λάβετε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡμεῖς ἐδῶ μόνον 1% καταγγέλλομεν καὶ αὐτὰ ὡς ἀφορμὴ δύνανται νὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν περαιτέρω δίωξιν. Πρὸ παντὸς νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν μερικῶν ἐκθέσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κάμπελ, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὸν χειμῶνα καὶ διὰ τῶν ὁποίων καταγγέλλεται ὅτι κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα συνέβησαν θάνατοι εἰς τὴν Μακεδονίαν ἕνεκα ἐλλείψεως φορέματος, ἕνεκα ἐλλείψεως θερμογόνου ὕλης καὶ ὅτι τὸν μεγαλύτερον φόρον ἀπέτισαν οἱ πρόσφυγες εἰς τὴν περιφέρειαν Ἐλασσόνος. Οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι Θεσσαλονίκης ἔλαβον τηλεγραφήματα τὸν χειμῶνα, κατὰ τὰ ὁποῖα μέγας ἀριθμὸς ἀτόμων ἀπέθανεν ἕνεκα τῆς ἀβλεψίας τοῦ τότε Γενικοῦ Διοικητοῦ κ. Λάμπρου. Ὅσον διὰ τὰς καταχρήσεις, αὐταὶ γίνονται καὶ τώρα ἀκόμη μέσα στὰς Ἀθήνας. Ὑπάρχει μία μέθοδος κατὰ τὴν ὁποίαν πολλὰ οἰκήματα τελοῦντα ὑπὸ ἐπίταξιν καὶ ἐν Ἀθήναις χάριν τῶν προσφύγων, ἤρχισαν νὰ ἀποδίδωνται εἰς τοὺς δικαιούχους. Ὡρισμένως ἀναφέρω ὅτι μία ἀποθήκη εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἀνήκουσα εἰς τὸν κ. Μανούσην, ἀπεδόθη τελευταίως, δὲν γνωρίζω πῶς. Συμβαίνει μάλιστα καὶ τὸ ἑξῆς: Ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον ὅταν ἀποδίδεται ἐλεύθερον τῆς ἐπιτάξεως ἕνα οἴκημα, πρέπει νὰ πληρώνῃ ὁ ἰδιοκτήτης τὰ μεταφορικὰ τῶν προσφύγων, ἐδῶ ἐφαρμόζεται ἡ μέθοδος, ὥστε τὸ Κράτος νὰ πληρώνῃ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τῶν προσφύγων. Τελευταίως ἤρχισε νὰ γίνεται αὔξησις τῶν τοιούτων μισθωμάτων ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου. Πέρυσιν εἶδα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὑπάλληλος τῆς περιθάλψεως κατηγορήθη διὰ μίαν κατάχρησιν κολοσσιαίαν, κατάχρησιν ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι τὸ γεγονὸς ἦτο ἀληθές, διότι ἔγινε θόρυβος.

§70Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἔχει ὑποβληθῇ ἡ καταγγελία αὐτὴ ἐναντίον ἑνὸς ὑπαλλήλου, Σακελλαρίου ὀνόματι, καὶ ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται εἰς τὰ δικαστήρια.

§71Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐπῆγαν καὶ εἰς τὴν Ὀρεστιάδα, τὸ Διδυμότειχον, τὴν Ἀλεξανδρούπολιν, τὴν Ξάνθην, τὴν Γκιουμουλτζίναν καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἶδαν ὅτι τὰ πράγματα βαδίζουν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον. Ἰδίως αἰσχρὰ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Καραγατσίου. Εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐδώσαμεν ὅλας τὰς ὑποσχέσεις καὶ αὐτοὶ εἶχον τὸ θάρρος, ἀντὶ νὰ διασκορπισθοῦν εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα, νὰ εἴπουν: Θὰ μείνωμεν ἐδῶ νὰ κτίσωμεν μίαν ἄλλην πόλιν μίαν ὥραν μακρὰν τῆς παλαιᾶς. Καὶ μὲ ὅλας τὰς ὑποσχέσεις ποὺ τοῖς ἐδώσαμεν δὲν τοὺς ἐνισχύσαμεν καθόλου. Φρικτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν κατωτέρων κοινωνικῶν τάξεων τῶν προσφύγων εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τοὺς καταυλισμοὺς καὶ τοὺς συνοικισμούς, ὅπως τὸ Λεμπέτι καὶ ἡ Καλαμαριά, ἡ Τούμπα, ὁ Σταθμὸς Κωνσταντινουπόλεως, αἱ Ἀποθῆκαι. Προσήγγιζα δὲ τὰ μέρη ταῦτα ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰατροῦ. Γνωστὸς ἰατρὸς μοῦ ἔλεγε: «Συνάδελφε, ἐφεξῆς ἐν τῇ διαγνώσει δὲν θὰ γράφω ἀσθενείας, παρὰ ἔλλειψις πάσης τροφῆς». Ἐπίσης καὶ ἡ ἄλλη τάξις, τῶν ἐμπόρων καὶ ἐπαγγελματιῶν, οἱ ὁποῖοι διαμένουν εἰς τὰς πόλεις, εἶναι οἰκτρά. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἐγκαίρως ἡ ἀπόφασις τί θὰ γίνουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Εἶναι δὲ ἡ κατάστασις τῶν Θρακῶν ἀστῶν χειροτέρα τῶν ἄλλων, διότι οἱ Θρᾶκες ἦλθαν τελευταῖοι. Διότι οἱ ἄλλοι προηγηθέντες ἦλθαν εἰς Θεσσαλονίκην καὶ τὰς Ἀθήνας καὶ κατέλαβαν ὅλας τὰς θέσεις ἐν τῷ ἐμπορίῳ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω. Ἐν συμπεράσματι, κύριοι, ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν ἐν τῷ προσφυγικῷ ζητήματι εἰς ἠθικοὺς ὑπαλλήλους. Νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἀντίληψις τοῦ δικαίου, ὥστε ὁ Λαὸς νὰ μὴ προσβλέπῃ ὑπόπτως πρὸς τὴν κρατικὴν ἐξουσίαν. Φρονῶ ὅτι ἐφόσον ἀπεδείχθησαν ἀνίκανοι εἰς τὴν ἀποστολήν των οἱ νομισθέντες ὡς ἔχοντες ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, ἡ Ἑλλὰς ἀνάγκη ν’ ἀποβλέψῃ ἔν τινι μέτρῳ καὶ εἰς ἄνδρας μετριωτέρας ἴσως μορφώσεως, ἀλλ’ ἰσχυροτέρας θελήσεως καὶ μεγαλυτέρας ἐνεργητικότητος, ὡς ἔπραξεν ἡ Βουλγαρία ἵνα προοδεύσῃ, καὶ ὡς ἐφήρμοσεν ἡ μεταπολεμικὴ Τουρκία, στηριχθεῖσα εἰς ἕνα, πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ταγματάρχην, Ἰσμέτ, τὸν ὁποῖον δὲν ἐδίστασε νὰ χρίσῃ διπλωματικόν της ἀντιπρόσωπον ἐν Λωζάννῃ καὶ Πρωθυπουργὸν τῆς νέας Δημοκρατίας. Ἄνδρας, οἵους ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀνέδειξε, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ὠφέλουν τὴν χώραν περισσότερον παρ’ ὅσον δὲν κατώρθωσαν ἄλλοι, δῆθεν πολιτικοί, νομομαθεῖς μὲν ἀλλ’ ἀσθενεῖς τὴν θέλησιν καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ διακριθῶσιν ἐν τῇ Ἀρχῇ. Συμπεραίνω ὅτι ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀπέτυχε, διότι προσέκρουσε 1) Εἰς ταμειακὰς δυσχερείας, 2) Εἰς ἀνυπερβλήτους δυσχερείας τοῦ λογιστικοῦ νόμου, 3) Εἰς τὴν ἔλλειψιν καταλλήλου προσωπικοῦ, 4) Εἰς τὴν γραφειοκρατίαν, 5) Εἰς τὴν ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς ἐπὶ τῶν προσώπων καὶ τοῦ προγράμματος, 6) Εἰς τὴν ἔλλειψιν ἐπιχειρηματικοῦ πνεύματος ἐν τῇ Κρατικῇ Ὑπηρεσίᾳ. Ὅτι τὸ μυστικὸν τῆς ἐπιτυχίας ἐνέκειτο εἰς τὴν γοργὴν λῆψιν ἀποφάσεων, ταχύτητα ἐνεργείας καὶ τὴν εὐχερῆ προσαρμογὴν εἰς τὰς πολυποικίλους συνθήκας τοῦ περιβάλλοντος, αἱ προϋποθέσεις αὗται δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὑπάρξωσι διὰ τὴν Κρατικὴν Ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ οὔτε ἠδυνήθησαν νὰ πραγματοποιηθῶσι διὰ τοῦ αὐτοτελοῦς Ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐφόσον τὸ Κράτος ἔχασε τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν μιᾶς ἐποικιστικῆς πολιτικῆς. (Χειροκροτήματα).

§72Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§74Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ἐπωφελούμενος μιᾶς διακοπῆς τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον ἐκάκισε τὴν διαχείρισιν τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων ἐν τῇ Διασκέψει τῆς Λωζάννης, χαρακτηρίσας ταύτην ὡς ἐπονείδιστον διπλωματικὴν ἧτταν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὸν Κανονισμόν;

§76Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀφηστέ τον· δὲν πειράζει.

§77Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον ἡ Ἐπιτροπὴ διεχειρίσθη καλῶς τὰ ζητήματα.

§78Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ περιφέρεια ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγεται ὁ κ. πληρεξούσιος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑποθέσω ὅτι θὰ πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως. Ἐγὼ ἀπήντησα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτήν, ὅτι ἡ διακοπή μου ἀφεώρα διόρθωσιν τοῦ ῥήτορος ὡς πρὸς τὸ σημεῖον καθ’ ὃ συνεφώνησα μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως, διότι τότε διετυπώθη ἀπὸ ἐμὲ καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Στόλου τηλεγράφημα μομφῆς ὄχι βεβαίως τοῦ συνόλου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκφράζοντας τὴν λύπην μας διὰ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ τὴν ὠνομάζαμεν διπλωματικὴν ἧτταν, καὶ μᾶλλον δι’ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος ἔδωκε κακὰς πληροφορίας. Τὸ ζήτημα δὲν ἀφορᾷ τὸ παρόν, ἀφορᾷ γνώμας τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τοῦ Στρατοῦ, αἱ ὁποῖαι ἦσαν διάφοροι πρὸς τὰς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως. Δὲν βλέπω συνεπῶς τὸν λόγον τῆς ἐρωτήσεως.

§79Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἠξεύρωμεν ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡμίλησεν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ πληρεξουσίου ἢ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν ἂν τὴν μομφὴν τὴν ὁποίαν ἐξετόξευσε κατὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως συμμερίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ὁρίζει ἡμέρας συζητήσεως διὰ συνθήκην διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως.

§80Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (στρεφόμενος πρὸς τὸν κ. Καφαντάρην). Ἄν θέλετε, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως...

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, διὰ νὰ ἐπιχυθῇ φῶς ἐπὶ τῆς «ἐπονειδίστου» αὐτῆς εἰρήνης· λοιπὸν τί λέτε σεῖς; Ἐὰν θέλητε, καὶ ἐὰν θέλητε....

§82Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἔχει σχέσιν μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι πολλῶν εἶναι ἡ γνώμη, ὅτι ἀντὶ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἐὰν ὁ στρατὸς ἐπήγαινε πρὸς τὰ ἐμπρός, θὰ ἦτο καλυτέρα ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ μομφὴν οὐδενός· εἶναι ἀντίληψις πολλῶν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς εἶχε τὴν νίκην βεβαίαν ὅταν ἐπρόκειτο νὰ προελάσῃ.

§83ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ἢ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ;

§84Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχει σχέσιν μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, εἶπον τὴν γνώμην μου.

§85ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§87Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἐξέθεσαν λεπτομερῶς τὰ παράπονά των καὶ εἶναι δίκαιον ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀκούσῃ καὶ τὸν πόνον των καὶ τὰ παράπονά των καὶ τὰ αἰτήματά των. Φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ συζήτησις ἡ γινομένη ἐδῶ ἕξ μῆνας μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Συνελεύσεως, κακῶς διεξήχθη, διότι εἰς ἐλάχιστα θὰ καταλήξῃ ἀποτελέσματα. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀπὸ ἑξαμήνου οἱ πληρεξούσιοι τῶν προσφύγων φωνάζουν: «Πότε θὰ λυθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα;». Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν ἰδιαιτέραν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε, συνεργαζομένη μετὰ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, νὰ καταρτίσῃ ὅλον τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρέτει τὰ συμφέροντα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἐξ ἄλλου φρονῶ ὅτι οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἔπρεπε νὰ ἔλθουν ἐδῶ μὲ ἓν ὑπόμνημα ἔγγραφον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἴδωμεν τὰ αἰτήματα αὐτά, διότι ἡ μακρὰ συζήτησις ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ προαγάγῃ τὰ ζητήματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελα ἦτο ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα τῶν προσφύγων ἐμπεριστατωμένως καὶ ὅπως οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι καταθέσωσιν ἐγγράφως τὰ ζητήματά των, διότι ἀπὸ τὴν συζήτησιν δὲν θὰ βγῇ τίποτε· ἠκούσαμεν μόνον καταγγελίας κατὰ προσώπων καὶ ὑπαλλήλων καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐδῶ, ἀλλ’ οὐδὲν γεγονὸς ὡρισμένον ἠκούσαμεν. Ὑπάρχει πρόσωπον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, τὸ ὁποῖον ἐκμεταλλεύεται τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει, ἔχει μίαν ἑταιρείαν ἡ ὁποία προμηθεύει κακῶς, θέλομεν τὴν καταγγελίαν αὐτὴν νὰ τὴν στηρίξουν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ἀριθμοὺς καὶ ὀνόματα ὡρισμένα. Ἠκούσαμεν πρὸ παντὸς ὅτι οἱ διάφοροι συνοικισμοὶ τῶν προσφύγων ἔγιναν κακῶς καὶ ὅτι ὁ περίφημος Χαρίλαος καὶ ὁ Σούλης κατεχράσθησαν τῶν προσφύγων. Εἶχον καθῆκον οἱ κύριοι πληρεξούσιοι τῶν προσφύγων νὰ ἔλθουν ἐδῶ καὶ ν’ ἀναφέρουν συγκεκριμένα γεγονότα καὶ νὰ διαιρέσουν τὸ ἔργον εἰς καταγγελίας σοβαρὰς καὶ νὰ ζητήσουν τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τῶν καταχραστῶν· ἐξ ἄλλου νὰ ζητήσουν ἐγγράφως τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Παρέστην εἰς τὸ Συνέδριον τῶν προσφύγων τὸ ὁποῖον ἐγένετο πέρυσι καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐφωτίσθην περισσότερον ἐκεῖ παρὰ ἐδῶ. Ὄχι διότι δὲν εἶναι μελετημένοι οἱ κύριοι πρόσφυγες πληρεξούσιοι, ἀλλὰ διότι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἔγινεν ἡ συζήτησις δὲν ἔφερε κανὲν ἀποτέλεσμα. Κύριοι, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔπραξε διὰ τοὺς ἀλυτρώτους ἀείποτε διὰ τῶν δυνάμεών του τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐλεύθερος Ἑλληνισμὸς ὑπέστη θυσίας διὰ τοὺς ὑποδούλους ἀδελφοὺς του, τὸ δυστύχημα ὅμως εἶναι ὅτι ἡ ἰδεολογία τοῦ Κράτους ὑπῆρξε πάντοτε εἰς ἀντιστροφὴν πρὸς τὴν ἱκανότητά του. Ἡ ἱκανότης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους δὲν ἀνταποκρίνεται ποσῶς πρὸς τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ παρέστημεν ὅλοι διαρκῶς εἰς τὸ θέαμα αὐτὸ τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εὑρίσκουν τὸν θάνατον. Πλέον πρὸ ἐτῶν οἱ Ἀγχιαλῖται καὶ σήμερον Ἀγχίαλος δὲν ὑπάρχει, ἦλθον οἱ Καυκάσιοι καὶ εὗρον τὸν θάνατον. Ἡ μεγάλη κραυγὴ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑψωθῇ ἐντεῦθεν εἶναι μήπως ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως καὶ ἀδυναμίας εὑρεθῶμεν πρὸ ὁμοίου ἀποτελέσματος τῶν ἐκ Μικρασίας προσφύγων, μήπως ἀποθάνουν οἱ περισσότεροι πρόσφυγες. Ἰατροὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ μοὶ εἶπον ὅτι 35% ἐξ αὐτῶν εἶναι φθισικοὶ εἰς τὸ τρίτον στάδιον καὶ ὅτι ἐν συνόλῳ 70% πάσχουν ἀπὸ φυματίωσιν.

§88Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν, ὅτι κατὰ μίαν λεπτομερῆ στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνταῦθα, καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναγράφονται οἱ νοσηλευόμενοι εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα, οὗτοι ἀνέρχονται εἰς 255.000.

§89Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν νοσηλεύονται εἰς νοσοκομεῖα.

§90Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Πρό τινος, ὅταν εἰσηγήθην τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἀνέφερα ὅτι ὑπάρχουν 270.000 φθισικοί. Πάντως εἶναι μέγας ὁ ἀριθμός, ἀλλὰ τὸ νὰ λέγετε ὅτι ἐν συνόλῳ εἶναι 75% πρόσφυγες φθισικοί, εἶναι μεγάλη πλάνη. Οἱ ἑλονοσοῦντες ὑπερβαίνουν πράγματι τὰ 85%, ἀλλὰ δὲν εἶναι φθισικοί. Μετὰ μίαν ὅμως περίοδον 15 ἐτῶν, οἵα ἦτο αὐτὴν τὴν ὁποίαν διηνύσαμεν τελευταίως, περιμένετε καλυτέραν κατάστασιν;

§91Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ προέτεινα εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι, ὅπως τὰ αἰτήματα τῶν κυρίων συναδέλφων προσφύγων ὑποβληθῶσιν ἐγγράφως ἐν ὑπομνήματι, συναρμολογούμενα εἰς ἕν τεῦχος, τὸ ὁποῖον νὰ διανεμηθῇ, ἵνα τὸ μελετήσωμεν ὅλοι καὶ ἐν γνώσει ἀποφανθῶμεν ἐπ’ αὐτῶν.

§92ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα χρήζουν συζητήσεως· δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ἐγγράφου ὑπομνήματος ὑποβαλλόμενα νὰ ἔχουν τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶχον προτείνει, εἶναι νὰ συστηθῇ μία μεγάλη Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ συζητήσῃ καὶ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν παρουσιαζομένων ζητημάτων.

§93Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ εἶναι εἰς ἔντυπον τεῦχος αἱ προτάσεις καὶ τὰ αἰτήματα τῶν διαφόρων κυρίων συναδέλφων διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ παρακολουθῶμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ γραπτῶν δεδομένων καὶ ὄχι ἐπὶ ἀοριστολογιῶν.

§94ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Παντοῦ εἰς κάθε τόπον ὑπάρχει καὶ μία τοπικὴ ἀνάγκη, δι’ αὐτὸ ἑπομένως ἠναγκάσθημεν ἡμεῖς νὰ ἀναπτύξωμεν κεχωρισμένως τὰς ἀνάγκας αὐτάς.

§95Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι τὸ ταχύτερον πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς μίαν ἐργασίαν καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§97Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Μὲ λύπη ἀναβαίνω τὸ βῆμα, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι τὰ κενὰ ἑδώλια καὶ οἱ τύποι περισσότερο ἐνδιαφέρουν τὴν Ἐθνοσυνέλευσι παρὰ τὸ προσφυγικὸ ζήτημα. Καὶ ὅμως στὸ προσφυγικὸ ζήτημα ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔπρεπε νὰ δώσῃ μεγαλύτερη σημασία, γιατὶ εἶναι τὸ σπουδαιότερο κοινωνικό μας πρόβλημα, ποὺ ἀπὸ τὴ λύσι του ἐξαρτᾶται ἡ καλὴ ἢ κακὴ κατάστασις τῆς κοινωνίας μας, ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξίς της καὶ ἡ περαιτέρω δημιουργικὴ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ὅλοι μας ἀναγνωρίζομε. Ἀλλὰ γιὰ νὰ σχηματισθῇ ὀρθὴ γνώμη γιὰ ἕνα τέτοιο πολύπλοκο καὶ δύσκολο ζήτημα ἡ σοσιαλιστικὴ ὁμὰς ἔκρινε ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ σὲ γενικὲς γραμμὲς τὶς ἀπαιτούμενες ἱστορικοκοινωνιολογικὲς ἐξηγήσεις γιὰ τὸ πῶς δημιουργήθηκε τὸ προσφυγικὸ ζήτημα, ποῖες οἰκονομικὲς καὶ κοινωνικὲς ἀνάγκες γέννησε τὸ τραγικὸ αὐτὸ γεγονὸς καὶ ποῖες ἀναγκαῖες μεταβολὲς ἀπαιτοῦνται γιὰ τὴ λύσι του σύμφωνα μὲ τὶς φρικώδεις συνθῆκες στὶς ὁποῖες εἶχε καταντήσει ἡ κοινωνία μας ἀπὸ τὴν ὅλη προηγούμενη πολιτικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Συνάμα ἀπαραίτητη καὶ ἀναγκαία βάσι, πάνω στὴν ὁποία πρέπει νὰ στηρίξῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὴ δρᾶσί της, πρέπει νὰ εἶναι ἡ βαθειὰ γνῶσις τοῦ κοινωνικοῦ μας περιβάλλοντος καὶ ἡ ἀκριβὴς γνῶσις τῶν αἰτίων τῆς προσφυγοποιήσεως ὁλοκλήρου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης. Θὰ ἐξετάσω σύντομα καὶ μὲ εἰλικρίνεια σὲ ἐπίπεδο γαλήνης καὶ ἠρεμίας τὸ ζήτημα αὐτό, διότι ἔτσι μόνον ἐξετάζοντας τὰ κοινωνικὰ φαινόμενα θὰ μπορέσουμε νὰ βρισκώμαστε μέσα στὴν ἱστορικὴ καὶ πραγματικὴ ἀλήθεια. Τὸ προσφυγικὸ ζήτημα δημιουργήθηκε ἀπ’ αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος. Εἶναι πασίγνωστο ὅτι ὕστερα ἀπὸ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ μεταφέρῃ στὴ Μακεδονία γιὰ ἐθνικοὺς λόγους τοὺς Ἕλληνας τῆς Ρωσίας καὶ ἰδίως τοῦ Καυκάσου. Εἶναι γνωστὴ ἡ δρᾶσις τῆς τελευταίας Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς μὲ ἀρχηγὸ τὸν λογοτέχνη Ζερβό, ὁ ὁποῖος μὲ καλοειπωμένες ὑποσχέσεις καὶ μὲ καλλιτεχνικὲς φράσεις κατώρθωσε νὰ ξεσπιτώσῃ ἀπ’ ἐκεῖ ὁλοκλήρους πληθυσμούς. Τοὺς ὑποσχέθηκε γῆ καὶ ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα ἐργαλεῖα γιὰ καλλιέργεια, ἀκόμα καὶ σπίτια ὁλόκληρα μὲ λουτρά, φερμένα ἀπ’ τὴν Ἀμερική. Ἀλλ’ αὐτὲς αἱ ὑποσχέσεις, ὅπως ὅλες αἱ ὑποσχέσεις τῆς ἀστικῆς τάξεως ποὺ κυριαρχεῖ στὴν Εὐρώπη, ἦσαν σαπουνόφουσκες καὶ διελύθησαν. Ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς ἔγινε λίπασμα στὶς ρίζες τοῦ ἐθνικοῦ δενδρυλλίου καὶ ὑποφέρει μέχρι σήμερα στὴν Μακεδονία, τὴν κοιλάδα τῶν δακρύων, τὰ βάσανα τοῦ πρόσφυγος. Αὐτὸ τὸ ἱστορικὸν γεγονὸς τῆς προσφυγοποιήσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ τὸ ἀναφέρω μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καταλάβουμε πῶς ἔγινε καὶ ἡ ἄλλη προσφυγοποίησις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης. Τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος ἀνέλαβε μὲ πόλεμο νὰ λύσῃ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, γιὰ νὰ ἐκπληρώσῃ, ὅπως ἔλεγε, τὴν προαιωνία ἐθνικὴ ἀποστολή του, ἀπελευθερώνοντας ἀπὸ τὸν ξενικὸ ζυγὸ ἀλύτρωτα στοιχεῖα τῆς φυλῆς. Κατὰ βάθος ὅμως πίσω ἀπὸ τὰ ἐθνικὰ αὐτὰ ἐλατήρια καὶ ἰδανικὰ ἐκρύβοντο, πρέπει νὰ τὸ ποῦμε ἀπὸ τὸ βῆμα, τὰ συμφέροντα τὰ οἰκονομικὰ τῆς κυριαρχούσης ἀστικῆς τάξεως, ποὺ ἤθελε ν’ ἀναπτύξῃ τὶς δουλειές της, τὸ ἐμπόριό της, τὴ ναυτιλία της καὶ τὶς χρηματιστικὲς ἐπιχειρήσεις της, τὶς νέες ἀγορὲς μὲ νέες ἐδαφικὲς κατακτήσεις. (Διαμαρτυρίαι). Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν θέλει νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ μιλήσω. Λυποῦμαι πολύ, γιατὶ δὲν θέλετε ν’ ἀκούσετε τὴν ἀλήθεια. Ἡ ἀλήθεια εἶναι κοινὸ κτῆμα καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τὴν κρύψουμε.

§98Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν ὑπάρχῃ πόλεμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ ἔχῃ τοῦ κατακτητικοῦ πολέμου τὰς προθέσεις, αὐτὸς εἶναι ὁ πόλεμος τῆς Ἑλλάδος, προκειμένου περὶ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν ὑπὸ τὴν Τουρκίαν ὁμοεθνῶν· διότι, ἂν πράγματι τὰ Κράτη εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκετο ὁ Ἑλληνισμός, ἦσαν Κράτη τὰ ὁποῖα εἶχον τὸν ἴδιον πολιτισμὸν μὲ τὸν Ἑλληνικὸν ἢ καὶ ἀνώτερον, ἡ τάσις ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πρὸς ἀπελευθέρωσιν αὐτοῦ ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ πεντακόσια ἔτη ἐζῶμεν εἰς τὸ περιβάλλον τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῶν Κρατῶν εἰς τὰ ὁποῖα εὑρισκόμεθα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία, ἡ δρᾶσις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικήν μας ἀνάπτυξιν, εὑρίσκετο πάντοτε ὑπὸ τὴν πίεσιν ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε μᾶς ἀνεγνώρισε τὰ ἀνθρώπινα δικαιώματα, ἡ τάσις καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν ὁμοεθνῶν αὐτῆς ἀπὸ τοιούτου λαοῦ, ἦτο ἀγὼν ὁ ὁποῖος δύναται πραγματικῶς νὰ στεφθῇ μὲ τὸν τίμιον τίτλον τῆς ἀνωτέρας ἰδεολογίας. (Χειροκροτήματα).

§99Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μίαν λέξιν μόνον ἤθελα νὰ προσθέσω.

§100Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀρκεῖ ἡ διαμαρτυρία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§101ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὴν συμμερίζεται τὴν διαμαρτυρίαν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις.

§102Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ τὸ ἀποδείξω ἐγώ. Δυστυχῶς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἦρθαν σὲ σύγκρουσι μὲ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Ἀνταντικῆς κεφαλαιοκρατίας στὶς Νέες Χῶρες καὶ συνεπείᾳ τούτου ἔχομε τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ τὴν προσφυγοποίησι ὁλοκλήρου πληθυσμοῦ. (Διαμαρτυρίαι). Θὰ ὁμιλήσω. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ κεφαλαιοκρατία ἐκήρυττεν ὅτι ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος ἦτο ἀπελευθερωτικὸς καὶ ὁ ἀείμνηστος καλόγηρος Οὐΐλσων ἐκήρυττε τὰ 14 ἄρθρα του. Ποῦ εἶναι τὰ 14 ἐκεῖνα ἄρθρα εἰς τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης; Ὅταν ἠνάγκασαν τὸν Ἑλληνικὸ λαὸ νὰ πολεμήσῃ μαζὶ μὲ τοὺς Συμμάχους καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἀγωνιζόταν στὰ βάθη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ποῦ ἦσαν τὰ στρατεύματα τῶν Συμμάχων; Σιωπᾶτε. Ἐρωτῶ: Ἀπὸ ποῦ ἐφωδιάσθη ὁ Κεμάλ; Ἐφωδιάζετο ἀπὸ τὴν κεφαλαιοκρατία τῆς Γαλλίας. Ἡ κεφαλαιοκρατία τῆς Γαλλίας ἔστελνε πολεμοφόδια σ’ αὐτὸν καὶ ἴσως κι’ αὐτὸς ὁ μέγας πατριώτης Ζαχάρωφ. Λοιπὸν ἀπαντήσατέ μου σεῖς τώρα.

§103Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι. Ὁ κ. συνάδελφος, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ καλὴ πίστις, πλανᾶται ἀναμφισβητήτως καὶ πλανᾶται πλάνην οἰκτράν. Ὡμίλησε περὶ συμφερόντων τῆς κεφαλαιοκρατίας τῆς Εὐρώπης καὶ τοῦ ὑπενθυμίζω ὅ,τι ἔλεγον πρὸ τῆς πρώτης Νοεμβρίου. Ὄχι μόνον ἡ κεφαλαιοκρατία αὐτὴ εἶχεν ὑπογράψει τὰς συνθήκας τῶν Σεβρῶν καὶ τοῦ Νεϊγῦ, ἀλλὰ δύναμαι νὰ γνωρίσω, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου ὡς ἀρχηγοῦ τότε τοῦ Ἐπιτελείου, καὶ τὸ ἐδήλωσα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι παρὰ τὰ συμφέροντα αὐτὰ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ηὔρυναν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν ἔφεραν μέχρι τοῦ Βυζαντίου διὰ συμβάσεως σαφοῦς καὶ ρητῆς πολιτικῶς καὶ στρατιωτικῶς. Μετὰ 20 ἡμέρας τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰ ὁποῖα ἦταν ἐντελῶς ἐσωτερικῆς φύσεως ἀνέτρεψαν αὐτὰς τὰς συμφωνίας. Δὲν μεταβάλλονται τὰ συμφέροντα τῆς κεφαλαιοκρατίας εἰς 20 ἡμέρας, διότι αὐτὰ εἶναι διαρκῆ καὶ αἰώνια. Μετεβλήθησαν ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου ἕνεκα τοῦ σφάλματος εἰς τὸ ὁποῖον παρεσύρθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον προσπαθοῦν νὰ τὸν παρασύρουν.

§104Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου εἶναι ὅτι ἡ μὲν κεφαλαιοκρατία ἐκαρπώθη μεγάλα κέρδη καὶ ὀφέλη εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ἡ δυστυχής μας Χώρα ἐσκεπάσθη ἀπὸ τὰ θύματα τοῦ πολέμου, ποὺ ἀνέρχονται εἰς 36.000 ἀναπήρους εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ 1⅓ ἑκατομμύριον πειναλέων καὶ ἀστέγων προσφύγων, χωρὶς νὰ λογαριάσωμεν τὰ ὀρφανὰ καὶ τὶς χῆρες καὶ τὰ κορμιὰ τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν ποὺ ἔμειναν στοὺς κάμπους καὶ τὰ βουνὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

§105Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς 1ης Νοεμβρίου.

§106Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Λοιπὸν ἡ κεφαλαιοκρατία αὐτὴ στὴ Συνθήκη τῆς Λωζάννης μᾶς ἐπέβαλε καὶ κάτι τὸ πρωτάκουστο, τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν. Καμμιὰ φορὰ στὴν ἱστορία δὲν ἐσημειώθη ἀγοραπωλησία λαῶν σὰν κι’ αὐτήν, τέτοιο ἀνθρωποπάζαρο, ὅπως ἔγινε στὴ Διάσκεψι τῆς Λωζάννης. Ἐκεῖ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς κεφαλαιοκρατίας, ἀντὶ νὰ σκέπτωνται γιὰ τὰ θύματα τοῦ πολέμου, ἐσκέπτοντο γιὰ τὸ πετρέλαιο τῆς Μουσσούλης. Τὸ ἀρνεῖσθε σεῖς αὐτό, κύριοι, ἢ ὄχι; Ναί, ἐσκέπτοντο περισσότερον τὸ πετρέλαιο τῆς Μουσσούλης παρὰ τὰ θύματα ποὺ σκέπασαν τὴν Ἑλλάδα.

§107ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὸ θέμα, κ. Πρόεδρε.

§108Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. πληρεξούσιος ἔχει τὰς ἰδέας του καὶ δικαιοῦται νὰ τὰς ἀναπτύξῃ. Ὁρίστε, κ. συνάδελφε.

§109Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τῶν Ἑλλήνων ἴσως δὲν θέλει νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ τὴν ἀλήθειαν, κανένας δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόψῃ. Ὅταν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις σηκώνεται ἐναντίον τῆς ἀληθείας, τί ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἕνας ἄνθρωπος;

§110ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς θὰ λυθῇ τὸ προσφυγικόν;

§111Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ τὸ ποῦμε. Τὸ προσφυγικὸ δὲν εἶναι ἐξωτερικὸ ζήτημα ὕστερ’ ἀπὸ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν. Τὸ προσφυγικὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἀντίληψί μας εἶναι τμῆμα τοῦ ὅλου κοινωνικοῦ μας προβλήματος. Γιὰ μᾶς τὸ προσφυγικὸ ζήτημα συνδέεται στενώτατα μὲ τὰ κοινωνικά μας προβλήματα, μὲ τὸ ἀγροτικὸ καὶ ἐργατικό. (Χειροκροτήματα). Τὸ ἀγροτικὸ ζήτημα πρὸ πολλοῦ ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἕως σήμερα δὲν ἐλύθη σύμφωνα μὲ τὶς ἀπαιτήσεις καὶ τὶς ἀνάγκες τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Σήμερα ὅμως μὲ τὴν ἀθρόα συρροὴ ἑκατομμυρίων προσφύγων, ποὺ τὰ 70% εἶναι γεωργοί, στὴ λύσι τοῦ ἀγροτικοῦ προβλήματος θὰ ἐπέλθῃ μοιραίως καὶ ἡ μεταβολὴ τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν, διότι τὰ συμφέροντα τῶν ἀγροτῶν προσφύγων συνδέονται στενώτατα μὲ τὰ συμφέροντα τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι μὲ θόρυβο ἐδῶ εἶναι δυνατὸν νὰ λύσουμε τὸ ἀγροτικό, χωρὶς νὰ θίξετε τὴν ἱερὰν τάχα ἰδιοκτησίαν.

§112Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστος.

§113Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἡ ἰδιοκτησία ἦτο ἱερὰ κατὰ τὴν Ρωμαϊκὴν ἐποχήν, ποὺ οἱ θεοὶ ἦσαν γαιοκτήμονες. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως ποὺ οἱ θεοὶ ἐγκατέλειψαν τὴ γῆ, εἶναι ἱερὰ στὰ χέρια ἐκείνων ποὺ τὴν ποτίζουν καὶ τὴν δροσίζουν μὲ τὸν ἱδρῶτα τοῦ προσώπου των. (Χειροκροτήματα). Ἡ γῆ πρέπει ν’ ἀνήκῃ στοὺς ἀμέσους καλλιεργητὰς καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις πρέπει νὰ γίνεται οὐχὶ εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τῆς κεφαλαιοκρατίας ποὺ ἀποταμίεψεν ἑκατομμύρια, τὴ στιγμὴ ποὺ ὁ Ἕλλην στρατιώτης ἔχυνε τὸ αἷμά του στὰ βάθη τῆς Μ. Ἀσίας. (Χειροκροτήματα). Ἡ γῆ πρέπει ν’ ἀνήκῃ στοὺς καλλιεργησὰς καὶ οἱ πρόσφυγες πρέπει νὰ στεγασθοῦν ὄχι μὲ τὸ δάνειο, ποὺ θὰ ὑποδουλώσῃ ὁλόκληρο τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος, ἀλλὰ μὲ τὸ ἀναγκαστικὸ ἐσωτερικὸ δάνειο τῆς κεφαλαιοκρατίας, γιὰ νὰ στεγασθοῦν ὄχι μονάχα οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξασφαλισθοῦν οἰκονομικῶς καὶ τὰ ἄλλα θύματα τοῦ πολέμου. (Χειροκροτήματα καὶ θόρυβος). Ὁ συνάδελφος κ. Σοφούλης ἐνδιαφέρεται περισσότερο γιὰ τὰ ἄλλα ζητήματα, παρὰ γιὰ τὰ μεγάλα κοινωνικὰ προβλήματα, ποὺ ἐγκυμονοῦν μεγίστους κινδύνους. Ἂν κανένας ἔχῃ ἀντιρρήσεις, ἂς ἔλθῃ στὸ βῆμα νὰ τὰς ἀναπτύξῃ. Ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν ἦτο μία νέα ἐκμετάλλευσις νέας φύσεως ἀπὸ μέρους τῆς κεφαλαιοκρατίας, ποὺ μᾶς ἐχορήγησε καὶ τὸ δάνειον ὑπὸ βαρυτάτους ὅρους, σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους λίγες Τράπεζες τῆς Ἀνταντικῆς κεφαλαιοκρατίας ἀποκτοῦν δικαιώματα ἰδιοκτήτου ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς γῆς καὶ ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῶν καλλιεργητῶν προσφύγων. Καὶ νομίζω πῶς ὕστερ’ ἀπὸ κεῖνα ποὺ εἶπαν οἱ προλαλήσαντες, ὕστερ’ ἀπὸ λίγον καιρὸ ὁ προσφυγικὸς κόσμος θὰ βρεθῇ σὲ κατάστασι δουλοπαροικίας, γιατὶ ἡ ζωὴ ἢ ὁ θάνατος τῶν προσφύγων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησι αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὅλοι σιωπᾶτε. Πραγματικῶς ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ σημερινοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος καὶ τοῦ Μεσαίωνος; Ποία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ πρόσφυγα ἐργάτη, ποὺ ἀναγκάζεται νὰ ἐργασθῇ 12 ὥρας διὰ 18 δραχ. στὰ λατομεῖα τῆς Δράμας καὶ τοῦ δούλου τοῦ Μεσαίωνος; Ποιὰ διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ὡραίας δούλης, ποὺ τὴν πωλοῦσαν στοὺς δρόμους τῆς Ἀλεξανδρείας, καὶ τῆς σημερινῆς ὡραίας προσφυγοπούλας, ποὺ ἀναγκάζεται νὰ πουλήσῃ τὴν τιμή της στοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης; Αὐτοὶ εἶναι οἱ καρποὶ τοῦ παγκοσμίου πολέμου καὶ τοῦ σημερινοῦ πολιτισμένου τάχα ἀστικοῦ καθεστῶτος. Καὶ ἐναντίον τέτοιου ἀστικοῦ καθεστῶτος ἡμεῖς οἱ σοσιαλισταὶ πάντοτε θὰ ἐπαναστατοῦμε, διότι ἐμεῖς θέλουμε νὰ ἐπαναφέρουμε τὴν ἰσοπολιτεία στὴν ἀνθρωπότητα. Κατὰ τὴν ἀντίληψί μας, ἡ στέγασις τῶν προσφύγων καὶ ἡ ἀποκατάστασις πρέπει νὰ γίνῃ ἀμέσως. Ἡ Συνέλευσις, ποὺ ἔχυσε τόσα δάκρυα διὰ τοὺς πρόσφυγας πρέπει νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησι νὰ κάμῃ δάνειο ἐσωτερικὸ ἀναγκαστικὸ τῆς κεφαλαιοκρατίας, γιὰ νὰ ἐλευθερωθῇ τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν ὑποδούλωσι, διότι στὸ προσφυγικὸ δάνειο ὑπάρχει ἕνας ὅρος, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦται νὰ κάμῃ ἄλλο ἐξωτερικὸ δάνειο. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὅλη ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς Τραπεζίτες τῆς Ἀντὰντ καὶ θὰ κανονίζεται ὄχι σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῆς κεφαλαιοκρατίας. Γιὰ νὰ στεγασθοῦν αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες, ποὺ ἔρχονται χιλιάδες, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ καταλάβῃ ὅλα τὰ μοναστήρια καὶ οἱ ὅσιοι κηφῆνες, ποὺ τὰ κατέχουν, νὰ ἐπανέλθουν στὴν κοινωνία τῶν ἀνθρώπων γιὰ νὰ φέρουν καρπούς.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θίγετε τὴν θρησκείαν.

§115Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Τὸ Εὐαγγέλιον λέγει: Πᾶν δένδρον ἄκαρπον κόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Κι’ ἂν τὰ μοναστήρια δὲν ἐπαρκοῦν νὰ στεγασθοῦν οἱ πρόσφυγες, τότε νὰ γίνῃ σύμπτυξις ὅλων τῶν πλουσίων, ποὺ κατέχουν τὰ μεγάλα μέγαρα καὶ τὰ κτήματα, γιὰ νὰ στεγασθοῦν καὶ ἐκεῖ πρόσφυγες. Ὕστερα ὅμως ἀπὸ τὴν στέγασι καὶ τὴν ἐγκατάστασι τῶν προσφύγων δὲν λύεται τὸ προσφυγικό, διότι, ὅπως εἶπα, τὸ προσφυγικὸ ἐγκυμονεῖ μέσα του κινδύνους κολοσσιαίους. Καὶ ἂν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ὑψωθῇ στὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, θὰ ἔχωμε μεγάλους κλονισμοὺς μέσα στὴν Ἑλληνικὴ κοινωνία, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ συνδέεται στενώτατα μὲ τὸ ὅλον ἐργατικὸ ζήτημα. Ἡ πληθώρα τῶν ἐργατῶν ἀπὸ τὸν προσφυγικὸ κόσμο αὐξάνει τὰ ἐργατικὰ χέρια καὶ τὴ φτηνότερη προσφορὰ τῆς ἐργασίας. Συνεπείᾳ αὐτοῦ οἱ ἐργοδότες θὰ κάμουν ἀπόπειρα γενικῆς ἐλαττώσεως τῶν ἡμερομισθίων εἰς βάρος τῆς ἐργατικῆς τάξεως, ἐνῷ ἡ ἀκρίβεια θὰ αὐξάνῃ. Αὐτὲς οἱ ἀνωμαλίες, αὐτὲς οἱ ἀντιθέσεις, ποὺ γεννᾷ τὸ προσφυγικὸ ζήτημα στὴν ἐργατικὴ τάξι, θὰ κάμουν τὴν πάλην τῶν τάξεων ἐντονωτάτην. Τὸ ἐργατικὸ κίνημα θὰ προοδέψῃ καὶ ἡ ἀπεργία θὰ αὐξάνῃ, διότι ἡ βιομηχανία τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένη, ὥστε νὰ μπορέσῃ ν’ ἀπορροφήσῃ ὅλες αὐτὲς τὶς ἐργατικὲς δυνάμεις, οὔτε καὶ ἔχει τάσι γιὰ ἀνάπτυξι, διότι τὸ ἑλληνικὸ κεφάλαιο δὲν ἔχει χαρακτῆρα δημιουργικό, ἀλλὰ μόνον αἰσχροκερδῆ.

§116ΣΤ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Πόσοι εἶσθε, κ. συνάδελφε, καὶ ἐλπίζετε συντόμως νὰ ἔλθητε εἰς τὴν Ἀρχήν;

§117Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. πληρεξούσιε, ἐμεῖς δὲν ἀναμετροῦμε τὶς δυνάμεις μὲ τὰς ψήφους μέσα στὸ Κοινοβούλιο, διότι γνωρίζετε ὅτι ἡ ἰδεολογία μας ἀντιπροσωπεύει τοὺς πόθους καὶ τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Καὶ ἂν μέσα στὴ Συνέλευσι εἴμαστε λίγοι, πίσω μας ἔρχονται ὅλοι οἱ πεινασμένοι, οἱ γυμνοί, οἱ ξυπόλυτοι, οἱ χωρικοὶ καὶ οἱ ἐργάτες. Θυμᾶμαι, ὅταν στὴ Ρωσία ἔγινε ἡ τελευταία ἐπανάστασις, ποὺ δὲν περίμενε κανένας, ἕνας γερουσιαστὴς εἶπε: «Μὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπανάστασις; Μήπως δὲν ἐρώτησαν τὸν Τσάρο;» Κατὰ τὴν ἀντίληψί μας, θὰ εἶναι σὲ θέσι νὰ λύσῃ τὸ προσφυγικὸ ζήτημα καὶ νὰ βαστᾷ τὴ σημερινὴ Ἑλληνικὴ κοινωνία σὲ ἰσορροπία μονάχα ἐκείνη ἡ πολιτικὴ Ἐξουσία ποὺ θὰ φέρῃ μιὰ νέα ἀνασυγκρότησι τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ Κράτους πάνω σὲ νέες σοσιαλιστικὲς βάσεις. Μὴ σᾶς τρομοκρατοῦν αἱ λέξεις, διότι οἱ σήμερον κυβερνῶντες καὶ ἐκεῖνοι ποὺ θέλουν νὰ κυβερνήσουν τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ καταλάβουν ὅτι αὐτὲς τὶς κοινωνικὲς μεταβολὲς ἀπαιτεῖ ὁ τροχὸς τῆς ἱστορίας καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸν γυρίσουν πίσω, ὅπως νοσταλγοῦν μερικοί. Συνάμα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ προοδευτικὴ φορολογία γιὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ἡ κατωτέρα λαϊκὴ τάξι καὶ αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ ἀνακούφισις θὰ εἶναι ἡ καλύτερη τόνωσι τοῦ πατριωτικοῦ αἰσθήματος. Νὰ ἱδρυθῇ Ὑπουργεῖο ἐργασίας γιὰ νὰ μπορέσουν νὰ ὀργανωθοῦν ἐλεύθεροι ὅλοι οἱ ἐργάτες μαζὶ σὲ ἐλεύθερα Σωματεῖα, χωρὶς ἐκείνους τοὺς περιοριστικοὺς νόμους, ποὺ ἔχει σήμερα ἡ Ἑλληνικὴ ἐργατικὴ νομοθεσία. Νὰ ἱδρυθοῦν σὲ ὅλο τὸ Κράτος, ὅπου ὑπάρχουν βιομηχανικὲς πόλεις, Γραφεῖα Ἐργασίας γιὰ νὰ ρυθμίζουν τὴν προσφορὰ τῆς ἐργασίας καὶ τὸ κατώτερο ὅριο τοῦ ἡμερομισθίου καὶ νὰ καταργηθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας, ποὺ τὴν ὑποστηρίζουν οἱ οἰκονομολόγοι τῆς ἀστικῆς τάξεως. Μόνον μὲ αὐτὲς τὶς κοινωνικὲς μεταβολὲς θὰ εἶσθε σὲ θέσι, ὅλοι ἐσεῖς ποὺ θέλετε νὰ κυβερνήσετε τὴν Ἑλλάδα, νὰ λύσετε τὸ προσφυγικὸ πρόβλημα. Ἐμεῖς φρονοῦμεν ὅτι μὲ αὐτὲς τὶς μεταβολὲς μονάχα θὰ λυθῇ ὁλόκληρο τὸ ζήτημα. Καὶ τότε θ’ ἀναπτυχθοῦν καὶ οἱ πλουτοπαραγωγικὲς δυνάμεις τῆς Χώρας καὶ ἡ ἐργατικὴ τάξις ὁμαλῶς θὰ ἀναπτυχθῇ πρὸς τὸν ἀνώτερο προορισμό της, ποὺ εἶναι ἡ τελεία μεταβολὴ τῆς σημερινῆς ἀστικῆς κοινωνίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως σὲ μιὰ ἀνθρωπίνη σοσιαλιστικὴ κοινωνία τῆς ἐργασίας. (Χειροκροτήματα).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 6 μ. μ. (Ὥρα 9.15′ μ. μ.)