1924.05.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48Η

Τῆς 30 Μαΐου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διορθωθῇ τὸ ὄνομά μου εἰς τὸ ἀκριβές· ἅπαξ διὰ παντὸς δηλῶ ὅτι λέγομαι Γεώργιος Κοντολέων.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§5Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§7Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι κακῶς ἀνεγράφη ὅτι ἐξ ἀφορμῆς δῆθεν τῆς ἀγορεύσεώς μου ὡς καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Κακουλίδου προεκλήθη τὸ πολιτικὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ περιώρισα τὸν ἔλεγχόν μου ἐπὶ τοῦ κατοχυρωτικοῦ νομοθετήματος, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως δὲν ἠμφισβήτησα εἰμὴ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν σπουδὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀνάγκης ταύτης εὑρέθην καὶ ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τοὺς ὁμιλήσαντας ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἠμφισβήτησα τὰς λεπτομερείας τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὴν ἔλλειψιν καὶ τὴν ἀνυπαρξίαν τῶν ὁποίων εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησε σπεύσασα νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν πρὸς ὑποβολὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅπως ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι διετυπώθη τοῦτο, ὅτι ἐγὼ δῆθεν ὡμίλησα καὶ περὶ τῆς συνθέσεως τῆς προσωπικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ τὸ παράπαν δὲν ἔκαμα λόγον ἐπ’ αὐτοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Τὸ ἐν Πειραιεῖ σωματεῖον «Πειραϊκὸς Σύνδεσμος» παρακαλεῖ ὅπως τὸ Πειραϊκὸν Ὠδεῖον συμπεριληφθῇ μεταξὺ τῶν ἐπισήμων μουσικῶν ἱδρυμάτων. — Ὁ ἐν Δράμᾳ πρόσφυξ Ἰωάν. Καραγεώργης παρακαλεῖ ὅπως ἀνασταλῶσι τὰ ἐπιβληθέντα αὐτῷ προσωρινὰ μέτρα. — Τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον Βόλου ζητεῖ ὅπως λόγῳ τῆς ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν δημιουργηθείσης καταστάσεως ληφθῶσι προστατευτικὰ μέτρα. — Ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης Ἰωάν. Γιαννόπουλος τελευταῖος πλειοδότης τῆς δημοπρασίας περὶ πωλήσεως τοῦ ἐγκαταλελειμμένου Συμμαχικοῦ καὶ Γερμανικοῦ ὑλικοῦ παρακαλεῖ ὅπως προστατευθῇ. — Ὁ κτηνοτροφικὸς Σύνδεσμος Ἠπείρου ζητεῖ ὅπως ἀκυρωθῶσιν αἱ διαταγαὶ τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν Ἠπείρου ἐμποδίζουσαι τὴν ἐπάνοδον τῶν ποιμνίων εἰς τὰς κοινοτικὰς βοσκάς. — Ἐπιτροπὴ γονέων καὶ κηδεμόνων ἐχόντων υἱοὺς ἐθελοντὰς στρατιώτας ζητοῦσιν ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ ἐθελοντικὴ ὑποχρέωσις. — Οἱ κατάδικοι φυλακῶν Πύλου παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον τῆς ἀμνηστεύσεως. — Ὁ Σύλλογος πρωτοδικῶν Χίου ὑποβάλλει τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν των. — Οἱ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν Ὑπουργοὶ καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας ἐν Παρισίοις ὑπογραφείσης τῇ 21 Φεβρουαρίου 1924 προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμφωνίας». — Οἱ Ὑπουργοὶ Οἰκονομικῶν καὶ Ἐθν. Οἰκονομίας καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας καὶ Ἐθν. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως ἀπὸ 20 Μαΐου 1924 περὶ παροχῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως εἰς ὁμογενεῖς πρόσφυγας μικροεπαγγελματίας ὠργανωμένους εἰς ὁμάδας ὡς καὶ εἰς ἀστικοὺς συνεταιρισμοὺς μικροβιομηχανιῶν καὶ χειροτεχνιῶν». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ ἐπιμισθίων εἰς ἄνδρας τοῦ Π. Ναυτικοῦ». — Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς καταθέτει σχέδιον νόμου: «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουλίου 1924 Ν. Διατάγματος περὶ ἐλέγχου τῶν τελωνειακῶν παραστατικῶν καὶ προσθήκης διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιθεώρησιν». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Π. Ναυτικοῦ» καὶ 2) «Περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἀπὸ 16 Ἰουνίου 1911 Διάταγμα κυρωθὲν διὰ τοῦ 480 νόμου». — Ὁ Σύλλογος Στρωμνιτσιωτῶν Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις. Ἐπίσης καὶ οἱ ὑφασματέμποροι Καβάλλας. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Ἡρακλείου ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τοῦ σκανδάλου τοῦ συναλλάγματος τῆς σταφίδος Κρήτης. — Αἱ Ἰσραηλιτικαὶ Κοινότητες Φλωρίνης–Καβάλλας ζητοῦσιν ὅπως μὴ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. — Ὁ Σύλλογος τῶν Ἐφέδρων Φουρνῆς Κρήτης παρακαλεῖ ὅπως γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. — Ὁ Ἐμπορικὸς καὶ Ἐπαγγελματικὸς κόσμος Ξάνθης ζητεῖ ὅπως καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀνάπαυσις. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ἀργοστολίου ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἀνάκλησιν τῶν παρανομησάντων ὑπαλλήλων τῆς Ἐφορίας. — Ὁ Κτηματικὸς Σύλλογος Ἠλείας παρακαλεῖ ὅπως ἀγορασθῶσι παρὰ τοῦ Κράτους δέκα ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου καὶ παρεμποδισθῇ οὕτως ἡ ὑποτιμητικὴ προσφορὰ εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἀγοράς. — Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Χασιᾶς παρακαλοῦσιν ὅπως ἀρθῇ ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας περὶ κατασχέσεως καὶ τῶν μέσων μεταφορᾶς λαθραίων δασικῶν προϊόντων. — Οἱ Ὑπουργοὶ Στρατιωτικῶν, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κανονισμοῦ τοῦ ὑπὲρ ἀποστράτων καὶ ἀπομάχων κληροδοτήματος Ἀνδρέου Συγγροῦ ἐξ 25.000 Ἀγγλικῶν λιρῶν». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 23 Ἀπριλίου 1924 καὶ 6 Μαΐου 1924 Διαταγμάτων περὶ κατοχυρώσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος». — Ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καταθέτει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν»· καὶ 2) «Περὶ διακανονισμοῦ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν». — Ὁ πληρεξούσιος Κρανάϊας κ. Π. Καπάτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τελωνειακῶν καὶ οἰκονομικῶν νόμων».

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν προηγεῖται σήμερον ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων ἐπὶ μίαν ὥραν. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἀπεφασίσθη νὰ προτιμηθῇ ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζω ὅτι τὸ ὀρθότερον θὰ εἶναι νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις αὕτη καὶ κατόπιν, ἐὰν ὑπάρχῃ καιρός, νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἀναφορῶν.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς πρόεδρος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Γεωργίας παρεκάλεσα τὸν κ. Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας νὰ διαβιβασθῇ παράκλησίς μου εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν περὶ ἀποστολῆς, συμφώνως πρὸς ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἑνὸς ὑπαλλήλου εἰδικοῦ διὰ τὸ ζήτημα τῶν τιμῶν ἐλαίας, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον πολὺ ἐνδιαφέρον. Ἡ ἀπάντησις ἥτις ἐδόθη ἀπὸ τὸν Γενικὸν Γραμματέα εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ἐὰν θέλῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι, νὰ ζητήσωσιν ἐγγράφως ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας». Θὰ παρεκαλέσω καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ἀλλὰ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ ὑποδείξωσι κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Γεωργίας νὰ ἐργάζηται δι’ ἀνταλλαγῆς ἐγγράφων.

§12Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑποθέτω ὅτι πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως, ὑποθέτω δὲ ὅτι ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὸ γραφεῖόν μου ἀπὸ τῆς ὀγδόης πρωϊνῆς. Ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ φιλικῆς συστάσεως πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα. Ἐὰν ἤθελε νὰ ζητήσῃ κάτι, ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸν Ὑπουργόν.

§13Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐνόμισα ὅτι ἀπηυθυνόμην εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ὑπουργοῦ.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Ἐγώ, ἂν θέλητε, ἐπικροτῶ τὴν ἐργασίαν σας διὰ τῆς ἀμεσωτέρας ἐπαφῆς πρὸς τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Ὑποθέτω ὅτι πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς συζητήσεις, κ. συνάδελφοι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ Διατάγματος τοῦ ἀντικαθιστῶντος καὶ προσθέτοντος εἰς τὰ κείμενα τοῦ Ποινικοῦ Νόμου διαφόρους διατάξεις καὶ τὸ ὁποῖον, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, οὐκ οἶδα διατί ὠνομάσθη «κατοχυρωτικόν» καὶ διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου ἤγειρε θόρυβον, εὑρέθημεν χθὲς ἐνώπιον προτάσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔλαβον τὴν τιμὴν διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον εἶπον ἤδη πρὸς ὑμᾶς νὰ δηλώσω ὅτι ἡ εὐθιξία ἡ κοινοβουλευτικὴ ἡ ὁποία ἐπεδείχθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εὐαρεστῇ εἰς τὸ Σῶμα καὶ εἶναι ἀναμφισβητήτως πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως. Διεφώνησα μόνον ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν, διότι εἶπον ὅτι δύναται μὲν νὰ εἰσαχθῇ κεχωρισμένη πρότασις ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ πάντως θὰ ἐπακολουθήσῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος περὶ ἐγκρίσεως τῆς πράξεως δι’ ἣν ἐξεφράσθη μομφὴ εἴτε ἐκ μέρους ἀποχρώσεως ἐν τῇ Συνελεύσει εἴτε ἐκ μέρους ἀτόμων πληρεξουσίων ἐξεφράσθη μομφὴ καὶ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης χαρακτηρίζουσα ῥητῶς τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην ὡς πλήρη ἔγκρισιν τῶν πεπραγμένων. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἔχῃ κεχωρισμένην τὴν πρότασιν τῆς ἐμπιστοσύνης θὰ εἴχομεν μίαν διπλῆν ψηφοφορίαν. Δὲν εἶναι ζήτημα θεμελιώδους διαφωνίας. Ἔχω τὴν γνώμην, Κύριοι, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἐξεδήλωσα, ὅτι ἡ διαφωνία ἡ ἐγερθεῖσα δικαιολογεῖ τελείως τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος ὄχι ἁπλῶς πολιτικοῦ, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν πολιτικοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἐξέδωκεν ἓν Διάταγμα ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦτο τὸ ἐξέδωκε κατ’ ἐντολὴν καὶ ἐξουσιοδότησιν τῆς συντακτικῆς ἐξουσίας καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις παρέσχεν εἰς αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις προσέθηκεν ὅτι ἐθεώρει τοσούτῳ σπουδαίαν τὴν πρᾶξιν εἰς ἣν προέβη ὥστε, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν εἶχε λάβει πληρεξουσιοδότησιν, θὰ προέβαινεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τούτου. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, οὕτως ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος, ὁ νῦν ἀπών, λαβὼν τὸν λόγον ἐπετέθη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τούτου καὶ εἶπεν ὅτι ἐν τῇ ἐξουσιοδοτήσει τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἡ Συνέλευσις ἐδώκαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους δὲν ἐνέκειτο καὶ τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ μέτρα περὶ ἀσφαλείας τοῦ νέου πολιτεύματος τοῦ Κράτους. Ἦτο ἡ γνώμη του. Ἀλλ’ ἡ γνώμη του ἔφθανεν εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσφετερίσθη τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὑπερβᾶσα τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν εἰς αὐτήν, ἐσφετερίσθη τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον ζήτημα πολιτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐλάμβανε τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως θὰ ἦτο καὶ ζήτημα ποινικῆς εὐθύνης ἀκόμη τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι λοιπὸν ὄχι πολιτικὸν ἁπλῶς τὸ ζήτημα, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν πολιτικόν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο μόνον νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ φωνὴ ἡ ὁποία ἠγέρθη ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, ὁσονδήποτε καὶ ἂν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶναι ἄξιον πάσης τιμῆς καὶ παντὸς σεβασμοῦ, δὲν εἶναι ἐνδεικτικὸν σοβαρᾶς τινος μομφῆς ἐκ μέρους μιᾶς μερίδος τῆς Συνελεύσεως καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ προκαλέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κοινὴν ἐντύπωσιν δὲν διαμφισβητεῖται. Τοῦτο εἶναι ἀκριβές. Ἀλλὰ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη καὶ ἂν καλῶς ἀνέγνωσα καὶ τὰ πρακτικά, εὐθὺς κατόπιν ἔλαβον τὸν λόγον ἐγὼ καὶ μετ’ ἐμὲ ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής. Ἐγὼ μὲν εἶπον ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐδώκαμεν τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ λάβῃ μέτρα ἀφορῶντα τὴν ἀσφάλειαν, ὅτι, ἂν ἀνοίξῃ κανεὶς τὸν Ποινικὸν Νόμον, θὰ ἴδῃ ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων ἀδικημάτων τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται καὶ τὰ ὁποῖα διασφαλίζουσιν αἱ διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου εἶναι αἱ προσβολαὶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος; Ὅτι συνεπῶς, κατὰ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐγὼ δίδω εἰς τοὺς κειμένους νόμους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐξουσιοδότησιν τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτῆς νομικήν τε καὶ πραγματικήν, ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἣν ἐδώκαμεν. Ἐπρόσθεσα ὅτι ἀπομένουσι ζητήματα τεχνικὰ καθαρῶς νομικῶν λεπτομερειῶν, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπεθύμουν τὴν παραπομπὴν τοῦ σχεδίου ψηφίσματος τοῦ Διατάγματος εἰς μίαν Ἐπιτροπήν. Ἡ Κυβέρνησις προθύμως ἀπεδέχθη τὴν παραπομπὴν εἰς Ἐπιτροπὴν διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν λεπτομερειῶν καὶ τὴν περαιτέρω συζήτησιν αὐτοῦ. Ἐστηρίχθημεν, ὅπως εἶπον, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ γράμματος τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ὄχι μόνον ἐπὶ τῆς νομικῆς ἑρμηνείας, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἑρμηνείας τῆς θελήσεως τὴν ὁποίαν εἴχομεν, ὅταν ἐδίδομεν τὴν ἐξουσιοδότησιν. Ἐρωτῶ, Κύριοι: Ὅσοι ἐξ ἡμῶν τότε εἶπον ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα ἀσφαλείας τείνοντα εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας ἠννοοῦμεν ἆρά γε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἂν ἴδῃ νὰ κινδυνεύῃ ἓν μέρος μικρὸν τῆς Χώρας ἐξ ἐσωτερικῶν ταραχῶν καὶ ἀνωμαλιῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέτρα διασφαλίσεως τοῦ μέρους ἐκείνου καὶ ἂν ἴδῃ προσβαλλόμενον ἢ ὑπονομευόμενον τὸ νεωστὶ ἐγκαθιδρυόμενον πολίτευμα θὰ ἔπρεπε νὰ σιγήσῃ; Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δώσωμεν αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν εἰς τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν, ὅτι θὰ ἐπετρέπομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ μικρότερα πράγματα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπετρέπομεν εἰς αὐτὴν νὰ ἀσφαλίσῃ ὅ,τι κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐθεωροῦμεν οὐσιωδέστατον, δηλαδὴ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ νέου πολιτεύματος. Μετ’ ἐμὲ ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς ἀντιπροσωπεύων ἀναμφισβητήτως μίαν ἰδέαν, μίαν μερίδα, μίαν ἀπόχρωσιν μὴ συμπολιτευομένων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ προσεχώρησεν εἰς τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποστηρίξει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος, εἶπε δηλ. ὅτι δὲν ἀπηντήσατε, Κύριοι, εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ σοβαρὰ τὰ ὁποῖα παρέταξεν ὁ ἐκ Κερκύρας πολιτευτής. Ἐθεώρησεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τῆς δοθείσης αὐτῇ. Εἶπεν ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ γίνηται τοιοῦτος σφετερισμὸς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ ὅτι βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἦτο σαφὲς λοιπὸν ὅτι καὶ ἐκεῖθεν ἐξεφράσθη ἡ ἐκδοχὴ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ἐξουσιοδοτήσεως αὐτῆς. Ἐπηκολούθησαν ἄλλαι ἀγορεύσεις δριμύτεραι, ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λοκρίδος κ. Ἀβραὰμ καὶ κατόπιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κοζάνης πολιτευτοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο ζήτημα πλέον τιμῆς καὶ οὐχὶ πολιτικῆς εὐαισθησίας διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Κατ’ ἐμὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ ὅτι εὑρίσκετο ἐνώπιον μεμονωμένης τινὸς ἐνδείξεως δυσπιστίας, ἡ ὁποία ἠδύνατο καὶ νὰ παροραθῇ. Ἄρα τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν ἔπρεπε νὰ καταντήσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Οὕτως εἴθισται ἄλλως τε καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ Σώματα, ὅταν μία Κυβέρνησις προβαίνῃ εἰς μίαν πρᾶξιν ἢ μία Κυβέρνησις διαπράττῃ μίαν παράλειψιν, γίνηται δὲ συζήτησις περὶ τοῦ λάθους τῆς πράξεως ἢ τῆς παραλείψεως, ἐφόσον ἡ συζήτησις ἤθελε παρουσιάσει μίαν μερίδα ἀξίαν λόγου ἐπικρίνουσαν τὸ ὀλέθριον τῆς συμπεριφορᾶς, τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀξίωσις καθιερωθεῖσα διὰ μακρῶν ἐτῶν καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Ἑλλάδος ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν. Κατὰ συνέπειαν ὀρθῶς νομίζω ὅτι ἐτέθη τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ αὑτὸν σύμφωνος πρὸς τὴν ἐκδοχὴν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπερέβη τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν διὰ τοῦ ψηφίσματος τῆς 25 Μαρτίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τοῦτο δὲ τὸ σημεῖον ἔχω συμφώνους καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι μοὶ δίδουν τὴν τιμὴν νὰ δίδουν κάποιαν προσοχὴν εἰς τὰς γνώμας μου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ κατάντημα τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης, ἡ ὁποία μᾶς ἀπησχόλησεν ἀπὸ 2 ἢ 3 ἡμερῶν, εἶναι σαφές. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησε καλῶς καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν τῆς ἐδώκαμεν ἢ ὄχι, ἐγὼ θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὄχι μόνον εὑρίσκω ὅτι τὸ πρᾶγμα ἐγένετο ὀρθῶς, ἀλλά, ὅπως καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἀπεχώρησε τῆς ἐξουσίας, ἐδήλωσα, φρονῶ, ὅτι εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Χώρας εἶναι χρησιμώτερον ν’ ἀποφεύγωμεν τὰς συχνὰς κυβερνητικὰς μεταβολάς. (Χειροκροτήματα) Δὲν θέλω νὰ εἴπω βεβαίως μὲ τοῦτο ὅ,τι μοὶ ἀπεδόθη κάποτε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει ἡ Συνέλευσις ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς κυριαρχίαν καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῆς αὐτονομίαν καὶ νὰ μεταμορφωθῇ εἰς τὸ γνωστὸν ἐν Κερκύρᾳ Κοινοβούλιον τῶν Τελεστάδων, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκαλοῦντο οἱ λεγόμενοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτοὺς τὰ γενόμενα ἀπὸ τὸν Ὕπατον Ἁρμοστὴν καὶ αὐτοὶ νὰ ἀπαντήσουν «καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα». Δὲν ἐννοῶ βεβαίως αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ἐνήργησεν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν τῇ ἐδώσαμεν. Ἐξ ἄλλου τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα δὲν εἶναι ἐφεύρημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα εἶναι ἓν ὑπόλειμμα μιᾶς ἀνωμάλου καταστάσεως, διαρκούσης σχεδὸν διηνεκῶς ἀπὸ τοῦ 1912, ἓν ὑπόλειμμα τὸ ὁποῖον πρέπει πάντως καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐκριζώσωμεν ἀπὸ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας. Ἐὰν κατὰ συνέπειαν ἐξεδόθη ἓν Διάταγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐξεδόθη κἂν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐντολῆς, ἀλλὰ κατόπιν ῥητῆς ἐντολῆς δοθείσης, δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἁμάρτημα. Ἀλλὰ καὶ ἂν συνέβη καί τι, παρὰ τὴν πεποίθησιν ἐκείνων οἵτινες εὑρίσκουσιν ὅτι τὰ ὅρια τῆς ἐντολῆς ἦσαν περισσότερον περιωρισμένα παρ’ ὅ,τι τὸ Διάταγμα διέγραψε, δὲν νομίζω ὅτι ἦτο τοιοῦτο ὥστε νὰ παραβλέψωμεν τὴν γενικὴν ἀρχὴν ὅτι συχναὶ μεταβολαὶ οὔτε εἰς τὰ τοπικὰ συμφέροντα, οὔτε εἰς τὰ γενικώτερα, οὔτε εἰς τὰ μερικώτερα εἶναι χρήσιμοι. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, ἐὰν εἰς ὡρισμένας πράξεις ἢ παραλείψεις ἓν οἱονδήποτε τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνήργησε καλῶς πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ γενικά, ἔχομεν πλήρη τὴν ἐλευθερίαν τότε νὰ ἐξασκήσωμεν πλήρως τὴν ἀντιπολίτευσιν ἡμῶν καὶ τότε ἀναμφισβητήτως καὶ ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ ἔξω τῆς Συνελεύσεως κοινὴ γνώμη, θὰ μᾶς δικαιώσῃ. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ σημεῖον τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος τούτου, κατόπιν μάλιστα τῆς δηλώσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπεξεργασθῇ τοῦτο καὶ θὰ συζητηθῇ ἐκ νέου ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο τὸ σημεῖον παρέχει οὐδὲ πόρρωθεν ἀφορμὴν διὰ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν. Ἑπόμενος πρὸς ὅσα ἐξέθηκα, κύριοι συνάδελφοι, θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σεχιώτης.

§17Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα· εὑρίσκω ἀδικαιολόγητον τὴν εὐθιξίαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Μετὰ τὴν εἰσαχθεῖσαν ὅμως πρότασιν βεβαίως τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ θὰ ἀπετέλει πολιτικὸν ζήτημα δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπεδέχετο τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Κερκύρας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔγκρισιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ Ν. Διατάγματος περὶ κατοχυρώσεως τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ἡ Κυβέρνησις κατόπιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως τὴν ὁποίαν ἔλαβε παρὰ τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡμεῖς, ἂν καὶ δυνάμεθα λόγῳ τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, νὰ μὴ θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως τὸ Ν. Διάταγμα πρὸς ἔγκρισιν, ἐν τούτοις ἀποδεχόμεθα νὰ τὸ θέσωμεν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεδέχθη τὰς ἀπόψεις νὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως τὸ Ν. Διάταγμα νομίζω ὅτι δὲν ὑφίσταται πλέον πολιτικὸν ζήτημα. Βεβαίως ἡ παρέμβασις τῆς Κυβερνήσεως πέρα τῆς δοθείσης ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐντολῆς διὰ νὰ διαχειρισθῇ τὰ τῆς Χώρας ἀποτελεῖ πολιτικὸν ζήτημα, ἀποτελεῖ ἀνευλάβειαν πρὸς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις σφετερίζηται δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως βεβαίως πρέπει νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐμπιστεύεται εἰς τὸ μέλλον νὰ διαχειρίζηται τὰ κοινά. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ συγκατετέθη ὁπωσδήποτε ἦτο ἢ ὄχι ὑποχρεωμένος νὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψει τῆς Συνελεύσεως τὴν ἔγκρισιν τοῦ Διατάγματος; Νομίζω ὅτι τὸ περιεχόμενον τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἐκ Κερκύρας συναδέλφου δὲν ἀποτελεῖ πολιτικὸν ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό. Τὸ Ν. Διάταγμα καὶ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ περὶ τὴν ὁποίαν περιεστράφησαν οἱ διάφοροι ἀγορεύσαντες σχετικῶς νομίζω ἐπίσης ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ πολιτικὸν ζήτημα, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι ἄλλως τε εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ὅτι εἶναι σύμφωνος ἡ Συνέλευσις πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων. Ἄλλως ἐκ τῶν προτέρων ἔχει βεβαιωμένην τὴν γνώμην ἡ Κυβέρνησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Πολιτικὸν ζήτημα, ζήτημα ἐμπιστοσύνης τίθεται, ὅταν προκύπτουν πολιτικὰ ζητήματα καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν τοιαύτην διεξαχθησομένην συζήτησιν ἀρχίζῃ νὰ ἀμφιβάλλῃ ἂν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος διὰ νὰ καθορίσῃ τὴν θέσιν της, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακάθηται εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Συνελεύσεως ἢ νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἶναι βεβαία ὅτι ἡ Συνέλευσις κατὰ μεγίστην πλειονοψηφίαν εἶναι ὑπὲρ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος δὲν ὑφίσταται πολιτικὸν ζήτημα καὶ παρέλκει ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπομένει, κύριοι, τὸ δεύτερον ζήτημα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιος ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος ἐποιήσατο παρέκβασίν τινα, ἡ ὁποία ἔθιξε τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κοζάνης συναδέλφου, διότι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτο ζήτημα σήμερον. Τὸ ζήτημα τῆς συνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως θ’ ἀπετέλει βεβαίως πολιτικὸν ζήτημα καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ ἐκ Κοζάνης συνάδελφος ἦτο ἀρχηγὸς κόμματος ἢ ὁμάδος ὁπωσδήποτε σοβαρᾶς, ὥστε ἐκ τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία θὰ προέκυπτε νὰ ἐκλονίζετο ἡ Κυβέρνησις, τότε θὰ προέκυπτε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ πολιτικὸν ζήτημα, διότι εἷς πληρεξούσιος ἔθιξε μίαν χορδὴν εὐαίσθητον τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτὴν τὴν ἔθιξεν, ἀφοῦ περαιτέρω δὲν ἐγένετο ζήτημα. Νομίζω ὅτι καὶ τὸ δεύτερον παρεκβατικὸν ζήτημα δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ περιεχόμενον σοβαρᾶς συζητήσεως, νὰ ἐξαναγκάσῃ τουτέστι τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἡ Κυβέρνησις, ὅτε τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐζήτησε, καθ’ ἣν εἶχεν ὑποχρέωσιν, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία καὶ τὴν παρέσχεν. Ἔκτοτε δὲν ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ ἄλλην τινὰ μορφὴν ὥστε νὰ ἐπιζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ καὶ πάλιν μετὰ τὴν διακοπὴν καὶ κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἠδύνατο νὰ ποιήσηται προγραμματικὰς δηλώσεις διὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ διαρρεῦσαν ἀπὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐπαναλήψεως. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξεν οὐδὲ τοῦτο, διότι, ἂν ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν νέας προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ ἐκ τούτου προέκυπτε μακρὰ συζήτησις πολιτική, βεβαίως εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἵνα ἀποδειχθῇ ἂν ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη καλῶς τὰ κοινά, ὅτι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ κυβερνῶσα τὴν Χώραν. Ἀλλὰ τοιοῦτο ζήτημα δὲν ἐτέθη. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων νομίζω ὅτι παρέλκει πλήρως ἡ θέσις πολιτικοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, συνιστῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσύρῃ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι ἴσως θὰ παρεξηγηθῇ ὅτι ἐδράξατο τῆς εὐκαιρίας νὰ θέσῃ τοιοῦτο ζήτημα. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν δύναμαι νὰ δώσω οὔτε ψῆφον ἐμπιστοσύνης οὔτε ψῆφον δυσπιστίας, διότι δὲν νομίζω ὅτι προέκυψε ζήτημά τι διὰ τὸ ὁποῖον νὰ ἐκφράσω τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὔτε ἔλαβε χώραν μακρὰ συζήτησις περὶ τῶν πεπραγμένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ διαφωτισθῶ ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ δώσω ψῆφον δυσπιστίας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§19Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐάν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου, τοῦ ἐπερωτήσαντος, περιωρίζετο νὰ ὁμιλήσῃ μόνον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, θὰ ἐθεώρουν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα ὡς ἀρκετὰ καὶ ὑπεραρκετά, ὅπως καὶ πράγματι εἶναι. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐνῷ ἦσαν ταῦτα ἀρκετὰ καὶ ὑπεραρκετά, ἔλαβον τὸν λόγον πλεῖστοι ὅσοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, καὶ ἔρριψε βέλη ἀντὶ προσθέτου ἀπαντήσεως εἰς τὴν ἐπίθεσιν, ἔρριψε βέλη, λέγω, οὗτος κατὰ τοῦ Διατάγματος. Ἔχω τὴν ἰδιότητα, τὸ προτέρημα ἢ ἐλάττωμα, ὅπως θέλετε, νὰ φοβοῦμαι πολὺ περισσότερον τὰ ἐξ οἰκείων βέλη, εἰς τὴν πολιτικὴν μάλιστα καὶ πρὸ πάντων μετὰ τὴν νίκην, παρὰ τὰ τῶν ἀντιπάλων τοιαῦτα. Διότι τὰ βέλη τῶν ἀντιπάλων ἐνισχύουν τὴν νίκην. Ἐκ τούτων λαμβάνει ἀφορμὴν ὁ νικητὴς καὶ συντρίβει τελειωτικῶς τὸν ἡττημένον καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο γνωρίζων ὁ ἡττημένος ἐπερωτήσας καὶ ἀποφεύγων εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἤτοι ἅμα τῇ ἐπερωτήσει, ἐτράπη εἰς φυγήν, ἐφυγομάχησε. Τὰ βέλη τὰ ἐκ τῶν οἰκείων ἀντιθέτως εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξουδετερώνουν τὴν νίκην, καί, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ φράσιν πολιτικὴν καὶ ἔλθω εἰς ἔδαφος πολιτικόν, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φέρουν εἰς κυβερνητικὴν ἀτονίαν, εἰς ἀδιέξοδον καὶ ἀκυβέρνητον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἐθίχθησαν. Ταῦτα, κύριοι, εἶναι τέσσαρα· πρῶτον ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐξουσιοδότησιν νὰ ἐκδώσῃ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα, ἰδίως τὸ τῆς κατοχυρώσεως ὡς καὶ τὰ ἄλλα τῆς αἰσχροκερδείας καὶ τῶν χαρτοπαιγνίων· ἢ τοὐλάχιστον, ἂν δὲν εἶχεν ἐξουσιοδότησιν, ἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ ἐκδοθῶσι· δεύτερον ἂν ἡ ἐξουσιοδότησις περιελάμβανε καὶ τὴν σύστασιν δικαστηρίων στρατιωτικῶν καὶ ὑπαγωγὴν τῶν σχετικῶν ἀδικημάτων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τούτων· τρίτον ἂν τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια εἶναι τὰ μᾶλλον ἁρμόδια διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν τοιούτων ἀδικημάτων· καὶ τέταρτον ἂν ἐνδεικνύεται ἡ λῆψις μέτρων ἐξαιρετικῶν πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ πολιτεύματος ἢ τῆς δημοσίας τάξεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκινδύνευε νὰ διαταραχθῇ, ἐὰν ἐλάμβανε χώραν ἀπόπειρά τις κατὰ τῆς ἀσφαλείας τοῦ πολιτεύματος. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν τὴν Δημοκρατίαν τοὐλάχιστον τὴν ἑπομένην τῆς ἐθνικῆς μας πρωτοφανοῦς καταστροφῆς καὶ ὅτι ἀποτελεῖ αἶσχος ἀνεξάλειπτον, ὅτι δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο ἀμέσως ἢ τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν ταύτην τὴν ἑπομένην τῆς ἀποτυχίας τῆς ἀντεπαναστάσεως, καὶ ὅτι εἶναι πολὺ βαρὺ σφάλμα ὅτι δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο τότε. Ἐὰν ἐγκαθιδρύομεν τότε τὴν Δημοκρατίαν καὶ προεκηρύττομεν γενικὰς ἐκλογὰς πρὸς ἐκλογὴν προσώπων ἐν ταὐτῷ καὶ ἰδεῶν, ἤτοι πρὸς ἐκλογὴν πληρεξουσίων, μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ ἐπικυρώσωσι τὴν Δημοκρατίαν, ἀσφαλῶς θὰ εἴχομεν ἀποτελέσματα ἀνώτερα τῶν τοῦ δημοψηφίσματος, ὄχι μὲ 70%, ὡς ἀπέδωσε τὸ δημοψήφισμα, ἀλλὰ μὲ 90% πλειονοψηφίαν θὰ ἐπεκυρώνετο ἡ Δημοκρατία. Δὲν ἐγένετο ὅμως τοῦτο χάρις εἰς τὰς ἀναβολάς, εἰς τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ἐφευρέσεις τῶν δημοψηφισμάτων, εἰς τὰς διχογνωμίας, τὰς ὁποίας ἐγέννησαν ἐκ τῆς ὑμετέρας πλευρᾶς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους οὔτε ψευδεῖς δημοκράτας θὰ ἀποκαλέσω, οὔτε ψοφοδεεῖς τοιούτους ἀλλ’ ἁπλῶς συνετοὺς δημοκράτας, τῶν ὁποίων ὅμως ἡ σύνεσις ἀπέβη ἐπιβλαβής, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, καὶ ἐκ τούτου ἡ πολιτεία καὶ ἡ κοινωνία ὑπέστη ζημίας μεγίστας. Καὶ πρῶτον ἕνεκα τῶν ἀναβολῶν καὶ τῶν δυσχερειῶν ἕνεκα τῆς ἐπικλήσεως ξενικῶν κινδύνων καὶ ὑπερασπίσεως τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔβραζεν ὁ κόσμος κατὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, οἱ βασιλικοὶ ὀλετῆρες ἀνεπετάννυον πάλιν τὴν σημαίαν τοῦ Βασιλισμοῦ καὶ Κωνσταντινισμοῦ, ἤτοι τοῦ ἀντεθνισμοῦ, διότι ἀντεθνισμὸς εἶναι ὁ Κωνσταντινισμὸς μετὰ τὴν ἐθνικήν μας καταστροφὴν, καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰς μεθόδους των τὰς τυραννομαχικάς. Ἐπὶ πλέον δὲ ἕνεκα τῆς ἀναβολῆς, ἕνεκα τῆς μὴ ταχείας καὶ ἐγκαίρου ἐκκαθαρίσεως τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, ἕνεκα τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν τοῦ δημοκρατικοῦ, τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν μετὰ τὸ 1915, τὰ ὁποῖα ἀνετράφησαν μὲ τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν συμφορὰς καὶ περιπετείας, τὰ κακὰ αὐτὰ ἕνεκα τῆς παρατάσεως τῆς ἐκκρεμότητος τῆς πολιτικῆς ἔλαβον ἐπίτασιν πρωτοφανῆ καὶ κατέστησαν λίαν ἐπικίνδυνα. Τὰ κακὰ αὐτὰ εἶναι πολλά, τὰ κυριώτερα ὅμως εἶναι ἡ αἰσχροκέρδεια, ἡ ληστεία καὶ τῶν ἀντιπάλων ἡ τυραννολογία εἰδικῶς ἐδῶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Τὰ καλὰ αὐτὰ ἀναμφισβητήτως ἐλυμαίνοντο τὴν Χώραν εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ δημοψηφίσματος, καὶ ὑπῆρχε φόβος ὡς ἦτο ἐνδεχόμενον, νὰ ἐπιτεθῶσι καὶ νὰ λάβωσι τὸν μᾶλλον ἐπικίνδυνον χαρακτῆρα κατὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐὰν δὲ ἐλαμβάνοντο τάχιστα μέτρα κατὰ τῆς αἰσχροκερδείας, ἀσφαλῶς οἱ αἰσχροκερδιζόμενοι θὰ ἐξήρχοντο καὶ θὰ συνέτριβον τὰς κεφαλὰς καὶ τὰ καταστήματα τῶν αἰσχροκερδῶν, δὲν θὰ ἐγίνετο δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα τοῦτο διὰ πρώτην φοράν. Καὶ εἰς ἄλλα Κράτη μᾶλλον πεπολιτισμένα, καὶ εἰς ἄλλας μεγαλοπόλεις πλέον προηγμένας ἐγένετο τοῦτο, εἰς τὸ ἐγγὺς μάλιστα παρελθόν. Θὰ ἐνθυμῆται ὁ ἀξιότιμος κ. Μιχαλακόπουλος, ὁ ὁποῖος τότε ἦτο εἰς ἀποστολήν, ὅτι εἰς τοὺς Παρισίους διεταράχθη ἡ τάξις ἕνεκα τῆς αἰσχροκερδείας κατὰ τὸ 1919. Οἱ Παρισινοὶ ἠγέρθησαν καὶ ἐστραπατσάρισαν τὰ μπακάλικα καὶ μανάβικα τῶν αἰσχροκερδῶν ἐξ αἰτίας τῆς αἰσχροκερδείας. Ἠδύνατο λοιπὸν καὶ ἐδῶ νὰ διαταραχθῇ ἡ τάξις καὶ θὰ διεταράσσετο, ἂν δὲν ἐλαμβάνοντο μέτρα κατὰ τῆς αἰσχροκερδείας. Ὡς ἐπίσης ἐὰν δὲν ἐλαμβάνοντο μέτρα ταχέως κατὰ τῆς λῃστείας, τότε οἱ λῃσταὶ θὰ ἤρχοντο ἐδῶ μέσα νὰ πλήξουν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν συνήθειαν νὰ περιοδεύωσιν εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας κ. συνάδελφος. Ἐὰν πάλιν ἀφίνοντο ἐλεύθεροι οἱ τυραννολόγοι μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ πολιτεύματος νὰ ἐπικρίνωσι τὸ πολίτευμα καὶ νὰ διασύρωσιν αὐτό, ἀσφαλῶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅστις εἶναι εὐέξαπτος, ὄχι τόσον φιλήσυχος, ὡς ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, θὰ ἐξηγείροντο βεβαίως διὰ νὰ σπάσουν τὸ κεφάλι τῶν θρασυδείλων τούτων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ δημοσία ἀσφάλεια θὰ διεταράσσετο πάλιν περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην αἰτίαν. Ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις τὰ κακὰ ταῦτα καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν ἐνδεχομένην ἐπίτασιν αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιμετωπίσεως αὐτῶν διὰ μέτρων ἐπειγόντων καὶ νομοθετημάτων, ἡ μὲν Κυβέρνησις ἐζήτησεν, ἡ δὲ Συνέλευσις ἐχορήγησε τὴν ἄδειαν ὅπως ληφθῶσι καὶ μέτρα νομοθετικὰ ἀκόμη κατὰ τῶν κακῶν αὐτῶν. Βεβαίως ἡ ἄδεια ἡ δοθεῖσα δὲν ἔλεγεν εἰδικῶς ὅτι ἐλαμβάνοντο μέτρα καὶ ἐπιτρέπεται νὰ ληφθῶσι μέτρα δι’ ἓν ἕκαστον τῶν κακῶν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐδίδετο ἄδεια διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀσφαλῶς ἐδίδετο ἄδεια καὶ δι’ ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν, ἐφόσον ἐξ ὅλων τῶν κακῶν τῶν σημερινῶν τὰ τρία ταῦτα κακὰ εἶναι τὰ κυριώτερα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Τί ἐπηρέαζε, ἑκάστοτε, Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν; Δὲν ὑπάρχει κανεὶς κανὼν ὁ ὁποῖος νὰ ἐφαρμόζηται εἰς ὅλους τοὺς τόπους καὶ ὅλους τοὺς χρόνους. Ἄλλοτε καὶ ἀλλοῦ τοῦτο τὸ ζήτημα ἐπηρεάζει ταύτην καὶ ἄλλοτε καὶ ἀλλοῦ ἐκεῖνο. Ἄλλοτε δηλαδὴ ἓν ζήτημα οἰκονομικόν, ἄλλοτε ἓν ὑγειονομικόν, ἄλλοτε ἓν θρησκευτικὸν καὶ τὰ παρόμοια. Ἐδῶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν τὰ ἄνω ζητήματα, τὰ ἄνω κακὰ, εἶναι τὰ περισσότερον συνδεόμενα μὲ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἄρα περισσότερον ἐπηρεάζοντα αὐτήν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐδόθη ἐξουσιοδότησις διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς ἐὰν ἐδόθη ἐξουσιοδότησις διὰ τὰ ζητήματα τῆς κατοχυρώσεως, ὅπως καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς αἰσχροκερδείας καὶ λῃστείας, συνδεόμενα τοσοῦτον, ὡς εἶπον, μετὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, ὁ ὁποῖος ἐφυγομάχησε σήμερον, μολονότι ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις θέσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἠμφισβήτησε πάντα ταῦτα, ἠμφισβήτησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα κατοχυρώσεως, ἠμφισβήτησεν ἀκόμη ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐπείγουσα ἐκδόσεως Διατάγματος, καὶ ἂν ἀκόμη ὑπῆρχεν ἡ τοιαύτη ἄδεια. Ἐπὶ πλέον ἐπετέθη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ποιουμένης κατάχρησιν τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων καὶ ἐζήτησε μάλιστα τροποποιήσεις συνταγματικὰς καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο καὶ Ἐπιτροπὰς πρὸς ἐξασφάλισιν ἐν τῷ μέλλοντι κατὰ τῆς διαπράξεως τοιούτων παραβάσεων κατὰ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Ἀλλ’ ἕνεκα τούτων ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς νὰ μὴ φύγῃ, ἀλλὰ νὰ μείνῃ ἐδῶ ἵνα δοκιμάσῃ τὴν τύχην του καὶ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῶν ἀμφισβητήσεών του. Δεύτερον ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἂν ἡ ἐξουσιοδότησις τῆς Συνελεύσεως περιελάμβανε καὶ τὴν σύστασιν δικαστηρίων στρατιωτικῶν.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι.

§21Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν εἶναι λεπτομέρειαι, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι, ἂν λείψουν τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια ἐκ τοῦ Διατάγματος, δὲν θὰ ὑπάρχῃ τι τὸ ἐξαιρετικόν, διότι διὰ τὰ λοιπὰ προνοεῖ ἡ νομοθεσία μας. Ἐὰν λοιπὸν ἐννοοῦμεν πάντες ὅτι πρέπει ληφθῶσιν ἐξαιρετικὰ μέτρα, καὶ τοῦτο δὲν τὸ ἀρνεῖται ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. συνάδελφος, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια καὶ νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς αὐτὰ τὰ ἀδικήματα κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Λοιπόν, διὰ νὰ τελειώσω, θεωρῶ ὅτι τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια εἶναι ὑπέρτερα παντὸς ἄλλου δικαστηρίου διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν. (Θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἐγὼ δὲν λαμβάνω τὸν λόγον οὔτε εἰς ἐρωτήσεις, οὐδὲ εἰς συστάσεις, ἀλλὰ μόνον εἰς πολιτικὰ ζητήματα καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω κάτι παραπάνω, διότι εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα δὲν ὁμιλῶ. Τί ἄλλως τε προετάθη ἀντὶ τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων; Προετάθησαν τὰ πολιτικὰ δικαστήρια ἐκ μέρους τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, δηλαδὴ πολιτικὰ Σώματα ἐνασκοῦντα δικαιοδοσίαν δικαστικήν, ἢ τὰ κοινὰ πολιτικὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ πολιτικὰ Σώματα ὡς δικαστήρια δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν εἴχομεν ποτὲ πολιτικὰ Σώματα μὲ δικαστικὴν δικαιοδοσίαν. Μίαν μόνην φοράν, εἰς μίαν περίοδον, εἴχομεν τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐξεδίκαζε τὰς ἐκλογὰς τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀλλὰ τοσαῦται ἐγίνοντο παραβάσεις εἴτε ἐξ ὑπερβολικῆς ἐπιεικείας εἴτε ἐξ ὑπερβολικῆς ἐμπαθείας, ὥστε αὐτὸ τὸ Σῶμα, ἡ Βουλὴ ἢ Ἀναθεωρητική, ἂν ἐνθυμοῦμαι, τὴν δικαιοδοσίαν αὑτῆς τὴν μετεβίβασεν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ἑπομένως ἀποκλείεται τὸ νὰ ὑπαγάγωμέν τι ἀδικήματα αὐτὰ εἰς Σώματα πολιτικὰ ἐνασκοῦντα δικαιοδοσίαν δικαστικήν. Ἀποκλείονται ὅμως ἐπίσης, τὸ κυριώτερον, τὰ κοινὰ πολιτικὰ δικαστήρια διὰ τὰ ἀδικήματα αὐτά, διότι τὰ κοινὰ δικαστήρια εἶναι γενικῶς γνωστόν, παρὰ πάντων ὁμολογεῖται, ὅτι ἐξέπεσαν τῆς περιωπῆς των, διότι ἀνεμίχθησαν εἰς ἀγῶνας καθεστωτικούς. Ἑπομένως, διὰ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν περιωπήν των, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ ἀναμιχθῶσι πλέον εἰς δίκας καθεστωτικάς. Ὁπωσδήποτε τὰ μέλη τῶν δικαστηρίων εἶναι γνωστόν ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν ὑπῆρξαν δημοκρατικά. Ἠμπορεῖ τυπικῶς νὰ ἀπεδέχθησαν τὴν Δημοκρατίαν, ἠμπορεῖ ἔστω καὶ ἐσωτερικῶς κατὰ διάθεσιν νὰ πράττωσι τοῦτο, ἀλλὰ ἀκόμη δὲν ἐνεποτίσθησαν τὴν δημοκρατικὴν ἰδέαν. Δύο λοιπὸν κακὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσιν, ἢ οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ δικασταὶ οἱ μὴ δημοκρατικοὶ ἢ μὴ πλήρως τοιοῦτοι φοβούμενοι μὴ παρεξηγηθῶσιν ὡς μὴ δημοκρατικοὶ νὰ δικάζωσιν αὐστηρῶς, ἢ ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ τὰς ἀντιδημοκρατικὰς ἰδέας των νὰ ἀφίνουν τὶς πόρτες ἀνοικτὲς διὰ νὰ ξεφεύγουν οἱ ἐπικίνδυνοι κατηγορούμενοι. Ἀποκλείονται λοιπὸν ἀμφότερα τὰ δικαστήρια, κατ’ ἀνάγκην δὲ ἐνδεικνύονται τὰ ὑπολειπόμενα, ἤτοι τὰ στρατιωτικά, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε εἶναι προτιμητέα καὶ διὰ τὰς ἰδίας ἀρετὰς εἰς τὰ ἀδικήματα ταῦτα. Πρῶτον διότι οἱ στρατιωτικοὶ εἶναι τὰ δημοκρατικώτερα ὄργανα τοῦ Κράτους, ἑπομένως δὲν θὰ φοβῶνται μὴ παρεξηγηθῶσιν ὡς ἀντιδημοκρατικοὶ ὥστε νὰ δικάζωσι καὶ ἀθῴους. Ὁπωσδήποτε οἱ στρατιωτικοὶ ἔχουν μίαν ἄλλην ἀρετὴν τὴν ὁποίαν ὀφείλουν νὰ ἔχουν. Ἔχουν τὸ προσωπικὸν θάρρος. Ἔχοντες τὸ προσωπικὸν θάρρος δὲν θὰ φοβῶνται μὴ ἀλλάξῃ ποτὲ τὸ καθεστώς, μολονότι δὲν ὑπάρχει φόβος ἀλλαγῆς, ἀλλὰ διά τινας πολιτικοὺς ἄνδρας εἶναι δυνατὸν ὁ φόβος αὐτὸς νὰ γεννηθῇ εἰς τὸ πνεῦμά των. Δὲν θὰ φοβῶνται καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ξεφεύγουν οἱ ἐπικίνδυνοι. (Χειροκροτήματα) Ἀπὸ τοῦ 1917 καὶ ἐντεῦθεν οὐδεὶς κατεδιώχθη ἀδίκως, πάντες ἀντέδρων, ποῖοι πολύ, ποῖοι ὀλίγον, ἀλλὰ διότι ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως τότε ἦτο μόνον ἐκ πολιτικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ὑποχρεωμένα νὰ ἔχωσι πλῆρες τὸ θάρρος, ὅπως οἱ στρατιωτικοί, καὶ διότι οἱ τότε Ὑπουργοὶ διὰ τοῦτο ἐφοβοῦντο μὴ τυχὸν ἀνατραπῇ τὸ καθεστὼς κατεδιώχθησαν πολλοὶ δικαίως μὲν ὡς ἀντιδρῶντες, ἀλλὰ χωρὶς νὰ εἶναι ἐπικίνδυνοι. Ἐν γένει ὁ Στρατὸς εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ὄχι μόνον ὡς μέλη δικαστηρίου ἀλλ’ ἐν γένει διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ πολιτεύματος εἶναι ὁ μᾶλλον ἐνδεδειγμένος. Ἠμπορεῖ νὰ λέγηται συχνὰ ὅτι ἡ ἀσφάλεια τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὸν Λαόν, ἀλλὰ συνήθως οἱ Λαοὶ δὲν ἀγρυπνοῦν εἰς τοῦτο. Θὰ ἐπήρχετο ἄλλως τε διατάραξις τῆς τάξεως, ἐὰν ὁ Λαὸς ἐπενέβαινεν ὁσάκις διεταράσσετο τὸ πολίτευμα. Ἡ ἀσφάλεια τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀνατεθειμένη κυρίως εἰς τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους, ὄργανα δὲ τοιαῦτα ἰδίως εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, εἶναι ὁ Στρατὸς καὶ δὴ ὁ δημοκρατικὸς Στρατός. Κατερχόμενος τοῦ βήματος ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν μομφὴν τὴν ἀποδοθεῖσαν ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πλευρὰν τῆς «Δημοκρ. Ἑνώσεως» καὶ εἰς ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν ὅτι στρατοκρατεῖται. Καὶ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω ὅτι ἡ πλευρὰ αὕτη οὐδέποτε ὑπῆρξε στρατοκρατική. Ἡ πλευρὰ αὕτη τὸν Στρατὸν μετεχειρίσθη συμφώνως μὲ τὸ σύνταγμα, μὲ τοὺς νόμους, συμφώνως μὲ τὸν προορισμόν του, εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως καὶ εἰς τὴν διεκδίκησιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων (Χειροκροτήματα). Ἀντιθέτως ἡ πλευρὰ ἡ ἀντίθετος, ἡ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, ὑπῆρξεν ἡ στρατοκράτις μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν ἐκπεσοῦσαν Δυναστείαν. Αὐτὴ μετεχειρίσθη τὸν Στρατὸν διὰ πολιτικὴν ἀντεθνικὴν ἐπιδιωχθεῖσαν δι’ ἀντισυνταγματικῶν μέσων, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐθνικήν μας καταστροφήν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Λαὸς ἐπὶ τέλους, ὅταν εἶδον ὅτι κινδυνεύει ἡ ὁλοκληρωτικὴ ὑπόστασις τῆς Πολιτείας, ἀφοῦ ἀνετράπησαν τὰ κυριώτερα ἐρείσματά της τότε ἐπανεστάτησαν καὶ ἐξεδίωξαν τὴν Δυναστείαν, κατέλυσαν τὸν βασιλικὸν θεσμόν, τὰ κυριώτερα μέσα τῆς στρατοκρατίας ἐν Ἑλλάδι. Ἡ πλευρὰ λοιπὸν ἡμῶν δὲν ἦτο ποτὲ στρατοκρατική, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἦτο τοιαύτη, ἀλλὰ δὲν εἶχε καὶ στρατιωτικοὺς ἀρχηγούς. Στρατιωτικοὺς ἀρχηγοὺς ἔχει ἡ ἀντίπαλος μερίς. Ἡ ἰδική μας δὲν εἶχεν οὔτε θὰ ἔχῃ, διότι οἱ στρατιωτικοὶ ἀρχηγοὶ εἰς πολιτικὰ κόμματα δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ ἐν Ἑλλάδι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσουν, οὔτε ηὐδοκίμησαν ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὰ Βαλκανικά, οὔτε εἰς τὰ Εὐρωπαϊκά, οὔτε εἰς τὰ Ἀμερικανικὰ Κράτη. Μόνον εἴς τινα Νοτιοαμερικανικὰ Κράτη, ὅταν διεξήγοντο ἀγῶνες κατὰ τῶν Μητροπόλεων, εἶχον ἀρχηγοὺς στρατιωτικούς. Πουθενὰ ἀλλοῦ δὲν ἐνεφανίσθησαν οὔτε ηὐδοκίμησαν ἀρχηγοὶ στρατιωτικοὶ πολιτικῶν κομμάτων. Κατ’ ἐξαίρεσιν ἀκόμη εἰς τὴν Ρουμανίαν ἐνεφανίσθη ὁ Ἀβερέσκο μετὰ τὸν μέγαν πόλεμον ὄχι τόσον διὰ τὰς στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας τὰς πολεμικὰς καὶ ὀργανωτικὰς τὰς ὁποίας εἶχε παράσχει εἰς τὸν πόλεμον αὐτόν, ἀλλὰ κατ’ ἀντίδρασιν πρὸς τὸ τεῖνον νὰ ἐπικρατήσῃ ἀγροτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶχε τάσεις κομμουνιστικὰς καὶ ἀπετέλει κίνδυνον διὰ τὸ καθεστὼς καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ συγκρατηθῇ τὸ καθεστὼς αὐτὸ διὰ τῆς ἰσχύος, ὁ δὲ Ἀβερέσκο ὡς τοιοῦτος στρατιωτικὸς ἦτο ὁ καταλληλότερος ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἰσχὺν αὐτὴν καλύτερον. Ἀλλὰ μόλις ἐκλήθη εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ μεγάλης πλειοψηφίας κατέρρευσεν ἐπιβεβαιῶν οὕτω τὸν κανόνα ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι κατάλληλοι ἀρχηγοὶ κομμάτων. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν στρατοκρατίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν οὔτε στρατιωτικοὺς ἀρχηγοὺς ἐπίσης οὔτε θὰ ἀποκτήσωμεν ποτὲ τοιούτους. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐν τῇ Συνελεύσει μόνον πληρεξουσίους τινὰς τοῦ ἐνεργοῦ Στρατοῦ προσωρινῶς μέχρι τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, διότι μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος θὰ ἀποκλεισθῶσιν ὅπως ἀπεκλείσθησαν μὲ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα. Ἔχομεν ἐπίσης πρώην στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ μέλη τῆς Συνελεύσεως, πολῖται καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι οὔτε καὶ ἐδῶ ποτὲ ἀπεκλείσθησαν οὔτε εἰς τὰ ξένα Κράτη, διότι πάντοτε πρώην ἀξιωματικοὶ μετεῖχον καὶ εἰς τὰς Βουλὰς καὶ εἰς τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὰς ἰδικάς μας καὶ τὰς ξένας, διότι ἅπαξ ἀπομακρυνθέντες τοῦ Στρατοῦ εἶναι ἁπλοῖ πολῖται. Εἰς ἡμᾶς δὲ εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ χρήσιμοι οἱ τέως στρατιωτικοὶ σήμερον, διότι οἱ στρατιωτικοὶ ἔχουσι τὸ αἴσθημα τὸ πατριωτικὸν ὑπερανεπτυγμένον Ὅλοι ὁσάκις οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ αἴσθημα αὐτὸ καὶ οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν ἐπίσης, ἀλλὰ δυστυχῶς παρεσύρθησαν ἐπί τι διάστημα οἱ πολλοὶ ὑπὸ τῆς γνωστῆς Δυναστείας καὶ ἔπαυσαν νὰ εἶναι Ἕλληνες ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐνεργῶσιν ὡς τοιοῦτοι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔπεσε τὸ βάρος τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς διασώσεως τῆς Πατρίδος, κατὰ τὰς δεινὰς περιστάσεις εἰς τοὺς ὤμους ὀλίγων στρατιωτῶν καὶ τῆς στρατευθείσης μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, οἵτινες ἐκ τούτου ἀνέπτυξαν πολὺν πατριωτισμὸν καὶ πολλὰς ἔκαμον θυσίας ἵνα ἀνταποκριθῶσιν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητοι καὶ χρήσιμοι, διότι εἰς κάθε περίοδον, ἑπομένως καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας δεκαετίας ἢ δεκαπενταετίας, ὅπως θέλετε, τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας, ὅπως καὶ κάθε Βαλκανικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγάγῃ ὅπως καὶ δὲν παρήγαγε περισσοτέρους πολιτικοὺς ἄνδρας ἀπὸ 4 ἢ 5. Αὐτοὶ διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον ἐξέλιπον. Μετ’ αὐτοὺς ποῖοι ἐνεφανίσθησαν; Εἰς τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν μας ἴσως, — διότι εἰς τὴν ἄλλην δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχουν ἀρχηγοί, καὶ δι’ αὐτὸ κατέληξαν εἰς ἕνα στρατιωτικόν. — Ἔχομεν δύο τρεῖς, τῶν ὁποίων ἀναγνωρίζω τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὰς τόσας ἀρετάς, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἀπέκτησαν τὸ σθένος καὶ τὴν ἐπιβολήν, τὰ ὁποῖα ἀποκτᾷ εἷς ἀρχηγὸς διὰ μακρῶν ἀγώνων. Εἶναι ἀνάγκη μέσα εἰς τὰς ὁμάδας τῆς πολιτικῆς καὶ εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ ὑπάρχωσι στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ σθένος καὶ ἐπιβολὴν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι πολὺ χρήσιμοι, ἀρκεῖ νὰ περιορίζωνται εἰς τὸν ρόλον των, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ τοὺς ὑποσκάπτωμεν, καὶ ὄχι ἐδῶ ἐπισήμως, ὅπως ἔπραξεν εἷς συνάδελφος, καίτοι νομίζω ὅτι καὶ καθ’ ὑπερβολὴν διατυπώσεως εἶπεν ὅσα εἶπε περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἰδιαιτέρας μας συνομιλίας, ὅτι εἶναι στρατοκράται δῆθεν, ἐνῷ εἶναι ἀντιστρατοκράται. Καὶ πρέπει νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα κατὰ μίμησιν φράσεις κενὰς περὶ στρατοκρατίας μας δῆθεν, τὰς ὁποίας μεταχειρίζονται οἱ ἀντίπαλοί μας, ἐνῷ δικαιούμεθα ἡμεῖς τὰς φράσεις αὐτὰς ὄχι κενὰς ἀλλὰ οὐσιαστικὰς καὶ μετὰ κατηγοριῶν πραγματικῶν νὰ τὰς ἀπευθύνωμεν εἰς αὐτούς. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βελλιανίτης ἔχει τὸν λόγον.

§23Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις μόνον ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὡς γνωρίζετε πάντες, ἐτέθη ἐπὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου κατοχυροῦται ἡ ἀσφάλεια τοῦ νέου πολιτεύματος. Καὶ ἂν ἀκόμη δὲν εἶχεν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐγὼ θεωρῶ ὅτι τὴν εἶχε πλήρη τὴν ἐντολήν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπραττεν ἄριστα, καὶ ἔπραξεν ἄριστα νὰ δημοσιεύσῃ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατοχυροῦται τὸ νέον πολίτευμα. Ἰδίως εἰς τὴν συζήτησιν προήλθομεν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου κ. Ζαβιτσιάνου. Ὁ κ. Ζαβιτσιάνος ἐδήλωσεν ἀπεριφράστως ὅτι ὑπῆρξε πάντοτε ὑπὲρ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ. Ἕκαστος βεβαίως εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ τὰς ἰδίας σκέψεις καὶ νὰ ἔχῃ τὰς ἰδίας γνώμας προκειμένου περὶ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ὅταν ἠθέλησεν ὁ κ. Ζαβιτσιάνος νὰ παραφθείρῃ τὴν ἱστορίαν καὶ νὰ παραχαράξῃ τὸ φρόνημα τοῦ Λαοῦ, λέγων ὅτι ὁ θεσμὸς ὁ βασιλικὸς ὑπῆρξε πάντοτε θεσμὸς τὸν ὁποῖον ἠγάπησεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα εἶπον εἰς ἄλλην ἀγόρευσίν μου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ εἶναι μία παραχάραξις τῆς ἱστορίας, ὅταν λέγῃ τις ὅτι ὁ βασιλικὸς θεσμὸς ἀπ’ αἰώνων ἦτο ὁ θεσμὸς τὸν ὁποῖον ἐλάτρευσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς περιφρουρήσεως τοῦ πολιτεύματος δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι καὶ ἄριστα ἐτέθησαν αἱ διατάξεις αὐτοῦ καὶ ἴσως αὐστηρότεραι ἔπρεπε νὰ ὦσιν αὗται, ὅταν ἔρχωνται ἐνταῦθα καὶ ὁμιλοῦν ὅτι ἐκ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀγώνων προῆλθον τὰ ὡραῖα πολιτεύματα. Κύριοι, αὐτὰ δὲν μὲ συγκινοῦν διόλου, διότι παρέστημεν εἰς τοιαῦτα γεγονότα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἐκκλησία κατεκυλίσθη εἰς τὸν βόρβορον. Δὲν θὰ λησμονήσω ποτὲ εἰς τὴν ζωήν μου ὅτι εἶδον ὁλόκληρον τὴν Ἱερὰν Σύνολον, ὅτι εἶδον τοὺς προγάστορας πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μεταβαίνοντας ὅπως ρίψουν λίθον ἀναθέματος ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς ὁ ὁποῖος μεγάλυνε καὶ ἐδόξασε τὴν Ἑλλάδα (Χειροκροτήματα). Τὰ τοιαῦτα θεάματα, κύριοι, νομίζω ὅτι κλονίζουν πλέον τὴν πεποίθησιν τοῦ Λαοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ἐνισχύουν τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα. Οὔτε δύναμαι νὰ ἐννοήσω ὅτι κατεστράφη ἡ ἱστορικὴ φιλολογία τοῦ Τόπου, ἂν ἐπὶ ὀλίγα ἔτη δὲν ἀναγράφουν οἱ ἱστορικοὶ τὰς περιφήμους πράξεις τοῦ βασιλέως Γεωργίου ἢ τῶν μελῶν τῆς βασιλικῆς αὐτῆς οἰκογενείας, ἡ ὁποία κατέρριψεν εἰς τὸν ὄλεθρον τὸ Ἑλληνικὸν γένος καὶ ἡ ὁποία ἐγένετο ἡ ἀφορμὴ ὅπως εἰσρεύσωσιν ἐνταῦθα 1,500,000 Ἑλλήνων, οἵτινες ἐπὶ τρισχίλια ἔτη ἔζησαν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ ὑπῆρξαν μία ἀπὸ τὰς κυριωτέρας ἑστίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Οἱονδήποτε μέσον, κύριοι, καὶ ἂν ληφθῇ πρὸς κατοχύρωσιν τοῦ πολιτεύματος θὰ τὸ ψηφίσω ἀνενδοιάστως. Καὶ διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι θέλω δώσει καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φίλοι, μεθ’ ὧν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συμπράττω, θέλομεν δώσει ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἤθελον νὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην διαμαρτυρίαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐναντίον τῶν ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κακουλίδης χθὲς περὶ τῶν στρατιωτικῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Θεωρῶ ὅτι πᾶς εἰσερχόμενος εἰς τὴν Συνέλευσιν, οἱονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔχῃ στρατιωτικόν, εἶναι μέλος τῆς Συνελεύσεως καὶ δύναται ἄριστα νὰ καθέξῃ οἱονδήποτε Ὑπουργεῖον, ὅταν δύναται νὰ τὸ καθέξῃ καὶ πρέπει νὰ καθέξῃ αὐτό. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιρῶμεν ἐδῶ τοὺς πληρεξουσίους εἰς στρατοκράτας καὶ μὴ στρατοκράτας. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς αἰσθάνεται πίεσιν εἰς τὴν ψυχήν αὐτοῦ, διότι ὡς μέλη τῆς Κυβερνήσεως παρακάθηνται δύο ἢ τρεῖς ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι τοσαύτας προσέφεραν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἐγὼ τὸ αἴσθημα αὐτὸ τοῦ Λαοῦ δὲν τὸ ἀντελήφθην καθόλου, δὲν τὸ ἀντελήφθην ἐγώ, διότι γνωρίζουν πάντες ὅτι τὸ νέον πολίτευμα προῆλθεν ἐκ μιᾶς ἐπαναστάσεως, αἱ δὲ ἐπαναστάσεις δὲν εἶναι τυχαῖα γεγονότα, δὲν εἶναι προσωριναὶ λαϊκαὶ ἐξάψεις. Αἱ ἐπαναστάσεις ἔχουν βαθύτερα τὰ αἴτια· ἢ προέρχονται ἐκ τῆς ἐξάψεως τῶν πνευματικῶν προόδων ἑνὸς Τόπου ἢ ἐκ συμφορῶν αἱ ὁποῖαι ὠθοῦν τοὺς Λαοὺς πρὸς τὴν ἐπανάστασιν. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι μεγαλύτεραι συμφοραὶ ἐγένοντο ποτὲ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἀπὸ τὰς συμφορὰς τὰς ὁποίας παρεσκεύασεν ἡ Δυναστεία τῶν Γλύξμπουργ. Κατ’ ἀκολουθίαν, διὰ νὰ εἶμαι σύντομος, δηλῶ ἐντεῦθεν ὅτι θέλω δώσει ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ κατοχυρωτικὸν τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐὰν τοῦτο συνδυάζεται μὲ τὴν ἀπόκρουσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ ναύαρχος κ. Κακουλίδης, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσυρθοῦν τὰ στρατιωτικὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμμείνῃ ὅπως κυρίως τὰ στρατιωτικὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως παραμείνουν ἐν αὐτῇ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§25Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αἱ ἐπικρίσεις ἡμῶν διά τινας πράξεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχον βεβαίως τὴν σημασίαν ὅτι ἐπεθυμοῦμεν νὰ προκαλέσωμεν κρίσιν ὑπουργικὴν οὔτε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ἦτο ἐπιθυμία ὅλων ἡμῶν ὅπως ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, ἀνοίξῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μίαν περίοδον ὑψηλοτέραν καὶ ἠθικωτέρων ἀντιλήψεων. Ἰδοὺ διατί ἐπεκρίναμεν μέτρα τινὰ τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν ὀσμὴν τῶν παλαιῶν μεθόδων, μὲ τὰς ὁποίας διωκήθη μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλὰς. Ἐνομίζομεν ὅμως ὅτι ἡ σημερινὴ Συνέλευσις θὰ ἦτο ἀφετηρία νέου ἐθνικοῦ βίου καὶ θὰ ἤθελε τὴν Κυβέρνησιν καινοτομοῦσαν, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸ ζήτημα οἰκονομιῶν, καὶ τὴν βλέπομεν ὅτι δαπανᾷ ἐπὶ ματαίῳ τὸ Ἑλληνικὸν χρῆμα, τὴν βλέπομεν νὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἰδίαν μέθοδον, ἡ ὁποία κατέρριψεν ἄνδρας μεγάλους, καὶ ὅτε βλέπομεν ὅτι ἄνδρες μεγάλοι οἱ ὁποῖοι ἐτίμησαν τὸ Κοινοβούλιον, ὅπως ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Βενιζέλος, κατεστράφησαν καὶ ἠναγκάσθησαν ν’ ἀναχωρήσουν καὶ ἐξορίσουν ἑαυτούς, καὶ βλέπομεν ὅτι αἱ ἴδιαι μέθοδοι θέλουν καταρρίψει καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ δυστυχῶς καὶ τὸ νέον μας πολίτευμα, ἰδοὺ διατί αἱ ἐπικρίσεις ἡμῶν δὲν ἔχουν σκοπὸν νὰ δημιουργήσουν πολιτικὴν κρίσιν, ἀλλ’ ἀτμόσφαιραν νέαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, ὅπως ἀντιληφθῇ διαφορετικὰ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς ἐπικρίσεις τοῦ κ. Κακουλίδη διὰ τὰ στρατιωτικὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν γνώμην ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φρονοῦν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὴν θιγεῖσαν, διότι γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἡ συμμετοχὴ τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας ἦτο ἀπόρροια τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐξετυλίχθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθουν εἰς τοὺς στρατῶνάς των, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Στρατὸς δὶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἔσωσε τὴν Πατρίδα ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅπως μέχρις ὅτου διευκρινισθῇ ἡ κατάστασις καὶ σταθεροποιηθῇ τὸ καθεστὼς λάβουν μέρος εἰς την πρώτην Κυβέρνησιν της Δημοκρατίας. Ἔχομεν την πεποίθησιν ὅτι οὔτε ἔγινε κατάχρησις οὔτε εἰς τὸ μέλλον θὰ γίνῃ καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, μόλις σταθεροποιηθῇ ἡ νέα κατάστασις, θὰ ἔχουν νὰ ἐκλέξουν μεταξὺ τῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ στρατῶνος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ μετέχοντας τῶν ἐργασιῶν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ὅπως δι’ εἰδικοῦ νόμου προστατεύσῃ τὸ νέον πολίτευμα. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν δέχομαι εἶναι ὅτι εἶχε τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ δημοσιεύσῃ τὸ σχετικὸν Διάταγμα. Πάντες ἐνθυμοῦνται ὅτι ἡ ἄδεια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐκδώσῃ Νομοθετικὰ Διατάγματα ἀφεώρα τὴν δημοσίαν τάξιν, διότι ἡ Χώρα κατετρύχετο ἀπὸ λῃστὰς καὶ διαφόρους κακοποιούς, καὶ ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ ἐδόθη ἡ ἄδεια. Ἀλλ’ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ τὸ ἐκδώσῃ, ὤφειλεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ δηλώσῃ ὅτι θὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως. Οὔτε ὑπῆρχε λόγος, ἐφόσον μετὰ δέκα ἡμέρας ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις, νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Δημοκρατία νὰ καταρρεύσῃ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν. Ἀλλὰ μὲ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ ἐσέβετο τὰ δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα διωρθώθη.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ τὸ ἐσαφηνίσαμεν χθές. Ἐδέχθημεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸ Διάταγμα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ περιβληθῇ τοῦτο μεγαλύτερον κῦρος, οὐδέποτε ὅμως ἐδέχθημεν ὅτι δὲν εἴχομεν ἐξουσιοδότησιν νὰ ἐκδώσωμεν τὸ Διάταγμα. Εἶπον μόνον ὅτι, καὶ ἐὰν δὲν εἴχομεν ἐξουσιοδότησιν πρὸς ἔκδοσιν τοιούτου Διατάγματος, θὰ ἐξεδίδομεν αὐτὸ ὑπὸ ἰδίαν ἡμῶν εὐθύνην. Τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ.

§27Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν εἴχετε αὐτὴν τὴν γνώμην. Τὸ ζήτημα τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων εἶναι μεγάλης σημασίας. Μόνον μία ἐπανάστασις δύναται νὰ νομοθετῇ διὰ Διαταγμάτων, οὐδέποτε δὲ ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα τοιοῦτον. (Διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους πληρεξουσίων).

§28Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. .. Αὐτὰ τὰ λέγω διὰ σᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε ὀπαδοὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀπατᾶτε τὸν Λαὸν λέγοντες ὅτι διὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ θὰ σωθῇ οὗτος, ἐνῷ γνωρίζετε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς πλήρη χρεωκοπίαν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Θὰ ἤθελον νὰ ἔχω τὸ θάρρος τῶν ἰδεῶν μου διὰ νὰ εἴπω εἰς τὸν Λαὸν τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Κάμετε δικτατωρίαν καὶ κρύπτεσθε ὄπισθεν τῶν δακτύλων σας. (Διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους πληρεξουσίων)

§29Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπίσης τὸ ζήτημα τοῦ χαρτοπαιγνίου...

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, μὴ παρεκτρέπετε τὴν συζήτησιν.

§31Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Συγχαίρω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔφερε Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἀπὸ τοῦ ἐρχομένου ἔτους κλείονται τὰ χαρτοπαίγνια. Θὰ ἠθέλομεν ὅμως τὴν Κυβέρνησιν καταργοῦσαν αὐτὰ ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν. Αἱ ἐπικρίσεις λοιπὸν ἡμῶν δὲν εἶχον κανένα σκοπὸν νὰ καταρρίψουν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας νὰ τὴν ἐνισχύσουν εἰς τὴν προσπάθειάν της νὰ κάμῃ τὸ καλόν. Καὶ δι’ αὐτὸ δηλῶ ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιμινάκης.

§33Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος.

§35Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω οὔτε ἐπὶ πέντε λεπτά. Δὲν μετέσχον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου, οὐδὲ πρόθεσιν εἶχον νὰ συμμετάσχω αὐτῆς, ἐὰν δὲν ἔληγεν ἡ συζήτησις διὰ προτάσεως περὶ ψήφου ἐμπιστοσύνης. Νομίζω καθῆκον παντὸς ὅστις δὲν συνδέεται κομματικῶς μετὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ παρέχει τὴν ψῆφον αὐτοῦ ἐμπιστοσύνης εἰς ἐνίσχυσιν αὐτῆς νὰ δικαιολογῇ τὴν ψῆφόν του, ὁσάκις ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἤθελε προκύψει. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἐπερωτήσεις τοιαύτης σπουδαιότητος λήγουν συνήθως, καὶ ὀφείλουν νὰ λήγουν, εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ὄχι μόνον ἡ εὐθιξία ἡ κοινοβουλευτικὴ ἀξιοῖ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡ κοινὴ ἀντίληψις περὶ τῆς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως ἀμφισβητουμένην ἢ ὅταν καταλογίζηται εἰς αὐτὴν πρᾶξις ἡ ὁποία δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας ἢ μὲ τὸν Νόμον. Ἐπίστευον ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως ὅτι κακῶς ἀπεδόθη μομφὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος τοῦ κατοχυρωτικοῦ· ἐπίστευον ὅτι εἶχεν ἐξουσιοδότησιν ἀπὸ μέρους τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκδώσῃ τοιούτου εἴδους Διατάγματα· ἐπίστευον ἀκόμη ὅτι, καὶ ἐὰν δὲν εἶχε καμμίαν ἐξουσιοδότησιν ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν, ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι τὸ κοινὸν συμφέρον ὑπηγόρευε τοῦτο, νὰ ἐκδώσῃ ὑπὸ ἰδίαν αὐτῆς εὐθύνην τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα καὶ νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως συνερχομένης καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι διέπραξα κάτι ἔκτροπον, ἐσφετερίσθην δικαιώματα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν συγγνώμην τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐγένετο ὄχι διότι οἱ κυβερνῶντες εἶχον καμμίαν διάθεσιν νὰ σφετερίζωνται τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς καὶ νὰ βαρύνωνται διὰ τοιαύτης μεγάλης εὐθύνης, ἀλλὰ διότι εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβαίνωσιν εἰς τὴν λῆψιν τοιούτων ἐκτάκτων μέτρων. Καὶ ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐξέδιδε τοιοῦτον Διάταγμα καὶ προσήρχετο ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, πάλιν ἤθελε τύχει τῆς ἐμῆς ἐπιδοκιμασίας. Κρίσις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Διατάγματος δὲν εἶναι ἔργον τῆς παρούσης συζητήσεως. Εὐθὺς ὡς τεθῇ τοῦτο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, διὰ νὰ προσλάβῃ μεῖζον κῦρος, θὰ ἐξετασθῇ ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐτοῦ ταῖς λεπτομερειακαῖς καὶ τότε ὅλοι δύνασθε νὰ συντελέσητε ὅπως τὸ νομοθέτημα καταστῇ πληρέστερον, ἐὰν ἔχῃ ἀτελείας. Ἐφόσον ἄρα νομίζω ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ Διατάγματος καλῶς ἐγένετο καὶ ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἀδικεῖ τὴν Κυβέρνησιν, εὔλογον νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ παράσχω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς αὐτήν. Ἡ παροχὴ ψήφου ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ μέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν συνδέονται μετ’ αὐτῆς κομματικῶς ἐνισχύει τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς, πρέπει νὰ τὴν ἐνθαρρύνῃ ὅπως ἐξακολουθήσῃ διαχειριζομένη τὰ κοινὰ μετὰ περισκέψεως καὶ προσοχῆς, διότι ἡ ψῆφος ἡ παρεχομένη ἀπὸ μέρους τῶν συμμαχησάντων κομμάτων ἢ τῶν συμμαχούντων ἀτόμων εἶναι ψῆφος ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε δώσει ἀφορμὴν πρὸς τοῦτο. Εὔχομαι νὰ μὴ παρουσιασθῇ ἀφορμὴ τοιαύτη.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§37Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον, πράττω τοῦτο ἵνα ἐκφράσω μίαν ἔκπληξιν βαθυτάτην, ἔκπληξιν τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασα ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν συναδέλφου. Ἐὰν πάντες καλῶς ἐνθυμῆσθε, κ. συνάδελφοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα οὐσιαστικῶς εἶχε λήξει τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν. Καὶ ἂν παρετάθη, παρετάθη μόνον διότι τινὲς τῶν συναδέλφων ἤθελον νὰ ὁμιλήσωσι καὶ περαιτέρω οὐχὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ αἰτιάσει ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τὸ κατοχυρωτικὸν Διάταγμα λίαν εὐθαρσῶς ἐδήλωσεν ὅτι φρονεῖ ὅτι εἶχεν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶχε θὰ ἐξέδιδε τὸ Διάταγμα τοῦτο. Τὸ φέρε δὲ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως πρὸς τελειοποίησιν καὶ ἵνα προσλάβῃ μεγαλύτερον κῦρος. Τοῦτο ἐγένετο παρὰ πάντων δεκτόν. Χθὲς ἑσπέρας, ὡς πάντες καλῶς ἐνθυμεῖσθε, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ναυάρχου κ. Κακουλίδου ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς Συνελεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ εἶπε τάδε, γεγραμμένα ἄλλως τε εἰς τὰ πρακτικά: Ἐκτιμῶ τὴν εὐθιξίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν ὑφίσταται ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι θὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐκεῖ θὰ ἐκφράσῃ τὴν κρίσιν της ἡ Συνέλευσις. Τὸ πολὺ πολύ...

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπα ἔτσι, κ. συνάδελφε. Εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θέσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ μὴ γίνῃ διπλῆ ψηφοφορία. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλεῖτε διὰ τὰ πρακτικὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ταῦτα δὲν ἔχουν πιστῶς καὶ εἶπα νὰ διορθωθοῦν.

§39Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐγὼ αὐτὸ δηλῶ ὅτι προσέθεσε, τὸ πολὺ πολὺ δύναται ἡ Κυβέρνησις....

§40Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὸ πολὺ πολύ· δὲν εἶναι ἰδικόν μου αὐτό.

§41Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. .. δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις τὸ δεχθῇ ἔχει καλῶς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ δευτερολογίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ναυάρχου προσέθεσεν ὅτι εἶναι καὶ κάτι πάρα πάνω. Ἐτέθη καὶ ζήτημα συνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§42Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶπον εἰς τὸν κ. Μιχαλακόπουλον ὅτι ὑπάρχει διαφορά. Δηλαδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Συνέλευσις νὰ θέλῃ νὰ ὑπάρχῃ νομοθέτημα κατοχυρωτικὸν τῆς Δημοκρατίας, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν καὶ ἐγκρίνουν τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικοῦ Διατάγματος εἶναι φυσικὸν ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἐγκρίνουν καὶ ὑπὲρ τοῦ νόμου τοῦ κατοχυρωτικοῦ. Ἐκεῖνοι ὅμως οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν ὑπὲρ νομοσχεδίου κατοχυρωτικοῦ δὲν εἶναι βέβαιοι ἅπαντες οὗτοι ὅτι ἐγκρίνουν καὶ τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικοῦ Διατάγματος. Ἑπομένως πρωτίστως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι ἠλέγχθη ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας, ζητοῦμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§43Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἀλλ’ ἄν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐνετοπίζετο τὸ ζήτημα τότε, ὅταν ἐξετοξεύθη ἡ μομφὴ καὶ ἡ αἰτίασις αὐτή, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσφετερίσθη τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν εἰς αὐτήν, οὔτε ὁ κ. ἐκ Πατρῶν συνάδελφος θὰ ἐλάμβανε τὸν λόγον οὔτε καὶ ἐγὼ θὰ εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐθεωρήθη οὐσιαστικῶς λῆξαν τὸ ζήτημα. Καὶ χθὲς ἑσπέρας μόνον ἐδημιουργήθη ζήτημα ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ναυάρχου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἡ δήλωσις αὕτη προήρχετο ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον πληρεξούσιον, ὄχι βεβαίως διότι θέλω νὰ ὑποτιμήσω συνάδελφόν τινα, τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ εἶχεν ἐξαιρετικὴν σημασίαν. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀλλάσσουν ὄψιν, διότι γίνονται ἀπόψε ἐν ἀπουσίᾳ μάλιστα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλ’ ὅταν αἱ δηλώσεις αὗται προέρχονται δυστυχῶς παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διεκδικοῦσι νὰ διοικήσωσι καὶ νὰ κυβερνήσωσι τὴν Χώραν καὶ νὰ ἐπιβάλωσι κοινοβουλευτικὰς μεθόδους καὶ ἤθη εἰς ἡμᾶς, βεβαίως δὲν θὰ μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ζητήσω νὰ ἀποκαταστήσω τὰ πράγματα, Παρουσιάσθη σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος καὶ ἐδήλωσεν, ὡς εἶχε δικαίωμα ἄλλως τε, ὅτι θὰ ὑπερψηφίσῃ τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ τῶν ἀκολουθούντων τὰς γνώμας φίλων του, διότι φρονεῖ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν της ἵνα μὴ ἐπέλθωσιν ἀνωμαλίαι περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Ἐνῷ λοιπὸν χθὲς ἑσπέρας ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ὑπῆρχε ζήτημα πολιτικόν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἠδύνατο νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀποφυγὴν δύο ψηφοφοριῶν, τοὐναντίον σήμερον ἐδήλωσεν ὅτι καλῶς ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι δὲν προῆλθε μόνον ἐξ ἀτόμων ἡ μομφὴ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσφετερίσθη τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον τῆς ἔδωκεν ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ προῆλθε καὶ ἐξ ἀρχηγοῦ ὁμάδος, τοῦ κ. Καφαντάρη, ἀπόντος ἤδη, ἐνῷ, ὡς ἐτόνισα ἤδη, τότε ὅτε ὁ κ. Καφαντάρης ἤλεγξε γενικῶς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων δὲν ἐγένετο οὐδὲ ἐτέθη ζήτημα, ἀλλὰ τοὐναντίον οὐσιαστικῶς ἐθεωρήθη λῆξαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐδήλωσα ὅτι δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα διὰ νὰ καθορίσω τὴν στάσιν μου ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ὄψιν ζητήματος, διότι ἀναμφισβητήτως ὑπὸ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τοῦτο δὲν εἶναι πρακτικὸν νὰ δοθῇ ψῆφος ἐμπιστοσύνης ἂν καλῶς ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ἢ ὄχι. Ὅ,τι ἐνήργησε τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος ἐμπιστοσύνης. Ἔλαβον ὅμως τὸν λόγον ὄχι βεβαίως διότι αἱ μέχρι τοῦδε κοινοβουλευτικαί μου γνῶμαι καὶ πεῖρα μοὶ τὸ ἐπιτρέπουν, ἀλλὰ διότι νομίζω ὅτι πρέπει πᾶσαν ἐνέργειαν νὰ διέπῃ ἡ καλὴ πίστις ἐκ μέρους πάντων καὶ δὴ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν νὰ κυβερνήσωσι τὴν Χώραν καὶ νὰ δηλώσω ὅτι πρέπει νὰ πρυτανεύῃ εἷς εὐγενέστερος ἀγὼν καὶ μία εὐγενεστέρα ἅμιλλα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦν νὰ κυβερνήσουν τὴν Χώραν.

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ πάροδον δεκαπενταετοῦς περίπου πολιτικοῦ βίου, κύριοι συνάδελφοι, διὰ πρώτην φορὰν λαμβάνω μαθήματα συμπεριφορᾶς καὶ καλῆς πίστεως ἀπὸ τὸν ἄρτι καταβάντα τοῦ βήματος ἀξιότιμον πληρεξούσιον Ἀττικῆς. Τὸν εὐχαριστῶ. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ κρατήσῃ δι’ ἑαυτὸν τὰ μαθήματά του καὶ δι’ ὅντινα ἄλλον θέλει, ὄχι δι’ ἐμέ. Δὲν θέλω νὰ τῷ ἀποδώσω ἔλλειψιν καλῆς πίστεως, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὑπάρχει μία ἰδιαιτέρα πάθησις, τὸ νὰ νομίζουν τινὲς ὅτι κάθε λέξις καὶ κάθε φράσις ἡ ὁποία ἐκφέρεται ἀπὸ ἐμὲ δὲν τείνει παρὰ εἰς τὸ νὰ μειώσῃ ὡρισμένα πρόσωπα. Ἀλλὰ δὲν εἶχον ποτὲ τοιαύτην μανίαν εἰς τὸν πολιτικόν μου βίον, οὐδὲ καὶ εἰς τὸν ἐπαγγελματικόν. (Χειροκροτήματα). Προσεπάθησα τοὐναντίον νὰ ἐξυψώσω καὶ ὑποστηρίξω καὶ ἐνισχύσω ἐκθύμως ὡς πρόσωπα, οὐδέποτε ἀποβλέψας εἰς ἀτομικὰ συμφέροντα πολιτικά, ὑπὲρ τὰ ὁποῖα ἔθεσα πάντοτε τὰ γενικώτερα συμφέροντα. Καὶ ἐκεῖνος ἀκόμη, τὸν ὁποῖον ὑπαινίσσεται ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι ἤθελον τάχα νὰ θίξω, μὲ εἶδεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὑποστηρικτὴν αὐτοῦ ἀνεπιφύλακτον, διότι ὀφείλει πᾶς τις νὰ ὑποστηρίζῃ τὸν πράττοντα τὰ κοινά, ἐφόσον βλέπει ὅτι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ἡ δρᾶσις αὐτοῦ καρποφόρος, εἶμαι δὲ ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, ἄν τις δύναται νὰ κρατηθῇ εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα μόνος του, θὰ κρατηθῇ, ἂν δὲ δὲν δύναται, θὰ καταρρεύσῃ, καὶ ἂν 300 ἀκόμη βουλευταὶ τὸν ὑποστηρίζουν. Δὲν μετέρχομαι ἐγὼ μικρὰν πολιτικήν, οὐδὲ ἔθιξα διὰ τῶν λόγων μου κανένα. Ἀνέφερα ἁπλούστατα ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καὶ χθὲς τὸ εἶπον, ἔδειξεν εὐθιξίαν κοινοβουλευτικήν. Ἀπορῶ διότι μὲ παρανοεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ὦτα ἔχει καὶ οὐκ ἀκούει καὶ ὀφθαλμοὺς ἔχει καὶ οὐκ εἶδε. Πῶς, κύριε, φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδίδω μὲν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κοινοβουλευτικὴν εὐθιξίαν, νὰ λέγω ὅμως ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Ἀλλ’ εἶναι μοιραῖον ἡ ἀπειρία ὑμῶν νὰ παράγῃ παρεξηγήσεις ἐν τῇ ἰδίᾳ ὑμῶν διανοήσει καὶ τὰς παρεξηγήσεις αὐτὰς νὰ θέλητε νὰ τὰς ἐπιρρίπτητε ἐπὶ ἄλλων, ἀποδίδοντες κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένος καὶ ἔλλειψιν καλῆς πίστεως. Εἶπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι καλῶς πράττει νὰ θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ διατί θέτετε δύο ζητήματα ἐμπιστοσύνης; Ζήτημα ἐμπιστοσύνης θὰ θέσητε αὔριον μοιραίως, ἀφοῦ ζητεῖτε τὴν ἔγκρισιν τοῦ Διατάγματος τοῦ ἐκδοθέντος. Διαδικασία, εἶπον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὑμῶν, διαδικασία κοινοβουλευτικὴ εἶναι ὀρθοτέρα, καθ’ ὃν τρόπον ἐγὼ ὑποδεικνύω· δύνασθε βεβαίως ἀπὸ τοῦδε νὰ θέσητε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ δύνασθε καὶ αὔριον νὰ εἴπητε, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος εἴπῃ «οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν» — Ἄν δὲν ἀπατῶμαι εἶπον τὰς λέξεις αὐτάς.

§45ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε, σεῖς ἡ Κυβέρνησις, νὰ εἴπητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Ψηφίσματος τούτου τὴν ἔννοιαν τῆς ἐμπιστοσύνης, ὑπὸ τὸν ἀκριβέστερον προσδιορισμὸν ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη δὲν εἶναι ἁπλῆ συγγνώμη. Ἔχει οὕτως ἢ ὄχι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως;

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἁπλῆ συγγνώμη, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἔγκρισις τῶν πεπραγμένων. Αὐτὰ εἶπον, κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἐδώσατε μεγάλην προσοχὴν εἰς τὰ πρακτικά, χωρὶς νὰ ἐρωτήσητε προηγουμένως κατὰ τίνα τρόπον συντάσσονται τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ λάβητε τὸν κόπον νὰ μεταβῆτε μέχρι τοῦ γραμματέως διὰ νὰ πληροφορηθῆτε ὅτι εἶχα στείλει ἤδη διόρθωσιν. Προτοῦ νὰ ἀναλάβητε τὸ βαρύτατον ἔργον νὰ ἀποδώσητε εἰς πρεσβύτερον ὑμῶν πολιτικῶς συνάδελφον τὴν ἔλλειψιν καλῆς πίστεως, τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον εἴχετε νὰ κάμητε ἦτο νὰ ζητήσητε ἀκριβεῖς πληροφορίας. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ νέων ἰδεῶν καὶ περὶ κοσμιότητος πολιτικῆς, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποδίδωμεν μὲ ἐλαφρὰν καρδίαν εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἔντιμον πολιτικὸν βίον ἔλλειψιν καλῆς πίστεως. Δὲν ἐξυπηρετοῦμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν ἐξυγίανσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον τὰ καταβιβάζομεν εἰς ἔδαφος τὸ ὁποῖον ὑπενθυμίζει παρελθούσας ἐποχὰς καταπτώσεως. Ἤλθετε καὶ σήμερον — κύριε συνάδελφε, δὲν σᾶς ἀποδίδω κακὴν πίστιν, σᾶς ἀποδίδω κακὴν παρανόησιν τῆς ἀκοῆς —, ἤλθετε καὶ σήμερον καὶ εἴπετε—καὶ ἐσημείωσα τὰς λέξεις—ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι ἀκολουθῶ τὰς γνώμας τῶν φίλων μου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ εἶπον τοιοῦτόν τι;

§49ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ καθαρᾶς παρανοήσεως, ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ παραχαράξεως τῆς ἀληθείας. Εἶπον ἁπλούστατα ὅτι ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολιτικόν—καὶ σήμερον τὴν εἶπον καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας–Ἔχω ἀρκετὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν διὰ νὰ γνωρίζω τί εἶναι πολιτικὸν ζήτημα καὶ τί δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα. Οὐδὲ ἡ θεωρία ὅτι ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν τροποποίησιν τοῦ Διατάγματος καὶ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως, ἐφόσον τοῦτο ἔπραξε δὲν ὑπάρχει πλέον ζήτημα πολιτικόν, ζήτημα ἐμπιστοσύνης, οὐδὲ καὶ ἡ θεωρία αὐτὴ ἵσταται εἰς τὰ στοιχειώδη διδάγματα τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου, διότι, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη καὶ σήμερον προσήρχετο καὶ ἔλεγεν ἐνώπιον ἡμῶν ὅτι ἠκύρωσε τὸ Διάταγμα τοῦτο, θὰ ἀπέμενε πάντοτε ἡ κατηγορία ἐπὶ γενομένῳ σφετερισμῷ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅπως σεῖς ἰσχυρίζεσθε, καὶ διὰ τὸν σφετερισμόν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας θὰ περιεμένομεν νὰ ἴδωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ θέση ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Εἴπετε λοιπὸν σήμερον μίαν δευτέραν ἀνακρίβειαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποδίδω εἰς παρανόησιν τῆς ἀκοῆς. Ἀλλὰ δὲν εἴπετε τοῦτο μόνον· εἴπετε ὅτι κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν τὸ ζήτημα ἐθεωρήθη λῆξαν. Κατὰ τίνα, κύριε συνάδελφε, ὁμολογίαν τὸ ζήτημα ἐθεωρήθη λῆξαν; Ποῦ εἴδετε αὐτὴν τὴν κοινὴν ὁμολογίαν; Εἶχον ὁμιλήσει ὅλοι οἱ ἐγγραφέντες; Ἠρώτησα σήμερον,—διότι προτοῦ ἀποδώσω ἔλλειψιν καλῆς πίστεως εἰς οἱονδήποτε τῶν συναδέλφων φροντίζω νὰ πληροφοροῦμαι πῶς ἔχουν τὰ πράγματα, ὅσην καὶ ἂν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν στεγανότητα τῆς μνήμης μου,—ἠρώτησα σήμερον καὶ μοὶ εἶπον ὅτι διεκόπη ἡ συζήτησις ἡ χθεσινή. Ὅταν διακόπτηται ἡ συζήτησις, τὸ ζήτημα δὲν θεωρεῖται λῆξαν. Τοῦτο εἶναι τόσον στοιχειῶδες, ὅσον στοιχειῶδες εἶναι τὸ θεώρημα ὅτι δύο καὶ δύο κάμνουν τέσσαρα εἰς τὴν ἀριθμητικήν. Λυποῦμαι παρὰ πολὺ διότι ἠθελήσατε νὰ δώσητε διδάγματα ἐξυγιάσεως τῶν πολιτικῶν ἠθῶν καὶ ἐζητήσατε νὰ ἀποδώσητε εἰς συνάδελφόν σας ἔλλειψιν καλῆς πίστεως, εἰς συνάδελφόν σας ὁ ὁποῖος οὐδέποτε εἰς τὸν πολιτικόν του βίον ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ τοῦ ἀμφισβητηθῇ ἡ καλὴ πίστις. (Χειροκροτήματα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβᾶνος.

§52Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν δὲν ἐφοβούμην ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει κουρασθῇ, θὰ ἔλεγον καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις· ἀλλ’ ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἡ ψυχολογία τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀκούσῃ πλέον συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ τοῦτο θὰ δικαιολογήσω ἁπλῶς ξηρὰ ξηρά, μὲ δύο λέξεις, τὴν ψῆφόν μου. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἀνήκομεν εἰς καμμίαν τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει μερίδων, ὅτι ἀκολουθοῦμεν ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ ἀρχηγοῦ ἡμῶν Ἐλευθερίου Βενιζέλου τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐχαράχθη ἔκτοτε καὶ ὅτι μένομεν πιστοὶ εἰς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο. Τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ἐλπίζω ὅτι τὸ ἀκολουθοῦν ἀκόμη καὶ πολλοὶ τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ κυρίων συναδέλφων.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§54Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πιστοὶ λοιπὸν εἰς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο θὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διότι δὲν βλέπομεν ὅτι φέρει ἐπὶ τῶν ὤμων της τόσας ἁμαρτίας ὥστε νὰ τὴν στείλωμεν εἰς τὸ καθαρτήριον πρὸς ἐξιλασμόν. Καὶ ἀκόμη δὲν βλέπομεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦταν διατεθειμένοι νὰ τὴν διαδεχθοῦν καὶ νὰ ἀναλάβωσι τὰ βάρη ἐν περιπτώσει παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ βιαζόμενοι νὰ διαδεχθῶσι τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι διατεθειμένοι ν’ ἀναλάβωσι τὰ βάρη, τοιαῦται δὲ δηλώσεις ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ βήματος. Φρονῶ ὅτι αἱ μεταρρυθμίσεις, αἱ μεταβολαὶ αἱ ὑπουργικαὶ αἱ ἀλλεπάλληλοι ἐπιζημίως δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Ἐξ ἄλλου βλέπομεν τοὺς βιαζομένους ν’ ἀναλάβωσι τὴν Ἀρχήν, ὅταν ὁραματισθῶσι τὸ φάσμα τῆς πραγματικότητος, τοὺς βλέπομεν διστακτικούς, διὰ νὰ μὴ εἴπω λιποψυχοῦντας. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχομεν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι φοβοῦμαι μήπως ἡ καταψήφισις αὐτῆς δώσῃ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Πατρίδος μας ἐχθροὺς εὐρυτέραν ἔννοιαν, ὅτι τὸ νέον πολίτευμα δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούτρας.

§56Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐγὼ τουλάχιστον θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐτίθεντο, ὅπως ἐτέθησαν, τὰ ζητήματα εἰς τὰς δύο ἀμέσως προηγουμένας συνεδριάσεις, οὕτως ὥστε νὰ προκληθῇ τὸ ἀναπόδραστον πλέον καταστὰν πολιτικὸν ζήτημα. Καὶ δὲν ἐφρόνουν ὀρθὸν τοῦτο, διότι ὄχι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἡ αὐτὴ Συνέλευσις ἐξουσιοδότησε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας Διάταγμα Νομοθετικόν, τὸ ὁποῖον ὠνόμασεν ἡ Κυβέρνησις κατοχυρωτικόν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ οὐσιώδη τουλάχιστον μέρη αὐτοῦ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἁπλῆ ἐπανάληψις τῶν κοινῶν διατάξεων τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἡ Κυβέρνησις ἄλλως τε δὲν ἠρνήθη συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀφοῦ ἐτέθη τὸ ζήτημα καὶ δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων φίλων τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου καὶ τὴν δικαιολογῶ ὡς ἑξῆς. Θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι νομίζω ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς περιστάσεις δὲν συμφέρει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ καὶ διὰ τοιοῦτον μάλιστα ζήτημα νὰ προκληθῇ ἡ πτῶσις τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως.

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρόκειται περὶ δικαιολογίας ψήφου. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑπομένωμεν διὰ νὰ ἀκούσωμεν τὰς δικαιολογίας τῆς ψήφου τῶν κ. συναδέλφων. Θὰ σᾶς παρακαλέσω εἰς τὸ τέλος νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον διὰ ν’ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ δικαιολογία τῆς ψήφου δύναται νὰ γίνῃ καὶ δι’ ἐγγράφου σημειώματος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης.

§60Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἡ Ἀγροτικὴ ὁμάς, εἰς τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον θέτει ἡ Κυβέρνησις, ἀνεξαρτήτως τοῦ θέματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου τίθεται τοῦτο, θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον διότι θεωρεῖ ἀσύμφορον διὰ τὴν Χώραν πᾶσαν κυβερνητικὴν μεταβολὴν ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ πρόγραμμα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὑποσχόμενον τουλάχιστον, εἶναι τὸ πλησιέστερον πρὸς τὸ πρόγραμμα τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος ἀπὸ κάθε ἄλλο γνωστὸν πρόγραμμα οἱασδήποτε ἄλλης πολιτικῆς μερίδος.

§61Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν πολιτικὴν μεταβολὴν οὔσης τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐν τοῖς πράγμασιν, ἐὰν ἐν τῷ ζητήματι τῆς ἐμπιστοσύνης κατεψηφίζετο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, θὰ ἐσημείου ὅτι ἡ Δημοκρατία δὲν στέκεται ἐπὶ στερεῶν βάσεων. Διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι θέλω ὑπερψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας.

§63Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ὁ ἀγαπητὸς καὶ ἔνδοξος συνάδελφος ἐκ Κοζάνης, πολυπαθὴς καὶ δημοκρατικώτατος συνάδελφος εὐρυτάτης μορφώσεως ἀνήρ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετεχειρίσθη τὴν λέξιν στρατοκρατία, εἶναι δὲ καιρὸς ἡ λέξις αὕτη νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ λεξικὰ ὡς ἐξέλιπε καὶ ἀπὸ ἄλλα λεξικὰ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Δὲν ὑπάρχουν Κοινοβούλια εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μὴ παρίστανται οἱ στρατιωτικοὶ εἴτε ἐν ἐνεργείᾳ, εἴτε ἐν διαθεσιμότητι, εἴτε ἐν ἀποστρατεία. Μάλιστα θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ παρίστανται οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν μεγαλυτέραν καὶ ἰσχυροτέραν μερίδα ἑκάστου Ἔθνους καὶ συνεπῶς τοῦ Κράτους, παρ’ ἡμῖν δὲ μάλιστα μετὰ τὸν πόλεμον πρέπει νὰ παρίστανται, διότι συνεπόνεσαν καὶ συνεμόχθησαν βαπτισθέντες εἰς τὴν αὐτὴν κολυμβήθραν μετὰ τοῦ Λαοῦ. Ἡμεῖς δὲν εἰσήλθομεν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἐκ τῶν παραθύρων, ἀλλ’ εἰσήλθομεν ἐκλεγέντες ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Ἂν ἐν τῇ Κυβερνήσει δὲν ὑπάρχουν εἰδικότητες, τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἀποτυχίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνέβαινε μέχρι τῆς προτελευταίας Κυβερνήσεως· ὑφίστανται αἱ ἀναρμοδιότητες τῶν Ὑπουργείων πρὸς ζημίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἐπιστημονικῶς, Κύριοι, διοικεῖν σημαίνει ἐκμεταλλεύεσθαι τὰς εἰδικότητας· συνεπῶς εἰς τὰ Ὑπουργεῖα ἔπρεπε νὰ μὴ ὑπάρχουν ὅπως μέχρι τῆς προτελευταίας Κυβερνήσεως ἀναρμοδιότητες, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχουν οἱ εἰδικοὶ εἰς ἕκαστον Ὑπουργεῖον. Εὑρίσκω πολὺ καλὰ εἰς τὴν θέσιν των τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Βεβαίως στρατηγοὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι. Τί, θέλετε νὰ βάλουν Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως κανένα παπᾶν; (χειροκροτήματα). Ποίους καλυτέρους νὰ εὕρισκε κανεὶς δι’ Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν; Ὁ κ. Γόντικας εἶναι θαυμάσιος ὡς ἐπιστήμων, ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὁ κ. Κανναδός, ἀλλ’ ὄχι ὡς Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Πρέπει νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶχε μίαν πρώτης τάξεως ἐπιτυχίαν καθαρῶς δημοκρατικὴν καὶ ἐπιστημονικήν, διότι οἱ ἀναρμόδιοι Ὑπουργοὶ ρυμουλκοῦνται καμμίαν φορὰν ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους τμηματάρχας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιστημονικὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατοχυρωτικὸν Διάταγμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις, θὰ κατέκρινον αὐστηρῶς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δὲν προέβαινον εἰς τοῦτο. (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης.

§65Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι, ἔχω τὴν ἐντολὴν ἐκ μέρους συναδέλφων μας ὄχι ἀποκλειστικῶς ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι ὀφείλουν νὰ συσπειρωθοῦν πέριξ ἑνὸς προγράμματος ὑπὸ τὸν διακριτικὸν τίτλον τῶν ἐθνικῶν δημοκρατικῶν, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι συντάσσονται μετὰ τῶν ἀξιοτίμων ἐκείνων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιδοκιμάζουν τὰς συχνὰς ὑπουργικὰς κρίσεις, προπαντὸς δὲ τὰς ἀδικαιολογήτους. Προκειμένου περὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν ἐλησμόνησαν οἱ συνάδελφοί σας οὗτοι ὅτι ἐν τῇ βραχείᾳ αὐτῆς ἱστορίᾳ ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἔχει τὸ ἑξῆς φωτεινὸν σημεῖον, ὅτι μετὰ θάρρους, τὸ ὁποῖον τότε ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς πρᾶξις ριψοκίνδυνος, ἀναλαβοῦσα τὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα τὸν ἤγαγεν εἰς ταχὺ καὶ αἴσιον πέρας. Κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνεσπειρώθησαν πέριξ τῆς Δημοκρατίας δὲν δύνανται βεβαίως ν’ ἀποδοκιμάσουν πᾶν μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ περιλαμβάνῃ εἰς τὸ ἑξῆς τοὺς καθεστωτικοὺς ἀγῶνας. Αἱ ἐπιζήμιοι καὶ ὀλέθριαι συνέπειαι τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων εἶναι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας, ὡς εἶναι καὶ ἡ παρουσία μας ἐδῶ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου πρᾶγμα τιμητικὸν μὲν διὰ τὸ ἄτομόν μας ἀλλὰ συμφορὰ δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐκπροσωποῦμεν. Ἐπιδοκιμάζομεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ καθεστωτικὸν Διάταγμα. Φρονοῦμεν ὅτι βεβαίως ἡ ἄδεια ἡ ὁποία ἐδόθη ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐκδώσῃ Νομοθετικὰ Διατάγματα περὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Τόπου περιλαμβάνει καὶ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ τὴν περιλαμβάνει περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην περίπτωσιν. Κύριοι, μεταξὺ τόσων Ὑπουργῶν ὑπάρχουν καὶ τρεῖς οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καθ’ ἑκάστην καὶ περιμένουν τὰς γνώμας μας, διὰ νὰ εἰποῦν ὅτι ἡ γνώμη των καὶ ἡ πρότασίς των ἔγινε νόμος τοῦ Κράτους. Ὑπάρχουν καὶ Ὑπουργοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς σπάθης καὶ τῶν τηλεβόλων, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας λαμβάνουν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ἂν λοιπὸν καὶ ἐναντίον αὐτῶν τῶν Ὑπουργῶν ἐξεσφενδονίσθη ἡ λέξις στρατοκρατία, σημαίνει ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ λέξις εἶναι μία ἐκ τῶν λέξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι συνήθως παρ’ ἡμῖν ἐφηρμόσθησαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξοβελισθοῦν εἴτε πρόσωπα, εἴτε πράγματα, εἴτε πολιτικοὶ καὶ ἔχασε νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ οἱανδήποτε ἔννοιαν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ εἶναι λίαν εὔθικτοι εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ τὸν Στρατόν, καθόσον ἔχουν τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ ρόλος τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὡς σπουδαιοτάτου ἐκπολιτιστικοῦ παράγοντος ἐν Ἀνατολῇ οὔτε ἔληξεν οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ τερματισθῇ, καὶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐλπίδων τούτων οἱ συνάδελφοι οὗτοι ἄλλην τινὰ ἐλπίδα δὲν ἔχουν εἰμὴ τὸν Ἐθνικὸν Στρατὸν καὶ τὸν Ἐθνικὸν Στόλον. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς θὰ ὑπερψηφίσωμεν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ θὰ ἤμην ἔνοχος μιᾶς παραλείψεως ἐνταῦθα καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὴν γνώμην τῶν ἐκλογέων μας, ἂν δὲν ἐφίστων ἐν τέλει τῆς βραχείας μου ἀγορεύσεως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ὑποσχέσεων τὰς ὁποίας ἔδωσε διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Δὲν τὸ συζητῶ σήμερον. Τοὐναντίον ἡ Κυβέρνησις θὰ ὁρίσῃ ἡμέραν τινὰ πρὸς συζήτησιν, ἀλλ’ ἐκφράζω ἐπιτακτικὴν γνώμην τῶν ἐκλογέων μας, οἱ ὁποῖοι δυσφοροῦν καὶ κατὰ τῶν πληρεξουσίων ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, καὶ ἴσως καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος πάσχει ὅσον καὶ ἂν εὑρίσκεται εἴτε εἰς οἰκίας εἴτε εἰς καταυλισμούς, πάσχει καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ταχυτέραν τινὰ κατεύθυνσιν ἐν τῇ πολιτικῇ της ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι μὲ τὰς ἐλπίδας αὐτὰς θὰ ὑπερψηφίσωμεν τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§66Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω τὰς σκέψεις μου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφόν μου, ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκω λόγους νὰ θέσω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν συντρέχουν τοιαῦτα ζητήματα οἷα εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τοὺς πληρεξουσίους νὰ τὰ ἐξετάζουν. Ὑπάρχει μία συζήτησις ἑνὸς νομοσχεδίου, δηλαδὴ ἡ ἀγορὰ ἑνὸς ὅπλου δι’ ἐνδεχομένην περίπτωσιν. Ὁ ἀγοράσας τὸ ὅπλον δὲν τὸ ἐχρησιμοποίησε καὶ τὸ ὅπλον μένει διὰ τὴν φρούρησιν τῶν πραγμάτων. Δὲν εἶναι ὅλοι καλοί, ὑπάρχουν καὶ κακοί, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κτυπηθοῦν κατὰ τρόπον ἁρμόζοντα. Ἐγὼ δὲν ἐμμένω εἰς τὴν πεποίθησιν τῶν ἰδεῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον νὰ ἐξετάσῃ τὰς διαφόρους περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐνεργῇ καὶ νὰ ἀντενεργῇ, νὰ ὀχυρώνῃ καὶ νὰ κατοχυρώνῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ φέρωσιν ἐμπόδια. Πρέπει ὅμως νὰ φύγῃ καὶ ἡ σαπίλα τῶν φίλων, διότι οἱ φίλοι εἶναι πειὸ ἐπικίνδυνοι ἀπὸ τοὺς ἐχθρούς. Φροντίσατε διότι οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον, διότι κατόπιν ἀπὸ σᾶς θὰ ἔλθω ἐγώ. Δὲν ἔρχεται κανένας ἀπὸ σᾶς ἐδῶ. Προσέξατε λοιπὸν καλά. Ἐγὼ θὰ ὑπερψηφίσω τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ παρακολουθῶ μὲ ἐλευθέρας γνώμας καὶ θὰ καταγγέλλω πάντοτε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια καταγγελίας.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§68Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ κατὰ τὰς δύο συνεδριάσεις καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν ἀπεδείχθη ὅτι ἡ μεγίστη πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἐπικροτεῖ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὀνομασθὲν κατοχυρωτικόν. Τὸ Διάταγμα τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἐγένετο ὅπως κατοχυρώσῃ τὸ πολίτευμα, διότι ἡ Δημοκρατία ἔχει κατοχυρωθῇ διὰ τῆς μεγίστης, διὰ τῆς κολοσσιαίας πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐκδηλωθείσης κατὰ τὸ δημοψήφισμα, ἀλλ’ ἐγένετο, καὶ πιστεύω τοῦτο, ὅπως προφυλάξῃ μᾶλλον τοὺς λυσσασμένους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀναμένουν πᾶσαν εὐκαιρίαν διὰ νὰ ἐπιτεθῶσιν ὄχι κατὰ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ κατὰ προσώπων, καὶ νὰ ἀναμοχλεύσωσι τάφους καὶ παλαιὰ πάθη καὶ μίση, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ μόνον εὑρίσκουν τὴν διατήρησίν των ἐν τῇ πολιτικῇ. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἀφοῦ ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψε — κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου καὶ ἡ ἀντίληψίς μου αὕτη πιστεύω ὅτι εἶναι γενική, — ὅτι ἡ μεγίστη πλειονοψηφία εἶναι ὑπὲρ τοῦ Νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος, ἀνέμενον ὅπως παύσῃ πλέον ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον δύνανται οἱ ἔχοντες ἀντιρρήσεις κατ’ αὐτοῦ νὰ εἴπωσι τὰς ἀντιρρήσεις των ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Ἀτυχῶς ἄλλη ὁδὸς ἐδόθη εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεπείᾳ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. ἐκ Κοζάνης συναδέλφου καὶ παραδόξως εἴδομεν τὸν ἔντιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ φέρῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅλως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀντικανονικῶς. Δὲν πρόκειται, κύριοι, συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ νὰ ἐκφράσωμεν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἔχω πεποίθησιν ὅτι ὁ ἔντιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετεμελήθη διὰ τὴν ἐν στιγμῇ ἐξάψεως ὑποβολὴν τοιαύτης προτάσεως ἐμπιστοσύνης. Τὸ ὅτι μετεμελήθη καταφαίνεται ἐκ τῶν λόγων του τῶν τελευταίων. Ἐκ τῶν πρακτικῶν φαίνεται ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ζητεῖ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ζητεῖ καθαρὰν ἔγκρισιν τῆς ἐνεργείας της. Τὴν ἔγκρισιν αὐτὴν θὰ τὴν λάβῃ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ Διατάγματος. Προχωρῶν δ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει· ἄλλως τε καὶ κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσυρθῇ πρότασις ἐμπιστοσύνης ὑποβληθεῖσα ἤδη. Αὐτὸ μὲ πείθει ὅτι σήμερον μετεμελήθη διὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς τοιαύτης προτάσεως καὶ ἀναγνωρίζει ὅτι κακῶς εἰσήγαγεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ εἴπω ὅτι δὲν πρόκειται πλέον ἐν τῇ Συνελεύσει αὐτῇ περὶ τῆς τηρήσεως τῶν ἐθίμων καὶ περὶ τῶν φιλοτιμιῶν. Τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι ἐμμένομεν εἰς μίαν πρότασιν τὴν ὁποίαν κακῶς ὑπεβάλομεν εἶναι ὡς νὰ λέγωμεν ὅτι πειράζεται ἡ φιλοτιμία μας, ἐὰν ἀνακαλέσωμεν αὐτήν. Ἀλλὰ αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ εἴπω καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι καιρὸς εἶναι προκειμένου περὶ τῶν ὑψίστων ζητημάτων τῆς Πατρίδος νὰ παύσωμεν νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὰ πείσματά μας καὶ εἰς τὰς φιλοτιμίας μας καὶ νὰ ἐξετάζωμεν μόνον ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ σύμφωνα πρὸς τοῦτο νὰ πράττωμεν. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει — διότι ἔχω ἀκόμη τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ, — εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι θεωρῶν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς Πατρίδος τὴν ἐπὶ μακρότερον χρόνον διατήρησιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης χωρὶς τοῦτο νὰ χαρακτηρίζῃ ἐμὲ ὡς φίλον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἔχῃ τόσην μεγάλην πεποίθησιν, ὑποβαλὼν τοιαύτην πρότασιν ἐμπιστοσύνης, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν φίλων του, θ’ ἀποκτήσῃ ἀριθμὸν τοιούτων ὥστε νὰ ἔχῃ πλειοψηφίαν καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει. Τοῦτο ὅμως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς πολιτικῆς πορείας καὶ αὐτοῦ καὶ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κάμω συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχω ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσω εὐχὴν ὅπως εἰς τὸ μέλλον ἀποφεύγῃ εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ ὑποβάλλῃ ζητήματα ἐμπιστοσύνης ἄνευ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς ἀνάγκης, προτάσεις αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὡς ἐκβιάζουσαι τὴν θέλησιν τῆς Συνελεύσεως.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ζητήσει τὸν λόγον ὁ πληρεξούσιος Κοζάνης κ. Κακουλίδης, ὁ ὁποῖος ἠγόρευσεν ἤδη δὶς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον πλὴν ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐρωτωμένη ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτὸν νὰ ἀγορεύσῃ καὶ ἐκ τρίτου.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον.

§72Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἔχων τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἐν τῷ θέματι τούτῳ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι πάντες σχεδὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνεγνωρίσαμεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ, δηλῶ ὅτι ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν θὰ δώσω μετ’ ὀλίγον εἶναι μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ ψηφίσματος τούτου. (Χειροκροτήματα).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§74Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Θεωρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησε σύμφωνα μὲ τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐξουσιοδότησιν πρὸς ἔκδοσιν τοῦ κατοχυρωτικοῦ Διατάγματος καὶ συνεπῶς θὰ ὑπερψηφίσω αὐτῆς. (Χειροκροτήματα)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§76ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἡ ὁμὰς τῶν πληρεξουσίων μεθ’ ὧν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεργάζωμαι, συνεργασθεῖσα στενώτερον μετὰ τῆς μερίδος ἐκείνης ἐξ ἧς προέρχεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας, λόγῳ τῆς ἐγγύτητος τῶν τρόπων τῆς ἐγκαθιδρύσεως, ἐξακολουθεῖ διατηροῦσα τὴν αὐτοτέλειαν αὐτῆς ἀλλὰ καὶ ἐξακολουθεῖ περιβάλλουσα τὴν Κυβέρνησιν μὲ ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνη της. (Χειροκροτήματα)

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασαλίδης.

§78Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἴσως ἡ θέσις τῆς σοσιαλιστικῆς ὁμάδος εἶναι ἡ δυσκολωτέρα ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Συνέλευσιν ἐσχηματίζοντο μέχρι σήμερον κόμματα ἀρχῶν, ἡ σοσιαλιστικὴ ὁμὰς θὰ καθώριζε τὴν στάσιν της ὡς καθαρῶς σοσιαλιστικὴ ὁμάς. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ μέχρι σήμερον βλέπω ὅτι μέσα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὰ κόμματα εἶναι τόσον ρευστά, ὥστε ἡ σοσιαλιστικὴ ὁμὰς ἀναλόγως καθορίζει καὶ τὴν στάσιν της καὶ ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, ἐὰν πραγματικῶς ὑπῆρχον κόμματα, δὲν θὰ ἐτίθετο σήμερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἔλεγον: Ἐξ ὀνόματος ποίας ὁμάδος ὁμιλεῖτε, κύριοι; Εἴς τινα πληρεξούσιον ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἀρέσῃ ἕνας Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἀμέσως τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι ὁ σημερινὸς κοινοβουλευτισμὸς ἐχρεοκόπησεν. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ δημοκρατικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς ἐδήλωσαν ὅτι τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ κατοχυρώσεως τοῦ πολιτεύματος στρέφεται ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουσι τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν νὰ τὴν φέρωσι πρὸς τὰ ὀπίσω καὶ οὐχὶ πρὸς τὰ ἐμπρός, δι’ αὐτὸ ἡ σοσιαλιστικὴ ὁμὰς θὰ συνδράμῃ τὴν Κυβέρνησιν τὴν δημοκρατικὴν κτυπῶσα τοὺς παλαιοντολογικοὺς βρυκόλακας, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ φέρουν τὸ ζωντανὸν πτῶμα τοῦ Γλύξμπουργ, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ φέρουν ἐμπόδια εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς νέας ζωῆς. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὁρμωμένη, ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ σημερινὴ δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσήγαγε μίαν ἀρχήν, τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποταγῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, πραγματικῶς ἔχει μέσα της δημοκρατικὸν πνεῦμα καὶ ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα κινουμένη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πρέπει πάντοτε νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ δὲ Ἐθνοσυνέλευσις πρέπει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπορρίψῃ νόμον διὰ δημοψηφίσματος, ἂν πραγματικῶς αὐτὰς τὰς δύο ἀρχάς, τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποταγῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ δημοψηφίσματος, παραδέχηται ἡ σημερινὴ δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἡ σοσιαλιστικὴ ὁμὰς θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§80Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἀνήκομεν, ὡς πάντες, εἰς τὴν παράταξιν τῶν φιλελευθέρων, ἐν τούτοις κατ’ ἰδίαν ἀνήκομεν εἰς τὴν ὁμάδα τὴν Λακωνικήν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑπτὰ κυρίους πληρεξουσίους, ἰδιαιτέρως δὲ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Βαρδουλάκη, οἱ ὁποῖοι ἀνήκομεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν σφάλλει, ἀλλὰ καὶ πατριωτικῶς ἐργάζεται καὶ διὰ τοῦτο θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὄχι πλέον ὡς ὀπαδοὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ὡς σύμμαχοι αὐτῆς.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριοι πληρεξούσιοι, πρώτην φορὰν βλέπω νὰ παρουσιάζηται εἰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας τὸ φαινόμενον εἰς τὸ ὁποῖον παρέστημεν σήμερον. Πρώτην φορὰν βλέπω μετὰ μίαν δριμυτάτην ἐπίθεσιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ προεκλήθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης, νὰ γίνεται μακρὰ συζήτησις ἂν πρέπει ἢ ὄχι νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ ζητῆται τοῦτο ἀπὸ ἐκείνους ἀκριβῶς οἱ ὁποῖοι ἤλεγξαν δριμύτατα τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι συνήθεια, κύριοι συνάδελφοι, συνήθεια αἴρουσα εἰς τὸ ὕψος των τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα, ὁσάκις διαμφισβητεῖται ἡ πλειοψηφία τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐλέγχεται ἡ συμπεριφορά της εἰς σοβαρὰ ζητήματα, νὰ ζητῆται ἡ ἐξακρίβωσις κατὰ πόσον ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὴν πλειοψηφίαν ὑπὲρ αὐτῆς καὶ κατὰ πόσον ἡ πλειοψηφία τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος ἐγκρίνει τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδέποτε χάνεται πολύτιμος καιρὸς διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ ἂν ἀκόμη ὡς ἐκ περισσοῦ ζητῆται νὰ ἐκφράσῃ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν γεννᾶται κανὲν ζήτημα, διότι εἶναι μεγαλυτέρα ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου ἐκ τῆς συζητήσεως παρὰ ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία κατὰ τὸν εὐχερέστερον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ δείξῃ ἂν νομίμως ἢ ὄχι κάθεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν θέσιν της. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, παρὰ τὴν μακρὰν συνήθειαν, ἡ ὁποία ἐπεκράτει εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἠθέλησε ποτὲ ἀπὸ τῆς συστάσεώς της νὰ βασίσῃ τὰς ἐργασίας της ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῆς συγκροτήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῆς ἀποκλειστικῶς πλειονοψηφίας. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδόλως ἕως τώρα ἐπεδίωξεν ἐκ τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν, νὰ συγκροτηθῇ ἓν ἑνιαῖον κόμμα. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ ὕπαρξις περισσοτέρων κομμάτων προάγει τὰς ἐργασίας τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος. Ἰδίως δὲ εἰς την σημερινὴν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν τίθενται τὰ θεμέλια νέου βίου, κατὰ ἣν ὁποίαν πρόκειται ν’ ἀναπλασθῇ ἡ Ἑλλάς, ὁ πολιτικὸς καὶ κοινωνικός της βίος, ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κάποια μεγαλυτέρα ἐλευθερία κοινοβουλευτικῆς δράσεως. (Χειροκροτήματα). Πρέπει αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως νὰ διεξάγωνται οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν δεσμῶν, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει ἐλευθέρας κρίσεως καὶ συνειδήσεως τῶν πληρεξουσίων. (Χειροκροτήματα). Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδειξεν ἕως τώρα σπουδὴν εἰς τὸ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐκφράσῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν πρώτην ἐμφάνισίν της ἐνώπιον αὐτῆς τὴν ἐμπιστοσύνην της. Ἀλλ’ ὅταν διεξήχθη σφοδροτάτη ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ζήτημα οὐχὶ ἐπουσιῶδες, ἀλλὰ σπουδαιότατον, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκδόσεως τοῦ κατοχυρωτικοῦ Διατάγματος, καὶ κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, ὅτι ὑπενόμευσε τὴν Δημοκρατίαν, ὅτι ἐπρόδωσε τὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα, ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ καθαρίσῃ τὴν θέσιν της. Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν θέσιν της, ἐὰν ἐνέργεια τόσον σοβαρά, ἐνέργεια περιορίζουσα εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις ἀτομικῆς ἐλευθερίας, ἐνέργεια ἡ ὁποία φθάνει μέχρι τοῦ σημείου ἀκόμη νὰ περιλάβῃ συνταγματικὰς διατάξεις εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω, νὰ παραμένῃ εἰς τὴν θέσιν της, ἐὰν ἡ τοιαύτη της ἐνέργεια δὲν ἐγκριθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος ἔκαμε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν της. Τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Διάταγμα ἐθεωρήθη ὡς ἓν ἀπὸ τὰ τεκμήρια τὰ δῆθεν προδίδοντα τὰς στρατοκρατικὰς τάσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ τοιαύτη κατηγορία θίγει περισσότερον ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην τὴν σημερινὴν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν θίγει διότι δὲν πιστεύει νὰ ἐμφωλεύῃ εἰς τὰ στήθη κανενὸς μεγαλυτέρα διάθεσις καὶ ἀποφασιστικωτέρα θέλησις, ὅπως ἡ Δημοκρατία εἶναι οὐσιαστικὴ καὶ ἀληθὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ Δημοκρατία μὲ Στρατοκρατίαν. Καὶ εἶπον χθὲς ὅτι ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τῶν στρατιωτικῶν μελῶν αὐτῆς, καὶ ἀκόμη ἰδιαιτέρως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐκδηλώνουν σαφῶς τὴν τοιαύτην θέλησιν, τὴν τοιαύτην πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὄχι μόνον διὰ τῶν δηλώσεων τῶν ἐπισήμων κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συγκεντρώσεως τῶν στρατευμάτων εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ καὶ διὰ πάσης πράξεως καὶ πάσης ἐνεργείας καθιστῶμεν πασιδήλους τὰς διαθέσεις ἡμῶν ὅτι τὴν θέσιν ἡμῶν τὴν ἐξαρτῶμεν ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Ὅπως εἶπον καὶ χθές, ἡ μικροτέρα ὑπηρεσία τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι ἀνύψωσεν εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῆς περιωπὴν τὴν Συνέλευσιν καὶ κατέπνιξε τὸ τελευταῖον ἴχνος τῆς Στρατιωτικῆς Ἐπαναστάσεως. Τὸ ζήτημα τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως ἐπεισοδιακόν. Ἡ κατηγορία ἐστρέφετο περὶ τὸ κατοχυρωτικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ὡς τεκμήριον τῶν στρατιωτικῶν τάσεων τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ κατηγορίαι αὗται, αἱ προβληθεῖσαι πρῶτον ἀπὸ τὸν κ. ἐκ Κοζάνης συνάδελφον, εἶναι κατηγορίαι καθ’ ἡμέραν ἐπαναλαμβανόμεναι καὶ καθ’ ἡμέραν δηλητηριάζουσαι τὴν κοινὴν γνώμην καὶ κατ’ ἡμέραν ὑπονομεύουσαι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν κατὰ μέτωπον τὰς κατηγορίας αὐτὰς καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι θέλει αὕτη νὰ εἶναι ὁ θεματοφύλαξ τῶν ὑψηλῶν τῆς Δημοκρατίας ἰδεωδῶν, ἂν πράγματι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἔχῃ στρατοκρατικὰς διαθέσεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι. Βεβαίως ψῆφος ἐμπιστοσύνης εἰς μίαν Κυβέρνησιν δὲν σημαίνει ἔγκρισιν ὅλων τῶν πράξεων αὐτῆς καὶ ὅλων τῶν προσώπων. Σημαίνει ὅμως εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν ὅτι ἐγκρίνεται ἡ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ πλέον σημαίνει ὅτι ἐν τῷ συνόλῳ της ἡ Κυβέρνησις ἐγκρίνεται καὶ ὡς συγκρότημα καὶ ὡς πορεία κυβερνητικὴ ἀπὸ τὸ δημοκρατικὸν Σῶμα. Διότι συμβαίνει ἀκόμη — καὶ τονίζω τοῦτο — ἡ Συνέλευσις νὰ εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν κατοχύρωσιν τῆς Δημοκρατίας, ἐξ ἄλλου ὅμως νὰ νομίζῃ ὅτι κατὰ τὰ ἄλλα ἡ Κυβέρνησις ἀστοχεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν προάγει τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ νὰ καταψηφίσῃ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ τὴν ἑπομένην ἡμέραν νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον περὶ κατοχυρώσεως τῆς Δημοκρατίας. Εἰς ἑκάστην περίπτωσιν εἰς τὰ Κοινοβούλια σταθμίζεται τὸ γενικώτερον συμφέρον μαζὶ μὲ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, καὶ ὅταν τὸ γενικώτερον συμφέρον ἐπιβάλλῃ τὴν παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα ἐκφράζουν τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶχε τὴν θέσιν του καὶ διὰ τοὺς ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν καταβάλλεται ἔντεχνος προσπάθεια ὅπως παρασταθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις παραμένει κατ’ ἀνοχὴν καὶ λόγῳ ἐλέους ἐνίων πληρεξουσίων ἢ ἐνίων πολιτευομένων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἡ δημοκρατική, ἡ ὁποία ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ τόσον μέγαν προορισμόν, ὅπως καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς ἀποδεικνύει καὶ τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα τὸ ἀποδεικνύουν θὰ ἦτο ἀναξία ἑαυτῆς ἐὰν ἐδέχετο νὰ παραμείνῃ αἰωρουμένη εἰς τὴν θέσιν της, μὴ ἔχουσα οὐδεμίαν βάσιν ὅπως βαδίσῃ πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ ἐφαρμόσῃ τὸ δημοκρατικὸν πρόγραμμα. Δὲν θέλομεν κομματικοὺς δεσμούς, θέλομεν συνεργασίαν μετὰ τῆς Συνελεύσεως, θέλομεν ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναλογισθῇ ὅσα ἕως τώρα ἐπετελέσθησαν καὶ ὅσα πρόκειται μεγάλα νὰ ἐκτελεσθοῦν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ ὅτι ὑπάρχουν ἰσχυρότεροι βραχίονες, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον, ἡμεῖς θὰ τὸ ἀφήσωμεν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις κρίνῃ ὅτι καλῶς βαδίζομεν καὶ εἰλικρινῶς φερόμεθα ἐν τῷ συνόλῳ ἡμῶν, βεβαίως θέλει ἐκφέρει ψῆφον σχετικὴν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ψῆφος λευκὴ δὲν θὰ σημαίνῃ βεβαίως ὅτι ἐγκρίνει ὅ,τι εἰς τὸ μέλλον πραχθῇ, ἢ ὅτι ἐγκρίνει πᾶσαν πρᾶξιν καὶ πᾶν μέτρον τῆς Κυβερνήσεως· σημαίνει ὅμως ὅτι ἡ Συνέλευσις συσσωματουμένη μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐννοεῖ νὰ βαδίσῃ πρὸ τὰ ἐμπρός, πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ μεγάλου αὐτῆς προγράμματος. (Χειροκροτήματα). Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δεχόμεθα καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως. Θέλομεν αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ προέρχωνται ἐκ κομματικῶν ὑπολογισμῶν, ἀλλ’ ἐκ καθαρᾶς συνειδήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ψῆφος τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐξυψώσῃ καὶ αὐτήν, θὰ ἐξυψώσῃ καὶ ἐπὶ πλέον κῦρος θὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ δώσῃ δὲ καὶ τὸ δίδαγμα τὸ ἀπαιτούμενον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπονομεύουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς μάχης τρέπονται εἰς ἄτακτον φυγήν. (Χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Εἰς τὸ Προεδρεῖον κατετέθησαν καὶ αἱ ἑξῆς δηλώσεις πληρεξουσίων λεγόντων (ἀναγινώσκει): «Φρονοῦντες ὅτι ἐπὶ τοῦ τεθέντος ζητήματος ἐμπιστοσύνης δὲν ὑπάρχει περίπτωσις διαφωνίας ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δηλοῦμεν ὅτι θὰ ὑπερψηφίσωμεν αὐτῆς. Τ. Γεωργιάδης, Γ. Μαρῆς, Γ. Κατεχάκης, Σ. Γρηγορίου, Μ. Καταπότης, Μ. Κοθρῆς, Ν. Ἀσκούτσης, Γ. Σφακιανάκης, Ν. Ζουδιανός, Γ. Δουκουμετζίδης».

§84Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ θ’ ἀρνηθῶ ψῆφον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντιπολίτευσις.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Ἡ πρότασις ἡ ὁποία τίθεται εἰς ψηφοφορίαν εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ἡ Συνέλευσις ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι λέγουν «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν «Ὄχι». Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Κοντολέων καὶ Γ. Μπούμπουλης. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας:)

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 276. Εἶπον ΝΑΙ 260. Εἶπον ΟΧΙ 1. Καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 15. Ἑπομένως ἡ Συνέλευσις ἐξέφρασε τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι ἐνίσχυσα τὴν μὲν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τῶν κ. κ. Ἀντ. Δαμιανοῦ, Χρ. Φακῆ, Ν. Ἀβραάμ, Γ. Δουζίνα, Φ. Γιαννακοπούλου, Λ. Ἰασονίδη καὶ Ν. Μπακοπούλου, τὴν δὲ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τῶν κ. κ. Θ. Βελλιανίτη Δ. Στράτση, Β. Χατζηλία, Δ. Μαργέτη, Σπ. Θεοδωροπούλου Δ. Ἐλευθεριάδη καὶ Γερ. Σολδάτου. Ἐπίσης ἀνακοινῶ ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν ἐντολὴν ἣν ἔλαβον κατήρτισα τὴν ἐπὶ τοῦ κατοχυρωτικοῦ Διατάγματος Ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν ἑξῆς: Α. Μιχαλακοπούλου, Κ. Ζαβιτσιάνου, Ι. Κουνδούρου, Π. Γιωτοπούλου, Ν. Ἀβραάμ, Κ. Γόντικα, Φ. Μανουηλίδη, Ν. Καλέλλη, Γ. Δουζίνα, Ν. Μπακοπούλου, Θ. Χαβίνη, Γ. Μπούμπουλη, Σ. Ἠλιοπούλου, Σ. Θεοδωροπούλου καὶ Γ. Κατσιμπίρη. Ἐπίσης ἀνακοινῶ ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν προγενεστέραν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπή, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἐνισχύεται διὰ τῶν κ. κ. Γ. Καφαντάρη, Α. Μιχαλακοπούλου, Θ. Σοφούλη, Στυλ. Γονατᾶ, Ἀριστ. Ἀναγνωστοπούλου, Γ. Κατεχάκη, Π. Πιερ. Μαυρομιχάλη, Ἐμμ. Ζυμπρακάκη, Ἀντ. Πρεντούνη, Κυρ. Βαρδουλάκη, Λ. Σακελλαροπούλου, Κ. Σταματοπούλου, Π. Καλλιδοπούλου, Δ. Πετρίτη, Ἀχ. Πρωτοσυγκέλλου, Β. Βλαχοπούλου, Θ. Χαβίνη, Θ. Κουτούπη, Ι. Κουνδούρου καὶ Ἀπ. Ὀρφανίδου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον ὥρᾳ 5,30 μ. μ. (Ὥρᾳ 9 μ. μ.)