1924.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39Η

Δευτέρα 19 Μαΐου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβὰν

(Ὥρᾳ 5.20′ μ. μ.)

(ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

Ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Βουλευτηρίου συνελθόντων τῶν κ. κ. πληρεξουσίων τὴν 5ην Μαΐου 1924, ἡμέραν Δευτέραν καὶ ὥραν 5 μ. μ., ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως κ. Κ. Ρακτιβὰν ἀνήγγειλεν ὅτι, μὴ ὑπάρχοντος ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ πληρεξουσίων, αἱ τακτικαὶ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐπαναληφθοῦν ἅμα, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Προεδρείου, συγκεντρωθῇ ἐπαρκὴς ἀριθμὸς πληρεξουσίων, ὁπότε καὶ θ’ ἀποσταλοῦν εἰς αὐτοὺς σχετικαὶ προσκλήσεις, ἐν αἷς θὰ ὁρίζηται ἡ ἡμέρα καὶ ὥρα τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν. Ὁ Πρόεδρος Κ. Ρακτιβάν)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Κύριοι πληρεξούσιοι· Νέον ὀδυνηρότατον πλῆγμα ὑπέστη ἡ Συνέλευσις ἐν τῷ προσώπῳ ἐπιφανοῦς μέλους αὐτῆς, τοῦ πληρεξουσίου Ἑρμιονίδος Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη, ἀποθανόντος τὴν 14ην τρέχοντος. Δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ ἐκτεθῇ δι’ ὀλίγων ἐπαρκῶς ἡ ὅλη δρᾶσις τοῦ ἐκλιπόντος συναδέλφου. Ἀφορμηθεὶς καὶ οὕτως εἰπεῖν προπονηθεὶς ἐκ τῆς δημοσιογραφίας, τῆς ὁποίας διετέλεσε θεράπων εὐδοκιμώτατος, ἐτιμήθη ἐπὶ συνεχῆ σειρὰν ἐτῶν διὰ λαϊκῆς ἐντολῆς καὶ ἀνῆλθε πλέον ἢ ἅπαξ εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα, τελευταῖον δ’ ἐχειρίσθη τὴν ἀνωτάτην κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ἀντικαθιστῶν τὸν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τῆς Πατρίδος ἀγωνιζόμενον ἀρχηγόν. Ἡ αἴθουσα αὕτη ἐπὶ μακρὸν θὰ ἀπηχῇ τὰς εὐγλώττους, μεμετρημένας πάντοτε καὶ μεστὰς πολιτικῆς συνέσεως ἀγορεύσεις του. Ἡ ὡς ὑπουργοῦ ἐνέργεια αὐτοῦ σημειοῦται δι’ ἀληθῶς χρηστῆς διοικήσεως καὶ εἰσηγήσεως ῥιζικῶν νομοθετικῶν μεταρρυθμίσεων. Τὸ κυβερνητικὸν τέλος ἔργον, συνδεόμενον πρὸς κρισιμωτάτην περίοδον τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου, ἀνήκει εἰς τὴν Ἱστορίαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἀδέκαστον ἐτυμηγορίαν αὐτῆς καὶ νὰ δικαιώσῃ πληρέστατα αὐτόν, ὡς τῷ ἀνήκει. Ἀπὸ τοῦδε ἄλλως τε παρὰ πάντων ἀναγνωρίζεται ἡ ἁγνότης τῶν προθέσεων, ἡ ἀφοσίωσις καὶ ἡ αὐταπάρνησις μεθ’ ὧν ὑπηρέτησε τὴν Πατρίδα, ὡς ἐπίσης παρ’ οὐδενὸς, τίθεται ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ ἄκρα ἐντιμότης, ἡ εὐγένεια τοῦ χαρακτῆρος καὶ ἡ προσωπικὴ ἀρετὴ τοῦ μεταστάντος. Ταῦτα θὰ ἦσαν καὶ καθ’ ἑαυτὰ ἀρκετὰ διὰ νὰ διατηρήσωσιν ἀλησμόνητον τὴν μνήμην αὐτοῦ μεταξὺ πάντων ἡμῶν. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἔσπευσε ν’ ἀπευθύνῃ συλλυπητήρια πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς τοῦ ἀποθανόντος καὶ κατέθηκε στέφανον εἰς τὸν νεκρόν, τοῦ ὁποίου τὴν κηδείαν ἠκολούθησεν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Συνελεύσεως ὁ Ἀντιπρόεδρος αὐτῆς κ. Ἀλαβάνος, νομίζω δὲ ὅτι δύναται καὶ νὰ λυθῇ σήμερον ἡ συνεδρίασις εἰς ἔνδειξιν πένθους.

§2Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Συνελεύσεως εὑρίσκουν βαθυτάτην ἀπήχησιν εἰς τὴν καρδίαν ὅλων ἡμῶν. Διατελοῦμεν ἀκόμη ὑπὸ τὸ κράτος ζωηροτάτης συγκινήσεως ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ, τῇ δυσαναπληρώτῳ, τοῦ διακεκριμένου πολιτευτοῦ, ὁ ὁποῖος συνέδεσε τὴν δρᾶσιν του μὲ τὴν τελευταίαν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ συμβολή του εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς ἀνορθωτικούς, τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς καὶ τοὺς δημοκρατικοὺς ὑπῆρξε μεγίστη. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὑποχρέωσίν της ὅπως διὰ τριῶν ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς συνοδεύσῃ τὴν σορὸν τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη εἰς τὴν τελευταίαν κατοικίαν του καὶ καταθέσῃ στέφανον καὶ πλέξῃ τὸ ἐγκώμιον τοῦ μεγάλου νεκροῦ. Καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐδόξασεν, ὁ Ἐμμ. Ρέπουλης ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὑπῆρξεν ὑπόδειγμα ἰσχυροῦ πολιτικοῦ, φωτισμένου καὶ ἐναρέτου ἐσωτερικοῦ καὶ εὐγενικοῦ ἀνθρώπου. Ἡ μνήμη του θὰ μείνῃ ἀλησμόνητος μεταξύ μας καὶ τὸ παράδειγμά του θὰ εἶναι πάντα φωτεινόν. Εἶναι ἐλάχιστον βέβαια δεῖγμα σεβασμοῦ εἰς τὴν μνήμην τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὅπως λύσωμεν τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν εἰς ἔνδειξιν πένθους.

§3Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς πλήρως, κύριοι, τοὺς θερμοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, τοὺς συνοδεύσαντας τὴν ἀναγγελίαν τοῦ θανάτου τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη. Εἶναι πράγματι ἄφατος ἡ θλῖψις ἡμῶν ἐπὶ τῇ σκέψει ὅτι ἐξέλιπεν ἐκ τοῦ μέσου ἡμῶν ὁ φωτεινὸς ὁδηγὸς τῆς δημοσίας γνώμης, ὅστις διὰ τῶν μακρῶν δημοσιογραφικῶν του ἀγώνων παρεσκεύασε τὸ λαϊκὸν φρόνημα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑπερτέρων τοῦ Ἔθνους ἰδανικῶν. Καὶ ἐξέλιπεν ὁ βαθύνους πολιτικός, ὁ ὠθήσας πάντοτε τὴν Χώραν πρὸς τὰ πρόσω μετὰ τόλμης συνάμα καὶ φρονήσεως ὅτι ἐξέλιπεν ὁ γόης ῥήτωρ τοῦ ὁποίου ἡ φωνὴ ἐπὶ μίαν συνεχῆ εἰκοσαετίαν ἔπαλλεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐμφορουμένη ἐκ τῶν εὐγενεστέρων ἰδανικῶν. Εἶναι ἀκόμη ἐξ ἴσου βαθεῖα ἡ θλῖψις ἡμῶν, διότι ἐξέλιπεν ὁ φίλος ὁ στοργικός, ὁ συμμαχητὴς ὁ πολύτιμος, ὅτι ἐξέλιπεν ὁ ἐχθρὸς ὁ ἀμνησίκακος, ὁ πολίτης τοῦ ὁποίου οὐδέποτε σκιὰ ἠμαύρωσε τὸ μέτωπον. Ὅσον καὶ ἂν ἀπεχωρίσθη ἐκ τοῦ μέσου ἡμῶν, ἡ μνήμη του θὰ παραμείνῃ πάντοτε θαλλερὰ ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν. Ἡ Πατρὶς δὲν θὰ λησμονήσῃ ὅτι ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης ὑπῆρξεν ὄχι μόνον ἀπὸ τὰς μᾶλλον ἐξεχούσας πολιτικὰς φυσιογνωμίας, ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν κυρίων θεμελιωτῶν τῆς ἰσχύος, τῆς δόξης καὶ τοῦ μεγαλείου της.

§4Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὁ θάνατος τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη ἀποτελεῖ ἀληθῶς μεγάλην ἐθνικὴν ἀπώλειαν, τὴν σκληρὰν δὲ ταύτην στέρησιν αἰσθανόμεθα μετὰ βαθυτέρας ὀδύνης οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδρεύοντες καὶ κυρίως ἡμεῖς οἱ Φιλελεύθεροι, πολιτικοί του ὁμόφρονες, οἱ παλαιοὶ φίλοι καὶ συνεργάται, οἱ θαυμασταὶ καὶ συναγωνισταὶ τοῦ ἀλησμονήτου ἀνδρός. Πέρα τοῦ στενοῦ τούτου κύκλου ἐλλείπει ἀκόμη τὸ προσῆκον μέτρον ὀρθῆς ἐκτιμήσεως καὶ δικαίας περὶ αὐτοῦ κρίσεως, διότι ἡ δρᾶσις τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη, ἂν καὶ μεγαλοπράγμων, δὲν προσπίπτει καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν ἔκτασιν εἰς τὴν αἴσθησιν τῶν πολλῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν αὐτὸν μόνον ὡς τὸν ὑπέροχον κοινοβουλευτικὸν ῥήτορα. Συνεδύαζε τὰ πνευματικὰ χαρίσματα μεγάλου ἀνδρὸς πρὸς ἕνα ἄφθαστον ψυχικὸν ἰδεαλισμόν, ἀπέφευγε πάντοτε νὰ προτάσσῃ τὸ ἄτομον αὑτοῦ καὶ νὰ ἐμφανίζῃ εἰς τὸ ἔργον του τὴν ἰδιοβουλίαν καὶ αὐτοτέλειαν δημιουργοῦ, ἀλλ’ εἶχε τὸν σπάνιον καὶ ὡραῖον ἡρωϊσμὸν νὰ καθυποτάσσῃ τελείως τὴν συνείδησιν τοῦ Ἐγώ του εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ καθήκοντος ἀπέναντι τοῦ μεγάλου σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἑκάστοτε εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν. Συντελεστὴς αὐτὸς κυριώτατος ἐθνικῆς μεγαλουργίας, δὲν ἐσκέφθη ποτὲ νὰ διεκδικήσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἀνάλογον συμμετοχὴν δόξης καὶ τιμῆς, ἀλλ’ ἐθεώρει πάντοτε ἀρκοῦσαν ἠθικὴν ἀμοιβὴν τὴν ἐνδόμυχον ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν γεννᾷ τὸ εὐφρόσυνον συναίσθημα τῆς ἐπιτυχοῦς ἐπιτελέσεως ἑνὸς μεγάλου καθήκοντος. Τὸν μόνον στέφανον, τὸν ὁποῖον δὲν ἀπεπειράθη νὰ ἀποκρούσῃ, ἀλλὰ ἀγογγύστως καὶ μὲ σιωπηρὰν ὑπερηφάνειαν καὶ ἀτάραχον μακροθυμίαν, ἐκπηγάζουσαν ἀπὸ μίαν ἤρεμον συνείδησιν, ἔφερεν ἐπὶ τοῦ αἱμάσσοντος μετώπου του εἶναι ὁ ἀκάνθινος στέφανος τοῦ μαρτυρίου μὲ τὸν ὁποῖον κατῆλθεν εἰς τὸν τάφον του. Ὅταν σιγήσουν τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα νεκρώνουν πᾶν αἴσθημα δικαιοσύνης, ὅταν σβύσουν αἱ μοιραῖαι παρεξηγήσεις καὶ ἀκουσθῇ καθαρὰ ἡ ἀδέκαστος καὶ ἀλάθητος φωνὴ τῆς Ἱστορίας, θὰ ἀνακύψῃ τότε φωτεινὴ καὶ ἰσχυρὰ ἡ ἀληθὴς φυσιογνωμία τοῦ Ρέπουλη καὶ θὰ καταστῇ γνώριμος καὶ εἰς πάντας αἰσθητὴ ἡ μνημειώδης σημασία τοῦ ἔργου του. Ἀπὸ τῆς πρώτης νεανικῆς του ἡλικίας διετέλεσεν ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης εἰς διηνεκῆ πνευματικὴν ἐπικοινωνίαν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐπιδαψιλεύων εἰς αὐτὸν ἀδιαλείπτως τοὺς ἀνεξαντλήτους θησαυροὺς τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ψυχῆς του. Διὰ τῶν λαμπρῶν αὐτοῦ ἀγώνων ἀπὸ τῶν δημοσιογραφικῶν τὸ πρῶτον στηλῶν καὶ ἐκ παραλλήλου ἔπειτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τῶν «Ἰαπώνων», συνετέλεσεν κυριώτατα εἰς μίαν πνευματικὴν ἐπανάστασιν, ἐκδηλωθεῖσαν μὲ ἀκάθεκτον ὁρμὴν κατὰ τῆς πολιτικῆς διαφθορᾶς καὶ τοῦ ἐθνικοῦ μαρασμοῦ, ἐπανάστασιν ἡ ὁποία διήνοιξε νέας ἀπόψεις, ἐδημιούργησε νέας ἠθικὰς ἀξίας, ἔσπειρεν ἄφθονον τὸν σπόρον τῶν ἰδεῶν, ἔδωκεν εἰς πᾶσαν κατεύθυνσιν ἰσχυρὰν ὤθησιν πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν καὶ ἐνέπνευσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν θέλησιν πρὸς μίαν νέαν ζωήν. Διὰ τῶν ἀγώνων του αὐτῶν ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης ἀπέβη ὁ κυριώτερος συντελεστής τῆς Ἐθνικῆς ἀφυπνίσεως καὶ ὁ πνευματικὸς πρόδρομος τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1909. Καὶ ὅταν ἡ ἀληθῶς ἐθνοσωτήριος ἐκείνη Ἐπανάστασις ἐκινδύνευσε νὰ ἐκφυλισθῇ δι’ ἀσάφειαν σκοποῦ, ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἔδωκεν ἑνιαίαν κατεύθυνσιν εἰς αὐτὴν καὶ ἐκαθωδήγησε τὴν κοινὴν γνώμην πρὸς ὡρισμένον τέρμα. Καὶ ἔκτοτε καθ’ ὅλην τὴν μετέπειτα ἱστορικὴν περίοδον, τὴν ἔνδοξον ἐκείνην περίοδον τῆς ἐθνικῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπλάσεως, ὑπῆρξεν ὁ κυριώτερος συνεργάτης τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὄχι ὡς ἁπλοῦς ἐκτελεστὴς ἀποφάσεων, ἀλλ’ ὡς παράγων ἐμπνέων, ἐνθαρρύνων ἐνισχύων καὶ ρυθμίζων. Ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς πνευματικῆς ἐργασίας ἀποβαίνουν δημιουργοὶ μιᾶς νέας ἐποχῆς. Τὸ σύνολον τῆς ζωῆς αὐτοῦ, τὸ μέτρον τῆς συμβολῆς του εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἐπίδρασις, τὴν ὁποίαν ἔσχεν εἰς τὴν καθόλου ἐξέλιξιν τῆς ἐθνικῆς ζωῆς, τὴν πολιτικὴν καὶ κοινωνικήν, δὲν δύναται νὰ κριθῇ προχείρως, παρὰ μόνον διὰ τῆς ἐξηκριβωμένης τοῦ ἱστορικοῦ ἐρεύνης. Μόνον ἡ κοινοβουλευτικὴ αὐτοῦ παράστασις ὡς πολιτικοῦ ρήτορος εἶναι ἀπαραγνώριστος καὶ παρὰ πάντων διωνομασμένη. Ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἤσκησεν ὡς ρήτωρ ἀδιαφιλονείκητον τὴν κυριαρχίαν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, καὶ τίς οἶδε ἐπὶ πόσον χρόνον εἰς τὸ μέλλον θὰ παραμείνῃ αὕτη ὡς ἀνάμνησις ἀφθάστου δυνάμεως. Ἐπὶ τὸ βῆμα δὲν ἔφερον αὐτὸν μικρολόγοι συζητήσεις καὶ μικροπρεπεῖς κομματικαὶ ἔριδες, ἀλλ’ ἡ ὁλόψυχος ἀφοσίωσις πρὸς μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς βάσιν πάντοτε τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ τοῦ Ἔθνους συμφέροντος. Οὐδέποτε δέ, οὔτε καὶ κατὰ τὴν μᾶλλον πολυτάραχον συζήτησιν, παρεσύρθη καὶ πρὸς στιγμὴν εἰς βιαιότητα γλώσσης ἢ εἰς παρεκτροπὴν ἀνάρμοστον εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ χαρακτῆρός του καὶ εἰς τὸ κῦρος τοῦ Ἐθνικοῦ Συνεδρίου. Δὲν ὑπῆρχε ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἡδέως καὶ πειστικῶς, αἱ δὲ ἀγορεύσεις αὐτοῦ δύνανται νὰ χρησιμεύσουν ὡς πρότυπον γλαφυρότητος καὶ σαφνείας. Ὁ λόγος αὐτοῦ καὶ πέραν τῆς αἰθούσης ταύτης ἤσκει πάντοτε εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δύναμιν καὶ γοητείαν ἀκαταμάχητον, διότι ἀνέβλυζεν ἀπὸ μίαν ἀστείρευτον πηγὴν πίστεως καὶ ἐνθουσιασμοῦ, διότι δὲν ἦτο μόνον ἔκφρασις ἰσχυρᾶς διανοίας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἔκφανσις ἅμα ἑνὸς λεπτοῦ καλλιτεχνικοῦ αἰσθήματος, μιᾶς ἐνδομύχου καλλιτεχνικῆς ὁρμῆς, καλλιτεχνικῆς ἀνάγκης. Ὁ Ἐμμ. Ρέπουλης συνήνωνε τὴν ζωηρότητα τοῦ πνεύματος μὲ ἀκεραιότητα καὶ ἠπιότητα χαρακτῆρος καὶ μὲ ἀνεπιφύλακτον μετριοπάθειαν, ἕνεκα τούτου δὲ ἐν τοῖς Συμβουλίοις ἡ γνώμη αὐτοῦ εἶχε τὸ κῦρος χρησμοῦ. Ὡμίλει δὲ πάντοτε μετὰ τοιαύτης εἰλικρινείας ὥστε ἐφαίνετο ἀποκαλύπτων τὸ βάθος τῆς καρδίας του. Οὐδέποτε δὲ τὰ πολιτικὰ πάθη ἐκώλυσαν αὐτὸν νὰ φανῇ δίκαιος καὶ ἐλευθέριος ἐκτιμητὴς τῆς ἀληθοῦς ἀξίας καὶ εὐφυΐας. Ἄκρος καὶ θερμὸς ἰδεαλισμὸς ὑπῆρξεν ὁ γενικὸς τόνος τοῦ χαρακτῆρός του, ὅστις ἐνέπνεεν εἰς αὐτὸν τὴν δύναμιν τῆς αὐταπαρνήσεως καὶ τῆς αὐτοθυσίας, ἰδεαλισμὸς ὁ ὁποῖος προσέδωκεν εἰς τὴν ὅλην αὐτοῦ ὕπαρξιν τὸν ὑπέρτερον ῥυθμὸν ἐξηυγενισμένου ἀνθρωπισμοῦ. Μία λεπτή, ῥωμαντικὴ σχεδὸν εὐαισθησία ψυχικὴ διέπνεεν ὅλας τὰς ἐκφάνσεις τῆς ζωῆς του, μία ψυχικὴ εὐγένεια ἐξωραΐζουσα καὶ τὴν λιτότητα, ἐξιδανικεύουσα καὶ αὐτὴν τὴν στέρησιν τοῦ βίου του. Ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη ἐστερήθη τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τοῦ κύρους μιᾶς ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς αὐθεντίας, ἐστερήθη μιᾶς σημαίας, ἡ ὁποία δὲν ἐσυμβόλιζε μόνον τὸ ἔνδοξον παρελθόν, ἀλλ’ ἐνέπνεε καὶ νέας ἐλπίδας καὶ πεποιθήσεις διὰ τὸ μέλλον. Κλίνομεν εὐλαβῶς τὸ γόνυ πρὸ τοῦ ἐνδόξου νεκροῦ, τὴν μνήμην τοῦ ὁποίου θὰ συνοδεύσῃ ἐσαεὶ ἡ στοργὴ καὶ ὁ θαυμασμὸς ἡμῶν.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς τὰ αἰσθήματα τὰ ἐκδηλωθέντα ἐξ ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη! Λιτόν, σεμνὸν καὶ ἀπέριττον ὑπῆρξε τὸ τέλος του, ὅπως λιτός, σεμνὸς καὶ ἀπέριττος ὑπῆρξεν ὁ βίος του. Ἀφανὴς ἐγεννήθη. Ἀνερχόμενος ἠγωνίσθη. Διακεκριμένος ἀπέθανεν. Τὸ βῆμα τῆς αἰθούσης ταύτης, τὸ ὁποῖον ἐλάμπρυναν αἱ ἀγορεύσεις του, τὸ βῆμα τοῦ Τύπου, τὸ ὁποῖον ἐξύψωναν τὰ ἄρθρα του, τὸν ἐγνώρισαν ἐξέχοντα μαχητὴν εἰς ἀγῶνας μακρούς, ἀγῶνας τραχεῖς, ἀγῶνας εὐγενεῖς, ἀγῶνας λαϊκούς, ἀγῶνας ἐθνικούς. Ἀνῆκεν εἰς τὸν ὀλίγον, τὸν τόσον σπάνιον ὅσον καὶ ἐκλεκτὸν κύκλον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς χώρας συνεχίζουν καὶ συμπληρώνουν τοὺς κοινοβουλευτικοὺς διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ἀγώνων. Ἐὰν δὲ ἡ μοῖρα ἐπέτρεπε τὴν συνέχισιν τῶν ἱστορικῶν του μελετῶν ἐπὶ τῆς συγχρόνου Ἑλληνικῆς ἱστορίας, ἃς συνέγραφεν, ὁ Ρέπουλης θὰ ἀπέβαινεν ἀναντιρρήτως ὁ Μακώλεϋ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Ἡ ἐθνικὴ ἐποποιΐα τοῦ 1915–1920 τὸν εὗρε βοηθόν, σύμβουλον, παραστάτην καὶ συνεργὸν ἐμπνεόμενον καὶ ζωπυρούμενον ἀπὸ τὰ ὑψηλότερα ἐθνικὰ ἰδεώδη. Τὸν ἀπεκάλυψε καὶ τὸν λυρικώτερον, τὸν πατριωτικώτερον, τὸν ὑψιπετέστερον σύγχρονον ἐθνικὸν ῥήτορα. Οἱ λόγοι του τῆς περιόδου 1916–1920 θὰ μείνουν κλασικὰ κείμενα ὕφους ἰδεῶν, ἀγάπης πρὸς τὴν Πατρίδα, πίστεως πρὸς τὰ πεπρωμένα αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξαιρέτου καλλιλογίας. Ἀλλ’ ἡ περίοδος αὕτη τῆς ἐθνικῆς δράσεως ἐγέννησε κατ’ αὐτοῦ, τοῦ ἄλλοτε μόνον συμπαθείας ἀπολαύοντος, ἐχθρότητας καὶ ἀντιπαθείας βαθυτάτας. Ἐν τῷ βίῳ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν συμβαίνει πολλάκις αἱ ἐχθρότητες νὰ συγκαλύπτουν τὴν αἴγλην τῆς προσωπικότητος αὐτῶν. Ὅταν ὅμως ἐπέλθῃ ὁ θάνατος καὶ ἡ ὀξύτης τῶν αἰσθημάτων καταπραϋνθῇ, ἡ ψυχρὰ καὶ ἀμερόληπτος Ἱστορία ἀποκαλύπτει καὶ ἐξαίρει τὰς μεγάλας ἀρετὰς τῶν ἐκλιπόντων καὶ ὁ ἀνδριὰς αὐτῶν ὑψοῦται ἐν τῇ συνειδήσει φίλων καὶ ἀντιπάλων, συντεθειμένος ἀπὸ τὰ δεσπόζοντα κατὰ τὴν μικρὰν καὶ πολυκύμαντον πολιτικήν των δρᾶσιν χαρακτηριστικά. Ἡ σταδιοδρομία του ὑπῆρξεν ἕνας διαρκὴς ἀγών, μία διαρκὴς πάλη ὑπὲρ ὑψηλοτέρων ἰδανικῶν, ἀλλὰ καὶ μία διαρκὴς ἀνάβασις, μία ἀδιάλειπτος ἀνύψωσις, μία ἐπιβράβευσις δικαίων μόχθων, ἀρετῶν καὶ ἀφοσιώσεως ἀφθάστου εἰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ ἀγαθοῦ. Ἐπιβράβευσις ἀποτελοῦσα τίτλον ἀληθινῆς τιμῆς, σπάνιον ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς χρόνοις, ὁπότε τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα δὲν κατακτῶνται πάντοτε δι’ ἀγώνων ἀτομικῶν. Οἱ μακροὶ καὶ ὀξύτατοι ἀγῶνες, οὓς διεξήγαγε, τὸν ἐπαρουσίασαν μὲν πάντοτε ἀντίπαλον κρατερόν, ὑπερασπιστὴν ἀκλόνητον τῶν ἰδεῶν δι’ ἃς ἐπάλαιεν, μηδαμῶς ὅμως ῥέποντα εἰς ἐπιθέσεις προσωπικὰς ἢ εἰς ἐκφράσεις χυδαίας κατὰ τῶν ἀντιπάλων. Ἀκραιφνὴς καὶ βαθεῖα ἑλληνικότης ἰδεῶν, αἰσθημάτων, σκέψεων, εὐθυκρισία ἔνστικτος καὶ ἰσχυρά, ἀφοσίωσις καὶ πίστις εἰς ἰδανικὰ ἐθνικά, ὑπερήφανος καρτερία ἔναντι τῶν ἀδικούντων, ὑπῆρξαν τὰ εὐγενῆ γνωρίσματα τοῦ μεταστάντος συναδέλφου. Ἀπέθανεν ἀληθῶς πτωχός. Ἀλλ’ ἐκληροδότησεν εἰς τοὺς ὑπολειπομένους περιουσίαν ἀνεκτίμητον, τὴν ἀνιδιοτελῆ καὶ ἀνεπιφύλακτον ἀφοσίωσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Ἑλληνικῆς πατρίδος, παράδειγμα μέγα καὶ ὑψηλὸν διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας αὐτῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κερκύρας κ. Ζαβιτζιᾶνος παρακαλεῖται νὰ προσέλθῃ ὅπως ὁρκισθῇ. (Κομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου ὁ πληρεξούσιος Κερκύρας κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ἀνέτεινε τὴν δεξιὰν καὶ ὤμοσε τὸν κάτωθι ὅρκον: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας, ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου»).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ λύσεως τῆς συνεδριάσεως;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον εἰς τὰς 5 μ. μ. (Ὥρᾳ 5 50′ μ. μ.)