1922.04.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 86η

Τετάρτη, 27η Ἀπριλίου 1922

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(ὥρα 5.25′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Μετὰ βαθυτάτης λύπης ἀνακοινῶ πρὸς ὑμᾶς τὸν πρὸ ὀλίγων ὡρῶν ἐπισυμβάντα θάνατον διαπρεποῦς καὶ ἀγαπητοῦ συναδέλφου, τοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου Μενελάου Σουλτάνη. Προτείνω ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καταθέσῃ στέφανον καὶ παρακολουθήσῃ τὴν κηδείαν αὐτοῦ τελεσθησομένην αὔριον τὴν δεκάτην πρὸ μεσημβρίαν. Εἰς ἔνδειξιν δὲ πένθους ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ ἕν τέταρτον.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ ἕν τέταρτον. (Ὥρα 5. 30′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 5. 45′ μ.μ.)

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§5Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ παριστάνωσι τὸ ὅλως διάφορον τῶν λεχθέντων. Εἰς μίαν ἐρώτησίν μου φέρεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ἀπαντήσας εἰς ἐμέ, ἐνῷ τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη.

§6Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἀπήντησα τίποτε.

§7Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κακίζω ὑμᾶς. Λέγω νὰ διορθωθῶσιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῶσιν. Τὰ πρακτικὰ διορθωθέντα ἐπικυροῦνται. Γνωρίζω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ὁ Ἐπίσκοπος Ἀννέων Ἀλέξανδρος ἀποστέλλει ραδιοτηλεγραφικῶς ἐκ Σμύρνης τὰ ἀκόλουθα (Ἀναγινώσκει).

ΠΡΟΕΔΡΟΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ

Κύριον Λομβάρδον Ἀθήνας Διακηρύξατε ἱπποτικῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι ὅτι εὐγνωμοσύνη ἐλευθερωθέντων κατοίκων κοιλάδος Μαιάνδρου ἔσται ἄπειρος διὰ τὰς θυσίας τῶν εὐγενῶν καὶ ἡρωϊκῶν τέκνων της μετὰ ἐνδόξων προγόνων. Ἱστορικαὶ πόλεις Μαγνησίας, Πριήνης, Μυλήτου, Πανιωνίου, σκιρτῶσι ἐξ ἐθνικῆς χαρᾶς καὶ ὑπερηφανείας. Μυκάλης ἀρχαῖοι καὶ νεώτεροι ἀγάλλονται ἐπὶ συντελεσθέντι ἐθνικῷ μεγαλείῳ. Ὁ Ἀννέων Ἀλέξανδρος (Χειροκροτήματα ζωηρὰ πανταχόθεν). Ὁ Ἀβραὰμ Λευκόχειρ, διευθυντὴς τοῦ Κεντρικοῦ Μεταφραστικοῦ Γραφείου Κρήτης ζητεῖ ὅπως τῷ ἀπονεμηθῇ σύνταξις ἕνεκα τῆς πολυχρονίου αὐτοῦ ὑπηρεσίας. Ἐμποροβιομήχανοι Συλλόγου Τριπόλεως παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ τρίμηνος προθεσμία τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου παραμείνῃ ἀτροποποίητος. Ἡ Φλώρα χήρα Σπυρίδωνος Κατωγᾶ Ἀρχιμηχανικοῦ Βʹ τάξεως «Ἀντιτορπ. Ἱέρακος» φονευθέντος κατὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ «Λέοντος» ζητεῖ χορήγησιν συντάξεως καὶ ἀποζημίωσιν. Ὁ Λαὸς Κρεσταίνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν εἰσαγωγὴν σίτου ἐκ Πατρῶν, ἥτις ἐπιφέρει ζημίαν εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν ἀλεύρων καὶ ἥτις οὐδόλως ὠφελεῖ τὸ Δημόσιον. Οἱ ἔμποροι Ἀμαλιάδος διαμαρτύρονται διὰ τὰς συνεχεῖς τροποποιήσεις τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικοῦ δανείου καὶ ζητοῦν ὅπως παραταθῇ ἡ πληρωμὴ χρεῶν μέχρι τέλους Μαΐου. Ὁ Λαὸς Ἄργους ἀγανακτῶν ἐκ τῆς ἀδικαιολογήτου αὐξήσεως τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος παρακαλεῖ ὅπως καταργηθῇ ἡ ἐπιβληθεῖσα ὑπερτίμησις. Οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι ζητοῦσι βελτίωσιν τῆς συντάξεών των. Ἡ Γεωργία χήρα Κ.Σ. Χαρώνη Πταισματοδίκου ζητεῖ σύνταξιν. Ἡ Πανελλήνιος ἀδελφότης χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν Ἀξιωματικῶν καὶ Πολιτικῶν ὑπαλλήλων. «Ἡ Μπουμπουλίνα» ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ «περὶ συντάξεως ἕνεκα Στρατιωτικῆς ἤ ναυτικῆς ὑπηρεσίας» νομοσχεδίου. Ὁ κ. Ἀμπτῆ Βέης Σὲς Μπὲς (πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης) ζητεῖ τρίμηνον ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὸ ἐξωτερικὸν διὰ λόγους ὑγείας. (Ἐγκρίσει τῆς Συνελεύσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ὁ κ. Δ. Γούναρης (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 3 ἐδ. 2 τοῦ νόμου 2431 τοῦ 1920, περὶ ἀνανεώσεως τῶν βιβλίων ὑποθηκῶν κλπ.» Οἱ κ.κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Μ. Γούδας (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου ΓΧΛΑ ἐπιβληθέντος φόρου ἐπὶ τῆς διὰ τοῦ λιμένος Πατρῶν ἐξαγομένης κορινθιακῆς σταφίδος πρὸς ἀποπεράτωσιν καὶ διακόσμησιν τοῦ ἐν Πάτραις ἐγειρομένου ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου». Σήμερον ἔχει ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων. Συναινοῦσιν οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Νομοθετικὴν Διάταξιν;

§9ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§12Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι σήμερον ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὑμᾶς ὡρίσθη ὡς ἡμέρα οἰκονομικῆς συζητήσεως, συζητήσεως ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀρθῇ εἰς εὐρυτέραν συζήτησιν τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, συνεπῶς εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης νὰ προκύψῃ καὶ πολιτικὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ λυθῇ διὰ ψηφοφορίας. Ἀκριβῶς λοιπὸν πρὶν προβῶμεν εἰς τοιαύτην ψηφοφορίαν ἐθεώρησα καλὸν ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις λάβῃ γνῶσιν τῶν ὅσων ἐγὼ γνωρίζω. Ἀφ’ ὅτου, κύριοι, μία μερὶς ἐξ ἡμῶν ἡ ὁποία ἠγωνίσθη ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διὰ νὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς 1ης Νοεμβρίου, τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα ἀπὸ τὰ ὁποῖα προέκυψεν ἡ πλειοψηφία ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀφ’ ὅτου, λέγω, μία μερὶς ἐξ ἡμῶν συνεπείᾳ τῶν ἐπελθόντων γεγονότων, συνεπείᾳ τῆς ὅλης ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς καταστάσεως ἀπεφάσισε οὐχὶ μόνον νὰ χωρίσῃ τὴν εὐθύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ καὶ νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐδημιουργήθη μία τοιαύτη κοινοβουλευτικὴ κατάστασις, ὥστε νὰ δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι εὑρισκόμεθα συνεχῶς ἐν κυβερνητικῇ κρίσει, κυβερνητικῇ κρίσει ἡ ὁποία ἄλλοτε μὲν ἐκδηλοῦται ἄλλοτε δὲ πάλιν, καὶ λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἐκ Κοζάνης συνάδελφος κ. Μπούσιος; εὑρίσκεται ἐν λανθανούσῃ καταστάσει. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριοι, εἶναι εὐνόητον πῶς ἡ Κυβέρνησις φροντίζει χωρὶς νὰ κατορθώνῃ νὰ ἄρῃ τὰ γεγονότα, τοὐλάχιστον νὰ συγκρατήσῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐκείνην ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος δι’ αὐτήν. Καὶ βεβαίως εἰς τὰς ἐνεργείας ταύτας τῆς Κυβερνήσεως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ ἐφ’ ὅσον περιορίζονται αἱ ἐνέργειαι αὗται ἐντὸς τοῦ ὡρισμένου καὶ γνωστοῦ ἐκείνου κύκλου, εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, εἰς ὅλας τὰς πλειοψηφίας εἰς ὅλα τὰ Κοινοβουλευτικὰ Κράτη. Βεβαίως, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ κακίσῃ κανεὶς οὔτε διὰ τὰ παρασκήνια τῶν διαδρόμων τῆς Βουλῆς οὔτε διὰ τοὺς ἀντιθαλάμους τῶν Ὑπουργικῶν Γραφείων, οὔτε βεβαίως διὰ μεταθέσεις ὑπαλλήλων ἢ δι’ οἱωνδήποτε συνεννοήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι γνωσταὶ εἰς ὅλα τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα καὶ ἔχουσι γίνει ἔθιμα κοινοβουλευτικά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κύριοι, ἔχω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν εἶναι κἄτι τι σοβαρώτερον. Ὀφείλω δὲ τοῦτο καὶ θὰ τὸ εἴπω πρὸς τιμήν των, εἰς τοὺς πληρεξουσίους Μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται ὅτι ὑπεράνω τοῦ φυλετικοῦ δεσμοῦ ὑπεράνω τῆς φυλετικῆς συγγενείας ἵσταται τὸ καθῆκον τοῦ πολίτου καὶ τὸ καθῆκον τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐναντίον τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ οὐδεὶς ἄλλος δεσμὸς κατορθώνει νὰ ὑπερισχύσῃ. (Ὀφείλω τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναγνώσω, εἰς τὴν συναίσθησιν τῶν πληρεξουσίων Μουσουλμάνων). Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι μεταξὺ τῶν Μουσουλμάνων πληρεξουσίων εἶναι καὶ εἷς ὀνομαζόμενος Χαμήτ Βεηζαδές, πληρεξούσιος Ἔβρου. Ὁ κύριος οὗτος, ὁ ὁποῖος δι’ ἐμὲ παύει νὰ ἔχῃ τὸν τίτλον τοῦ συναδέλφου καὶ πληρεξουσίου ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, ὁ κύριος οὗτος καθ’ ἅ τελευταίως ἐγνώσθη προσεχώρησεν εἰς τὰς τάξεις τῆς Κυβερνήσεως ἀποσπασθεὶς ἀπὸ τὴν ὁμάδα τῶν ἀνεξαρτήτων Μουσουλμάνων.

§13ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δικαίωμά του.

§14Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἀκούσατε πρῶτα διατί. Ὁ κ. Χαμήτ Βεηζαδὲς τελευταίως, κύριοι, μετέβη εἰς Κωνσταντινούπολιν. Ἐκ Κωνσταντινουπόλεως δὲ ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ στείλῃ μίαν ἐπιστολὴν πρὸς ἕτερον ἐνταῦθα συνάδελφόν μας τὸν πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης Κεμαλεδὶν βέην. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, κύριοι, τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν. (Διαμαρτυρίαι).

§15ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει. Τί εἶναι αὐτά.

§16Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ἀκούσετε.

§17Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ εἶναι.

§18Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Καὶ ὅμως αὐτὴ ἡ ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ εἶναι μεγαλυτέρα ἀπὸ ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ ἔχει συνεπείας μεγαλυτέρας ἀπὸ ἐπίσημα ἔγγραφα. Ἡ ἐπιστολὴ λέγει τὰ ἑξῆς. Ἐγράφη εἰς τὰς 11 Ἀπριλίου (ἀναγινώσκει) «Φίλτατε Κεμαλεδὶν Βέη· ἀπό τινων ἡμερῶν εὑρίσκομαι ἐν Κωνσταντινουπόλει ὅπου ἔφθασα κατόπιν ἐπιστολῆς ἥν ἔλαβον ἐντεῦθεν. Ἔχων πεποίθησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν σας καὶ εἰς τὸν λόγον σας, εἰς σᾶς καὶ μόνον εἰς σᾶς, καθιστῶ γνωστόν, ὅτι ἐκ τῶν προσωπικοτήτων μὲ τὰς ὁποίας συνωμίλησα ἐδῶ ἐνόησα ὅτι ἡ ἀνατροπὴ τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη θὰ εἶναι ἐναντίον τῆς Τουρκίας». (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§19ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἐντρέπεσθε. Εἶναι αἶσχος.

§20Γ. ΠΩΠ. Αὐτὰ εἶναι ἀτιμίαι.

§21Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κάτω, κάτω, εἶναι αἶσχος. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις. Τινὲς πληρεξούσιοι ἐπιχειροῦσι νὰ τὸν καταβιβάσωσι ἀπὸ τὸ βῆμα, πολλοὶ φωνάζουσι κάτω, κάτω, ὅτε ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ βήματος ὁ κ. Πρωθυπουργός).

§22Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν θὰ κατέλθῃ· σᾶς τὸ λέγω ἐγώ.

§23Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον κατασκεύασμα δὲν ἔπρεπεν εἷς Ἕλλην πληρεξούσιος νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, σεβασθῆτε τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§25Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ τηρήσετε στάσιν, ἡ ὁποία νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ βῆμα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς εἶναι ἐλεύθερον. (Εὖγε, εὖγε), καὶ ὅτι ἡ ἐλευθερία αὐτὴ φθάνει μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα οἱαδήποτε συνείδησις τὰ κρίνει μετὰ περιφρονήσεως ἀνταξίας αὐτῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§26Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Εἶμαι πρόθυμος, κύριοι, νὰ ἀκούσω τὴν κρίσιν τῆς συνειδήσεώς σας ὅταν τελειώσω ὅλην τὴν ἀφήγησιν τὴν σχετικὴν μὲ τὴν ἐπιστολὴν ταύτην.

§27ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, νὰ μὴ τὴν τελειώσετε.

§28Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Τὰ ἔργα τοῦ Κεμαλεδὶν θὰ ἀκούωμεν;

§29Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἀνεύρητε τοὺς ὑπευθύνους τῆς καταστάσεως. Δὲν εἶναι ἄσχετα αὐτὰ μὲ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, διότι ἄλλως εἴμεθα ἀγέλη ψηφιζόντων καὶ μὴ γνωριζόντων τί ψηφίζομεν. Εἶναι ἀτιμία ......

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ φράσις σας αὐτή ......

§31Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Χαρακτηρίζω αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν ὡς ἀτιμίαν.

§32Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον διαπράττετε τὴν στιγμὴν αὐτὴν φέροντες ἐδῶ τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν;

§33Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Νὰ ἀνακληθῇ, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν τάξιν διότι ἐνόμισε τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἀγέλην. (Διάλογοι καὶ ἀντεκλήσεις).

§34Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσῃ ὑμᾶς ἐφόσον ὁ σκοπὸς τῆς ἀγορεύσεώς σας εἶνε ἡ δικαιολογία τῆς ψήφου σας....

§35Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν εἶνε ἡ δικαιολογία τῆς ψήφου μου, εἶναι κἄτι τι ἄλλο.

§36Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εἴπητε αὐτά, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ διαβάσητε ὁποίαν αὐθεντίαν ἔχουσιν; πῶς εἶναι ἠγγυημένα;

§37Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Περιμένετε νὰ ἀκούσητε ἐὰν ἔχωσι φερεγγυότητα.

§38Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Μία ἐπιστολὴ ἑνὸς Τούρκου εἰς ἄλλον Τοῦρκον τὶ εἶπεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Δὲν εἶναι βεβαιωμένα πράγματα αὐτά.

§39Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις. Εἶνε ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνάγνωσις ἐπιστολῶν κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνάγνωσις λιβέλλων. Τὸ γεγονὸς εἶναι ἀντικείμενον εὐρυτέρας μελέτης, τὸ θέμα εἶναι ἀνώτερον συζητήσεως κομματικῆς. Ἔρχεσθε ἐξ ἀπροόπτου καὶ ρίπτετε ἕν πυροτέχνημα, τὴν στιγμὴν ταύτην, καθαπτόμενον ἑνὸς πληρεξουσίου.

§40Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Νὰ περιμένητε καὶ θὰ ἴδητε τὶ θὰ εἴπω.

§41Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διακοπῇ ἡ Συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§43Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ ζητήματος τούτου νὰ εἶσθε πολὺ προσεκτικός, νὰ εἶσθε ἐντὸς τῶν κανονισμῶν, νὰ εἶσθε ἐντὸς τοῦ θέματος καὶ νὰ εἶσθε ἰδίως ἐντὸς τῶν ἐθνικῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας οὐδεὶς Ἕλλην δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ ἀπὸ οἱονδήποτε σάλον κομματικὸν καὶ ἀπὸ οἱανδήποτε φατριαστικὴν ἐπιστολὴν παρασυρόμενος τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ γένηται συζήτησις ἐπὶ τοσοῦτον σοβαροῦ θέματος, τὸ τοιοῦτον ταράσσει τὴν ψυχὴν ἡμῶν, δὲν εὑρισκόμεθα ἐν τῇ καταλλήλῳ ἠρεμίᾳ, διότι θέλομεν ἀναζητήσει τὰς πηγάς, τὰς αἰτίας καὶ τὸν ἐθνισμὸν ὅστις ὑπαγορεύει εἰς τὸν κύριον αὐτὸν ἵνα τοιαῦτα γράφῃ. Κύριε, ὅταν σεῖς ἐγκατελείψατε τὰς Κυβερνητικὰς τάξεις οὐδεὶς ἐζήτησε ἀπὸ ὑμᾶς τὴν ἰδέαν...

§44Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἐγκατέλειψα τίποτε ποτέ. Αὐτὰ κρατήσατέ τα διὰ τὸν ἑαυτόν σας.

§45Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ κρατήσω τίποτε διὰ τὸν ἑαυτόν μου, διότι μὲ γνωρίζετε καὶ σᾶς γνωρίζομεν καὶ οὐδεὶς ἠθέλησε ποτὲ νὰ καταγγείλῃ τὰ ὅσα σᾶς βαρύνουν.

§46Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προστατεύσατε τὸν ρήτορα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε σαφῶς τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ βήματος εἶναι ἀπόλυτος.

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἠκούσαμεν καὶ τὴν ἀναγνωσθεῖσαν ἐπιστολήν.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μέρος αὐτῆς.

§49Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μέρος, ἔστω αὐτῆς, τοῦ πληρεξουσίου Ἕβρου Χαμὴτ Βεηζαδὲ πρὸς τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης Κεμαλενδὶν Βέη. Βεβαίως, κ. πληρεξούσιοι, ἐὰν εὑρέθη εἷς Χαμὴτ Βεηζαδὲ νὰ γράψῃ πρὸς τὸν κ. Κεμαλεδὶν Βέη, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Αʹ ἤ Βʹ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, προσήκει εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Τουρκίας, αὐτὸ δὲν εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θίξῃ οὐδένα Ἕλληνα πολιτευόμενον καὶ ἀκόμη περισσότερον ἀρχηγὸν Κυβερνήσεως καὶ οἱονδήποτε Ἕλληνα πολιτευτήν. (Χειροκροτήματα)· Βεβαιώτατα, κύριοι, ἐν τῇ προθέσει τοῦ ἀξιοτίμου ἀγορεύοντος, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ὑπαινιγμὸς σχετικῶς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα, οἱαδήποτε καὶ ἄν εἶναι ἡ διαίρεσις τῶν φρονημάτων ἡμῶν, ἐσυνειθίσαμεν πάντοτε νὰ σεβώμεθα ἀλλήλους πρὸ παντὸς δὲ νὰ σεβώμεθα τὸν πατριωτισμόν ἡμῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἀναγνώσεως τῆς ἐπιστολῆς εἶναι ὅτι ἡ ἐπιστολὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, νομίζω, δέ, ὅτι λέγων τοῦτο ἐκπροσωπῶ τὴν γνώμην ὅλων ἡμῶν ἵνα καὶ δι’ ἀνακρίσεως δικαστικῆς πιστοποιηθοῦν αὐτά.

§50ΙΧΣΑΝ ΒΕΗΣ ΦΕΖΗΛ ΖΑΔΕ. Διαμαρτυρόμεθα, κύριοι, δι’ ὅσα μᾶς ἀποδίδει ἡ ἐπιστολὴ καὶ δὲν δεχόμεθα αὐτά.

§51Κ. ΤΣΙΤΣΕΛΙΚΗΣ. Εἴμεθα τίμιοι ὑπήκοοι Ἕλληνες καὶ θὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν πατρίδα μας. (Χειροκροτήματα). Ζητοῦμεν τὴν προστασίαν σας καὶ δὲν σκεπτόμεθα τίποτε διὰ τὸν βάνδαλον ἐκεῖνον Κεμάλ. (Χειροκροτήματα).

§52Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα Πλημμελειοδικῶν, μὲ τὴν σύστασιν ἵνα τάχιστα ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως πρὸς καταδίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Ἕβρου καὶ ἵνα καὶ ἐκ τῆς δικαστικῆς ταύτης ἀνακρίσεως ἀποδειχθῇ ποία ἐξαίρεσις ὑπάρχει μεταξὺ τούτου τοῦ μεταβάντος εἰς Κωνσταντινούπολιν νὰ ζητήσῃ ὁδηγίας ἤ φλυαροῦντος τέλος πάντων περὶ ὁδηγιῶν ἐν ἀντιθέσει πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους συναδέλφους Μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι Ἕλληνες πονοῦντες τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα.

§53Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων τὴν ἐπιστολήν). Εἶναι τόσο σαφὴς ἡ ἐπιστολὴ αὕτη καὶ τόσον μεγάλη ἡ ἀγανάκτησις τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ἡ Συνέλευσις, ὥστε ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ὅλοι σας, ὅπως καὶ ἐγὼ ἠσθάνθητε τὴν αὐτὴν βδελυγμίαν καὶ τὸν αὐτὸν ἀποτροπιασμόν, διότι ὅλοι σας ἠσθάνθητε τὸν ἐθνικὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος δημιουργεῖται, ἐὰν τυχὸν ποτὲ δημιουργηθῇ μία κατάστασις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρομοία πρὸς αὐτὴν τὴν ὁποίαν συνιστᾶ ἢ συμβουλεύει ἡ παροῦσα ἐπιστολή. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἄν θὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις Γούναρη θὰ δημιουργηθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Λυποῦμαι πολὺ ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγήσω τὴν ἐπιστολὴν παρὰ τὴν βδελυγμίαν καὶ τὸν ἀποτροπιασμὸν μου, ὄχι διότι φροντίζεται διὰ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς νὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις Γούναρη, ἀλλὰ διότι καταβάλλεται φροντὶς......

§54Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ ἐννοεῖτε μὲ τὸ φροντίζεται;

§55Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἐννοῶ τὸ «ταὶ» μὲ «αι».

§56Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ὁμιλεῖτε σαφῶς, διότι ἐγὼ δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς οὐδένα νὰ θίξῃ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπὲρ πάντα οἱονδήποτε ἄλλον.

§57Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Οὐδέποτε, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἠμφισβήτησα.

§58Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατέ τα αὐτά. Σᾶς κάμνω τὴν δήλωσιν διὰ νὰ τὴν ἔχητε ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ προσέχητε ὅταν ὁμιλεῖτε.

§59Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Τὴν ἔχω πάντοτε ὑπ’ ὄψιν μου, ἔχω ἀπολύτως ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν αἰσθηματολογίαν σας.

§60Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε κατὰ μέρος τὰς φράσεις αὐτάς, ἀκούσατε τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν σᾶς κάμνω διότι ἐννοῶ οὐδεὶς οὐδὲ τὸ παράπαν νὰ τολμήσῃ νὰ θίξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω καὶ ἀξιῶ ὅτι ἔχω ὑπὲρ πάντα οἱονδήποτε ἄλλον.

§61Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μᾶς ἀδικεῖτε πολύ, ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ μάθωμεν τοῦτο διὰ τῆς δηλώσεώς σας.

§62Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν σᾶς ἀδικῶ ἐὰν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ μάθητε, ἀλλὰ σᾶς λέγω τοῦτο ὅτι ὑποπτεύω ὅτι εἶσθε ἱκανός, καίτοι δὲν τὸ νομίζετε νὰ ἀποπειραθεῖτε νὰ τὸ νομίσητε.

§63Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἡ μορφὴ αὐτὴ εἶναι βαρυτάτη.

§64Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βαρυτάτη, τὴν διατυπώνω ἐπισήμως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης κατὰ τοῦ προσώπου ὑμῶν. Εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ ἄτομόν σας.

§65Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, νὰ διασαφινισθῇ πῶς ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἦλθεν εἰς Ἀθήνας.

§66Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Μὰ διατὶ τοῦ δίδετε τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε;

§67Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἄγνωστον κατὰ ποῖον τρόπον περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ πληρεξουσίου Σερρῶν κ. Μαρούλη. Διὰ τοῦ πληρεξουσίου Σερρῶν κ. Μαρούλη ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἐδόθη εἰς τὸν πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης κ. Κεμαλεδὶν Βέην. Ὁ κ. Μαρούλης, ἐρωτηθεὶς πόθεν ἔλαβεν τὴν ἐπιστολὴν ἀπήντησεν ὅτι κάποιος ἄγνωστος τὴν ἐνεχείρισεν διὰ νὰ τὴν δώσῃ. Εἶναι ὅμως γνωστὸν ἐπίσης καὶ βεβαιωμένον ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτή, μίαν ὡραίαν πρωΐαν εὑρέθη ἄγνωστον πῶς εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γούδα.

§68Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσω ἐγώ.

§69ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς προμηθείας τῶν χάρτων καὶ τῶν ἀνθράκων.

§70Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Δύνασθε νὰ ὑποβάλλητε μίαν μήνυσιν, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ δικαστήρια.

§71Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὲ τοιαύτας συκοφαντίας δὲν κάμνετε, δὲν κερδίζετε τίποτε.

§72Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδόλως ἠρνήθη ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ εὑρέθη μίαν ἡμέραν εἰς τὸ γραφεῖον του, ζητήσας μάλιστα τὸν λόγον νὰ εἴπῃ, κατὰ ποῖον τρόπον εὑρέθη ἡ ἐπιστολὴ εἰς τὸ γραφεῖόν του. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις λάβῃ γνῶσιν μιᾶς τοιαύτης ἐπιστολῆς.

§73Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πῶς εὑρέθη ἡ ἐπιστολὴ αὕτη εἰς χεῖράς σας;

§74Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Μοὶ τὴν παρέδωσεν ὁ πρὸς ὅν ἀπευθύνεται.

§75Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀφοῦ εὑρέθη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι εἴπατε ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη εὑρέθη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, πῶς εὑρέθη ὕστερον εἰς χεῖρας σας;

§76Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός, τὴν παρέδωκεν εἰς χεῖρας τοῦ κ. Μαρούλη, ὁ ὁποῖος τὴν ἔδωκεν εἰς ὅ ἀπευθύνετο, εἰπὼν ὅτι ἄγνωστος τοῦ τὴν παρέδωκε. Ἀλλ’ ἤδη ὁ κ. Γούδας ὁμολογεῖ ὅτι ἡ ἐπιστολὴ εὑρέθη εἰς τὸ γραφεῖόν του.

§77Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν ὀφείλετε νὰ τὴν καταθέσητε εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§78Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Θὰ καταθέσω τὴν ἐπιστολὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ θὰ ζητήσω ὅπως ἐξονυχισθῇ ὅλη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ἵνα ἀποδειχθῶσιν οἱ δρᾶσται αὐτῆς. Πρέπει δὲ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ δικαστήριον, ἵνα τιμωρηθῶσι πάντες ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ εὑρεθῶσι ἔνοχοι μιᾶς τοιαύτης πράξεως.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, καθίσατε, νὰ γίνῃ ἡσυχία, ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§80Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Πέλλης κ. Γκοτζαμάνης ἔφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς δὲν θέλω νὰ διαθέσω μὲ τὰ ἄνθη τῶν χάρτων τοῦ κ. Κοτζαμάνη τὴν ἀγόρευσίν μου Θὰ τ’ ἀφήσω ὅλα δι’ αὐτόν. Δύναται νὰ τὰ δρέπῃ ὅπως τὰ ἔδρεψεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Τοῦ ἀφίνω ὁλόκληρον τὴν συγκομιδὴν τῶν ἀνθέων τούτων ἡ ὁποία ἐστοίχισεν ἀρκετὰ εἰς τὸν τόπον. Θὰ εἰσέλθω ἀμέσως εἰς τὸ θέμα καὶ θὰ σᾶς εἴπω ποία εἶναι ἡ ἀνάμιξις ἡ ἰδική μου εἰς τὴν ἐπιστολὴν ταύτην. Κάμνω μίαν δήλωσιν ὅτι εἶμαι 54 ἐτῶν ἄνθρωπος καὶ οὐδέποτε ἐψεύσθην εἰς τὸν βίον μου, ἐνῷ ἄλλοι πολλάκις ἐψεύσθησαν.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἐξετάσωμεν τὸν βίον σας. (Θόρυβος).

§82Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶμαι πολιτικὸς ἀνεμοδούρας. Τὸ δηλῶ αὐτό.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρήσατε, κύριε Ὑπουργέ.

§84Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὸ 25 περίπου ἡμερῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖον μου εἷς πληρεξούσιος ἐξ Ἕβρου ὁ κ. Χαμὴτ Βεηζαδέ. Μοῦ ἐδήλωσεν ὅτι ἤθελε νὰ μεταβῇ εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ἐπεθύμει νὰ τῷ χορηγήσω διαβατήριον, τοῦ εἶπον νὰ μοὶ κάμῃ μίαν αἴτησιν ὅπως ἔπραττε κάθε πολίτης Ἕλλην, ἐν παρομοίᾳ περιπτώσει καὶ θὰ διατάξω νὰ τοῦ δοθῇ τὸ διαβατήριον. Μοῦ συνέταξεν τὴν αἴτησίν του εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὅτι διὰ λόγους οἰκογενειακοὺς θέλει νὰ μεταβῇ εἰς Κωνσταντινούπολιν. Ἄν θέλῃ ἡ Συνέλευσις δύναμαι νὰ τὴν καταθέσω. Δὲν ὡμίλησα τίποτε ἄλλο μετ’ αὐτοῦ.

§85Σ. ΤΣΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμην παρὼν καὶ ἐγώ.

§86Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔκαμον οὐδεμίαν ἄλλην ὁμιλίαν μετ’ αὐτοῦ. Μοῦ εἶπε μόνος του ὅτι ἐγώ, ὡς βουλευτὴς κατεψήφισα τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ εἶμαι φίλος σας εἰς τὸ μέλλον. Τοῦ ἀπήντησα ὅτι δὲν θέλω τοιαύτην φιλίαν. Σᾶς τὸ δηλῶ, μοῦ εἶπεν, ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου καὶ θὰ ἴδετε ὅτι ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι Μουσουλμάνοι βουλευταὶ θὰ ψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ πάροδον πολλῶν ἡμερῶν μεταβαίνων ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν, εὗρον ἐπὶ τοῦ γραφείου μου ἕνα φάκελλον, ὁ ὁποῖος περιεῖχε καὶ μίαν κλειστὴν ἐπιστολὴν μὲ ὀλίγας λέξεις διὰ τῶν ὁποίων μοῦ ἔλεγε, κύριε Ὑπουργέ, παρακαλῶ, ὅπως τὴν ἐσώκλειστον ἐπιστολὴν ἐγχειρίσητε εἰς τὸν Κεμαλεδὶν Βέην πρὸ τῆς ψηφοφορίας. Ὑστερόγραφον. Τὸ καλλίτερον θὰ ἦτο ἡ ἐπιστολὴ νὰ σταλῇ ταχυδρομικῶς. Ταῦτα περιεῖχεν ἡ πρὸς ἐμὲ ἐπιστολή, εἶχε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Χαμήτ Βεηζαδὲ καὶ ἦτο Ἑλληνιστὶ συντεταγμένη. Ἐγὼ ὅταν εὗρον τὴν ἐπιστολὴν τὴν ἐκράτησα ἀναμένων τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Κεμαλεδίν. Ἤμην ἐντολοδόχος νὰ ἐγχειρίσω ἢ μᾶλλον νὰ ταχυδρομήσω μίαν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Κεμαλεδὶν τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον ἠγνόουν καὶ τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον ἔμαθον ἐκ τῆς μεταφράσεως τὴν ὁποίαν ὁ κ. Γκοτζαμάνης, τουρκιστὴς διάσημος, ἀπὸ τοῦ βήματος ἔκαμε. Ἐγὼ δηλῶ ὅτι ἀγνοῶ τὰ Τουρκικά. Λοιπὸν μίαν Δευτέραν ὁ κ. Κεμαλεδὶν ἦλθεν ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ ἐκ τοῦ τραίνου ἦλθεν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχων ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ὁ ἀποστολεὺς τῆς ἐπιστολῆς μοὶ συνίστα νὰ τὴν στείλω ταχυδρομικῶς καὶ ὑποθέτων ὅτι δὲν ἤθελεν ὁ ἀποστολεὺς νὰ γνωρίζῃ ὁ παραλήπτης ὅτι ἐγὼ ἤμην τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐστέλλετο ἡ ἐπιστολὴ ἔδωκα εἰς τὸν συνάδελφον κ. Μαρούλην τὴν ἐπιστολὴν νὰ τὴν δόσῃ εἰς τὸν Κεμαλεδίν. Τὸ ἐδήλωσα δὲ καὶ εἰς τὸν κ. Κεμαλεδὶν καὶ εἰς τὸν κ. Χασὰν Βέην Μεχμέτ Ἀλῆ. Κατὰ συνέπειαν δὲν μᾶς ἀνέφερε κανὲν νέον ὁ κ. Γκοτζαμάνης φανταζόμενος ἡμᾶς ἐνόχους διὰ τὰς σχέσεις τὰς ὁποίας οἱ Μουσουλμᾶνοι πρὸς ἀλλήλους ἔχουσι καὶ ὁ κ. Γκοτζαμάνης εἶναι εἰς θέσιν πολὺ καλὰ νὰ γνωρίζῃ τὰς σχέσεις ταύτας.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μαρούλης ἔχει τὸν λόγον.

§88Γ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἀνεμίχθη τὸ ὄνομά μου εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§90Γ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ. Συνέπεσε νὰ συνταξειδεύσω μὲ τὸν Κεμαλεδὶν Βέην ἐρχόμενος ἐκ Θεσσαλονίκης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ ἠρώτησε ἰδὼν με ἐὰν ὁ Κεμαλεδὶν Βέης ἀφίκετο μὲ ἐμὲ ἐκ Θεσσαλονίκης. Τοῦ εἶπον τότε μάλιστα. Μὲ ἠρώτησε ἐὰν τὸν βλέπω συχνὰ καὶ μοῦ εἶπεν, «νὰ μοῦ κάμῃς τὴν χάριν νὰ τοῦ δόσῃς αὐτὴν τὴν ἐπιστολήν». Αὐτὸς εἶναι ὁ ρόλος τὸν ὁποῖον ἔπαιξα εἰς τὴν ὑπόθεσιν.

§91Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κάμνω καὶ μίαν δήλωσιν· ὅτι ἀγνοῶ καὶ ποῖος ἔφερε τὴν ἐπιστολὴν εἰς τὸ γραφεῖόν μου.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§93Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὅσον τὸ δυνατὸν ἀντικειμενικώτερον, ὡς ἁρμόζει εἰς σῶμα κυρίαρχον. Τὶ εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος; Εἶναι μία ἐπιστολὴ βουλευτοῦ πρὸς βουλευτήν. Οἱ βουλευταὶ αὐτοὶ ἀνήκουν εἰς τὴν Μουσουλμανικὴν ὁμάδα. Οἱ καιροί, τοὺς ὁποίους διανύομεν, εἶναι κρίσιμοι. Ἐδόσαμεν ὁμοτιμίαν εἰς τοὺς Μουσουλμάνους συναδέλφους, συσκεπτόμεθα μετ’ αὐτῶν, ψηφίζομεν μετ’ αὐτῶν. Οἱ Μουσουλμᾶνοι συνάδελφοι ἀφέθησαν ἐντελῶς ἐλεύθεροι, ὅπως ἐμπρέπει εἰς ἀντιπροσώπους Συνταγματικῆς Πολιτείας, νὰ κανονίσωσι τὰς πεποιθήσεις των κατὰ τὴν συνείδησίν των καὶ κατὰ τὴν ἐντολὴν τῶν ἐκλογέων των. Ἄλλοι ἐξ αὐτῶν ψηφίζουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλοι ψηφίζουν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλοι ἀπέχουν τῆς ψηφοφορίας. Δύναται δὲ νὰ συντελέσῃ ἡ προσθήκη ἢ ἡ ἀφαίρεσις τῆς ψήφου τινῶν ἐκ τῶν Μουσουλμάνων συναδέλφων μας καὶ εἰς δημιουργίαν Κυβερνητικῆς κρίσεως. Ἑπομένως ἐναπόκειται εἰς ἡμᾶς νὰ κανονίσωμεν τὴν κοινοβουλευτικὴν θέσιν ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων οὕτως ὥστε αὐτὴ ἡ ὁμοτιμία νὰ μὴ διαταραχθῇ οὐδ’ ἐπελάχιστον, διότι ἄλλως, ἐὰν γεννηθῇ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἔστω ὑποψία εἰς βάρος τοῦ συνόλου τῶν Μουσουλμάνων συναδέλφων θὰ δημιουργηθῇ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει πρὸ παντὸς νὰ διαλευκανθῇ πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς οἱανδήποτε ἄλλην συζήτησιν καὶ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς θέσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τῶν Ἐθνικῶν μας ζητημάτων. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό. Πρὸ 15 περίπου ἡμερῶν ὁ συνάδελφος Ἰχσὰν Βέης ἐπεισοδιακῶς μοὶ ἀνέφερεν ὅτι ὑπάρχει μία ἐπιστολή, προερχομένη ἐκ πλαστογραφίας, καὶ ὅτι ἀσχολοῦνται περὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἐνεχομένων εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Μοὶ εἶπε δὲ ὅτι ἡ ἐπιστολὴ εἶναι τοῦ Χαμήτ Βέη Ζαδέ. Εἶπον εἰς αὐτόν· προσέξατε νὰ μὴ πέσητε εἰς λάθος καὶ δὲν πρέπει νὰ δίδητε ἀφορμὴν διὰ ζητήματα τοιαῦτα. Συγχρόνως ὁ συνάδελφος Μπεδρῆ Βέης μοὶ εἶπεν ὅτι εἶχε συνομιλήσει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων περὶ τῆς στάσεως ἢ τῆς θέσεως τῶν βουλευτῶν, χωρὶς νὰ γίνῃ οὐδεμία παρόρμησις, ἀνέφερε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι εἶχε μίαν ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν Χαμήτ Βέην.

§94Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ Κεμαλεδίν.

§95Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἑτέραν πρὸς σᾶς διὰ τῆς ὁποίας ὁ Χαμήτ Βέης ἐδήλου ὅτι θὰ ταχθῇ εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως.

§96Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅτι θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας.

§97Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἴπατε ὅτι εἴχατε ἐπιστολὴν τοῦ Χαμήτ Βέη.

§98Γ. ΠΩΠ. Ὁ κ. Γκοτζαμάνης ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐστάλη ἡ ἐπιστολὴ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως.

§99Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἐγράφη ἐν Κωνσταντινουπόλει ἡ ἐπιστολή.

§100Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ πρᾶγμα ἐπρόκειτο νὰ τερματισθῇ ἕως ἐδῶ.

§101Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶνε ἐξηκριβωμένον ὅτι ἡ ἐπιστολὴ εἶναι γνησία;

§102Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι. Ἀκριβῶς ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει αὐτὴν τὴν ὥραν.

§103Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πῶς τὴν ἐφέρατε ἐδῶ, καὶ πῶς τὴν ἐφέρατε εἰς συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ τεθῇ ζήτημα πολιτικόν;

§104Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ποῖος τὴν ἔφερεν. Ὁ Κεμαλεδὶν ἔχων μίαν ἐπιστολὴν ἐνώπιόν του τὴν ὁποίαν τῷ ἐνεχείρισεν συνάδελφος πληρεξούσιος καὶ τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν δύναται νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν ἐπάνω του, ἡ ὁποία ἐὰν εἶνε ἀληθής, καταδικάζει τὸν συνάδελφόν του, ὁ ὁποῖος τὴν ἔγραψεν, εἰς ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας, ἐὰν δὲ ἦτο πλαστὴ ἡ ἐπιστολή, ἐκινδύνευεν ὁ φέρων αὐτὴν ἄν ἤθελε παραπέσει, νὰ γίνῃ καὶ αὐτὸς συνένοχος ἑνὸς τοιούτου ἐγκλήματος. Καὶ ἐθεώρησε καλὸν νὰ διευκρινισθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Καθ’ ἥν δὲ στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ πολιτικὴ συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ λάβωσι καὶ οἱ ὀθωμανοὶ συνάδελφοι μέρος, ὁ κ. ἐκ Πέλλης συνάδελφος ἐνόμισεν ὅτι συνέφερε νὰ καθορισθῇ προηγουμένως τὸ ζήτημα ἄν εἶναι πλαστὴ ἢ γνησία ἡ ἐπιστολή.

§105Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὸ ἔθεσεν οὕτω.

§106Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ θέτω ἐγώ.

§107Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ χαρακτηρισμός, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ὁ ἐκ Πέλλης συνάδελφος εἰς τὴν ἐπιστολήν.

§108Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ χαρακτηρισμός;

§109Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπατέ του νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ.

§110Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν εἰπόντα. Ἐγὼ ἔρχομαι ἐδῶ διὰ νὰ ρυθμίσω τὸ ζήτημα, ὅπως πρέπει εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ μείνῃ ὑπὸ τὸ βάρος ἑνὸς τοιούτου ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀντιλλάγη μεταξὺ δύο συναδέλφων ἐφόσον αὐτὸ τὸ ἔγγραφον προῆλθεν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§111Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε· ἐγὼ ἠγνόουν τὶ περιέχει ἡ ἐπιστολὴ αὐτή, οὔτε θὰ ἔκαμνον αὐτὴν τὴν κακοήθειαν, πῶς μὲ ἀναμιγνύετε;

§112Γ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ. Ποῖος ἔδωκεν αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν καὶ τὴν ἔφερεν; Ἄρα κατόπιν ἐξεμεταλλεύθησαν αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν οἱ κύριοι αὐτοί, διὰ νὰ δημιουργήσωσι ζήτημα.

§113Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν περισσότερον εἰς κρίσεις καὶ συνεκδοχὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ὅσα ἐλέχθησαν εἶναι πολλά, πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νομικὸν μέρος. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος ἐπρότεινε τὴν εἰς τὸν εἰσαγγελέα παραπομπὴν τῆς ἐπιστολῆς. Ἐγὼ ζητῶ νὰ ἐκλεγῇ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐρευνήσῃ ὅλας τὰς ἀντιφάσεις, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται μεταξὺ τοῦ πρὸς ὅν ἀπευθύνεται ἡ ἐπιστολή, διὰ μέσου τοῦ ἐκ Σερρῶν συναδέλφου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τοῦ γράψαντος τὴν ἐπιστολήν. Πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν αἱ λεπτομέρειαι, πῶς ἐγράφη ἡ ἐπιστολή, ἄν εἶναι ἀληθής, ἤ ὄχι, ἄν ἐγράφη ἐν Ἀθήναις, ἤ ἐν Κωνσταντινουπόλει, πῶς ἦλθεν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ εὑρέθη ἔξαφνα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εὑρίσκετε πολλὰ τοιαῦτα ἔγγραφα, κ. Ὑπουργέ;

§114Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κάθε ἡμέραν εὑρίσκω ἀλληλογραφίαν.

§115Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶχεν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως γραμματόσημον;

§116Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§117Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πῶς εὑρέθη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§118ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι πλαστή.

§119Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀκόμη χειρότερον. Ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ ἔρευναν, καὶ ἐπειδὴ δὲν διέταξε, νὰ τὴν διατάξῃ ἡ Συνέλευσις τώρα. Ὁ κ. συνάδελφος ἔκαμε μίαν μετάφρασιν τῆς ἐπιστολῆς, πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἐπιστολὴ μετὰ τῆς μεταφράσεως καὶ τῆς ὅλης ὑποθέσεως, διὰ νὰ διευκρινισθῇ ποῖος ὁ διαπράξας τὸ ἔγκλημα. Ἐὰν εἶναι ὁ Χαμὴτ Βέης, παραπεμφθῇ ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὸν κατάλογον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους.

§120Μ. ΓΟΥΔΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν μοὶ ἐπιδειχθῇ ὁ φάκελλος ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ ἐπιστολή, πιθανὸν νὰ ἀναγνωρίσω καὶ τὸ περιεχόμενον.

§121Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἀνάκρισιν. Νὰ γίνῃ μία ἀνάκρισις κοινοβουλευτικὴ καὶ νὰ ἐκκαθαρίσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§122Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νέοι ἄνθρωποι, νέα ἤθη.

§123Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὰ παλαιὰ εἶνε καλλίτερα.

§124Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποβλέψατε αὐτὰ καὶ θαυμάσατε. (Χειροκροτήματα). Ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς βουλευτὴς νέος. Καὶ ἄρχεται τοῦ λόγου του λέγων, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀρκετὴν πλειοψηφίαν φυσικὸν εἶναι νὰ πράττῃ ὅ,τι δύναται, πρὸς συγκράτησιν καὶ ἐπαύξησιν τῶν φίλων της. Μνημονεύει ἐνεργείας εἰς τοὺς διαδρόμους. Ἐνεργείας εἰς τοὺς προθαλάμους. Ἐνεργείας εἰς τὰ παρασκήνια. Καὶ ὁ κ. πληρεξούσιος μετὰ προθυμίας συγχωρεῖ ταῦτα. Ἐν συνεχείᾳ πρὸς ταῦτα ὁ κ. πληρεξούσιος λέγει ὅτι ἔλαβε χώραν καὶ κάτι ἄλλο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξηγέρθη ἡ πατριωτικὴ συνείδησις ἑτέρου συναδέλφου, καὶ ὄχι αὐτοῦ μόνον. Ἐγράφη μία ἐπιστολή, ἀπευθυνομένη πρὸς τὸν κ. Κεμαλεδὶν Βέην τοῦ ὁποίου ἡ πατριωτικὴ συνείδησις ἐξηγέρθη, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὸν κ. Γκοτζαμάνην. Ἡ πατριωτικὴ συνείδησις καὶ τοῦ κ. Γκοτζαμάνη ἐξηγέρθη ἐπίσης. Καὶ ἐκόμισε τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ νὰ καταδείξῃ ὅτι αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιορίζονται μόνον ἐν τοῖς παρασκηνίοις, μόνον ἐν τοῖς διαδρόμοις, μόνον ἐν τοῖς προθαλάμοις, ἀλλὰ καὶ ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὗται φθάνωσι καὶ μέχρι συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ συνεννοεῖται. Ταῦτα διετύπωσεν ὁ ὁμιλήσας.

§125Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Διαμαρτύρομαι.

§126Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ εἴπατε.

§127Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Διαμαρτύρομαι μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς, χειροκροτήματα ὑπὲρ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τοῦ κέντρου).

§128Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις κατηγγέλθη ὅτι προσέφερεν ἀνταλλάγματα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐνίσχυσιν. Κύριοι αὐτὰ ἤθελεν νὰ εἴπῃ.

§129Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπον τὶ ἤθελον νὰ εἴπω.

§130Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ἠθέλατε νὰ εἴπητε. Ἐγὼ σᾶς ἐπροστάτευσα διὰ νὰ ὁμιλήσητε. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ξεσκεπάσω ἐκεῖνα ποῦ ἠθέλατε νὰ φέρητε ἐδῶ σκεπασμένα καὶ ὕπουλα. (Παρατεταμέναι ζητωκραυγαί). Ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ἀπετάνθη καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει ἀνταλλαγμάτων εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος ἐπιτύχῃ τὴν ἐνίσχυσιν αὐτῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Παρέρχομαι μετὰ περιφρονήσεως, πρὸ τοιαύτης αἰτιάσεως τὴν ὁποίαν ἀπαξιῶ νὰ χαρακτηρίσω. (Χειροκροτήματα) Καὶ παραδίδω εἰς τὴν περιφρόνησιν ὄχι μόνον ὑμῶν, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸν τοιαῦτα τολμήσαντα νὰ διανοηθῇ καὶ μηχανευθῇ ἀποτρόπαια κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πατρίδος του, καὶ τολμήσαντα νὰ φέρῃ ταῦτα μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης πρὸς πολιτικὴν καὶ κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν. (Χειροκροτήματα). Διὰ νὰ ἐννοήσητε ὁπόση χρειάζεται καταβύθισις διὰ νὰ εἴπῃ τις τοιαῦτα τινὰ σᾶς παρακαλῶ ὅλους ὑμᾶς, ὅλους τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ— εἶσθε ὅλοι πληρεξούσιοι—καὶ σᾶς παρακαλῶ ὅλους νὰ εἴπητε ἄν ἐγὼ ἀπετάθην εἰς κανένα πληρεξούσιον διὰ νὰ ζητήσω παρ’ αὐτοῦ τὴν συνδρομήν του τὴν κομματικήν, τὴν προσχώρησίν του εἰς τὸ κόμμα, ὅ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω.

§131ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οὐδέποτε, οὐδέποτε.

§132Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός)..... ἐὰν ἀπεπειράθην νὰ συγκρατήσω δι’ οἱουδήποτε τρόπου κανένα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἦσαν διατεθειμένοι νὰ μοὶ ἀρνηθῶσι τὴν ἐμπιστοσύνην. Ἀπὸ τοῦ βήματος δὲ τούτου οὐχὶ ἅπαξ, ἤ δὶς ἤ τρίς, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως ἐκήρυξα τὸ δικαίωμα τὸ ἀπόλυτον καὶ ἀνεξέλεγκτον τῶν πληρεξουσίων νὰ κανονίζουν τὴν ψῆφον των. Καὶ κατ’ ἐμοῦ, κατὰ Κυβερνήσεως ὑπ’ ἐμοῦ προεδρευομένης, κατὰ κόμματος ὑπ’ ἐμοῦ διευθυνόμενον ὑπῆρξεν ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐφαντάσθη ὅτι ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰ περιφρονῶ. Καὶ τὶ λέγει ὅτι ἐγένετο; Εἷς πληρεξούσιος γράφει εἰς ἕνα ἄλλον μίαν ἐπιστολήν. Τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν τὴν ἀπέστειλε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως σᾶς ἐξέθεσεν ὁ ἴδιος. Ἡ ἐπιστολὴ περιῆλθεν εἰς τὸν ἄλλον πληρεξούσιον.

§133ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἔγραψε καὶ ὁ ἴδιος.

§134Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ ἐγέννησε ὑποψίας πλαστότητος. Ποία ἦτο ἡ εὐθεῖα ὁδός; Νὰ μεταβῇ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ νὰ τὴν καταθέσῃ, ἄν ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ ἠδύνατο νὰ τὸν ἐπιβαρύνῃ μὲ ἐνεργείας αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ χαρακτηρισθοῦν ἐγκληματικαί. Γεννᾶται ζήτημα: ἐγράφη ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος φέρεται ὡς γράψας αὐτήν; Καὶ ἐξετίθετο ὁ λαβών. Ἄς τὴν ἔδιδε εἰς τὴν εἰσαγγελίαν καὶ τοιουτοτρόπως ἀπήλλασε ἑαυτὸν πάσης εὐθύνης. Ἀντὶ τούτου τὴν ἔδωσε εἰς τὸν κ. Γκοτζαμάνην ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ μᾶς τὴν ἀναγνώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ νὰ προκαλέσῃ ἐντύπωσιν πολιτικὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν κομματικήν. Κύριοι, ἀποτρέψατε τὸ ὄμμα ἀπὸ τοιαύτας ἀθλιότητας ...... (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§135Ι. ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ. Ὑπάρχει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κύριε Πρόεδρε, πληρεξούσιος ὁ ὁποῖος πάντοτε μᾶς ἀποκαλεῖ Τούρκους, Βουλγάρους καὶ μᾶς φωνάζει φύγετε, φύγετε ἀπὸ ἐδῶ. Ἀπὸ ποῦ νὰ φύγωμεν; Πρὸ ἡμερῶν ἐγεννήθη πάλιν ζήτημα ἐκ μέρους τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων καὶ μᾶς ἐφώναξε: φύγετε ἀπὸ ἐδῶ πέρα. Ποῦ θέλει νὰ πᾶμε;

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§137Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι οὐδέποτε ἠσθάνθην τοσαύτην ἀγανάκτησιν ἀπὸ ὅσην ἠσθάνθην σήμερον ἐξ ὅσων ἤκουσα. Διότι ἀληθῶς οὐδέποτε περιέμενον τοιαῦτα πράγματα. Διότι ἐκόμισαν μίαν ἐπιστολὴν ἐδῶ εἰς τὴν ὁποίαν κάποιος Μουσουλμᾶνος συνάδελφος μεταβὰς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἔλαβεν ὁδηγίας περὶ τῆς στάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τὰς ὁδηγίας ταύτας μετεβίβασε εἰς ἕτερον συνάδελφον του ἐδῶ. Δὲν βλέπω πρὸς ποῖον σκοπὸν τὴν ἔφερεν ἐδῶ ὁ κ. συνάδελφος. Ἐφαντάσθη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιρρεασθῇ οὕτως ἢ ἄλλως ἡ Συνέλευσις ἐκ τοῦ ὅτι εἷς ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἔδωσε τὴν γνώμην του ἐνταῦθα; Θὰ ἦτο πολὺ μικρά, πολὺ ταπεινὴ ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ ἡμῶν ὁ κ. συνάδελφος ὁ ἀναγνώσας μίαν τοιαύτην ἐπιστολήν, ἀκόμη δὲ χειροτέρα περὶ τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ταῦτα λεγόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀκουόμενα ἔξω, ἀφίνουν ὄχι ὀλίγον, ὄχι πολὺ πάντως κἄποιαν ἀμφιβολίαν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ συνενοῆται καὶ νὰ ὑποστηρίζεται ἐκ Κωνσταντινουπόλεως. Τὸ ἀρνοῦμαι καὶ θὰ ἤθελον καὶ ὁ κ. ἐκ Πέλλης συνάδελφος νὰ μὴ τὸ ἔλεγεν. Δι’ αὐτὸ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ἕν ἔγγραφον τοιοῦτον καὶ ἐκφράζω βαθυτάτην τὴν λύπην μου, διότι εὑρέθη εἷς πληρεξούσιος ἐκ τῶν νέων νὰ ἀναγνώσῃ τοιοῦτον ἔγγραφον καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε πρῶτος νὰ εἶχε μετανοήσει.

§138Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§139ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις αὐτή, κ. Πρόεδρε, πλέον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων ἀφορώντων τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως 1921–1922 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατατεθειμένου προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως ταύτης». Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά. Νὰ διακόψωμεν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ Συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 6.40′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 6.50′ μ.μ.)

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνιστῶ εἰς τὰ θεωρεῖα νὰ ἀποφύγουν πᾶσαν ἀνάμιξιν εἰς τὰ ἔργα τὰ ἰδικά μας, ἄλλως θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ τὰ ἐκκενώσω ἀμέσως. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§144Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπῆρξα, κύριοι, ἀντιπολιτευόμενος τοῦ κ. Βενιζέλου καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν αὐτὸς διεκυβέρνησεν τὴν Ἑλλάδα, κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχήν, διότι διεφώνουν πρὸς αὐτὸν ῥιζικῶς ὡς πρὸς τὴν καθόλου ἐσωτερικὴν πολιτικήν του, μάλιστα δὲ ὡς πρὸς τὴν δημοσιονομικὴν καὶ οἰκονομικὴν πολιτικήν, περὶ τῆς ὁποίας εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐξώθει τὴν Ἑλλάδα κατὰ κρημνόν. Ὁμολογῶ δέ, κύριοι, ὅτι πάντες οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κρήτης πολιτικοῦ τότε, ἐὰν διεφωνοῦμεν πρὸς ἀλλήλους ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Βενιζέλου, εἰς τοῦτο πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι δηλαδὴ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν αὐτὸς εἶχεν ἀποτύχει καὶ ὅτι ἡ παραμονή του ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐξώθει τὸν τόπον εἰς οἰκονομικὴν καταστροφήν. Διὰ τοῦτο ἐπεθυμοῦμεν τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεώς του, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι πᾶσα διάδοχος Κυβέρνησις θὰ κατώρθου νὰ προβῇ εἰς περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ὅπως προλάβῃ τὸν ἐπικρεμάμενον εἰς ἡμᾶς κίνδυνον. Καὶ κατωρθώθη μετὰ πολυετεῖς ἀγῶνας νὰ καταψηφισθῇ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁ κ. Βενιζέλος, καὶ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν πληρεξούσιος, τὸν ὁποῖον πάντες ἡμεῖς εὑρισκόμενοι ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, περιεβάλομεν διὰ τῆς πλήρους ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι αὕτη θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπουλώσῃ ὅλας τὰς πληγάς, τὰς ὁποίας ἤνοιξε εἰς τὸ πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν σῶμα ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βενιζέλου. Ἤδη, κύριοι, κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν πληρεξουσίου, ἴσως διότι ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ περισπᾶται περὶ ἄλλα ζητήματα, δὲν ἠξίωσε τῆς δεούσης προσοχῆς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν. Ἐξηκολούθησεν ἐφαρμόζουσα τὸν προϋπολογισμὸν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐξηκολούθησε ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ὑπερθεματίζουσα τὴν τάσιν καὶ ῥοπὴν ἐκεῖ πρὸς διασπάθισιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Τουλάχιστον δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν δέουσαν φειδὼ περὶ τὴν διαχείρισιν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἠναγκάσθην πρὸ ἔτους καὶ πλέον παρερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο νὰ ποιήσωμαι λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ὡμίλησα διὰ μακρῶν ἐκθέτων εἰς ὁποίαν οἰκτρὰν κατάστασιν παρέλαβεν ἡ μετανοεμβριανὴ Κυβέρνησις τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Χώρας καὶ ὑπεδείκνυον εἰς αὐτὴν ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν. Παρεκάλουν δὲ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀκριβῆ ἔκθεσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, συγχρόνως δὲ νὰ προσκομίσῃ εἰς αὐτὴν καὶ ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐνόμιζεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν ἔκτοτε ἐπικείμενον εἰς ἡμᾶς οἰκονομικὸν ὄλεθρον. Ἀλλὰ πλήρης αἰσιοδοξία ὑπῆρχε τότε. Ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκαυχᾶτο ὅτι τὰ Ταμεῖα ἦσαν πλήρη καὶ ἑπομένως δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς φόβος, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐγένετο μεγάλη, προσκτᾶται τώρα χώρας πλουσιωτάτας καὶ γονιμωτάτας, ὁ πλοῦτος δὲ αὐτῶν θὰ ἐπαρκέσῃ οὐ μόνον τὰ ἐλλείμματα νὰ καλύψωμεν, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ μεγάλα καὶ ὀγκώδη βάρη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις μᾶς εἶχεν κληρονομήσει. Καὶ παρασυρομένη ἀπὸ τὴν αἰσιοδοξίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφρόντισε νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὄχι ἐγκαίρως, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλοὺς μῆνας τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον εἶχε καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1920 εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν χρῆσιν 1921–1922. Ὅθεν ἐσκέφθη ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐξουσίαν ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμόζουσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1920–1921 τὸν ὁποῖον εἶχε ψηφίσει ἡ Βουλὴ τῆς 31 Μαΐου τῇ εἰσηγήσει τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον προϋπολογισμὸν πάντες κατεκρίναμεν ὑποστηρίζοντες ὅτι καθιέρου οὗτος σπατάλην μεγάλην, ἄνευ δὲ περικοπῆς αὐτῆς ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωμεν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως. Ἐν τούτοις ἔλαβε τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1920–1921 νὰ ἐξακολουθήσῃ οὐ μόνον ἐφαρμόζουσα αὐτόν, ἀλλὰ καὶ διὰ διαταγμάτων νὰ λαμβάνῃ πιστώσεις καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς εἴσπραξιν ἐσόδων. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι; Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1920–1921 ἀνέγραφεν ἔσοδα 517 ἑκατομμύρια καὶ ἔξοδα 825. Κύριοι, ὁμιλῶ περὶ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ ἔκτακτος προϋπολογισμὸς ὢν πολεμικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς οὐδένα ἔλεγχον. Ἐκεῖ δαπανῶνται δισεκατομμύρια καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναμείνωμεν εἰς τὸ μέλλον τὴν ἐξέλεγξιν αὐτοῦ. Λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1920 καὶ 1921 μὲ ὅλας τὰς ἀναπληρωματικὰς καὶ ἐκτάκτους πιστώσεις, τὰς ὁποίας εἰς βάρος αὐτοῦ ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀνῆλθεν εἰς 852 ἑκατομμύρια. Μέχρι δὲ ποίου ποσοῦ ἀνεβίβασε τὰ ἔξοδα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἐφαρμόζουσα τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος; Ἀνεβίβασε τὰ μὲν ἔσοδα εἰς 715 ἑκατομμύρια, ὀφειλομένης τῆς αὐξήσεως αὐτῆς ἰδίως εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν, τὰ δὲ ἔξοδα ἀνεβίβασε εἰς 1379 ἑκατομμύρια. Δηλαδὴ ὑπερέβη τὰ ἔξοδα τοῦ 1920–1921 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς σπατάλης τοῦ κ. Βενιζέλου κατὰ 547 περίπου ἑκατομμύρια. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ. Ἀφοῦ δὲν ἐπήρκουν τὰ ἔσοδα ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθοῦν ἔκτακτα ἔξοδα καὶ τοιαῦτα εὑρίσκοντο ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅπου ὑπῆρχον ἐναποτεθειμέναι πολλαὶ χιλιάδες αὐτῶν εἰς τραπεζογραμμάτια φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρώην Διοικητοῦ αὐτῆς. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ προσέφυγε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὥστε τελευταῖον ἠναγκάσθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ ὅτι ἐδέησε νὰ ἀποστραγγισθῶσι καὶ αὐτὰ τὰ διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐξ 800 ἑκατομμυρίων νὰ περιορισθῇ εἰς 250 ἑκατομμύρια ἕνεκα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε παρ’ αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κοινωνία, κύριοι, ἤρχισε νὰ ἀνησυχῇ δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι ἡ κατάστασις αὐτὴ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἐπιδρᾷ σπουδαίως καὶ ἐπὶ τῆς ὅλης Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἐδόθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἄδεια συνομολογήσεως μεγάλου ἐξωτερικοῦ δανείου, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπήρχετο βελτίωσις καὶ εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά.

§145Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ «συνεπείᾳ», ποῦ τὸ εἶπεν ἡ Κυβέρνησις;

§146Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδημοσιεύθη ἕν ἀνακοινωθὲν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐδόθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἄδεια νὰ συνομολογήσωμεν μέγα δάνειον.

§147Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι μέγα δάνειον. Δάνειον.

§148Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. 15 ἑκατομμύρια λιρῶν ἀπέναντι τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος τῆς καταβολῆς ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τοῦ 1918 ἀνερχόμενον εἰς 5½ ἑκατομμύρια λίρας. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται......

§149Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀπαντήσατε εἰς τὸ ἐρώτημά μου. Εἴπατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὸ δημοσίευμα αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλεγεν, ὅτι ἐδόθη ἡ ἄδεια συνομολογήσεως δανείου συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπήρχετο ἡ βελτίωσις εἰς τὰ οἰκονομικά.

§150Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον ὅτι συνεπείᾳ τοῦ δημοσιεύματος ἀνεθάρρησεν ἡ κοινὴ γνώμη.

§151Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοῦτο εἶναι ἄλλο πρᾶγμα δὲν εἴπατε τοῦτο πρίν.

§152Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδίως ἡ μακρὰ παραμονὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν Λονδίνῳ ἐξηγεῖτο πάντοτε ὅτι εἶχε τὸν σκοπὸν τοῦτον τῆς ἐπιτυχίας χορηγήσεως τοῦ δανείου. Πολλάκις μάλιστα ἐδημοσιεύθησαν τηλεγραφήματα καὶ εἰδήσεις ὅτι τοῦτο εἶχε τελειώσει καὶ ὑπελείποντο λεπτομέρειαί τινες. Ἐπανῆλθεν ἐπὶ τέλους ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξηγέρθη καὶ ἐν παραζάλῃ εὑρισκόμενος προσέτρεξε εἰς τὰ προχειρότερα μέτρα πρὸς θεραπείαν, τὸ προχειρότερον δ’ ἦτο ἡ αὔξησις τῶν δασμῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸν μακρὸν αὐτοῦ βίον ὡς ἀντιπολιτευόμενος ὁσάκις ἐλάμβανε τὸν λόγον περὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἕν εἶχε νὰ λέγῃ ὅτι οἱ εἰσαγωγικοὶ δασμοὶ ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ αὐξηθῶσι, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ ἐλαττωθῶσι, διότι ἔλεγεν ὅτι οἱ Τελωνειακοὶ δασμοὶ δὲν ἔχουσι ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ καταστρέφωσι τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ὅταν μάλιστα εἶχον εἰσαγάγει νομοσχέδιον, ἵνα προστατεύσω τὴν βιομηχανίαν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀναπτυχθῆ πρότερον λόγῳ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἕνεκα ὅμως τῆς ἐπελθούσης ἰσοτιμίας εὑρέθη εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐργασίαν, τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀπεδέχετο τὴν αὔξησιν τῶν δασμῶν. Ἐνῷ λοιπὸν τότε καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τοῦ ὁποίου μὲ συνδέει φιλία μακρά, ὁσάκις συναντόμεθα εἰς τὰς Πάτρας καὶ ἐζήτει ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐξοικονομήσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους νὰ προσφύγῃ εἰς προχειρότερον μέσον εἰς αὔξησιν τῶν δασμῶν κατὰ 5 ἤ 10%, τὸν ἤκτηρεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ ἔλεγεν ἕως πότε αὐτὸς ὁ κομπογιανισμὸς θὰ διοικῇ τὴν Ἑλλάδα; Τώρα ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργός καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν προβαίνει εἰς αὐξήσεις τετραπλασίας· διότι ὅταν λέγει ὅτι θὰ δέχωνται τὴν χαρτίνην δραχμὴν εἰς τὸ τέταρτον τῆς ἀξίας της, τὶ ἄλλο σημαίνει τοῦτο, αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον πρόχειρον μέσον εἰς τὸ ὁποῖον κατέφυγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τὸ δεύτερον εἶναι ἡ διχοτόμησις τῶν χαρτονομισμάτων, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησε νὰ μοιράσῃ τὸ Κράτος, νὰ μοιράσῃ καὶ τὰ κομποδέματα τῶν πεσόντων, τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, τῶν χηρῶν, καὶ τῶν ὀρφανῶν.

§153Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τίνος εἴδους μοίρασμα εἶναι;

§154Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μοίρασμα διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν ὅτι θὰ περιορισθῇ ἡ κυκλοφορία τῶν Τραπεζογραμματίων, θὰ βελτιωθῇ ἡ ἀξία τῆς δραχμῆς, καὶ τὸ συνάλλαγμα θὰ βελτιωθῇ, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον συνέβη, τὰ πάντα ὑπερετιμήθησαν, τὸ συνάλλαγμα ὑπερετιμήθη, καὶ ἠναγκάσθη αὐτὸ τὸ συνδικάτο τῶν Τραπεζῶν προχθὲς νὰ ὑπερτιμήσῃ τὴν λίραν ἀπὸ 99 εἰς 105. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ὑπερτίμησις, θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐξανομένη. Ὅταν παραδεχθῆτε ὅτι δεκάδες ἑκατομμυρίων, ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων Τραπεζογραμματίων εὑρίσκονται ἐν τῇ ξένῃ, εἰς τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, εἰς τὴν Ρουμανίαν, εἰς τὴν Βουλγαρίαν, διότι τὸ νόμισμα ἡμῶν ἐθεωρεῖτο ὑγιὲς νόμισμα, συνεπείᾳ δὲ τῆς μεγάλης εἰσαγωγῆς τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία ὑπάρχουν ἐκεῖ δεκάδες ἑκατομμυρίων, ἴσως καὶ ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων, ὅλα αὐτὰ θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα διχοτομηθῶσι καὶ δὲν θὰ ἐξέλθωσι, ἀντ’ αὐτῶν θὰ ἐξέλθῃ τὸ ἀνάλογον συνάλλαγμα. Καὶ τὸ τρίτον προχειρότερον μέσον ἦτο ὕστερον ἀπὸ 17 μῆνας νὰ μᾶς ὑποβάλῃ αὐτὸν τὸν περίφημον προϋπολογισμὸν κατὰ τὸν ὁποῖον ὁμολογεῖ ὅτι ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ δαπάναι τοῦ προϋπολογισμοῦ 1920–1921 τοὐναντίον ἔχομεν αὔξησιν αὐτῶν, αὔξησιν μέχρι τοῦ ἀνηκούστου ποσοῦ τῶν δραχ. 1.400.000.000. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὅταν ἐπὶ Βενιζέλου ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον προϋπολογισμὸς μὲ 700.000.000 δαπάνας, ὅλοι διερρήξαμεν τὰ ἱμάτιά μας. Τώρα λοιπὸν ὑπερέβημεν τὰ 1000 ἑκατομμύρια καὶ ἐφθάσαμεν τὰ 1400. Καὶ συνεπείᾳ τῶν μεγάλων δαπανῶν μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιβάρυνσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὴν ράχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ καταβάλῃ 700 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον μᾶς παρουσιάζει ἔλλειμμα. Ὄλοι ἐμείναμεν ἐμβρόντητοι καὶ περιμένομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς ὑποδείξῃ, τὶ θὰ γίνῃ, ἐπὶ τέλους πῶς θὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, διότι αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν, θὰ παραμείνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Κύριοι, πάντες ἀνεμένομεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συμφώνως μὲ τὸν προϋπολογισμόν του θὰ ἐλάμβανε καὶ ἄλλα νομοθετικὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετώπιζεν αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχει ἕτοιμα τὰ νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων θὰ καλύψῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος καὶ ὅτι θὰ τὰ ὑπέβαλλεν ἐντὸς τῶν ἡμερῶν τούτων. Ἀλλ’ ἔκτοτε παρῆλθον 40 περίπου ἡμέραι καὶ αὐτὰ τὰ νομοθετικὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετώπιζε τὸ ἔλλειμμα, ἀκόμη δὲν εἶδον τὸ φῶς. Τὰ νομοθετικὰ μέτρα εἶναι βεβαίως αἱ φορολογικαὶ αὐξήσεις. Ὅτε, κύριοι, εἶχον τὴν τιμὴν μετ’ ἄλλων συναδέλφων νὰ ἐπισκεφθῶμεν πρό τινος χρόνου πρὸ τῆς ἐπανόδου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας περὶ τῆς καθόλου καταστάσεως, καὶ ἰδίως τῆς οἰκονομικῆς, νὰ ἐρωτήσωμεν δὲ τὶ σκέπτεται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτήν, καὶ πῶς σκέπτεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ μέγα Ἐθνικὸν ζήτημα.....

§155Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ μόνον ἐζητήσατε;

§156Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχει ἕτοιμα μέτρα οἰκονομικά, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν εὐθὺς ὡς ἔλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ εἶπεν μάλιστα ὅτι πρόκειται περὶ νέων βαρῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης συνάδελφος καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ συστήσωσι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ προβῇ εἰς δαπάνας, πρὶν προβῇ εἰς οἰκονομίας. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀγανακτήσας ἐπὶ τῷ ἀκούσματι.....

§157Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι δά.

§158Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπεν· κύριοι, μὴ ὁμιλῆτε περὶ οἰκονομιῶν. Οἰκονομίαι δὲν ἐπιτρέπονται.

§159Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε. Δὲν εἶπον ὅτι οἰκονομίαι δὲν ἐπιτρέπονται. Μὴ λέγετε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον. Ἦσαν καὶ ἄλλοι παρόντες.

§160Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὐναντίον, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἐπιβάλλεται καὶ αὔξησις δαπανῶν.

§161Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀποκαταστήσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσίν των ὡς ἐγὼ τὰ ἀντελήφθην. Πράγματι, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡμίλησε περὶ νέων φόρων, ἔλαβον τὸ θάρρος νὰ τὸν ἐρωτήσω· δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ γίνῃ περικοπὴ τῶν δαπανῶν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν· μὴ ὁμιλῆτε περὶ περικοπῆς δαπανῶν.

§162Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως.

§163Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁμολογῶ ὅτι τότε δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω τὸ βάθος τῆς σκέψεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· διότι διηπόρουν πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κατ’ ἐξοχὴν φειδωλὸς καὶ προσπαθῶν νὰ περιστείλῃ ὅσον εἰ δυνατὸν τὴν σπατάλην καὶ τὰ περιττὰ ἔξοδα, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλῇ περὶ μὴ περικοπῆς δαπανῶν. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ 1921–1922, τότε ἀντελήφθην τὶ πράγματι ἠνόει· διότι ὡμολόγησε ὅτι ἐπρόκειτο περὶ 1100 κενῶν θέσεων ὑπαλλήλων. Καὶ τότε συνεπέρανα ὅτι ὅταν ὡμίλησε περὶ περικοπῶν, αὐτὸ εἶχεν ἐν νῷ καὶ ἔλεγεν· τὶ περικοπὰς νὰ κάμω πλειοτέρας, ὅταν ἐγὼ ἔχω 1100 θέσεις κενὰς τὰς ὁποίας δὲν συμπληρώνω; Τοιαύτην ἐξήγησιν τοὐλάχιστον ἐγὼ δίδω εἰς τὴν φράσιν ἐκείνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅταν μοὶ ἔλεγε, μὴ ὁμιλῆτε περὶ περικοπῆς δαπανῶν. Τὸν δικαιολογῶ ὅσον ἀφορᾷ ἀκριβῶς τὸ θέμα αὐτὸ τῶν κενῶν θέσεων. Περὶ τοῦ ἄν εἶναι δυναταὶ ἄλλαι περικοπαὶ θὰ ὁμιλήσω βραδύτερον.

§164Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὐναντίον, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔξοδα. Οὕτω πως ἠνόησα ἐγώ.

§165Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἔκαμε τὴν ἐξήγησιν καὶ ὡμίλησε περὶ τῶν κενῶν θέσεων. Ὑποθέτω ὅτι αὐτὸ ἠνόει ὁ κ. Ὑπουργός.

§166Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονοικῶν). Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε. Κατηγορεῖτε ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν διὰ πράγματα λεχθέντα μεταξὺ μας.

§167Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐτέθη ὅρος παρ’ ὑμῶν ὅτι θὰ μᾶς εἴπητε πράγματα ἀνακοινώσιμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι δυνάμεθα νὰ τὰ ἀνακοινώσωμεν.

§168Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κατηγόρησα κανένα διότι ἐλέχθησαν πράγματα τὰ ὁποῖα εἶπον κατ’ ἰδίαν. Πολλοῦ γε καὶ δή. Ἀπ’ ἐναντίας εἶμαι πολὺ εὐτυχής. Θέλω μόνον νὰ συμπληρώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος Ἀττικῆς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ. Πράγματι μοὶ εἴπατε τότε· ἐλάβατε τὰ μέτρα τὰ οἰκονομικά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἀντικρύσωμεν τὰς περιστάσεις; Σᾶς εἶπον μάλιστα. Σᾶς ὑπηνύχθην χωρὶς νὰ ἀναφέρω ὡρισμένως ὅτι νέα βάρη θὰ προστεθῶσι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τότε ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀργυρόπουλος μοὶ εἶπεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε πρὸ ὀλίγου. Καὶ πράγματι ἐγὼ ἀπήντησα· μὴ ὁμιλῆτε ἐπὶ τοῦ παρόντος περὶ περικοπῶν· διότι αἱ περικοπαί, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γίνουν ἐκ τοῦ προχείρου—τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω καὶ τοῦτο θέλω νὰ συμπληρώσω—αἱ περικοπαί αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γίνουν ἄνευ ἀναζυμώσεως καὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν, τίποτε ἄλλο δὲν θὰ κάμουν παρὰ νὰ φέρουν τὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Τοῦτο εἶπον τότε. Τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα.

§169Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅσοι δέ, κύριοι, εἶχον τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ὑπενυττόμενον οἰκονομίας, ὅτε εἰσηγεῖτο τὸν παρόντα Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν, αὐτοὶ βεβαίως θὰ ὁμολογήσωσιν ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν πλάνην των, διότι οὐδεμίαν οἰκονομίαν φέρει, οὐδένα περιορισμὸν ἐξόδων, τοὐναντίον φέρει αὐξήσεις σπουδαίας. Ἔχομεν κύριοι, αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐξόδων διὰ τοῦ τοκοχρεωλυσίου, τοῦ περιφήμου αὐτοῦ δανείου, τοῦ ἀναγκαστικοῦ. Κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ χρεωλύσιον αὐτὸ θὰ ἀνέλθῃ εἰς 152 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναβιβάσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἰς 1552 ἑκατομμύρια. Πλὴν τούτων ἐψηφίσθη ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁ νόμος περὶ αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν μισθῶν. Καὶ δὲν ὑπέβαλε μὲν εἰς τὴν Βουλὴν οὐδὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, οὐδὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πίνακα ἐμφαίνοντα κατὰ πόσον θὰ αὐξήσουν τὰ σχετικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἐγὼ ὅμως δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, κύριοι, ὅτι θὰ αὐξήσουν τοὐλάχιστον κατὰ 9.000.000, τὰ ὁποῖα προστιθέμενα εἰς τὰ 152.000.000 θὰ ἀναβιβάσωσι τὴν περαιτέρω αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους εἰς 161 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ αὔξησις. Τὸ παράδειγμα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἠκολούθησαν καὶ ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ συνταξιοῦχοι, οἱ ἀνάπηροι πολέμου καὶ ἔχουσιν ὑποβληθῆ ἤδη σχετικὰ νομοσχέδια. Ὑπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ πόσον θὰ αὐξήσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ὅταν ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ψηφισθῶσι καὶ γίνωσι νόμοι τοῦ Κράτους; Ἔχομεν τὰς ἀποζημιώσεις τῶν παθόντων ὑπὸ τὸ πρώην καθεστώς, αἱ ὁποῖαι φθάνουν εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια. Εὐτυχεῖς δὲ θὰ εἴμεθα, κύριοι, ἐὰν ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν διαφόρων μισθῶν καὶ συντάξεων καὶ ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, περιορισθῇ. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλην αὔξησιν, ἐκ τοῦ συναλλάγματος, κύριοι. Ἐὰν εἴχομεν συναλλαγματικὴν διαφορὰν διὰ τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος 150 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, θὰ ἔχωμεν νῦν τὸ διπλάσιον. Διατί; Διότι τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένετο προμήθεια, τοῦ συναλλάγματος τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλυσίων ἡμῶν τῶν εἰς χρυσὸν πρὸς 10 δραχμὰς τὴν λίραν κατὰ μέσον ὅρον. Ἀλλ’ ἤδη ἡ λίρα ὡς σᾶς εἶπον ἔφθασε τὰς 105 δραχ. εἰς τὸ Κονσόρτιουμ, ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ἀγορᾷ 125 καὶ 130 δραχμάς. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἐὰν θὰ εἴχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμοζομένη ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ σταθῶμεν καὶ ἐκεῖ ὅπου εὑρισκόμεθα σήμερον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐὰν σταθῶμεν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην συναλλάγματος διὰ τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλωμεν διπλάσιον ποσὸν ἐκείνου τὸ ὁποῖον κατεβάλομεν τὸ παρελθὸν ἔτος.

§170Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐπηγγέλθην καμμίαν οἰκονομίαν.

§171Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπηνύχθητε.

§172Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδὲ ὑπηνύχθην.

§173Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Τὰ ἔξοδα λοιπὸν ἡμῶν τότε θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 1800 ἑκατομμύρια. Θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα δὲ ἀπέναντι τῶν ἐσόδων τῶν σημερινῶν περὶ τὰ 1000 ἑκατομμύρια. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν μᾶς ἔφερεν ἀκόμη τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐκαλύπτετο τὸ ἔλλειμμα τῶν 600 ἑκατομμυρίων. Ἐνῷ ἐξακολουθεῖ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ νὰ αὐξάνῃ καὶ νὰ πληθύνεται, αὐτὸς σκέπτεται ἄν πρέπῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰ μέτρα τὰ φορολογικά.

§174Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν σκέπτομαι αὐτό.

§175Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε τὶ ἐσκέφθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Νὰ λάβῃ καὶ πάλιν carta bianca διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν Οἰκονομικῶν, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1922–1923, ἐνῷ εἶχε καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν ἤδη ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου 1921. Ἔρχεται καὶ λέγει ὅτι, ὅ,τι ἔγινε πέρυσι ἄς ἐπαναληφθῇ καὶ ἐφέτος. Δώσατέ μοι τὴν ἄδειαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νῦν μόλις ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1921–1922 νὰ ἐξακολουθήσω ἐφαρμόζων αὐτὸν ὡς πρὸς τὰς δαπάνας καὶ τὰ ἔσοδα καὶ διὰ τὸ ἔτος 1922–1923. Καὶ νομίζει ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ ἔχῃ τὴν ἀφέλειαν ὕστερα ἀπὸ τὴν πικράν, πικροτάτην πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ δώσῃ σήμερον τὴν ἐξουσίαν. Κύριοι, νομίζω ὅτι τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Εἶναι καιρὸς νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας. Νὰ ἐξαρθῶμεν ὑπεράνω παντὸς πάθους καὶ νὰ σκεφθῶμεν ὡς Ἕλληνες πῶς δυνάμεθα νὰ σώσωμεν τὸν τόπον οἰκονομικῶς. Νὰ ἀνταποκριθῶμεν δὲ καὶ εἰς τὰς μεγάλας ἐθνικὰς ἡμῶν ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχομεν, διὰ τὸ μέγα ἡμῶν ἔργον. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν οἱωνεὶ κρατοῦσα ἑαυτὴν εἰς ἀπαγόρευσιν, νὰ δώσῃ τοιαύτην ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαχειρισθῇ ἄνευ προϋπολογισμοῦ ἐν ἀγνοίᾳ της χιλιάδες ἑκατομμύρια. Εἶναι καιρὸς, κύριοι, ἀφ’ οὗ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ εἰλικρινῶς πῶς ἐννοεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτήν, αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν χάος; ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αὐτὴ νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ ὑποδείξῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκόν της, νὰ ἔλθῃ δὲ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτὴν ὅτι ἄν δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὴν ὅπως πρέπει, νὰ κάμῃ τόπον εἰς ἄλλους. Κύριοι, ἀνάγκη πᾶσα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρὶν ἤ λάβῃ οἱανδήποτε ἀπόφασιν νὰ ἐξετάσῃ καλῶς τὰ αἴτια τὰ παραγωγὰ αὐτῆς τῆς καταστάσεως καὶ νὰ σκεφθῇ ἀκολούθως πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἐξ αὐτῆς. Τὸ ἔργον τοῦτο, ἤ τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀφοῦ αὐτὸς δὲν τὸ ἐξεπλήρωσε ἀναλαμβάνω ἐγὼ νὰ τὸ ἀνορθώσω. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἀπὸ 264 ἑκατομμύρια ἔξοδα τακτικὰ τὰ ὁποῖα εἴχομεν, κύριοι, ὄχι τὰ 109 ὅτε ἐγὼ ἐν τῇ Μικρᾷ Ἑλλάδι εἰσῆγον προϋπολογισμὸν 140 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν νέαν μεγάλην Ἑλλάδα τῷ 1915 εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς μὲ ἔξοδα 264 ἑκατομμύρια. Τὰ ἔσοδα ἦσαν 231 ἑκατομμύρια. Καὶ τότε, κύριοι, εἴχομεν ἐξαναστῆ κατὰ τῶν ἐξόδων. Καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας κ. συνάδελφος καὶ ὁ μακαρίτης Δημητρακόπουλος οἰκτείροντες διεμαρτυρήθημεν διὰ τὴν σπατάλην τὴν ὁποίαν παρουσίαζεν ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος κατὰ 264 ἑκατομμύρια ὁ ὁποῖος ἄφινε ἔλλειμμα μόλις 33 ἑκατομμύρια, καὶ τώρα θέλετε, κύριοι, ἡμεῖς ἄν ὄχι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μένωμεν ἀπαθεῖς ὅταν μᾶς παρουσιάζουν προϋπολογισμὸν μὲ ἔξοδα ὄχι 264, ἀλλὰ 1339 ἑκατομμύρια, καὶ ἡμεῖς ἀποδεικνύομεν ὅτι αὐτὰ θὰ ἀνέλθουν εἰς 1850 ἑκατομμύρια καὶ νὰ μὴ ἐξετάσωμεν πῶς ἐδημιουργήθη ἡ κατάστασις αὐτή; Τοῦτο, κύριοι, θὰ ἐννοήσετε πάντες ἄν θελήσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν προϋπολογισμῶν συγκρίνοντες αὐτοὺς ἐν κεφαλαίῳ καὶ κατὰ Ὑπουργεῖα καὶ κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1921 καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1915 ὅστις ἔχει νὰ μᾶς διδάξῃ πολλὰ καὶ θὰ μᾶς ὑποδείξῃ ὁποῖαι μεγάλαι οἰκονομίαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι. Τῷ 1915, κύριοι, εἴχομεν ἔσοδα 225 ἑκατομμύρια. (ἀναγινώσκει).

§176Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Κατόπιν τοῦ τελευταίου νόμου περὶ αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν ἀποδοχῶν θὰ αὐξηθοῦν κατὰ 18 ἀκόμη ἑκατομμύρια.

§177Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα. Θὰ εἰσέλθωμεν τώρα εἰς τὸ 1915 ἀρχόμενος ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Τῷ 1915, κύριοι, τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἦτο ἄγνωστον. Τότε ὑπῆρχε γραφεῖον Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ ὁποίου αἱ δαπάναι ἀνήρχοντο εἰς 15 χιλιάδες δραχ. καὶ διεμαρτυρήθημεν διὰ τὴν σπατάλην. Ὑπὸ τοῦ κ. Βενιζέλου ἱδρύθη τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ ὁποίου αἱ δαπάναι ἀνῆλθον εἰς 250.000. Καὶ ὅλοι διεμαρτυρήθημεν καὶ ἐθεωροῦμεν περιττὴν τὴν δαπάνην, διότι ἐξεύρωμεν ὅτι δὲν εἶχε ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα. Καὶ ὅλοι ἀνεμένομεν μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου τὴν κατάργησιν τοῦ γραφείου αὐτοῦ. Ἐν τούτοις, κύριοι, παρέμεινε, καὶ ἀντὶ 250.000 δραχμῶν ὅσα ἐδαπανῶντο ἄλλοτε, ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου, ἀνῆλθον νῦν εἰς 350.000 δραχμῶν· ηὐξήθησαν κατὰ 100.000 δραχμῶν.

§178Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πόσα ἐδαπανῶντο ἄλλοτε;

§179Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἅλλοτε ὑπῆρχε μόνον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ γραφεῖον διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανῶντο 12–14 χιλιάδες. Ἤδη ἐδημιουργήθη τὸ πρῶτον ἐπὶ Βενιζέλου τὸ πολιτικὸν γραφεῖον, αὐτὸ συνεχίζεται μὲ αὔξησιν 100.000 δραχμῶν.

§180Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δικαιολογεῖται αὐτὴ ἡ αὔξησις;

§181Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀνεγράφη πίστωσις δι’ αὐτοκίνητα 60.000 δραχμὰς, ἀλλὰ εἶναι καὶ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ. Εἰς τὴν Κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὸ 1915 εἶχον καὶ ὑπηρεσίας τινάς, ὡς τὴν τῶν δημοσίων κτημάτων τοῦ Θεσσαλικοῦ Ταμείου, τὴν Γεωμετρικὴν ὑπηρεσίαν αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ἀπεσπάσθησαν ἐξ αὐτοῦ καὶ ὑπήχθησαν μετὰ τοῦ προσωπικοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ εἰς τὸ τῆς Γεωργίας, μολονότι εἴχομεν τόσας ἄλλας ὑπηρεσίας, τότε ἀπησχολοῦντο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὅλον 230 ὑπάλληλοι, ἐδαπανῶντο δὲ δι’ αὐτοὺς 543 χιλιάδες, μολονότι δὲ ἀπεσπάσθησαν ὅλοι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι ἀνῆλθεν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ 230 εἰς 383, αἱ δὲ δαπάναι ἀνῆλθον τὸ μὲν 1920–1921 εἰς 1.023.000 τὸ δὲ 1922 εἰς 1.971.000 δηλαδὴ εἰς 2 ἑκατομμύρια. Κύριοι, τὸ μόνον κεφάλαιον τὸ ὁποῖον δὲν ηὐξήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἶνε τὸ κεφάλαιον τῶν συντάξεων. Εἰς αὐτὸ ἐν ᾧ τὸ 1920–1921 εἴχομεν δαπάνας 22 ἑκατομμυρίων τὸ 1921–1922 ἡ δαπάνη αὕτη κατῆλθεν εἰς 12.000.000. Δὲν πρόκειται περὶ οἰκονομίας, ἀλλὰ περὶ μεταθέσεως πιστώσεων ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου εἰς ἄλλα ὅπως γίνεται κατάδηλον ἐκ τοῦ ὅλου Προϋπολογισμοῦ. Ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἀνάκλησιν ἐκ τῆς ἀποτάξεως καὶ τῆς ἀποτάξεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῆς Χωροφυλακῆς, καὶ τῶν ὑπαλλήλων διὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δοθῶσι ἀποζημιώσεις ἀπὸ τοῦ 1917 μέχρι τοῦ 1919 τοιαῦται ὥστε ἀπητήθησαν διὰ μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 11.000.000 διὰ τὸ τῶν Ναυτικῶν 4.000.000 καὶ 6.600.000 διὰ τὴν Χωροφυλακήν· καὶ προκειμένου μὲν περὶ τῆς Χωροφυλακῆς ἀναγράφεται κάτι τι διὰ τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ηὔξησε ἡ δαπάνη ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν κατώρθωσε νὰ ἀνεύρῃ τὰ σχετικά· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, βεβαίως θὰ εἶναι γενναία ἡ αὔξησις αὕτη ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπανόδου τῶν τοιούτων εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ Γενικὸν λογιστήριον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, κατὰ τὴν πρώτην ἀναδιοργάνωσιν ὑπ’ ἐμοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ 1909, ἀπησχολοῦντο 60 ὑπάλληλοι μὲ δαπάνην 120.000 δραχμῶν περίπου καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι οἱ διάφοροι συνάδελφοι μὲ κατηγόρουν ὡς σπάταλον διότι τόσαι δαπάναι ἐγένοντο. Μετ’ ἐμὲ ἀνεδιοργάνωσεν αὐτὸ ὁ κ. Κορομηλᾶς τὸ 1911 καὶ ηὔξησε τὸ προσωπικὸν εἰς 90 πρόσωπα, καὶ τὰς δαπάνας ἀναλόγως, οὕτως ὥστε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀπησχόλη 90 πρόσωπα μὲ δαπάνην 174,000 δραχμῶν. Ἔκτοτε, κύριοι, τὸ 1917 ἀνεδιοργανώθη ἐκ νέου καὶ τὸ προσωπικὸν ἀπὸ 90 ἔφθασεν εἰς 503. Τὸ δὲ περίεργον εἶναι, ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐπῆλθεν ἡ ἀναδιοργάνωσις αὐτὴ ἡ καταπληκτικὴ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἡ δαπάνη ἡ ἀνελθοῦσα τελευταίως ἀπὸ 174.000 εἰς τὰ 1920–1921 εἰς 1.935.000, ἐφέτος δὲ μὲ ὅλα τὰ κενὰ τὰ ὁποῖα ἄφησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς 3.505.000 καὶ ἐδέησεν, κύριοι, διὰ νὰ ἐξοικονομηθῇ ὅλον τὸ προσωπικόν, νὰ ἐνοικιασθῶσι ἀκόμη 9 οἰκίαι διὰ νὰ στεγασθῶσι ὅλοι αὐτοί.

§182Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδὲ εἷς ὑπάλληλος προσετέθη εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον καὶ οὐδεμίαν οἰκίαν ἐμίσθωσα ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν.

§183Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἀναγινώσκω τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα. (ἀναγινώσκει).

§184Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ ὑπολογισθεῖσαι τὸ 1920–1921 ὄχι ἀνελθοῦσαι.

§185Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅταν θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα ν’ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ηὔξησε τὸ προσωπικὸν ὅσον ἀνέφερον ἐγὼ καὶ νὰ καταθέσῃ ἐπίσημον κατάλογον τῶν ὑπαλλήλων μὲ διευθύνσεις τῶν ὀνομάτων των.

§186Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοὺς διώρισα ἐγώ;

§187Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἀνέχεσθε.

§188Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ τὰ διορθώσητε σεῖς αὔριον.

§189Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὸ 1915 τὸ Γενικὸν Λογιστήριον (ἀναγινώσκει)

§190Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε ἀπολογισμόν;

§191Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμόν...

§192Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε διατί δὲν λέγετε ὅτι προϋπελογίσθησαν.

§193Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ προϋπολογισμοῦ ὁμιλῶ. Λοιπόν, κύριοι, τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀπὸ 60 ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου καὶ τοὺς 90 ποῦ εἶχε ἐπὶ τοῦ Κορομηλᾶ ἀνῆλθον κατὰ τὸ 1917 εἰς 503, ἔκτοτε δὲ δὲν ἔχομεν οὔτε ἀπολογισμόν, διότι οἱ ἀπολογισμοὶ ἐσταμάτησαν ἀπὸ τοῦ 1912. Πρὶν εἴχομεν τοὐλάχιστον μηνιαίας καταστάσεις, ὅπου ἐδημοσιεύοντο «κουτσὰ στραβὰ» καὶ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἀρυσθῇ κάποιαν πληροφορίαν. Ἔκτοτε ὅμως οὔτε προσωρινὸς ἀπολογισμὸς συνετάχθη, οὔτε προϋπολογισμός, οὔτε ἰσολογισμός, ἐν ᾧ δὲ ἀνεμένομεν ὅλοι ἐλάττωσιν δαπανῶν τοὐναντίον ηὐξήθησαν αὗται εἰς τὸ δεκαπλάσιον.

§194Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μήπως εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ὀργανώσεως τὴν ὁποίαν ἔφεραν ἐδῶ οἱ Ἰταλοί;

§195Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δυστυχῶς μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μία φορὰ ἕνα πτηνὸν ἀπεφάσισε νὰ μιμηθῇ τὴν φωνὴν ἑνὸς ἄλλου πτηνοῦ καὶ ἔχασε καὶ τὴν ἰδικήν του. Ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον μᾶς ἄφησαν κληρονομίαν τότε, ἀλλὰ τὸν διεστρέψαμεν, ἐκάμαμεν ἰδικόν μας, οὕτως ὥστε σήμερον εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον νὰ εὕρῃ τις εὐκόλως, ὅ,τι ζητήσει εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Εἶναι τόσα γραφεῖα, ὥστε μὲ ὅλην τὴν ἀφοσίωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει κανεὶς καὶ μὲ ὅλην τὴν πεῖραν δυσκόλως δύναται νὰ ἐξεύρῃ ὅ,τι ζητήσει. Ἔπρεπε λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σπεύσῃ ἀμέσως εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, οὕτως ὥστε καὶ αἱ δαπάναι αὐτοῦ νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸ ἐλάχιστον. Εἶναι πλάνη, κύριοι, καὶ πλάνη οἰκτρὰ νὰ νομίζῃ τις, ὅτι μόνον διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐνήμερος ἡ ὑπηρεσία. Ἀκριβῶς τότε χωλαίνει ἡ ὑπηρεσία, διότι οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι ἐπαναπαύονται ὁ εἷς ἐπὶ τοῦ ἄλλου καὶ ὁ προϊστάμενος δὲν γνωρίζει σὲ ποιὸν ἀπὸ ὅλους νὰ ἀποτανθῇ. Ἀφ’ ὅτου ηὔξησε τὸ προσωπικὸν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καταπληκτικὸν ἔκτοτε χωλαίνει ἡ ὑπηρεσία πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐχώλαινεν ἄλλοτε. Εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον θὰ ἴδητε κολοσσιαίας δαπάνας διὰ τὴν κατ’ ἀποκοπὴν ἐκτύπωσιν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν ἐν ᾧ ἄλλοτε ἐπήρκουν ὀλίγαι χιλιάδες δραχμῶν. Δεδικαιολογημέναι κἄπως αἱ αὐξήσεις τῶν δαπανῶν εἰς τὰ ἑξῆς κεφάλαια: Ἐπὶ τῶν ταμείων τὸ προσωπικὸν ἐπίσης ἐδιπλασιάσθη, ἡ δὲ δαπάνη ἀπὸ 1.140.000 ἀνῆλθεν τὸ 1920 εἰς 9.000.000. Εἰς τὰ Τελωνεῖα ἐπολλαπλασιάσθη καὶ ἐν αὐτοῖς τὸ προσωπικὸν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1917.

§196Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον ἦσαν οἱ μισθοὶ τότε;

§197Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἐξηγήσω καὶ αὐτό, ἀλλ’ ὅταν σᾶς ἀναφέρω ὅτι τὸ προσωπικὸν αὐτῶν ὑπερδιπλασιάσθη ἐννοεῖται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως μισθῶν. Λοιπὸν αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ τῶν τελωνείων ηὔξησαν καὶ δὲν ηὔξησαν μόνον αἱ δαπάναι αὐταὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν. Ἔχομεν τὰ διάφορα ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα παρεισάγονται εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια. Ἔχομεν τὰς διαφόρους ἐπιτροπὰς, τὰ διάφορα συμβούλια, κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι λαμβάνουν ἀποζημιώσεις, καὶ ὅταν συνυπολογίσητε αὐτὰ θὰ ἴδητε ὅτι οἱ μισθοὶ εἶναι ἓν μέρος μόνον. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν μονοπωλίων. Τὰ μονοπώλια ἐπενοήθησαν καὶ ἐφαρμόζονται πανταχοῦ ὅταν ἕνα κράτος θέλει νὰ εἰσπράξῃ ἐπὶ ὡρισμένων εἰδῶν βαρύνῃ τὸν δασμόν, διὰ νὰ προφυλάξουν αὐτὰ ἐκ τοῦ λαθρεμπορίου ἀναλαμβάνει αὐτὸ τὴν διαχείρισιν τῶν εἰδῶν αὐτῶν μονοπωλιακῶς οὕτως ὥστε ὑπολογίζον τὸ τίμημα αὐτὸ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως, προσθέτει τὸν φόρον τὸν ὁποῖον θέλει νὰ εἰσπράξῃ καὶ παραδίδει αὐτὰ εἰς τὴν κατανάλωσιν, οὕτως ὥστε ἐκ τῶν ἐξόδων, ἀφοῦ καλυφθῶσι τὸ τίμημα καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως ἐναπολείπεται εἰς τὸ Κράτος τὸ καθαρὸν ἔσοδον. Εἰς προηγούμενα ἔτη, κύριοι, τὸ ⅓ ἦτο τὸ τίμημα τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου, ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς διαχειρίσεως καὶ τὰ ⅔ ἦσαν τὰ καθαρὰ ἔσοδα ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ὁ φόρος δηλαδή. Τουλάχιστον εἰς τὰ 1915, τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου, ἀνῆλθον εἰς 5 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 18 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ὅμως σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἑξῆς παραδόξου φαινομένου. Τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 72 ἑκατομμύρια 658 χιλιάδες, εἰς ἅ προστίθενται 122 χιλιάδες δι’ ἀποθήκας μονοπωλίων εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ἀνέρχονται οὕτω πῶς εἰς 72 ἑκατομμύρια 600 τόσες χιλιάδες, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 72410 δηλαδὴ ἔχομεν καὶ ἔλλειμμα.

§198ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς γίνεται αὐτό;

§199Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀγορεύων δὲν ἀγνοεῖ πόθεν προῆλθεν αὐτὸ καὶ εἰμπορεῖ νὰ τὸ ἀναπτύξῃ.

§200Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅπως, κύριοι, καὶ εἰς ἄλλας τοιαύτας κρατικὰς διαχειρίσεις συμβαίνει καὶ εἰς τὰ ταχυδρομεῖα, τηλεγραφεῖα καὶ τηλέφωνα. Καὶ αὐτά, κύριοι, κατ’ ἀρχάς, εἰσήχθησαν καὶ ἐφηρμόσθησαν ὡς μονοπώλια τοῦ Κράτους, διότι δὲν ἤθελε τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ μόνον τακτικὰς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἕν εἰσόδημα. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον κατωρθώθη ὥστε ἐκ τῶν ταχυδρομείων αὐτῶν ὄχι μόνον ἔσοδον νὰ μὴ ἔχῃ τὸ Κράτος, ἀλλὰ νὰ δαπανᾷ, τοὐλάχιστον τὸ τελευταῖον ἔτος ἐδαπάνησε περὶ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε ἐκ τῶν Τ.Τ.Τ. 35 ὅλα ἑκατομμύρια, ὄχι μόνον διότι ηὐξήθησαν οἱ μισθοί, ἀλλὰ διότι ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ 1915 τὸ προσωπικὸν ἐτετραπλασιάσθη, ἐδημιουργήθησαν ἔκτοτε ὅλα τὰ διάφορα συμβούλια, τὰ διάφορα ἐπιδόματα, οἱ διάφοροι τίτλοι τῶν διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων· βλέπετε μακροσκελὲς ἐδάφιον περιλαμβάνον πλεῖστα ὅσα ἀντικείμενα διὰ νὰ δικαιολογῶσι συγκεκαλυμμένως διαφόρους δαπάνας, ἐκεῖ μέσα περιλαμβάνονται καὶ τὰ αὐτοκίνητα. Ἐν συνόλῳ, κύριοι, τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν ἤτοι αʹ αἱ δαπάναι λειτουργίας οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ βʹ αἱ δαπάναι βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως φόρων μονοπωλίων κλπ., τὸ 1920–1921 εἶχον ἀνέλθει εἰς 75 ἑκατομμύρια. Ὁμοῦ δὲ μετὰ τῶν ἐκτάκτων ἐξ 21 ἑκατομμυρίων εἰς 97 ἑκατομμύρια, ἐνῷ τῷ 1921 ἕως 1922 ἀνῆλθον τὰ μὲν τακτικὰ εἰς 125 ἑκατομμύρια δηλαδὴ 50 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον, τὰ δὲ ἔκτακτα εἰς 35 ἑκατομμύρια, ἤτοι ἐν ὅλῳ, κύριοι, ἔχομεν ἔξοδα τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως 161.000.000, ἤτοι 64 ἑκατομμύρια περιπλέον εἰς τὸ 1921 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1920. Κινδυνεύομεν δηλαδή, κύριοι, ὅλας αὐτὰς τὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ἐπεβάλομεν διὰ τῶν νεωτεριστικῶν φόρων, τῆς καθαρᾶς προσόδου, τοῦ ὑπερεισοδήματος, τοῦ ὑπερτιμήματος καὶ οὕτω καθεξῆς, νὰ τὰ δαπανῶμεν πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν.

§201Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, διὰ νὰ φωτισθῶ διότι σᾶς παρακολουθῶ μετ’ εὐλαβείας, νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὑπάρχοντας τῷ 1915, 1916 καὶ 1917 προσετέθησαν ἐπιδόματα τριπλασιάσαντα τὴν ἀπόδοσιν μισθῶν;

§202Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως, θὰ ἐξηγήσω.

§203Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δεύτερον.........

§204Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ· ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν δικαιολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἀπέδωκε τὰς αὐξήσεις αὐτὰς εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος καὶ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν δι’ ὅσων δὲ εἶπον καὶ δι’ ὅσων θὰ εἴπω θὰ σᾶς δείξω ὅτι βεβαίως συνετέλεσεν καὶ ἡ αὔξησις τῶν μισθῶν καὶ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, ἀλλὰ συνετέλεσε πρὸ παντὸς ἀπὸ τοῦ 1917 μέχρι σήμερον ὁ πολλαπλασιασμὸς τοῦ προσωπικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὴν ἔφερεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ηὐξήθη.

§205Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Οἱ περισσότεροι ὑπάλληλοι εἶναι ἐπίστρατοι· πληρώνονται λοιπὸν καὶ αὐτοί, πληρώνονται καὶ οἱ ἀναπληρωταί των.

§206Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι οἱ στρατευθέντες, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς χιλιάδας πληρώνονται ἐν ᾧ ἐν τῷ μεταξὺ ἀντικατεστάθησαν δι’ ἄλλων ἐπίσης πληρωνομένων.

§207Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἀκολούθως ἰδιαιτέρως περὶ τῶν ὑπαλλήλων.

§208Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ εἰπῆτε καὶ αὐτὸ διὰ νὰ φανῆτε καλῆς πίστεως, ὅπως εἶσθε πάντοτε εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα.

§209Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς νὰ κανονίσητε τὴν σειρὰν τῆς ἀγορεύσεώς μου. Ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις Βενιζέλου εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ὅταν προσηρτήθησαν τόσαι νέαι χῶραι εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν δημιουργίαν ἐκ τῶν ἐνόντων ὑπαλλήλων. Διώριζε ὑπαλλήλους ὁθενδήποτε ὡς δοκίμους. Ἐνομίσαμεν ὅτι μετὰ τὴν ἔλευσιν εἰς τὰ πράγματα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἡ «φάμπρικα» τῶν δοκίμων ὑπαλλήλων θὰ ἐτελείωνεν, ἀλλὰ τὸ ἀντίθετον φαίνεται ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πράγματι κατὰ τὸ 1920 εἴχομεν δαπάνην διὰ τοὺς δοκίμους ὑπαλλήλους 2.400.000 ἐνῷ κατὰ τὸ 1921 ἔχομεν 4.000.000. Ἀλλ’ εἰς τὸν περίφημον αὐτὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος συνετάχθη ὑπὸ τὴν ἰδιαιτέραν ἐπίβλεψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαντῶμεν πολλὰ περίεργα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὸ ἑξῆς· Ἤκουσα ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔλαβε λάφυρα πολέμου διὰ τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν διάφορα πλοῖα τοῦ Γερμανικοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ, ὅτι δὲ ταῦτα ἀντὶ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν Ναύσταθμον ἢ νὰ ἐκποιηθῶσι, τοὐναντίον ἐπληρώθησαν διὰ πληρωμάτων, πλοιάρχων, ὑποπλοιάρχων, πληρωμάτων ἁδρότατα μισθοδοτουμένων καὶ παραμένουσιν ἀκίνητα ἐν Πειραιεῖ. Ἐνόμισα ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ θὰ ἐπεβάρυνε ἢ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπήχθη τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν τόσῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ πληρώματα τῶν πλοίων ἔχουν στρατολογηθῇ ἀπὸ τὸ ἐμπορικὸν ναυτικόν. Μολονότι ἐπανειλημμένως ἀνεδίφησα τοὺς πολυδαιδάλους προϋπολογισμοὺς ἐν ταῖς λεπτομερείαις, οὐδαμοῦ ἀνεκάλυψα τὴν δαπάνην αὐτήν, ὅτε αἴφνης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ κεφάλαιον 42 ἀριθ. 6 συναντῶμεν «δαπάνην συντηρήσεως καὶ διοικήσεως πλοίων γερμανικῶν ἐπιδικασθέντων τῇ Ἑλλάδι διὰ συνθήκης Βερσαλλιῶν 1920 ἕως 1921 ἔξοδα 1.065.000, τὸ δὲ 1921 ἕως 1922 ἔξοδα 2.112.000.»

§210Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Χωρὶς ἔσοδα.

§211Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸς τίνα σκοπὸν διατηροῦνται αὐτά;

§212Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι δύο ἐξ αὐτῶν, τὰ κυριότερα, χρησιμεύουν ὡς πλωτὰ νοσοκομεῖα διὰ νὰ μεταφέρουν τοὺς ἐνδόξους τραυματίας.

§213Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ ἄλλα ἕξ;

§214Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἕτοιμα.

§215Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ ἐννέα μῆνας;

§216Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν εἰμπορεῖ καὶ δύο χρόνια νὰ εἶναι ἕτοιμα διὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν μίαν ἡμέραν ποῦ θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη.

§217Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τὰ ἄλλα εἶναι ἐν κινήσει· ἕν ἐξ αὐτῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάμνει τὸν πλοῦν τῆς Ἀμερικῆς.

§218Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἕν καὶ μόνον ἐχρησιμοποιήθη διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, εἶναι βέβαιον ὅτι χρησιμοποιοῦνται ἐπίτακτα.

§219Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι αὐτὰ τὰ ἀτμόπλοια ἐπρόκειτο νὰ ἐπισκευασθοῦν καὶ δὲν ἐτελείωσεν ἡ ἐπισκευὴ ὅπως μᾶς τὰ παραδώσουν. Παραβάλετε σεῖς δαπάνας τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ συγκρίνετε μὲ τὰ τοῦ παρόντος ἐνῷ ἠξεύρετε ὅτι μᾶς τὰ ἔδωσαν μόνον πρὸ ὀλίγων μηνῶν ὥστε ἡ δαπάνη εἰς μὲν τὸν ἕνα Προϋπολογισμὸν ἦτο μόνον ὀλίγων μηνῶν ἐν ᾧ ἡ προϋπολογισθεῖσα ἤδη δαπάνη εἶναι σειρὰ ὁλόκληρος μηνῶν.

§220Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τοῦτον δὲ ἀναγράφεται ὅτι ἐδαπανήθησαν εἰς τὸ 1920 ἕν ἑκατομμύριον, εἰς δὲ τὸ 1921 δύο ἑκατομμύρια τόσαι χιλιάδες. Νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὰς γνώμας τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι αὐτὰ τὰ ἀτμόπλοια εἶναι χρήσιμα καὶ πρέπει τὸ Κράτος νὰ δαπανᾷ αὐτὰ τὰ ποσά.

§221Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι πρέπει νὰ δαπανᾷ. Εἶπον· ὅταν κάμνητε συγκρίσεις πρέπει νὰ τὰς κάμνητε ἀκριβεῖς.

§222Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον ὅτι ἔχομεν τόσα ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα διατηροῦμεν δαπανῶντες αὐτὰ τὰ ποσά, καὶ σεῖς εἴπατε ὅτι ἐδαπανήσαμεν εἰς τὴν χρῆσιν ἐκείνην 1.000.000.

§223Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως εἰς τὴν χρῆσιν 1921 ἐδαπανήσαμεν 1.000.000, εἰς τὴν χρῆσιν δὲ τοῦ 1922 παρῆλθον μόνον 27 ἡμέραι....

§224Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἀνήρχετο εἰς τὰ 1915 εἰς 5.124.000, εἰς τὰ 1920 εἰς 41.000.000 εἰς δὲ τὸ 1921 εἰς 51.000.000. Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ ἰδιαιτέρως εἰς τὰ ἄλλα κεφάλαια, οὔτε εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, παράξενον ὅμως μοὶ ἐφάνη ὅτι, ἐνῷ διὰ τὰ Προξενεῖα ἐδαπανῶμεν εἰς τὰ 1915 δραχμὰς 1.340.000, εἰς τὰ 1921 δαπανῶμεν 4.600.000, ὁπότε τὰ πλεῖστα τῶν Προξενείων ἀργοῦσιν. Ἀργοῦσι τὰ Προξενεῖα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ τῆς Θράκης, ἀργοῦσι τὰ Προξενεῖα τὰ ἐν Ρωσσίᾳ, ἀργοῦσι τὰ τῆς Ἀνατολίας. Καὶ εἶνε μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ὅτι τὸ προσωπικὸν διετηρήθη καὶ ἂς μὴ χρησιμοποιῆται, ἀλλ’ ἀναγράφει καὶ δαπάνας θερμάνσεως, φωτισμοῦ, ἐνοίκια, κλητῆρας κλπ. Ὁπωσδήποτε ὅταν δὲν λειτουργοῦν 30 καὶ πλέον Γενικὰ Προξενεῖα καὶ Ὑποπροξενεῖα νομίζω ὅτι, ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ δαπάνη, τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ μὴ αὐξήσῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἶνε τὸ περίφημον κονδύλιον τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ 1915 ἀνήρχετο εἰς 1.350.000, τῷ 1920 εἰς 18.900.000, τότε δὲ ὅλοι διεμαρτυρόμεθα καὶ ἐλέγομεν ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πηγὴ τῶν μεγάλων καταχρήσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ὅλο αὐτὸ τὸ ποσὸν δαπανᾶται ἀνεξελέγκτως καὶ μόνον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον λαμβάνει γνῶσιν τῶν δαπανῶν τούτων, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτοῦ οὐδ’ αὐτὸς ὁ νοικοκύρης, ἡ Βουλή, καὶ ἐν τούτοις ἐνῷ καὶ εἰς τὰ 1920, ὅτε καὶ τότε εἴχομεν ἐκτάκτους ἀποστολὰς εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ κονδύλια σπουδαῖα καὶ μεγάλα διὰ τὴν ἐθνικὴν προπαγάνδαν, ἐδαπανήθησαν 18.000.000 δραχ., ἐνῷ εἰς τὰ 1921 ἐδαπανήθησαν 28.000.000, εἰς τὰς δαπάνας δὲ αὐτὰς εἶνε καὶ ἐξωτερικαὶ ἀποστολαί. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἕν ἄλλο κονδύλιον δι’ ὁδοιπορικά. Διὰ τὸ κονδύλιον τοῦτο ἐδαπανήθησαν εἰς τὸ 1920 δραχμὰς 2.500.000 εἰς δὲ τὸ 1921 δραχμὰς 5.610.000, εἰς ἐποχήν, καθ’ ἥν ὅλαι αἱ ἐφημερίδες διεμαρτύροντο καὶ ἔγραφον ὅτι δὲν καταβάλλεται κανὲν ποσὸν διὰ τὴν ἐθνικὴν προπαγάνδαν. Ἀλλὰ τότε ποῦ δαπανῶνται αὐτὰ τὰ χρήματα;

§225Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ συνάλλαγμα δὲν τὸ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει;

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν παρέμβασιν εἰς τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν; Διατηροῦνται ἐν ἐνεργείᾳ, Πρεσβεία ἐν Ἀρμενείᾳ, Προξενεῖα Γενικὰ Σμύρνης, Ἀδριανουπόλεως, Ξάνθης καὶ Δεδεαγάτς, καὶ Προξενεῖα εἰς Πόρτο–λαγό, Προῦσαν, Κυδωνίας, Βρύουλα κλπ., δι’ ἅ μισθοδοτεῖται προσωπικὸν μὲ αὐτοὺς τοὺς τίτλους. Πρὸ παντὸς ὅμως στηρίζεται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ μία ψευδὴς πολιτικὴ ἱστορία. Καθ’ ἥν στιγμὴν ἡ Θράκη ἔχει προσαρτηθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀναγράφονται Προξενεῖα ἐν Ἀδριανουπόλει, Ξάνθῃ, Δεδεαγάτς καὶ ἀλλαχοῦ, καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ὑπάρχει Ἑλληνικὴ κατοχὴ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει Προξενεῖα Σμύρνης, Κυδωνιῶν καὶ ἐν γένει ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς κατοχῆς. Ἐὰν εἶχον ἀνάγκην αὐξήσεως ὑπαλλήλων ἠδύναντο νὰ αὐξήσουν τὸ ὑπαλληλικὸν προσωπικὸν τῶν Πρεσβειῶν, ἵνα δικαιολογῆται ἡ μισθοδοσία αὐτῶν, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἐλάχιστον δεῖγμα τῆς ἀπρονοησίας νὰ παρουσιάζεται Προϋπολογισμὸς ἐμφαίνων αὐτοὺς τοὺς τιτλούχους ὑπαλλήλους.

§227Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο εἶναι, διότι οἱ Προϋπολογισμοὶ συντάσσονται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιβλέψεως. Ἐὰν οἱ ἁρμόδιοι ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρουν πῶς συντάσσονται οἱ Προϋπολογισμοί, βεβαίως δὲν θὰ ἐγίνετο αὐτό. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τὸ 1915 αἱ δαπάναι ἀνῆλθον εἰς 15.000.000, τὸ 1920 ἐδαπανήσαμεν 50.000.000, προσετέθησαν δὲ εἰς αὐτὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα 100.000.000, προσετέθη καὶ ἡ Ἀστυνομία τῶν πόλεων, διὰ τὴν ὁποίαν ὅταν εἰσηγεῖτο τὸ νομοθετικὸν νομοσχέδιον, ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλεγε ὅτι πρόκειται μόνον περὶ μεταθέσεως τῶν δαπανῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ηὔξησαν τὰ ἔξοδα καὶ προσετέθη μία δαπάνη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1922 2.000.000. Ἡ δημοσία ὑγεία τοῦ 1915 ἀπῄτει δαπάνην 1.500.000 τὸ 1921 ἀνῆλθεν αὕτη εἰς 11.600.000. Διὰ νὰ εἴδητε δὲ ὅτι γράφονται τὰ ἔξοδα ἀδίκως ἀκούσατε. «Δαπάνη διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου κατὰ τὸ 1921–1922 δραχμὰς 1.500.000.»

§228Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πίστωσις ἀδιάθετος.

§229Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι δαπάνη ἀναγεγραμμένη ἥτις σᾶς δεικνύει πῶς συντάσσονται, οἱ Προϋπολογισμοί. Ἀναφέρουσι δαπάνας εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, κύριοι, ἔχει τὸ ρεκὸρ ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, κατώρθωσεν αὐτὸ ἀπὸ 20.000.000 δαπάνας ἃς εἶχε τὸ 1915 νὰ φθάσῃ τὸ 1920–21 εἰς 160.000.000 τακτικὰ ἔξοδα, τὸ δὲ 1921–22 ἔφθασεν εἰς 184.000.000. Ἐὰν θέλετε λεπτομερείας σᾶς ἀναφέρω. Ἡ Κεντρικὴ ὑπηρεσία τὸ 1920 εἶχε δαπάνην 3.000.000, τὸ 1921 5.000.000. Οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ ἀπὸ 2.000.000 τοῦ 1915 ἀνῆλθον τὸ 1921 εἰς 8.300.000. Τῶν Ταχυδρομείων Τηλεγραφείων καὶ Τηλεφωνείων αἱ τακτικαὶ δαπάναι ἀνῆλθον ἀπὸ 18.000.000 τοῦ 1915 εἰς 33.000.000 τὸ 1920 καὶ εἰς 57.000.000 τὸ 1921. Ἰδίως ὅμως, κύριοι, ἡ μεγάλη σπατάλη παρετηρήθη εἰς τὰ Τηλεγραφεῖα, τὰ Ταχυδρομεῖα καὶ τὰ Τηλεφωνεῖα. Εἰς τὰ Ταχυδρομεῖα ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι πολλοί, πλεῖστοι ὅσοι ὑπάλληλοι μεταβαίνουσι καὶ ἐργάζονται ἐπὶ μίαν ἤ δύο ὥρας μόνον καὶ δὲν ὑπάρχει προϊσταμένη ἀρχὴ ἡ ὁποία νὰ ἐπισκεφθῇ μίαν φορὰν τὰ διάφορα γραφεῖα ἵνα ἀντιληφθῇ πῶς τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πῶς τὸ κομπόδεμα ὅπως εἶπον πρότερον σπαταλᾶται. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνῆλθον αἱ δαπάναι ἀπὸ 20.000.000 τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο τὸ 1915 εἰς 65.000.000 τὸ 1920–21 καὶ εἰς 82.000.000 τὸ 1922. Καὶ γνωρίζετε ἐὰν ἔχητε καὶ ὑμεῖς ὅσας ἔχω ἐγὼ διαμαρτυρίας ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν σχολείων δὲν ἐργάζονται, φαντάζομαι ποῦ θὰ φθάσωμεν ὅταν κατωρθωθῇ τὰ σχολεῖα νὰ ἐργάζωνται. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, κύριοι, τὸ 1915 εἶχε δαπάνην 60.000.000 συμπεριλαμβάνον καὶ ὅλας σχεδὸν τὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἀπήρτησαν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ συγκρίνωμεν κεχωρισμένον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἵνα εὕρωμεν τὴν διαφορὰν τῶν δαπανῶν τοῦ 1915 πρὸς τὰς τοῦ 1920, πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ πρὸς τὰς δαπάνας τῶν δύο Ὑπουργείων τοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ τῆς Γεωργίας, ἀφαιροῦντες ἐξ αὐτῶν τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ὑπήχθησαν ἐξ ἄλλων Ὑπουργείων εἰς τὸ ἕν ἢ τὸ ἄλλο. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ καὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας τὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων κτημάτων καὶ τοῦ ἐποικισμοῦ αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν τώρα, τότε θὰ παρατηρήσητε ὅτι ἀντὶ ἐλαττώσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εὑρίσκομεν, ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλα ἔτη, καταπληκτικὴν αὔξησιν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὰ 1915, ὅτε συμπεριελάμβανε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἠρίθμει ὑπαλλήλους 840 καὶ ἐδαπάνα 6½ ἑκατομμύρια. Τῷ 1920 ὅμως ἔφθασαν αἱ δαπάναι ἐν μὲν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς 12½ ἑκατομμύρια, ἐν δὲ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας εἰς 21½ ἑκατομμύρια. Τὸ δὲ 1921 αἱ μὲν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔφθασαν εἰς 15.000.000 περίπου μετὰ 800 ὑπαλλήλων, διπλασιασθέντων δηλαδή, αἱ δὲ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἰς 50.000.000 μετὰ 2729 ὑπαλλήλων. Εἰς τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν συμπεριλαμβάνονται τὰ ἔξοδα τοῦ ἐμπορίου. Τοιαύτη σύγχυσις, κύριοι, κεφαλαίου καὶ κονδυλίων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ὑπάρχει, ὥστε ἀνεζήτησα κονδύλια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ δὲν τὰ ἀνεὗρον. Ἐδέησε νὰ καταφύγω εἰς τὸν πολυδαίδαλον προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐκεῖ τὰ ἀνεὗρον. Αὐτὸ συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα. Ἐλπίζω, κύριοι, ἐξ ὅσων σᾶς εἶπον νὰ ἐπείσθητε ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος καὶ ἡ βελτίωσις τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία συνετέλεσεν εἰς τὴν καταπληκτικὴν αὐτὴν αὔξησιν τῶν διαφόρων ἐξόδων. Εἶνε ὅτι ἐπεκράτησεν ἀκατάσχετος ῥοπὴ πρὸς δημιουργίαν νέων Ὑπουργείων καὶ νέων ὑπηρεσιῶν, πάντοτε δὲ μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ δημιουργίας νέων δαπανῶν, ἀλλὰ περὶ μεταθέσεως πιστώσεων. Εἶπον κατ’ ἀρχὰς ὅτι θὰ μεταφέρωμεν διάφορα τμήματα ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας διὰ νὰ συναπαρτίσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ πολὺ πολύ, θὰ πληρώσωμεν τὸ ἐνοίκιον καὶ τοὺς μισθοὺς τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐγεννήθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ βλέπομεν ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐνοικίου ἑνὸς καταστήματος καὶ τοῦ μισθοῦ ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ περὶ δημιουργίας δαπανῶν ἀνερχομένων εἰς ἑκατοντάδας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν, διότι, κύριοι, τὸ δυστύχημα δι’ ἡμᾶς εἶνε τοῦτο· ὅτι συνήθως οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἔχουσι τὴν διάθεσιν, ἔχουσιν ὅμως τὴν φιλοτιμίαν νὰ φανῶσι καὶ αὐτοὶ ὅτι κάτι κάμνουν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, δέχονται λοιπὸν τὸ πρῶτον τυχὸν νομοσχέδιον, μὴ ὄντες εἰς θέσιν αὐτοὶ νὰ κρίνωσι τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, τὸ εἰσάγουσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ψηφίζουσιν. Καὶ τότε βλέπετε τὴν τάσιν πρὸς δημιουργίαν θέσεων Διευθυντῶν καὶ Γεν. Γραμματέων καὶ οἱ γραφεῖς προάγονται εἰς γραμματεῖς. Δὲν ἀρκοῦνται δὲ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ δημιουργοῦσι καὶ διάφορα συμβούλια. Μοὶ δίδεται ἀφορμὴ νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι ἐδημιουργήθησαν καὶ ἰδιαίτερα γραφεῖα τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν ἄγνωστα εἰς ἡμᾶς τοὺς παλαιοὺς Ὑπουργούς. Τότε ἕκαστος ἡμῶν γενόμενος Ὑπουργὸς προσελάμβανεν ἕνα ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας ὡς ἰδιαίτερόν του γραμματέα μόνον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου. Τώρα μετὰ τὸ ἰδιαίτερον γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐδέησε νὰ γίνῃ καὶ ἰδιαίτερον γραφεῖον ἑκάστου Ὑπουργοῦ. Ἕκαστος Ὑπουργὸς δὲν ἀρκεῖται μόνον εἰς ἕνα γραμματέα αʹ τάξεως, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ δεύτερον· δὲν ἀρκεῖται μόνον εἰς ἕνα κλητῆρα ἤ ἀρχικλητῆρα· πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ δεύτερον. Μὲ αὐτὰ δὲ τὰ συμβούλια τὰ πειθαρχικά, τὰ ὁποῖα ἔγιναν ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ ὅποιον θέλει ἀνευθύνως. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι γίνονται πολλὰ ἄτοπα, ἐγκλήματα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐτόλμα Ὑπουργὸς ὑπεύθυνος νὰ διαπράξῃ, διότι τώρα ὁ Ὑπουργὸς καλύπτεται ὄπισθεν τῆς ἀνυπάρκτου εὐθύνης τῶν διαφόρων συμβουλίων. Εἶμαι εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι διώρισεν ὑπάλληλον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς οὗτος ἄλλοτε ἀπέλυσε καὶ ὁ ὁποῖος παρεπέμφθη διὰ ποινικὴν ὑπόθεσιν......

§230Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖος εἶνε αὐτός; Νὰ τὸν ὀνομάσετε.

§231Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐξεδόθη βούλευμα κατ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ 1915.

§232Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος εἶνε αὐτός;

§233Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸν ἔχετε εἰς τὴν ἰδιαιτέραν σας πατρίδα ταμίαν.

§234Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς λέγεται;

§235Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κοκκαλιάρης. Αὐτὸς ἦτο Ταμίας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅτε εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὰ 1915. Τότε δὲ ἀπελύθη συνεπείᾳ μιᾶς ποινικῆς ὑποθέσεως, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγγέλθη καὶ παρεπέμφθη εἰς ποινικὴν καταδίωξιν, ἐκδοθέντος βουλεύματος ὁριστικοῦ κατ’ αὐτοῦ.

§236Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔκτοτε τὶ ἔγινεν;

§237Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐφυγοδίκει ἐπὶ ἔτη πολλὰ ἕνεκα τοῦ τυραννικοῦ καθεστῶτος, ὁπότε μὲ τὸ νέον καθεστὼς παρουσιάσθη καὶ αὐτὸς ὡς καταδιωκόμενος διὰ τὰ πολιτικά του φρονήματα καὶ ἀνεδιωρίσθη. Τώρα σᾶς καθιστῶ προσεκτικὸν διὰ νὰ ζητήσετε τὸ βούλευμα.

§238Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Δικαιοσύνη τὶ ἔκαμεν;

§239Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐφυγοδίκει ἕως τὰ 1920, ὁπότε προσῆλθεν εἰς ὑμᾶς, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σας, καὶ εἶπεν ὅτι κατεδιώκετο διὰ τὰ πολιτικά του φρονήματα καὶ ἀνεδιωρίσθη, ὅτε κάποιος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀνεκάλυψεν ὅτι ὑπῆρχε τοιοῦτο παραπεμπτικὸν βούλευμα κατ’ αὐτοῦ καὶ τότε ἐζήτησεν αὐτὸς ἀνακοπὴν τοῦ βουλεύματος καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀνακοπή του, διὰ ποῖον λόγον, διὰ τὴν παραγραφήν.

§240Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ ποῖον ἔγινεν ἡ ἀνακοπή;

§241Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τὸν ἴδιον, ὅταν τοῦ ὑπεδείχθη ὅτι ἔχει τοιοῦτον βούλευμα ἐναντίον του. Ἔσπευσε τότε, ἀφ’ οὗ διωρίσθη, νὰ κάμῃ ἀνακοπὴν τοῦ βουλεύματος καὶ ἐξεδόθη νέον βούλευμα, τὸ ὁποῖον τὸν ἀπήλλαξε λόγῳ παραγραφῆς, διότι παρῆλθεν ἡ προθεσμία. Παρακαλῶ νὰ ζητήσητε τὰ δύο βουλεύματα. Θέλω νὰ εἴπω τὶ συμβαίνει μὲ τὰ διάφορα συμβούλια. Καὶ ἐν τούτοις πληρώνει τὸ δημόσιον χιλιάδες δραχμῶν.

§242Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ παρηκολουθήσατε τὴν ὑπόθεσιν, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἄν διωρίσθη διὰ τοῦ συμβουλίου αὐτός;

§243Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως.

§244Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ μὴ ἐκτελέσω τὴν ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου;

§245Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὂχι. Ἴσα, ἴσα θέλω νὰ σᾶς δικαιολογήσω σ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν. Σᾶς παρακαλῶ μόνον νὰ ζητήσετε τὰ δύο βουλεύματα καὶ τότε νὰ κάμετε τὸ καθῆκον σας κατὰ τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου σας. Ἐνῷ δὲ τοιαῦτα γίνονται πρέπει διὰ παραμικρὰ ζητήματα νὰ ἐπανέλθῃ κανεὶς χιλιάκις διὰ νὰ ἐξαναγκασθῶσι νὰ κάμωσι τὸ καθῆκον των. Ἐδημιουργήθησαν θέσεις διευθυντῶν καὶ Γενικῶν Γραμματέων εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἔχετε Διευθυντάς. Τουλάχιστον τὶ εἶχε καθιερωθῆ ἐπὶ τοῦ προκατόχου σας; Ὁ τότε διορισθεὶς Τμηματάρχης τοῦ διοικητικοῦ προήχθη εἰς Διευθυντήν. Πλὴν τούτου, κύριοι, συμβαίνει καὶ ἄλλο πρᾶγμα, ἄγνωστον εἰς ἡμᾶς: Ἄλλοτε, ὁσάκις εἷς ὑπάλληλος ἤθελε νὰ τύχῃ ἀδείας ἀναρρωτικῆς, προσέτρεχεν εἰς ἕνα ἰατρόν, ὁ ὁποῖος ἐξέδιδε τὸ σχετικὸν πιστοποιητικὸν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐχορηγεῖτο ἡ ἄδεια. Τώρα ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ θέσις καὶ δι’ αὐτὸ ἕκαστον Ὑπουργεῖον θὰ ἴδητε ὅτι πληρώνει, ἄλλο 15.000, ἄλλο 10.000 εἰς ἰατροὺς διὰ νὰ δίδουν πιστοποιήσεις διὰ τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην ἀδείας. Ὅταν θελήσητε νὰ ἀναδιφήσητε τὰ πολυδαίδαλα καὶ πολύπλοκα κονδύλια, τὰ ὁποῖα καταλαμβάνουν σελίδας ὁλοκλήρους μὲ διαφόρους τίτλους, θὰ ἴδητε εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων μεγάλας δαπάνας, σὺν τοῖς ἄλλοις δὲ διὰ βιβλιοθήκας καὶ περιοδικά. Ἐὰν μαζεύσητε αὐτὰ θὰ καταρτίσητε μίαν βιβλιοθήκην. Κύριοι, ἐννοήσατε ὅτι μεθ’ ὅσα σᾶς εἶπον ἡ αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνῆλθεν μέχρι τοῦδε εἰς 1.400.000.000 καὶ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ ἀνέλθῃ εἰς 1.800.000.000 καὶ πλέον. Τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ ὅπως ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀκατάσχετον ὁρμήν, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξαν αἱ τελευταῖαι Κυβερνήσεις ὅπως δημιουργήσωσι θέσεις ἐπὶ θέσεων, διευθύνσεις νέας, τμήματα νέα καὶ τόσας ἄλλας ἀγνώστους ὑπηρεσίας. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐδῶ δαπάναι ἀναγράφονται διὰ διάφορα κτίρια, καὶ μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία πῶς δι’ ἀποθήκην πυρίων δαπανῶνται ἱκαναὶ χιλιάδες δραχμῶν κατὰ τὸ 1920 περὶ τὰς 200.000 δραχμῶν, καθ’ ὅν χρόνον τὸ Κράτος δὲν εἶνε εἰς θέσιν νὰ κάμῃ οὔτε ἕν μέγαρο Ὑπουργείου.

§246Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Οὔτε μία καλύβη δὲν γίνεται μὲ 200.000 δραχμάς. Αὐτὸ εἶνε ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1916.

§247Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄλλη δαπάνη γίνεται δι’ ἀποθήκην τῆς κινίνης, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν ρίψῃ ἕν βλέμμα εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἴδῃ τὶ συμβαίνει. Μὲ τὰ διάφορα κονδύλια ἀναγράφονται τρεῖς διάφοραι πιστώσεις. Ἔξαφνα διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ὑποστέγου τοῦ Τελωνείου Καλαμῶν ὑπάρχει μία πίστωσις τόσων χιλιάδων δραχμῶν, ἄλλη πίστωσις παρακάτω τόσων χιλιάδων ὅπως π.χ. εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἐκεῖ εἶναι ὁ δαίδαλος τῶν πιστώσεων καὶ δαπανῶν τῶν ὑπαλλήλων. Ἤδη ἐξ ὅσων σᾶς εἶπον νομίζω ὅτι ἐπείσθητε πάντες ὅτι τὸ πρώτιστον μέλημα καὶ καθῆκον εἶνε νὰ προβῆτε εἰς οἰκονομίας γενναίας, πρὸ παντὸς νὰ πατάξητε πᾶσαν πίστωσιν καὶ κατάχρησιν, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν σήμερον εἰς πολλὰς ὑπηρεσίας, κατάχρησις ἀνερχομένη εἰς ἑκατομμύρια ὅλα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶνε εἰς θέσιν νὰ τὸ ἐξεύρῃ.

§248Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν γνωρίζω καταχρήσεις.

§249Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀγορᾶς τῶν ἵππων τοῦ στρατοῦ;

§250Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς πληροφορήσῃ δι’ αὐτό, ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὐδεμία κατάχρησις ἐγένετο.

§251Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔλειψαν ἀπὸ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον;

§252Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν γνωρίζω.

§253Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. 35.000 λίρες ἐδόθησαν εἰς ἐργολάβον νὰ προαγοράσῃ ἵππους καὶ ἐδόθησαν προκαταβολικῶς, ἐγένετο δὲ οὗτος ἄφαντος.

§254Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὀνομάζεται Παναγουλόπουλος καὶ ἐξηφανίσθη αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του. Εἶναι Πλακιώτης.

§255ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶνε καὶ Βενιζελικός.

§256Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι κάπως δύσκολος ἡ ἐξέλεγξις. Πρέπει λοιπὸν ὁ πέλεκυς νὰ πέσῃ ἀμείλικτος ἐπὶ πάσης σπατάλης καὶ καταχρήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι σπατάλη, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ δαπάνη αὐτὴ τῶν αὐτοκινήτων; Πρέπει νὰ δαπανᾷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μόνον διὰ τὴν πρωτεύουσαν ἐκ τοῦ ὑστερήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἕξ ἑκατομμύρια περίπου δι’ αὐτοκίνητα καὶ ἐπὶ τέλους δὲν ἐκινήθη ἡ περιέργεια ὑμῶν, κ. Ὑπουργέ, ὁ ὁποῖος εἶσθε ὁ θησαυροφύλαξ, οὕτως εἰπεῖν, νὰ ἐρωτήσητε αὐτὴ ἡ διαφορὰ εἰς τὰς δαπάνας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, εἰς ἄλλο 60.000, εἰς ἄλλο 80.000, διατὶ εἰς ἕνα Ὑπουργεῖον φθάνει ἕν αὐτοκίνητον καὶ εἰς ἄλλο δύο αὐτοκίνητα; Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αὐτὸ εἶνε βαρύτατον, ὑπερβαίνουσι τὰ 30 αὐτοκίνητα, μάλιστα μὲ ὅλην τὴν πληθὺν τῶν αὐτοκινήτων οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ περιφέρονται δι’ αὐτῶν. Προκειμένου νὰ ἔχῃ ὁ Φρούραρχος αὐτοκίνητον ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἐδέησε νὰ ἐνοικιάσῃ μὲ 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ μὲ βενζίνην τοῦ Ὑπουργείου. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, πρέπει νὰ θέσητε τέρμα νὰ λείψωσιν ὅλα αὐτὰ τὰ αὐτοκίνητα· τὸ πολὺ πολὺ ἕκαστος Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ ἕν αὐτοκίνητον.

§257Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἔχω ἕνα.

§258Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἔχει ἄλλο.

§259Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον αὐτοκίνητον.

§260Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγράφεται δαπάνη διὰ τὸ 1920, τὶ ἔγινεν; Ἐπωλήθη;

§261Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον αὐτοκίνητον.

§262Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀναγράφεται ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐπρομηθεύθη αὐτοκίνητον ἀντὶ 40.000 διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§263Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ αὐτοκίνητον τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸ Γκαράζ, διότι ἔχει δύο Ὑπουργεῖα, μὲ ἕν αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ οὐδὲν ἕτερον.

§264Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅλοι οἱ ναύαρχοι καὶ οἱ Στρατηγοὶ ἔχουσιν ἀνὰ ἕν αὐτοκίνητον ἕκαστος.

§265Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ σᾶς ἀναγινώσκω τὸν πίνακα. Εἰς τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ δι’ αὐτοκίνητα δαπανῶνται 60.000 καὶ 15.000 διὰ τοὺς ὁδηγούς.

§266Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Διευθυντὴς τοῦ γραφείου μοι ἀναφέρει μόνον 5.700.

§267Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς ἴσως ἔχει λάθος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παραδέχεται ὅτι διὰ τὸ αὐτοκίνητόν του δαπανῶνται 82.000 δραχμαὶ καὶ διὰ τὸν ὁδηγόν του ἄλλαι 15.000.

§268Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ ὁδηγὸς τοῦ αὐτοκινήτου μου εἶναι εἷς ναύτης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς δὲν γνωρίζει τί δίδει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διὰ τροφὴν εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ τοῦ πληρώνω 300 δραχ. τὸν μῆνα διὰ νὰ τραφῇ διότι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ τοῦ παραχωρῶ τροφὴν ἐξ ἰδίων.

§269Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§270Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον προσεθέσατε καὶ ἀπὸ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἀντιρρήσεως τὴν στιγμὴν ποῦ τὰ βεβαιώνετε.

§271Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως.

§272Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ σᾶς καὶ τοὺς ὑπαλλήλους σας. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ βεβαιώνετε δι’ ἐμὲ εἶναι ἀλήθεια.

§273Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ.

§274Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀλήθεια ἕνα ἐλάττωμα ἔχει· ὅτι εἶναι μία.

§275Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ ἀκριβείᾳ ἀναγινώσκων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σας ἀριθμοὺς τοιούτους. Σεῖς εὑρίσκεσθε ἐν ἀληθείᾳ βεβαιοῦντες τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ πραγματικότης τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν παρουσιάζει οἰκονομίαν διότι ἀντὶ τῶν ποσῶν τῶν ἀναγεγραμμένων, δαπανῶνται αὐτὰ τὰ τελευταῖα ποσά.

§276Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ποσὸν εἶναι ἀκριβῶς ἀναγεγραμμένον. Τὸ αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἕνα ἐλάττωμα· κάθε τέσσαρες ἡμέρας σκάζει ὁ ἄξων του...Εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔλθῃ εἷς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θέλῃ αὐτοκίνητον καὶ δι’ αὐτὸ ἔβαλα 100.000 διὰ ν’ ἀγοράσῃ αὐτοκίνητον.

§277Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ τὴν διατήρησιν λέγει ὁ προϋπολογισμός.

§278Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§279Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι χαλασμένο καὶ ἐλάβατε πρόνοιαν διὰ τὸν διάδοχόν σας ἄν θέλει ν’ ἀγοράσῃ;

§280Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προνοεῖ διὰ τοὺς μέλλοντας Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν.

§281Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἄν οἱ μέλλοντες νὰ εἶναι Ὑπουργοὶ ὡς ἐκεῖνοι ποῦ ὑπονοεῖτε ἐν τῷ φιλικῷ σας πνεύματι, θὰ περικόψουν πολλὰ αὐτοκίνητα.

§282Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εὔχομαι νὰ τὸ ἴδω.

§283Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ ποῖον λόγον ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον πραγματικῶς δαπανῶνται 6000 δραχμαί, καὶ ὄχι 60.000, διὰ ποῖον λόγον ἀναγράφονται οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ καὶ παρουσιάζεται εἰς τὴν Συνέλευσιν ἕνα ἔλλειμμα ὀγκῶδες καὶ κατόπιν προσέρχεσθε καὶ λέγετε ὅτι θέλετε 600.000.000 πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος; Ἔπρεπε νὰ εὕρετε τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις.

§284Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἐνδεχόμενον ἐντὸς τοῦ 1922 νὰ δαπανηθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ὑποβάλλω εἰλικρινέστατον προϋπολογισμὸν καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ ὁμολογήσετε καὶ ὑμεῖς ὅτι ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰλικρινής, ὑπεβλήθη. Τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης 70 ἤ 80.000 δραχ. δι’ αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου ἦτο μία πρόβλεψις ἐπιβεβλημμένη. Διότι ἄν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἠγοράσθησαν 3–4 αὐτοκίνητα. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἠγόρασα ἕν αὐτοκίνητον διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ τὸ ὁποῖον ἔχω καὶ ἐπειδὴ τὸ αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸ ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον καὶ αἱ ἐπισκευαὶ των κοστίζουν περισσότερον ἀπὸ τὴν ἀξίαν των ἠγόρασα ἄλλο. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ τῆς δαπάνης καὶ ἔπρεπε νὰ τὴν συμπεριλάβω εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§285Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄρθρον 7ον. Ἔξοδα καὶ συντήρησις αὐτοκινήτου 82.000. Μισθὸς ὁδηγοῦ 15.000. Τὸ ὅλον 97.000. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀγορᾶς, ἀλλὰ περὶ λειτουργίας. Γνωρίζω ὅτι δὲν λειτουργεῖ τώρα διότι σεῖς ἔχετε ἕν αὐτοκίνητον καὶ τὸ ἄλλο ἔχετε εἰς τὸ γκαράζ. Χαίρω διότι αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται ἐξοδεύονται μετὰ φειδοῦς, ἀλλὰ διατὶ νὰ ἀναγράφωνται καὶ οὕτω νὰ φαίνεται τὸ ἔλλειμμα ὑπερβολικὸν τὸ ὁποῖον καλεῖται ἡ πολιτεία νὰ καλύψῃ;

§286Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ μάθω ὅτι τ’ αὐτοκίνητα περιορίζονται εἰς τὸν μικρότερον ἀριθμὸν τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τοὺς Ὑπουργούς. Ὁ ἔλεγχός μου καὶ οἱ ἀριθμοί μου στηρίζονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἄν εἶναι ἐσφαλμένος τὴν εὐθύνην φέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διότι ἄφησε ν’ ἀναγραφοῦν πιστώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναγραφοῦν ἢ κακῶς ἀνεγράφησαν. Ἀλλ’ ἐκεῖ ποῦ ἐπεθύμουν νὰ δώσῃ ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι αἱ 6000 περίπου ποῦ στοιχίζουν. Εἶναι τὸ ἑξῆς. Διατὶ αὐτὴ ἡ διαφορὰ εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν αὐτοκινήτων καὶ τῶν ὁδηγῶν δηλαδὴ εἰς τὸ ἰδικόν σας Ὑπουργεῖον στοιχίζει τὸ αὐτοκίνητον 97.000 εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον 60.000, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν 66.000; Τώρα ἠγοράσθη καὶ ἄλλο πρὸς 87.000. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης 37.000 μόνον.

§287Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει θυμώσει διότι δὲν τοῦ ἐπλήρωσα εἰς τὰ 1915 τὸ κίτρινο ποῦ εἶχε παραγγείλει.

§288Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ἕν αὐτοκίνητον παραγγείλει καὶ διεμαρτύροντο διότι δὲν τὸ παρελάμβανον καὶ ἤθελον νὰ ἐγείρουν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ δημοσίου. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶχον κηρυχθῆ ἄλλοτε καὶ κατὰ τῶν Ὑπουργικῶν ἁμαξῶν, καὶ ἔλεγον ἄλλοτε ὅτι εὑρισκόμεθα πάλιν εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας εἰς τὰ 1893, ἐγὼ εἶχον προτείνει τὸ ἑξῆς: νὰ καταργηθοῦν καὶ αὐταὶ αἱ Ὑπουργικαὶ ἅμαξαι αἱ ὁποῖαι ἐστοίχιζον τότε ἐλάχιστα.

§289Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοῦ ἐζητήσατε νὰ πληρώσω τὸ κίτρινο καὶ δὲν τὸ ἐπλήρωσα.

§290Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λοιπὸν δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐν τάξει ὅταν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν οἰκονομίαι προπαντὸς διὰ τοῦ περιορισμοῦ πάσης σπατάλης καὶ καταχρήσεως. Ἀλλ’ ἴδωμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν οἰκονομίαι εἰς τὰς διαφόρους ἐπίσης ὑπηρεσίας ἐπὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἀπέδειξα ὅτι ἀποτόμως αἱ δαπάναι ἀνῆλθον κατὰ 100.000.000; Κύριοι, ἤδη τὸ παρελθὸν ἔτος ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὡμίλησα διὰ μακρῶν περὶ τῶν σιδηροδρόμων καὶ εἶπον ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος παραπλανηθεὶς ὑπὸ ἄλλων, διότι ὁ ἴδιος εἶχε ἐκφράσει ἐνδοιασμοὺς ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσουν, θὰ ὑπαχθῶσι αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαί, ἡ τῆς Πελοποννήσου καὶ ὁ Λαρισσιακὸς καὶ οἱ Μακεδονικοὶ εἰς τὴν ἑνιαίαν διαχείρισιν τοῦ Κράτους, διότι ἐνόμισα ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι οἰκονομίαι πολλαὶ ἄν συνεκεντροῦντο αἱ διευθύνσεις τῶν ὑπηρεσιῶν. Ὑπελόγισα 200 πρόσωπα καὶ εἰς τὰς δύο διευθύνσεις. Ἄν γίνῃ μία διεύθυνσις θὰ γίνῃ δυνατὸν μὲ 120 πρόσωπα νὰ ἐργασθῇ ἡ διεύθυνσις. Ἄρα θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 80 προσώπων. Κύριοι, εἰξεύρετε μὲ τὴν νέαν διαχείρισιν εἰς πόσους ἀνῆλθον οἱ τῆς διευθύνσεως τῶν σιδηροδρόμων; Εἰς 932 ὑπαλλήλους καὶ μάλιστα ἀρσενικοθήλυκοι. Καὶ ἔκτοτε μολονότι τὰ ἔσοδα καὶ τὰ κόμιστρα ἐδιπλασιάσθησαν καὶ ἐπενταπλασιάσθησαν, ἐν τούτοις αἱ δαπάναι τῶν ὑπηρεσιῶν ἔφθασαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε νὰ ἀπειλούμεθα ἀπὸ ἔλλειμμα 20.000.000. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας γνωρίζων τὸ ἄτοπον εἶπεν ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ὑπὸ μελέτην. Ταῦτα ἔλεγε τὸν παρελθόντα Μάρτιον. Ἔκτοτε παρῆλθεν ἔτος καὶ πλέον καὶ οἱ σιδηρόδρομοί μας μένουν ὑπὸ τὴν κρατικὴν διεύθυνσιν, τὸ ἔλλειμμα δὲ ἴσως φθάσῃ τὰ 50 ἑκατομμύρια, οὐδεμία δὲ πρόνοια ἐλήφθη περὶ ἐπισκευῆς καὶ ἀνακαινήσεως τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, ἔχουσι δὲ ὑποστεῖ τοιαύτας φθορὰς ὥστε ἀπειλεῖται καὶ διακοπὴ τελεία τῶν συγκοινωνιῶν καὶ νὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος περὶ τὰ 1000 ἑκατομμύρια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπροφασίζετο ὅτι ἦτο ἀπὼν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἀπόφασιν. Εὐχαρίστως ἐδέχθη τὴν ἐπιτροπὴν ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἔληξεν ἡ μελέτη τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπεσχέθη.

§291Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς Ἑταιρείας ἡ ὁποία νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης καὶ νὰ μᾶς φέρῃ τὰ πορίσματά της.

§292Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῆς Συγκοινωνίας, Περιθάλψεως, Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν ἐγχωροῦν οἰκονομίαι μεγάλαι. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἀπέναντι αὐτῶν τῶν 1400 ἑκατομμυρίων τῆς σήμερον καὶ 1600 τῆς μεθαύριον ἐγχωροῦν οἰκονομίαι ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων. Κύριοι, σκεφθῆτε λογικῶς ὅτι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐδαπανῶμεν 262 ἑκατομμύρια μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῆς Ἑλλάδος μεθ’ ὅλον τὸν διπλασιασμόν, μολονότι δὲν ὑπάρχει διπλασιασμὸς τῶν γραμμῶν ὁπότε εἴχομεν τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Κρήτην, καὶ σήμερον ἐπιτρέπεται νὰ σκεπτώμεθα ὅτι ἔχομεν νέας χώρας ἀλλ’ ἀκόμη δὲν εἰξεύρωμεν ἐὰν θὰ τὰς κρατήσωμεν ὅλας. Ἀλλὰ καὶ ἄν παραδεχθῶμεν ὅτι θὰ τὰς κρατήσωμεν ὅλας καὶ ὁ πληθυσμὸς καὶ ἡ ἔκτασις ἐπολλαπλασιάσθησαν, ἂν τριπλασιασθοῦν, κύριοι, καὶ τὰ ἔξοδα ἄς πενταπλασιασθοῦν ἀλλ’ ὄχι νὰ δεκαπλασιασθοῦν. Ἐγχωροῦν λοιπὸν καὶ ἄλλαι οἰκονομίαι. Καὶ ὅταν σᾶς λέγω τοῦτο πρέπει νὰ ἔχετε πεποίθησιν εἰς τοὺς λόγους μου, διότι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπαγγέλλονται οἰκονομίας ἀπραγματοποιήτους. Ὅταν κατορθώσετε νὰ πλησιάσητε σεῖς ὁ ἴδιος θὰ ἴδητε ἄμεσον τὸ συμπέρασμα, νὰ καταπίπτῃ τὸ συνάλλαγμα, νὰ ἀνέρχεται ἡ δραχμή, ἀλλὰ πρέπει νὰ πλησιάσητε ὁ ἴδιος καὶ πρέπει σεῖς ὁ ἴδιος νὰ λάβητε τὸν πέλεκυν ἀνὰ χεῖρας καὶ ἄτεγκτος νὰ φέρητε αὐτὸν κατὰ πάσης σπατάλης. Ἐσυνήθισα, κύριοι, νὰ μὴ περιορίζωμαι εἰς ἀρνητικὴν πολιτικὴν ἀλλὰ καὶ εἰς θετικήν. Καὶ τοῦτο δὲν τὸ πράττω τώρα ἀλλ’ ὁπόταν συνέστησα τὸ νέον κόμμα μὲ τὸν μακαρίτην Ράλλην εἰς τὰ 1892. Διεκρίναμεν τότε ὅτι ὑπῆρχεν ἕν κόμμα θετικὸν τοῦ Τρικούπη τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἑκάστοτε θεσμοὺς νέους. Ὑπῆρχεν ἄλλο κόμμα τὸ ὁποῖον ἐπολέμει μὲν τὰ σχέδια τοῦ Τρικούπη, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀντέτασσεν ἰδικά του σχέδια. Ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἠρκούμεθα εἰς τὴν πολεμικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπεδεικνύομεν εἰς ἀντίθεσιν τὶ ἔδει γενέσθαι. Μέχρι τοῦδε περιωρίσθην νὰ ὑποδείξω ποῖαι οἰκονομίαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι. Ἐπεθύμουν νὰ ὑποδείξω καὶ ποῖαι φορολογίαι δύνανται νὰ γίνωσι.

§293Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποδείξατε μέχρι τοῦδε νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς τιμὰς τῶν μονοπωλιακῶν εἰδῶν.

§294Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἰδική σας σκέψις. Τοιαῦτα πράγματα ἐγὼ δὲν ἐπρότεινα ποτέ. Σᾶς ὑπέδειξα λοιπὸν μίαν οἰκονομίαν. Ἀποφασίζετε νὰ κάμητε καὶ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὑπέδειξα καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν;

§295Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποίαν;

§296Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τῶν σιδηροδρόμων. Εὐθὺς ὡς τοὺς ἐπιστρέψητε εἰς τὰς ἑταιρείας θὰ ἔχωμεν μίαν σπουδαίαν οἰκονομίαν.

§297Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἤμην ὁ εὐτυχέστερος τῶν ἀνθρώπων ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο.

§298Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διατὶ δὲν τὸ κάμνετε;

§299Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐφέρατε τοὺς σιδηροδρόμους εἶναι τοιαῦται ὥστε δὲν μοῦ ἐπιτρέπουσι νὰ τὸ κάμω.

§300Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν τοὺς ἔφερα ἐγώ· ἐγὼ ἐπολέμησα.

§301Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἰξεύρω ἄν τοὺς ἐφέρατε σεῖς, εἰξεύρω ὅμως ὅτι σεῖς εἶσθε εἰς τὴν Βουλήν· τότε ἐγὼ δὲν ἤμην. Θὰ ἤθελα δὲ νὰ εἴξευρα ποῖος θὰ εἶναι ὁ Ἡρακλῆς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὗρον ἐγὼ τοὺς σιδηροδρόμους, θὰ τοὺς ἐπανέφερε εἰς τὰς ἑταιρείας. Ὥστε αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν μᾶς προτείνετε; Σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τίποτε. Καὶ σεῖς ἄν γίνητε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ τὸ κάμητε.

§302Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐπεδίωξα νὰ γίνω Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μάλιστα ἔγραψε καὶ κάποια ἐφημερὶς ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ γίνω Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ αὐτὸ τὰ λέγω ὅλα αὐτά, ὁ δὲ ἀδελφός μου ὁ ὁποῖος ἐξώφλησε τὸ στάδιόν του καὶ κάθεται σπίτι του νὰ γίνῃ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐγὼ εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔδρασα καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι ἄν γίνω καὶ πάλιν Ὑπουργὸς δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς ὅ,τι προσέθεσα τότε. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι Γολγοθᾶς δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐκεῖ. Καὶ ὅταν ἔχητε γνῶσιν τούτων μὴ θέλετε νὰ ρίπτητε ὑπαινιγμούς. Δὲν ἔχω ὄρεξιν διὰ νὰ γίνω Ὑπουργός.

§303Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔκαμα κανένα ὑπαινιγμόν.

§304Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἴπατε ὅταν ἔλθω ἐγώ.

§305Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον καὶ ἄν σεῖς ἔλθητε, μετὰ δυσκολίας θὰ κατορθώσητε, εὔχομαι νὰ τὸ κατορθώσητε, νὰ ἐπαναφέρητε τοὺς σιδηροδρόμους εἰς τὰς ἑταιρείας.

§306Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ λοιπόν, διὰ νὰ τελειώσω τὸ μέρος τοῦτο, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν οἰκονομίαι κατὰ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ἐπὶ τοιούτου προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλαι δαπάναι μὴ ἀπολύτως ἀναγκαῖαι δύνανται νὰ ἀναβληθοῦν, ὅπως ἡ δαπάνη διὰ τὴν μελέτην διαφόρων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Ἀλλ’ εἶναι σήμερον εἰς θέσιν ἡ Ἑλλὰς νὰ σκεφθῇ ἄλλο τι ἀπὸ τὸ Μέτωπον;

§307Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ τὸ σκεπτώμεθα κατὰ τὰς 24 ὥρας τῆς ἡμέρας καὶ κατορθώσαμεν νὰ τὸ κρατήσωμεν ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται.

§308Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ αὐτοκίνητα στοιχίζουν 6 ἑκατομμύρια. Ἄν κατορθώσητε νὰ τὰ περιορίσητε εἰς 500 χιλιάδας καὶ εἰς ἕν ἑκατομμύριον σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ εἶσθε μέγας εὐεργέτης τῆς Ἑλλάδος. Ἰδοὺ αἱ οἰκονομίαι αἱ ἀναγκαῖαι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς.

§309Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖαι; Πραγματικὰς οἰκονομίας μᾶς ὑπεδείξατε 5 ἑκατομμυρίων.

§310Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λοιπὸν ὅταν ἀναλάβω τὸ χαρτοφυλάκιόν σας θὰ σᾶς φέρω προϋπολογισμὸν μὲ 300 ἑκατομμύρια οἰκονομίας.

§311Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχής.

§312Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ παίρνετε ἐργολαβικῶς νὰ σᾶς τὸ ἀναθέσωμεν;

§313Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἄλλοτε εὑρέθην εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ἐπέτυχον νὰ βελτιώσω τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ 20 ἑκατομμύρια ὥστε καὶ τὸ ἔλλειμμα νὰ καλυφθῇ καὶ νὰ παρασκευασθῶμεν ὅπως παρεσκευάσθημεν διὰ τὰ γεγονότα τὰ Βαλκανικά, τὰ ὁποῖα προεβλέπομεν. Ἡμεῖς παρεσκευάσαμεν τὴν Ἑλλάδα συγκαλέσαντες ἐπανειλημμένως ἡλικίας ἀπαλλαγέντων καὶ ἐκγυμνάσαντες αὐτάς, ἡμεῖς ἐκάμομεν τὸν ἐφοδιασμὸν εἰς ὅπλα.

§314Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀείμνηστος Θεοτόκης.

§315Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔφερε τὰ μάνλιχερ.

§316Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα τὰ ἔφερε.

§317Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς ἐφέραμεν τὰ ἀπαιτούμενα φυσίγγια. Ὁ Θεοτόκης ἔφερεν ἀντιτορπιλλικὰ δὲν ἔφερεν ὅμως τορπίλλας τὰς ὁποίας ἐφέραμεν ἡμεῖς. Τὸν Ἀβέρωφ ἡμεῖς τὸν ἐφέραμεν, διότι εἴχομεν τὸ θάρρος νὰ ἐπιβάλωμεν βαρείας φορολογίας καὶ νὰ μετατρέψωμεν τὸ ἔλλειμμα εἰς 25 ἑκατομμύρια περίσσευμα.

§318Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. 115 χιλιάδες ὅπλα ἔφερεν ὁ Θεοτόκης.

§319Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραγγελία ἔγινεν εἰς τά 1905 ὅτε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ὁ ἀείμνηστος Μαυρομιχάλης.

§320Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας Μαυρομιχάλη ἔγινε παραγγελία 60 χιλιάδων καὶ ἡ Κυβέρνησις Θεοτόκη τὰς ἔκαμε 115 χιλιάδας.

§321Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1909 δὲ ἐπὶ Κυβερνήσεως Μαυρομιχάλη ἔγινεν ἡ παραγγελία τοῦ Ἀβέρωφ, ὁ ὁποῖος καλύπτει ὅλας τὰς ἄλλας παραγγελίας.

§322Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐργασία τῆς 15ης Αὐγούστου δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατέλθωμεν εἰς τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον. Ὁσάκις λοιπὸν ὁμιλῶ περὶ οἰκονομικῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι ἠμπορῶ νὰ ἔχω κἄποιο κῦρος καὶ ὅταν σᾶς λέγω ὅτι εἰμποροῦν νὰ γίνουν οἰκονομίαι σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ γίνουν. Θὰ προσέθετον μόνον προκειμένου περὶ οἰκονομιῶν ὅτι ἄν αἱ οἰκονομίαι καὶ αἱ φορολογικαὶ μεταρρυθμίσεις δὲν ἐπήρκουν εἰς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος ὄχι βεβαίως τοῦ ἐλλείμματος τὸ ὁποῖον θὰ συντελεσθῇ ἐὰν μείνωμεν μὲ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ τοῦ ἐλλείμματος τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ ἄν ληφθῶσι τὰ προσήκοντα μέτρα· ἐν ἀνάγκῃ ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν εἰς ἕνα ἄλλο μέτρον γενναῖον. Νὰ ἀναβάλωμεν τὴν πληρωμὴν τῶν χρεωλυσίων τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ἐπί τινα χρόνον ἕως ὅτου κατωρθώσωμεν νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον. Εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι εἶναι ἴδιον ἀνθρώπου οὐχὶ σωφρόνως σκεπτομένου νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανείζηται μὲ 8% καὶ 9% καὶ νὰ ἐξακολουθῇ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων αὐτοῦ. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον διατὶ δὲν ἠμπορεῖ ἡ Τράπεζα ἤ οἱοσδήποτε ἄλλος δανειστὴς διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸν τόκον νὰ δεχθῇ προσκαίρως ἀναβολὴν πληρωμῶν χρεωλυσίου ἕως ὅτου βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλῃ πάλιν τὸ χρεωλύσιον. Ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοῦ εἶπον ὅτι αὐτὸ ἐγένετο καὶ ἄλλοτε διὰ τὸ πρῶτον δάνειον. Εἶπον καὶ τότε, ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα ὅτι ἐγὼ ἤμην ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἰδέας τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ὑπεστήριξα καὶ τὴν ὁποίαν ἔπλασε ὁ μακαρίτης Στρέϊτ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τὶ εἶπον τότε; Ὅτι διὰ νὰ ἀποδείξῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν της πρέπει νὰ ἀρχίσῃ νὰ καταβάλῃ ἔστω καὶ μικρὸν ποσὸν 2 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος εἰς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους ἐπὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀπόδειξις ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀναρρώσεως. Ἀλλὰ πότε ἔλεγον τοῦτο; Ὅταν εἴχομεν ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μικρὰ περισσεύματα ἀκόμη. Ἀλλὰ τώρα μὲ ἐλλείμματα 500 ἑκατομμυρίων σήμερον καὶ 500 καὶ 1000 ἑκατομμύρια αὔριον νὰ σκεπτώμεθα περὶ καταβολῆς χρεωλυσίου εἶναι ἐσχάτη πλάνη. Βλέπετε, σᾶς ὑποδεικνύω καὶ ἕν ἄλλο ποσόν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ὁμιλῶ περὶ οἰκονομιῶν μόνον ἀλλ’ ὁμιλῶ καὶ περὶ καταπολεμήσεως πάσης σπατάλης περὶ πάσης δυνατῆς οἰκονομίας, περὶ περικόψεως πάσης δαπάνης μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας καὶ δυναμένης νὰ ἀναβληθῇ. Ἐννοεῖται ὅτι θὰ γίνουν πολλαὶ οἰκονομίαι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης νομοθεσίας, ἀλλὰ θὰ γίνουν περισσότεραι ἐπὶ τῇ βάσει μεταβολῆς αὐτῶν. Διὰ τοῦτο καὶ πέρυσυ εἶχον εἴπει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι καλὸν θὰ ἦτο ὅλη αὐτὴ ἡ ἀπέραντος νομοθεσία ἡ ὁποία ἐψηφίσθη καθ’ ὅλην τὴν διάρκεια τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ κ. Βενιζέλου, ἀλλ’ ἰδίως κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν ὁπότε ἡμεῖς διεκηρύξαμεν ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς 31 Μαΐου ἡ τότε ἀναβιώσασα συνταγματικῶς δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ψηφίζῃ νόμους......

§323Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτήτερα ἦτο εἰς θέσιν;

§324Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πότε;

§325Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀναβιώσασα ὑπῆρξε ποτὲ ζωντανή;

§326Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον τὶ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν. Νὰ θεωρηθῶσιν ὅλοι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ὡς ἁπλᾶ διατάγματα καὶ νὰ ὑποβληθοῦν πρὸς μελέτην ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦσαν χρήσιμα. Νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ἀναθεωρηθῶσιν, διότι μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἀναθεωρήσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν οἰκονομίας. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης νομοθεσίας νὰ γίνουν οἰκονομίαι, μεγαλυτέρα ὅμως οἰκονομία θὰ ἐπέλθῃ διὰ νέας ὀργανώσεως νομοθετικῆς. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀναβολὴ τῆς καταβολῆς τῶν χρεωλυσίων. Ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριοι, ὅτι πολλαὶ δεκάδες ἑκατομμυρίων εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκονομηθοῦν καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε ζητήσει τὴν γνώμην μου δὲν θὰ ἠρνούμην αὐτήν. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνόμισεν, ὅτι τῆς ἦτο ἀναγκαία ἡ πεῖρα μου καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγω τὰς γνώμας μου. Προκειμένου νὰ ἔλθω εἰς τὸ δεύτερον στάδιον τῆς ἀγορεύσεως περὶ τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ συναινέσῃ εἰς μικρὰν διακοπήν.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10. 30′ μ.μ. σήμερον. (Ὥρα 9.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.45′ μ.μ.)

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα Συνεδρίασις. Ὁ κ. Εὐταξίας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§329Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω νὰ ἀπευθύνω ἕνα παράπονον. Μολονότι πρὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν μόλις πρὸ 10 ἡμερῶν κατώρθωσα νὰ λάβω τὰ δύο μόνον τεύχη. Ἔμαθον ὅτι διενεμήθησαν εἴς τινας, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔλαβον, καὶ ἠναγκάσθην νὰ προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὅπως μοὶ ἀποσταλοῦν. Ἐκάλεσεν, ὁ κ. Πρόεδρος, τὸν διευθυντὴν τοῦ γραφείου, ὁ ὁποῖος παρέσχεν τὴν πληροφορίαν ὅτι 10 μόνον τεύχη ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ὁποῖα καὶ ἐστάλησαν εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν, ἐνῷ συνήθως ὅλοι οἱ βουλευταὶ λαμβάνουσι ἀντίτυπα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θὰ ἔλεγόν τι ἄν ἤξευρον ὅτι ὅλοι οἱ κ.κ. συνάδελφοι εἶχον λάβει τὰ τεύχη τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§330ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἐλάβομεν.

§331Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐγὼ μόνον τὰ δύο τεύχη ἔλαβον καὶ τώρα μανθάνω ὅτι τώρα ἐτυπώθη καὶ τὸ τρίτον.

§332Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἐλάβομεν τίποτε ἐκ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς. Ἀπετάθην εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ στείλῃ τὰ τρία τεύχη.

§333Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νὰ προστεθοῦν ὑπάλληλοι.

§334Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ προμηθεύωσι εἰς τοὺς βουλευτὰς ἀνὰ ἓν ἀντίτυπον τῶν ἐκδιδομένων φυλλαδίων πολὺ δὲ περισσότερον τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§335Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως δὲ δημοσιεύονται περιληπτικὰ δελτία, στατιστικαὶ τῶν ὁποίων ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους δὲν λαμβάνωμεν γνῶσιν, οὐδὲ ἐκεῖνοι ἐξ ἡμῶν οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται κάπως εἰδικώτερον περὶ αὐτὰ καὶ ἔχουσι ἀναγραφομένας εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς των δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, πρὸς ἐκτύπωσιν δελτίων κλπ. Μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους δὲν λαμβάνουν τίποτα ἀπ’ αὐτά. Θὰ παρακαλέσωμεν ὅπως ληφθῇ φροντίς.

§336Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Εὐταξία, θὰ ἀξιώσωμεν, ὄχι θὰ παρακαλέσωμεν.

§337Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον, κύριοι, πρὶν ὅτι εἰς ὅ σημεῖον ἔφθασαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσι μόνον αἱ οἰκονομίαι καὶ αἱ περικοπαὶ πάσης περιττῆς δαπάνης, πάσης σπατάλης καὶ πάσης δαπάνης, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει,—ἀλλὰ τότε καὶ μόνον ὅταν ἐξαντληθῇ τὸ κεφάλαιον τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῶν περικοπῶν— τότε καὶ μόνον ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν καὶ εἰς αὔξησιν τῶν ἐσόδων, ἀλλὰ πῶς τοῦτο; Οὐχὶ δι’ ἐπιβολῆς φορολογικῶν βαρῶν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, οὐχὶ ἀνατέλλοντες τὸν ἥλιον ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους καὶ βρέχοντες ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν γενικὴν φορολογικὴν ἀρχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος συνεισφέρει εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν αὑτοῦ δυνάμεων. Βεβαίως αὐτὴ ἡ ἀρχὴ δὲν ἐτηρήθη τελευταῖον, τόσον μὲ τὴν ἀπότομον καὶ καταπληκτικὴν αὔξησιν τῶν δασμῶν ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει οὐχὶ τοὺς εὐπορωτέρους ἀλλὰ μόνον τοὺς ἀπορωτέρους, ὅσον καὶ μὲ τὸ ἀτυχὲς ἀναγκαστικὸν δάνειον τὸ ὁποῖον ἦλθε καὶ ἐμοίρασε εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ εἰς πλουσίους καὶ εἰς πτωχοὺς τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον. Τὰ τοιαῦτα βάρη ἀντίκεινται πρὸς τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς φορολογίας. Ἡμεῖς, κύριοι, προέβημεν ἄλλοτε εἰς αὔξησιν ἐσόδων ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐχὶ ἐσόδων τὰ ὁποῖα εἴχομεν τότε, ἀλλὰ δι’ ὡρισμένων φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἐφροντίσαμεν νὰ ἀνακουφίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς ἀπορωτέρας τάξεις καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν μόνον τὰς εὐπόρους τάξεις. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσωμεν Σᾶς ἀναφέρω, κύριοι, ὡς παράδειγμα τὴν φορολογίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβάλλοντο ὡρισμέναι τάξεις, αἱ μεσαῖαι ἀστικαὶ τάξεις, καὶ τὴν φορολογίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβάλλοντο οἱ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι, οἱ μεγάλοι κερδοσκόποι, αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη καὶ σήμερον νὰ ἔχουν ἔκτακτα κέρδη μεγαλείτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ μικροπαραγωγοί, αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔγιναν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐκμυζῶντες πᾶσαν ἰκμάδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους, ἑκατομμυριοῦχοι. Ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διάφοροι δικασταὶ, διευθυνταὶ καὶ διοικητικοὶ σύμβουλοι Τραπεζῶν καὶ ἑταιρειῶν οἱ ἀποκομίζοντες ποσοστὰ οὐχὶ δεκάδας χιλιάδων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν ὑφίστανται τὴν μεγάλην καὶ βαρεῖαν φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου πρὸς 6%. Ποίαν δὲ φορολογίαν νομίζετε ὅτι ὑφίσταται εἷς μικροεισοδηματίας ἀστός; Ἄς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἕνα ἰδιοκτήτην οἰκοδομῶν, ὅστις ἔζη ἐκ τοῦ εἰσοδήματος αὐτοῦ, ἔχων αἴφνης 10.000 δραχμῶν εἰσόδημα. Αἱ 10.000 αὐταὶ δραχμαὶ κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν ἦσαν ἀρκεταί, ὥστε νὰ θεωρῆται αὐτὸς σχετικῶς εὔπορος. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπετράπη εἰς αὐτὸν νὰ αὐξήσῃ κατὰ μέσον ὅρον κατὰ 70% τὸ εἰσόδημα του, ἑπομένως νὰ ἔχῃ εἰσόδημα 17.000 δραχμῶν. Δι’ αὐτὰς τὰς 17.000 δραχμὰς πληρώνει αὐτὸς πρῶτον φόρον καθαρᾶς προσόδου πρὸς 10%, μετὰ τοῦτο ὑποβάλλεται εἰς φόρον τοῦ ὑπερεισοδήματος, δηλ. διὰ τὰς περιπλέον 7000 δραχμὰς ὑπὲρ τὸ εἰσόδημα τῶν 10.000 δραχμῶν τὸ ὁποῖον εἶχε πρίν, ὑποβάλλεται εἰς νέον φόρον 7000 δραχμὰς καὶ ὁ δυστυχὴς ἐρωτᾶ: εἶνε ἄρα γε τοῦτο ὑπερεισόδημα ἤ ὑπεισόδημα; Διότι αἱ σημεριναὶ 17.000 δραχμαὶ δὲν εἶνε περισσότεραι τῶν ἄλλοτε 10.000, εἶνε ὀλιγώτεραι, ἀντιστοιχοῦσαι μόλις καὶ μετὰ βίας πρὸς 4000 δραχμάς. Καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ὑπεισόδημα ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει ἐγὼ τὸ θεωρῶ ὑπερεισόδημα καὶ ὀφείλεις νὰ πληρώσῃς ἄλλας 6000 δραχμάς. Ὁ δυστυχὴς κύπτει τὴν κεφαλὴν καὶ νομίζει ὅτι ἐτελείωσαν τὰ βάσανά του, ἀλλ’ ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει· ὄχι τώρα ὀφείλεις νὰ μοῦ πληρώσῃς τὸν συνθετικὸν φόρον, θὰ τὰ ἑνώσωμεν αὐτὰ καὶ τὰ εἰσοδήματα καὶ θὰ μοῦ πληρώσῃς ἄλλα 8%. Καὶ αὐτὸς ἐδυσφόρει μέχρι τοῦδε καὶ ἔλεγεν ὅτι αὐτὸ εἶνε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ λαὸς «τρεῖς στὸ λάδι, τρεῖς στὸ ξῦδι καὶ ἕξ στὸ λαδόξυδο» φόρος καθαρᾶς προσόδου, φόρος εἰσοδήματος καὶ φόρος συνθετικὸς αὐτῶν. Σήμερον δὲ ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ αὐξάνει εἰς τὸ διπλάσιον τὸν συνθετικὸν αὐτὸν φόρον ἀντὶ 8% τὸν συνθετικὸν φόρον τὸν κάμνει 16%.

§338Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸν διπλασιασμὸν αὐτὸν τὸν ἔκαμεν ὁ κ. Ἀθανάσιος Εὐταξίας.

§339Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐγὼ ὑπέδειξα ἓν ἄλλο σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε πολὺς λόγος. Διότι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε διὰ μακρῶν εἰς τὸ σύστημά μου ἐκεῖνο καὶ ἐγὼ ἀνταπήντησα· ὑπέδειξα δὲ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἐξευρεθῶσιν αἱ εὔποροι τάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ καταβάλωσιν αὐτὸ τὸ βάρος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλόγου τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων καὶ τοῦ καταλόγου τῶν ἐκτάκτων κερδῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει συστήματος δηλώσεων. Ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο δὲν θὰ ἐγένετο ἀμέσως, ἀλλὰ δὲν ἦτο καὶ ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀμέσως διότι ὑπέδειξα, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ τὸ κράτος θὰ ἔκαμνεν ὅ,τι ἔκαμε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν δηλαδὴ θὰ ἐξέδιδεν ὁμολογίας πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἀπέναντι τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν ἡ Τράπεζα θὰ παρέδιδε ὡρισμένον ἀριθμὸν γραμματίων, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ τὰ 1.600 ἑκατομμύρια νὰ τὰ πάρῃ ἀμέσως τὸ κράτος, χρειάζεται καιρός. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἐν τῷ μεταξὺ τὰ γραμμάτια αὐτά, θὰ τὰ ἔπαιρνεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν. Αὐτὸ, κύριοι, ἔγινε καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν 550,000,000. Ὡς γνωστόν, τὸ δημόσιον ἐκδίδει ὁμολογίας εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἡ Τράπεζα παραδίδει τὰ τραπεζιτικὰ γραμμάτια, καὶ καθόσον αἱ ὁμολογίαι αὗται θὰ ἐπωλοῦντο εἰς τρίτους, τότε θὰ μετεβάλετο τὸ δάνειον αὐτὸ ἀπὸ δάνειον χρεωλυτικὸν εἰς δάνειον τοκοφόρον.

§340Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐτοποθετήθη καμμία ὁμολογία;

§341Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι εἶναι ἀναγκαστικὸν αὐτὸ τὸ δάνειον, κ. Ὑπουργέ, ἀλλ’ ἀναγκαστικὸν οὐχὶ διὰ τὸν πτωχόκοσμον. Ἐνῶ ἐγὼ ἐπρότεινα ἕνα σύστημα αὐτοτελές, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καθαρᾶς προσόδου λαμβάνει αὐτὸ καὶ τὸ κολλᾷ εἰς τὸ ἰδικόν του σύστημα καὶ λέγει θὰ φορολογήσω ὅσους ἔχουν καὶ δὲν ἔχουν. Ποίους φορολογεῖ; Τὴν μεσαίαν ἀστικὴν τάξιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς τὸ μέλλον τὸ ἀληθὲς προτεκτορᾶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσι μὲ μίαν τοιαύτην φορολογίαν 32%. Λαμβάνω τὸ παλαιὸν παράδειγμα. Ἔχει τις 170.000 δραχ. καὶ τοῦ λαμβάνεις 31%, τὸν ἀφίνεις μὲ 100.000 δραχμάς. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ζήσῃ. Τὶ γίνεται αὐτὴ ἡ τάξις; Συγκρατεῖται σήμερον χάρις εἰς τὸ δικαιοστάσιον, προσθέτουν χρέη ἐπὶ χρεῶν, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι τόκους, εὐθὺς ὡς ἀρθῇ τὸ δικαιοστάσιον νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι τὰ ⅔ τῶν οἰκιῶν τῶν Ἀθηνῶν θὰ ἐκπλειστηριασθῶσιν καὶ τότε ἡ μεσαία τάξις θὰ τὴν ἰδῆτε πενομένην μεταβαλλομένην εἰς Μπολσεβίκους. Κύριοι, δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἄδικον αὐτὴ ἡ τάξις νὰ φορολογῆται πρὸς 32% καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι, οἱ διοικηταί, διευθυνταὶ Τραπεζῶν, διαφόρων ἀνωνύμων ἑταιριῶν, οἱ διοικητικοὶ σύμβουλοι μὲ ποσοστὰ ἀνερχόμενα εἰς χιλιάδας χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἑκατοντάδας χιλιάδων νὰ ὑποβάλλωνται εἰς φορολογίαν 6% καθαρᾶς προσόδου; Νομίζω, ὅτι θὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακουφισθῇ ἡ μεσαία τάξις καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν ἐκεῖνοι μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ μεγάλα κέρδη τῶν διαφόρων Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Σήμερον ἔχωμεν, κύριοι, Τράπεζαν, ἡ ὁποία μὲ μετοχικὸν κεφάλαιον ἀρχικὸν 20.000.000 δρ. πραγματοποιεῖ κέρδη ὑπὲρ τὰ 10.000.000 δρ. καὶ συνεπείᾳ τούτου, κύριοι, τὶ ἔχετε; Βγάζει βεβαίως μέγα μέρος τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ ἑκατομμύρια ὅλα λαμβάνουσι ποσοστὰ καὶ ἔπειτα διὰ νὰ μὴ ἔχωσι παράπονα οἱ ὑπάλληλοι δίδουν αὔξησιν, διπλοῦν μισθὸν καὶ δὲν γνωρίζω τί ἄλλο. Ὅσοι, κύριοι, συχνάζετε εἰς κοσμικὰ κέντρα θὰ παρατηρήσατε, ὅτι τὸν παρελθόντα χειμῶνα ὅλα τὰ κέντρα ἦσαν γεμάτα ἀπὸ ὑπαλλήλους τῶν Τραπεζῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μεθύσῃ ἀπὸ μεγάλας δαπάνας. Καὶ τὶ συμβαίνει; Οἱ δυστυχισμένοι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους νὰ ζητοῦν καὶ αὐτοὶ καὶ νὰ συνασπίζωνται καὶ νὰ θέλωσι νὰ ἐπιβληθῶσι εἰς τὸ κράτος, ἐνῷ τὸ κράτος ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ δικαίαν φορολογίαν, ὄχι ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, ὅπως νομίζωσι τινές, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν κερδῶν. Θὰ εἶχε βεβαίως αὔξησιν ἐσόδων τὸ κράτος καὶ θὰ ἠδύνατο ἀπέναντι αὐτῶν νὰ ἀνακουφίσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἄλλας τάξεις βεβαρυμένας σήμερον ὅσον ἦτο τὸ δυνατὸν ἀλλὰ καὶ μὲ ἄλλην φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐγὼ εἰς τὰ 1909, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγον τότε εἰς τὴν Βουλὴν ἕν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν οἰκοπέδων, τὸ ὁποῖον εὗρεν ἀντίδρασιν, ἀλλὰ μετὰ μακρὸν χρόνον κατόρθωσε νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ δημοσιευθῇ ὡς νόμος τοῦ κράτους. Δυστυχῶς μετ’ ὀλίγον χρόνον ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Μαυρομιχάλην ἐδέησε νὰ παραιτηθῇ. Ἦλθεν ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον, διότι δὲν ἦτο εὔκολον νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων, διότι δὲν ἐγένοντο ἀγοραπωλησίαι πολλαὶ καὶ ἀφῆκεν αὐτὸν νεκρόν. Σήμερον μετεβλήθησαν οἱ ὅροι, σήμερον ὅλα τὰ ἀπέραντα οἰκόπεδα τῶν Ἀθηνῶν ἔχουσι μεταπωληθῆ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἔχουσιν ὑπερτιμηθῆ καταπληκτικῶς. Οἰκόπεδα τὰ ὁποῖα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἐτιμῶντο 10 δραχ. σήμερον τιμῶνται 100 ἕως 150 δρ., δισεκατομμύρια ἀντιπροσωπεύει αὐτὴ ἡ περιουσία. Δὲν εἶναι δίκαιον αὐταὶ αἱ περιουσίαι νὰ φορολογῶνται;

§342Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰς μεταπωλήσεις δὲν φορολογοῦνται;

§343Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι αὐτὴ φορολογία, ἡ φορολογία πρέπει νὰ εἶναι κατ’ ἔτος, διατί; Διότι θὰ τὸν ἀναγκάσωμεν αὐτὸν τὸν οἰκοπεδοῦχον, ἢ νὰ οἰκοδομήσῃ ἢ νὰ πωλήσῃ εἰς ἄλλον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ οἰκοδομήσῃ, διότι συγχρόνως θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν λύσιν τοῦ κοινωνικοῦ μεγάλου προβλήματος τῆς στέγης, τὸ ὁποῖον πανταχοῦ σήμερον ἀπασχολεῖ τοὺς λαοὺς καὶ τὰ κράτη. Ἀλλὰ πανταχοῦ ἔχουσι ληφθῆ μέτρα, μόνον ἡμεῖς δὲν ἐλάβομεν μέτρα, πᾶν δὲ μέτρον λαμβανόμενον συντελεῖ εἰς τὸ νὰ παρεμποδίσωμεν πᾶσαν τοιαύτην ἐργασίαν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, ἀπολύτως, ἐὰν θέλωμεν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰ δυνατὸν καὶ τὰς ὑπαρχούσας οἰκοδομὰς νὰ ἀνακουφίσωμεν κατά τι, τὰς νέας οἰκοδομὰς νὰ τὰς ἀπαλλάξωμεν, ἐὰν ὄχι ἐπὶ δεκαπενταετίαν, ὅπως ἐν Ἑλβετίᾳ, Σερβίᾳ καὶ Γερμανίᾳ, τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν πενταετίαν πάσης φορολογίας, συγχρόνως δὲ νὰ ἀφήσωμεν ἀτελῆ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς οἰκοδομικῆς ὕλης. Ἐὰν θέλωμεν νὰ λυθῇ ταχέως τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ πράξωμεν ταῦτα. Τὰ βάρη αὐτὰ θὰ τὰ πληρώνῃ μὲ τὸ παρὰ πάνω ἡ φορολογία τῶν οἰκοπέδων. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ τὸ κράτος πολλαπλάσια ἀπὸ τὰς νέας οἰκοδομὰς. Ἀλλαχοῦ ὄχι μόνον ἀσυδοσία καθιεροῦται διὰ νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ ἐπέρχεται τὸ κράτος ἐπίκουρον. Εἰς διάφορα καντόνια ἐν Ἑλβετίᾳ ὑποχρεοῦνται αἱ Τράπεζαι νὰ δανείζουν εἰς τοὺς ἀναλαμβάνοντας τοιαύτας οἰκοδομάς. Παρ’ ἡμῖν μόνον κατὰ τὸ 1915 ἐγένετο ἡ πρώτη ἀπόπειρα πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος ἰδίως διὰ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, τὰς ὁποίας ὅλοι θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν. Ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε πᾶν ὅ,τι ἐγένετο, ἐγένετο πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑλικῆς αὐτῶν καταστάσεως. Οὐδεμία πρόνοια περὶ μορφώσεως αὐτῶν, οὐδεμία πρόνοια ἰδίως ἐλήφθη περὶ βελτιώσεως τῆς στέγης. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ δημοσιευθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς αὐτὸ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον ἐρεύνας λεπτομερεῖς εἰς τὰς κατοικίας τὰς ἐργατικὰς καὶ πτωχικὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς θὰ φρίξητε ἀναλογιζόμενοι ποία εἶναι ἡ κατάστασις αὐτῶν, διότι ἡ κατοικία αὐτῶν εἶναι ἑστία πάσης νόσου, εἶναι πλήρης φυματιώντων, ρευματιώντων καὶ ἄλλων ἀσθενειῶν τοιούτων, πλήρης κινδύνων διὰ τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ καθ’ ὃν τρόπον λέγω. Ὅταν λοιπὸν λέγω νὰ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεροι παντὸς βάρους ὅλαι αἱ νέαι οἰκοδομαὶ εἰς πάντας, ἐκ παντὸς εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ὅλα τὰ οἰκοδομήσιμα ὑλικά, τότε καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, ἄλλως θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ εἴμεθα ὅπως εἴμεθα σήμερον οἱ μὲν οἰκοδεσπόται νὰ ὑφίστανται ὅσα ὑφίστανται, οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ νὰ μὴ ἔχουν τίποτε καὶ ἰδίως ὁ ἐργατικὸς κόσμος νὰ κυλίεται μέσα εἰς τὸν βόρβορον καὶ νὰ εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους. Καὶ ἄλλους πόρους αὐξήσεως ἐσόδων ἔχω νὰ ὑποδείξω. Ὁ πόρος αὐτὸς δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ παράπαν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀλλὰ τὴν κατανάλωσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Εὐτυχῶς, κύριοι, ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι μονοπωλιακὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναντικατάστατα ἀπὸ ἄλλα προϊόντα τῆς ἀλλοδαπῆς. Εἶναι προϊόντα προνομιοῦχα τῆς Ἑλλάδος αὐτά, κύριοι, τὰ προϊόντα μας, ὅπως σήμερον διερρυθμίσθησαν ἐλευθέρως αἱ τελωνειακαὶ σχέσεις τῶν διαφόρων κρατῶν, ὁπότε ὅλα τὰ κράτη σπεύδουν νὰ ἐπιβάλουν οἱονδήποτε δασμὸν νομίζουν αὐτοῖς συμφέρον, τόσον εἰς τὰ εἰσαγόμενα ὅσον καὶ εἰς τὰ ἐξαγόμενα. Ὡς πρὸς τὰ εἰσαγόμενα ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Ἀμερικῆς ἥτις ἐπέβαλε βαρύτατον δασμὸν ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς βιομηχανίας της τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθοῦν ἄλλα προϊόντα. Ἡμεῖς ἔχομεν τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι προνομιοῦχα διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀναντικατάστατα. Ἔχομεν προϊόντα τὰ ὁποῖα εἰς οἱανδήποτε τιμὴν καὶ ἄν τὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἡ κατανάλωσις θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ τὰ χρησιμοποιῇ καὶ ὅλα τὰ προϊόντα αὐτὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἕναν ἐξαγωγικὸν δασμὸν ὄχι τόσον μεγάλον. Λ.χ. θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τῆς σταφίδος. Ἡ σταφὶς ἐξαγομένη ἐξ Ἑλλάδος, χάρις εἰς τὸν θεσμὸν τῆς προνομιούχου ἑταιρείας ἐπιβαρύνεται μὲ ἕναν ἐξαγωγικὸν δασμὸν πλὴν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον λαμβάνει τὸ δημόσιον 35%. Καὶ ἐν τούτοις καταναλίσκεται τελευταίως χάρις εἰς τὰ ἀπαγορευτικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν εἰς ἄλλα μέρη. Ἐν τούτοις ἡ σταφὶς εἶναι περιζήτητος διότι δὲν χρησιμοποιεῖται μόνον ὑπὸ τὴν ξηρὰν αὐτῆς μορφὴν ἀλλὰ χρησιμοποιεῖται καὶ ἄλλως πῶς, ὅταν δέ, κύριοι, τὸ μέγιστον μέρος αὐτοῦ τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ τὸ ἀπολαμβάνει σήμερον ἡ ἑταιρεία ἡ ὁποία ἔχει κέρδη μυθώδη — ἀπόδειξις εἶναι τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα δίδει εἰς τοὺς συμβούλους της—θὰ ἐνόμιζον ὅτι δύναται καὶ τὸ κράτος νὰ ἔχῃ τὴν ἀναλογίαν του εἰς αὐτά.

§344Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ εἶναι τὸ ἴδιον ποῦ εἴπατε, δηλαδὴ ἡ φορολογία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν.

§345Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶπον νὰ πάρετε ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν. Εἶπον προσθέσατε φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος. Σᾶς εἶπον, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἀπὸ αὐτὸ τὸ προϊὸν ἐξάγεται ἀξίας 300.000.000 καὶ τὶ λαμβάνει τὸ δημόσιον; 4.500.000. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἄν αὐξήσωμεν κατά τι τὸν δασμὸν δὲν θὰ ἐλαττωθῇ τὸ ἐξαγόμενον ποσόν. Ἔχομεν καὶ ἄλλα προϊόντα λ. χ. τὸ ἔλαιον, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐφέτος ἐπέβαλλε μίαν πρόσθετον φορολογίαν διὰ τῶν ἀδειῶν καὶ εἶχεν ἕνα καλὸ ἔσοδον. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ ἀνάγκαι, νομίζω καλὸν νὰ αὐξηθῇ καὶ αὐτοῦ ἀκόμη ὁ δασμός. Ἀλλ’ ἔχομεν ἕνα ἄλλον προϊὸν ὄντως ἀναντικατάστατον. Ἔχομεν, κύριοι, τὸ προϊὸν τῶν ἐξόχων καπνῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ἐν καιρῷ πολέμου ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ εἶχαν μείνει μεγάλα ἀποθέματα. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἔληξεν ὁ πόλεμος ὅλα τὰ ἀποθέματα ἐκεῖνα τῶν καπνῶν ἐζητήθησαν ἀπὸ τοὺς ξένους εἰς μυθώδη ποσὰ διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ συναγωνισθῇ κανεὶς ξένος καπνός. Συναγωνίζονται κάπως οἱ καπνοὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἡ καλυτέρα ποιότης καταναλίσκεται ἐδῶ καὶ οἱανδήποτε φορολογίαν καὶ ἄν βάλλωμεν θὰ καταναλίσκεται. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Τρικούπη ὅταν ἔβαλε φορολογίαν τοῦ μονοπωλίου καὶ τὸ ἴδιον ἔπραξεν καὶ ὁ Σιμόπουλος ὄχι μόνον δὲν ἔπαθεν τίποτε, ἀλλὰ ηὔξησεν. Τὸ ἴδιον καὶ ἐγὼ ὅταν εἰς τὰ 1909 ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔβαλα φορολογίαν δύο δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Τὰ καπνὰ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας τὰ ὄντως ἀναντικατάστατα εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον, ὑπερτιμῶνται καταπληκτικῶς. Ἔξω δὲ διὰ νὰ πολεμήσουν τὴν ἰδικήν μας καπνοπαραγωγὴν ἔχουν βάλει ἀπαγορευτικοὺς δασμοὺς διὰ τὴν εἰσαγωγήν. Ὑπεβλήθησαν μεγάλοι δασμοὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν διότι θέλουν νὰ ἐξασφαλίσουν τὸ εἰσόδημα.

§346Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Ἡ ἐπέκτασις τῆς φορολογίας εἰς τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν ἐπέφερε τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα. Ὅτι ἡ Μακεδονικὴ Σερβία ἔπαυσε νὰ καλλιεργῇ καπνὰ διότι ἡ ἀναλογία ἡ ὁποία ὑπῆρχε ἐπὶ τῆς Τουρκίας ἠλαττώθη. Συνεπῶς ἡ ἀξία τῆς καπνοπαραγωγῆς τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας ἐμειώθη κατὰ τοσοῦτον, ὥστε δὲν ὑπάρχει ζήτησις πλέον.

§347Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχω πληροφορίας παρὰ μεγάλου ἐξαγωγικοῦ οἴκου καπνῶν τῆς Μακεδονίας, ὅτι τὰ καπνὰ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας εἶναι ἀναντικατάστατα, ἑπομένως ἄν ἐπιβάλωμεν μικρὸν δασμὸν πέντε δραχμῶν ἤ δέκα δραχ. κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς θὰ ἔχωμεν περὶ τὰ ἑκατὸν ἑκατομμύρια. Πρόκειται, κύριοι, περὶ προνομιούχου προϊόντος. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι διὰ τῶν ὑποδεικνυομένων μεταρρυθμίσεων, διὰ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἤδη ἐπιβαρύνεται δυσβαστάκτως, ἐὰν φορολογήσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὑποστῶσιν τὴν φορολογίαν, ἐὰν μεταθέσωμεν τὴν φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν νέων οἰκοδομῶν εἰς τὰ οἰκόπεδα καὶ τέλος ἐὰν ἐπιβαρύνωμεν δι’ ἑνὸς ἀναλόγου ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ ὡρισμένα προνομιοῦχα προϊόντα τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξήσωμεν ἱκανῶς τὰ ἔσοδα καὶ νὰ προσεγγίσωμεν εἰς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κύριοι, ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα ἐλαμβάνοντο πρὸ ἐτῶν ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς οἵαν θέσιν εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἐὰν αὐτὰ δὲν ληφθῶσι καὶ τώρα θὰ εὑρεθῶμεν λίαν προσεχῶς εἰς πολὺ χειροτέραν οἰκονομικὴν θέσιν καὶ εἶναι ζήτημα τότε, ἐὰν ἠμπορῇ καὶ αὐτὴ ἡ τελευταία ἀπόπειρα νὰ μᾶς σώσῃ. Ὁπωσδήποτε, κύριοι, ὅταν ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν ἕνα προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος σήμερον μὲν παρουσιάζει ἔλλειμμα ἑπτακοσίων ἑκατομμυρίων, ὅπως δὲ πρὶν ὑπέδειξα ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐμφανίσῃ ἔλλειμμα ὀκτακοσίων ἑκατομμυρίων καὶ βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν μένουσα μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, τὶ νομίζετε, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ πράξωμεν; Ἔχει καθῆκον ἡ Συνέλευσις προπαντὸς τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς συζήτησιν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιζητεῖται ἄλλο τι παρὰ νὰ ἐξουσιοδοτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξακολουθήσῃ κυβερνῶσα μὲ ἔσοδα καὶ μὲ ἔξοδα τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, χωρὶς νὰ μᾶς εἰπῇ πῶς θὰ ἀναπληρωθῇ τὸ ἔλλειμμα......

§348Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὶ ποσὸν ὑπολογίζετε ὅτι θὰ φθάσουν αὐτοὶ οἱ φόροι οἱ τρεῖς, τοὺς ὁποίους ἐπροτείνατε;

§349Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τὰ τριακόσια ἑκατομμύρια.

§350Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς; Σᾶς παρακαλῶ κάμετέ μου τὸν λογαριασμόν. Σεῖς ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἐπροτείνατε τρεῖς φόρους, τοῦ καπνοῦ, τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου.

§351Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ σᾶς τοὺς ἐπαναλάβω ἐγώ. Ἐπὶ τῶν μεγάλων κεφαλαιούχων καὶ εἰσοδηματιῶν, ἐδήλωσα δὲ ὅτι ἐννοῶ τοιούτους τοὺς διοικητὰς καὶ διευθυντὰς Τραπεζῶν καὶ τὰ διοικητικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἔχωσι ποσοστὰ χιλιάδων καὶ ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν.

§352Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς ὑποθέσωμεν 2 ἤ 3 ἤ 5 ἑκατομμύρια.

§353Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν διευθυντῶν καὶ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ καὶ περὶ Ἑταιρειῶν καὶ περὶ ὅλων ἐκείνων τῶν μεγάλων ἑκατομμυριούχων, οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν ἐσχάτως. Καὶ ἄλλοτε ὑπέδειξα εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα ἔχομεν περὶ τοὺς διακοσίους ἑκατομμυριούχους. Τὴν φορολογίαν ἐκείνην τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς, κύριε Ὑπουργέ, δὲν κατωρθώσατε ἀκόμη διὰ τὰ πολεμικὰ ἔτη νὰ τὴν ἐξακριβώσητε καὶ τὴν ἐφαρμόσητε, διότι ἀκόμη καθυστερεῖ ἡ ἐξέλεγξις αὐτῶν, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν ἐπεκτείνετε εἰς εὐρύτερον κύκλον καὶ θὰ εἴχατε εὐρύτερα ἔσοδα. Ἔπειτα νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία εἰς τὰ οἰκόπεδα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία μὲ τὰς ἀγοραπωλησίας αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀνέρχεται εἰς χιλιάδας ἑκατομμυρίων. Κύριοι, ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι ὑποστηρίζων τὴν φορολογίαν τῶν οἰκοπέδων καταδικάζω ἐμὲ αὐτὸν εἰς φορολογίαν, διότι ἡ μόνη περιουσία, τὴν ὁποίαν ἔχω, συνίσταται εἰς οἰκόπεδα.

§354Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφηρμόσθη καὶ εἰσεπράξαμεν δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν.

§355Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη διότι οἱ διάδοχοί μου ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόμισαν ὅτι δὲν ἦτο εὔκολον νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀξία, διότι δὲν ἐγίνοντο ἀγοραπωλησίαι οἰκοπέδων. Τώρα ἔχουν γίνει τοσαῦται ἀγοραπωλησίαι καὶ ἔχει τόσον ὑπερτιμηθῇ ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων ὥστε εἶναι εὐκολώτατον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ ἐξεύρωμεν τὴν ἀξίαν καὶ νὰ βάλωμεν μίαν φορολογίαν. Συγχρόνως δὲ τοῦτο θὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς κ. οἰκοπεδούχους, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ οἰκόπεδα καὶ τὰ κρατοῦν ἀχρησιμοποίητα ἀναμένοντες μεγαλύτερον κέρδος, ἤ νὰ τὰ κτίσουν ἤ νὰ τὰ πωλήσουν. Κύριοι, ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ ἔκτοτε νὰ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετώπιζε τὴν ἔκρυθμον οἰκονομικὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν βεβαίως παρέλαβε τὰ οἰκονομικὰ αὐτός, ἀλλὰ διὰ τῶν ὁποίων βεβαίως ἔπρεπε εὐθὺς ἀμέσως νὰ μεριμνήσῃ. Δυστυχῶς παρῆλθε πολύτιμος χρόνος χωρὶς νὰ γίνῃ καμμία ἐργασία πρὸς τοῦτο καὶ ἐφθάσαμεν τώρα, κύριοι, εἰς πολὺ κρίσιμον σημεῖον. Νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπετε οἱαδήποτε ἀναβολή; Νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας; Νομίζετε ὅτι δύναται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ παράσχῃ τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ περυσινὸν πείραμα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζουσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1921 κατέληξεν εἰς τὸ νὰ αὐξήσῃ τὸ ἔλλειμμα εἰς τὸ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον, νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα κατὰ 600 περίπου χιλιάδας; Ὄχι κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ἀπέναντι τῆς καταστάσεως. Ἔχει καθῆκον νὰ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ ἀναγκάσῃ οὕτω καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς μέτρα σοβαρά, εἰς μέτρα ἀνάλογα πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, ἵνα πείσῃ καὶ ἡμᾶς καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι τῳόντι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ οἰκονομικὸν χάος ἀπέναντι τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ μέγα Ἐθνικὸν ἡμῶν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μένει ἀκόμη ἐκκρεμὲς καὶ τὸ ὁποῖον οὐδέποτε θὰ ἐπιλύσωμεν αἰσίως ἂν δὲν ἔχωμεν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν δυνάμει τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῶν ἀντιξόων περιστάσεων. Κύριοι, εἰς ἡμᾶς ἡ μέχρι τοῦδε ἀδιαφορία τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς τοιαύτης καταστάσεως δὲν ἐμπνέει πλέον ἐμπιστοσύνην καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς ὅλοι ἀναγνωρίζοντες τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, τὴν ἀδυναμίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὴν εἶναι καιρὸς νὰ εἴπητε εἰς αὐτὴν στάσου πλέον, μὴ προχωρῇς περαιτέρω. Ἀκόμη καὶ σήμερον ὅπου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς παρουσιάζει τὰ οἰκονομικὰ του μέτρα, ἀκόμη καὶ σήμερον δὲν εἰξεύρομεν διόλου τὶ σκέπτεται, πῶς ἐννοεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ οἰκονομικὸν χάος, εἰς ὅ εὑρισκόμεθα καὶ θέλετε νὰ καθησυχάσωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ ὁποία εἰξεύρει πολὺ καλὰ τὶ μᾶς ἀναμένει μὲ τὴν παράτασιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως;

§356Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ πρέποντα μέτρα βεβαίως διὰ νὰ βελτιώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑποδείξεις σας, ἀλλὰ πρέπει νὰ βοηθήσουν καὶ οἱ κ.κ. συνάδελφοι καὶ ὑμεῖς λόγῳ τοῦ κύρους καὶ τῆς ὀντότητος, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρέπει νὰ δώσετε πρῶτοι τὸ παράδειγμα. Ἀναδιφῶν τὰ βιβλία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον κατηγορήσατε ὡς διατηροῦν ἀργομίσθους, εὑρῆκα ὁλόκληρον κατάλογον σημειωμάτων, τὸ ὁποῖον σεῖς ἐδώσατε περὶ διορισμῶν ὑπαλλήλων. Ἐνόμισα κατάλληλον νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀναφέρων ταῦτα.

§357Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τὰ μόνα σημειώματα τὰ ὁποῖα ἐλάβετε;

§358Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσαγάγῃ ὅλα τὰ σημειώματα ἅτινα ἔλαβε. Καὶ σᾶς, κύριε Πρωθυπουργέ, σᾶς παρακαλῶ.

§359Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας πόσα ἐδαπάνησε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δι’ ἐκτάκτου τραίνου, ἐν ᾧ ἠδύνατο νὰ μεταβῇ διὰ τακτικοῦ. 40 χιλιάδας!

§360Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μετέφερεν εἰς Σμύρνην τὸ αὐτοκίνητόν του ὡς ὑπαρχηγὸς τοῦ ἐπιτελείου.

§361Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ἀπαντήσω διὰ τὸ ζήτημα τοῦ τραίνου ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ πολύς.

§362Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ μόνον διὰ τὸ ὁποῖον παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἦτο ἡ ἵδρυσις δύο γυμνασίων εἰς τὸν νομόν μου, διὰ τῶν ὁποίων πράγματι εὐηργέτησαν τὸν νομόν.

§363Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἶχον παρακαλέσει ἐγὼ προτήτερα.

§364Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ἐκτάκτου τραίνου, διὰ τοῦ ὁποίου μετέβην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν.

§365Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγώ.

§366Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ τραίνου διὰ τοῦ ὁποίου μετέβην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ὑφίστατο ἀνάγκη ὑπηρεσιακὴ νὰ μεταβῶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διὰ τὰ ἔργα διὰ τὰ ὁποῖα τὸ καθῆκον μοῦ ἐπέβαλλε νὰ μεταβῶ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔλθουν ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὁμὰς μαθητῶν τοῦ Πολυτεχνείου μετὰ τοῦ καθηγητοῦ δι’ ἐκπαίδευσιν.

§367Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ὁμὰς κυριῶν.

§368Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπίσης τεχνικοὶ τινὲς οἵτινες ὤφειλον ...

§369Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Ποῖος εἰξεύρει πόσους καὶ σεῖς θὰ ἔχετε ὑποβάλλει τοιούτους καταλόγους!

§370Σ. ΓΑΤΟΣ. Σεῖς, κ. Παπαθανασίου, νὰ μὴ ὁμιλῆτε, διότι ἐπὶ Βενιζέλου εἴχετε διορισθῆ εἰς τὸ Ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Λαμίας, καὶ μᾶς παρεδώσατε εἰς τὸν Γύπαρην.

§371Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Εἶναι ψεῦδος ἀναιδέστατον.

§372Σ. ΓΑΤΟΣ. Εἶσαι παληάνθρωπος.

§373Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν σοῦ ἀπαντῶ.

§374Σ. ΓΑΤΟΣ. Λωποδύτη..........

§375Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ θέσητε τέρμα εἰς αὐτὰς τὰς ἀναιδεῖς συζητήσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκαλῆται πληρεξούσιος ἐνταῦθα λωποδύτης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ διασυρθῇ ἐκ βάθρων ἡ Κοινοβουλευτικὴ εὐπρέπεια. Ἡ γλῶσσα τῆς ὁποίας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως γίνεται χρῆσις καὶ τῆς ὁποίας εἴμεθα αὐτήκοοι ἡμεῖς καθήμενοι ἐνταῦθα, γεννᾷ κατάστασιν ὥστε νὰ αἰσχυνώμεθα καὶ ἐντὸς καὶ ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν.

§376Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Μὴ λησμονῆτε καὶ σεῖς ὅτε εἶσθε Ὑπουργὸς ὅτι δὲν μετήλθατε διάφορον γλῶσσαν καὶ ὅτι καὶ ἡμεῖς τότε σᾶς οἰκτείραμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§377Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπαντῶ. Ἔξεστι κλαζομενίοις ἀσχημονεῖν.

§378Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθητε καὶ ὡς ὑπουργὸς μάλιστα ἦτο πολὺ χειροτέρα.

§379Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς εἰμὴ νὰ σᾶς δείξω τὸ ἀνάστημά μου πολιτικῶς.

§380Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Βεβαίως τὸ ἀνάστημά σας. Καὶ εἶσθε γνωστὸς ποῖος εἶσθε.

§381Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δεικνύω τὸ ἀνάστημά μου καὶ ὑπὸ προσωπικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ οἰκογενειακὴν καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ Κοινωνικήν.

§382Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Πάντοτε τὸ οἰκογενειακὸν σας ὄνομα ἐπικαλεῖσθε, ἀλλὰ λησμονεῖτε τὰς ἰδίας σας πράξεις. Λησμονεῖτε τὶ εἶπεν περὶ ὑμῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Στρᾶτος.

§383Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφίσατε αὐτά.

§384Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶχε δικαίωμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἔλθῃ ἐδῶ νὰ τολμήσῃ καὶ νὰ κατηγορήσῃ ἐμὲ τὸν γηράσαντα εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ λαβόντα μέρος εἰς τὰ κοινοβούλια καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Τρικούπη καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Δεληγιάννη καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κουμουνδούρου καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ράλλη.

§385Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Καὶ ὁ ὁποῖος ἐφιλήσατε τὰ χέρια τοῦ Βενιζέλου.

§386Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Εἶναι ψεῦδος.

§387Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Δὲν σέβεσθε τὴν ἀλήθειαν.

§388Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἵνα ἐπαναληφθῇ πάλιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους, ἐκ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν καλεῖσθε, κ. συνάδελφε, νὰ δώσητε ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐξαρτᾶται ἂν πρόκειται νὰ κρατήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὰς πόλεις ἐκείνας τὰς ὁποίας ἀνεκτήσαμεν μὲ πολύτιμον αἷμα. Ἄνευ οἰκονομικῆς εὐρωστίας εἶναι ἀδύνατον νὰ παρατείνωμεν τὸν ἀγῶνα ἡμῶν. Καὶ ἄν πρόκειται, κύριοι, νὰ ἐκκενώσωμεν τὰ ἐδάφη ταῦτα ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν πολὺ χείρονα τῆς πρὸ τῶν πολέμων. Δὲν πρόκειται, κύριοι, μόνον περὶ τῆς ἀποχωρήσεως ἁπλῶς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τὸν στρατὸν τὸν Ἑλληνικὸν θὰ παρακολουθήσωσι πλήθη ἀρκετὰ χριστιανῶν καὶ Μουσουλμάνων καὶ θὰ ἔλθουν ἐδῶ ὅλοι οἱ πρόσφυγες καὶ δὲν ἐξεύρω καὶ ἐγὼ τὶ θὰ γίνῃ. Λάβετε ἀνὰ χεῖρας τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ θὰ ἴδητε τὶ μᾶς κοστίζουν αἱ δεκάδες χιλιάδων προσφύγων. Καὶ ἄν προσθέσητε καὶ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν θὰ ἴδητε τὸν προϋπολογισμὸν ἐξογκούμενον κατὰ ἑκατοντάδας ὅλας ἑκατομμυρίων. Διότι, κύριοι, μὴ λησμονῆτε ἐπίσης, ὅτι καὶ τὸ ἐπίμαχον μέρος τῆς Θράκης εἶναι κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικὸν διότι κατοικεῖται ἀποκλειστικῶς ἀπὸ Ἕλληνας. Καὶ ἐννοεῖτε, κύριοι, ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις μας. Ἐννοεῖτε ὅτι ἄν, ὃ μὴ γένοιτο, ἐπέλθῃ τοιαύτη λύσις τοῦ ζητήματος τὶ μᾶς περιμένει. Ἄν κατορθωθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς συνοριακὴν γραμμὴν ἡ Τουρκία μὲ τὴν Βουλγαρίαν νομίζετε ὅτι δυνάμεθα νὰ σταθῶμεν εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν; Καὶ θὰ κατορθώσητε τοῦτο, κύριοι, μὲ τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις; Μὲ τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ ἔλλειμμα ἐξ 800 ἑκατομμυρίων ἐκ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ 1500 καὶ πλέον ἔλλειμμα ἐκ τοῦ ἐκτάκτου ὑπολογισμοῦ; Κύριοι, τὰ πράγματα ἔχουσι φθάσει πλέον εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Σημειώσατε καλῶς ὅτι ἡ ψῆφός σας δὲν ἔχει ἄλλην σημασίαν παρὰ ταύτην καὶ μόνην. Ἢ θὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ θὰ θριαμβεύσῃ ἢ εἶναι καταδικασμένη εἰς μαρασμόν. Ἀλλ’ ὄχι, κύριοι. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι πάντες ὑμεῖς εἶσθε Ἕλληνες καὶ πατριῶται καὶ ὅτι τὴν τελευταίαν ταύτην στιγμὴν θὰ συλλογισθῆτε ποία εἶναι ἡ ψῆφος ὑμῶν. Ὅτι θὰ εἶναι ψῆφος ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος. Καὶ βεβαίως τοιαύτην ψῆφον θὰ δώσητε ὑπὲρ τῆς σωτηρίας αὐτῆς καταψηφίζοντες τὴν Κυβέρνησιν.

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§390Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι πληρεξούσιοι· εἰς ἐφημερίδας τινὰς τῆς πρωτευούσης ἐδημοσιεύθη ἡ φήμη ὅτι μεταβὰς ἐγὼ εἰς Θεσσαλονίκην δι’ ὑπηρεσίαν ἐφιλοδόξησα νὰ ταξειδεύσω μὲ ἔκτακτον τραῖνον ὑποβαλὼν τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνην 30 ἤ 40 χιλιάδων δραχμῶν συναποκομίσας μαζί μου καὶ πρόσωπα ξένα πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ φῆμαι αὗται, ἦσαν φῆμαι τῶν τριόδων καὶ ὡς τοιαῦται διετυποῦντο εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐθεώρησα καλὸν οὔτε διάψευσιν νὰ κάμω, οὔτε νὰ φέρω τὸν λόγον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἤδη μετ’ ἀληθοῦς λύπης καὶ ἀπορίας εἶδον, ὅτι τὰς φήμας αὐτὰς υἱοθέτησεν ὁ σεβαστὸς καὶ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἔφερε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως κατηγορῶν με διὰ τὴν σπατάλην αὐτήν. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ ἐξηγήσω τὸ πρᾶγμα. Παρέστη ἀνάγκη νὰ μεταβῶ εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὰ ζητήματα τῆς ἀνοικοδομήσεως καὶ παρέλαβον τὸ ἀναγκαιοῦν προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ μὲ ἐβοήθη εἰς τὸ ἔργον, καὶ μερικὰ τεχνικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέροντο διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐκεῖ ἐκτελουμένων ἔργων, ἐπίσης μαθητὰς τινὰς τοῦ Πολυτεχνείου, οἱ ὁποῖοι ἐπ’ εὐκαιρείᾳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα μετέβησαν μετά τινων καθηγητῶν των πρὸς μελέτην διαφόρων τεχνικῶν ἐγκαταστάσεων. Ἡ διεύθυνσις τῶν Σιδηροδρόμων εἰς τὴν ὁποίαν ἀπετάνθην ἀρχικῶς εἶχε ὁρίσῃ νὰ φύγωμεν μὲ τὸ τραῖνον τῆς ἑσπέρας. Ὑπελογίσθη ὅμως κατόπιν ὅτι τὸ τραῖνον αὐτὸ ἦτο τόσον φορτωμένον, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ σύρῃ ἡ ἀτμομηχανὴ ὅλας τὰς ἁμάξας ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπέβαινε τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου μετὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας καὶ τῆς λοιπῆς ἀκολουθίας. Παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη νὰ συναποκομίσωμεν καὶ ἕν αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἐσκόπευα νὰ μεταβῶ εἰς Σέρρας καὶ δὲν ἐγνώριζον ἄν θὰ εὕρισκον αὐτοκίνητον τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἱκανὸν νὰ μᾶς μεταφέρῃ. Ἡ διεύθυνσις τοῦ σιδηροδρόμου λοιπὸν μᾶς εἶπεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως τὸ τραῖνον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μεταβαίνομεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, νὰ ἀφήσῃ μερικὰ βαγόνια, τὰ ὁποῖα νὰ ἔλθουν κατόπιν δι’ ἄλλης ἀτμομηχανῆς. Εἰς τὴν ἐπάνοδόν μας δὲν ἐλάβομεν τὴν πρόνοιαν αὐτὴν καὶ ἤλθομεν διὰ τῆς συνήθους ἁμαξοστοιχίας. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἡ ἀτμομηχανὴ μὴ δυναμένη νὰ σύρῃ τὸ βάρος αὐτὸ ἐσταμάτησε καθ’ ὁδὸν εἰς τὴν Λεβάδειαν. Ἐκεῖ ἐγένετο σκέψις περὶ διχασμοῦ τοῦ τραίνου τὸ ὁποῖον ὅμως κατέστη ἀδύνατον ἐλλείψει ἀτμομηχανῆς καὶ δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθημεν νὰ μείνωμεν εἰς τὴν Λεβάδειαν ἐπὶ 3–4 ὥρας ἕως ὅτου ἦλθε ἄλλη ἀτμομηχανὴ διὰ νὰ σύρῃ τὸ τραῖνον. Οἱ ἰδιῶται οἱ ὁποῖοι ἦλθον τῇ προσκλήσει μου διὰ νὰ μελετήσουν διάφορα ζητήματα σχετιζόμενα μὲ τὴν ἀνοικοδόμησιν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, ἐπῆραν μαζὺ καὶ τὰς οἰκογενείας των εἷς δὲ ἐξ αὐτῶν καὶ τὸ αὐτοκίνητόν του. Οἱ ἰδιῶται ὅμως αὐτοὶ ἐπλήρωσαν τὰ εἰσιτήριά των. Ἡ δὲ τρομερὰ δαπάνη εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη τὸ Κράτος διὰ νὰ μεταβῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅπως μελετήσῃ σπουδαιότατα ζητήματα δὲν ἦτο οὔτε 40 οὔτε 30 οὔτε 20 ἀλλὰ μόνον 5 χιλιάδας δραχμάς. Αὐτὴ ἦτο ἡ τρομερὰ δαπάνῃ διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορήθην. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος ὁ κ. Δροσόπουλος μὲ κατηγόρησε καὶ διὰ μίαν ἄλλην πρᾶξιν. Ὅτι ὅτε μετέβην ὡς μέλος τοῦ ἐπιτελείου ἀξιωματικῶν εἰς τὸ μέτωπον, ὅτε δὲν ἤμην ὑπουργὸς ἀλλ’ ἀξιωματικὸς τοῦ ἐπιτελείου, συναπεκόμισα εἰς Σμύρνην καὶ τὸ αὐτοκίνητόν μου· κατηγορήθην λοιπὸν καὶ διὰ τὸ φοβερὸν αὐτὸ ἔγκλημα· ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἐστοίχισε τίποτε εἰς τὸ Κράτος, διότι τὸ ἀτμόπλοιον ἦτο ἐπίτακτον, ἀλλὰ καὶ ἐγένετο καὶ οἰκονομία διότι δὲν ἠναγκάσθην νὰ πάρω ἄλλο αὐτοκίνητον ἐκ τοῦ Στρατηγείου ὅπερ εἶχεν ἔλλειψιν. Μὲ κατηγόρησεν ὅμως οὗτος καὶ δι’ ἄλλο ὅτι ἄλλοτε εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν εὑρισκόμενος ἐλάμβανον ἐπιμίσθιον 150 δραχ. Τὸ ἐπιμίσθιον αὐτὸ πράγματι ἐδόθη, οὐχὶ τῇ εἰσηγήσει μου ἀλλὰ τῇ εἰσηγήσει ἄλλων, ἐγὼ δὲ τοὐναντίον εἰσηγήθην καὶ ἐπέτυχα τὴν κατάργησίν του, ἐπικαλοῦμαι δὲ μάλιστα καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἐγὼ συνετέλεσα εἰς τοῦτο. Αὐτὸ δὲ διετηρήθη μόνον ἐπὶ 20–30 ἡμέρας διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ἐκτάκτων ἀναγκῶν διὰ τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατηγείου, ἐγὼ δὲ εἰσηγήθην διὰ νὰ καταργηθῇ τὸ ἐπιμίσθιον.

§391Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διεξάγεται σπουδαιοτάτη συζήτησις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. Ἡ συζήτησις κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶναι ὑπὲρ ποτε σπουδαία διότι ἐξ αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους παρασκευῆς ἐξαρτᾶται αὐτὸ τὸ Κράτος. Τὶ ἐνδιαφέρον ἔχομεν νὰ παριστάμεθα μάρτυρες προσωπικῶν ἀντεγκλήσεων; Ἡμᾶς ἐνδιαφέρει ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, ὅπως ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας διότι αἱ συζητήσεις δὲν στρέφονται πρὸς πρόσωπα. Ἡμᾶς ἐνδιαφέρει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους καὶ ἐπ’ αὐτοῦ συζητῶμεν καὶ ἐκφράζομεν γνώμας. Αἱ προσωπικαὶ διαμάχαι καὶ αἱ προσωπικαὶ ἀντεγκλήσεις πρέπει νὰ λείψουν διότι μειοῦσι καὶ τὴν σοβαρότητα τῆς συζητήσεως καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα αὐτό, νὰ κανονίζω τὸν λόγον των. Ἐγὼ δύναμαι νὰ ἐπιφέρω μόνον παρατήρησιν.

§393Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα δι’ ὑμᾶς· ἀποτείνομαι πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή.

§394ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν ὅσους παρεκτρέπονται.

§395ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν παρεκτρέπονται μόνον. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§396Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ ποιήσωμαι ἀνάλυσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤ νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως, τὸ τόλμημά μου θὰ ἦτο μέγα μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ σεβαστοῦ μοι συναδέλφου ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, κ. Εὐταξία. Σκοπεύω μόνον νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ἕν ἁπλοῦν ἀλλὰ σπουδαῖον ζήτημα. Νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν ἐκράτησε καὶ ὅτι δὲν κρατεῖ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς πληρεξούσιος νὰ ἴδω κρατοῦν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Δὲν ἐλησμόνησα, καὶ διὰ τοῦτο αἰσθάνομαι αὐτὸ βαθύτατα, ὅτι, ἐν ἡμέραις τρομοκρατίας, ἔγραφον καὶ κατηγόρουν ἐνυπογράφως διὰ τοῦ τύπου τὸν ἀρχηγὸν τῆς πτέρυγος ἐκείνης κ. Βενιζέλον καθ’ ἥν στιγμήν, οἱ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἐσιώπων, ἐγὼ λέγω κατηγόρουν τὸν Βενιζέλον ἐπὶ διασπαθίσει τοῦ δημοσίου πλούτου. Συνεπῶς αἰσθάνομαι βαθύτατα ὅτι δὲν ἐκράτησεν εὐθὺς μετὰ τὴν ἔλευσιν τῆς μερίδος ἡμῶν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κρατήσῃ. Ἤλπιζον ὅτι ὄχι μόνον δὲν θὰ ηὐξάνομεν τὰ τακτικὰ ἔξοδα ἀλλ’ ὅτι θὰ ἠλαττοῦμεν ταῦτα καὶ θὰ περιεκόπτομεν τὰς περιττὰς δαπάνας. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ οἰκονομιῶν, δὲν ἐννοῶ διὰ τὰς δαπάνας τῶν κατεχομένων μερῶν τῆς Θράκης καὶ τὰς πολεμικὰς δαπάνας. Ὅταν ἕν Κράτος διεξάγει πόλεμον ὁμοιάζει πρὸς οἰκογένειαν ἧς τὰ μέλη νοσοῦν, τότε ἡ οἰκογένεια αὐτὴ δὲν προσέχει εἰς τὰς δαπάνας, ἀλλὰ σπεύδει καὶ ἀνευρίσκει τὰ ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὸ κακόν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸ Κράτος, ὅταν διεξάγῃ πόλεμον. Τὰ πολεμικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἶναι τὰ φάρμακα, οἱ ἰατροί, τῶν ὁποίων ἡ οἰκογένεια ἔχει ἀνάγκην διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰ τέκνα της. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἄσκοπον νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τοὺς προϋπολογισμοὺς στρατιωτικῶν ὑπουργείων. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1921–1922 ἀναφέρει τακτικὰ ἔξοδα 207.235.983. ἔκτακτα δὲ 1.491.919.806. σύνολον 1.699.155.789. Λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι δὲν ἀσπάζομαι τὴν θεωρίαν ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου πρωτεύει ἡ ἔγκαιρος προμήθεια ἔστω καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ δαπανᾷ τὸ Κράτος τὰ διπλάσια ἢ τριπλάσια. Ὅπως στρατηγικῶς τὸ μέγιστον ἀποτέλεσμα δέον νὰ ἐπιτυγχάνεται ἐκ τοῦ ἐλαχίστου χρόνου, οὕτω καὶ οἰκονομικῶς τὰ ἀναγκαῖα δέον νὰ προμηθεύωνται διὰ τοῦ ἐλαχίστου τιμήματος, τὴν ἐφαρμογὴν τούτων τῶν ἀρχῶν ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώκωμεν. Ἐναντίον τῆς πρώτης θεωρίας ἐξεγείρομαι, τὴν ἀπορρίπτω καὶ τὴν ἀποδοκιμάζω. Ὑποστηρίζω, κύριοι, ὅτι δύναται νὰ ἀποφευχθῇ τοῦτο διὰ τῆς προβλέψεως, διὰ τῆς ἐγκαίρου καὶ ἐπιμελοῦς ἐνεργείας καὶ ἰδίως διὰ τοῦ τρόπου ἐκτελέσεως τῶν προμηθειῶν ὅστις κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν εἶναι πλημμελής. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἀλλ’ εἶμαι πεπεισμένος, ἀκραδάντως, ὅτι ἐὰν ταῦτα ἐγένοντο, θὰ εἴχομεν εἰς τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα μίαν οἰκονομίαν 30% τοὐλάχιστον. Γνωρίζω δὲ ἀπὸ διαχείρισιν προϋπολογισμοῦ, διότι εἰς νεαρωτάτην ἡλικίαν μοι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ διαχειρισθῶ τοιαῦτα θέματα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διηύθυνε τὸ 1905 προσφιλές μου πρόσωπον, ὁ ἀείμνηστος Μαυρομιχάλης ὅστις λίαν ἀπησχολημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠδύνατο ἐπιμελῶς καὶ προσεκτικῶς νὰ παρακολουθῇ τὰς λεπτομερείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἐνδιαφερόμενος δὲ νὰ διεξάγωνται τὰ πράγματα ἐν τάξει, αὐθαιρέτως ἀνεμίχθη εἰς ἀλλότρια καθήκοντα ἤτοι εἰς τὰ τοῦ τμήματος τῶν προμηθειῶν καὶ δημοπρασιῶν ἅτινα κακῶς εἶχον, διότι εὑρίσκω ὅτι εἰς μίαν περίπτωσιν ἐπιτρέπεται ἡ αὐθαιρεσία ὅταν πρόκηται νὰ πατάξῃ κανεὶς τὴν κλοπὴν καὶ τὴν σπατάλην. Ἐπὶ προϋπολογισμοῦ τότε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν 7½ ἑκατομμυρίων ἐπέτυχον οἰκονομίας ἀπὸ τὰς δημοπρασίας, 500.000 δραχμῶν καὶ περικοπὰς 800.000. Ἀναφέρω τοῦτο διὰ νὰ εἴπω, ὅτι γνωρίζω τὸ σύστημα, τὸν μηχανισμὸν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1921–1922 εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν στρατιωτικῶν Ὑπουργείων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν οἰκονομίας 30%, ἐὰν ἐγένοντο αἱ προμήθειαι διὰ τῆς προβλέψεως καὶ τῆς καταλλήλου ἐνεργείας.

§397Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύνασθε νὰ ἀναφέρητε διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πῶς ἐγένοντο αἱ προμήθειαι εἰς τὰ 1909 καὶ ποῖαι οἰκονομίαι ἔγιναν;

§398Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, λέγω μόνον ὅτι ἦτο κυβερνητικὴ περίοδος πολεμικῶν παρασκευῶν ἀλλ’ ἐν συνδυασμῷ οἰκοκυρικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, κύριοι, ἔφθασε σὺν Θεῷ ἤδη εἰς προϋπολογισμὸν 200.061.767, δραχμῶν. Εἶναι ὅρος φυσιολογικὸς οὗτος, ἡ μεγαλειώδης θάλασσα ἐμπνέει εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπερήφανον μεγαλεῖον καὶ τὸ μεγαλεῖον πληρώνεται εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ, τὶ ἀπέδωκαν τὰ 200 αὐτὰ ἑκατομμύρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν; Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἀπέδωκεν προσθήκην δαπάνης 20 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ὡς ἐξωδίκως ἐπληροφορήθημεν, πρόκειται νὰ πληρώσωμεν διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τοῦ «Ἑσπουὰρ» καὶ τῆς «Ἀμπατζίας» πλοῖα συμμαχικὰ συλληφθέντα μὲ λαθρεμπόριον πολέμου κρατηθέντα, ἀφεθέντα καὶ ἀποζημιωθέντα παρ’ ἡμῶν διὰ τὴν ἐνόχλησιν ἥν προὐξενήσαμεν αὐτοῖς. Θὰ εἶχε πᾶς τις τὴν ἀπαίτησιν ὅταν ἐδαπανήθησαν τὰ 200 αὐτὰ ἑκατομμύρια διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους νὰ μὴ τροφοδοτηθῇ ὁ ἐχθρὸς καὶ νὰ μὴ ἐφοδιασθῇ διὰ πυρομαχικῶν. Καὶ ἡ τροφοδότησις ἀπὸ τῆς Μεσογείου ὀφείλεται εἰς ἀρχικὸν πολιτικὸν σφάλμα, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ Εὐξείνου Πόντου ἐφοδιασμὸς τοῦ ἐχθροῦ ὀφείλεται εἰς κυβερνητικὴν ἀδράνειαν. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνερχόμενον, καθὼς εἶπον, εἰς 7.500.000 τὸ 1905, εἰς 10.000.000 τῷ 1910, εἰς 13.000.000 τὸ 1912, εἰς 112.420.000 τὸ 1920–1921 εἰς 200.061.767 τῷ 1921–1922 καὶ δὲν τολμῶμεν νὰ προεικάσωμεν τί ἐκπλήξεις θὰ μᾶς παρουσιάσῃ ὁ ἀπολογισμός.

§399Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ, ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν διαφορὰν τῶν τιμῶν διὰ τοὺς γαιάνθρακας καὶ δι’ ὅλας τὰς προμηθείας καὶ τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρόντος;

§400Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, κ. Ὑπουργέ, τὰς ἔχω ὑπ’ ὄψει.

§401Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν τὰς ἔχητε ὑπ’ ὄψει, θὰ εὕρητε φυσικωτάτην τὴν διαφορὰν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μοὶ ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς διακόψω θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὰ 200 ἑκατομμύρια, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, ὅτι πρόκειται νὰ δοθῶσιν εἰς ἀποζημιώσεις, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διακόψω εἰς προγενεστέραν συνεδρίασιν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Στράτον καὶ νὰ τῷ εἴπω νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς ἀναγγελίας ἀποζημιώσεων ἑκατομμυρίων, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων. Ἄλλως τε τὸ ζήτημα τάχιστα θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν προτέρων ἤδη καθωρισμένων.

§402Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ βεβαίωσις αὐτὴ εἶναι εὐχάριστος. Τὰ τῶν ἀποζημιώσεων αὐτῶν ἐγράφησαν ἐκ τοῦ Ἰταλικοῦ τύπου καὶ αἱ ἰδιαίτεραι πληροφορίαι μου ἦσαν βεβαιωτικαὶ τῶν πληροφοριῶν τοῦ ξένου τύπου.

§403Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐζήτησα παρ’ ὑμῶν πληροφορίας, διότι εἶνε ἐπίσημον ἀνακοινωθὲν ξένης προελεύσεως. Ὅταν εἴπετε ὅτι θὰ καταθέσητε τὸν φάκελλον, δὲν ἐφρόντισα νὰ μάθω περισσότερα. Περιμένω νὰ καταθέσητε τὸν φάκελλον.

§404Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀλλὰ τοῦτο ἀνέφερον ἁπλῶς καὶ μόνον παροδικῶς· διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καί, ἄν ἔχωμεν νὰ δώσωμεν εὐθύνας, θὰ τὰς δώσωμεν. Ἀλλ’ ἡ διακοπή μου κυρίως ἀπέβλεπεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν 200 τόσων ἑκατομμυρίων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐνόμισα καθῆκον μου, διὰ νὰ μὴ ἀκούεται ὅτι αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια δαπανῶνται τῇδε κακεῖσε καὶ δὴ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν.....

§405Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κρίνομεν τὰ τῶν ἐξόδων ἀφοῦ εἶνε ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§406Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Σᾶς ἠρώτησα ἄν ἐλάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος.

§407Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, κ. Ὑπουργὲ, καὶ τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος.

§408Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τότε ἀναφέρετέ το, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ μεταξύ μας καμμιὰ παρεξήγησις.

§409Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζουσιν ὅλοι ποία εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ γαιάνθρακος. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ ὅτι σπατάλη γίνεται, διότι γνωρίζω κάλλιον ὑμῶν τὸ ναυτικὸν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω: ὅλη ἡ δαπάνη αὕτη τῶν γαιανθράκων ποῖον ἀποτέλεσμα ἔφερεν ἀφοῦ ὁ ἐχθρὸς ἐφωδιάσθη ἀκωλύτως; Καὶ 500 ἑκατομμύρια ἐὰν ἀνέγραφεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οὐδεμίαν θὰ ἐποιούμην παρατήρησιν, ἄν ἔχομεν ὡς εὐεργετικὸν ἀποτέλεσμα τὴν μὴ διὰ τῶν νηοψιῶν τροφοδότησιν καὶ ἐφωδιασμὸν τοῦ ἐχθροῦ ἐπὶ ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος.

§410Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐτροφοδοτεῖτο περισσότερον καὶ δὴ εἰς τὸν Εὔξεινον Πόντον.

§411Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον μία ἀνάλυσις προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιδιώκει οὔτε κομματικὴν πολεμικήν, οὔτε προσωπικὴν τοιαύτην, οὔτε ἐπίδειξιν ἱκανότητος, ἕνα εὐσυνείδητον ἐπιδιώκει σκοπόν, τὴν διὰ τοῦ ἐλέγχου περιστολὴν τῶν περιττῶν δαπανῶν, ἐπιδιώκει τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προσπαθῶ νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἐπεκράτησε πνεῦμα οἰκονομίας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Θὰ δώσω μίαν εἰκόνα τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου. Ἐπὶ τῇ βάσει μερικῶν ἀριθμῶν, θὰ ἀναφέρω τὰς δαπάνας μόνον τεσσάρων πολιτικῶν Ὑπουργείων. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε περὶ δαπανῶν Θράκης, οὔτε περὶ Σμύρνης, ὧν αἱ δαπάναι εἶναι κεχωρισμέναι. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1910. Ἀναφέρω τὰς δαπάνας τοῦ ἔτους τούτου ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως ἀναμνησθῶμεν ὁποία οἰκοκυρικὴ ἀντίληψις ἐκράτει κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους, οὕς ἐν τούτοις ἀποκαλοῦμεν φαυλοκρατικούς. (Καταθέτει καὶ ἀναγινώσκει πίνακα ὑπὸ τὸν τίτλον «Δαπάναι Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν–Συγκοινωνίας–Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας», ἔχοντα οὕτω). Δαπάναι Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν–Συγκοινωνίας–Ἐθνικῆς Οἰκονομίας–Γεωργίας.

Γενικὸν σύνολον τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων Δαπανῶν.

§412Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰ δάση ἦσαν πάντοτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐκεῖθεν ἀπεσπάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§413Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὸ 1917 ἔχομεν κεχωρισμένως τὰ τέσσαρα Ὑπουργεῖα Ἐσωτερικῶν, Συγκοινωνίας, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας.

§414Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφηρέσατε τὰ τρία σχεδόν.

§415Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ 1917 ἕως 1922 αὔξησις ὑπαλλήλων 11.819.

§416Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ χωροφυλακή;

§417Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, εἶναι χωριστά. Λοιπόν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ πραγματικοὶ καὶ ἐκφραστικοὶ ἀριθμοί. (Καταθέτει δύο ἑτέρους πίνακας τὸν μὲν ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἀναλυτικὸς κατὰ Ὑπουργεῖα πίναξ ὑπαλλήλων καὶ μισθοδοσιῶν τῶν ἐτῶν 1917, 1919–1920 καὶ 1921– 1922», τὸν δὲ ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔξοδα Βουλῆς, Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Πολιτικοῦ Γραφείου καὶ αὐτοκινήτων». Ἔχοντας οὕτω: Ἀναλυτικὸς κατὰ Ὑπουργεῖα πίναξ ὑπαλλήλων καὶ μισθοδοσιῶν τῶν ἐτῶν 1917 1919–1920 καὶ 1921–1922.

Ἔξοδα Βουλῆς, Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Πολιτικοῦ Γραφείου καὶ αὐτοκινήτων.

Ἔξοδα αὐτοκινήτων 7.220.000 δραχμῶν Βεβαίως πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς αὐξήσεις τῶν μισθοδοσιῶν, ἀπόκειται δὲ εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε, ἐὰν ἡ αὔξησις εἶναι ἀνάλογος, ἀλλὰ εἰς ἄλλο πρέπει νὰ προσέξητε καὶ αὐτὸ ἔχει σημασίαν, διότι αὐτὸ ἀποδεικνύει τὸ κρατοῦν πνεῦμα τῆς οἰκονομίας ἢ τῆς σπατάλης, εἶναι αἱ παρομαρτοῦσαι δαπάναι τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, ἀποδεικνύουσαι, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι δὲν ἀποβλέπουσι μετὰ τῆς δεούσης στοργῆς εἰς τὸ δημόσιον χρῆμα.

§418Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Παρομαρτοῦσαι δαπάναι;

§419Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γραφικὰ ἔξοδα διάφορα τῶν Ὑπουργείων ὡς ἀναφέρονται ταῦτα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναλυτικῶς.

§420Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε ἀναλυτικῶς τὰ κονδύλια; Διάφοραι δαπάναι δυνατὸν νὰ εἶναι εἰκονικαί, δυνατὸν νὰ συνέστη ἕν σῶμα διὰ νὰ διοργανωθῇ μία ὑπηρεσία· νὰ μᾶς εἴπητε διαφόρους εἰδικότητας ἑνὸς κονδυλίου ἑνὸς ἔτους μὲ ἄλλο ἔτος.

§421Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συγκεντροῦνται τὰ ποσὰ κατὰ κατηγορίαν, ἀριθμοῦ ὑπαλλήλων, μισθοδοσίας, παρομαρτοῦσαι δαπάναι, τακτικαὶ δαπάναι, ἔκτακτοι δαπάναι· ἀνατρέξατε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θὰ πιστοποιήσητε τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν.

§422Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αἴφνης ἕνα κονδύλιον μισθοδοσίας, ἄλλο κονδύλιον δι’ ἄλλας δαπάνας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῶμεν ἡμεῖς νὰ μορφώσωμεν μίαν γνώμην ὥστε νὰ κρίνωμεν ἄν ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης ἦτο ἀναγκαῖα ἤ ὄχι. Σεῖς μᾶς τὰ λέγετε συνολικῶς.

§423Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἤ ὄχι δὲν ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ γνωρίζω. Κρίνω ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἀριθμῶν. Καὶ ἄν ἐκ τούτων δὲν φωτισθῆτε θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν θέλετε νὰ φωτισθῆτε. Οὐ μὲ πείσεις κἄν μέ πείσῃς.

§424Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Προσῆκον θὰ ἦτο νὰ ἀναλύσετε τὰ κονδύλια.

§425Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἴδητε εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§426Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἦτο τόσον γενικὰ τὰ ποσά.

§427Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὑπόσχομαι αὔριον νὰ σᾶς στείλω κατ’ οἶκον τὴν ἀνάλυσιν, ἄν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἄν μοῦ τὴν ζητεῖτε, δὲν τὴν ζητεῖτε διὰ νὰ φωτισθῆτε, διότι ὁ πίναξ αὐτὸς σᾶς ἐπιτρέπει νὰ φωτισθῆτε ἄν θέλητε.

§428Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Δὲν σᾶς φωτίζει ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ κατὰ 8000 εἰς ἕν ἔτος;

§429Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰς αὐξήσεις μισθοδοσίας δαπανῶνται ἀπὸ 44.000.000, σήμερον 114.000.000.

§430Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει καὶ εἰδικὰς περιστάσεις. Ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ὡς ἔφεδροι λαμβάνουν τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν. Αἱ δὲ ὑπηρεσίαι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λαμβάνουν ἀναπληρωτὰς τοὺς ὁποίους ἐπίσης πληρώνουν. Ἰδοὺ λοιπὸν μία αὔξησις δαπάνης ἡ ὁποία εἶναι δικαιολογημένη. Ἐπίσης καθὼς γνωρίζετε μὲ τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῶν ὑπηρεσιῶν ἠναγκάσθημεν ν’ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικὸν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Αἴφνης τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξε πολλὰ τμήματα χρησιμώτατα διὰ τὴν γεωργίαν καὶ διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν χρειάζεται ὑπαλλήλους. Σεῖς μᾶς ἐκάματε μίαν παραβολὴν ἀπὸ τὸ 1910 μέχρι σήμερον.

§431Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε ν’ ἀκούσητε ναὶ ἤ ὄχι; Ἄν δὲν θέλετε νὰ κατέλθω τοῦ βήματος.

§432Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μὰ ἐπανῆλθον τόσοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί.

§433Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὑμῖν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν ἀλλὰ περὶ τῆς ἀναλύσεως ἐξόδων τεσσάρων πολιτικῶν Ὑπουργείων. Ὁλικαὶ τακτικαὶ δαπάναι τὸ 1910, 16.347.997 τὸ 1915, 51.607.861, τὸ 1917, 63.489.315 τὸ 1919–1920, 104.114.041, τὸ 1921–1922, 281.710.496. Ἔκτακτοι δαπάναι τῶν αὐτῶν Ὑπουργείων, τὸ 1915, 28.993.465, τὸ 1917, 26.580.737, τὸ 1919–20, 94.619.632, τὸ 1921–22, 112.161.546. Γενικὸν σύνολον τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν τεσσάρων Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Συγκοινωνίας, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Γεωργίας τὸ 1915, 80.601.326, τὸ 1917, 90.070.052, τὸ 1919–1920, 198.805.574, τὸ 1921–1922, 393.372.042.

§434Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς περιλαμβάνεται καὶ τὸ ποσὸν τῶν σιδηροδρόμων καὶ ὅλα;

§435Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Εἰδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὑπαλλήλων παρουσιάζω τρία ἔτη τὸ 1917, τὸ 1919–20 καὶ τὸ 1921–22. Ἀναφέρω χωριστὰ ἕκαστον Ὑπουργεῖον. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν τὸ 1917 ἀριθμὸς ὑπαλλήλων 4027 1919–20, 5264, 1921–22, 7307, ὑπάρχουν δὲ κεναὶ θέσεις ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν 1297 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν τὸ 1917 357, 1919–20 434, τὸ 1921–22 407, δηλαδὴ ἀριθμὸς μικρότερος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων τοῦ παρελθόντος ἔτους.

§436Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι ἐντὸς τῆς αἰθούσης ἤκουσα ὅμως ὅτι κατηγορήθην διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τοὺς προξένους. Εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν κατηργήθησαν οἱ νόμοι αὐτοὶ διὰ νὰ ἀντικατασταθοῦν ὑπ’ ἄλλων νόμων, οἱ ὁποῖοι νὰ δώσουν τοῦτον ἤ ἐκεῖνον τὸν προορισμὸν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι προστατεύονται ὑπὸ τῶν νόμων. Καὶ θὰ μοῦ εἴπητε· μὰ καταλύσατε τοὺς νόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φέρουσι τὰ προξενεῖα αὐτά· ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκής, φέρονται δὲ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, ὅτι ἔχουσι θέσιν ἀλλὰ ὑπηρετοῦσιν ἀλλαχοῦ.

§437Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό.

§438Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἔχετε δίκαιον· εἶναι ζήτημα ὀργανισμοῦ ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ ὁ ὀργανισμός ἀλλὰ δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῶ. Κατηγορήθην ἐπίσης διὰ τὸν διορισμὸν πρέσβεως ἐν Ἀρμενίᾳ. Αὐτὸ ἦτο ἕνας ἁπλοῦς προβιβασμὸς καὶ ἐπεθύμει ἡ Κυβέρνησις τὸ τοιοῦτον, διότι ἤθελε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἀρμενίας.

§439Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κ. Ἀργυρόπουλε, καὶ εἰς ἐμὲ τώρα μίαν διακοπήν. Κατὰ τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως ἀπόντος δυστυχῶς τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, διέκοψα τὸν κ. Εὐταξίαν ἀγορεύοντα καὶ προσέθηκα εἰς αὐτά, ὅτι ὑπάρχει μία κατηγορία γενικῶν προξένων καὶ ὑποπροξένων ὡς καὶ πρέσβεως ἐν Ἀρμενίᾳ, ἥτις προξενεῖ ὡρισμένας δαπάνας, εἶπον δὲ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης δὲν εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, διότι πρόκειται περὶ δαπάνης τριακοσίων τεσσάρων χιλιάδων δραχμῶν. Εἶπον ὅμως ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει ἀνάγκην τοῦ προσωπικοῦ τούτου, διότι δὲν ἔχει ἐπάρκειαν προσωπικοῦ, ἠδύνατο νὰ τὸ κρατήσῃ καὶ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ ἀλλ’ ἄνευ τίτλων προδιδόντων ἐκ μέρους ἡμῶν τὴν ἐλλειπῆ προσάρτισιν τῆς Θράκης, διότι τὰ γενικὰ προξενεῖα, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι γενικὸν Προξενεῖον Ἀνδριανουπόλεως, Σμύρνης, Ξάνθης, Δεδεαγάτς καὶ ὑποπροξενεῖα Ἑλλησπόντου, Κυδωνιῶν, Προύσης, Μαγνησίας, 40 Ἐκκλησιῶν. Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν Ἕλληνες νομάρχαι καὶ Ἕλληνες διοικηταὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν κατοχήν, εἶναι ἀστεῖον νὰ παρουσιάζεται προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν φέρων προξενεῖα καὶ ὑποπροξενεῖα Ἑλληνικά. Ἐγὼ δὲν ᾐτιάθην τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου χρήματος. Ἐγὼ ἔθεσα ταύτην τὴν ἄποψιν τὴν πολιτικὴν καὶ ἠδύνασθε ὅπως ἔχετε ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων νὰ ὑπεβάλλετε καὶ νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ τῆς θέσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου καὶ νὰ καταργηθῶσιν αἱ θέσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι βεβήλωσιν τῆς πραγματικότητος.

§440Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὴ τὸ ὀνομάζετε βεβήλωσιν· εἶναι ζήτημα ὀργανισμοῦ.

§441Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Φέρατε νομοσχέδιον.

§442Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι ἔχετε δίκαιον ἀλλὰ δὲν ἔχω τὸν καιρὸν, μὴ μὲ κατηγορεῖτε ὅμως ὅτι διατηρῶ ἀσκόπως τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὰς θέσεις αὐτάς.

§443Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἡ ἄποψις εἶναι ἀκριβῶς ἡ αὐτὴ διότι ἐν τῇ σκέψει τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι πρέπει νὰ εἶναι διωρισμένος πρεσβευτὴς ἐν Ἀρμενίᾳ, ἵνα ὑφίσταται μία Ἀρμενία οἵαν τὴν ἀναγράφει ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἀλλ’ ἐπίσης ἔπρεπε νὰ εἶναι διαγεγραμμέναι αἱ θέσεις τῶν προξένων καὶ ὑποπροξένων, αἱ ὁποῖαι σημαίνουν ἀκυρότητα τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν.

§444Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅπως ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν αἱ θέσεις τῶν νομαρχῶν Κορυτσᾶς καὶ Ἀργυροκάστρου.

§445Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ προσέθεται πολὺ εἰς τὸ ζήτημα. Ἐπανέρχομαι εἰς τοὺς ἀριθμούς μου. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης 1917, ἀριθμὸς ὑπαλλήλων 2763, 1919–1920 3175, 1921–1922 3449. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Πολιτικοὶ ὑπάλληλοι ἐκτὸς τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. 1917 988, 1919–1920 956, 1921–1922 1577. Δημοσίας Ἀσφαλείας τὸ 1917 13405, 1919–1920 15294, 1921–1922 20.980. Τὰ Τ.Τ.Τ. συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων 1917 4954, μὲ δαπάνην 6.918.740, τὸ 1919–1920 ἀριθμὸς ὑπαλλήλων 5181, μὲ δαπάνην 8.021.040, τὸ 1921–1922 5090, μὲ δαπάνην 32.500.000. Εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν 5090 πρέπει νὰ προστεθοῦν 1545 ἐπὶ πλέον ἤτοι 6635. Ἐκκλησιαστικῶν. 1917 8203 δαπάνη 12.631.549. 1919–20 9214 μὲ δαπάνην 14.377.365. 1921–22 14154 μὲ δαπάνην 53.771.606. Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. 1917 311 μὲ δαπάνην 738.721. 1919–1920 438. Ἐτησία δαπάνη 1.248.404. 1921–1922 665. Ἐτησία δαπάνη 4.043.637. Ἐμπορικὴ ναυτιλία. Εἰς τὸ 1921–1922 831. Ἐτησία δαπάνη 1.650.000. Γεωργίας. Εἰς τὸ 1917. 1330. Ἐτησία δαπάνη 1.915.785. 1919–1920 2241. Ἐτησία δαπάνη 4.309.605. 1921–1922 2801. Ἐτησία δαπάνη 11.608.000 Ἀγροφυλακὴ μικραὶ διαφοραὶ Περιθάλψεως. 1919–1920 325. Ἐτησία δαπάνη 852.170. 1921–1922 419. Ἐτησία δαπάνη 1847.240. Συνολικοὶ ἀριθμοὶ τῶν τεσσάρων Ὑπουργείων. Τὸ 1917 ἀριθμὸς ὑπαλλήλων 38173 (60.503.094). Τὸ 1919–1920. 44646 (82.617.896). Τὸ 1921–1922. 62597 (222.665.184). Ἔχομεν δὲ κενὰς ὀργανικὰς θέσεις εἰς τὰ Τ.Τ.Τ. 859, εἰς τὰς οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας 1297, εἰς τὸν ἐποικισμὸν 1112 θέσεις κενάς. Ἐπειδὴ δὲ προηγουμένως ἔγινε λόγος καὶ ἠμφισβητήθησαν ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Εὐταξίας περὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναφέρω τὰ ἀκόλουθα. Ἀναφέρω καὶ πάλιν τὸ 1910 ὡς παράδειγμα. Οἱ Ὑπουργοὶ εἶχον ἁμάξας τότε καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἀείμνηστος Μαυρομιχάλης ὡς Πρωθυπουργὸς ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τῶν ἁμαξῶν τῶν Ὑπουργῶν. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ πρᾶγμα τότε ἐφάνη περίεργον καὶ εἰς ἐμὲ αὐτὸν καὶ ἔσπευσα νὰ τὸν ἐρωτήσω διατὶ αὐτή ἡ ὑπερβολή· καὶ μοὶ ἀπήντησε, θέλω νὰ δώσω ὡς κεφαλὴ καὶ ὡς διοικῶν διὰ τῆς ὑπερβολῆς ταύτης, τὴν ἔννοιαν τῆς οἰκονομίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐννοῶ καὶ οἱ ὑφιστάμενοι νὰ συμμορφωθῶσιν. Βεβαίως αὐτὸ ἦτο μία ὑποβολή. Οἱ Ὑπουργοὶ τότε εἶχον μίαν ἅμαξαν καὶ οἱ ὑπασπισταὶ καὶ ἰδιαίτεροι γραμματεῖς 300 δρ. τὸν μῆνα διὰ μικρὰ ἔξοδα. Τότε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶχε δύο ὑπαλλήλους καὶ ἐπλήρωνε 4800 δρ. ἐτησίως τὸ 1915 εἶχε τρεῖς ὑπαλλήλους καὶ ἐδαπάνα 9480. Τὸ 1917 17 ὑπαλλήλους καὶ ἐδαπάνα 18960. Τὸ 1919–1920 29 ὑπαλλήλους μὲ δαπάνας 74.440 καὶ τὸ 1921–1922 22 ὑπαλλήλους μὲ δαπάνας 163.000. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αὐξάνει ἀρκετὰ εἶναι τὰ παρομαρτοῦντα ἔξοδα. Εἰς τὰ 1910 26.430, εἰς τὰ 1915 128.989, εἰς τὸ 1917 245.286, εἰς τὰ 1921–1922 εἶναι 256.785. Τῆς δὲ Βουλῆς ἡ δαπάνη, ἐκτὸς ἐννοεῖται τῶν βουλευτικῶν ἀποζημιώσεων, εἶναι 134 ὑπάλληλοι μὲ δαπάνην 817.840 καὶ μὲ παρομαρτοῦντα 467.560... Κύριοι, ἐννοῶ πληρέστατα ποίαν κατάστασιν παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν. Εἶπον χθὲς ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐπεκράτησεν αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς σπατάλης, τοῦ νὰ θεωρῆται τρόπον τινὰ ὅτι ὁ δημόσιος πλοῦτος εἶναι ἀδέσποτος. Δὲν ἦσαν αὐταὶ αἱ ἀντιλήψεις κατὰ τὸ παρελθόν. Χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ εἶπεν ὅταν ἀνέφερα τὰ ἔτη 1909 καὶ 1910 ὅτι ἤκουσεν ὅτι ἡ ἐξέγερσις τοῦ 1909 ἐγένετο διότι κατηγοροῦντο αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἐπὶ σπατάλῃ. Καὶ ἀπήντησα ὅτι δὲν ἦτο διόλου αὐτὸς ὁ λόγος. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρακολουθήσας ἀπὸ μακροῦ χρόνου τὰ πράγματα δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ γνωρίζῃ τὰς λεπτομερείας. Πῶς ἦτο δυνατή, κύριοι, σπατάλη ἐπὶ συνολικοῦ τοῦ Κράτους προϋπολογισμοῦ 80 ἑκατομμυρίων; Τὸ Κράτος διηκεῖτο τότε μὲ 80 ἑκατομμύρια διότι ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο 110 ἑκατομμύρια, καὶ ἄν ἀφαιρέσητε τὰ 30 ἑκατομμύρια τὰ τοκοχρεωλύσια τῶν δανείων ὅλη ἡ Ἑλλὰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διηκεῖτο μὲ 80 ἑκατομμύρια. Ὅταν δέ, ὅπως ἀνέφερεν ὁ σεβαστὸς μου συνάδελφος κ. Εὐταξίας, τὸ 1909 παρουσιάσθη προϋπολογισμὸς 130 ἑκατομμυρίων, ἤμην ἐνταῦθα, κύριοι, καὶ εἶδον τὴν ἐξέγερσιν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ τοὺς γέλωτας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ γέλωτες ἦσαν χαιρέκακοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διότι ἐναντίον μιᾶς δρακός τότε ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον ἕνα ὡρισμένον ἔργον ἑκόντες ἄκοντες, εἶχε συσσωματωθῆ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἐγέλασεν ἡ Βουλή, διότι ὑπεσχέθη ὁ κ. Εὐταξίας οἰκονομίας 20 ἑκατομμυρίων καὶ νέους πόρους ἑτέρων 10 ἑκατομμυρίων.

§446Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν Βουλὴν τότε τοὺς ἐφάνη παράξενον τὸ πρᾶγμα διότι ἀκριβῶς ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ οἰκονομία ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ κ. Εὐταξία προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀνώτερος τοῦ προκειμένου. Μὴ λησμονεῖτε, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ναυτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἐξοπλισμῶν.

§447Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον τότε διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ μου ἐπιφέρει 20 ἑκατομμυρίων οἰκονομίας, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὅλης πολιτικῆς μας ἦτο ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἐβελτιώθη κατὰ 25.000.000.

§448Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐννοῶ τὰς δυσχερείας τῆς καταστάσεως. Ἐπῆλθον γεγονότα σπουδαῖα ἐν τῇ χώρᾳ, ἐπῆλθον μετατροπαί, καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ συνέβη μία ἀνωμαλία καὶ νὰ ἐκρατήθησαν καὶ νὰ προσετέθησαν ὑπάλληλοι καὶ νὰ ἐπανῆλθον ὑπάλληλοι. Ὁμολογουμένως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὸ ἔργον αὐτὸ εὑρέθη ὑπὸ δυσχερεστάτας συνθήκας. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τοῦτο, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συστηματικῶς πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλλῃ φορολογίας, κατόπιν τῶν διαδοχικῶν δανείων καὶ δὴ τοῦ ἀναγκαστικοῦ, νομίζω ὅτι ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλεται νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαόν, ὅτι σεβόμεθα εἰς τὸ μέγιστον τὸν δημόσιον πλοῦτον διὸ καὶ πρέπει νὰ περικόψωμεν κάθε περιττὴν δαπάνην. Καὶ ἐγὼ ἐν πλήρει συνειδήσει λέγω, ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἀποδεικνύομεν ὅτι τὸν σεβόμεθα. Προηγουμένως ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοκινήτων, καὶ βεβαίως εἰς προϋπολογισμὸν ἐξόδων 3.397.143.914 θὰ μοὶ εἴπητε τὶ εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 7.220.000 δρ. διὰ νὰ ἐποχοῦνται ἡδέως οἱ κυβερνῶντες καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς; Εἶναι κύριοι. Διότι εἶναι καὶ ζήτημα ἐντυπώσεως, διότι καὶ ἐξ αὐτοῦ φαίνεται ἡ τάσι, ἡ ὁποία κρατεῖ εἰς τὴν Διοίκησιν, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ὀφθαλμοφανῶν γεγονότων κρίνει ὁ λαός. Εἰς ἄλλην χώραν, κύριοι, εἰς τὴν Ρουμανίαν, ὅπου ἐπίσης αἱ δαπάναι εἶναι πολὺ μεγάλαι καὶ ἡ σπατάλη παροιμιώδης, ἐγένοντο σοβαρώταται περικοπαὶ εἰς τὰ τοιούτου εἴδους ἐπιδείξεως ἔξοδα. Ἄς δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν πρῶτον καὶ κατόπιν ἂς ἐπακολουθήσῃ εὐσυνείδητος περισυλλογή. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δαπανῶνται 7.220.000 διὰ τὰ αὐτοκίνητα. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον ἰδιαζόντως σέβομαι, διότι ἔχω πλήρη τὴν ἀντίληψιν τῆς θελήσεως του, πρέπει δὲ νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι εἰς αὐτὸν ὀφείλεται, ὅτι ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διὰ τῆς αὐστηρότητος του κατώρθωσε ὁπωσδήποτε ὥστε τὸ Κράτος νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τὴν κρίσιμον ταύτην περίοδον ἀπὸ ταμιακῆς ἀπόψεως, ἀνέγραψε 70.000 εἰς τὸν προϋπολογισμόν, διότι ὁ Διάδοχός του θὰ εἶχεν ἀνάγκην αὐτοκινήτου, θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ στείλλῃ ἕνα ὑπάλληλόν του ἔμπροσθεν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν μεταξὺ 10ης καὶ 11ης π.μ. καὶ νὰ μαζεύσῃ, ὅσα αὐτοκίνητα θέλει. Κάθε βαθμοφόρος ἔχει καὶ ἕν αὐτοκίνητον. Πηγαίνετε εἰς τὰ διάφορα γκαρὰζ τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι κάθε ἰδιαίτερος γραμματεὺς ἔχει καὶ ἕν αὐτοκίνητον, διὰ νὰ ἴδητε αὐτὸ τὸ θέαμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξανίσταταί τις, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ εἴπω ἐγώ, διότι ὡς Ὑπουργὸς ἔδωκα τὸ παράδειγμα τῶν τοιούτου εἴδους οἰκονομιῶν. Θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι πρόκειται περὶ μικροῦ ποσοῦ· ὄχι, κύριοι, ἐκ τῶν μικρῶν τὰ μείζονα ἐξαρτῶνται. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐντυπώσεως. Πρέπει τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεσθε καὶ διπλασιάζετε τὰ ἔσοδα, πρέπει νὰ σκεφθῆτε τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν σοβαρῶς. Γνωρίζετε τὶ θὰ εἴπῃ, ἔπειτα ἀπὸ ἀγῶνα πολεμικόν, ἀγῶνα οἰκονομικῆς ὑπάρξεως, ἐξαντλητικὸν ψυχικῶς, ἀγῶνα 12 ὅλων ἐτῶν νὰ αὐξάνετε κατὰ 700.000.000 διὰ φορολογίας τὰ τακτικὰ ἔσοδα, νὰ λαμβάνετε τὸ ἥμισυ τῶν χρημάτων ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ διὰ τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου καὶ νὰ λέγετε ὅτι δὲν δύνασθε νὰ κάμετε οἰκονομίας;

§449Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶπον, ὅτι δὲν δύναμαι.

§450Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι τὸ εἴπατε ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν τὸ πράττετε. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ προσφιλές μου θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον χθὲς συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανώσεως τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, ἐκείνου ποῦ ὑπέδειξα. Μὴ φαντάζεσθε ὅτι οἱοσδήποτε Ὑπουργός, θὰ δυνηθῇ ὁ ἴδιος νὰ προβῇ εἰς περικοπὰς οὐσιαστικάς. Οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ σθένος νὰ κάμῃ τὰς συμπτύξεις, τὰς περικοπάς, τὴν παῦσιν ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον ἀποτέλεσμα μὲ τὴν μεγίστην ἅμα ἀπόδοσιν καὶ τότε πλέον μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν· εἶναι ἀνάγκη νὰ σὲ φορολογήσωμεν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ἐπιτύχητε διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν, θὰ τὸ ἐπιτύχετε διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐπρότεινα, τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐκράτησεν ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐπέτυχε. Διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς ὄχι ἐξ ὑπαλλήλων, ὄχι ἐκ μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου· ἐκτὸς αὐτῶν ἀναζητήσατε 5 ἄνδρας, ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς τῆς ἐνεργοῦ καὶ δώσατε αὐτοῖς διὰ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ πράξωσιν, ὅ,τι ἐγένετο ἐν Ἀγγλίᾳ. Χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠμφισβήτησε ἄν ἐπετεύχθησαν οἰκονομίαι ἐν Ἀγγλίᾳ.

§451Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἠμφισβήτησα ἄν ἐπετεύχθησαν οἰκονομίαι, ἠρώτησα ἄν ἐψηφίσθησαν.

§452Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἔχω σήμερον πρόσφατα στοιχεῖα. Ἐπετεύχθησαν διὰ τοῦ συστήματος τῆς τοιαύτης ἐπιτροπῆς 57 ἑκατομμύρια λιρῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1921–1922 καὶ 169 ἑκατομμύρια λιρῶν εἰς τὸν ἐν χρήσει, ὥστε ἐν συνόλῳ ἔχομεν 226 ἑκατομμύρια λίρες. Καὶ μάλιστα αἱ σημεριναὶ ἐφημερίδες ἀναγράφουσιν ὁποίων τιμῶν ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς Γκέτς ἔτυχεν ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων παριστάμενος κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οἱ ἄλλοι βουλευταὶ ἐγερθέντες ἐχειροκρότουν αὐτόν.

§453Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Νὰ προτείνητε νὰ τὸν φέρωμεν ἐδῶ.

§454Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτύχω τὸ εὐεργέτημα τῆς ὀλιγοδαπάνου καὶ εὐσυνειδήτου διοικήσεως τῆς χώρας μου θὰ ἐδεχόμην εὐχαρίστως τὴν ὑποτέλειαν αὐτήν, ἐγὼ ὁ ἀγωνισθεὶς ὑπὲρ τῆς αὐτοτελείας αὐτῆς.

§455Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν τοποθετεῖτε ἕνα νέο Πρωτοπαπαδάκη νὰ τοὺς περικόψῃ καὶ αὐτούς;

§456Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δώσατε εἰς αὐτὸν ἀπόλυτον δικαίωμα καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ κάμῃ. Νὰ εἰσέρχηται ὅμως εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας νὰ ἐξελέγχῃ τοὺς συναδέλφους του, διότι σήμερον ἁπλῶς συγχύζεται μὲ αὐτούς, χωρὶς νὰ δύναται νὰ κάμῃ περισσότερα. Κύριοι, καθ’ ἥν στιγμὴν πρόκειται διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν νὰ ἐγκρίνωμεν δαπάνας ἐξόδων προϋπολογισμοῦ 1921–1922 δραχμὰς 3.397.193.914, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ταῦτα ἀπέδοσαν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἀποδώσουν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν γενικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν χρῆσιν αὐτὴν καὶ διὰ τὰς δαπάνας αὐτῆς. Εἰς τὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συνήθως ἐξετάζεται ἡ γενικὴ τῆς Κυβερνήσεως πολιτική, διότι ὅταν ψηφίζει ἡ Βουλὴ τὰς δαπάνας ἔχει καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐλέγξῃ καὶ νὰ μάθῃ τί ἀπέδωκαν αὗται κρατικῶς καὶ ἐθνικῶς. Δὲν νομίζω, ἄν καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξω, ὅτι ἐγὼ πρῶτος ὡς ἁπλοῦς πληρεξούσιος πρέπει νὰ προβῶ εἰς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ νὰ ἐξετάσω τὴν ἐν γένει πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τοῦτο δύναται νὰ βλάψῃ τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα διότι αὐτά, τὰ ὦτα τὰ ἰδικά μου δὲν τὰ ἀκούουν, ἀπεναντίας θὰ ὠφελήσῃ μία τοιαύτη συζήτησις, διότι θὰ καταδείξῃ τὰ γενόμενα σφάλματα καὶ θὰ προλάβῃ μέλλοντα τοιαῦτα. Δὲν δύναται νὰ βλάψῃ τοιαύτη συζήτησις ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ ἐκτεθῶσιν ἀπόρρητα τοῦ Κράτους ἀλλὰ γεγονότα δημοσίως γνωστά. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε τὴν τοιαύτην ἐπὶ τῶν πραγμάτων συζήτησιν καὶ δὴ ἀπηγόρευσε ταύτην ἡμῖν ἐπικαλουμένη τὸν πατριωτισμὸν ἡμῶν. Δὲν θέλω νὰ προβῶ παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἥν στιγμὴν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων σιωπῶσιν. Ἡ εὐθύνη τῆς συζητήσεως, παρὰ τὴν σιωπὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀνήκει εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Εἴ τις τούτων ἄρξηται αὐτῆς, τότε θὰ ζητήσω ἐκ δευτέρου τὸν λόγον ὅπως εὐρέως ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν πεπραγμένων ἀπὸ στρατιωτικῆς καὶ πολιτικῆς ἀπόψεως, φρονῶν πεποιθότως ὅτι ἡ μακρὰ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως παρέβλαψε καὶ παραβλάπτει τὰ φλέγοντα ἐθνικὰ συμφέροντα.

§457ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δροσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§458Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἀσαφέστατα κατηρτισμένος, ἤ μᾶλλον μεθ’ ὑπολογισμοῦ στριφνοτάτου, καὶ τοῦτο τὸ ἐξάρω, διότι τῶν ἄλλων Ὑπουργείων οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον σαφεῖς. Λόγου χάριν ἀναγινώσκω «ἀντίτιμον τῶν χρειωδῶν διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ συσσιτίου ..........................κλπ.» Καὶ μὲ τοιαύτην γενικότητα εἶναι συντεταγμένα καὶ τὰ λοιπὰ κονδύλια. Σύνολον τακτικῶν ἐξόδων 207.000.000, ἐκτάκτων ἐξόδων 1.699.000.000. Κατόπιν αὐτῶν τῶν τελευταίων κολοσσιαίων ἀριθμῶν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων βεβαίως θὰ θεωρηθῇ μικρόν τι καὶ ἴσως ἀναξιοπρεπὲς νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὰ εὐτελῆ ποσὰ τῶν 5 ἤ 10 ἑκατομμυρίων. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅμως νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τινάς, ὄχι διὰ νὰ ἐλέγξω τὰς γενομένας δαπάνας, ἀλλ’ ἵνα ἐξετάσω τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἵνα εἴδωμεν κατὰ πόσον, ἡ Κυβέρνησις ἐδείχθη φειδωλὴ πρὸς τὰς οἰκονομίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας ἐσχάτως μάλιστα ἐδιχοτόμησε. Παρατηροῦμεν ὅτι δι’ ἐνοίκια στρατιωτικῶν κτηρίων ἀπαιτεῖται τὸ ποσὸν τοῦ 1.000.000. Νομίζω, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ περικοπῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐὰν αἱ στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι δὲν ἐπεξετείνοντο κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν καλυτέραν διεξαγωγήν των, ἀλλὰ καὶ παραβλάπτει αὐτάς. Οὕτω βλέπομεν νὰ ἀποσπῶνται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διάφοροι ὑπηρεσίαι Διευθύνσεις, Τμήματα, Διοικήσεις κλπ. Τοῦθ’ ὅπερ ἀναβιβάζει τὸ δι’ ἐνοίκια στρατιωτικῶν κτηρίων ἀπαιτούμενον ποσὸν εἰς 1.000.000.

§459Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἄλλαι ὑπηρεσίαι, ἔχουσι βεβαίως νὰ ἐπιδείξωσι πολυτέλειαν μεγάλην, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰ διάφορα στρατιωτικὰ κτήρια τὰ ὁποῖα εἶναι διανεμειμένα εἰς τὰ διάφορα σημεῖα τῆς πόλεως, ἡ ἐπίπλωσίς των εἶναι ἁπλῆ.

§460Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω διὰ τὰ ἔπιπλα, γνωρίζω ὅμως ὅτι κατέχουν τὰ πολυτελέστερα οἰκήματα τῆς πόλεως.

§461Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὡς πρὸς αὐτό, κ. συνάδελφε, ὀφείλω νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Νίκης εἰς ἕν πολυτελέστατον μέγαρον ἦτο ἐγκατεστημένη ἡ διεύθυνσις τῆς Στρατιωτικῆς δικαιοσύνης. Ἤδη μὲ τὸ νέον Ὑπουργεῖον, ἡ Στρατιωτικὴ δικαιοσύνη ἐνεσφηνώθη ἐντὸς τοῦ Στρατοδικείου.

§462Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑτέρα δαπάνη ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι ἡ δι’ ἐκτάκτους ἀποστολάς, καὶ ἐκπαιδευτικὰς ἀποστολὰς ἀνερχομένη εἰς 600 χιλιάδας. Νομίζω, ὅτι γίνεται μεγάλη σπατάλη εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀποστολὰς λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἕκαστος λαμβάνει ἡμερήσιον ἐπίδομα ἐκ λιρῶν 6 ἤ 7, τοῦθ’ ὅπερ ἀναβιβάζει τὴν μηνιαίαν ἀποζημίωσιν εἰς τὰς 20–25 χιλιάδας δραχμῶν.

§463Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τώρα τὸ περιόρισα εἰς 4 λίρας.

§464Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσει περιπτώσει διὰ τὴν χρῆσιν 1921–22 μέχρι τοῦδε ἔγεινεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω, καὶ τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται, ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχει πολυτέλεια ἐπιτροπῶν ἄνευ ἀνάγκης τοῦ στρατεύματος. Ἐπίσης ἀπεστάλησαν ἀξιωματικοὶ πρὸς ἐκπαίδευσιν δι’ ὡρισμένον σκοπὸν καὶ μὲ τὴν ρητὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἐπανερχόμενοι ὑπηρετήσωσι εἰς τὸν κλάδον δι’ ὅν προωρίσθησαν καὶ μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διδάξωσι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξεπαιδεύθησαν. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐπανῆλθον καὶ ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἐξεπαιδεύθησαν καὶ πρὸ πάντων οἱ εἰς τὸ μέτωπον, παραμένουσιν ἐν Ἀθήναις. Ὡρισμένως δύναμαι νὰ ἀναφέρω ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος ἐκπαιδευθεὶς εἰς τὰ ἔργα τοῦ ἀσυρμάτου τηλεγράφου ἀντὶ ν’ ἀποσταλῇ μετὰ τὴν ἐπάνοδόν του εἰς τὸ μέτωπον, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη τῶν ὑπηρεσιῶν του, εὑρίσκεται εἰς τὰς Ἀθήνας. Δι’ ἀγορὰν αὐτοκινήτων ἀναγράφονται 3.000.000. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ αὐτοῦ.

§465Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ αὐτοκινήτων τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ;

§466Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω περισσοτέρας πληροφορίας.

§467Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν, ἄν ἐπιτρέπῃ ὁ ἀγορεύων;

§468Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§469Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ δαπάνη διὰ τὸν στρατὸν τῆς Θράκης περιλαμβάνεται εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἐκτάκτους, τὰς πολεμικάς, ἤ εἰς τὰς δαπάνας τὰς τακτικὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§470Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰς τακτικάς.

§471Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὥστε εἰς τὰς πολεμικὰς δαπάνας περιλαμβάνεται μόνον ὁ στρατὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

§472Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Φυσικά.

§473Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν τούτοις εἶναι ἔκτακτον ἔσοδον.

§474Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δηλαδὴ τὸ μισθολόγιον, ὑποτεθείστω, εἶναι εἰς τὰς τακτικάς. Τώρα ἔρχεται τὸ συσσίτιον· προβλέπεται συσσίτιον τακτικόν.

§475Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου περὶ συσσιτίου μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 78.000.000, ὁ ὁποῖος εἶνε ὁ ἀριθμὸς τῆς τακτικῆς συνθέσεως τοῦ στρατοῦ, εἶνε εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν.

§476Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκριβῶς.

§477Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄλλα ἔξοδα, κινήσεως, ὑλικοῦ δηλ. τοῦ Στρατοῦ Θράκης περιλαμβάνονται εἰς τὰς δαπάνας τοῦ τακτικοῦ;

§478Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§479Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε ἄλλα κονδύλια, εἰς τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν, διότι εἶνε κατὰ γενικώτατον τρόπον ἀναγεγραμμένα. Ἕν ἐκ τῶν κονδυλίων τούτων εἶνε· «διάφοροι ἀποδοχαὶ ἐπανερχομένων ἀξιωματικῶν ἐξ ἀποτάξεως, ἀποστρατείας κλπ. 11.000.000». Βεβαιότατα ἡ ἐπαναφορὰ τῶν εἰς ἀπόταξιν ἀξιωματικῶν ἦτο ἕν καθῆκον ἐπιβεβλημένον εἰς τὸ νέον καθεστώς· διότι πράγματι ἀδίκως ἀπετάχθησαν τοῦ στρατεύματος, δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἀπόταξις καὶ μόνον αὐτὴ παρεῖχε δικαιώματα προαγωγῆς, ἐὰν δὲν συντρέχουν καὶ τὰ ἄλλα στρατιωτικὰ στοιχεῖα τῆς προαγωγῆς, διότι εἴδομεν ἀποτάκτους ἐπανελθόντας, οἱ ὁποῖοι ἄνευ εἰδικῶν συμβουλίων, ἄνευ εἰδικῶν ἐκθέσεων, προεβιβάσθησαν δὶς καὶ τρίς, καίτοι ἐπανειλημμένως εἶχον μείνῃ στάσιμοι, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε μεγίστας δαπάνας ὄχι μόνον ἐφ’ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ ἐτησίας δαπάνας, αἱ ὁποῖαι διαρκῶς θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ ἀναγράφωνται εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Πολλοὶ δὲ τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν εἶχον κηρυχθῆ στάσιμοι ἀπὸ τὸ νῦν νόμιμον καθεστὼς καὶ δὴ ἀπὸ τὰ 1915 καὶ τὰ 1916. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικούς, τοὺς παρανόμως ἀποστρατευθέντας καὶ ἀποταχθέντας, ἀλλ’ ἐπανέφερε καὶ ὅλους, ὅσους ἕνεκα ἰδιαιτέρων λόγων, ἰδιαιτέρων συμφερόντων εἶχον ζητήσει νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀναφέρω πλεῖστα ὀνόματα, εἷς ἐκ τούτων δέ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε καὶ διακριθῆ κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους καὶ εἶχε μείνει στάσιμος, ἐπειδὴ ἴσως δὲν ἤθελε νὰ ὑποστῇ τὰς κακουχίας τοῦ νέου πολέμου 1917 1918, εἶχε ζητήσει τὴν ἀποστράτευσίν του καὶ ἐπέτυχε μίαν πολιτικὴν θέσιν, ἡ ὁποία τοῦ ἐπέφερε μισθὸν παχύτατον. Οὗτος δὲ ἐπὶ πλέον ἦτο καὶ ἀδιάλλακτος φιλελεύθερος, τὸ δὲ ὄνομά του ἔχει ἀναγραφῆ εἰς ἐφημερίδα παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ Πατριάρχου Μελετίου Μεταξάκη. Ἐν τούτοις τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν τὸν ἐπανέφερεν ἐκ τῆς ἑκουσίας ἀποστρατείας του καὶ τὸν προάγει καὶ ὄχι μόνον τὸν προάγει, ἀλλὰ καὶ προχρονολογεῖ τὸν προβιβασμὸν καὶ τοῦ δίδει ὅλας τὰς ἀποδοχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας αὐτὸς οὐδέποτε θὰ ἐλάμβανεν.

§480Ν. ΑΠΕΡΓΗΣ. Ποῖος εἶνε αὐτός;

§481Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶνε ἀνάγκη ν’ ἀναφέρω ὀνόματα, κ. συνάδελφε. Σᾶς παρακαλῶ νὰ εἶσθε βέβαιος εἰς ὅσα λέγω. Ἐὰν ἔχετε τὴν περιέργειαν, δύναμαι νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἰδιαιτέρως.

§482Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ μοῦ τὸ εἰπῆτε καὶ εἰς ἐμὲ ἰδιαιτέρως.

§483Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶνε εἷς καὶ μόνος. Ὁ δεσμοφύλαξ αὐτὸς τῆς Σαντορίνης, ὁ ὁποῖος ἐβασάνισε τοὺς ἐξορίστους τῆς Σαντορίνης, ἀνεκλήθη καὶ προεβιβάσθη εἰς ὑποστράτηγον, ἐνῷ τὰ θύματά του, οἱ βασανισθέντες παρέμειναν ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ μερικοὶ ἐξ αὐτῶν ἀπέθανον. Καὶ ἔχομεν τὸ γεγονός, ὅτι ἡ μία χήρα τοῦ ἑνὸς φιλελευθέρου λαμβάνει σύνταξιν συνταγματάρχου, ἡ δὲ χήρα τοῦ ἑτέρου καὶ αὐτοῦ φιλελευθέρου θὰ λάβῃ σύνταξιν ὑποστρατήγου. Δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ταῦτα συνάδουσιν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ τὴν περιφρούρησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου.

§484ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Μπαρδόπουλος εἶναι αὐτός;

§485Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Μπαρδόπουλος, ὁ Ταμβακόπουλος. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τοῦτο. Ἀνέτρεψεν ἄρδην τοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι εἶχον συνταχθῆ κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολεμικῆς δράσεως ἑνὸς ἑκάστου ἀξιωματικοῦ κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ἥτις δρᾶσις ἐπέφερε τὴν κατάταξιν αὐτῶν ἀναλόγως τῆς ἐπιδειχθείσης μαχητικότητός των. Ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖον μὴ βασιζόμενον ἐπὶ οὐδενὸς στοιχείου νομίμου τοὺς ἐπανέφερε, τοὺς διέγραψεν ἀπὸ τὸν πίνακα Β, τοὺς μετέφερεν εἰς τὸν πίνακα Γ, ἀπὸ τὸν πίνακα Γ εἰς τὸν πίνακα Β τοὺς ἐπροβίβασε, τοὺς προεχρονολόγησε καὶ τώρα δὲν εἰξεύρω καὶ ἐγὼ πῶς ἠμποροῦμε νὰ εὕρωμεν ἕνα τέλος εἰς τὰ ζητήματα τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσι φθάσει εἰς ἕνα λαβύρινθον.

§486ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Μπαρδόπουλος, κ. συνάδελφε, εἶνε εἰς τὰς φυλακάς.

§487Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ Ταμβακοπούλου πρόκειται.

§488Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἴπατε περὶ δεσμοφύλακος Σαντορίνης. Εἶνε εἰς τὰς φυλακὰς αὐτὸς ὁ Μπαρδόπουλος.

§489Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀσχολοῦμαι περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ταμβακοπούλου, ὅστις ἦτο καὶ αὐτὸς δεσμοφύλαξ Σαντορίνης καὶ ὅστις προεβιβάσθη εἰς ὑποστράτηγον. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν περιωρίσθη οὐδὲ εἰς τὰ 1912 καὶ 1914, διότι ἔχομεν προχρονολογίας προβιβασμῶν καὶ εἰς τὰ 1915 καὶ 1916, ἐνῷ εἰς αὐτὰ τὰ ἔτη ὑπῆρχε τὸ νόμιμον καθεστώς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠθέλησε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐνέργειάν του καὶ μέχρι τοῦ 1909, ἀνατρέπων ἄρδην τὰ ἀποτελέσματα τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, ἡ ὁποία ἔτυχε τῆς λαϊκῆς ἐπιδοκιμασίας, καὶ ἔχει συστήσει ἐπιτροπάς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀναιρεθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων τοῦ 1909, καὶ θὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἢ θὰ ἀμείψῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπετάχθησαν τότε.

§490Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναφορᾶς· περὶ τακτοποιήσεως μόνον.

§491Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἔχω τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα ἤδη ὑφ’ ὑμῶν κατὰ μίαν θυελλώδη νύκτα, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἴδητε ὅτι δύνανται νὰ ἐπανέλθωσι διὰ νὰ λάβωσιν σύνταξιν ἀνωτέρου βαθμοῦ. Ὄχι δὲ μόνον οἱ ζῶντες, ἀλλὰ καὶ οἱ τεθνεῶτες θὰ ἀμειφθῶσι. Καὶ τῶν ἀποθανόντων, ἀδιαφόρως ἄν καλῶς ἤ κακῶς ἀπετάχθησαν, θὰ ρυθμισθῶσιν ἀναλόγως τὰ τῶν συντάξεών των. Ἄλλως τε προβιβασμοὶ ἀποθανόντων ἐγένοντο, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὑποθέτω, ὅλοι. Ἀλλ’ ὄχι μόνον προβιβασμοὶ ἀποθανόντων ἐγένοντο, ἀλλὰ νομιμοποιήσεις γάμων τελεσθέντων πρὸ τριακονταετίας. Ἦτο εἷς Συνταγματάρχης ἀπόστρατος, τὸν ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι ἐγὼ ὅταν ἤμην μικρὸ παιδί. Αὐτὸς κἄποτε ὑπανδρεύθη, ἀπέθανε δὲ πρὸ εἰκοσαετίας τοὐλάχιστον. Ἤδη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομιμοποιεῖ τὸν γάμον του καὶ φυσικώτατα ἡ σύζυγός του θὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν χήρας ὑποστρατήγου.

§492Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ νομιμοποιήσεως γάμου.

§493Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ λέγει τὸ Διάταγμα. Νομιμοποιοῦμεν τὸν γάμον τοῦ ὑποστρατήγου τοῦ Ἱππικοῦ Μελεάγρου.

§494Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ ἦτο ἔργον φιλανθρωπίας καθαρῶς καὶ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς θὰ τὸ ἔκαμνεν.

§495Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὰ ἄτομα κάμνουν φιλανθρωπίας, οἱ Ὑπουργοὶ δὲν κάμνουν φιλανθρωπίας, ἀλλὰ περιφρουροῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὄχι δὲ μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ εἰς τεθνεῶτας ἐδώσατε καὶ ἐπιδόματα.

§496Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς;

§497Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀείμνηστος Φραγκούδης εἶχε μεταβῆ εἰς τὴν Ἀμερικὴν τῷ 1915 καὶ 1916. Ἀπεβίωσεν ἐκεῖ. Δὲν γνωρίζω τὶ δοσοληψίας εἶχεν. Διὰ νὰ ζῇ τόσον χρόνον, ἀπὸ κάπου θὰ ἐλάμβανε χρήματα, ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κανονίζει ἐπίδομα ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεώς του μέχρι τῆς ἡμέρας τοῦ θανάτου του. Τὸ πρῶτον Διάταγμα κανονίζει ἐπίδομα εἰς δραχμὰς τὸ δὲ μεταγενέστερον κανονίζει τὸ ἐπίδομα εἰς δολλάρια.

§498Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶνε ἀπαιτητά.

§499Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κατόπιν δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§500Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχε δικαίωμα νὰ λάβῃ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀναχωρήσεώς του μέχρι τοῦ θανάτου του.

§501Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο ἄρα γε ἐξέτασις ἐὰν ἔλαβε προκαταβολὰς προηγουμένως;

§502Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§503Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μεταβαίνοντες εἰς τὸ ἐξωτερικὸν λαμβάνουσι προκαταβολάς. Ἀλλὰ συνεχίζω. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ἐδημιουργήθησαν ὑπεράριθμοι, πλεῖστοι ὅσοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως ἦσαν ἀπαραίτητοι διὰ τὸ στράτευμα, ἴσως δὲ εἶνε καὶ ἐπιζήμιοι. Καὶ παριστάμεθα πρὸ τοῦ φαινομένου ἐνῷ ἔχομεν ὑπεραρίθμους καὶ σωρείαν ὅλων ὑποστρατήγων, αἱ Μεραρχίαι νὰ διοικοῦνται σήμερον ὑπὸ συνταγματαρχῶν καὶ ἐνῷ ἔχομεν σωρείαν συνταγματαρχῶν μαχίμων, τὰ συντάγματα νὰ διοικοῦνται ἀπὸ ταγματάρχας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὶ χρησιμεύουν οἱ ὑπεράριθμοι βαθμοφόροι; Νομίζω, ὅτι εἶνε ζήτημα τιμῆς καὶ ὑπερτάτου καθήκοντος νὰ προκαλέσητε Διάταγμα καὶ νὰ τοὺς θέσητε ὅλους εἰς διαθεσιμότητα.

§504Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι σύμφωνος.

§505Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἀεροπορικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ἀναγράφεται ποσὸν 3.000.000. Βεβαίως δὲν εἶναι τοῦτο τὸ ὅλον δαπανωμένον ποσόν.

§506Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὔτε τὸ δαπανηθησόμενον.

§507Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ ἀναγράφεται καὶ ἐξ αὐτοῦ θὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω ἐὰν τὸ δαπανηθὲν ἐχρησιμοποιήθη καταλλήλως, αὐτὸ δὲ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῶν δαπανημένων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διότι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἔχει ἰδίαν ἀεροπορικὴν ὑπηρεσίαν. Ποία εἶνε ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὸν σχηματισμὸν τοιαύτης πολυτελοῦς ὑπηρεσίας;

§508Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀεροπορίας σᾶς λέγω ὅτι αὐτὸ μὲ ἀπησχόλησε σοβαρῶς, φρονῶ δὲ ὅτι εἰς τὸ μέλλον πρέπει νὰ συγκεντρωθῶσιν αὐταὶ αἱ δύο ὑπηρεσίαι, διότι παρατηρεῖται μεταξὺ τῶν ἀεροπόρων μία ἀντιζηλία, ἡ ὁποία δὲν ὀφελεῖ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς προόδου, φρονῶ δὲ ὅτι ἐὰν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέψωσι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἑνώσωμεν τὰς δύο αὐτὰς ὑπηρεσίας, εἴτε εἰς ὑπουργεῖον ἢ ἄλλως πως καὶ τότε θὰ προκύψῃ οἰκονομία καὶ συντελεστέρα ἐργασία πάντων τῶν δυναμένων νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο ὑπηρεσιῶν θὰ προσφέρωσι μεγάλην ὑπηρεσίαν.

§509Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι θαυμάσια καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἴδωσι τὸ φῶς, ἐν τούτοις, ἀντὶ νὰ ἀναμένωμεν τὸ ἀπώτερον μέλλον ἔστω καὶ προσεχῶς εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν διὰ τὸ παρόν, διότι αἱ ἀεροπορικαὶ ὑπηρεσίαι ἐκτελοῦσι προορισμόν τινα. Ἀλλὰ περὶ τῆς ἐκπληρώσεως αὐτοῦ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἔχω δισταγμοὺς τινάς, διότι τὰ τοῦ παρελθόντος διδάγματα δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὰ καὶ ἕνεκα τούτου, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω περὶ ἀεροπορίας καὶ νὰ κακίσω τὴν διαίρεσιν τῶν δύο ἀεροποριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπέφερον διάστασιν καὶ ἐδημιούργησαν κράτος ἐν κράτει τῆς ἀεροπορίας τοῦ ναυτικοῦ ἐν τῷ στρατεύματι τῆς στρατιᾶς τῆς Μ. Ἀσίας.

§510Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συμφωνῶ.

§511Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλως τε πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι οἱ ἀεροπόροι τοῦ ναυτικοῦ δὲν εἶναι κατάλληλοι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς.

§512Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ὅτι προσέφερον ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς ἀδικεῖτε.

§513Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προσέφερον σπουδαιοτάτην ὑπηρεσίαν.

§514Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν γεναιότητα, τὴν αὐτοθυσίαν, τὴν αὐταπάρνησιν ὅλων τῶν ἀεροπόρων τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, διότι πραγματικῶς ἐφάνησαν ἀνώτεροι παντὸς προσωπικοῦ ὑπολογισμοῦ, καθόσον ἡ ὑπηρεσία τοὺς εἶχεν ἐγκαταλείψει εἰς τὴν τύχην των καὶ τοὺς ἠνάγκαζε νὰ ἵστανται ἐπὶ ἀεροπλάνων, τὰ ὁποῖα εἶχον πρὸ πολλοῦ ὑπερβῆ τὸ ὅριον τῆς πτήσεως. Δὲν πρόκειται νὰ κακίσω τοὺς ἀεροπόρους, ἀλλὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἀεροπόρων, διότι παρεμελήθη τὸ πέμπτον τοῦτο ὅπλον τοῦ στρατοῦ, διότι ἡ ἀεροπορία ἔχει ἰδίαν τακτικὴν καὶ ἰδίαν στρατηγικὴν καὶ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς εἶναι δυνατὴ καὶ ἐπωφελὴς ἡ χρησιμοποίησίς της. Καὶ βεβαίως εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ἦτο αὕτη σύμφωνος πρὸς τὰς τακτικὰς καὶ στρατηγικὰς ἀνάγκας. Οἱ βομβαρδισμοὶ οἱ διάφοροι τοὺς ὁποίους μᾶς ἀνεκοίνουν τὰ διάφορα ἀνακοινωθέντα τοῦ ναυτικοῦ ἐπιτελείου ὅτι κατεστράφη ὁ σταθμὸς τῆς Κιουτάχειας, ὅτι κατεστράφησαν αἱ γέφυραι κλπ. δεικνύουν πόσον οὗτοι ἦσαν ἐπιζήμιοι διότι ἠναγκάσθημεν κατόπιν νὰ προβῶμεν εἰς ἐπισκευὰς τῶν καταστροφῶν τούτων δαπανήσαντες καὶ χρόνον καὶ χρῆμα. Τὸ πρᾶγμα ἦτο μέγιστον διότι ἐν τῇ ἀγνοίᾳ τοῦ νὰ ἐκτελέσωσι σοβαρότερα ἐξετέλουν βομβαρδισμούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καταστρεπτικοὶ δι’ ἡμᾶς. Νομίζω, ὅτι ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ ὁρίσητε ἕνα προϊστάμενον ἀμφοτέρων τῶν ἀεροποριῶν, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῆς τακτικῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ὅπλου τούτου. Νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περατωθῇ ἡ ἐξέτασις τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἄν δὲν ἀναφέρωμεν ἵνα προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ γεγονότων τινῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἐδείκνυον κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις ἀντεπεκρίθη πρὸς τὰς πολεμικὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, διότι καθὼς εἶπεν καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἡ ψήφισις τῶν κονδυλίων τοῦ προϋπολογισμοῦ συνεπάγῃ βεβαίως καὶ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς σκοπιμότητος τῶν δαπανηθέντων. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἄλλα ζητήματα σοβαρότατα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρίδωμεν, διότι εἴδομεν κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ παραιτηθῶσι δύο ἀρχηγοὶ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ εἷς ἀρχηγὸς τῆς Ἐπιμελητείας, νὰ παραιτηθῶσι δὲ μεθ’ ὑπομνημάτων ζητούντων τὴν σύγκλησιν μυστικῆς συνεδριάσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Εἴδομεν διοικητὰς καὶ ἐπιτελάρχας Σωμάτων Στρατοῦ ν’ ἀντικαθίστανται ἐν μέσῳ πολεμικῆς δράσεως. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πολλὰ ζητήματα, ἐὰν λ. χ. αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις ἀπεφασίσθησαν ἐν ὁμοφωνίᾳ ὅλων τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν παραγόντων τῆς χώρας. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατεύματος ἦτο κατάλληλος πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν, ἐὰν καὶ τὰ σχέδια τὰ ἐπιτελικὰ ἦσαν ἀνάλογα πρὸς τοὺς σκοποὺς τούτους. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ τὰ ἐξετάσωμεν ἁπλῶς ὑπομνημνήσκοντες ταῦτα ἵνα εἰς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν παρασχεθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἐξετάσῃ ἐν τῇ διανοίᾳ αὑτοῦ κατὰ πόσον ταῦτα ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὰς πολεμικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Κατόπιν δὲ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς καλλίτερον θὰ τακτοποιήσωμεν καὶ τὴν θέσιν ἡμῶν ἀπέναντι τυχὸν ζητήματος ἐμπιστοσύνης τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ. Δὲν ἀναφέρω ὀνόματα διότι οὐχὶ περὶ προσώπων ἀλλὰ περὶ γεγονότων συζητοῦμεν. Πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι ὄχι μόνον αἱ ἀπώλειαι τὰς ὁποίας ἐπεφέρομεν εἰς τὸν ἐχθρὸν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀπωλείας τὰς ὁποίας ὑπέστημεν ἡμεῖς, διὰ νὰ καταδειχθῇ κατὰ πόσον αἱ ἐπιχειρήσεις ἐγένοντο μετὰ συναισέως καὶ κατὰ πόσον οἱ Διοικηταὶ ἀνωτέρων Μονάδων ἦσαν εἰς γνῶσιν τῶν νέων συνθηκῶν τοῦ πολέμου. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Πυροβολικοῦ ἦτο ἐπαρκὴς καὶ ἂν δὲν παρουσιάσθη σπάνις πυρομαχικῶν ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῶν ἐπιχειρήσεων. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ μηχανικοῦ ἐλειτούργησε, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐπιθέσεως κατὰ ὀχυρωμένων τοποθεσιῶν. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν τὸ τὸ ἱππικὸν, τὸ πολύτιμον τοῦτο ὅπλον, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 9.000.000 διὰ προμήθειαν ἵππων, ἂν ἐχρησιμοποιήθη ἀναλόγως τῆς τακτικῆς αὐτοῦ ἀποστολῆς ἢ ὄχι. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ Ἐπιμελητεία ἐφρόντισε ἐγκαίρως περὶ τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ Στρατοῦ καὶ κατηρτίσθησαν ἐγκαίρως αἱ βάσεις ἐφοδιασμοῦ διὰ τὴν συνέχισιν τῶν ἐπιχειρήσεων ἢ ἐπῆλθε βραδύτης ἡ ὁποία ἐπέφερε ἴσως ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπέλθωσι.

§515Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναπολίσω εἰς τὴν μνήμην τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐν σχέσει πρὸς τὸν ἀνεφοδιασμὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον εἶχεν συμβῇ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Μετὰ τὰς μάχας τῆς 8ης Αὐγούστου ὡς γνωστὸν ὁ στρατὸς διήνυσε ἀποστάσεις φαντασιώδεις· φυσικὰ οἱ ἄνδρες ἡμῶν διανύσαντες τοιαύτας ἀποστάσεις, τὰ δύο σώματα στρατοῦ διήνυσαν 300 χιλιόμετρα ὄχι εἰς εὐθείαν γραμμὴν συνεπῶς τὰ δύο ζεύγη ἀρβυλῶν τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἕκαστος εἶχον καταστραφῆ τελείως· μοῦ ἀναγγέλει ὁ Διοικητὴς τῆς Στρατιᾶς, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην 400.000 ἀρβυλῶν. Δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματος ἀπὸ Ἐσκῆ Σεχὴρ εἰς Ἀθήνας μετὰ 48 ὥρας ἀνεχώρουν τὰ πλοῖα μεταφέροντα τὰς 400.000 χιλ. ἀρβυλῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα ἦτο δι’ ἐμὲ ἡμέρα ὑψίστης εὐχαριστήσεως.

§516Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Ἀντὶ ὅλων θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐκστρατεία ἡμῶν ὡς ἐνεργεῖται αὕτη σήμερον ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ εἶναι ἐκστρατεία τὴν ὁποίαν στρατὸς μεγάλων δυνάμεων δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐπιχειρήσῃ. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐξεπλήρωσε πλήρως τὸ καθῆκον του, καὶ ὁ ἀρχηγὸς καὶ ἡ ἐπιμελητεία καὶ τὸ πυροβολικὸν καὶ ὁ κόσμος ὅλος (χειροκροτήματα). Διότι ὑπελογίζοντο 500.000 ἀνδρῶν, διὰ τοιαύτην ἐκστρατείαν ὡς τὸ εἶπον ἀρχηγοὶ τῶν στρατιῶν τῆς Εὐρώπης καὶ τὴν ἐξετέλεσεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς μόνον μὲ 85.000 λόγχας, ἤτοι μὲ 9 μεραρχίας.

§517Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. συνταγματάρχης ἔχουσι πληρέστατα δίκαιον, διότι πράγματι ὁ στρατός μας ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον του πολεμήσας ἡρωϊκώτατα καὶ διεξαγαγὼν σφοδροὺς ἀγῶνας. Ἐν τούτοις τοῦτο δὲν ἀναιρεῖ τὰς σκέψεις τὰς ὁποίας ἠθέλησα νὰ ἀπευθύνω πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἕκαστος ἐν τῷ κύκλῳ τῶν γνώσεών του προσπαθήσῃ νὰ τὰς διευκρινήσῃ. Διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὴν ἀντίρρησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Ἐξακολουθῶν δὲ λέγω, ὅτι ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἰς αὐτάς, νὰ ἐνισχύσωσι δηλαδὴ τὸ μέτωπον διὰ τῶν ἀλκίμων ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τοὺς ὁποίους βλέπομεν νὰ περιφέρωνται ὑπὸ διαφόρους προφάσεις καὶ καταστάσεις, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ταχέως ἡ ἀποστολὴ εἰς τὸ μέτωπον τῶν τοιούτων ὁπλιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ γάγγραινα ἥτις θὰ ἐπαυξήσῃ τὴν ἀνυποταξίαν καὶ τὴν λιποταξίαν εἰς μέγιστον βαθμόν. Αὐτὰ εἶναι στοιχειώδη ζητήματα, ζητήματα ζωτικώτατα διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὸ ἔθνος καὶ νομίζω ὅτι πάντες πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ κατανοήσῃ ὅτι αἱ μὲν θυσίαι τοῦ αἵματος ἔφθασαν εἰς τὸ ἀνώτατον σημεῖον, αἱ δὲ θυσίαι τοῦ χρήματος ἔφθασαν εἰς ὅριον, τὸ ὁποῖον τείνει νὰ ὑπερβῇ τὰς δυνάμεις ἀντοχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§518ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τυπάλδος ἔχει τὸν λόγον.

§519Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν προϋπολογισμοῦ θὰ ἐξετάσω τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1921–1922. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν ἵνα προσανατολισθῇ καὶ γνωρίσῃ τὰ τῆς ναυτικῆς καταστάσεως, διὰ τοῦτο αἱ ἐπικρίσεις μου κατὰ τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ στρέφονται πρὸς τοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ συμβούλους τοῦ Ὑπουργοῦ τοὺς συντάξαντας τὸν προϋπολογισμὸν, οἵτινες τερατώδεις δαπάνας ἀνέγραψαν ἐν αὐτῷ. Δαπάνας ἀσκόπους, δαπάνας ἀκαίρους διὰ τῶν ὁποίων ἐπῆλθε σχεδὸν διπλασιασμὸς τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1921 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1922 διὰ τῆς προσθήκης 80 ὁλοκλήρων νέων ἑκατομμυρίων καὶ ἀνῆλθεν οὕτω ὁ ναυτικὸς προϋπολογισμὸς εἰς τὸ μυθῶδες ποσὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα τῶν 200 ἑκατομμυρίων καὶ τοῦτο ἐν ᾗ ἐποχῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν πολεμικῶν πλοίων ἔχει ἐλαττωθῆ καὶ τὸ ἄθροισμα αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ κἄν στόλος. Δύο εἶναι οἱ λόγοι τοῦ φαινομένου τούτου. Πρῶτον. Ἀδικαιολόγητος κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας αὔξησις τῆς δαπάνης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν λόγῳ πολέμου. Ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1921 ἕως τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1922 ἐγένετο αὔξησις δαπάνης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι καὶ ὁ πόλεμος κατὰ ξηρὰν προσέλαβε ἄλλας διαστάσεις, ἀλλ’ ἡ κατάστασις κατὰ θάλασσαν δὲν μετεβλήθη ποσῶς. Ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1921 ἕως σήμερον οὐδὲν πολεμικὸν γεγονὸς ἔλαβε χώραν ἐν τῇ θαλάσσῃ. Εὐτυχῶς οὔτε θωρηκτὰ τοῦ Κεμὰλ ἀνεφάνησαν, οὔτε ναυμαχίαι ἐγένοντο καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς δαπάνας δύο μεγάλων πολέμων, ἑνὸς μεγάλου πολέμου κατὰ ξηρὰν καὶ ἑνὸς κατὰ θάλασσαν. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπαινετὴν ἄλλως τε ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ ναυτικοὶ ἔχουσι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι φιλότιμοι Ἕλληνες θέλουν καὶ αὐτοὶ νὰ πᾶνε στὸν πόλεμο, ἡ ὑπηρεσία ὅμως ἔχει καθῆκον νὰ θέτῃ φραγμὸν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, διότι ἄλλως ἐπέρχεται συσσώρευσις ἄσκοπος εἰς τὴν πολεμικὴν ζώνην, καὶ τοῦτο ἐνῷ δὲν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ καταβληθῇ ὁ ἐχθρὸς συντελεῖ ἀντιθέτως εἰς τὴν ταχυτέραν οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν τῆς χώρας. Ὁ πολυδάπανος πόλεμος, τὸν ὁποῖον διεξάγει ἡ Ἑλλὰς κατὰ θάλασσαν εἶναι συμμαχία, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς πολεμικὰ γεγονότα, γεγονότα ὅμοια πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν πρό τινος ναυτικὸν ἀνακοινωθὲν καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον Ἑλληνικὸν καταδρομικὸν συμπλακὲν πρὸς ὀλίγους τσέτας κατετρόπωσεν αὐτούς. Ἕνεκα τῆς ναυτικῆς ἐκστρατείας ἀνῆλθε εἰς τὸν τελευταῖον προϋπολογισμόν, ἡ δαπάνη διὰ τὴν κίνησιν τοῦ Στόλου εἰς 36.000.000 προσετέθησαν δὲ καὶ ἄλλα 1.000.000 διὰ τὴν παράτασιν τοῦ ναυτικοῦ εἰς τὴν ἐμπόλεμον ζώνην. Ὁ σημερινὸς πόλεμος εἶναι πόλεμος ξηρᾶς, κύριοι, καὶ ἡ ὑπερβολικὴ καὶ δαπανηρὰ συμμετοχὴ τοῦ ναυτικοῦ εἰς αὐτὸν πρέπει νὰ περιορισθῇ. Τὸ ναυτικὸν δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀμφιβόλων τίτλων. Τὸ στολίζει καὶ θὰ τὸ στολίζῃ πάντοτε ἡ ἀθάνατος δόξα τῶν λαμπρῶν τῆς Λήμνου καὶ τῆς Ἕλλης ναυμαχιῶν. Δεύτερος λόγος τῆς καταπληκτικῆς αὐξήσεως τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι, τὸ ὅτι σήμερον ὅτε ἡ οἰκοδόμησις εἶναι τόσον δαπανηρά, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ζητεῖ νὰ κτίσῃ νέα κτίρια δι’ ὅλας τὰς ναυτικὰς ὑπηρεσίας. Ἐνῷ οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τὴν ναυπήγησιν πλοίων, βλέπει τις ὅτι μανία οἰκοδομῆς κτιρίων κατέλαβε τὸ ναυτικόν. Πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις, εἰς Φάληρα, Πειραιᾶ, Σαλαμῖνα, Ἐλευσῖνα, Πόρον, τὰ παράλια καὶ τὰ μεσόγεια τὸ ναυτικὸν κτίζει διοικητήρια, σχολάς, στρατῶνας, σταθμούς, ἐργοστάσια καὶ ἀποθήκας. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν θέση φραγμὸν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ταύτην μανίαν μετά τινα χρόνον τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν ἐνῷ δὲν θὰ παρατάσσῃ πλοῖα μάχης, ἐν τῇ θαλάσσῃ θὰ παρατάσσῃ σειρὰν κτιρίων ἐν τῇ ξηρᾷ τόση δὲ εἶναι ἡ τάσις τῆς μετατροπῆς τοῦ ναυτικοῦ εἰς δαπανηρὸν σῶμα ξηρᾶς ὥστε ὁ ὑπὸ ψήφισιν προϋπολογισμὸς ἐνῷ δὲν προνοεῖ διὰ ναυπήγησιν πλοίων ἀναγράφει ἐξ ἄλλου δαπάνην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς ἀγορὰν ὁδοστρωτήρων. Μάλιστα, κύριοι, ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἐξοπλίζει τὸ ναυτικὸν μὲ ὁδοστρωτῆρας.

§520Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπειδὴ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι λίαν χρήσιμα δι’ ἐμέ, διότι εἶμαι καὶ προσωρινὸς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀπαντήσητε ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Ἔχομεν ἀεροδρόμια ναὶ ἤ οὔ; Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἔχομεν ἀεροδρόμια εἶναι πολὺ χρήσιμος διὰ τὸ στρώσιμον τῶν ἀεροδρομίων ὁ ὁδοστρωτήρ.

§521Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δύνασθε νὰ δανεισθῆτε ἕναν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἤ ἀπὸ τὸν Δῆμον.

§522Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχομεν μεγάλην ἔλλειψιν, δὲν μᾶς περισσεύουν.

§523Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὑπάρχει ναυτικὴ ἀεροπορικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία διαθέτει οἰκήματα ἐν Φαλήρῳ, ἀεροδρόμιον ἐν Φαλήρῳ, ἀεροδρόμιον εἰς τὴν Δεκέλειαν, γραφεῖα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὅλα τὰ μέσα τῆς λειτουργίας αὐτῆς. Κατὰ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπεφάσισε νὰ ὑψώσῃ τὴν ναυτικὴν ἀεροπορικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀεροποριῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ ζητεῖ 9.000.000 διὰ νέα κτίρια τῆς ἀεροπορικῆς ὑπηρεσίας.

§524Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ποῦ νὰ στεγασθοῦν;

§525Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἀφίσατε ἄλλην ἐποχήν, ὄχι σήμερον ποῦ περικόπτετε τὰ χαρτονομίσματα. Ὑπάρχει, κύριοι, ὑδρογραφικὴ ὑπηρεσία καλῶς λειτουργοῦσα ὅπως δήποτε. Σήμερον κατὰ τὴν κρισιμωτάτην αὐτὴν οἰκονομικὴν περιπέτειαν ἀπεφάσισε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ προικίσῃ τὴν Ἑλλάδα μὲ πολυτελῆ ὑδρογραφικὴν ὑπηρεσίαν, ζητεῖ δὲ κατὰ μίμησιν τοῦ ὠκεανογραφικοῦ Ἰνστιτούτου τοῦ Μονακὸ νὰ κτίσῃ κτίρια εἰς τὸν Πειραιᾶ τῆς ὑδρογραφικῆς ὑπηρεσίας ἀντὶ δαπάνης 500.000 δραχμῶν. Εἰς Πόρον, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Προγυμναστηρίου. Ὁ διοικητὴς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης κατοικεῖ εἰς εὐρύτατον μέγαρον, τὸ ὁποῖον οἱ κάτοικοι τοῦ Πόρου διὰ τὴν λαμπρότητα αὐτοῦ ὀνομάζουν παλάτι. Σήμερον ἐσκέφθη ἡ ὑπηρεσία νὰ κτίσῃ τοῦ διοικητοῦ αὐτοῦ καὶ δεύτερον διοικητήριον. Εἰς τὴν Σαλαμῖνα ὑπάρχει ὑποβρύχιος ἄμυνα ἥτις πρὸ ἐτῶν στεγάζεται εἰς σειρὰν οἰκοδομημάτων καὶ λειτουργεῖ καλῶς. Σήμερον ἀπεφάσισε, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ κάμῃ πλήρη ἀνακαίνησιν τῶν κτιρίων τῆς Ἀμύνης ἀντὶ δαπάνης ½ ἑκατομμυρίου. Τοῦτο ἀποτελεῖ σήμερον, κύριοι, ἂν μὴ τὶ ἄλλο παραλογισμόν. Πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ πλήγματος τὸ ὁποῖον ὁ ναυτικὸς προϋπολογισμὸς κατέφερε κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου ἔρχεται ἡ ὑπόθεσις τῆς ἀνεγέρσεως νέου μεγάλου Ναυστάθμου εἰς τὴν θέσιν Σκαραμαγκᾶ. Τὸ ζήτημα εἶναι τεχνικόν, αἰσθάνομαι δὲ ὅτι δὲν ὑπάρχει χρόνος διὰ νὰ τὸ ἀναπτύξω ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὰς γενικὰς αὐτοῦ γραμμάς. Ἡ ἀπόφασις τῆς κατασκευῆς νέου Ναυστάθμου ἐλήφθη κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους. Ἔκτοτε ἐμεσολάβησαν μεγάλα πολιτικὰ καὶ πολεμικὰ γεγονότα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡ ληφθεῖσα τότε πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ σήμερον πρὶν ἢ λήξῃ ὁ πόλεμος καὶ καθορισθῇ ποία τις θὰ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας θὰ εὑρεθῇ. Ἑπομένως εἶναι λογικώτερον ἀντὶ νὰ ὑποβληθῇ σήμερον τὸ Κράτος εἰς δαπάνας νὰ ἀναμείνῃ νὰ καθορισθῇ ὁριστικῶς ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, νὰ καταρτισθῇ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος αὐτοῦ νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Ναυστάθμου. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος σπουδαιότατος λόγος ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν. Ἀπεφασίσθη νὰ ἱδρυθῇ ὁ Ναύσταθμος εἰς τὴν θέσιν Σκαραμαγκᾶ μὲ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἐκ παραλλήλου ἐκτελέσεως δύο μεγάλων ἔργων. Τὸ ἕν εἶναι ἡ ὀχύρωσις τῶν Ἀθηνῶν· ὅταν ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἀπόφασις ἐδόθη ἡ αἰτιολογία ὅτι εἶναι κατάλληλος ἡ θέσις ἐκείνη, διότι τὰ ἔργα τὰ ἐκτελούμενα εἰς τὴν θέσιν Σκαραμαγκᾶ ἐπροστατεύοντο ἀπὸ τὴν ὀχύρωσιν τῶν Ἀθηνῶν. Σήμερον ὅμως, ὅταν τὸ βεληνεκὲς τῶν ναυτικῶν πυροβόλων ἔφθασε καὶ ὑπερέβη τὰς 30 χιλιάδας μέτρων ἡ ὀχύρωσις τῆς πόλεως εἶναι πρόβλημα σπουδαιότατον καὶ δὲν γνωρίζω διὰ τῆς μελέτης του εἰς ποῖον συμπέρασμα θέλομεν καταλήξει καὶ πόσα ἑκατομμύρια εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτηθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἑπομένως σήμερον διὰ νὰ γίνῃ Ναύσταθμος εἰς τὸν Σκαραμαγκᾶν δὲν ὑπάρχει ἡ αἰτιολογία ὅτι γίνεται διότι τὸν προστατεύει κοινὴ ὀχύρωσις μὲ τὰς Ἀθήνας, διότι τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς ὀχυρώσεως εἶναι τοιοῦτον ὥστε ἡ ὀχύρωσις ἢ πρέπει νὰ εἶνε πλήρης ὥστε νὰ προστατεύεται ἀποτελεσματικῶς ἡ πόλις ἀπὸ τὰ πυρὰ Στόλου ἢ νὰ λείψῃ διότι ὀχύρωσις ἀτελὴς ἐνῷ δὲν προστατεύει τὴν πόλιν στερεῖ αὐτὴν ἀπὸ τὴν προστασίαν τὴν ὁποίαν δίδουν οἱ διεθνεῖς νόμοι πρὸς τὰς πόλεις τὰς ἀνοχυρώτους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου ἐπιβάλλει τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐργασιῶν κατασκευῆς μεγάλου Ναυστάθμου καὶ ἄλλος λόγος σπουδαιότατος. Ὅτε ἀπεφασίσθη εἰς τὴν θέσιν Σκαραμαγκᾶ ἡ κατασκευὴ ναυτικῶν ἔργων ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ θέσις Σκαραμαγκᾶ ἥτις στερεῖται ὕδατος ποσίμου ἀπολύτως θὰ ὑδρευθῇ ἐξ Ἀθηνῶν. Ἀπεφασίσθη δὲ νὰ γίνῃ τὸ ἔργον μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἐκ παραλλήλου ἤθελε λυθῆ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ἀφοῦ ἐπρόκειτο ἐκ τοῦ ὕδατος τῶν Ἀθηνῶν νὰ ὑδρευθῇ καὶ ὁ Σκαραμαγκᾶς. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα μεταφορᾶς ὑδάτων εἰς Ἀθήνας δὲν ἐλύθη εἶναι ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ Ναύσταθμος εἰς Σκαραμαγκᾶν ὅπου δὲν ὑπάρχει ὕδωρ.

§526Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω, ὅτι γίνεται ἐργασία πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος ποσίμου.

§527Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κατὰ τὰς ἐξωδίκους πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, ὄχι.

§528Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἤκουσα συζητούμενον τὸ ζήτημα ὑπηρεσιακῶς.

§529Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὰ ἔργα ταῦτα πρόκειται νὰ κοστίσουν 200 ἑκατ. τοὐλάχιστον, ἕνα δὲ ἑκατομμύριον κοστίζει κατ’ ἔτος ἡ ὑπηρεσία τῆς ὑπαλληλίας ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη περὶ τὴν κατασκευὴν νέου μεγάλου Ναυστάθμου.

§530Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἠσθάνθην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀσχοληθῶ εἰδικῶς καὶ νὰ ζητήσω μερικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Ἠρώτησα ἐπανειλημμένως ἐὰν τὸ ζήτημα αὐτὸ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ Ναυστάθμου εἰς τὸ σημεῖον ποῦ καθωρίσθη εἶναι τὶ ὁριστικόν. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐλέχθη πρὸς ἐμὲ ὑπὸ ἁρμοδιωτάτων προσώπων ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὁριστικῶς λελυμένον.

§531Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἁρμοδιώτατα πρόσωπα εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίζουν τοιαῦτα πράγματα χωρὶς μίαν ἀπόφασιν ἐπίσημον;

§532Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω ὅτι ἐγίνετο διὰ παρωχημένας ἐποχὰς πρὸ πολλοῦ. Τώρα δὲν πρέπει νὰ βασίζεσθε εἰς τὰ ἀναγραφόμενα κονδύλια, διότι τὸ νὰ ἀναγραφῇ ἕν ποσὸν 8 ἑκατ. δραχμῶν δὲν σημαίνει ὅτι πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι· προβλέπονται, ἀλλ’ ὅλαι αἱ πιστώσεις δὲν ἐξαντλοῦνται.

§533Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὂχι, διότι ζητεῖται δι’ ἄλλου σχεδίου νόμου νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις γηπέδων.

§534Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἔλαβε χώραν συζήτησις ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπουργοῦντος τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπρόκειτο τότε περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν γηπέδων τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ χρησιμοποιηθῶσι. Ἡ Συνέλευσις τὸ ἀπέρριψε.

§535Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὂχι, δὲν τὸ ἀπέρριψε.

§536Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἐπετράπη ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἀπεσύρθη διὰ νὰ μελετηθῇ καὶ ἔκτοτε χωρὶς νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, ἤρχισεν αὕτη. Νομίζω, ὅτι καὶ παρὰ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως τελεῖται ἡ κατασκευή.

§537Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπηλλοτριώθη ὁ χῶρος.

§538Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τότε καὶ ἤδη τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων τῶν καταληφθέντων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Ναυστάθμου ἐγένετο συζήτησις μακρά, τῆς ὁποίας ἐγὼ κατηρξάμην μετέσχον δὲ ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὁ κ. Λεβίδης, ὁ κ. Ρεδιάδης καὶ ἐν τέλει σεῖς. Ἀνεπτύξαμεν οἱ εἰδικοὶ περὶ τὰ ναυτικὰ καὶ τὴν τεχνικὴν ἄποψιν καὶ τὴν ἱστορικήν, διότι ἐκεῖνος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ μελέτη πρὸς ἐγκατάστασιν νέου Ναυστάθμου ἤμην ἐγώ, ἐγὼ δὲ μετεκάλεσα τὴν Ἑλληνικὴν ἀποστολήν, ἡ ὁποία προέβη εἰς τὰς μελέτας. Εἶμαι ἑπομένως κάτοχος τῆς ἱστορίας τοῦ ζητήματος εἶπον δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις τοῦ 1921 δὲν ἦσαν ὅμοιαι μὲ τὰς τοῦ 1912 ὅτε ἤρχισεν ἡ ἱστορία τοῦ ζητήματος καὶ τὰς τοῦ 1915 ὅτε ὡς Ὑπουργὸς ἐνέκρινα τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, ὅτι ἤδη μετεβλήθη ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δὲν γνωρίζομεν ποία ἡ πολιτικὴ κατεύθυνσις καὶ ἡ σύστασις τοῦ στόλου τῆς Ἑλλάδος ὡς παράγοντες ἐν τῇ Μεσογείῳ καὶ τῷ Αἰγαίῳ, ὅτι ὁ Ναύσταθμος ἐσχεδιάζετο ἐπὶ προβλέψει Ἑλληνικοῦ στόλου πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοτελοῦς πολιτικοῦ, Ἑλληνικοῦ στόλου ἀντιπάλου τοῦ Ὀθωμανικοῦ. Σήμερον ὅμως δὲν γνωρίζομεν ἄν θὰ ἔχωμεν αὐτοτελῆ πολιτικὴν κατὰ τοῦτο ὅπως ἀντιπαραταχθῇ ὁ στόλος κατ’ ἄλλου μικροῦ ἤ νὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν σχηματισμὸν συμμαχικὸν ἵνα ἡ Ἑλλὰς ἔχει χρησιμοτέραν καὶ σπουδαιοτέραν πολιτικήν. Ὅλα ταῦτα εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ Ναυστάθμου. Διότι ἄν πρόκειται περὶ στόλου Ἑλληνικοῦ θωρηκτοῦ εἶναι ἄλλη ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Ναυστάθμου, ἐὰν περὶ ἐλαφροῦ εἶναι ἄλλη. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι τεχνικαὶ παρατηρήσεις ἐξαρτώμεναι ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Συνέστησα νὰ ἀνασταλῇ πᾶσα ἐνέργεια περὶ Ναυστάθμου μέχρις ὅτου τὰ πολιτικὰ ζητήματα τὰ ἀπασχολοῦντα τὴν χώραν λάβωσι ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Ὅταν ἡ χώρα δυνηθῇ νὰ καθορίσῃ τὴν πολιτικήν της πορείαν, θὰ καθορίσῃ καὶ τὴν στρατιωτικὴν καὶ τὴν ναυτικήν της πορείαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τότε τῶν Ναυτικῶν ἔμεινε σύμφωνος πρὸς τὰς ἀπόψεις ταύτας καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον πρὸς μελέτην καλλιτέραν τοῦ ζητήματος.

§539Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπρόκειτο, νομίζω, περὶ ἀπαλλοτριώσεως γηπέδων καὶ ἐφέρατε σεῖς αὐτὰς τὰς ἀντιρρήσεις ὁ δὲ κ. Σωτηριάδης ἐπρόβαλε καὶ τὴν ἀντισυνταγματικότητα κάποιας διατάξεως καὶ τότε εἶχον δηλώσει, ὅτι τὸ ἀποσύρω πρὸς μελέτην.

§540Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τότε τῶν Ναυτικῶν, τότε ἔμεινε σύμφωνος ὅτι ἦτο καλὸν νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα συζήτησις.

§541Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐταὶ ἦσαν αἱ σκέψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν τότε.

§542Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω λοιπὸν καλόν, ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο πᾶσα μεταβολὴ τῶν σκέψεων, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῶν πολεμικῶν δυνάμεων τῆς χώρας νὰ ἀνακοινωθῇ πρῶτον πρὸς τὴν Συνέλευσιν, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ Συνέλευσις ἐξεδήλωσε μίαν γνώμην, οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐξεδήλωσαν γνώμας καὶ ἡ Κυβέρνησις συνεμερίσθη ταύτας πρὸ πάσης ἐνάρξεως κατασκευῆς. Διότι ἑκάστη μεταβολὴ τοῦ ζητήματος συνεπάγεται δαπάνην ἀρκετῶν ἴσως ἑκατομμυρίων, προκειμένου μάλιστα περὶ κατασκευῆς νέου Ναυστάθμου.

§543Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ προϋπολογισμὸς τότε τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τοῦ Ναυστάθμου ἦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμῶν τοῦ 1915.

§544Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως σήμερον χρειάζονται περὶ τὰ 200 ἑκατομμύρια. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ χώρα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τμηματικὴν ἀναγραφὴν σήμερον 8 αὔριον 4 τὴν ἑπομένην 5 ἑκατομμυρίων, ὡς ἀναγράφονται αἱ διάφοροι πιστώσεις προκειμένου περὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Τὸ ἔργον πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Συνέλευσις καὶ τὸ σύνολον καὶ τὸν ἀναγκαῖον προϋπολογισμόν, ἵνα τὸν ἐγκρίνῃ, καὶ τότε νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐγγραφὴ τῶν διαφόρων ἐτησίων δαπανῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἀντιθέτως οἱ Ὑπουργοὶ ἐγγράφοντες τμηματικὰς δαπάνας δεσμεύουσι τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἡμέραν τινα θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἵνα μὴ θυσιάσῃ αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι δαπανηθῇ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Κεφαλληνίας ὀρθῶς ἔπραξε διότι ἔφερεν τὸ ζήτημα τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ νομίζω, ὅτι θὰ συντελέσῃ ἡ παρατήρησίς του ἵνα πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου ἐγκριτικοῦ ὅλης τῆς δαπάνης ὅση εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου τούτου.

§545Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρὸ μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν. Ἑπομένως θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ θὰ λάβητε τὸν λόγον.

§546Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὅτε ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦ Ναυστάθμου ἤμην ἀπών, νομίζω, ὅτι μοῦ ἐπιβάλλεται νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Στράτου εἶναι ὀρθότατα. Πρὶν κανονισθῇ ἡ θέσις ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Μεσογείῳ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὁρισθῇ ἡ θέσις τοῦ Ναυστάθμου. Εἶναι ζήτημα ἐκλογῆς χώρου. Ἄλλοτε ἠσχολήθην εἰδικῶς ἐπ’ αὐτοῦ καὶ εἶχον δημοσιεύσει καὶ ἐν τῷ τύπῳ. Πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ κ. Στράτος, ὅτι εἶναι ζήτημα μονάδων στόλου καὶ συνθέσεως στόλου καὶ ὅτι ὁ χῶρος θὰ εἶναι διάφορος ἀναλόγως τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος τοῦ Ναυτικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἀκολουθήσῃ εἰς τὸ μέλλον αὐτοτελὲς πρόγραμμα ἡ Ἑλλὰς καὶ ὅτι συνεπῶς πᾶσα ἐργασία δαπάνης πρέπει νὰ παύσῃ μέχρις ὅτου τὸ ζήτημα λυθῇ. Πῶς ἤρχισε δὲ τὸ ζήτημα τοῦ Ναυστάθμου εἰς τὸν Σκαραμαγκᾶν τὸ γνωρίζετε. Ὀφείλεται εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ 1919, ὅστις εἶχε τότε ὡρισμένας γνώμας. Σήμερον πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα ἐνέργεια.

§547Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἄλλωστε οὐδεὶς λόγος συντρέχει εἰς τὴν μετὰ σπουδῆς κατασκευὴν Ναυστάθμου. Εἶναι πολὺ ἐπαρκὴς εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Στόλου ὁ ὑπάρχων διὰ τὸν ὁποῖον ἔχει δαπανήσῃ ὄχι ὀλίγα ἑκατομμύρια τὸ Κράτος. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῇ ἡ δαπάνη ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐκ 12 ἑκατομμυρίων καὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἐπὶ πλέον. Ὡμίλησα μέχρι τοῦδε, κύριοι, περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησα ἄσκοπα ἤ ἄκυρα. Ὑπάρχει ὅμως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ μία δαπάνη, ἡ ὁποία εἶχε αἰτιολογίαν τὴν ἀπολύτως φανταστικήν, ἔχει αἰτιολογίαν μὴ ἔχουσα οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὁ Συντάκτης τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπεφάσισεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει 341 πολεμικὰ σκάφη.

§548Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὰ ἔχει αὐτά;

§549Κ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν· τὴν κραταιοτάτην δὲ αὐτὴν ναυτικὴν στρατιὰν τὴν διαιρεῖ εἰς 16 στόλους καὶ 32 μοίρας. Ἡ συνέπεια τοῦ λαμπροῦ τούτου ὀνείρου εἶναι ὅτι ὅλοι οἱ μάχιμοι ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τοῦ Ναυάρχου μέχρι τοῦ δοκίμου σημαιοφόρου μισθοδοτοῦνται ὄχι ὡς ἁπλοῖ ἀξιωματικοί, ἀλλ’ ὡς στόλαρχοι ὡς μοίραρχοι καὶ ὡς κυβερνῆται. Ἐκ τούτου προστίθενται μερικὰ ἑκατομμύρια εἰς τὰ ἄλλα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Συνοψίζων τὰς κρίσεις μου ἐπὶ τοῦ Ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1921–22 λέγω, ὅτι κακῶς ἀνεγράφησαν εἰς αὐτὸν αἱ ἑξῆς πιστώσεις τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀδικαιολογήτους ἀσκόπους ἤ ἀκαίρους. Εἰς τὸ κεφάλαιον Ι ἄρθρον 9 εἰς τὰ ἔξοδα τροφῆς προσώπων εἶναι ἀδικαιολόγητος ἡ δαπάνη διὰ τὴν τροφοδότησιν 16 ἀρχηγῶν στόλων 33 μοιράρχων καὶ 41 κυβερνητῶν. Ἡ δαπάνη αὐτὴ ἀνέρχεται εἰς ποσὸν ἀνώτερον τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Εἰς τὸ 9 κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ φέρον τὸν τίτλον «κατασκευὴ ναυτικῶν κτιρίων καὶ συναφῶν ἔργων» λέγω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ ἐκ 19 ἑκατομμυρίων αὔξησις, ἥτις προσετέθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἡ ὁποία ἀντὶ τῆς δαπάνης διὰ ναυτικὰ κτίρια 3 ἑκατομ. 400 χιλιάδων τοῦ προηγουμένου προϋπολογισμοῦ ἀναβιβάζεται εἰς 21 ἑκατομμύρια· ὅλαι αἱ ναυτικαὶ ὑπηρεσίαι ἔχουσι κτίρια εἰς τὰ ὁποῖα στεγάζονται πολὺ καλὰ καὶ ἡ λειτουργία των εἶναι ἐξησφαλισμένη. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν βαρύταται ζητοῦνται θυσίαι ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δι’ ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν τὸ ναυτικὸν ὀφείλει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὅσα ἔχει καὶ νὰ ἀναβάλῃ τὰ μεγαλοπρεπῆ σχέδια διὰ καλλιτέραν εὐκαιρίαν. Τρίτον διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν δικαιολογεῖται ἡ πίστωσις ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ κεφάλαιον 36 τῶν 4.000.000 διὰ κατασκευὴν νέων συνεργείων τοῦ Ναυστάθμου εἰς Ἐλευσῖνα. Τέταρτον νὰ παύσῃ ἡ ἄμετρος αὔξησις τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸν κατὰ θάλασσαν πόλεμον· ἀρκετὴ εἶναι ἡ δαπάνη διὰ τὸν κατὰ ξηρὰν πόλεμον. Ἡ μεγάλη λόγῳ πολέμου αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ναυτικοῦ δὲν δικαιολογεῖται, διότι σήμερον δὲν ἔχομεν πόλεμον κατὰ θάλασσαν. Διὰ τῶν οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας προτείνω συγκεκριμμένως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ Ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 50.000.000, ἀλλὰ τὰς δαπάνας αὐτὰς τὰς ὁποίας θεωρῶ περιττὰς ἀνακαλύπτει κανεὶς διὰ τῆς ἁπλῆς ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὅλη ὅμως σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι τόσον σκοτεινὴ ὥστε εἶναι καταφανὲς ὅτι ἡ ἐκ τοῦ πολέμου σύγχυσις ἐπέφερεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν τὸ ἀνεξέλεγκτον περὶ τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου χρήματος καὶ ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι διοικητικὴ ἐξέτασις θὰ παρουσιάσῃ καὶ ἄλλας περιττὰς δαπάνας. Ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις, ὅτι, ἐγκρίνουσα ὡς ἔχει τὸν Ναυτικὸν προϋπολογισμὸν ὄχι μόνον θὰ ἐγκρίνῃ ἄδικον σπατάλην 50.000.000, ἀλλὰ καὶ θὰ δημιουργήσῃ κακὸν προηγούμενον, ὁ νέος δὲ προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχοντος ἔτος θὰ εἶναι καὶ αὐτὸς, δεύτερον βαρύτατον, ἄδικον πλῆγμα κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου (χειροκροτήματα).

§550ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μάντακας ἔχει τὸν λόγον.

§551Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως μὲ παρακολουθήσητε εἰς μερικὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν ἐν σχέσει πρῶτον πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, δεύτερον τοῦ φόρου τοῦ συνολικοῦ καὶ τρίτον τοῦ δανείου τῶν 1.600 ἑκατομμυρίων. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι 1400 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶναι μὲν ἰλιγγιώδη ποσά, ἀλλ’ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἰδίᾳ δὲ τοῦ πλούτου τῆς χώρας δὲν εἶναι μεγάλα, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀνταλλακτικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχομεν, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸ ὑγιὲς νόμισμα, διότι ἄν ὑπολογίσωμεν σήμερον τὸ ρούβλιον τὸ χρυσόν, ἓν ρούβλιον ἔχει ἓν ἑκατομμύριον ρούβλια σημερινὰ χάρτινα, λοιπὸν τὸ ἀνταλλακτικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ χαρτί, τοῦ ὁποίου τὴν ἀξίαν ἡμεῖς τοῦ τὴν δίδομεν. Σήμερον λοιπὸν ἔχομεν 235 ἑκατομμυρίων περίπου προϋπολογισμὸν ὑγιοῦς νομίσματος δηλ. ἴσον περίπου τοῦ προπολεμικοῦ μας προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὅλως περιττὸν νὰ ἐφεύρῃ σοφίσματα. Τὸ ποσὸν αὐτὸ εὐχερῶς θὰ καλυφθῇ καὶ ἄνευ τῶν φορολογικῶν ἐξοφρενισμῶν τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν χώραν, ὡς θέλω ὑποδείξῃ πρὸς ὑμᾶς ἀκολούθως.

§552Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ εἴδους νόμισμα εἶναι τὸ σόφισμα;

§553Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἀκούω, ὅτι θὰ φορολογήσητε τοῦτο, τὸ ἄλλο, διάφορα πράγματα, καὶ δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι εἶναι σοφίσματα, ἐνῷ ἠδύνασθε νὰ ἀκολουθήσητε τὴν ἁπλουστέραν ὁδόν. Ἡμεῖς γνωρίζομεν καλῶς, ὅτι ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα ἐν γένει ἐδιπλασίασαν, ἐτριπλασίασαν, ἐτετραπλασίασαν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἐξ αὐτῶν καὶ ἐδεκαπλασίασαν τὰς ἀπολαυάς των, συνεπῶς εἶναι δίκαιον, εἶναι ἀπαραίτητον καὶ τὸ Κράτος νὰ λάβῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβῃ.

§554Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Εὐταξίας δὲν ἔχει τὴν γνώμην αὐτήν.

§555Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος ἐγὼ μὲ τὸν κ. Εὐταξίαν διὰ τὰς οἰκονομικάς του γνώμας. Τὸ πρώτιστον πρὸς τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ στραφῇ ἡ προσοχή μας εἶναι αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρουν ἐλάττωσιν ἀπὸ 10–15% ἐπὶ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ. Προχωρῶ λοιπὸν εἰς τὰς ἑξῆς σκέψεις. Ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἐπαγγελματίαι ἀπολαμβάνουν διπλάσια καὶ μέχρι τῶν δεκαπλασίων, ἰδίᾳ ὡς ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς δραχμῆς, ἄρα εἶναι ἀπαραίτητον καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον εἰς τοιαύτας ἀνωμάλους καὶ δυσχερεῖς περιστάσεις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ ὑγιὲς νόμισμα κανονίζον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τὰς φορολογίας. Καὶ ἄλλοτε πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐγὼ ἀνέπτυξα, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς λίρας ἔδει νὰ εἶναι μεταξὺ 60 καὶ 65 δραχμῶν, λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ, κύριε Ὑπουργέ, πρέπει νὰ φορολογήσητε τὸν λαόν, δηλ. ἐὰν ἐπὶ παραδείγματι πρὸ τριῶν ἐτῶν, πέρυσι, προπολεμικῶς οἱ ἔμμεσοι φόροι καὶ ἐν μέρει οἱ ἄμεσοι φόροι ἦσαν δι’ ἕνα πολίτην χίλιαι δραχμαί, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τώρα οὗτος νὰ πληρώνῃ τοὐλάχιστον 2500 δραχμάς. Λέγω δὲ διὰ τοὺς ἀμέσους φόρους «ἐν μέρει» ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου, διαφόρους ἐπεμβάσεις τῆς πολιτείας, αἱ ὁποῖαι ἐν πολλοῖς πλήττουν, ἄνευ λόγου, τὰς φορολογικὰς μας πηγάς. Λόγου χάριν, προκειμένου περὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου, θὰ ἠννόουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ διὰ τὰς κατοικίας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως τὸ αὐτὸ εὐεργέτημα ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὰ καταστήματα, τὰ γραφεῖα, τὰς ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς ἐγκαταστάσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις καρποῦνται ὅλως ἐξαιρετικὰ κέρδη, δέον νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπέκτασις τοῦ ἐνοικιοστασίου, ὄχι μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας ἀποστερεῖ δικαίας προσόδου, ἀλλὰ καὶ τὸ κράτος ζημιοῦται, μὴ δυνάμενον νὰ φορολογήσῃ τὴν οὕτω διαφεύγουσαν πρόσοδον. Ἀλλὰ καὶ καθὼς ἔχουσι τὰ πράγματα καὶ συμφώνως μὲ τὸν ἀπολογισμόν, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνεπτύξατε πρὸ ἡμερῶν, κύριε Ὑπουργέ, εἰσεπράξατε περίπου 450 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, τοὺς ὁποίους κανονίζοντες κατὰ τὰς ὑποδείξεις μου, θὰ εἰσπράξητε δυόμιση φορὰς περισσότερα ἤτοι ἄνω τῶν χιλίων ἑκατομμυρίων. Διὰ νὰ εἶμαι σαφέστερος, φέρω ἓν οἱοδήποτε παράδειγμα, ἂς λάβωμεν λ. χ. ὑπ’ ὄψιν μας τὸ σιτάρι, τὸ ψωμί, τὸ ὁποῖον πέρνομεν. Προπολεμικῶς εἶχεν ἀπὸ 25 ἕως 30 λεπτὰ τσίφ καὶ ἐπλήρωνε φόρον 10 λεπτά, δηλαδὴ 35 μέχρι 40% ἐπὶ τῆς ἀξίας, σήμερον ὅμως, γνωρίζετε καλῶς σεῖς, εἰς τὰς δημοπρασίας εἰς ποίαν τιμὴν πέρνετε τὸ σιτάρι, τὸ πέρνετε τοὐλάχιστον 6 φορὰς περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι εἶχε προπολεμικῶς, λοιπὸν ἐὰν πληρώσωμεν διὰ τὸ ψωμὶ αὐτὸ 2 δραχμάς, ὅπως ἀγοράζωμεν τὸ σιτάρι, ἐὰν πληρώσωμεν μόνον 10 λεπτά, ἔρχεται 5%. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον. Τὸ σιτάρι τὸ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα, ὡς πρᾶγμα κοινότερον καὶ πρωτίστης ἀνάγκης. Ἐὰν λοιπὸν προχωρήσωμεν καὶ εἴπομεν διατὶ νὰ μὴ πληρώσωμεν μιάμιση φορὰν περισσότερον συμφώνως πρὸς τὴν λίραν, δηλαδὴ 25 λεπτά, ἔχομεν ἀπολύτως ἐν τάξει, κύριε Ὑπουργέ, τὸν προϋπολογισμὸν χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν διὰ νέων βαρῶν οὐδεμίαν τάξιν.

§556Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ βάλωμεν φόρον εἰς τὸ ψωμί;

§557Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Τὸ σιτάρι τὸ ἔφερα τυχαίως ὡς παράδειγμα· ὅλοι ἐν γένει οἱ ἔμμεσοι φόροι πρέπει νὰ κανονισθοῦν κατ’ ἀναλογίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λίρας καὶ ἐν μέρει οἱ ἄμεσοι φόροι. Δηλαδὴ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὴν λίραν ἀπὸ 60 ἕως 65 δραχμὰς θὰ ἔχωμεν ἐν τάξει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους.

§558Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. 105 εἶναι ἡ λίρα.

§559Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὸ ἐπίπεδον εἰς τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται ἡ λίρα. Ἐὰν ἔχῃ σήμερον 105, εἶναι διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει πίστιν πρὸς τοὺς διαχειριζομένους τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ κατόπιν θὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ κοψίματος τοῦ χαρτονομίσματος.

§560Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Σεῖς πόσας λίρας ἔχετε;

§561Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἰξεύρω τὶ ἔχω. Λίρας τώρα δὲν ἔχω καμμίαν. Λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, ὅταν φορολογήσωμεν καὶ κανονισθῇ ἡ λίρα 65 δραχμάς, 62½ μάλιστα διὰ τὴν ἀκρίβειαν, τότε θὰ ἔχωμεν μιάμιση φορὰν τὸν φόρον.

§562Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατὶ 65 δραχμάς;

§563Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀρκετὸν δηλ. νὰ αὐξήσωμεν 1½ φορὰν περισσότερον τὸν φόρον καθὼς ἀνέπτυξα προηγουμένως μεταχειρισθεὶς ὡς παράδειγμα τὸ σιτάρι.

§564Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι αὐθαίρετος τιμὴ ἡ τιμὴ τῆς λίρας.

§565Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Τὸ ἀνέπτυξα πρὸ 10 ἡμερῶν, πρόκειται περὶ ἐκτιμήσεως τῆς σημερινῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς· δὲν ἔχω καιρὸν τώρα νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα, διατὶ ἡ λίρα ἔχει αὐτὴν τὴν τιμήν. Λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοὺς ἐμμέσους φόρους 1½ φορὰν περισσότερα.

§566Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 1500 ἑκατομμύρια.

§567Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ὄχι 1500 ἑκατομμύρια. Θὰ ἔχωμεν 1000 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἄλλα 400 ἤ 500 ἑκατομμύρια θὰ τὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοὺς ἀμέσους φόρους μὲ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Τώρα ἔρχομαι, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συνολικοῦ φόρου. Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν ἐνδιαφέρον. Λοιπὸν ὁ συνολικὸς φόρος ὅπως τὸν παρουσιάσατε εἶναι ἀπὸ 8% μέχρι 60%. Νομίζω; Λοιπὸν ἀπὸ τὸν περυσινὸν συνολικὸν φόρον νομίζω ὅτι εἰσεπράχθησαν 14 ἑκατομμύρια μόνον.

§568Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 17 ἑκατομμύρια.

§569Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Μὲ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον σήμερον βάζετε, πόσα ὑπολογίζετε ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν;

§570Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 40 ἑκατομμύρια.

§571Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐὰν ἐλαττώσητε πολὺ τὸν φόρον θὰ εἰσπράξωμεν τοὐλάχιστον 50 ἑκατομμύρια.

§572Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§573Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Μάλιστα εὐχαρίστως.

§574Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ἠκολούθουν τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν εἴπετε πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ ἐὰν ηὔξανον 150% τοὺς φόρους θὰ ἐπήγαινα πολὺ ἐπάνω ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτό. Λοιπὸν πῶς συμβιβάζεται αὐτὴ ἡ ἰδέα σας μὲ τὴν προτέραν;

§575Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω, κύριε Ὑπουργέ, διὰ τὸν φόρον τὸν συνολικόν. Ἡμεῖς εἴμεθα περίπου 5 ἑκατομμύρια κάτοικοι καὶ διὰ νὰ ζήσωμεν θέλωμεν ἡμερησίως ἀπὸ 2 δραχμὰς τὸ ὀλιγώτερον ἕως 20 δραχμάς. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι 4 δραχμαί. Εἶναι πολλαί;

§576Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι 11.

§577Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Εἶναι πολὺ ὀλίγοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πληρώνουν τὸν μικρὸν φόρον. Μὲ ἀντιλαμβάνεται ὁ κ. Ὑπουργός. Λοιπὸν ἐγὼ ὑπολογίζω ἕως 4 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Ἔχομεν ἄρα 20 ἑκατομμύρια τὴν ἡμέραν 600 ἑκατομμύρια τὸν μῆνα ἄρα θὰ ἔχωμεν 7½ χιλιάδες ἑκατομμύρια τὸν χρόνον. Λοιπὸν ἀφοῦ ἔχομεν 7½ δισεκατομμύρια ἐὰν ἀφαιρέσαμεν τὰ 6 δισεκατομμύρια ἀφορολόγητα θὰ μείνουν 1½ δισεκατομμύρια περίπου, τὰ ὁποῖα νὰ φορολογοῦνται ἐπειδὴ ἡ πρόσοδος μέχρι 6000 δραχμῶν εἶναι ἐλευθέρα φόρου. Ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ μείνῃ πρὸς φορολογίαν μόνον 1 δισεκατομμύριον περίπου διὰ νὰ φορολογηθῇ καὶ τοῦτο φορολογούμενον μόνον μὲ 5% κατὰ μέσον ὅρον οὐχὶ πλέον μὲ 6% θὰ ἔχωμεν 50 ἑκατομμύρια ἐνῷ ἐὰν ζητήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον ὅπως τὸν προτείνατε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ ἐνοικιάσητε ὅλα τὰ σπίτια τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ μεταβάλλητε αὐτὰ εἰς φυλακὰς δυναμένας νὰ περιλάβουν ὅλους τοὺς πολίτας τοῦ βασιλείου διότι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κάμητε τὸν ἔλεγχον θὰ εἶναι ὅλοι ἐν ἀταξίᾳ, ἐπειδὴ μὲ τὴν φορολογικήν σας κλίμακα θὰ εὑρίσκωνται πρὸ τοῦ διλήμματος, ἤ νὰ πεινάσουν, ἤ νὰ καταστρατηγήσουν τὸν νόμον μὲ ψευδεῖς καὶ ἀνειλικρινεῖς δηλώσεις. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἔχωμεν ἀμφιβολίας ὅτι θὰ συμβῇ μᾶλλον τὸ δεύτερον. Ὥστε τὸ κράτος θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἤ νὰ προσποιῆται ὅτι πιστεύει εἰς τὰς προσκομιζομένας δηλώσεις, ἤ νὰ ἐξελέγξῃ καὶ τιμωρήσῃ τοὺς κάμνοντας ψευδεῖς δηλώσεις, καὶ τότε θὰ πρέπει νὰ φυλακίσῃ ὅλους τοὺς Ἕλληνας. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι θέλει μεγάλην μελέτην ὁ συνολικὸς φόρος ὁ ὁποῖος καθιστάμενος ἠπιώτερος καὶ λογικώτερος θὰ ἀποδώσῃ τὰ 50.000.000 ἀνέτως.

§578Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δηλαδὴ νὰ βάλωμεν τὸν φόρον κατὰ κεφαλήν; Δὲν ἐννοῶ.

§579Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον κατὰ κεφαλὴν τὸν φόρον.

§580Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς θὰ τὸν βάλωμεν τὸν φόρον;

§581Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Π. χ. μέχρις ἕξ χιλιάδων δραχμῶν νὰ εἶναι ἀφορολόγητος, ὅταν ὅμως εἶναι ἀπὸ 6–10.000, θὰ φορολογῆται ὄχι μὲ 8%, ἀλλὰ μὲ 4%, καὶ κατ’ ἀναλογίαν νὰ ἀναβιβάζητε τὸν φόρον μέχρι 50% διὰ τὰ ἀπὸ τοῦ 1.000.000 καὶ πλέον εἰσοδήματα.

§582Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 4% ἔχομεν.

§583Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ἐγὼ βλέπω 8%. Τοῦτο ἐδῶ λέγει ὅτι διπλασιάζεται.

§584Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἔκτακτον τὸ διπλάσιον, εἶναι διὰ τὸ δάνειον.

§585Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ὁ πολίτης θὰ πληρώσῃ τὸ διπλάσιον.

§586Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ 20 χρόνια.

§587Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Δηλ. διὰ μίαν ὁλόκληρον γεννεάν; Διὰ περισσότερα θὰ πληρώσῃ τὸ τετραπλάσιον. Ὅταν βάλητε κλίμακα ἀρχίζουσαν ἀπὸ 4% καὶ ὅταν ἐφαρμόσητε τὸν νόμον νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ εἰσπράξητε τὰ 50.000.000, διότι ὅταν ἡ φορολογία δὲν θὰ εἶναι ἐπαχθὴς καὶ παράλογος ὁ Ἕλλην πολίτης θὰ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ δὲν θὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταχρασθῇ τὸ Δημόσιον.

§588Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τίνι τρόπῳ θὰ καταχρασθῇ;

§589Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Δὲν δηλώνει· θὰ κάμῃ δήλωσιν ψευδῆ.

§590ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὰ εἰξεύρει ὁ κ. Μάντακας.

§591Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Τὰ εἰξεύρω τόσον καλὰ ὅπως καὶ ὅλοι ὑμεῖς.

§592Γ. ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἰξεύρεις καλλίτερα.

§593Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Τὸν καϋμένο! Καὶ διατὶ τὰ εἰξεύρω καλλίτερα παρακαλῶ; (γέλωτες). Ἐὰν οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν, ποῦ γελᾶ ἔχει νὰ κάμνῃ παρατήρησιν τινὰ ἤ ζητεῖ καμμίαν ἐξήγησιν, ἤ ἄν κανὲν σημεῖον τοῦ λόγου μου τοῦ φαίνεται ἀκατάληπτον θὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ τὸ δηλώσῃ διὰ νὰ δώσω ἀμέσως τὰς ζητουμένας ἐξηγήσεις.

§594ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶμεν μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀπαντᾶτε εἰς ἡμᾶς. Γελᾶτε σεῖς γελῶμεν καὶ ἡμεῖς.

§595Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ὁμιλῶ καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ παρακολουθήσητε. Τὶ λέγει λοιπὸν ὁ συνολικὸς φόρος κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ 4% καὶ νὰ φθάσῃ ἕως 50% εἰς ἀνθρώπους ἢ ἑταιρείας ἢ εἰς οἱουσδήποτε ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὑπερβῆ τὸ 1.000.000 ὡς εἰσόδημα. Καὶ βεβαίως θὰ ἔλθῃ κατ’ ἀναλογίαν ὁ φόρος, πάντως περισσότερον ὀφείλουν νὰ φορολογηθῶσιν αἱ εὔποροι τάξεις. Ἄς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ δανείου τῶν 1.600 ἑκατομμυρίων. Πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον ὅτι ἡ περιουσία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπολογίζεται μεταξὺ 40–50.000. 000 ὑγιοῦς νομίσματος, ἀλλὰ σήμερον ὅτε τὸ ἀνταλλακτικὸν νόμισμα, ἔχει χάσει τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε, ἀκριβῶς διότι παρ’ ἡμῖν μονὰς καταμετρήσεως τοῦ πλούτου εἶναι ἡ δραχμή, μὲ τὴν νομισματικήν μας ἐξάρθρωσιν καὶ αἱ λοιπαὶ ἀξίαι, κατὰ τὸν νόμον τῆς ἀδρανείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσουν κατ’ ἐκτίμησιν τὸ ὑγιὲς νόμισμα, ἑπομένως μὲ τὴν πτῶσιν τῆς δραχμῆς καὶ αἱ λοιπαὶ ἀξίαι χάνουσι μέρος τῆς ἐσωτερικῆς των τιμῆς, ὥστε δὲν θ’ ἀπέχωμεν τῆς πραγματικότητος ἐὰν τὸν σημερινὸν πλοῦτον τῆς χώρας ὑπολογίσωμεν εἰς δραχμὰς χρυσᾶς 20 δισεκατομμύρια. Ἑπομένως θὰ ὁμολογήσωμεν ὅλοι ὅτι πρὸ τοιούτου ἐθνικοῦ πλούτου τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δραχ. χαρτίνων 1.400 ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι μέγα ποσὸν μὲ τὴν σημερινὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς. Ὡς ἐξήγησα καὶ προηγουμένως ἡ μέχρι τοῦ σημερινοῦ ἐπιπέδου ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς εἶναι ἀδικαιολόγητος καὶ ἐκτὸς τῶν ἄλλων γνωστῶν λόγων, ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς ὡρισμένας πράξεις ἐνόχους τῶν παρ’ ἡμῖν τραπεζῶν. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1920 ὁπόταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέστελαν τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ αἱ τράπεζαι κερδοσκοποῦσαι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἤρχισαν νὰ φυγαδεύουσι τὸ κεφάλαιον τοῦ λαοῦ, τὰ ξένα κεφάλαια, διότι δὲν ἦσαν ἰδικά των, τὰ κεφάλαια εἶναι τοῦ λαοῦ καὶ σήμερον ὅπου ἐκάματε τὸ καταναγκαστικὸν τῶν 1.600.000.000 εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἐὰν πάρητε τοὺς ἰσολογισμοὺς ὅλους τῶν τραπεζῶν θὰ ἴδητε ὅτι τὰ κεφάλαια των ὅλα εἶναι εἰς χρυσὸν ἢ συνάλλαγμα ἐπὶ Λονδίνου ὄψεως, αἱ περισσότεραι δὲ τράπεζαι δὲν ἔχουν μόνον τὰ κεφάλαιά των, ἀλλὰ ἔχουν καὶ ἄλλα μὲ τὰς συνήθεις καταθέσεις, ἄλλαι τὸ ⅓ καὶ ἄλλαι τὸ ¼ εἰς συνάλλαγμα ἐπὶ Λονδίνου ὄψεως.

§596Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν φαίνεται αὐτὸ εἰς τοὺς ἰσολογισμούς.

§597Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Φαίνεται, κ. Ὑπουργέ. Τράπεζα Ἀθηνῶν, καταθέσεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν παρὰ τραπέζας 130.000.000, ἐννοεῖται χρυσᾶ μὲ ἐκαταλάβατε, συνάλλαγμα ὄχι δραχμάς, ἐδῶ μέσα δὲν εἶναι ὅλον τὸ συνάλλαγμα ἰδικόν της ἔχει καὶ συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν καταθέτην, δηλαδὴ ἔχει συνάλλαγμα, ὑπολογίζω, τὸ ἥμισυ περίπου.

§598Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγει;

§599Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Δὲν τὸ λέγει μέσα, ἐκεῖ κρύβεται· διὰ νὰ σᾶς λέγω, ἔχει. Κατόπιν προχωρῶ. Τράπεζα Λαϊκή. Ἡ Τράπεζα ἡ Λαϊκὴ ἔχει κἄπου 140.000.000 καταθέσεις ἐδῶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ κεφάλαιά της, αἱ μετοχαί της, τὰ τακτικά, τὰ ἔκτακτα ὅλα μαζὺ ἐν συνόλῳ εἶναι περίπου 12.500.000, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλα κρυμένα εἰς χρυσᾶ δάνεια Ἑλληνικά. Ἑπομένως τὰ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ διαθέσιμά της εἶνε ὅλα μὲ χρήματα τοῦ λαοῦ ἐκ τῶν παρ’ αὐτῇ καταθέσεων. Τώρα ὅ,τι ποσὸν εἶναι, εἶναι κρυμένον καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν εἶναι ὅλο ἐκ τῶν καταθέσεων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὰς τραπέζας. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αὐτὴ μέσα εἰς τὸν ἰσολογισμόν της ἐνῶ τὰ κεφάλαιά της εἶναι 10.000.000 δρ. λέγει 36.000.000 δρ. συνάλλαγμα. Ἡ δὲ Ἀθηνῶν σήμερον παρετήρησα εἰς μίαν ἐφημερίδα καὶ λέγει ὅτι «ἡ Γαλλικὴ Πρεσβεία ἐζήτησε τὴν ἀπαλλαγὴν καὶ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἐκ τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου τῆς ὁποίας τὰ κεφάλαια εἶναι Γαλλικὰ». Ἔχει δὲ 550.000.000 περίπου καταθέσεων δραχμῶν ἰδικῶν μας.

§600Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτησε ἡ Γαλλικὴ Πρεσβεία;

§601Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ ζητήματα ταῦτα. ....κλπ.» ἔρχεται δηλαδὴ ξένον κράτος καὶ ἐπεμβαίνει ἐδῶ καὶ λέγει ὅτι αὐτὴ ἡ τράπεζα ἔχει Γαλλικὰ κεφάλαια. Καὶ τὶ Γαλλικὰ κεφάλαια ἔχει; Διότι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ χρηματιστήριον τῶν Παρισίων νὰ παίζωνται αἱ μετοχαί της...καὶ ταύτας ἔχει ἐγγυηθῆ ἡ Τράπεζα Union. Ἐνῷ τὰ χρήματά της εἶναι Ἑλληνικά.

§602Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Τὶ γράφει ἡ ἐφημερίς;

§603Γ. ΜΑΝΤΑΚΑΣ. Ζητεῖ ἀπαλλαγὴν νὰ μὴ ψαλλιδισθοῦν τὰ χρήματά της. Λοιπὸν ὁ προορισμὸς τῶν τραπεζῶν, κ. συνάδελφοι, εἶναι ὁ ἑξῆς: νὰ δέχωνται τὸ νεκρὸν χρῆμα ἑκάστου τόπου καὶ νὰ δέχωνται μὲ τόκον 3 καὶ 4% ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς τὸ δὲ χρῆμα αὐτὸ τὸ νεκρὸν νὰ τὸ διαθέτουν εἰς αὐτὴν τὴν χώραν, εἰς τὴν χώραν ἡ ὁποία τὰς τροφοδοτεῖ, νὰ τὸ διαθέτουν εἰς τὴν βιομηχανίαν, τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν ναυτιλίαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμὸς τῶν τραπεζῶν διὰ νὰ προάγεται ἡ χώρα. Ἀλλ’ αὐταὶ ἰσχυριζόμεναι ὅτι δὲν εὑρίσκουν ἔδαφος κατάλληλον διὰ νὰ τοποθετήσουν ἀσφαλῶς τὸ χρῆμα των, ὅπως προηγουμένως εἶπον, ἔχουν τὸ χρῆμα ἔξω. Αὐτὸ δὲ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἔφερε τὴν μεγάλην ἀκρίβειαν τοῦ βίου καὶ διὰ νὰ τὸ κάμω ἀκόμη περισσότερον φανερὸν ἔχει ὡς ἑξῆς. Ἄν σήμερον τὸ ψωμὶ τὸ πέρνωμε 2,40 ἄν γίνῃ ἕνα συνδικάτον ἀπὸ διαφόρους καὶ τοῦ ὁποίου θὰ τοῦ τὸ πληρώσω 3 δρ. ἐντὸς 15 ἡμερῶν θὰ τὸ ἔχουν 6 δραχμὰς αὐτὸ γίνεται ἀκριβῶς καὶ δι’ αὐτὸ ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βίου. Τώρα δὲ μὲ τὸ κόψιμο τοῦ νομίσματος ἔχασε ἄν εἶχε καὶ τὴν ἐλαχίστην πίστιν ὁ λαὸς πρὸς τοὺς κυβερνῶντας, τὴν ἔχασε, καὶ βλέπετε καθημερινῶς τὸ κεφάλαιον ποῦ φεύγει χωρὶς διαβατήριο. Φεύγει ὡραῖα καὶ τοῦ λέγει, ἔλα κύτταξε με ποῦ φεύγω, καὶ αὐξάνουν ὅλα τὰ πράγματα καὶ πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν τίνι τρόπῳ δυνάμεθα νὰ τὸ κρατήσωμεν, διότι ὅ,τι καὶ ἄν κάνωμεν πάντοτε θὰ αὐξάνουν καὶ ἐντὸς τοῦ ἔτους δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἴδωμεν τὴν λίραν καὶ ἐγὼ δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν τιμήν. Αὐτὰ ὅλα πρέπει νὰ τὰ συγκρατήσωμεν διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέδειξε ἀφ’ ὅτου ἤρχισε ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος τοιαύτην οἰκονομικὴν εὐρωστίαν καὶ ἀκόμη σήμερον ἐξακολουθεῖ νὰ τὴν ἔχῃ τὴν εὐρωστίαν αὐτὴν ἐν μέρει, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸν παραβάλωμεν μαζὺ μὲ τὰ πρῶτα οἰκονομικὰ κράτη τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ δὲν ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ εἷς λαὸς ὡς ὁ Ἑλληνικός, ὁ ὁποῖος ἀπέδειξε, ὅτι εἶναι πλήρης αὐταπαρνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐνθουσιώδης, τοῦ ὁποίου χθὲς ἐκόψαμεν τὸ χρῆμα του καὶ σήμερον εἶναι ἐν τάξει, ὁ ὁποῖος γνωρίζει διὰ τὰ ἰδεώδη του νὰ θυσιάζηται, ὁ ποτήσας διὰ τοῦ αἵματός του τὰς πεδιάδας τῆς Οὐκρανίας, ὁ στήσας τὰς νικηφόρους σημαίας του πέραν τοῦ Σαγγαρίου, ἐνόμιζον ὅτι αὐτὸς ὁ λαὸς θὰ ἐδικαιοῦτο καλλιτέρας τύχης. Ἀλλ’ ἀτυχῶς, αὐτὸ τὸ λέγω ἀπροκαλύπτως, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου δὲν ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ἀρχηγοὺς ἀνταξίους του. Πόσον ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν, πόσον εὐτυχέστεροι εἶναι οἱ ἡμιάγριοι τοῦ Κεμάλ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀρχηγοὺς τοιούτους τοὺς ὁποίους ἐγὼ τουλάχιστον τοὺς φθονῶ. (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§604ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§605Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ διακόψωμεν πέντε λεπτά, κ. Πρόεδρε.

§606ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά.

(Ὥρα 3. π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 3.15′ π. μ.).

§607ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς.

§608Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν προτίθεμαι νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν καὶ οὔτε νὰ σᾶς προσκομίσω ἀριθμοὺς καὶ νὰ ἀναπτύξω ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἀρκετὰ ἀνεπτύχθησαν καὶ νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔλαβε σαφῆ γνῶσιν καὶ σαφῆ ἔννοιαν τῶν πραγμάτων. Οὐχὶ ἅπαξ, οὐχὶ δὶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὡμίλησα καὶ κατέκρινα τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔλλειψιν φειδοῦς περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ καὶ οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ πρὸ μιᾶς ὁλοκλήρου τετραετίας κραυγάζω στεντορείᾳ τῇ φωνῇ περὶ τῆς ἀπειλουμένης οἰκονομικῆς κρίσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν καὶ ἔλεγον ἐπανειλημμένως μὴ καταπονεῖτε, κύριοι, τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεσθε δὲν εἶναι μέτρα ριζικά, θὰ φθάσωμεν εἰς οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον καὶ ἐφθάσαμεν εἰς οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διεχειρίσθη μετὰ φειδοῦς τὸν δημόσιον θησαυρόν, ὅτι δὲ πλεῖσται ὅσαι οἰκονομίαι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσι χώραν ὥστε νὰ παρουσιάσωμεν καὶ μικρότερον ἔλλειμμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι πρίν ἤ ζητήσωμεν φόρους κατεφύγομεν εἰς τὸ ἔσχατον μέτρον τῆς περιστολῆς τῶν δαπανῶν, ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα οὕτως ἔχουσι πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν τὰ τοῦ Καίσσαρος τῷ Καίσσαρι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιρρίψωμεν ἅπασαν τὴν μομφὴν τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα κυρίως ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ ζήτημα ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πολλοὶ ἀριθμοὶ ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ σαφῶς ὑπὸ ἀξιοτίμων προλαλησάντων καὶ ἐγένετο σύγκρισις μεταξὺ δαπανῶν τῶν Ὑπουργείων κατὰ τὸ ἔτος 1915, κατὰ τὸ ἔτος 1917, κατὰ τὸ ἔτος 1920 καὶ ἐξεπλάγημεν πάντες διὰ τὰς μεγάλας διαφορὰς καὶ ἰδίᾳ τὰς αὐξήσεις τῶν διαφόρων κονδυλίων. Ἀλλά, κύριοι, δὲν νομίζετε ὅτι διὰ τὰς αὐξήσεις ταύτας πρωτίστως πταίομεν ἡμεῖς; Καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἡμεῖς δὲν προσκαλοῦμεν καὶ δὲν ἐπιτιθέμεθα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διότι ἐγκατέλειψε τοὺς τραυματίας καὶ τοὺς ἀναπήρους πολέμου; Δὲν κραυγάζομεν ὅτι ἐγκατέλειψε τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ δὲν ὑπάρχει δημοσία ἐκπαίδευσις; Δὲν κραυγάζομεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος ὅτι πένονται, καὶ πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὴν μισθοδοσίαν των; Χθὲς ἀκόμη συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομικῶν συμβούλων ἐμοῦ πρωτοστατήσαντος δὲν ἐφωνάζαμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου μὲ τοὺς μισθοὺς τοὺς παλαιούς; Διὰ νὰ ἀποδώσωμεν τὰ τοῦ Καίσσαρος τῷ Καίσσαρι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡμεῖς πλειοδοτοῦμεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐν προκειμένῳ μεταχειρίζεται τρόπον, ὁ ὁποῖος βεβαίως καθ’ ἡμᾶς δὲν συντελεῖ ποσῶς εἰς τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων τοῦ κράτους ὑπηρεσιῶν. Δηλαδὴ ἀνθίσταται εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ οἰκονομικά, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν ἡμεῖς ἀκριβῶς διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ διότι φρονοῦμεν καὶ ὀρθῶς ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἐν τῇ πενίᾳ καὶ τῇ στερήσει, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἂν πράξωμεν τοῦτο θὰ ζημιώσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος στερεῖται τῶν πρὸς τὸ ζῆν εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς κατάχρησιν ἢ εἰς ἀδιαφορίαν περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου καὶ τότε ἡ ζημία ἔσται μεγαλυτέρα τῆς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας προσγενομένης. Χωρὶς ἑπομένως νὰ θέλω νὰ ἀπαλλάξω τὴν Κυβέρνησιν τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν πλειστάκις ἀπηύθυνα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι οὐδεμίαν φειδὼ περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου Θησαυροῦ ἐπεδείξατο, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι αἱ αὐξήσεις τῶν κονδυλίων περὶ ὧν ὡμιλήσαμεν, εἶναι προϊόντα ἐπιτακτικὰ τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν, ὅτι ἐπεβλήθησαν καὶ παρ’ ἡμῶν αὐτῶν οἱ ὁποῖοι ἠξιώσαμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὔξησιν τῶν διαφόρων μισθοδοσιῶν. Ἀλλά, κύριοι, μὴ πλανώμεθα. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα εἶναι ῥιζικώτερον. Μὴ θέλωμεν νὰ τὸ ἐπιλύσωμεν κατὰ τρόπον συμπτωματικόν. Ἐφ’ ὅσον ἡ πραγματικὴ νόσος εἶναι ἡ ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς, ἐφ’ ὅσον ἡ δραχμὴ εὑρίσκεται ἐν ὑποτιμήσει, ἡ τιμὴ τῶν εἰδῶν αὐξάνεται ἀναλόγως καὶ κατὰ μεγαλύτερον μάλιστα λόγον αἱ ἀνάγκαι τοῦ βίου αὐξάνονται, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ αὐξήσωμεν τὰς μισθοδοσίας ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Ἄμεσον ἀποτέλεσμα, αὔξησις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄμεσον ἀποτέλεσμα ἐπιβολὴ φόρων καὶ φόρων. Καὶ παριστάμεθα πρὸ θέματος, ἀπὸ μακροῦ χρόνου διαρκοῦς ἐπιβολῆς φόρων. Ἀνεπτύχθησαν πολλαὶ γνῶμαι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων. Ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς ἀληθῶς ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος πληρεξούσιος κ. Εὐταξίας, τοῦ ὁποίου βεβαίως τὸν μικρὸν δάκτυλον δὲν δύναμαι νὰ προσεγγίσω ἐν σχέσει πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀξίαν, ἀνέπτυξε διαφόρους φόρους, τοὺς ὁποίους ἔδει νὰ ἐπιβάλῃ τὸ Κράτος διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὡμίλησε περὶ φόρου τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Κύριοι, οὐχὶ ἅπαξ, οὐχὶ δὶς ἤγειρα σταυροφορίαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης κατὰ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ τῶν Τραπεζῶν καὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ πτωχὸς λαὸς καὶ αἱ Ἀνώνυμοι Ἑταιρεῖαι νὰ πλουτίζουν. Ἐζήτησα μάλιστα καὶ τὴν ἐπιβολὴν αὐστηροτάτου ἐλέγχου ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, ἐν τούτοις ὅμως πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἐπιβάλωμεν φορολογίαν διότι θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἔργων σπουδαιοτάτων συγκοινωνίας καὶ διαφόρων ἄλλων ἔργων, πάντα δὲ ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῶσιν ὑπὸ ἀτόμων, πάντοτε δὲ γίνονται δι’ Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, ὅταν λοιπὸν τὸ Κράτος δείξῃ προθέσεις δημεύσεως τοῦ χρήματος τῶν Ἑταιρειῶν θὰ παρεμποδίσωμεν τὴν σύστασιν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ θὰ σταματήσωμεν πᾶσαν κίνησιν τοῦ Κράτους. Ὥστε τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον εὔκολον ὅσον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς φαίνεται. Εἶναι ἡ πλάνη ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκονται ὡρισμέναι τάξεις ἐργατικαὶ πρὸς τὸ κεφάλαιον καὶ αἱ μὲν κηρύσσονται ἐντελῶς ἀντίθετοι τῶν δέ, ἀλλ’ οὔτε οἱ μὲν οὔτε οἱ δὲ δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ τῶν ἄλλων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν, ἁρπάζομεν τὰς περιουσίας τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, καὶ τότε κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν συγκοινωνιῶν καὶ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν αὔξησιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ σημεῖον ἐφ’ οὗ πρέπει νὰ σταθῶμεν εἶναι ἀκριβῶς ἡ τιμὴ τῆς δραχμῆς· ἐξ αὐτῆς τὰ πάντα ἀπορρέουσιν. Κύριοι, πλεῖστοι ὅσοι παράγοντες ὑπεισέρχονται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ πρῶτον δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν καταστάσει πολέμου, ὅτι ὑπάρχει μία κολοσσιαία διαρροὴ χρήματος καὶ συναλλάγματος, ὅτι μακρά, μακροτάτη ἀδιαφορία τοῦ Κράτους, ὅσον ἀφορᾷ τὰς πλουτοπαραγωγικὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος, ἐπέφερε τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι ἐξάγεται περισσότερον συνάλλαγμα τοῦ εἰσερχομένου. Εἶναι μία νόσος, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς μακρὰν ἀδιαφορίαν τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὰς πλουτοπαραγωγικὰς δυνάμεις. Ὅλα τὰ κράτη εἰς αὐτὸν ἀποβλέπουσι τὸν σκοπόν. Πασῶν τῶν Κυβερνήσεων ὅλων τῶν Κρατῶν σκέψις καὶ μέριμνα εἶναι ἡ αὔξησις τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων ἵνα εἰσάγεται περισσότερον χρῆμα ὅτε ὑπάρχει ἐλπὶς τῆς ἀνατιμήσεως τῆς δραχμῆς, ἡ ὁποία ἐπιφέρει κατὰ φυσικὴν συνέπειαν τὴν ἀνακούφισιν ὅλων τῶν κλάδων καὶ τῶν ἀτόμων. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν πολέμῳ πρέπει εἴτε νὰ ἀναζητήσωμεν δάνειον ἐξωτερικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι φάρμακον τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀνακουφίσῃ προσωρινῶς ἐπί τινα χρόνον ἕως ὅτου νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς κρίσεως τῆς Ἐθνικῆς εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ φροντίσωμεν νὰ αὐξήσωμεν τὰς πλουτοπαραγωγικὰς δυνάμεις. Βεβαίως τὸ πρῶτον εἶναι δυσχερές. Εἶναι δυσχερὲς διότι εὑρισκόμεθα ἐν καταστάσει πολέμου καὶ διότι —πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν—εἴμεθα Σῶμα συντακτικόν, εἴμεθα Συνέλευσις συντακτική, ὅπερ προκαλεῖ πάντοτε δυσπιστίαν εἰς τὰ ξένα κεφάλαια. Ὅταν προέκειτο ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς Συνελεύσεως, ὑπεστήριξα μόνος τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἡ Συνέλευσις Συντακτικὴ ἀλλ’ ἀναθεωρητικὴ καὶ σᾶς εἶπον ὅτι δὲν θὰ εὕρητε χρήματα, διότι δὲν θὰ σᾶς δίδῃ κανείς, διότι ἡ ἱστορία ἀποδεικνύει ὅτι ὅταν κράτος εὑρίσκεται ἐν Συντακτικῇ Συνελεύσει δὲν δίδουν οἱ ξένοι κεφαλαιοῦχοι χρήματα. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν λοιπὸν δι’ ὅλων τῶν μέσων ὥστε νὰ ἐξοικονομήσωμεν χρῆμα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλά, κύριοι, χωρὶς βεβαίως νὰ μὴ ὁμολογήσω ὅτι ὅλη ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι αὐστηρὰ οἰκονομία καὶ φειδὼ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλω μίαν γνώμην εἰς τὴν Συνέλευσιν. Κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀγωνίζεται σήμερον τὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα. 250 χιλιάδες Ἑλληνόπαιδες ἐγκαταλείψαντες τὰς ἑστίας αὐτῶν μάχονται εἰς τὰ ὄρη τῆς Μ. Ἀσίας καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βαρύτατα φορολογεῖται ἵνα ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ὑπερτάτην ταύτην ἀνάγκην. Ἐπεθύμουν νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς μαχόμεθα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ἄν ἀποτύχωμεν εἰς τὸ ἔργον μας, θὰ χάσωσι καὶ τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν των φορολογοῦνται; Ὁμιλῶ διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ κατεχόμενα μέρη, διότι μετέβην εἰς τὴν Σμύρνην ἐπανειλημμένως καὶ ἤκουσα ἀπὸ τοὺς κατοίκους καὶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν Μικρασιατῶν· δὲν ἔχετε χρήματα; Νὰ ἐπιβάλητε φορολογίαν 20% εἰς ἡμᾶς καὶ εἰξεύρετε πόσον ὑπολογίζουν τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ κατ’ ἔτος; 25–30 ἑκατομμύρια λίρας Ὀθωμανικάς.

§609ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Χάρτινες.

§610Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δηλαδὴ 600–700 ἑκατομμύρια δρχ. Σᾶς ὁμιλῶ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ τῶν Μικρασιατῶν, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγου ἦλθε καὶ ἡ ὁποία ἐπεσκέφθη πλείστους ἐξ ἡμῶν τῶν πολιτικῶν, καὶ μᾶς ἀνέφερεν αὐτὸ ἀκριβῶς. Τὶ πράττετε, κύριοι, διατὶ δὲν θέλετε μίαν φορολογίαν; Δυνάμεθα νὰ σᾶς προσκομίσωμεν 25–30 ἑκατομμύρια. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχουν διεθνῆ ἐμπόδια, ἀλλὰ λέγω ὅτι εἶναι διατεθειμένοι νὰ δώσουν καὶ σκέπτονται κατὰ τὸν ἀκόλουθον τρόπον. Ἡμεῖς παίζομεν τὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα· ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς καταλίπῃ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν ἡμεῖς εἴμεθα χαμένοι, διότι ὁ Κεμὰλ θὰ μᾶς περάσῃ ἐν στόματι μαχαίρας, καὶ θὰ χάσωμεν καὶ ζωὴν καὶ περιουσίαν καὶ τιμήν. Προκειμένου λοιπὸν νὰ χάσωμεν σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ ὅλην μας τὴν περιουσίαν διατὶ νὰ μὴ εἰσφέρωμεν τὰ 20–30%;

§611Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠμποροῦσαν νὰ τὰ εἰσφέρουν κατ’ ἄλλον τρόπον.

§612Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ διαφωνήσω. Οὐδεὶς μόνος εἰσφέρει ὑπὲρ ἑνὸς σκοποῦ. Τὸ Κράτος τὸ ἐπιβάλλει. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Ἐπὶ χιλίων λ.χ. πλουσίων, ἐὰν ὑποτεθῇ 10 δὲν θέλουν νὰ προσφέρουν, ἔρχονται οἱ ἄλλοι καὶ λέγουν· δώσατε καὶ σεῖς διὰ νὰ δώσω καὶ ἐγώ. Ὅταν τὸ Κράτος ἔλθῃ νὰ ἐπιβάλλῃ θὰ προσφέρουν. Δύναμαι, κύριοι, νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι εὑρισκόμενος ἐν Σμύρνῃ πρὸ δύο μηνῶν εὑρέθην ἀπέναντι τοῦ ἑξῆς θεάματος. Ἔλεγον· κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἐγκαταλείψητε, διότι θὰ μᾶς σφάξῃ ὁ Κεμάλ. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω. Τὶ προσεφέρατε εἰς τὸν ἀγῶνα ἐκτὸς τῶν 25.000 ἀνδρῶν; Προσεφέρατε χρῆμα; Καὶ μοῦ ἀπήντων· ζητήσατέ μας νὰ σᾶς προσφέρωμεν. Εἴμεθα προθυμότατοι νὰ σᾶς δώσωμεν. Ἀλλὰ τοῦτο χρειάζεται νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τοῦ Κράτους. Διότι αἴφνης συνῆλθε ἡ τότε ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Μητροπολίτου Σμύρνης καὶ ἀπεφάσισε νὰ ἐπιβάλλῃ φορολογίαν 20% ἐπὶ τῶν περιουσιῶν. Μόλις ἔγινε γνωστὸν τοῦτο πάντες ἔσπευσαν εἰς τὰς Τραπέζας καὶ ἀπέσυραν τὰ χρήματά των καὶ παρουσίασαν τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον εἶδον ἰδίοις ὄμμασιν, ὅπου ἔξω τῶν Τραπεζῶν χιλιάδες ἄνθρωποι ἵσταντο διὰ νὰ ἀποσύρουν τὰ χρήματά των. Ἐὰν παρακαλῶ τὸ Κράτος ἐπέβαλλεν φορολογίαν καὶ τοὺς ἔλεγεν. Σταματήσατε, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ ἀποσύρητε χρήματα, θὰ σᾶς ἐπιβάλλω φορολογίαν 20–30%, νομίζετε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπράξωμεν ὄχι 600.000.000 ἀλλὰ 1.000.000.000 ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ κάμνει κάποιο νεῦμα, τὸ ὁποῖον σημαίνει, φαντάζομαι, ἄρα γε ἐπιτρέπουν τοῦτο Διεθνεῖς λόγοι;

§613Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ ὁμιλήσω τίποτε περὶ τῶν Μικρασιατῶν. Μόνον τοῦτο θέλω νὰ εἴπω. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι τοῦ ἔκαμα ἕν νεῦμα. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ τοῦτο, ὡς σχετιζόμενον ὁπωσδήποτε πρὸς τοὺς Ἕλληνας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. συναδέλφου ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε.

§614Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἐπιτακτικὴν νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ὁποίων καὶ ἀγωνιζόμεθα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσέφερε τὸ πᾶν, προσέφερε αἷμα, προσέφερε τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, πρέπει καὶ αὐτοὶ οἱ κύριοι ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀγωνιζόμεθα νὰ προσφέρουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ἀξιώσωμεν τοῦτο νὰ τελεσθῇ διὰ ἑκουσίας προσφορᾶς. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι οὐδεμία ἀντίρρησις ἐκ μέρους αὐτῶν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἡ ἐπιβολὴ πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τοῦ Κράτους. Εἶναι ἄνθρωποι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κολοσσιαίας περιουσίας ἑκατομμύρια ὁλόκληρα εἰς χρυσὸν καὶ δὲν πληρώνουν οὔτε μίαν πεντάραν, ἡμεῖς δὲ ἐδῶ προσπαθοῦμεν πῶς νὰ κόψωμεν τὸ χαρτονόμισμα διὰ νὰ τοὺς σώσωμεν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδεὶς φόρος θὰ ἦτο δικαιότερος τούτου, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ τοὺς σώσωμεν ἐκ τῆς μαχαίρας τοῦ Κεμάλ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω εἶναι ὅτι εἶδον πλήρη προθυμίαν ἐκ μέρους αὐτῶν καὶ ἐκεῖ εὑρισκόμενος, νὰ προσφέρωσιν 20 καὶ 30%, ἀλλὰ καὶ ἐδῶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Μικρασιατῶν δημοσίᾳ μᾶς εἶπε. Κύριοι, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ πληρώσωμεν 20% ἐπὶ τῆς περιουσίας μας, ὑπολογίζω δὲ ὅτι θὰ ἀνέλθῃ τὸ ποσὸν εἰς 30.000.000 λίρας ὀθωμανικάς.

§615ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατὶ δὲν τὰ προσφέρουν τώρα;