1922.03.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72α

Σάββατον, 19ης Μαρτίου 1922

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρα 4. 20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῶν Συνεδριάσεων τῆς 15–18ης Μαρτίου ἐ. ἔ.)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἡ σύζυγος τοῦ ἀποθανόντος Γάλλου φιλέλληνος Deny Cochin βαρώνη Κοσσέν, ἀπαντῶσα εἰς συλλυπητήριον τηλεγράφημα τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ συζύγου της; ἐκφράζει τὴν βαθεῖαν συγκίνησιν αὐτῆς καὶ τῶν τέκνων της διὰ τὰ ἐκδηλωθέντα αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους μετὰ τῶν θερμῶν εὐχαριστιῶν της. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν, ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Ἐπαγγελματιῶν Μαγνησίας, ἡ ἐν South Bendind τῆς Ἀμερικῆς Ἑλληνικὴ κοινότης, ὁ Λαϊκὸς Πολιτικὸς Σύλλογος Βόλου, ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις Τραυματιῶν Ἀναπήρων πολέμου, ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἑλληνικῆς Μικρασιατικῆς Ἀμύνης καὶ ὁ ἐν διαθεσιμότητι Ὑποστράτηγος κ. Παν. Γαργαλίδης, ὑποβάλλουσι ψηφίσματα διαμαρτυρίας κατὰ τῆς ὑποβληθείσης περὶ εἰρήνης προτάσεως τῶν Δυνάμεων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§4Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ὑποβληθέντα ψηφίσματα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου, τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ τῶν Σωματείων καὶ ὀργανώσεων ἐκδηλοῦσι τὴν κατάπληξιν καὶ διαμαρτυρίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τῶν ἀνακοινωθέντων ἀποτροπαίων ὅρων, τῶν προταθέντων πρὸς εἰρήνην. Εἶναι ἱστορικὰ ἔγγραφα μεγίστης σημασίας καὶ δέον νὰ καταχωριθῶσι ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς καὶ ν’ ἀναγνωσθῶσι πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι ἡ ἐκδήλωσις τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι τὸ σύνθημα τῶν θυσιῶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. πληρεξουσίου;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ ψηφίσματα ταῦτα.

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

Ο ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ

Πρὸς τὴν Γʹ Ἐθνικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Κύριε Πρόεδρε. Ὁ δικηγορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, διερμηνεύων τὰ αἰσθήματα καὶ ἁπάντων τῶν Δικηγορικῶν Συλλόγων τῆς Ἑλλάδος ὡς καὶ τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων Δικηγόρων, ἐκφράζει τὴν βαθυτάτην αὑτοῦ ὀδύνην καὶ ἀπευθύνει ζωηρὰν διαμαρτυρίαν πρὸς ἅπαντας τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς διὰ τὴν ἀνακοινωθεῖσαν πρότασιν τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων, αἵτινες, ἀφοῦ ὡς πρόγραμμα τοῦ παγκοσμίου πολέμου ἀνεκήρυξαν τὴν ἀπελευθέρωσιν πάντων τῶν ἀλυτρώτων λαῶν, πρὸς πραγματοποίησιν δὲ τῆς ἐπισήμου ταύτης ἐπαγγελίας ἡ Ἑλλὰς συνεχίζουσα τοὺς ἀπὸ αἰώνων μεγάλους καὶ ἐνδόξους ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγῶνας της, ἐπολέμησε παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων καὶ ἐπότισεν ἀφθόνως τὴν γῆν τῆς Μακεδονίας, τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας διὰ τοῦ ἁγνοῦ αἵματος τῶν τέκνων της, ἐσκέφθησαν παρὰ τὰς ἱερὰς ταύτας ὑποσχέσεις καὶ τὰς ὑπ’ αὐτῶν ὑπογραφείσας διεθνεῖς συνθήκας, νὰ ἐπαναφέρωσιν ὑπὸ τὴν αἱμοσταγῆ μάχαιραν τοῦ ἀπαισίου τυράννου ἀπελευθερωθέντας Ἑλληνικοὺς καὶ Χριστιανικοὺς λαοὺς καὶ ἐξίκοντο μέχρι τοῦ ν’ ἀποκαλέσωσι τὸ ἀπὸ τριῶν περίπου χιλιετηρίδων ἑλληνικώτατον Βυζάντιον, τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὡς ἔνδοξον καὶ ἱστορικὴν πρωτεύουσαν τῶν Τούρκων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Μαρτίου 1922. Μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον

(Ὑπογραφαὶ)

Ο ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ

Πρὸς τὴν Γʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, κατάπληκτος πρὸ τῆς θλιβερᾶς ἀναγγελίας πορισμάτων εἰς ἅ κατέληξεν ἡ ἐν Παρισίοις τελευταία Διάσκεψις τῶν Ὑπουργῶν τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων, Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, διαδηλοῖ τὴν ἀνέκφραστον ἔκπληξιν καὶ ὀδύνην τοῦ Ἐμπορικοῦ κόσμου τῆς Πρωτευούσης τῆς Ἑλλάδος, διότι τὰ πορίσματα ταῦτα ἐξήχθησαν, οὐχὶ ὑπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης καὶ συνεπὲς πρὸς τὴν διὰ συνθηκῶν τῶν αὐτῶν Δυνάμεων γενομένην ἀναγνώρισιν τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δικαίων βασιζομένων οὐ μόνον εἰς τὴν ἱστορικὴν καὶ πραγματικὴν ἀλήθειαν ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς πολυτίμους θυσίας ἅς ὁ Ἑλληνισμὸς ἔφερεν ἐπὶ σειρὰν ἤδη ἐτῶν ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος, ὅν οἱ Σύμμαχοι ἐδήλωσαν καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐπίστευσεν ὅτι ἀνέλαβον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν ὑποδούλων, τοῦ δικαίου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Ὁ ἐμπορικὸς κόσμος τῆς Πρωτευούσης εἶναι ἔκπληκτος πρὸ τοῦ ἐλάχιστα ἐποικοδομητικοῦ διὰ τὴν ἠθικὴν θεάματος, ὅπερ παρουσιάζει ἡ παλίντροπος σκέψις τῆς τελευταίας Διασκέψεως τῶν Παρισίων, προτιθεμένης νὰ ἐπαναφέρῃ ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, κεκαλυμμένων ὑπὸ μυριάδων τάφων Ἑλλήνων στρατιωτῶν ἐξαποσταλέντων ἐκεῖ ὑπὸ τῶν ἰδίων τούτων Δυνάμεων, τὸν ἐξολοθρευτὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ Πολιτισμοῦ Τοῦρκον, τὴν ἐκδίωξιν τοῦ ὁποίου ἐκ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἐπηγγέλθησαν αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις διὰ πανηγυρικῶν καὶ ἱερῶν διαβεβαιώσεων. Ὑπὸ τὰ συναισθήματα ταῦτα τῆς πικρίας καὶ ἀπογοητεύσεως, οὐ μόνον διὰ τὴν μελετωμένην ἐθνικὴν ἀδικίαν τοῦ ἑλληνισμοῦ ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἠθικὴν ὄψιν τῶν πορισμάτων τῆς Διασκέψεως τῶν Παρισίων, διατελῶν ὁ ἐμπορικὸς κόσμος τῆς Πρωτευούσης, δὲν ἀποκαρδιοῦται, πεποιθὼς εἰς τὴν ζωτικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τὴν εὐκολίαν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὸ δίκαιον αὐτοῦ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, διερμηνεύων τὰ αἰσθήματα τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου τῆς πρωτευούσης καὶ βέβαιος ὤν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, ἐξαιρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν κρισιμωτάτων περιστάσεων ἅς διέρχεται ἡ Φυλὴ ἡμῶν σήμερον θέλει ἐν ἀγαστῇ συμπνοίᾳ ἀποφασίσει τὰ βέλτιστα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἱερῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἔθνους, δηλοῖ ὅτι εἶναι πρόθυμος εἰς πᾶσαν θυσίαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν διὰ τῶν προτάσεων τῆς ἐν Παρισίοις Διασκέψεως σφαγιαζομένων δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Ὁ Πρόεδρος

Κ. ΜΑΝΕΑΣ

ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΝ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ.

Πρὸς τὴν Γʹ Ἐθνοσυνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων. Τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν, κατὰ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν μελῶν αὐτοῦ τῆς 17 Μαρτίου ἐ.ἔ. ἀπεφάσισεν ὅπως διὰ τηλεγραφημάτων αὐτοῦ ἐκφράσῃ εἰς τὰ Ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια τῶν πολιτισμένων Χωρῶν τὴν κατάπληξιν καὶ ὀδύνην αὐτοῦ, ὡς ἐκπροσωποῦντος τὰς Ἐμπορικάς, Βιομηχανικὰς καὶ Οἰκονομικὰς ἐν γένει τάξεις τῆς Ἑλλάδος, διὰ τὰς προτάσεις εἰς ἅς κατέληξεν ἡ τελευταία ἐν Παρισίοις Διάσκεψις τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων, ἐν σχέσει πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ ζητήματα. Αἱ προτάσεις αὗται τῆς Διασκέψεως ἐχαρακτηρίσθησαν, οὐ μόνον ἄδικοι καὶ σφαγιάζουσαι ἀνεγνωρισμένα ἤδη καὶ ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν τριῶν Δυνάμεων δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκπολιτιστικοῦ παράγοντος ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντικείμεναι καὶ εἰς αὐτὸ ἔτι τὸ ἔμβλημα, ὅπερ αἱ τρεῖς Σύμμαχοι Δυνάμεις, Ἀγγλία, Γαλλία καὶ Ἰταλία ἔθεντο ἐν τῇ σημαίᾳ αὐτῶν, τῆς ἀπελευθερώσεως τοὐτέστι τῶν ὑποδούλων λαῶν καὶ δὴ ἀπελευθερώσεως ἐκ τοῦ στυγερωτέρου, οἷος ὁ Τουρκικός, ζυγοῦ, ἢ εἰς τὸν ὁποῖον μὴ ἐπάνοδος τῶν ἅπαξ ἐλευθερωθέντων λαῶν, ἀπετέλεσεν ἄχρι τοῦδε δόγμα λαμπρῦναν τὴν Εὐρώπην. Τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν, διερμηνεῦον ἐν προκειμένῳ τὰς διαθέσεις καὶ ἀποφάσεις τῶν κυριωτέρων κλάδων τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος, ἀπευθύνεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων ὡς τὴν ὑπάτην ἀρχὴν τοῦ Κράτους, ἵνα διαδηλώσῃ αὐτῇ ὅτι αἱ τάξεις, ἃς ἀντιπροσωπεύει, εἶναι πρόθυμοι εἰς πᾶσαν θυσίαν πρὸς ὑποστήριξιν καὶ διατήρησιν τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῶν ἀναγνωρισθέντων ἤδη διὰ διεθνῶν συμβάσεων καὶ καθυγιασθέντων ὑπὸ τοῦ εὐγενεστέρου Ἑλληνικοῦ αἵματος καὶ ἀνυπολογίστων οἰκονομικῶν θυσιῶν.

Ὁ Πρόεδρος

ΕΠΑΜ. ΧΑΡΙΛΑΟΣ.

ΕΚΛΗΣΙΣ

Τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Τραυματιῶν Ἀναπήρων πολέμων 1912 καὶ ἐντεῦθεν. Πρὸς τὴν Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Κύριε Πρόεδρε. Ἡ Διοικοῦσα Ἐπιτροπὴ τῆς «Πανελληνίου Ἑνώσεως Τραυματιῶν Πολέμου», ἀποτελουμένη ἐκ τῶν ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐντεῦθεν Ἑλλήνων ἀναπήρων τραυματιῶν, οἵτινες ἀπὸ δεκαετίας ἐπλήρωσαν τὰ πεδία τῶν μαχῶν διὰ τῶν ἀποκοπέντων μελῶν των καὶ ἐπότισαν ἀφθόνως τὰ ἱερὰ Μικρασιατικὰ καὶ Θρακικὰ ἐδάφη διὰ τοῦ αἵματος αὑτῶν καὶ τῶν πεσόντων συναδέλφων των, χάριν τῆς ἀπελευθερώσεως σκλάβων ἐπὶ πεντακόσια ἔτη ἀδελφῶν, συνελθοῦσα ἐκτάκτως σήμερον καὶ λαβοῦσα μετὰ καταπλήξεως γνῶσιν τῶν πορισμάτων τῆς διασκέψεως τῶν Παρισίων. Ψηφίζει. 1. Διαμαρτύρεται, διότι χριστιανικοὶ λαοί, σύμμαχοι ἡμῶν, παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ὁποίων ἐπολεμήσαμεν διὰ τὴν αὐτὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας, θέλουσι νὰ ὑποβάλωσι μόλις ἐλευθερωθέντας χριστιανικοὺς λαοὺς καὶ πάλιν ὑπὸ τὴν αἱμοσταγῆ μάχαιραν τοῦ βαρβάρου Τούρκου δυνάστου. Διαμαρτυρόμεθα μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ ψυχικοῦ πόνου τῶν θυσιασθέντων διὰ τὴν ἐλευθερίαν τραυματιῶν ὅτι οἱαδήποτε ἀπόφασις ἐκκενώσεως Μικρασιαστικῆς ἤ Θρακικῆς γῆς, κατόπιν τόσων ἀπελευθερωτικῶν ἀγώνων, καὶ τοῦ χυθέντος αἵματός μας, εἶναι ἄδικος, εἶναι ἀντιχριστιανική, εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. 2. Κάμνει ἔκκλησιν πρὸς ἅπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως παύσῃ πᾶσαν πολιτικὴν διαίρεσιν, λησμονήσῃ κάθε πολιτικὴν ἀντιγνωμίαν καὶ ἀδελφωμένος ἑνωθῇ μὲ ἀγάπην καὶ ὁμόνοιαν ὑπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν σημαίαν, τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. 3. Ἐξορκίζει τὸν μαχόμενον εἰσέτι Ἑλληνικὸν στρατόν, ἐν ὀνόματι τῶν ἱερῶν ὀστῶν τῶν προγόνων καὶ τῶν πεσόντων συναδέλφων, νὰ μὴ ἐγκαταλίπῃ οὐδὲ σπιθαμὴν ἀπελευθερωθείσης Ἑλληνικῆς γῆς, ἀλλὰ νὰ ταφῇ μᾶλλον ἐν αὐτῇ μετὰ τῶν ὀνείρων τοῦ Γένους. 4. Δηλοῖ ὅτι οἱ τραυματίαι καὶ ἀνάπηροι εἶναι πρόθυμοι νὰ χύσωσιν καὶ τὸ ὑπολειφθὲν αὐτοῖς αἷμα παρὰ νὰ ἴδωσι νέαν ὑποδούλωσιν ἐλευθερωθέντων ἀδελφῶν καὶ 5. Αἰτεῖται ὅπως πάντες οἱ ἐν τῇ ἐσωτερικῇ ζώνῃ εὑρισκόμενοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται, ἀπεσπασμένοι παρὰ ταῖς διαφόροις ὑπηρεσίαις, ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ Μέτωπον καὶ ἀντικατασταθῶσι οὗτοι διὰ τῶν ἀναπήρων ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν.

Ὁ Πρόεδρος

ΚΩΝ. Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ

Ὁ Γεν. Γραμματεὺς

Κ. ΤΣΕΛΟΣ

Τὰ Μέλη Κ. Λεκκίδης, Ι. Παπαγιάννης, Παν. Κάππος, Θ. Δραγώνας, Γεώρ. Ξανθός, Γεώργ. Κατσίγαρης.

Η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ

ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ

Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Ἐπαγγελματικῶν Μαγνησίας ἐν Γενικῇ Συνελεύσει αὐτῆς μελετήσασα τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης, τοὺς ὑποβληθέντας ὑπὸ τῶν Δυνάμεων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐκφράζει τὴν λύπην της διὰ τοὺς ὅρους αὐτούς, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ἀδίκους καὶ ἀτιμωτικούς, καὶ ἀναθέτει εἰς τὴν ἐπίσημον Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ὅπως αὕτη ἐν ἐπιγνώσει τῆς καταστάσεως ἐπιλύσῃ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, συμφώνως πρὸς τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

Γενικὸς Πρόεδρος

ΠΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ.

Ο ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΟΛΟΥ

Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως. Ὁ Λαϊκὸς Πολιτικὸς Σύλλογος Βόλου, κατάπληκτος ἐκ τῶν γινομένων παρὰ τῶν Δυνάμεων προτάσεων εἰρήνης, διαμαρτύρεται διὰ τὸν ἐπιζητούμενον παρὰ τῶν ἰσχυρῶν στραγγαλισμὸν καὶ διερμηνεύων τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ ἐκφράζει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν ἐπάλξεων θὰ βροντοφωνήσωσιν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν θ’ ἀσεβήσῃ πρὸς τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν μνήμην τῶν ἐν Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ ἡρώων καὶ θὰ ἀπορρίψῃ τὰς προτάσεις εἰρήνης ὡς ἀτιμωτικὰς κατὰ τῶν ὁποίων πᾶσα Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἐξεγείρεται.

Ὁ Πρόεδρος

Κ. ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ

Ὁ Γεν. Γραμματεὺς

Κ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ

Τὰ Μέλη Γ. Μυλωνᾶς, Στέφ. Χίμος, Γρ. Γάλλος, Γ. Βάγγος, Σπ. Τσαλαπατᾶς καὶ Δημ. Θεοδωρακόπουλος.

Ο ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ὁ Μικρασιατικὸς Ἑλληνισμὸς κατόπιν μακραίωνος καὶ στυγερᾶς δουλείας μετὰ δακρύων χαρᾶς καὶ ἀνακουφίσεως εἶδε πρὸ τριετίας ἀνατείλασαν τέλος τὴν ἡμέραν τῆς ἐλευθερίας του, χάρις εἰς τὸν ἡρωϊσμὸν καὶ τὰς μεγάλας θυσίας, τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας μετὰ ψυχικῆς ὀδύνης παρακολουθεῖ τὰς συζητήσεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἀμφισβητουσῶν παραδόξως τὸ ἱερὸν τοῦτο δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας του καὶ τῆς ζωῆς του. Ἡ Ἐθνικὴ Μικρασιαστικὴ Ἄμυνα, ἐν ὀνόματι τῆς ἑνότητος καὶ τῆς ἀλληλεγγύης τῆς φυλῆς ἀπευθύνουσα ἔκκλησιν εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐξορκίζει καὶ ἱκετεύει αὐτὴν νὰ μὴ ἐγκαταλείπῃ τοὺς Ἕλληνας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, οἵτινες ἀπὸ τριῶν χιλιάδων ἐτῶν ἀποτελοῦσι μέλος ἀναπόσπαστον τῆς μιᾶς καὶ ἀδιαιρέτου Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ἀλλὰ νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ ἐπερχομένου καὶ πάλιν ἀγρίου κατακτητοῦ. Ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δηλοῖ, κατὰ τὴν ἱερὰν καὶ κρίσιμον ταύτην ὥραν, ὅτι ἔχει λάβει σταθερὰν καὶ ἀδιάσειστον ἀπόφασιν νὰ ὑπερασπίσῃ τὰς ἑστίας καὶ τοὺς βωμούς του, οἵτινες τοσάκις καθηγιάσθησαν δι’ Ἑλληνικοῦ αἵματος, καὶ ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ὑποστῇ πᾶσαν θυσίαν πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ ἀγωνιζόμενος παρὰ τὸ πλευρόν του τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀγῶνα. Ἡ Διοικοῦσα Ἐπιτροπή τῆς Ἑλληνικῆς Μικρασιατικῆς Ἀμύνης Ψαλτώφ, Τενεκίδης, Δήμας. Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον Ἐθνικῆς Συνελεύσεως Ἀθήνας Σθεναρῶς ζητοῦμεν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τῆς χώρας μας ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ κατὰ τῶν ἐπικειμένων κρίσεων, διὰ πάσης θυσίας. Ἑλληνικὴ Κοινότης τῆς Sonth Bendind. Οἱ ἐν Παρισίοις διαμένοντες Ἕλληνες ἐκ Ρωσσίας σκληρῶς πάσχοντες, ἱκετεύουσιν νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Ἑλλάς, συντόνων διαπραγματεύσεων ἐν τῇ Διασκέψει τῆς Γενούης διὰ τὴν ἐπιστροφήν των. Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Καρτάλης, ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἕνεκα πολιτικῆς ὑπηρεσίας». Ἐπιτροπὴ τῶν πολιτικῶν συνταξιούχων, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν κ. κ. Ε. Σπαρτίδου, Γ. Παπαζαφειροπούλου, Ι. Νικολοπούλου καὶ Π. Νέμπαρη, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεων ἕνεκα πολιτικῆς ὑπηρεσίας» καὶ παρακαλεῖ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ υἱοθετήσῃ καὶ ψηφίσῃ τοῦτο. Οἱ κ. κ. Ν. Θεοτόκης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καὶ Δ. Γούναρης (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου 2707 τασσομένης προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων πρὸς ἀναθεώρησιν ἀποφάσεων στρατοδικείων».

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ὁ κ. Ν. Λεβίδης.

§10Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὴ σχὼν τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς γενομένας κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἰδιαιτέρας συσκέψεις τῶν πολιτικῶν παραγόντων, ὧν δὲ ἐξ ἄλλου ἀνεξάρτητος καὶ αὐτῶν τῶν ἀνεξαρτήτων, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, κύριοι, κατὰ τὴν κρισιμωτέραν ταύτην κρίσιν, εἰς παρομοίαν τῆς ὁποίας οὐδέποτε εὑρέθη τὸ ἔθνος καὶ ἤθελον εἶμαι εὐτυχὴς ἄν αὕτη ἤθελε γίνῃ ἀποδεκτή. Ἤκουσα, ὅτι πρόκειται ν’ ἀσκηθῇ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παροῦσαν πολιτικὴν συζήτησιν ἐπί τε τῶν πεπραγμένων καὶ τῶν πραχθησομένων παρ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ παρόμοιος ἔλεγχος ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ζητήματι, ἐπὶ τῆς ἀρτίας ἤ μὴ στρατιωτικῆς ὀργανώσεως καὶ ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσκηθῇ χωρὶς νὰ ἐκταθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ τὶ δέον γενέσθαι. Ἀλλὰ τοιοῦτος ἔλεγχος δὲν δύναται νὰ γένηται, οὐ μόνον διότι δύνανται νὰ παραβλαφθῶσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ διότι δὲν ἔχει ἡ Συνέλευσις ἐνώπιον αὐτῆς πάντα τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα παρομοίου ἐλέγχου. Ἐπειδὴ δὲ ἔχει καιρὸν ἡ Συνέλευσις, ὡς καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 2ας Ὀκτωβρίου 1921 ἐτόνισα, ν’ ἀσκήσῃ λεπτομερέστατον ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ ψέξῃ τὰ ψεκτὰ νὰ ἐπαινέσῃ δὲ τὰ ἐπαινετὰ ἐν καταλλήλῳ καιρῷ, διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ πᾶς τοιοῦτος ἔλεγχος κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν, δι’ ὅ καὶ προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ δύο ἤ τρεῖς ἡμέρας. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τῶν περὶ εἰρήνης προτάσεων εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῷ ἀπαισίῳ ἐκείνῳ ἐγγράφῳ, τῷ συνταχθέντι παρὰ πάντα νόμον δικαίου καὶ ἐλευθερίας καὶ φέροντος τὰς ὑπογραφὰς τῶν Α. Ἐξοχοτήτων τῶν τριῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν τριῶν Μεγάλων Δυνάμεων, θὰ ἐθεώρουν δὲ τοῦτο ὡς non a venu καὶ θὰ ἔρριπτον αὐτὸ κατὰ πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἔπραξεν ἄλλοτέ ποτε ὁ πληρεξούσιος ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει τοῦ 1864 Σχοινᾶς, ἄν τοὐτέστιν ἦτο ἔγγραφον τῆς Κυβερνήσεως ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἀλλὰ δὲν γινώσκω τοὺς λόγους, διότι ἐὰν ἐγίνωσκον αὐτοὺς θὰ ἐξήταζα παράγραφον πρὸς παράγραφον τοῦτο καὶ λέξιν πρὸς λέξιν, ἵνα καταδειχθῇ τὸ μέγεθος τῆς ἀδικίας, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τὸ Ἔθνος διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου. Διὰ τοῦτο ἱκετεύω τὴν Συνέλευσιν νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν καὶ ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος ἐπὶ δύο ἤ τρεῖς ἡμέρας, ὁπότε νὰ δυνηθῶσιν οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι νὰ λάβωσι γνῶσιν τῶν στοιχείων, ἅτινα θὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ δυνηθῶσιν οὕτω νὰ συζητήσωσιν εὐρέως καὶ ἀποφασιστικῶς ἐπὶ τῶν μελλόντων γενέσθαι κατὰ τὴν κρισιμωτάτην ταύτην ἐθνικὴν κρίσιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§12Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἡ ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἡμᾶς ἡ ἐν Παρισίοις συνελθοῦσα Διάσκεψις τῶν τριῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρὸ τῆς ἀνακοινώσεως ταύτης εἶχεν ὑποβληθῆ ἡμῖν ἡ πρότασις περὶ ἀνακωχῆς, ὡς γνωρίζει ἤδη ἡ Συνέλευσις. Ἐπὶ τῆς προτάσεως δὲ ἐκείνης εἶχε δοθῆ ὑφ’ ἡμῶν ἀπάντησις καταφατική. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδὲν ἀνεκοινώθη ἡμῖν περὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἀντιπάλου. Ἡ ἀνακοίνωσις, ἡ κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν κατατεθεῖσα, διατυποῖ τὴν εὐχὴν ὅπως γένηται δυνατὸν νὰ συνέλθωσιν ἀντιπρόσωποι τῶν ἐμπολέμων ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἐντὸς τριῶν ἑβδομάδων, ἐν πόλει ὁρισθησομένῃ, ὅπως ἐξετάσωσι τὰς διὰ τῆς ἀνακοινώσεως διαβιβαζομένας ἡμῖν προτάσεις ὅρων εἰρήνης. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι μέχρι τῆς ἀπαντήσεως ἐπὶ τῆς ἀνακωχῆς εἰς οὐδεμίαν δύναται νὰ προβῇ ἐνέργειαν ἐν σχέσει μὲ τὴν τελευταίαν ἀνακοίνωσιν, καθόσον μάλιστα οὔτε ἐπὶ τῆς ἀνακοινώσεως ταύτης ἐνδείκνυται, οὐδ’ ἄλλοθεν ὑπεδείχθη ὅτι ζητεῖται ἐνέργειά τις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀναμείνωμεν τὴν ἀνακοίνωσιν περὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἀντιπάλου ἐπὶ τῆς ἀνακωχῆς καὶ μετὰ τοῦτο νὰ καθορίσωμεν τὴν περαιτέρω ἡμῶν πορείαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, αὕτη ἀφορᾷ ἀναβολὴν συζητήσεως, ἡ ὁποία μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἦλθεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἔλθῃ συζήτησις, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὑπενόησε, θὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν περὶ ἀναβολῆς οἵαν τὴν προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πρότασιν. Νομίζω δ’ ὅτι προκαταβολικῶς δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποστηριχθῇ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, οἵα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, μέχρι τῆς προσεχοῦς Δευτέρας ἤ ἀπωτέρας τινὸς ἡμέρας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§14Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρὸς ὅτι ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω. Ὁ καθορισμὸς τῆς διπλωματικῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν γενομένων διπλωματικῶν διαβημάτων τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων, ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πρωτοβουλίαν καὶ εἰς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται ὁ καθορισμὸς τῆς ὥρας, καθ’ ἥν θέλει ἐκδηλώσει τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς σκέψεις αὐτῆς καὶ ὁ καθορισμὸς τῆς ὥρας καθ’ ἥν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἤθελε ζητήσει τὴν ἐπιδοκιμασίαν ἤ ἀποδοκιμασίαν ὡρισμένων μέτρων. Ἔχω τὴν γνώμην ὅμως ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις εἶναι Σῶμα κατ’ ἐξοχὴν πολιτικόν, εἶναι Σῶμα κατ’ ἐξοχὴν ἁρμόδιον καὶ συντεταγμένον ἵνα ἐκδίδῃ πολιτικὰς ἀποφάσεις. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς Σῶμα ψηφίζον ἑκάστοτε πράξεις, τῶν ὁποίων ἐκτελεστὴς εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐνεργειῶν τῆς Χώρας ἑκάστοτε νὰ ζητῆται ἡ γνώμη τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὅπως λάβῃ τὴν ἐκ ταύτης ἐξουσιοδότησιν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἐνεργείας. Συνέβη τοῦτο πρὸ ἔτους, κατὰ παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἥν ἐζητήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ γνώμη αὐτῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν Δυνάμεων, τῆς ἀφορώσης τὴν ἀποστολὴν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν εἰς Θράκην καὶ Μικρὰν Ἀσίαν. Ἀλλ’ ἐζητήθη ἀκριβῶς, προκειμένου περὶ μιᾶς γενικῆς πολιτικῆς γραμμῆς, ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως, διότι πρὸ παντὸς ἐζητήθη ἵνα καθορισθῇ τὸ σύσσωμον τῆς ἐθνικῆς γνώμης καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὅταν λοιπὸν πρόκειται περὶ τοιούτων τινῶν ἀποφάσεων γενικῆς γραμμῆς, βεβαίως ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐκδώσῃ τοιαύτας ἀποφάσεις προκαλουμένη. Ἀλλὰ γενικώτερον προκειμένου περὶ ἔργου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ εὐρὺς διπλωματικὸς ἑλιγμὸς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ ἑκάστης λεπτομεροῦς πράξεως· οὔτε εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἄνευ γνώσεως λεπτομερῶν γνωμῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐφ’ ἑκάστου τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσι, νὰ δίδῃ ἐγκρίσεις ἐν λευκῷ περὶ τοιούτων οὐσιωδῶν διὰ τὸ Ἔθνος ζητημάτων. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν προτάσεων τῶν Δυνάμεων ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι θὰ φέρῃ σύνολον σκέψεων ἀποδοχῆς ἤ μὴ ἀποδοχῆς τῶν προτάσεων τῶν Δυνάμεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως, θὰ εἶμαι σύμφωνος τότε νὰ εἴπω: ἂς ἀναμείνωμεν ἐπὶ δύο τρεῖς ἡμέρας, ὅπως ἡ Κυβέρνησις προσαγάγῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ σύνολον τῶν μέτρων αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐφόσον τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ κρίνῃ ἄνευ τοῦ συνόλου τῶν μέχρι τοῦδε ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, ἐνεργειῶν καταφανῶς γενομένων ἐπὶ ἓν ἔτος ἤδη, ἄν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἀρυσθῇ τὰς πεποιθήσεις ἐκείνας, αἵτινες θ’ ἀγάγωσιν αὐτὴν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παράσχῃ ἀνεπιφυλάκτως ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν τῶν ἐθνικῶν ἐνεργειῶν. Κύριοι, ἡ θέσις εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον τὰ ἐθνικὰ πράγματα, εἶνε τοιαύτη, καθ’ ἣν χρειάζεται καὶ δημόσιον φρόνημα ἐνισχύον τὰς κυβερνητικὰς ἐνεργείας, καὶ διαγραφὴ συνόλου πολιτικῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς θὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ κατάστασις. Δὲν εἶνε ζήτημα ἁπλῶς διπλωματικῆς ἐνεργείας· εἶνε ζήτημα καθορισμοῦ πλήρους σχεδίου ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς ἐνεργείας, συντονισμοῦ ὅλων τῶν ἐθνικῶν καὶ κρατικῶν ἐνεργειῶν, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ἀντιμετωπισθῆ ἡ κατάστασις αὕτη, ἵνα θυσιάσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καλούμεθα νὰ θυσιάσωμεν. Ὅταν τοιοῦτό τι σχέδιον εἶνε ἀνάγκη νὰ διαγραφῇ καὶ ὅταν αἱ προθεσμίαι αἵτινες τάσσονται εἰς ἡμᾶς εἶνε μικραί, εἶνε ἀνάγκη ἵνα ὁ χρόνος μὴ χάνηται, καὶ εἶνε ἀνάγκη ἵνα καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἔθνους, ἐπεξεργάζηται τὸ συνολικὸν σχέδιον καὶ τὰς λεπτομερείας καὶ συγχρόνως νὰ προβαίνῃ καὶ εἰς ἐκτέλεσιν προπαρασκευαστικῶν ἔργων, δι’ ὧν θέλει ἀντιμετωπίσει τὴν ἐθνικὴν περίστασιν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τίθεται γενικώτερον πολιτικὸν ζήτημα τοῦ ἁπλοῦ ζητήματος τῆς ἀποδοχῆς ἤ μὴ τῶν προτάσεων, τίθεται γενικώτερον ζήτημα πολιτικόν, περὶ τοῦ ἐὰν τὸ σύνολον τῆς ἐθνικῆς δυσχερείας, ἡ ὁποία παρήχθη εἶνε κεκλημένη νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ ἐὰν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔχει ἐμπιστοσύνην. Δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ παρουσιάσῃ πρὸς ἡμᾶς σχέδιον ἐνεργειῶν, ἐπὶ τούτου εἶνε ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ καθορισθῇ σήμερον, ἐὰν ὁ χρόνος ὅστις θὰ καταναλωθῇ διὰ τὴν διαγραφὴν ἑνὸς πολιτικοῦ σχεδίου ἐνεργείας, θὰ καταναλωθῇ ὠφελίμως, διότι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις τὸ σχέδιον τοῦτο τῆς ἐνεργείας θὰ διαγράψῃ ἔχομεν ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ σχεδίου καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν εἶναι χρήσιμος ὁ ἔλεγχος καὶ ὁ ἔλεγχος δὲν παρουσιάζεται τὴν σήμερον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, τὴν πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν, ἐλέχθη ὅτι διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τέσσαρας ἡμέρας, ἵνα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν προσεχῆ τὴν σημερινήν, ἀσχοληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς λῆψιν ἀποφάσεων, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει ὥριμον τὴν περίστασιν εἰς λῆψιν τοιούτων ἀποφάσεων, καὶ ἵνα ἀσκηθῇ ἀφ’ ἑτέρου ἔλεγχος τῶν πεπραγμένων. Ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος εἶνε ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, θελήσας ἀναβολὴν θέματος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διότι βεβαίως δὲν εἶνε γραπτὴ ἡ Ἡμερησία Διάταξις αὕτη ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τελευταίας συνεδριάσεως καθωρίσθη ὅτι τοῦτο εἶνε τὸ ἀντικείμενον.

§15Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν καθωρίσθη.

§16Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀνεκοινώθη.

§17Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑφ’ ὑμῶν.

§18Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ σεῖς εἴπατε ὅτι συμμερίζεσθε τὰς σκέψεις μου.

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννόουν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λόγους τῆς ἀναβολῆς.

§20Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν καθωρίσθη ὅτι εἶναι καὶ ὁ ἔλεγχος ἐντὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῆς συμπεφωνημένης ἤ ὑποδεδειγμένης διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν. Οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον. Καθ’ ἥν στιγμὴν ἀνεκοινώθησαν τὰ διάφορα τηλεγραφήματα τῶν Σωματείων, ἐπιστημονικῶν καὶ ἐμπορικῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐκδηλοῦται ἡ ἐξέγερσις τοῦ δημοσίου φρονήματος, ἡ τελείως δεδικαιολογημένη ἀπέναντι τῆς τελείας ἀπωλείας δικαιωμάτων εἰς τὴν ὁποίαν καταδικάζει ἡμᾶς ἡ σκέψις τῶν ἰσχυρῶν, ἀπέναντι, λέγω, τῶν τηλεγραφημάτων τούτων καὶ ἀπέναντι τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ δημοσίου φρονήματος, δὲν εἶνε δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῆς Ἑλλάδος, νὰ εἶνε τὸ μόνον Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀκούσῃ σιγοῦν καὶ θὰ παρακολουθήσῃ σιγοῦν ἐπὶ τόσας ἡμέρας τὴν καταδίκην τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων. Οὐ μόνον ἠθέλομεν ὑποτιμηθῆ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἡμῶν συνειδήσει, ἐὰν δὲν ἠθέλομεν ἤδη ζητήσει τὸν προσήκοντα λόγον ἐπὶ τῆς δυστυχίας ταύτης, τῆς ἐθνικῆς, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἠθέλομεν ὑποτιμηθῆ καὶ ἀντικειμενικῶς ἀπέναντι τῆς δημοσίας γνώμης, ἀπέναντι τῆς ὁποίας ὑπέχομεν λόγον, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα ἀπαθῶς θεώμεθα μίαν τοιαύτην κατάστασιν, διότι δὲν ἐπελήφθημεν τοῦ ἔργου ἡμῶν, καθ’ ὅν τρόπον εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ προσηκόντως καὶ ἐπωφελῶς διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἵνα καθορίσωμεν πορείαν ἐθνικὴν καὶ ἵνα διαγράψωμεν τάξιν πραγμάτων ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἐξέλθωμεν ὀλιγώτερον ζημιωμένοι. Ταῦτα λέγω πρὸς ὑμᾶς. Ταῦτα καὶ ἀλλαχοῦ συνεζητήθησαν καὶ δὲν ὑπῆρξε διαφωνία ὅτι ὁ ἔλεγχος, ὁ τοιοῦτον ἔχων σκοπὸν καὶ ἐντὸς ὁρίων ὡρισμένων ἐξελισσόμενος, εἶνε ὀρθὸν νὰ γίνῃ, διότι πρέπει πρὸ παντὸς νὰ καθορισθῇ ἡ πολιτικὴ κατάστασις μετὰ πλήρη ἔλεγχον πρὶν ἤ προχωρήσωμεν εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως. Εἶπον «ἐντὸς ὁρίων». Τὰ ὅρια καθορίζει τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ὅρια γραπτὰ δὲν ὑπάρχουσιν ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶμαι διατεθειμένος νὰ πράξω, εἶνε νὰ περιορίσω τὸν ἔλεγχον ἐπ’ ἐκείνων τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα μοὶ δίδει ἡ δημοσιότης· δηλονότι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀξιώσω τὴν παροχὴν πληροφοριῶν ἐπὶ ζητημάτων στρατιωτικῆς φύσεως, ἤ διπλωματικῆς ἐνεργείας, ἀλλ’ ἐφόσον ἔχομεν σειρὰν ἀνακοινώσεων κυβερνητικῶν ἐπὶ ἔτος γενομένων, καὶ διπλωματικῶν ἀνακοινώσεων, δημοσίᾳ γενομένων, καὶ στρατιωτικῶν ἀνακοινώσεων δημοσιευθεισῶν, νομίζω ὅτι ὑπάρχουσι στοιχεῖα ἀφθονώτατα, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐξετάζων θὰ σχηματίσῃ γνώμην ἐὰν ἡ διαχείρισις τῶν κοινῶν εἶνε ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐμπεπιστευμένη εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τρία τμήματα δύναται νὰ διαιρεθῇ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου, τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος. Τὸ πρῶτον εἶνε ἡ δήλωσις ὅτι συμφωνεῖ μὲ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἥν πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς τηρητέας πορείας, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς Διασκέψεως, τὴν κατατεθεῖσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἰς τὴν Βουλήν. Τῆς συμφωνίας ταύτης ὑπαρχούσης, οὐδὲν πέραν τούτου δύναται νὰ λεχθῇ. Τὸ δεύτερον εἶναι ἀνάπτυξις θεωρητικῶν τινῶν σκέψεων καθοριζουσῶν τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως ἐν τῇ διαχειρίσει ζητημάτων οἷα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ πάντας τοὺς Ἕλληνας τὴν στιγμὴν ταύτην. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ ἐν ταῖς γενικαῖς αὐταῖς γραμμαῖς, ἄν ὄχι καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τῆς διατυπώσεως, τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Πλειστάκις, κύριοι, ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐδήλωσα πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καὶ μετά τινος πρὸ τινων ἡμερῶν ζωηρότητος ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐκ Κοζάνης κ. συνάδελφον ἡμέραν τινά, ὅτι εἶνε στοιχειώδης ἀρχὴ τοῦ διέποντος ἡμᾶς Πολιτεύματος, ἡ διάκρισις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ἡμῶν, ὄχι μόνον ὡς νομοθετικῆς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐλεγκτικῆς. Δράττομαι δὲ τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα τονίσω ὅτι θὰ ἐθεώρουν κίνδυνον, κίνδυνον περὶ τοῦ ὁποίου ἡ πεῖρα μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα, ὅτι θὰ ἦγεν ἀσφαλῶς εἰς καταστροφήν, ἄν ἡ διαχείρισις τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐγένετο ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Δὲν γνωρίζω ἄν εἶχον τινὰ ἐνδοτέραν ἔννοιαν φράσεις τινές, τὰς ὁποίας ἐν τῷ τμήματι τοῦ λόγου του εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος συνάδελφος, αἱ φράσεις ἐκεῖναι κατὰ τὰς ὁποίας ἀφέθη νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἤ ἄλλη εἶνε δυνατὸν νὰ ἔρχηται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐπὶ ἑκάστου θέματος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐκτελεῖ νὰ ζητῇ τὴν ψῆφον καὶ τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, τρόπον τινὰ ἐπιρρίπτουσα τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως.

§22Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αἱ φράσεις εἶχον τὴν ἔννοιαν, ὄχι ὅτι τοῦτο πράττετε, ἀλλ’ ὅτι ἀποκρούω νὰ πραχθῇ τοῦτο.

§23Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλῶ, ὁμολογεῖ δὲ τοῦτο καὶ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι τοῦτο οὐδὲ ἐπράξαμεν οὐδὲ πράττομεν. Τουναντίον θὰ ἐχαρακτηρίζετο ὑπ’ ἐμοῦ ὡς ὑψίστη ἠθικὴ ἀνανδρία, καθιστῶσα ἐκεῖνον ὅστις θὰ διέπραττεν αὐτήν, ἀνάξιον νὰ κατέχῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι, ὅταν ὄχι λέγεται ἀλλ’ εἶναι Κυβέρνησις, ἔχει πάντως τὴν εὐθύνην τῶν πραττομένων ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ἐὰν ταῦτα ἔτυχον τῆς ἐγκρίσεως ὑμῶν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν τυπικῶν καὶ νομικῶν, τὰς ὁποίας τὰ πολιτικὰ πάθη δύνανται νὰ ἀγάγωσι τοὺς ἀχαλινώτως ὑπ’ αὐτῶν ἐλαυνομένους νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τοὺς διαχειρισθέντας τὰ δημόσια ἀντιπάλους των καὶ ὅταν ἀκόμη τὴν ἀθωότητα αὐτῶν γνωρίζουσιν καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, ὁμιλῶ περὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν πραγματικῶν αἱ ὁποῖαι συνίστανται ἐν τῷ αἰσθήματι τῷ πατριωτικῷ τῷ τιτρωσκομένῳ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ διαχειρισθέντος τὰ δημόσια καὶ ἐθνικὰ πράγματα, ἐὰν ταῦτα ἠτύχησαν. Ἀλλ’ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως φέρει, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φέρῃ, ἐκεῖνος ὅστις κυβερνᾷ. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι εἶμαι σύμφωνος ἐν ταῖς γενικαῖς γραμμαῖς, ἄν ὄχι ἐν τῇ εἰδικῇ καὶ λεπτομερειακῇ διατυπώσει, μὲ τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Εἰς τὸ τρίτον μέρος ὁ κ. συνάδελφος εἶπε: Κύριοι, πρόκειται περὶ σοβαρωτάτης ἐθνικῆς ὑποθέσεως, τὴν διαχείρισιν δὲ αὐτῆς, συμφώνως πρὸς τὰ ἐν τῷ δευτέρῳ μέρει λεχθέντα θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἵνα ἀναθέσωμεν τὴν τοιαύτην διαχείρισιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν ἀξίζει ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς πρὸς αὐτὴν τοιαύτην ἐμπιστοσύνην; Καὶ ἵνα δώσωμεν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, ἀνάγκη νὰ ὑποβάλωμεν εἰς ἔλεγχον τὴν μέχρι τοῦδε διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Δέον νὰ ἐξετάσωμεν: ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων ἄν εἶναι ἱκανὴ τοιαῦτα ζητήματα νὰ διαχειρισθῇ, ἄν ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον σθένος, ἄν ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος, ἄν ἔχῃ τὸν ἀπαιτούμενον νοῦν, ἵνα ἐν τῇ δυσχερείᾳ τῶν περιστάσεων δυνηθῇ νὰ χαράξῃ τὴν προσήκουσαν γραμμήν, ἄν ἔχῃ τὴν σθεναρὰν χεῖρα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται νὰ κρατήσῃ τὸ πηδάλιον. Διὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἀνάγκη, ἵνα ἐνσυνειδήτως δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρευνήσωμεν τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἴδωμεν πῶς διεχειρίσθη αὐτό, ποῦ ἠστόχησεν, ὁποίαν φέρει εὐθύνην διὰ τὰς ἀστοχίας, ποῦ κατήντησαν τὰ πράγματα, συνεπείᾳ τῶν ἀστοχιῶν. Ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως ὀρθή, ἀλλὰ μὲ μίαν ἐπιφύλαξιν, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι, πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν νὰ τελέσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο, ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν τὸ πρόγραμμα, ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δύναται νὰ τελεσθῇ τὸ ἔργον τοῦτο. Ὁποῖόν τι εἶναι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. συνάδελφος παρ’ ὑμῶν νὰ ἐπιχειρήσητε; Ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως τῶν πραγμάτων, ἥν ἐπὶ 16 ἢ 17 μῆνας ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις. Ὁ ἔλεγχος διαχειρίσεώς τινος προαπαιτεῖ λογοδοσίαν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐπιχειρεῖ ἔλεγχον πρὶν ἢ ζητήσῃ καὶ λάβῃ λογοδοσίαν. Ἔλεγχος ἄνευ λογοδοσίας θὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, μετ’ ὀλίγον τὶ εἶναι. Διὰ νὰ ἀσκῆται ὁ ἔλεγχος, ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ζητῶσι νὰ παρασχεθῶσιν εἰς αὐτὰ αἱ δέουσαι πληροφορίαι μετὰ τῶν δεόντων δικαιολογητικῶν, διότι ἄλλως, ἐὰν ἀνεγνωρίζετο ἁπλῶς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἄνευ τοῦ ἄλλου, θὰ ἐπρόκειτο περὶ πράγματος τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θὰ περιγράψω καὶ ὄχι περὶ ἐλέγχου. Ὁ ἔλεγχος λοιπὸν ἀπαιτεῖ λογοδοσίαν καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ ἄρξηται αὐτοῦ τούτου, νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· λογοδότησον, ἔκθεσον ὁποῖα τινὰ ἔπραξες κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, καὶ ἐρευνῶν τὴν λογοδοσίαν αὐτῶν νὰ εὕρῃ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶνε ψεκτὰ καὶ νὰ ἐπιστήσῃ ἐπ’ αὐτῶν τὴν προσοχὴν τῶν ἐλεγκτῶν, ἤτοι ὑμῶν. Τούτου, οὕτως ἔχοντος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐρωτήσω πῶς ἐννοεῖ ὁ κ. συνάδελφος τὸν ἔλεγχον; Εἶπε νὰ προηγηθῇ τούτου λογοδοσία; Καὶ αἰτεῖται ταύτην;

§24Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐξηγήθην σαφῶς. Εἶπον ὅτι, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσχοληθῇ ἡ Συνέλευσις, ἐν σχέσει πρὸς τὴν διακοίνωσιν τῶν Δυνάμεων, ν’ ἀσχοληθῇ περὶ ἀποδοχῆς ἢ μὴ ἀποδοχῆς τῶν προτάσεων τούτων, ν’ ἀσχοληθῇ ἢ νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἄν πρέπει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα νὰ ὑποστηριχθῶσιν καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν καὶ καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔντασιν, ἐφόσον, λέγω, ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνεκα τῶν ὑμετέρων ἐπιφυλάξεων, τῶν Κυβερνητικῶν, τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσα καὶ ἐγὼ ὅτι συμμερίζομαι, ν’ ἀσχοληθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἐπὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος εἶχε καθῆκον καὶ δικαίωμα ν’ ἀσχοληθῇ ἄν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἄν, λέγω, ἐκεῖνοι ἀπολαμβάνωσιν ἢ ὄχι τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, διὰ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον αὐτῶν. Ἵνα δὲ ἡ Συνέλευσις ἐκδώσῃ μόνον ἀπόφασιν περὶ ὑπάρξεως ἢ μὴ ὑπάρξεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, φυσικώτατον εἶναι νὰ ζητήσῃ λόγον περὶ τῶν πεπραγμένων ὑπ’ αὐτῆς. Σᾶς ἐδήλωσα ὅτι δὲν θέλω νὰ καλέσω ὑμᾶς ἵνα ἐξηγηθῆτε ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα γιγνώσκω καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι ζητήματα ἀπολύτου ἐχεμυθίας καὶ ἀπολύτου ἐπιφυλακτικότητος. Ἀλλ’ ἐφόσον ἔχομεν καθωρισμένας πολιτικὰς ὑμῶν πράξεις καὶ ἐπαγγελίας ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀνακοινωθείσας, δύναμαι νὰ ἐρωτήσω ἄν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἠκολουθήσατε μέχρι τοῦδε. Ἐφόσον ἔχω καθωρισμένα στρατιωτικὰ γεγονότα, ἐξ αἰτίων τῆς Κυβερνήσεως δημιουργηθέντα, δύναμαι νὰ ἐρωτήσω ἄν τὰ στρατιωτικὰ ταῦτα ἀνακοινωθέντα συγκροούμενα ἑκάστοτε πρὸς ἄλληλα, παρέχουσι πληροφορίας ἀπολύτως ἀκριβεῖς καὶ ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κατόπιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω ἤδη ὑμᾶς; Ἐδηλώσατε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 25 Φεβρουαρίου ὅτι ἀπεδέχθητε τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων καὶ ὅτι διετυπώσατε ἐν ὑπομνήματι τὰς γνώσεις ὑμῶν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν; Σήμερον ὅμως ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων καθιστᾷ σαφὲς ὅτι ἀπεδέχθητε τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων ἀνεπιφυλάκτως. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς: εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; Ἀνεπιφυλάκτως ἀπεδέχθητε τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων ἢ ὑπὸ ἐπιφυλάξεις καὶ ὁποίας; Διότι ἄν ὑπάρχουσιν ἐπιφυλάξεις, πρέπει νὰ τὰς γνωρίζωμεν, καθόσον θὰ βαρύνωσι πολὺ ἐπὶ τῆς ἱκανότητος ὑμῶν ὅπως διαχειρισθῆτε περαιτέρω τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Ἄν ὅμως ἀνεπιφυλάκτως τὰς ἀπεδέχθητε, ὡς ὁ Λόρδος Κῶρζον ἐδήλωσε, πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς τοῦτο, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν σημερινήν: ὅτι ὀφείλετε νὰ τερματίσητε τὸ ἔργον ὑμῶν, τὸ κυβερνητικόν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τὸ πολιτικόν. Μὴ νομίζετε ὅτι θὰ ζητήσω παρ’ ὑμῶν κατάθεσιν ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, τῆς ἐμπιστοσύνης, καὶ διὰ τοῦτο τὰ θέματα εἶναι ἐπαρκῆ διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Συνέλευσις ἄν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἔχουσα ἐμπιστοσύνην πρὸς ὑμᾶς, ἤ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους πρέπει νὰ παρακαλέσῃ ὑμᾶς νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχετε. Νομίζω δ’ ὅτι, ὡς ἐξέθηκα πρὸ ὀλίγου, καθ’ ἥν στιγμὴν μία μερὶς πολιτικὴ ἐν τῇ Συνελεύσει, ἥτις δύναται νὰ ὁμιλῇ ἐγκύρως, καθώρισεν ὅτι σκοπὸς τοῦ ἐλέγχου εἶναι νὰ καθορισθῇ ἄν ἡ Κυβέρνησις ἀπολαμβάνει ἤ ὄχι τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, τὸ ζήτημα τοῦτο ὑφίσταται ἀκέραιον καὶ εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς.

§25Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ὁρμητικός.

§26Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε τὸ ἐχθρικόν.

§27Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σπεύδει ἀκατάσχετος ν’ ἀσκήσῃ τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον διὰ τῆς προηγουμένης ὁμιλίας του εἶπεν ὅτι θ’ ἀσκήσῃ καὶ περὶ τοῦ ὁποίου κατ’ ἀρχὴν ὁμιλῶ ἤδη ἐγώ. Εἶπον, ὅτι, διὰ νὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος, χρειάζεται λογοδοσία καὶ ἠρώτησα· ζητεῖτε λογοδοσίαν τῶν ὑφ’ ἡμῶν πεπραγμένων; Ὁ κ. συνάδελφος μὲ διέκοψεν ἐρωτῶν ἐὰν θέλω ἀπάντησιν. Φυσικώτατα ἀπήντησα ὅτι θέλω ἀπάντησιν. Ἀπήγγειλε τὸν ἐλεγκτικόν του λόγον τοὐλάχιστον ἐν μέρει. Βράζει ἐν ἑαυτῷ ὁ ἐλεγκτικὸς αὐτοῦ λόγος καὶ ἐκρήγνυται καὶ ἐκφεύγει πρὶν ἤ ἀκόμη καταρτίσῃ ὁ ἴδιος συνάδελφος τὴν ἀπόφασιν καὶ προβῇ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις αὐτοῦ. Θέλει, ἐπαναλαμβάνω, λογοδοσίας; Ἀπαντῶ· ἐὰν ζητεῖτε λογοδοσίαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ παράσχω τοιαύτην, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως τῶν στοιχείων τῶν στρατιωτικῶν, οὔτε τῶν στοιχείων τῶν διπλωματικῶν, οὔτε τῶν στοιχείων τῶν πολιτικῶν, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐκθέσω ταῦτα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὥστε νὰ θέσω αὐτὴν εἰς κατάστασιν νὰ γίνῃ ἱκανὴ διὰ νὰ κρίνῃ πῶς ἔχωμεν διαχειρισθῆ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα. Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ ἀρνηθῶ διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος συνισταμένους εἰς.....

§28ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος). Ἆ! Ἆ!

§29Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶς ἀνησυχεῖ ἐκ τῶν κυρίων; Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ ἀκούσω οἱανδήποτε ἀντίρρησιν. Λέγω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀρνηθῶ νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν λογοδοσίαν τῆς ἡμετέρας διαχειρίσεως, τόσον τῶν στοιχείων αὐτῶν τῶν διπλωματικῶν, ὅσον καὶ τῶν στοιχείων αὐτῶν τῶν πολιτικῶν, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω—ὅσον καὶ ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαρέσῃ εἴς τινα ἐκεῖθεν ὁμιλήσαντα καὶ διακόψαντα, χωρὶς νὰ ἀκούσω τὶ εἶπε,—ὅτι τοῦτο πράττω διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος. Διὰ νὰ εἴπω δὲ τοῦτο δὲν ἔχω ἀνάγκην τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἀγνώστου μου ἐκεῖθεν διακόψαντος συναδέλφου μου. (Χειροκροτήματα). Λέγω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀρνηθῶ διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος συνισταμένους εἰς τοῦτο, ὅτι ἐθεώρουν αὐτόχρημα καταστροφήν, ἐὰν τὴν στιγμὴν ταύτην ἀνερχόμενος ἐνταῦθα ἐξέθετον πρὸς ὑμᾶς ὅλα ὅσα ἐγένοντο, ὅλα ὅσα δὲν ἐγένοντο καὶ ἀπεκάλυπτον εἰς πάντα ἐνδιαφερόμενον τὶ ἐγένετο, τὶ παρελείφθη, τὶ ἀποτελέσματα ἐπῆλθον καὶ ποῖα δὲν ἐπῆλθον. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεὶς τρόπος διὰ νὰ ἐξαναγκασθῶ εἰς τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν, διότι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις μοὶ ἐπέβαλεν τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν δι’ ἀποφάσεώς της, θὰ ἀπηρχόμην ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, θὰ μὲ διεδέχετο δ’ ἕτερός τις, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ τὸ κατ’ ἐμὲ ἔγκλημα τοῦτο, καίτοι λέγει ὅτι δὲν ζητεῖ τοῦτο, ὅτι δὲν τοῦ χρειάζεται κἄν τοῦτο εἶναι εὔκολον λέγει νὰ ἀκούσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἄνευ τούτου. Ἔχομεν γνῶσιν μεμονωμένων τινῶν γεγονότων. Λαμβάνομεν τὰ γεγονότα αὐτὰ ἀνὰ χεῖρας καὶ κρίνομεν ὑμᾶς, ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως ἥν θὰ κάμωμεν ἐκ τῶν γεγονότων τούτων, ἀνεπαρκεῖς, ἀκαταλλήλους, ἀδεξίους ἐπὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων Ἀλλά, κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἀντίληψις πάρα πολὺ ἁπλοποιοῦσα τὰ πράγματα. Τὰ γεγονότα ἔχουσιν αἴτια. Τὰ αἴτια ἔγκεινται ἐν τοῖς προηγουμένοις συμβεβηκόσι, τὰ γεγονότα ἀποβλέπουσιν εἰς σκοπούς. Τὰ γεγονότα ἔχουσιν ἀποτελέσματα, τὰ γεγονότα τὰ μεμονωμένα, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς γνωρίζετε, ἀνήκουσιν εἰς τὸ σύμπλεγμα τοῦ συνόλου καὶ διὰ νὰ κρίνητε περὶ τῶν γεγονότων, ἐὰν πρόκειται νὰ κρίνητε περὶ τῆς ἀξίας ἤ ἀπαξίας τῶν διαχειρισαμένων αὐτά, ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὰ θέσητε πρὸς πάντας τούτους τοὺς συνδυασμούς. Πρὸς τοὺς συνδυασμοὺς τούτους εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ θέσητε, ἐὰν δὲν σᾶς εἴπω ἐγὼ τὰ αἴτια, τὰ ἀποτελέσματα, τοὺς σκοπούς. Πάντα ταῦτα δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ κρίνητε ὀρθῶς. Καὶ θὰ ἠδύνατο ἐνταῦθα νὰ παρατηρήσῃ τις ἐξ ἡμῶν τῶν μεταξὺ τῶν κυρίων συναδέλφων εὑρισκομένων, τῶν ἀπαθῶς καὶ πρὸς αὐτὸν καὶ πρὸς ἐμὲ ἐχόντων, τοῦτο. Ἐδῶ ἐμφανίζεται ἕν πρόβλημα, εἰς τὸ ὁποῖον παρουσιάζονται δύο ἀντιλήψεις. Ἡ πρώτη ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἴσως διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν πτῶσιν λέγει· «κύριοι, πρέπει νὰ μάθητε διὰ νὰ μὲ κρίνητε». Ἡ ἄλλη ἀντίληψις, ἡ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἴσως διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐμφάνισιν ἐλέγχου καὶ τὴν πτῶσιν, λέγει· «ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμένωμεν, διὰ νὰ σᾶς κρίνωμεν, νὰ μάθωμεν τὴν διαχείρισιν σας. Μᾶς ἀρκεῖ ἕν γεγονὸς μεμονωμένον, δύο τρία, τέσσαρα».

§30Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Δυσπιστοῦμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι ὡς ἀνατροπεῖς αὐτῆς, ἀλλὰ διότι αἱ προτάσεις τὰς ὁποίας μᾶς ἔκαμαν οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Συμμάχων καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐξάγεται ὅτι χάνονται ὅλαι αἱ θυσίαι τῆς Ἑλλάδος εἰς αἷμα καὶ εἰς χρῆμα καὶ σφαγιάζονται τὰ ἐθνικά μας δίκαια, ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς ὡς πληρεξουσίους καὶ ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης.

§31Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε τὸ ἔργον ὑμῶν εἶναι εὐχερέστερον καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην κανενὸς ἐλέγχου.

§32Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Παρακαλῶ.......

§33Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐκάματε τὴν τιμήν, κ. συνάδελφε, νὰ μὲ διακόψητε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ κάμητε τὴν τιμὴν καὶ νὰ μὲ ἀκούσητε. Ὁ ἰσχυρισμὸς τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε πρὸς ἀπόκρουσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λέγω, εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἐπειδὴ ἡ ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμαν αἱ Δυνάμεις, ἀποτελεῖ δι’ ὑμᾶς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἴπετε ὅτι θυσιάζει τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μὴ ἔχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ σᾶς ἀπαντῶ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἐμποδίζω νὰ μὴ ἔχετε ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄν αὐτὸ σᾶς ἀρκεῖ διὰ νὰ μὴ ἔχητε ἐμπιστοσύνην, ψηφίσατε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ καὶ μόνον. Ἐγὼ δὲν ἀντιλέγω, οὔτε πολεμῶ τὴν γνώμην σας νὰ καταψηφίσητε τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε δι’ αὐτὸ εἴτε δι’ ἄλλο πρᾶγμα. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀντιλέγω εἶναι τοῦτο· ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἀσκήσητε ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ λογοδοσίας αὐτῆς ἐπὶ τούτων. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει δι’ ὅ,τι θὰ λεχθῇ· μὲ ἐνδιαφέρει μόνον νὰ μὴ νομισθῇ παρ’ οὐδενός, οὔτε τῶν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου οὔτε τῶν ἐκτὸς αὐτοῦ, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λεχθῶσι δὲν εἶναι δυνατὸν πάντοτε νὰ ἀντικρουσθῶσιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωσι πάντες, ὅτι ἐὰν ἡ ἀντίκρουσις εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἔλθει ἡ Κυβέρνησις, εἶνε ἀνεπαρκής, πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦτον, κατὰ τὴν κρισιμωτάτην ταύτην στιγμὴν τῶν ἐθνικῶν δικαίων, προκαλεῖται ἡ Κυβέρνησις εὑρισκομένη ἐν ἀνισότητι καὶ ἐν ἀδυναμίᾳ ν’ ἀντιτάξῃ χάριν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ τὴν δικαιολογίαν αὐτῆς, ἐνῷ οἱ κύριοι εἶνε ἱκανοὶ ἐν ἀγνοίᾳ των νὰ ἐξωθήσωσι τὴν συζήτησιν μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ προέβαινον, μὲ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔχουσι νὰ καταρρίψωσιν ἡμᾶς, ἐὰν ἠδύναντο νὰ εἶνε ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων τούτων.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§35Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εὐηρεστήθη νὰ συμφωνήσῃ ὡς πρὸς τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν γνώμην μου· ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν τρίτην εὐηρεστήθη νὰ δηλώσῃ ὅτι ἀδυνατεῖ, δι’ οὕς λόγους ἐξήγησε, νὰ λογοδοτήσῃ. Ἐὰν τοιαύτην ἠθέλομεν ἀκολουθήσει τακτικήν, κύριοι, τότε ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἦτο ἐντελῶς περιττὸν νὰ συνεδριάζῃ ἐν τῷ οἰκήματι τούτῳ καὶ τὰ μέλη αὐτῆς νὰ παρακάθηνται ἐν τοῖς ἑδωλίοις τούτοις, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἔχοντες δικαίωμα κυριαρχικὸν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Πατρίδος. Ἐφόσον εἶνε καθωρισμένον ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ σύγχυσις μεταξὺ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπεισέλθῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ ἁπλῆ Βουλὴ εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐργασίας καὶ νὰ καθορισθῇ λεπτομερῶς ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ἥτις ἀπόκειται μόνον εἰς τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ κυριαρχικὸν τὸ ὁποῖον παραμένει ἀπόλυτον καὶ ἐλεύθερον εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ κρίνωσιν, ἐὰν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἶναι ἁρμόδιοι νὰ διαχειρισθῶσι ταύτην καὶ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ τοῦτο τὸ δικαίωμα εἶναι ἀποκλειστικῶς συνδεδεμένον μετὰ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο δικαίωμα ἁπλοῦν μόνον καὶ καθῆκον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀντίστοιχος ὑποχρέωσις τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς λογοδοσίαν. Σέβομαι τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅριον τοῦ ἐλέγχου, πέραν τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ βλάβη τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀλλ’ ἐὰν πέραν τοῦ ὁρίου τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμοδία νὰ θέσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ σεβασθῇ ἡ Συνέλευσις, ἐὰν πέραν τοῦ ὁρίου τούτου καταλυθῇ πᾶς ἔλεγχος, τότε φθάνομεν εἰς καθαρὰν πλέον ἐν λευκῷ παροχὴν ἐμπιστοσύνης παρὰ μιᾶς Συνελεύσεως καὶ εἰς δικτατορικὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ὑπὸ μιᾶς Κυβερνήσεως ἐρχομένης ἑκάστοτε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ λεγούσης: Κύριοι, αἱ ἐθνικαὶ περιστάσεις δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ λογοδοτήσω. Κατὰ συνέπειαν θέλετε ἀποφανθῆ περὶ ἐμοῦ, χωρὶς νὰ ἔχητε στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύνασθε νὰ ἀποφανθῆτε. Καὶ τότε λαμβάνουσι τὸ δικαίωμα οἱ κυβερνῶντες νὰ λέγωσι πρὸς τοὺς ἀντιπάλους αὐτῶν: Σπεύδετε, κύριοι, νὰ ρίψητε ἡμᾶς, ἵνα ἔλθητε σεῖς ἐπὶ τὴν ἀρχήν. Δὲν σπεύδομεν, κύριοι, νὰ ρίψωμεν ὑμᾶς διὰ νὰ ἀνέλθωμεν ἡμεῖς ἐπὶ τὴν ἀρχήν, σπεύδομεν νὰ καθορίσωμεν, ἐὰν ἀπολαμβάνητε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, ἵνα ὑμεῖς διαχειρισθῆτε περαιτέρω τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Τοῦτο σπεύδομεν νὰ καθορίσωμεν. Μᾶς ἀρνεῖσθε τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐλέγχου· καὶ λέγομεν πρὸς ὑμᾶς, ἔχομεν στοιχεῖα ἄφθονα καὶ οὐχὶ τυχαῖα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θέλομεν συρράψει. Ἔχομεν στοιχεῖα τὴν πλήρη διάψευσιν τῶν ἐπαγγελιῶν, τὰς ὁποίας ἐδώκατε· ἔχομεν στοιχεῖα τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τὴν προκληθεῖσαν τῇ εἰσηγήσει ὑμῶν, ὅτι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων εἶναι ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν. Καὶ ἔχομεν στοιχεῖα τὴν μετάβασιν ὑμῶν εἰς τὴν Εὐρώπην μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ ἐπικοινωνήσητε μὲ τὰς γνώμας τῶν ἐκεῖ πολιτικῶν ἀνδρῶν, καὶ ἀντὶ τούτου τὴν δήλωσιν ὑμῶν περὶ ἀποδοχῆς τῆς μεσολαβήσεως τῶν Δυνάμεων ἀνεπιφυλάκτου, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Περὶ τούτου ἠρώτησα ὑμᾶς. Ἀλλ’ ἀρνεῖσθε εἰς ἐμὲ εἰς τοῦτο τὴν ἀπάντησιν.

§36Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν κάμητε τὸν ἔλεγχον θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§37Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κάμνω ἤδη τὸν ἔλεγχον καὶ σᾶς ἐρωτῶ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ἔκαμε τὴν δήλωσιν ὅτι ἀπεδέχθητε ἀνεπιφυλάκτως τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων;

§38Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§39Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς καθορισμὸν τῶν σκέψεών σας· εἴπατε ὅμως ὅτι δὲν ἐννοεῖτε τὸν ἔλεγχον ἄνευ λογοδοσίας. Ἀλλὰ προέχει τὸ ζήτημα ὅτι μία μερὶς τῆς Συνελεύσεως ἤγειρεν ἐνώπιον αὐτῆς ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§40Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἅμα ὡς τεθῇ ὑπὸ μιᾶς μερίδος. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἄλλο τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἄνευ ἐλέγχου τῶν πεπραγμένων ὑπ’ αὐτῆς.

§41Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ ἀναλογία μεταξὺ ἡμῶν, ἐπὶ λέξεων στηριζομένη. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶπον πρὸς ὑμᾶς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν παρ’ ὑμῶν πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐκθέσωσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα εἰς ζημίας. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφανθῶμεν ἐὰν ἡ διαχείρισις τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων δέον νὰ παραμείνῃ ἐμπεπιστευμένη εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τεθειμένον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης εἶναι ζήτημα πολιτικόν. Δὲν καλούμεθα νὰ ἀριθμήσωμεν μόνον τὰς ψήφους ἐνταῦθα. Οἱ μέλλοντες νὰ ἀρνηθῶσι νὰ δώσωσι ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐκδηλώσωσι πλήρως τὰς σκέψεις ἐκείνας ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐξήγαγον τὴν γνώμην των καὶ ὄχι ἐκείνου περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε ὑμεῖς. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐλέγχου διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ σχετιζομένου πρὸς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ θέμα τῆς ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν. Εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα ἐπιμένω καὶ εἰς τοιοῦτον ζήτημα δὲν χωρεῖ οὔτε πρότασις ἀναβολῆς, οὔτε ἀπόφασις ἀναβολῆς, διότι καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν οἱαδήποτε μερὶς τῆς Συνελεύσεως ἤθελεν ὑποστηρίξει πρότασιν ἀναβολῆς, ἡ κοινοβουλευτικὴ τακτική, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς πιστῶς ἠκολουθήσατε, ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀποδοχὴν τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὅταν τοιοῦτον ζήτημα τεθῇ νὰ παρακαμφθῇ.

§42Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον, ὅτι θέτω καὶ ἐγὼ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐξέθηκα τὴν γνώμην μου.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§44Γ. ΠΩΠ. Ἐτέθησαν, κύριοι, ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως θέματα ὅλως κεχωρισμένα, μεταξὺ δὲ τούτων καὶ θέματα συζητήσεως ἐπὶ τῆς οὐσίας μεγάλης ἐθνικῆς σπουδαιότητος. Ἐλησμονήθη ὅμως ἕν· αἱ περὶ εἰρήνης προτάσεις τῶν Συμμάχων Δυνάμεων, δι’ ἃς τὰ ψηφίσματα τὰ λαϊκὰ φθάνουσι μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἀπηχοῦσι τὸ αἴσθημα καὶ τὴν συνείδησιν πάντων τῶν παρακαθημένων ἐνταῦθα. Καὶ ἐνῷ περὶ τούτου πρόκειται, τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἐρευνήσωμεν νὰ ἴδωμεν ἂν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μελλοντικὴν διαχείρησιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων, χωρὶς νὰ λάβωμεν πρωτίστως ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἀδικία τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς ἐξαπέστειλε κατὰ τοῦ προσώπου τῆς χριστιανωσύνης καὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν συνειδήσεως. Ἀξιοῦνται, κύριοι, συζητήσεις σήμερον περὶ εὐθυνῶν· ἀλλ’ ἄν ἐπρόκειτο περὶ εὐθυνῶν, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην οὐδενὸς στοιχείου ἄλλου πλὴν τοῦ ἐγγράφου τούτου τὸ ὁποῖον λέγεται «Προτάσεις εἰρήνης», δηλαδὴ προτάσεις ἀτιμώσεως τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἐκείνους οἵτινες λέγονται πεπολιτισμένοι καὶ χριστιανοί. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν λέγετε τοῦτο, διότι δὲν τολμᾶτε νὰ ἔχητε καθωρισμένην κατεύθυνσιν καὶ φοβεῖσθε μήπως λόγοι καὶ δηλώσεις ὑμῶν ἀπευθυνόμενοι ἔξω τῶν ὁρίων τοῦ Βασιλείου κατὰ πρῶτον εὕρωσιν ἀντίκρυσμα τὴν ἐχθρότητα καὶ τὴν ὀργὴν τῆς ἐν Ἑλλάδι δημοσίας γνώμης ἐναντίον σας. Ὀφείλομεν, κύριοι, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν ἱερὰν νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ συμφωνήσωμεν πρὸς τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, διότι ἄν πρόκειται νὰ ζητηθῶσιν εὐθῦναι διὰ τὸ ἔγγραφον τῶν τριῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θὰ ἐδήλουν ὅτι μετέχω καὶ ἐγὼ εὐθύνης τινός, ἔστω καὶ ἀρνητικῆς, διὰ τὰ πεπραγμένα. Ὀφείλομεν δὲ πάντες νὰ ἀντιληφθῶμεν ὅτι ἡ εὐθύνη ἡμῶν, ἐφόσον δὲν προσπαθήσωμεν νὰ ἀποκρούσωμεν αὐτὴν διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου, δὲν εἶναι εὐθύνη ἀποδιδομένη εἰς ἁπλῆν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς πολιτικὸν αὐτῆς· εἶναι εὐθύνη, ἥτις θὰ ἀποδώσῃ ἐθνικὴν κατάραν, ἐὰν δὲν ἐπανορθώσωμεν τὸ ἀδίκημα τοῦτο. Οὕτω, κύριοι, ἀντιλαμβάνομαι τὴν εὐθύνην καὶ πρῶτος ἐγὼ ἀναγνωρίζω ὅτι ὑπέχω εὐθύνην, τριακοσιοστὸς μεταξὺ τῶν τριακοσίων τριάντα Ἑλλήνων τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἵνα εὕρωμεν, κύριοι, τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν σωτηρίαν, ὀφείλομεν νὰ καταμερίσωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην τὰς εὐθύνας εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν καὶ ἀναλαμβάνοντες οὕτω τὴν εὐθύνην, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀπὸ κοινοῦ τὸν ἔνοπλον ἐχθρὸν καὶ τὸν ἕτερον τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος ἐνέσκηψεν ἐπὶ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς Χριστιανωσύνης. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ λογοδοτήσωμεν ὡς πληρεξούσιοι πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν ὧν τὰ τέκνα καὶ οἱ ἀδελφοὶ εὗρον τὸν θάνατον μαχόμενοι ὑπὲρ πατρίδος, χωρὶς νὰ συγκομισθῶσιν ἐκ τούτου καὶ τὰ ἀνάλογα πρὸς τὰς γενομένας θυσίας. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ εὐθύνη καὶ ἄν πρόκειται νὰ ἑδραιωθῇ ἀπόδοσις αὐτῆς, τότε ἄν ὑπάρχωσιν οἱ τολμηροὶ ἄς ἔλθωσιν ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ ἄς εἴπωσιν ὅτι συζητοῦσιν ἐπὶ τῆς εἰρήνης καὶ ἀπορρίπτουσιν αὐτήν. Τότε ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχωσιν τὴν παμψηφίαν τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ οὕτω τιθεμένου τοῦ ζητήματος, ἔρχεται τὸ ἐρώτημα· εἶναι ἐπιτετραμμένον, εἶναι ἄξιον τῶν περιστάσεων καὶ ἡμῶν νὰ προβῶμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης περὶ ἐπαρκείας ἤ ἀνεπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰς ἐπιφυλάξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Φρονῶ ὅτι τοιοῦτον ζήτημα δὲν δύναται νὰ τεθῇ καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποδεχθῇ πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπὸ τὰ στενὰ ὅρια τὰ ὁποῖα διετύπωσεν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καταλήγων δέ, λέγω ὅτι δὲν εἶναι παντάπασι κοινοβουλευτικόν, οὐδ’ εἶναι φυγομαχία τὸ ἀποκρούειν ζητήματα καθαρῶς προσωπικά, ὅταν πρόκειται περὶ ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Νὰ εὔχωνται δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνεκίνησαν ἔρευναν εὐθυνῶν ὅπως μὴ ἐπιμερισθῇ καὶ τὸ ἀνῆκον αὐτοῖς, διότι ἄν πρόκειται περὶ πεπραγμένων κατὰ τὸ παρελθόν, δὲν γνωρίζω ποῖοι θὰ εἶναι οἱ κεκλημένοι νὰ ἀπολογηθῶσι πολιτικῶς μετὰ μείζονος βάρους εὐθύνης, ἐκεῖνοι οἵτινες κυβερνῶσιν ἤ ἐκεῖνοι οἵτινες ἐπιμένουσι νὰ ἐρευνῶσι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ζητήματα προσωπικῆς ἐμπιστοσύνης, καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ὁ μαχόμενος στρατός, ὁ ἕτοιμος καὶ νῦν εἰς πᾶσαν θυσίαν παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς πάντας ἡμᾶς, ἵνα ἐν καιρῷ κηρύξωμεν πρὸς αὐτὸν ὅτι θέλομεν ἐμμείνει εἰς τὰς πατρίους παραδόσεις καὶ ὅτι πᾶν τὸ κτηθὲν θὰ μείνῃ Ἑλληνικόν, διότι αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ γένους, αὐτὸ ἀπαιτεῖ ὁ διεθνὴς πολιτισμός. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§46Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει σαφῶς νὰ καθορισθῇ, διότι ἐκ τῶν περιπεπλεγμένων συζητήσεων τῶν ἀρχηγῶν προκύπτει ἀμφιβολία ἄν ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῶν προτάσεων εἰρήνης. Τότε νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Πρέπει οἱ ἀρχηγοὶ νὰ ἔλθωσι πρὸ ἡμῶν καὶ ἀπεριφράστως νὰ εἴπωσιν γνώμην ἐπὶ τῶν προτάσεων καὶ τότε θὰ κρίνῃ καὶ θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἀνέμενον, πρὸ ἡμερῶν ὡραίαν χειρονομίαν, ἀλλ’ εἰς μάτην, τὴν ἕνωσιν πάντων, ὑπὸ πράγματι Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Ἡνωμένοι ὀφείλομεν ν’ ἀποκρούσωμεν τὸ προτεινόμενον ἡμῖν Ἐθνικὸν Αἶσχος. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι ἀγνοεῖ ἔτι τὴν ἀπάντησιν τοῦ ἐχθροῦ περὶ ἀνακωχῆς, διατὶ ἐκάλεσεν ἡμᾶς σήμερον ἐνταῦθα; Κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἀναβολῆς.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§48Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Προτείνεται, κύριοι, ἡ ἀναβολή, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω περὶ τίνος πρόκειται· περὶ ἀναβολῆς τῆς ἀπαντήσεώς μας εἰς τὰς προτάσεις περὶ εἰρήνης τῶν Μ. Δυνάμεων, μέχρις ὅτου γνωσθῇ ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀντιπάλου ὅτι δέχεται τὴν ἀνακωχήν, ἤ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως; Ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσι, προκειμένου περὶ δικαιωμάτων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, μετὰ τὴν δοθεῖσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐντολὴν ὅπως διαχειρισθῇ ἐν Εὐρώπῃ τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, ὑπεστήριξα ὅτι αὕτη δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ δώσῃ ἀπάντησιν πρὸς παραδοχὴν ἢ μὴ τῆς προταθείσης, ὑπὸ τῶν Μ. Δυνάμεων ἀνακωχῆς, ἄνευ νέας γνώμης τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο δὲ διότι ἐφοβούμην μὴ ἡ πρότασις ἐκείνη προεδίκαζε τὴν ἑτέραν πρότασιν περὶ ἐκκενώσεως τῆς Μ. Ἀσίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπηλήθευσε δυστυχῶς πρὶν ἢ παρέλθῃ εἰκοσιτετράωρον ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν ἄποψιν μου καὶ ἀπήντησε δεχθεῖσα τὴν ἀνακωχήν, δεσμευθεῖσα οὕτω ὅπως δεχθῇ καὶ τὰς ἄλλας προτάσεις τῶν Δυνάμεων περὶ διαπραγματεύσεως περὶ εἰρήνης. Καὶ ἐρωτῶ ἤδη· τὶ θὰ ἀναβάλωμεν σήμερον; Τὴν ἀπάντησιν ὅτι δεχώμεθα τὴν ἀνακωχήν;

§49Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ διευκρίνησα καθαρῶς τὸ ζήτημα καὶ σᾶς εἶπον τοῦτο, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν πεπραγμένων πρέπει νὰ ἀναβληθῇ λόγῳ τῆς ἀδυναμίας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις καὶ διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἀγκύρας, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ εἶναι ἀπορριπτικὴ τῆς προτάσεως τῆς ἀνακωχῆς καὶ νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ νέων δεδομένων.

§50Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ κείμενον τὸ ἐπιδοθὲν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ ἀνακωχῆς, οὗτινος περικοπὰς ἀνέγνωσα, παρατηρῶ ὅτι τὴν τοιαύτην ἀνακωχήν, οἵα ἐκτίθεται διὰ τῶν ἀπόψεων τῶν Συμμάχων, ἀπεδέχθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§51Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κείμενον ὁμιλεῖ περὶ ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως ταύτης καὶ οὐχὶ ἀνακωχῆς.

§52Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπάρχει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη τὴν ἀνακωχήν. Δὲν πρόκειται περὶ λέξεων.

§53Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ λέξεων. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα ἀκριβεῖς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὴν ἀνακωχὴν ὑπὸ τὰς συνθήκας καὶ τοὺς ὅρους τοὺς ἀναγραφομένους ἐν τῷ ὑποδείγματι τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν περιεῖχεν ἡ ἀνακοίνωσις. Κατὰ ταῦτα περιωρίσθη ἡ συναίνεσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν ἀνακωχήν, εἰς τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα περιέχονται ἐν τῇ ἀνακοινώσει καὶ οὐδὲν πλέον.

§54Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ ἔκαμα τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν ἔκαμα ὅπως καταδείξω τὴν πρόθεσιν τῶν ἐπιδόντων τὴν διακοίνωσιν, δι’ ἧς καλούμεθα νὰ δεχθῶμεν τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης. Ἡ πρόθεσις αὕτη διασαφηνίζεται ἔτι πλέον καὶ διὰ νεωτέρας τοιαύτης, τοῦ Λόρδου Κῶρζον, ὅστις λέγει τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει): «Ἡ διακοίνωσις διὰ τὴν ἀνακωχὴν πρὸς τοὺς ἐμπολέμους περιεῖχε καὶ τὴν ὑπόμνησιν, ὅτι τὴν ἀνακωχὴν θέλει ἐπακολουθήσει ἑτοιμασία διὰ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καθόσον ἐκρίθη ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ βεβαίωσις εἰς τοὺς Τούρκους, ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶχε ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Εὐθὺς ὡς ἑκάστη μερὶς ἐδάφους τῆς Μ. Ἀσίας θὰ ἐκκενοῦται, θὰ λαμβάνηται πρόνοια ὑπὸ συμμάχων ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ἄμεσον ἐγκαθίδρυσιν τῶν Τουρκικῶν Διοικητικῶν Ἀρχῶν εἰς τὴν ἐλευθερουμένην ζώνην. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐν Μ. Ἀσίᾳ ὑπολογίζεται εἰς 180 χιλιάδας ἀνδρῶν, ἡ ἐπιχείρησις δὲ τῆς ἐκκενώσεως θέλει κατὰ συνέπειαν διαρκέσει 4½ μῆνας ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας». Ἐκ τούτων προκύπτει ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀποδοχῆς τῶν διαπραγματεύσεων περὶ εἰρήνης μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων περὶ ἀνακωχῆς.

§55Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ποῦ τοιαύτη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως;

§56Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι συνέπεια τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως περὶ ἀνακωχῆς.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποστηρίζετε τὴν γνώμην ὅτι πρέπει παρὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀνακωχῆς τὴν ὁποίαν ἀπηυθύναμεν πρὸς τὰς Δυνάμεις ν’ ἀνακαλέσωμεν τὴν ἀποδοχὴν ταύτην; Ναὶ ἤ ὄχι;

§58Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§59Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἔλθητε λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§60Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα. Ἄν ἔλθω εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ τὴν ἀνακαλέσω.

§61Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ πράξητε;

§62Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ τὸ πράξω. Ἀποδεχθέντες τὰς προτάσεις θὰ διαπραγματευθῶμεν πέντε ἕως ἕξ μῆνας, καὶ ἐρωτῶ: τὶ θὰ γίνῃ ὁ ἀγὼν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο; Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, κύριοι, θέλω νὰ φέρω τὴν συζήτησιν.

§63Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀπαντήσωμεν. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν συμπλήρωσιν;

§64Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Παρακαλῶ.

§65Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν τὶ εἶναι κατ’ αὐτὴν δυνατὸν τὴν στιγμὴν ταύτην ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, περὶ τῆς πορείας τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ἀκολουθητέαν, ἐν σχέσει μὲ τὴν πρότασιν περὶ ἀνακωχῆς, ἥν ἤδη μετῆλθε, καὶ τὴν κατόπιν γενομένην πρότασιν περὶ διαπραγματεύσεων εἰρήνης. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνεφώνησεν. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κοζάνης ἤδη ἀξιοῖ ὅτι πρέπει ἡ συζήτησις νὰ μετατεθῇ ἐπὶ τούτου τοῦ ἐδάφους· ἤτοι νὰ ἐλεγχθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δηλώσασα ὅτι πρέπει μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ σταματήσωμεν σήμερον, οὐχὶ ὀρθῶς διαχειρίζεται τὰ πράγματα, καὶ ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ αὐτὴ τὶ καὶ πέρα τοῦ σημείου τούτου θὰ πράξῃ, καὶ ἐπὶ πλέον νὰ ζητήσῃ καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ πρακτέου πέραν τοῦ σημείου τούτου τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως. Δηλῶ ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ διαπράξῃ οὐδὲν πέρα τούτου, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἐκ συναισθήσεως τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ δικαιολογήσῃ διατὶ δὲν ἀποδέχεται νὰ πράξῃ τι πέρα τούτου· κατ’ ἀκολουθίαν, ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος θὰ συζητήσῃ ἐπὶ τούτου, θὰ εὕρῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀρνουμένην νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν. Θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ εἰς αὐτὸν ὅτι οἱ ἐν τῷ σκότει χειρισμοὶ καὶ ξιφισμοί, τοὺς ὁποίους θὰ κάμῃ ἐν τῷ λεπτοτάτῳ σημείῳ τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἐνδέχεται νὰ ἔχωσι ἀποτελέσματα, βεβαίως ἀναλόγως πάντοτε πρὸς τὸ κῦρος τοῦ ὁμιλοῦντος, οὐχὶ εὐχάριστα πρὸς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν.

§66Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω εἰς τὰς γνώμας μου καὶ ἐὰν θελήσῃ τις νὰ σκεφθῇ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἀγῶνος εἴτε μετ’ ἀνακωχῆς, εἴτε ἄνευ αὐτῆς, εἴτε μὲ ἔναρξιν διαπραγματεύσεων περὶ εἰρήνης, εἴτε ἄνευ αὐτῶν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παραδεχθῇ ὅτι δέον νὰ ληφθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διάφορα μέτρα. Πρωτίστως δὲ πρέπει νὰ διαταχθῇ ἡ ταχίστη ἐπάνοδος τοῦ ἀρχιστρατήγου καὶ τοῦ ἐπιτελάρχου εἰς Μ. Ἀσίαν.

§67Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν γνωρίζετε διατὶ ὁ ἀρχιστράτηγος μένει. Ἐγὼ ὡς ὑπεύθυνος λέγω ὅτι θὰ ἐπιστρέψῃ ὅταν πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ.

§68Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἴχετε τὸ θάρρος νὰ ὑπογράψητε διαταγὴν ἀναχωρήσεως τοῦ ἀρχιστρατήγου, ἀγνοοῦντες τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους μένει ἐδῶ; Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς μετεβίβαζε τὴν ἐξουσίαν νὰ ὑπογράψητε διαταγὴν ἀναχωρήσεως τοῦ ἀρχιστρατήγου, θὰ τὴν ὑπεγράφατε, ὅταν δὲν εἴχετε οὐδὲν στοιχεῖον διὰ νὰ ἔχητε γνώμην;

§69Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καθεὶς ἔχει τὴν γνώμην του, κ. Πρόεδρε, καὶ τὴν εὐθύνην τῶν λεγομένων του.

§70Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἔχωμεν καθῆκον νὰ ἀποκρούσωμεν τὰς γνώμας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἤθελον διαδοθῆ, θὰ ἦσαν ἐπιζήμιοι διὰ τὴν χώραν.

§71Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας εἶναι ἐπιζήμιοι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας ὅμως εἶναι ἐπωφελεῖς. Ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀγῶνος, εἶναι ἔργα βεβαίως ὡς εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διοικητικά. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐν τῷ ἔργῳ τούτῳ ὑπάρχουσι παραλείψεις, νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ὑποδείξωμεν ταύτας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις πρέπει νὰ λάβῃ διάφορα μέτρα στρατιωτικὰ καὶ οἰκονομικά, διότι μόνον διὰ τῶν μέτρων τούτων θὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ ἐν Μ. Ἀσίᾳ ἀγών, ὃν ὀφείλομεν νὰ ἀναλάβωμεν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§73Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθηκε τὴν ἀρχὴν ὅτι διὰ νὰ γίνῃ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, πρέπει νὰ δοθῇ λογοδοσία ἐπὶ γεγονότων τὰ ὁποῖα ἔγιναν καὶ τὰ ὁποῖα διεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι βεβαίως ὀρθή, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι καὶ ἐντελῶς ἐφαρμόσιμος, διότι δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν τὴν Συνέλευσιν, στηριζομένην ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν γεγονότων γνωστῶν, νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἐτυμηγορίαν της. Τοῦτο ἄλλως τε παρεδέχθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§74Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ κανεὶς νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἀπ’ ἐναντίας πρώτη ἡ Κυβέρνησις τὸ υἱοθετῇ.

§75Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει, ἄν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει ὅτι θὰ βλάψῃ ἡ συζήτησις αὐτή, νὰ ζητήσῃ τριῶν ἕως τεσσάρων ἡμερῶν ἀναβολήν.

§76Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ τὶ ἐδήλωσα καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ λογοδοτήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχῃ καμμία πρότασις ζητοῦσα ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὴν εἰς λογοδοσίαν, ἀντιτίθεται κατ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως μετὰ τῆς δηλώσεως ὅτι, ἐὰν τοιαύτη ὑπάρξῃ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, τὸ εἶπον καὶ πρίν, ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ ἐκτελέσῃ αὐτήν. Τούτου τεθέντος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ λογοδοτήσῃ, εἶπον, κύριοι, ἄσκησις ἐλέγχου ἄνευ τοιαύτης λογοδοσίας ἐπὶ τῇ βάσει μεμονωμένων γεγονότων, κρινομένων ἀσχέτως πρὸς τὰ ἔργα, ἀσχέτως πρὸς τοὺς σκοπούς, ἀσχέτως πρὸς τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν, ἅτινα δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ καθορίσωμεν, κρινομένη ἀσχέτως πρὸς τὴν συνάφειαν ἣν ἔχουσι πρὸς τὸ σύνολον τῆς ἡμετέρας διαχειρίσεως, ἣν δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ καθορίσωμεν, εἶναι πλημμελής. Τοιοῦτος ἔλεγχος δύναται νὰ γεννήσῃ εἰς τὴν χώραν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις κακῶς διεχειρίσθη, ἐνῷ ἡ ἐντύπωσις αὕτη, ἐκ τῆς ἀτελείας τῆς ἡμετέρας ὑπερασπίσεως προερχομένη, πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι ἀληθής. Καὶ ἐτόνισα τοῦτο τὸ φαινόμενον ἐπιστήσας τὴν προσοχὴν καὶ ὑμῶν καὶ τῶν ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὡς ἐκ τῆς μειονεκτικῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐκθέσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἔδιδον τὴν ἔκτασιν τῶν γεγονότων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐστηρίζετο ἡ Συνέλευσις. Ἐδήλωσα δὲ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι, ἕνεκα τῆς μειονεκτικῆς αὐτῆς θέσεως ἐν τῇ ἀμύνῃ, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προέλθωσι συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ εἶναι ἐπωφελῆ. Δὲν ἐπιτρέπεται δ’ εἰς ἡμᾶς καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο νὰ παρίδωμεν καὶ τὸ ἐλάχιστον τυχὸν συμφέρον καὶ τὴν ὑποψίαν κἄν ἵνα ἀρνηθῶμεν ὑπὲρ ἡμῶν καλύπτοντες ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἔχομεν τὴν σοβαρωτάτην ὑποψίαν ὅτι δὲν θὰ ἀποβῇ πρὸς καλόν. Ταῦτα εἶπον. Προσθέτω δ’ ὅτι τοῦτο εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Οἱοσδήποτε τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ μάλιστα οἱαδήποτε ὁμάς, εἶναι ἐλευθέρα νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, λέγουσα ὅτι ἐγώ, ἀνεξαρτήτως ὡρισμένων πράξεων ἐνδεχομένων, νομίζω ὅτι ζητῶ νὰ ἐξηγηθῇ ἄν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἤ ὄχι τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, διότι ἀμφιβάλλω περὶ τούτου. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα παντὸς ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ἐγὼ ἀλλ’ εἶναι ἐλεύθερος νὰ νομίζῃ ἄλλος ὡς ὀρθόν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θὰ ἔπραττον ἀλλὰ δύναται ἄλλος νὰ πράξῃ, εἶναι τὸ νὰ διεξαγάγω μάχην πολιτικὴν κατ’ ἀντιπάλου, τοῦ ὁποίου αἱ χεῖρες ἕνεκα ὑπερτέρων λόγων εἶναι δεδεμέναι, καὶ νὰ φανῶ κατάγων νίκην ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ νίκη νὰ εἶναι μία χονδροειδὴς πλάνη.

§77Σ. ΣΙΜΟΣ. Πότε νομίζετε τὸν χρόνον κατάλληλον διὰ νὰ ἔχητε τὰς χεῖρας ἐλευθέρας;

§78Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ὑποβάλλετε μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν δὲν περιμένω ἀπὸ ἄνθρωπον τῆς κοινοβουλευτικῆς ὑμῶν πείρας, διότι ὑπάρχει μία ἀρχὴ ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ ἔργῳ, ἡ ὁποία σᾶς δίδει τὴν ἀπάντησιν, ἡ ἀρχή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπὶ ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀνακοίνωσις. Διὰ τοῦτο προσθέτω, ἰδίᾳ δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑψίστης σπουδαιότητος ζητήματα εἶναι ἐκκρεμῆ καὶ εἰς τὸ εὐθύτατον σημεῖον εὑρίσκονται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή. Εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν δύνασθε νὰ εἴπητε, διαρκούσης τῆς ἐκκρεμότητος τοιούτων ζητημάτων, νὰ προέλθῃ εἰς λογοδοσίας τῶν πεπραγμένων. Δύνασθε νὰ εἴπητε εἰς αὐτήν, καὶ ὀφείλετε νὰ εἴπητε: ἀπέλθετε τῶν θέσεων αὐτῶν, διότι δὲν δύνασθε νὰ διαχειρισθῆτε τὸ ὑψηλὸν αὐτὸ ἀξίωμα, διότι ὅλον τὸ θάρρος σας καὶ ὅλη ἡ ὑποταγή σας σᾶς καθιστῶσι κατωτέρους ἡμῶν οἱ ὁποῖοι δυνάμεθα νὰ τὸ διαχειρισθῶμεν. Τοῦτο εἶναι δικαίωμά σας καὶ καθῆκόν σας, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀξιώσητε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἀντεπεξέλθῃ, ἡ ὁποία εἶναι ἀνίκανος νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς συζητήσεως, ἔλεγχον τῶν λόγων τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον. Ἔχετε δυσπιστίαν, καταψηφίσατε τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἔχετε δυσπιστίαν, ψηφίσατε ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Μὴ ζητεῖτε ὅμως ἡ ψῆφος ὑμῶν νὰ εἶναι στεφάνωσις νίκης, ἐν πάλῃ ἐν τῇ ὁποίᾳ ὁ εἷς τῶν δύο ἀντιπάλων παρίσταται δεσμευμένος καὶ ὁ ἕτερος ἔχει τὸν ἡρωϊσμὸν κατὰ δεσμευμένου ἀντιπάλου νὰ ἀντεπεξέλθῃ.

§79Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο. Ἂς προχωρήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§81Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ θέσωμεν μερικὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των κοινοβουλευτικῶς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς εἰσαγωγῆς συζητήσεως ἐπὶ ἐπερωτήσεώς τινος πρὸς ἐνάσκησιν ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, ἀποτέλεσμα τοῦ ἐλέγχου θὰ ἦτο ἡ πρόκλησις ψήφου ἐμπιστοσύνης ἤ μή, πρόκλησις κατ’ ἀρέσκειαν τῶν ἐλεγχόντων γινομένη. Τότε βεβαίως ἦτο δυνατὴ ἡ τήρησις ὅλων τῶν διατάξεων τῶν δικονομικῶν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἦτο δυνατὴ ἡ ὑποβολὴ προτάσεως ἀναβολῆς ὑπογεγραμμένης παρὰ 15 πληρεξουσίων, οἵτινες καὶ θὰ ἠδύναντο νὰ ὑποστηρίξωσι καὶ ἀναπτύξωσι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς καὶ νὰ προκαλέσωσι ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου· δὲν ἐζητήθη συζήτησις ἐπερωτήσεως ἐπὶ τοῦ αʹ ἢ β σημείου τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐτέθη ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς ζήτημα ἀναμφισβητήτως τῆς κυβερνητικῆς ἐπαρκείας διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς τοιοῦτο ζήτημα τίθεται, δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς ὑποβαλόντας τὸ ζήτημα νὰ προκαλέσωσι ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Εἶναι τοῦτο καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως.

§82Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι. Τὸ εἶπον.

§83Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἴπατε διότι εἶσθε γνώστης τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων καὶ ἀμέσως ἐδηλώσατε ὅτι συζήτησις περὶ ἀναβολῆς δὲν ἐπιτρέπεται ὅταν τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Προέχει τοῦτο. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ μία Κυβέρνησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, συζητουμένης τῆς ἀναβολῆς καὶ προκαλουμένης ψηφοφορίας ἀναβολῆς. Κατόπιν τούτου ὅλη ἡ συζήτησις περὶ ἀναβολῆς εἶναι ἕωλος. Τώρα ἡ Κυβέρνησις λέγει, προκαλεῖτε ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἢ μᾶλλον προκαλεῖτε συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ προκύψῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ τὸ θέτω ἐγὼ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ συγχρόνως λέγει ἡ Κυβέρνησις: ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ λογοδοτήσω. Σεῖς δικαιοῦσθε νὰ μὲ καλέσητε ἢ μὴ εἰς λογοδοσίαν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῶ λογοδοσίαν. Καὶ λέγει ἡ Κυβέρνησις, μάλιστα, δι’ ἀποστροφῆς ἐκ τῶν οἰκείων εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ρήτορα εὔγλωττον· δύνασθε ἄν θέλητε νὰ ἄρητε μίαν νίκην κατ’ ἐμοῦ σιγῶντος. Καὶ δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν πλάνην ὅτι εἶσθε νικηταὶ καὶ νὰ παραγάγητε τὴν πλάνην εἰς τὸ κοινόν, τὸ ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης ἢ εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ψηφίσωσιν ἐνταῦθα, ὅτι ἔδωκαν ψῆφον στηριζομένην ἐπὶ λόγων χωρὶς ἡμεῖς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν διὰ τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φοβεῖται μὴ εὑρεθῇ διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως, δεσμώτης εἰς τοὺς βράχους τοῦ Καυκάσου Προμηθεύς. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θέλῃ νὰ ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα δεσμώτιδα, ἐπιμηθέα τῆς πολιτικῆς του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§84Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς αὐτὸ θὰ γίνῃ.

§85Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκολουθεῖτε τὴν πολιτικὴν ὑμῶν, καὶ ἐν πεποιθήσει τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε, ἔχετε εὐσυνείδητον καὶ εἰλικρινῆ πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἡ καλλιτέρα πολιτικὴ καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, ἅτινα δὲν εἶναι τὰ καλλίτερα τῶν προσδοκηθέντων, ἦσαν ἀποτελέσματα ὀφειλόμενα εἰς περιστάσεις ἀνωτέρας τῶν θελήσεών σας. Τοῦτο συνομολογῶ ὅτι εὐσυνειδήτως καὶ εἰλικρινῶς τὸ πιστεύετε· ἀλλ’ ἡ Χώρα δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν εὐσυνειδήτων καὶ εἰλικρινῶν πεποιθήσεών σας. Ἡ Χώρα ἔχει ἀνάγκην ἀποτελεσμάτων καὶ ἀποτελέσματα δὲν βλέπει. Ἡ Χώρα βλέπει τοῦτο· ὅτι ἔδωκεν εἰς ὑμᾶς κατὰ Μάρτιον, εἶσθε ὑμεῖς τότε ὁ πυρὴν τῆς Κυβερνήσεως ὁ κοινοβουλευτικός, ἔδωκεν εἰς ὑμᾶς τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ διαπραγματευθῆτε τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν μὲ ἐλάχιστον ὅριον τὴν περιφέρειαν τῶν Σεβρῶν. Μετέβαλε ποτὲ ἡ Συνέλευσις τὴν ἀπόφασίν της ταύτην; Ποτέ. Ἐζητήσατε ποτὲ τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης ταύτης τῆς Συνελεύσεως; Οὐδέποτε. Προήλθετε εἰς τὸν πόλεμον καὶ προήλθετε ἐνταῦθα Πρωθυπουργὸς τοῦ πολέμου, ἐλπιδοφόρος Πρωθυπουργὸς τῆς Νίκης κατὰ τῶν Τούρκων, ἀνευφημούμενος ὅταν ἀνηγγείλατε τὸ πρόγραμμα τοῦ πολέμου.

§86Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προῆλθον εἰς τὴν συνέχισιν καὶ ἐξακολούθησιν τοῦ πολέμου;

§87Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν νέων ἐχθροπραξιῶν.

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξηρτᾶτο ὑπ’ ἐμοῦ. Ὑπέστην τὴν συνέχειαν.

§89Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀδιάφορον. Ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀνεκοινώσατε κατὰ τὴν συνεδρίασιν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὴν χρονολογίαν, ὅτι ἀπερρίψατε, ὅτι δὲν ἀπεδέχθητε ἀμέσως τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων, θεωρήσαντες ὅτι μόνη ἡ δύναμις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἀγκύρας τὴν θέλησιν τῆς Εὐρώπης καὶ τὴν θέλησιν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἀνεκοινώσατε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἦτο τὸ τεταγμένον ὄργανον τῆς ἐθνικῆς θελήσεως. Καὶ ὅτι τὸ ἔργον αὐτοῦ θὰ τερματισθῇ ὅταν τὸ τελευταῖον ἴχνος τῆς Τουρκικῆς δεσποτείας ἐξαλειφθῇ ἐντελῶς καὶ παύσῃ πᾶς δεσμὸς συνδέων τὴν Τουρκικὴν δεσποτείαν πρὸς τὴν χώραν τῆς Μ. Ἀσίας. Προσήλθετε τὴν 2αν Ὀκτωβρίου ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀνεκοινώσατε τὴν στρατιωτικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν παρεστήσατε ὡς κατάστασιν νίκης, ὁμοφωνούσης τῆς Συνελεύσεως.

§90Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα.

§91Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀμφιβάλλετε σεῖς;

§92Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ἐγὼ ποτέ. Ἀλλ’ ὑμεῖς ὡς συντάκτης τῆς ἐκθέσεως τῆς στρατιωτικῆς, εἴπετε ὅτι τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως δὲν ἔδωκε τὸ μέσον τοῦ εὐρυτέρου ἑλιγμοῦ κατὰ τὴν μάχην τῆς Κιουταχείας καὶ τῆς πλήρους καταστροφῆς τοῦ ἐχθροῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§93Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ λάβητε τὴν ἀπάντησιν, ὅταν ἠμπορέσω καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ὁμιλήσω.

§94Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ τώρα καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσητε.

§95Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Γνωρίζετε πράγματα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἐσκέπτεσθε ὀλίγον, δὲν θὰ ἐκάματε τὰς παρατηρήσεις περὶ ἀνεπαρκείας τῶν δυνάμεων. Τὰ γνωρίζετε καλλίτερα ἴσως ἀφ’ ὅτι τὰ γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς. Εἶσθε τόσον ἐνήμερος καὶ ἐν τούτοις κάμνετε χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἐν τῇ βεβαιότητι ὅτι δὲν δύνασθε νὰ λάβητε καὶ τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ σᾶς δοθῇ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§96Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, νὰ εἶσθε ὀλιγώτερον προκλητικός, εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γνωρίζω καὶ τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ κάμω χρῆσιν. Διότι ἐὰν ὅλα ὅσα γνωρίζω, ὄχι μόνον περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ἀλλὰ καὶ περὶ πολιτικῶν ἐκτιμήσεων μερικῶν, ἤθελον ἀνακοινώσει ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, δὲν γνωρίζω ποία θὰ ἦτο ἡ σύνθεσις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἡ σημερινή. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις τὴν 2αν Ὀκτωβρίου καὶ ἀνεκοίνωσε, πιστοποιήσασα ὀρθῶς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τὴν νίκην τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, νίκην περὶ τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦτο ἐβεβαίου ὅταν ἐνεφανίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἐρωτήσῃ ἄν τὸ φρονῶ καὶ ἐγώ, πιστοποιήσασα λέγω τὴν νίκην ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ μεταβῇ εἰς Εὐρώπην, ἵνα ἐπικοινωνήσῃ μετὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κυβερνήσεων καὶ ἀνταλλάξῃ σκέψεις καὶ ἀκούσῃ συμβουλάς. Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔδωκε πρὸς αὐτὸν ψῆφον ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ μεταβῇ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ μὲ τὴν προϋπόθεσιν καὶ βεβαίωσιν τῆς βάσεως, ὑφ’ ἣν θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις μετὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν ξένων Κυβερνήσεων, τῆς βάσεως, καθ’ ἥν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶχε καταγάγει νίκην. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιστρέψας ἐξ Εὐρώπης ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν δύο τινά, ὅτι ἤκουσε παρὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας κ. Μπριὰν λόγους συμπαθείας........

§97Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§98Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤκουσε συμβουλὰς περὶ εἰρήνης.

§99Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§100Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ συγχρόνως ἤκουσε καὶ γνώμην ὅτι χάριν τῆς εἰρήνης, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνάγκη νὰ θυσιάσῃ τυπικὰ δίκαια, μὴ παραβλεπομένων καὶ τῶν οὐσιαστικῶν αὐτῆς δικαίων καὶ ὅτι τὴν αὐτὴν γνώμην ἤθελεν ἀνακοινώσει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Ἀνεκοίνωσεν ἐπίσης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι κατόπιν συνδιαλέξεων μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μ. Βρεττανίας συνεστήθη εἰς αὐτὸν ἵνα ἀποδεχθῇ τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης, ὅτι ἀπεδέχθη τὴν μεσολάβησιν καὶ ὅτι ὑπέβαλεν ὑπόμνημα ἐν τῷ ὁποίῳ διετύπωσεν τὰς γνώμας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι, κύριοι, τὸ οὐσιωδέστερον σημεῖον ὅλης τῆς ἀναπτύξεως. Ἐρωτῶ: Μετέβητε ἔχοντες ἐξουσιοδότησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὅπως ἐμπιστευθῆτε τὴν διαχείρισιν τῆς ἐθνικῆς θελήσεως εἰς ξένας Δυνάμεις; Ὄχι. Διατὶ ἐζητεῖτε πάντοτε τὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, προκειμένου περὶ τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων, καὶ προκειμένου περὶ τῆς παραδόσεως τῆς ὑλικῆς διαχειρίσεως τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, δὲν ἐζητήσατε προηγουμένως τὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ οὔτε καὶ σήμερον ἀνεκοινώσατε εἰς αὐτὴν κατηγορηματικῶς καὶ σαφῶς πῶς ἐδόθη ἡ ἀποδοχὴ μετ’ ἐπιφυλάξεως ἢ ἀνεπιφυλάκτως; Ὡμιλήσατε περὶ ἀποδοχῆς τῆς μεσολαβήσεως καὶ περὶ ὑπομνήματος. Ἀλλὰ τὸ ὑπόμνημά σας ἦτο παράρτημα τῆς ἀποδοχῆς καὶ ἀπετέλει ὅρον αὐτῆς ἢ ἦτο ὑποβολὴ σκέψεων, τιθεμένων ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνκῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν κυρίαν ἐκτίμησιν τῶν Δυνάμεων; Εἰς τοὺς «Τάϊμς» τῆς 7 Ἰανουαρίου (ν. ἡ.) ἐδημοσιεύθησαν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ Ἀγγλικῆς καὶ Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸ ζήτημα τῆς συμφωνίας τῆς Ἀγκύρας. Ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῷ ἀποσταλλέντι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας εἰς τὸν Γάλλον Πρεσβευτὴν ἐν Λονδίνῳ, φέρεται ῥητῶς ὅτι ἀπεδέχθητε τὴν μεσολάβησιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἄνευ ἐπιφυλάξεων, καὶ ὅτι τοῦτο ἐπέτυχε παρ’ ὑμῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Καὶ χθὲς ἐπηκολούθησαν αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων, δηλώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποτελοῦσι μυστικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι πλέον κτῆμα τοῦ παγκοσμίου κοινοῦ καὶ αἱ δηλώσεις αὗται βεβαιοῦσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔδωκεν ἀνεπιφύλακτον συγκατάθεσιν εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς μεσολαβήσεως τῶν Δυνάμεων. Ἀλλὰ βεβαιοῦσιν καί τι ἄλλο, ὅτι ἀνεγνώρισε καὶ ἡ Ἑλλὰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκκενώσεως τῆς Μ. Ἀσίας. Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἐδηλώσατε ὅτι ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκκενώσεως τῆς Μ. Ἀσίας;

§101Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§102Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δέχομαι τοῦτο ὡς ἀκριβές, διότι εἶναι δήλωσις τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ. Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἐδέχθητε ἀνεπιφυλάκτως τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων;

§103Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§104Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ μοῦ ἀπαντήσετε διὰ νὰ προχωρήσω.

§105Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προκαλῆτε εἰς κάθε στιγμὴν ἀπαντήσεις. Θὰ ὁμιλήσω καὶ θὰ λάβητε τὴν ἀπάντησιν.

§106Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμένω τὴν ἀπάντησιν ὅταν θ’ ἀγορεύσητε. Τοῦτο εἶναι ἓν τῶν κυριωτάτων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμεῖς τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἵνα κρίνωμεν περὶ τῆς τύχης τῆς Κυβερνήσεως. Διότι δύνασθε νὰ ἔχητε τὰ σχέδια ὑμῶν, δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν εἰλικρινῆ πεποίθησιν ὅτι τὰ σχέδια ὑμῶν εἶναι τὰ ἄριστα καὶ ὅτι ἡ δύναμις ὑμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν σχεδίων τούτων εἶναι πλήρης καὶ ἐπαρκής. Ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἡ ἐλευθερία τῆς κινήσεως τῆς Ἑλλάδος ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἀποδοχῆς τῆς μεσολαβήσεως ἐφ’ ὑμῶν, ἐκ τῆς ὑπάρξεως καὶ ἀνυπαρξίας ὅρων πρὸς τὴν ἀποδοχὴν ταύτην. Ἂν εἶναι ἀνεπιφύλακτος ἡ ἀποδοχὴ τῆς μεσολαβήσεως ἐκ μέρους ὑμῶν, ἄν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ὑπὸ τοιούτους ὅρους δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς ὑμᾶς, δὲν θὰ εἶσθε σεῖς, θὰ εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἡ ὁποία θὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖρας τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν προτάσεων αἵτινες καταπνίγουσιν πανελληνικὸν δικαίωμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς πτέρυγος). Τοῦτο, κύριοι, εἶναι τὸ προεξέχον θέμα. Ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς ἑσπέρας ταύτης, θὰ ἐξέλθῃ ἡ Συνέλευσις ἤ δεσμευμένη περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων, καὶ θὰ ἐξέλθῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐλευθέρα, ἤ δεσμευμένη ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἀντικαταστάσεως ὑμῶν, οὐδέν. Διότι οἱοσδήποτε ἀντικαταστάτης ὑμῶν, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ὑπὸ τοιαύτας δηλώσεις καὶ ἐν γνώσει τοιούτων δηλώσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μ. Βρεττανίας δώσῃ πρὸς ὑμᾶς ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἡ Συνέλευσις δεσμεύει τὴν ἐθνικὴν θέλησιν διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, καὶ οἱαδήποτε Κυβέρνησις, διαδεχομένη ὑμᾶς, θὰ εἶναι δεσμία τῆς ψήφου ταύτης τῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία θὰ καταστήσῃ πλήρη νομικὸν δεσμὸν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν τριῶν Μ. Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἐπελήφθησαν τῆς μεσολαβήσεως καὶ ἐκοινοποίησαν ἤδη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἀναπτύξωμεν σχέδια πολιτικῆς ἐνεργείας καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν λεπτομερειῶν ἐν τῇ συνειδήσει παντὸς ἐνταῦθα, ἔχει γεννηθῇ κοινὸν τὸ αἴσθημα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν μείωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν συγχρόνως νὰ παραδώσωμεν τοὺς Μικρασιάτας εἰς τὴν Τουρκικὴν δυναστείαν. Ἐν τῇ συνειδήσει ταύτῃ, τὴν ὁποίαν πάντες ἔχομεν ἐνταῦθα ἀδιακρίτως, καὶ οὐδένα θεωρῶ κατώτερον τοῦ ἄλλου ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν ἐὰν θὰ ἔχωμεν ἐλευθέρας τὰς χεῖρας ὡς πρὸς τὸ ἔργον τῆς διατυπώσεως ἀντιρρήσεων καὶ διαπραγματεύσεων ἐπὶ προτάσεων τῶν Δυνάμεων. Τὸ ἔργον τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Συνέλευσιν. Ἡ ψῆφος τῆς Συνελεύσεως θὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἐλευθέραν ἤ δεσμίαν ἀπέναντι τῆς μεσολαβήσεως τῶν Δυνάμεων. (Χειροκροτήματα).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον ἐκ μέρους τῆς Θρακικῆς ὁμάδος.

§108Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Ἐντολῇ τῶν ἀποτελούντων τὴν Θρακικὴν ὁμάδα συναδέλφων πληρεξουσίων κ.κ. Θ. Ἑξηντάρη, Κ. Σπυρίδου, Τ. Σταμούλη, Α. Ἀντωνιάδου, Φ. Φλωρίδου, Κ. Χατζηγιαννάκη, Γ. Ἑξηντάρη, Α. Μπακάλμπαση, Π. Βερζιρτζῆ, Σ. Σαραντίδου, Π. Σδρόλια, Α. Παπαθανάση, Κ. Κουρτίδου, Α. Βεζιρτζόγλου, Ν. Κωνσταντοπούλου, Κ. Φιλάνδρου, Α. Τζανέτου, Θ. Χρυσοβέργη, Ι. Παπαδάτου, Σ. Κώστογλου, Π. Κουρτίδου, Γ. Μπρίκα, Χ. Θεοδωρίδου, Γ. Τσαγρῆ, Κ. Παπαζιάν, Β. Χατζηλία καὶ Φ. Μανουηλίδου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προβῶ εἰς τὰς ἀκολούθους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν δηλώσεις. Αἱ προτάσεις περὶ εἰρήνης τῶν τριῶν μεγάλων Συμμάχων Δυνάμεων αἵτινες ὑπεβλήθησαν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Μαρτίου, προὐκάλεσαν ἀλγεινὴν κατάπληξιν εἰς τοὺς Θρᾶκας πληρεξουσίους καὶ ἐβύθησαν αὐτοὺς εἰς πένθος καὶ ἀληθῆ ἀγωνίαν. Ὁ ψυχικὸς πόνος ἀφίνει τὴν θέσιν καὶ ἀγανάκτησιν καὶ ἀπελπισίαν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν διὰ τοῦ καθορισμοῦ τῆς μεθοριακῆς γραμμῆς, διεπιστοῦτο ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀπωλείας τοῦ ἡμίσεος τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, τμήματος τοῦ ὁποίου τὴν Ἑλληνικότητα οὐδεὶς ἐχθρὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἠδυνήθη ποτὲ νὰ ἀμφισβητήσῃ. Τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἀποκοπῆς τῆς ἐν λόγῳ περιφερείας θὰ ἐπέφερε θανάσιμον πλῆγμα κατὰ τῆς ἐν Θράκῃ Ἐθνικῆς ἡμῶν ὑποστάσεως, διότι οὐ μόνον θὰ ἀπεμάκρυνε τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν τοῦ Εὐξείνου Πόντου, ἀλλὰ καὶ θὰ καθίστα κοινὰ σύνορα Βουλγαρίας καὶ Τουρκίας, σοβαρῶς δὲ προβληματικὴν τὴν συγκράτησιν καὶ τῆς ὑπολειπομένης Θράκης. Ἀνεξαρτήτως ἀπωλείας ἐδαφῶν, ἐφ’ ὧν οὐδεμία δύναται νὰ προβληθῇ ξένη ἱστορικὴ καὶ ἐθνογραφικὴ ἀξίωσις, τοὺς Θράκας πληρεξουσίους ἀπασχολεῖ καὶ ἡ τύχη τῶν κινδυνευόντων νὰ ὑποδουλωθῶσιν Ἑλληνικῶν καὶ Ἀρμενικῶν πληθυσμῶν, οἵτινες πιστεύσαντες εἰς τὸ ἀξίωμα τῆς πολιτικῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, καὶ τεθέντες κατ’ ἀρχὰς μὲν ὑπὸ τὰς Συμμαχικὰς σημαίας, σήμερον δὲ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, κινδυνεύουσι νὰ ὑποστῶσι τελείαν ἐξόντωσιν τῆς ὑπὸ τοῦ πολιτισμένου κόσμου στιγματισθείσης Τουρκικῆς ὠμότητος καὶ θηριωδίας. Μολονότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν ὅτι ἦτο δυνατὸν ποτὲ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Δυνάμεων νὰ ὡδήγουν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ ἰκρίωμα τοῦ δημίου, οὐχ’ ἧττον, ἀνησυχήσαντες ἐξ ὑπευθύνων δηλώσεων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κρατῶν τῆς Συνεννοήσεως ὅτι τὸ Θρακικὸν ζήτημα εὑρίσκετο ὑπὸ συζήτησιν, ἀπετάθημεν ἀπὸ δεκαμήνου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, ἐκφράσαντες τὴν εὔλογον ἀγωνίαν ἡμῶν καὶ ζητήσαντες ἐξηγήσεις καὶ πληροφορίας. Ἡ Κυβέρνησις ἀρνουμένη ἑκάστοτε τὴν ὕπαρξιν Θρακικοῦ ζητήματος, ἐξεδήλου πολλάκις καὶ δυσφορίαν πρὸς τοὺς Θράκας πληρεξουσίους ἐπὶ ἀνακινήσει ζητήματος οὐδαμῶς, κατ’ αὐτήν, ὑφισταμένου. Ὅταν δὲ μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξ Εὐρώπης, ἐπιτροπὴ Θρακῶν πληρεξουσίων ἐπέτυχε κοινολογίαν μετ’ αὐτοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε σαφῶς, ὅτι ἡ δυσμενεστέρα τυχὸν λύσις τοῦ Θρακικοῦ ζητήματος θὰ ἦτο ἐλαφρὰ διαρρύθμισις τῶν Θρακικῶν συνόρων, μὲ γραμμὴν Ραιδεστοῦ–Μηδείας συμπεριλαμβάνουσα ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους τὴν Ἑλληνικὴν Ραιδεστόν. Σημειωτέον, ὅτι κατὰ τὰς δηλώσεις πάντοτε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν εἰς τὰς Δυνάμεις σχετικὸν ὑπόμνημα, οὐδὲν περὶ Θράκης ἀνέφερε καθόσον ἡ Κυβέρνησις ἀπέκρουσε πᾶσαν περὶ Θράκης συζήτησιν. Ἡ τραγικὴ πραγματικότης τῆς σήμερον σᾶς εἶναι γνωστή. Οἱ μὲ περιωρισμένην ἐντολὴν ὑπὸ ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 15ης Φεβρουαρίου 1921 ἀναλαβόντες τὴν διαχείρισιν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος εὑρίσκονται πρὸ Συμμαχικῶν προτάσεων ἀποκλειουσῶν τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν Ἑλληνικωτάτην Θράκην κατόπιν ἡρωϊκῶν μεγαλουργημάτων τοῦ Ἐθνικοῦ μας στρατοῦ καὶ μυριονέκρων αὐτοῦ θυσιῶν. Δεκαεξάμηνος διαχείρισις τῶν Ἐθνικῶν πραγμάτων τοιούτους ἐπέφερε καρπούς. Οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι διαβουκοληθέντες πολλάκις διὰ βασίμων καθησυχαστικῶν εἰδήσεων, κινδυνεύοντες νὰ παραστοῦν ἄφωνοι μάρτυρες τῆς ἀκρωτηριαζομένης πατρίδος, περιορισθέντες παρὰ ρητὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προσκαλούμενοι λάβωσιν γνῶσιν ἐμπιστευτικῶν αὐτοῦ ἀνακοινώσεων ἐνῶ ἀνέμενον μεγαλύτερον σεβασμὸν πρὸς τὰ θύματα τῆς Πολιτικῆς του, θεωροῦσι καθῆκον νὰ δηλώσωσι ὅτι Κυβέρνησις βαυκαλίσασα δι’ ἀπατηλῶν ὑποσχέσεων τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἰδιαιτέρως τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Θράκης καὶ παραβᾶσα τὴν ἐντολὴν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, δὲν δύναται πλέον νὰ διαχειρίζεται τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ὡς ἀπολέσασα τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, Οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι θεωροῦσιν ἐπιβεβλημένην αὐτῶν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶσιν δι’ ὅλης αὐτῶν τῆς δυνάμεως κατὰ τῶν ἀδίκων ἀποφάσεων τῶν Δυνάμεων καὶ νὰ διακηρύξωσι ἅπαξ ἔτι ὅτι οὐδεμία δύναμις εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀποσπάσῃ οἱονδήποτε μέρος τῆς ἀπελευθερωθείσης Θράκης ἀπὸ τὰς ἀγκάλας τῆς Πατρίδος. Τὴν τοιαύτην σταθερὰν ἀπόφασιν τῆς Θράκης διετράνωσαν ἐπανειλημμένως οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ δὲ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία πανηγυρικῶς ἐπίσης ἐξεδήλωσεν τὴν σταθερὰν καὶ ἀκλόνητον θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως μὴ ἐπιτρέψῃ οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην μείωσιν τῶν ἀπαραγράπτων ἐπὶ τῆς Θράκης Ἐθνικῶν δικαίων. Πρὸς τούτοις φρονοῦσιν οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι ὅτι δὲν τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὴν ὡς ἄνω ἐπίκρισιν καὶ ἀποδοκιμασίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν διαμαρτυρίαν αὐτῶν. Θεωροῦσιν ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς νὰ προβῶσιν καὶ εἰς ἑτέραν δήλωσιν. Ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσουν οὔτε ἀσυναισθήτως κἄν οἱαιδήποτε κομματικαὶ προκαταλήψεις, καθόσον ἡ Θράκη οὐδένα ἰδιαίτερον δεσμὸν εἶχεν εἰς τὸ παρελθὸν μὲ οἱονδήποτε ἐν Ἑλλάδι κόμμα, μόνον δὲ λόγοι στοιχειώδους εὐγνωμοσύνης καὶ ἀντιλήψεως τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων ὑπηγόρευσαν τὴν πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων προσήλωσίν της. Θ’ ἀπετέλει δὲ ὄχι μόνον ἀνόσιον ἔγκλημα ἀλλὰ καὶ τὴν ἐσχάτην παραφροσύνην ἐὰν ἔχοντες πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν των τόσον νωπὴν τὴν εἰκόνα τοῦ ἀπαισίου ζυγοῦ ἀφίεντο νὰ παρασυρθῶσιν ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην σκέψιν ἢ τὴν τοῦ ὑπερτάτου Ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ ἄν δὲν ἐθυσίαζον εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος ὅλας αὐτῶν τὰς προτιμήσεις. Ἡ δήλωσις αὕτη εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Ὅτι ἐὰν τὰ Ἐθνικὰ ἡμῶν ζητήματα κατέληξαν εἰς τὸ σημερινὸν κατάντημα, ἐὰν αἱ τοῦ Ἔθνους τόσον ὀδυνηραὶ εἰς αἷμα καὶ χρῆμα θυσίαι ἀπέβησαν μάταιαι, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐ μόνον δὲν κατώρθωσε νὰ διατηρήσῃ τὴν Συμμαχίαν τῶν Δυνάμεων καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν σύμπραξιν αὐτῶν, ἀθετοῦσα οὕτω τὰς ἐπανειλημμένας ὑποσχέσεις της καὶ παραβιάζουσα τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, ἀλλὰ οὔτε ἐπέτυχε νὰ ἄρῃ τὴν δυσμένειάν των τὴν διὰ τῶν διακοινώσεων αὐτῶν τῆς 20ης καὶ 25ης Νοεμβρίου 1920 μὲ τόσην δριμύτητα διατυπωθεῖσαν καὶ ἔκτοτε διὰ σειρᾶς ὅλης πράξεων ἀμειλίκτως, δυστυχῶς, ἐκδηλωθεῖσαν. Οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι ἔχουν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μόνη δυνατὴ προϋπόθεσις πρὸς ἀποτροπὴν τῶν κινδύνων, οἵτινες ἐπαπειλοῦσι τὴν πατρίδα εἶναι ἡ προσέγγισις πρὸς τὰς Δυνάμεις. Ἐφ’ ὅσον ἡ προϋπόθεσις αὕτη δὲν πραγματοποιεῖται εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι πρὸς κέντρα λακτίζομεν, ὅτι ἀδίκως φθείρονται αἱ οἰκονομικαὶ καὶ προσωπικαὶ δυνάμεις τοῦ Ἔθνους καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο δυνάμεθα ν’ ἀναμείνωμεν εἰ μὴ μείζονας καταστροφάς. Τερματίζοντες τὰς δηλώσεις ταύτας οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι εἰς τὴν ὑστάτην ταύτην στιγμὴν τῆς Ἐθνικῆς κρίσεως, βλέποντες τὸ βάραθρον χαῖνον τρομακτικὸν πρὸ τῶν ποδῶν τοῦ Ἔθνους, ἐπιθυμοῦσιν ἐν’ ὀνόματι τῆς μαρτυρικῆς αὐτῶν χώρας ν’ ἀπευθύνωσι πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν θερμὴν ἱκεσίαν ὅπως χάριν τῆς Πατρίδος ἀφεθῇ κατὰ μέρος πᾶσα ἄλλη σκέψις καὶ πᾶν ἄλλο αἴσθημα καὶ ἐπιζητηθῇ πάσῃ θυσίᾳ ἡ ψυχικὴ ἕνωσις τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ σύμπραξις ὅλων ἐν γένει τῶν παραγόντων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Γένους ὅσοι δύνανται ὁπωσδήποτε εἴτε ἐσωτερικῶς εἴτε ἐξωτερικῶς νὰ συντελέσωσι εἰς τὸ ἔργον τῆς Ἐθνικῆς σωτηρίας. (Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἐγείρεται δαιμονιώδης θόρυβος. Πλεῖστοι πληρεξούσιοι διαμαρτύρονται ζωηρῶς κατὰ τοῦ ρήτορος, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος κρούων τὸν κώδωνα ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν. Ἐπελθούσης ἡσυχίας, ἀνέρχεται ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ κ. Πρωθυπουργός).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§110Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἀπαντῶν εἰς τοὺς προλαλήσαντας, διότι θὰ ἀναμείνω πάντας τοὺς ρήτορας καὶ εἰς τὸ τέλος θὰ ἀπαντήσω ἐν κοινῷ, ἀλλ’ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα εἴπω ὀλίγας λέξεις, σχετικῶς μὲ τὴν δριμυτάτην ὄντως παρατήρησιν, διὰ τὸ δριμύτατον ὄντως παράπονον τὸ ἀπευθυνόμενον κατ’ ἐμοῦ, διότι παρὰ τὴν ὑπόσχεσίν μου, ὡς λέγεται, δὲν ἐκάλεσα τοὺς κ. Θρᾶκας πληρεξουσίους εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἐμπιστευτικὴν συνάντησιν τὴν ὁποίαν εἶχον μετὰ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν διαφόρων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πολιτικῶν ὁμάδων. Τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς. Τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ συνάντησις, εἷς τῶν ἐκ Θράκης κ.κ. συναδέλφων μὲ συνήντησε, ἀνερχόμενον εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, εἰς τὸν διάδρομον μάλιστα, μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ μοὶ εἶπε ὅτι ἐπεθύμουν καὶ οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι νὰ συμμετάσχωσιν εἰς τὴν συνάντησιν ταύτην. Εἶπον εἰς αὐτὸν ὅτι οἱ Θρᾶκες ἀνήκουσιν εἰς ὡρισμένον πολιτικὸν κόμμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὁ διευθύνων τοῦτο ἀξιότιμος κ. Δαγκλῆς εἶχε κληθῆ εἰς τὴν συνάντησιν. Μοὶ εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι αἰσθάνονται ἰδιαιτέραν ἐπιθυμίαν νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐν αὐτῇ καὶ οἱ Θρᾶκες εἰδικῶς ὑφ’ ἑνὸς Θρακός. Ἀπήντησα ὅτι δὲν εἶχον δυσκολίαν εἰς τοῦτο. Μοὶ ὠνόμασε δύο ἐκ τῶν συναδέλφων, τὸν κ. Μανουηλίδην καὶ τὸν κ. Ἐξηντάρην. Ἐγὼ ἠρώτησα τίνα ἐκ τῶν δύο; Μοὶ ἀπήντησαν τὸν κ. Μανουηλίδην. Ἐν ἐμαυτῷ ἐπιφυλαττόμην νὰ σκεφθῶ ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον καὶ ἄν εἶχον τὸ δικαίωμα εἰς τὴν συνάντησιν τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν ὁμάδων νὰ καλέσω καὶ ἕναν πληρεξούσιον, μὴ διευθύνοντα πολιτικὸν κόμμα, ὁ ὁποῖος θὰ ἤρχετο ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς συναδέλφους του ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐλέγοντο ἐν τῇ συνεντεύξει ταύτῃ, ἐνῷ οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ οἱ ἐρχόμενοι, δὲν εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακοινώσωσιν εἰς τοὺς ὀπαδούς των ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐλέγοντο.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ δὲν τὰ ἀνεκοίνωσαν.

§112Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸς θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς αὐτοὺς ὅσα θὰ ἐλέγοντο ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ συναντήσει. Δὲν εἶχον λύσει τὸ ζήτημα τοῦτο ὅτε ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας γραφόμενον ὅτι μοὶ ἐπροτάθη εἷς ἐκ τῶν κ. Θρακῶν ὁ κ. Ἐξηντάρης καὶ ἐγὼ ἀπέκρουσα αὐτὸν καὶ τότε μοὶ ἐπρότειναν τὸν κ. Μανουηλίδην. Ἐννοεῖται εὐχερῶς ὅτι, προκειμένου περὶ πραγμάτων ἰδιαιτέρας λεπτότητος ὅτε ἐνεφανίσθη τοιοῦτον φαινόμενον, εἶχον καθῆκον νὰ ἀπόσχω περαιτέρω συνεννοήσεως. Προσθέτω ὅμως ὅτι, λύσας πλέον τὸ ζήτημα νὰ μὴ καλέσω εἰς αὐτὴν τὴν συνέντευξιν τὸν κ. Μανουηλίδην, ἔσπευσα ἐν τούτοις νὰ εἰδοποιήσω αὐτὸν ὅτι θὰ εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸν ἴδω ἰδιαιτέρως πλέον.

§113Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔλαβον γνῶσιν τούτου.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔκαμα τὴν γνωστοποίησιν διὰ τοῦ κ. Γερμανοῦ. Οὕτως ἔχουσι, κύριοι, τὰ πράγματα.

§115Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Βεβαιῶ πάντα ταῦτα καὶ προσθέτω μάλιστα ὅτι μετέβην πρὸς συνάντησιν τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλὰ μὴ εὑρὼν αὐτὸν παρεκάλεσα τὸν συνάδελφον κ. Κουρτίδην, προθύμως ἀποδεχθέντα, νὰ τῷ διαβιβάσῃ τὴν πρόσκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲ τὸ τελευταῖον ἀνεκοίνωσα ἐπιστρέψας εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§117Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τοῦ ὁποίου τὰς γνώμας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διερμηνεύω, συμμετέχει τοῦ πανταχόθεν ἐκδηλουμένου πόνου διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Παρισινῆς Συνδιασκέψεως, ἥτις ἐγνωστοποιήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς διακοινώσεως τῆς 13ης Μαρτίου. Κατάπληξιν προκαλεῖ τὸ τραγικὸν διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν περιεχόμενον τῶν ἀποφάσεων τούτων, αἱ ὁποῖαι ἄνευ προηγουμένου θὰ ἀπομείνουν, ἐλπίζω, μοναδικὸν παράδειγμα σκληρᾶς ἀδιαφορίας τῆς διπλωματίας ἀπέναντι δυστυχῶν πληθυσμῶν, τῶν ὁποίων ἡ δυστυχία χειροτερεύει σήμερον διὰ τῆς ἀποδόσεως αὐτῶν εἰς τὸν βάρβαρον ζυγὸν ἀπαισίου κατακτητοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἔσπειρε τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἐρήμωσιν ὅθεν δήποτε καὶ ἄν διῆλθε. Μόλις πρὸ τριετίας, ἀπὸ τοῦ Μαΐου τοῦ 1919, ὅτε αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις μᾶς ἀνέθεσαν τὴν ἐντολὴν τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης, οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι ἀπήλαυσαν τῆς ἐλευθερίας των, ἡ ὁποία σήμερον ἀφαιρεῖται ἀπ’ αὐτοὺς ὅλως ἀπροσδοκήτως, παρεχομένης εἰς αὐτοὺς ἁπλῆς θεωρητικῆς τινος ἐγγυήσεως περὶ προστασίας αὐτῶν ὡς μειονοτήτων, ἐνῷ ἡ ἀξία τοιούτων ἐγγυήσεων ἐκ μέρους τῶν Τούρκων εἶναι γνωστὸν ἐκ τοῦ παρελθόντος πόσην βαρύτητα ἔχει. Ὀδυνηροτέρα δὲ εἶναι ἡ ἐντύπωσις ὅταν στρέψει τις τὸ βλέμμα πρὸς τὸ πρόσφατον παρελθόν, καθ’ ὃ ἡ Ἑλλάς, ἐμφορουμένη ὡς πάντοτε ὑπὸ τῶν εὐγενεστέρων ἰδεωδῶν τῆς ἀνθρωπότητος, τῶν ὁποίων ἡ πραγμάτωσις ἀπετέλεσε πάντοτε τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τοῦ μεγάλου πολέμου, ἐτάχθη ἄνευ ἐπιφυλάξεων παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων αὐτῆς, παρὰ ταῖς ὁποίαις ἀνέκαθεν εὗρε προστάτην καὶ εὐεργέτην. Ἡ δρᾶσις ἡ πολεμικὴ τῆς Ἑλλάδος παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων εἶναι γνωστή, ὥστε ἀποβαίνει περιττὴ πᾶσα περὶ αὐτῆς μακρὰ ἔκθεσις. Περιφανεῖς στρατιωτικοὶ τῶν Συμμάχων Κρατῶν αὐτῆς ἔπλεξαν τὸ ἐγκώμιον αὐτῆς καὶ παρὰ πλείστων ἔχει ἀνομολογηθῇ ἡ μεγίστη ἀξία τῆς στρατιωτικῆς συμβολῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Βαλκανικὸν μέτωπον. Διὰ τὴν συμβολὴν ταύτην πάντες οἱ Ἕλληνες, οἱ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, ἔσπευσαν νὰ συντελέσουν, προθύμως ὑπακούσαντες εἰς τὴν φωνὴν τῆς Πατρίδος, ἐπίστευσαν δὲ πάντες ὅτι τὰ ὄνειρα τῆς φυλῆς, μέγα μέρος τῶν ὁποίων ἐπραγματοποιεῖτο διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε τὴν ἐπισημοτέραν ἀναγνώρισιν αὐτῶν, δὲν θὰ ἐβράδυναν νὰ τύχουν πλήρους καὶ τελείας ἐκπληρώσεως. Ἡ Συνθήκη ἐκείνη τῶν Σεβρῶν ἀπετέλει διὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πολιτισμὸν τὴν εὐγενεστέραν πρᾶξιν τῶν τελευταίων ἐτῶν διὰ τοῦ καθαρισμοῦ χωρῶν ὑποδούλων ἀπὸ τὸν ἀγριώτερον δυνάστην, τὸν ὁποῖον ἐγνώρισε ποτὲ ἡ ἀνθρωπότης. Αἱ θυσίαι τοῦ στρατοῦ μας εἰς ἄνδρας καὶ αἱ θυσίαι εἰς γυναικόπαιδα τοῦ σφαγιασθέντος Ἑλληνισμοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης ἐπιστεύετο ὅτι δὲν ἐγένοντο ἐπὶ ματαίῳ. Ἐκ τῆς τοιαύτης ἐντυπώσεως ἔρχεται νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἡ διακοίνωσις τῆς 13ης Μαρτίου ἧς τὸ περιεχόμενον ἐχαρακτήρισα ἤδη ἀνωτέρω. Στῶμεν ἐν τούτοις ψυχραίμως πρὸ τῆς καταστροφῆς. Ἐρευνήσωμεν πῶς ἐφθάσαμεν, εἰς ὃ σημεῖον εὑρισκόμεθα σήμερον, διὰ νὰ ἀρυσθῶμεν διδάγματα περὶ τοῦ πρακτέου ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῶν ἀποφάσεων περὶ τοῦ τὶ δέον γενέσθαι καὶ ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐπίσημος ἀπάντησις ἡμῶν εἰς τὴν νόταν τῆς 13ης Μαρτίου. Αἱ Κυβερνήσεις αἱ μετανοεμβριαναὶ παρεῖδον ἐντελῶς τὴν ὀλισθηρότητα τοῦ ἐδάφους, εἰς τὸ ὁποῖον ὡδήγουν τὸν τόπον, ἀφήνουσαι ἄνευ σοβαρᾶς μελέτης τὸ περιεχόμενον τῶν διακοινώσεων τῆς 21ης καὶ 25ης Νοεμβρίου 1920. Δι’ αὐτῶν ἡ Ἑλλὰς ἐτίθετο εἰς ἀπομόνωσιν διπλωματικὴν καὶ εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν, ἀπεμακρύνετο δὲ τῆς Συμμαχικῆς οἰκογενείας. Ἡ θέσις της τοιουτοτρόπως ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων ἦτο θέσις καταφανοῦς καὶ ἐπικινδύνου δυσμενείας. Πρώτιστον καθῆκον τῶν Κυβερνητῶν τῆς σήμερον, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ Κυβερνῆται τῆς ἐποχῆς τῆς ἀρχομένης ἀπὸ τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου τοῦ Φεβρουαρίου 1921, ἦτο, πρὸ πάσης οἱασδήποτε πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἐνεργείας, νὰ ἄρωσι τοὺς ἐκ τῶν διακοινώσεων ἐκείνων ἐπικρεμαμένους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι, διαιωνιζόμενοι μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Συμμάχων, ἦτο κατάδηλον ὅτι θὰ ἐπεδείνουν τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ θέσιν ἡμῶν. Οὐδὲν ὅμως ἔπραξεν ἐν τῇ κατευθύνσει ταύτῃ ἡ Κυβέρνησις, τοῦτο δὲ εἶναι καταφανὲς ἐκ τῆς ἐπισήμου διπλωματικῆς ἡμῶν ἀπομονώσεως εἰς ἥν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῶν Κυβερνήσεων, ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Κατωρθώθη νὰ χάσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν συνήθη φιλικὴν ἐπαφὴν ἡμῶν πρός τινας τῶν Δυνάμεων τῆς Δύσεως. Παριστάμεθα θεαταὶ τοῦ ὀδυνηροῦ φαινομένου τῆς Ἑλλάδος μὴ δυναμένης, τὸν τελευταῖον ἰδίᾳ τοῦτον καιρόν, οὔτε παρασκηνιακῶς τοὐλάχιστον νὰ παρακολουθῇ ἡ Εὐρώπη τὰς κρινομένας τύχας τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τελεία ἔλλειψις πραγματικῆς καὶ σοβαρᾶς διπλωματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις, ὅπου θὰ ἔπρεπε νὰ δρῶσιν οἱ ἀριστεῖς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καλούμενοι ἐπὶ τούτῳ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς, ἀπολύτως οὐδείς, θὰ ἠρνεῖτο τὰς ἐπὶ τούτῳ ὑπηρεσίας του· ἀντιθέτως μάλιστα ὑπηρεσίας προσφερθείσας ἡ Κυβέρνησις τὰς ἀφῆκεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Ἐνῷ δὲ εὑρισκόμεθα ἐν τοιαύτῃ ἀπομονώσει διπλωματικῇ καὶ ἐν οἰκονομικῷ ἀποκλεισμῷ, ἡ Κυβέρνησις ἀνελάμβανε νὰ συνεχίσῃ μόνη τὸν στρατιωτικὸν ἀγῶνα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, δηλοῦσα ἐν Λονδίνῳ ὅτι ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ καὶ ἄνευ συμμαχικῆς συνδρομῆς. Τὶ ἠδύνατο νὰ ἀναμείνῃ διὰ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς ταύτης ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ ἡ ἰδία ἀνεγνώριζε βραδύτερον ὅτι ἦτο περιπεπλεγμένον μὲ πολλὰς Εὐρωπαϊκὰς σχέσεις ὥστε νὰ ἔχῃ διεθνῆ χαρακτῆρα; Δι’ ἡμᾶς, εἶναι ἀκατανόητον. Ἆρά γε νὰ περιέμενε ἐνίσχυσιν ἀπὸ μίαν νίκην τοῦ στρατοῦ μας; Τῆς ὑπεδείχθη τοῦτο; Πάντως ὁ ἡρωϊκὸς στρατός μας ἔδωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναγκαίαν νίκην. Δι’ ἀπαραμίλλου ἀνδρείας ὁ ἀθάνατος Ἕλλην στρατιώτης ἀνέτρεψεν οὐ μόνον τὴν ἐχθρικὴν ἀντίστασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ στρατιωτικὰ σφάλματα τῶν ἡγηθέντων αὐτοῦ, καὶ ἔφερεν ἀπὸ νίκης εἰς νίκην ἔνδοξον τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Πανταχόθεν τῆς γῆς ἠκούσθη φωνὴ θαυμασμοῦ διὰ τὴν ἔνδοξον πορείαν τοῦ στρατοῦ μας, ὁ δὲ μέγας Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας δὲν ἐδίστασε μετὰ τὰς νίκας τῆς Κιουταχείας καὶ τοῦ Ἐσκῆ Σεχὶρ, νὰ δηλώσῃ ἐπισήμως ὅτι ἡ νικήτρια Ἑλλὰς δικαιοῦται νὰ ζητῇ μείζονα τῶν ὅσων ἐπεδίκαζε εἰς αὐτὴν ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν. Ἐν τούτοις ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς θαυμασίας ἐκείνης στιγμῆς, καὶ δὲν ἐδράξατο τῆς εὐκαιρίας τῶν ἡμιεπισήμων βολιδοσκοπήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τότε πρὸς αὐτὴν διὰ τοῦ Ἄγγλου Πρέσβεως περὶ μεσολαβήσεως ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων πρὸς κατάπαυσιν τοῦ ἀγῶνος. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἰδίως ἀρχίζει ἡ μεγάλη εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀνεμέτρησε καλῶς οὔτε τὴν σκοπιμότητα τῆς περαιτέρω ἐκστρατείας, οὔτε τὰς μεγίστας φυσικὰς δυσχερείας, ἅς θὰ συνηντῶμεν εἰς αὐτήν, οὔτε τὰς ἀπομεινάσας εἰς τὸν ἐχθρὸν δυνάμεις, οὔτε τὰς ὀχυρωτάτας φύσει καὶ τέχνῃ νέας τοποθεσίας αὐτοῦ. Παρέλειψε, πρὶν ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐκστρατείαν τὴν πέραν τοῦ Ἐσκῆ Σεχίρ, νὰ ἐνισχύσῃ τὸν στρατὸν μὲ τὰς δεούσας δυνάμεις καὶ πρὸ πάντων νὰ ἐφοδιάσῃ αὐτὸν μὲ τ’ ἀναγκαῖα μέσα διὰ τὴν τοιαύτην δυσχερεστάτην ἐπιχείρησιν. Ἐν τούτοις ἡ κατὰ ταύτην τὴν ἐκστρατείαν ἀντοχὴ καὶ ἀνδρεία τοῦ στρατοῦ μας κατεδείχθησαν ἀνώτεραι παντὸς θαυμασμοῦ. Ὁ στρατός μας ἐπὶ εἴκοσιν ἡμέρας ἐμάχετο ὑπερανθρώπως, διέβη τὸν Σαγγάριον καὶ ἐκυρίευσεν τὰς πέραν αὐτοῦ ὀχυρωτάτας τοποθεσίας τοῦ ἐχθροῦ. Ἡ περαιτέρω πορεία τοῦ στρατοῦ μας, μέχρις Ἀγκύρας, ἐκρίθη πλέον περιττή, ἐθεωρήθη δὲ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς μεγαλυτέρας θυσίας. Τὸ γενικὸν Στρατηγεῖον ἀπεφάσισε τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ στρατοῦ μας εἰς τὰς προτέρας θέσεις του, ἀφοῦ θὰ κατέστρεφε τὰς συγκοινωνίας τοῦ ἐχθροῦ. Ὁ στρατός μας ἐπέτυχε τὸν ἀντικειμενικὸν τοῦτον σκοπὸν τοῦ δευτέρου μέρους τῆς ἐκστρατείας καὶ ἐπανῆλθεν ἐντίμως εἰς τὰς θέσεις του, ὀχυρωθεὶς εἰς τὴν γραμμὴν Ἐσκῆ Σεχίρ, Κιουταχείας, Ἀφιὸν–Καρὰ–Χισὰρ ὅπου εὑρίσκεται καὶ σήμερον ἕτοιμος νὰ δεχθῇ νικηφόρως τὰς ἐπιθέσεις τοῦ ἐχθροῦ. Ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἐνῷ ὁ στρατός μας ἔδωσε εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν περιφανῆ νίκην, τὴν ὁποίαν ἔδει νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὕτη ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει σήμερον εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς τὸν στρατὸν μίαν μεγάλην πολιτικὴν ἧτταν, διαγραφομένην ἐν τῇ Διακοινώσει τῆς 13ης Μαρτίου. Ὁ ἔλεγχος τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων, ὅπως περιορίζεται ἐντὸς ὡρισμένων ὁρίων δὲν δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ διαλευκάνουν τὴν ὅλην θέσιν τοῦ ζητήματός μας, διὰ νὰ καταδειχθῶσι εὐκρινέστερον τὰ διαπραχθέντα σφάλματα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἠναγκάσθη, ἀφοῦ περιέπεσεν ἀπὸ σφάλματος εἰς σφάλμα καὶ ἐπηύξησεν τὴν καθ’ ἡμῶν δυσμένειαν τῶν Συμμάχων, νὰ δεχθῇ τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων, παρέχουσα αὐταῖς ἐν λευκῷ τὴν συγκατάθεσίν της διὰ τὴν διευθέτησιν. Πρὸ τοιούτων τινῶν σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιδεινοῦνται μὲ τὴν ἄνευ ἐπιφυλάξεώς τινος, πολιτικῆς φύσεως, ἀποδοχὴν τῶν περὶ ἀνακωχῆς προτάσεων τῶν Δυνάμεων, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εὑρίσκει ὅτι ἔχει ὑπέρτατον πατριωτικὸν καθῆκον νὰ καλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της εἰς ἄλλους δεξιωτέρους, εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι διδασκόμενοι ἐκ τῶν παθημάτων της, νὰ φροντίσωσι, παντὶ σθένει, νὰ σώσωσι τὸ Ἔθνος ἐκ τοῦ ἀμεσωτάτου κινδύνου, εἰς τὸ ὁποῖον περιήγαγεν αὐτό. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν θὰ ἠδύνατο ἄλλως τε νὰ δώσῃ πρὸς ὑμᾶς ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τοιαύτην περίστασιν, ἀφοῦ ἡ ψῆφός του θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι προεξοφλεῖ καὶ τὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ τῆς στάσεως τοῦ Ἔθνους ἀπέναντι τοῦ περιεχομένου τῆς Διακοινώσεως τῆς 13ης Μαρτίου. Ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅπως αὕτη, παραβλέπουσα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην πάντα τὰ ἄλλα αἰσθήματα, καὶ ποδηγετουμένη μόνον ἀπὸ τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐπιβάλλει ὁμοφώνως εἰς τοὺς οὕτω ἀποτυχόντας Κυβερνήτας τὴν ἀποχώρησιν. Ἡ ἀποχώρησις αὐτῶν θὰ δώσῃ νέαν ζωὴν καὶ νέον θάρρος εἰς ὅλον τὸ Ἔθνος καὶ τὸν στρατὸν ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τελεσφόρως τὰς μεγίστας δυσχερείας εἰς ἃς περιέφερεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§119Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπειδὴ οἱ ρήτορες τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος ὑπερέβησαν τὰ ὅρια τῆς συζητήσεως νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν προσοχήν της ὥστε νὰ μὴ προκύψωσι ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης συνέπειαι παραβλάπτουσαι τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἀντελήφθην καλῶς τὰς ἀναγνωσθείσας δηλώσεις τῶν προλαλησάντων ἀλλὰ νομίζω ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου καὶ διὰ τῶν προκλήσεων πρὸς ἐπάνοδον εἰς συμμαχίας, διεξάγεται ἔργον σατανικώτατον (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος καὶ φωναί). Διὰ τὸν λόγον τοῦτον προτείνω ἀκόμη ὅπως ἡ Συνέλευσις καθορίσῃ τὰ ὅρια ἐντὸς τῶν ὁποίων δέον νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὅπως μὴ παραβλαφθῶσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Δηλῶ δ’ ἐν τέλει ὅτι ἡ ψῆφος ἣν θὰ δώσω κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, οὐδεμίαν σχέσιν θὰ ἔχῃ πρὸς τὴν ψῆφον, ἣν θὰ δώσωσιν οἱ Φιλελεύθεροι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σῖμος ἔχει τὸν λόγον.

§121Σ. ΣΙΜΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὀλίγας μόνον λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. Χαίρω ὅτι μία παρεξήγησις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιον ἵνα ἅπαξ διὰ παντός, λυθῇ ἕν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀπασχολῇ τὴν Ἐθνικὴν συνείδησιν. Ἡ δήλωσις τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων, κατὰ τὴν ἐμὴν ἑρμηνείαν, δὲν εἶχεν τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἐφοβήθη ὁ κ. συνάδελφος. Ἡ δήλωσις εἶχεν τὴν ἔννοιαν ἐλέγχου πρὸς τὴν κυβέρνησιν, διότι τὰς δύο αὐτὰς διακοινώσεις ἀφῆκεν αὕτη καὶ δὲ τὰς ἀνῄρεσεν, δὲν τὰς ἀνέτρεψεν.

§122Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπετάγημεν.

§123Σ. ΣΙΜΟΣ. Πρέπει ἅπαξ διὰ παντός, κύριοι, νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν παρεξήγησιν αὐτήν, ἡ ὁποία διχάζει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς δύο μερίδας, διότι ὁ διχασμὸς αὐτὸς δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ δυστυχὲς ἔθνος κατὰ τὰς κρισίμους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται, νὰ παρουσιάσῃ ἑνιαῖον μέτωπον. Ἐὰν ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κοζάνης ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ ἔχειν γνώμην, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δέον νὰ σκεφθῶμεν ἡμεῖς, οἱ φιλελεύθεροι, ἐὰν πρέπῃ πλέον νὰ συνεδριάζωμεν ἐν τῷ ἐθνικῷ Κοινοβουλίῳ. Ἡμεῖς ἐδώκαμεν ὅρκον, τὸν ὁποῖον δὲν ἐννοοῦμεν βεβαίως νὰ παραβῶμεν.

§124Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὶ ἐννοεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη καὶ εἰς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσαν οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι, καὶ εἰς τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Δαγκλῆς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατήργησε τὴν μετὰ τῶν δυνάμεων Συμμαχίαν καὶ ὅτι ἔπρεπε τὴν συμμαχίαν αὐτὴν τὴν καταργηθεῖσαν νὰ τὴν ἀποκαταστήσῃ; Νὰ μᾶς ἐξηγήσητε κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις αὕτη, καὶ κατὰ τίνα τρόπον τὴν ἐννοεῖτε.

§125Σ. ΣΙΜΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπωμεν. Δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἠρνήθη τὴν ἀνάγκην τῆς συμμαχίας μετὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων; Δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπανειλημμένως ἐπεκαλέσθη ἐξ ἄλλου τὸ ὄνομα τῶν Μεγάλων Συμμάχων Δυνάμεων; Καὶ δὲν δύναται οὔτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς συμμαχίας τῆς Ἑλλάδος, μετὰ τῶν Μεγάλων Συμμάχων;

§126Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει συμμαχία. Ἠπατήσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§127Σ. ΣΙΜΟΣ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔδωκεν ὅρκον πίστεως εἰς τὸ πολίτευμα τῆς χώρας καὶ ἐσεβάσθη τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄτομα ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἄλλας ἔχοντα ἰδέας, ἡ εὐθύνη ἐκείνων δὲν συνεπάγεται καὶ τὴν εὐθύνην ἡμῶν. Σήμερον, ἐὰν ἐν τῷ πολιτικῷ ζητήματι ἔχομεν τὴν γνώμην ἥν ἔχομεν, φρονοῦντες ὅτι πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν πράττομεν τοῦτο ἐκ συμφέροντος, κύριοι, κομματικοῦ. Ὄχι. Εἶναι δικαίωμά μας, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀκριβῶς ἐζήτησε νὰ μειώσῃ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κοζάνης, εἰπὼν ὅτι δὲν ἔχετε τὰς αὐτὰς ὡς ἡμεῖς προθέσεις. Ἐκ τῶν αὐτῶν προθέσεων ἀγόμεθα καὶ ἡμεῖς, νὰ φανῶμεν χρήσιμοι εἰς τὴν πατρίδα. Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ δώσωμεν ταύτην τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ ψῆφος ἡμῶν διδομένη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐνέχει καὶ τὴν σημασίαν ὅτι ἐκ τῶν προτέρων δὲν θὰ θέσωμεν τὴν ὑπογραφήν μας καὶ τὴν ψῆφον μας εἰς τὰς προτάσεις τῆς εἰρήνης, αἱ ὁποῖαι διεκοινώθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι· δὲν εἶναι μόνον ἡ νότα, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι πληροφορίαι καὶ ἄλλα τηλεγραφήματα ἐκ Λονδίνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζει φοβερὰ σημεῖα, τρομακτικὰ σημεῖα. Ἕν τούτων λέγει ὅτι τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν θὰ παρακολουθήσῃ καὶ μέγα μέρος τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς τὴν νόταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, θέλετε νὰ ἀφήσω ἥσυχον τὴν ἐμὴν συνείδησιν καὶ νὰ ἐμπιστευθῶ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἔχω νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἠρώτησα αὐτόν, πότε ἐπὶ τέλους θὰ εἶναι ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις καὶ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν συζήτησιν. Μοὶ ἀπήντησε, πολὺ σωστά, ὅτι γνώστης τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων ὤφειλον νὰ γνωρίζω ὅτι, ἐφόσον μία ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμής, κατ’ ἀνάγκην ὀφείλω καὶ ἐγὼ ν’ ἀναμείνω νὰ λήξῃ ἡ ἐκκρεμότης. Μοὶ ἦλθε, κύριοι, εἰς τὸν νοῦν μία παρεμφερὴς περίπτωσις, ἡ ὁποία συνέβη κατὰ τὴν ἀρχαίαν ἐποχὴν ἐν ταῖς ἀρχαίαις Ἀθήναις. Καὶ ἄλλοτε, ἄλλος ἡγέτης τῆς Ἀθηναϊκῆς Δημοκρατίας, ἀτυχήσας εἰς μίαν ἐκστρατείαν, κατηγορήθη διότι τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν τοιαῦτα. Ἠξεύρετε τὶ ἀπήντησεν; «Λυποῦμαι πολύ, κύριοι, ἀλλὰ ἐσυνειθίσατε νὰ εἶσθε θεαταὶ τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ ἀκροαταὶ τῶν πραγμάτων..........».

§128Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό;

§129Σ. ΣΙΜΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομά του. «Καὶ ἐδώκατε πίστιν μείζονα εἰς τὸ ἀκουστέον καὶ ὄχι εἰς τὸ πρακτέον». Τὶ θὰ μὲ ὠφελήσῃ ἡ ὑμετέρα εὐθύνη, ὅταν θὰ ἔχῃ συντελεσθῇ ἡ ὅλη καταστροφή;

§130Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶσθε καταδεδικασμένος, κ. Σῖμε, οὕτω νὰ πράξητε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Εἴτε ἐμὲ ἀφήσητε νὰ διαχειρισθῶ τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, εἴτε οἱονδήποτε ἄλλον θέσητε, πλὴν τοῦ ἑαυτοῦ σας, θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ἀφήσητε νὰ διαχειρισθῇ τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ ὑποστῆτε κατόπιν τὰς συνεπείας.

§131Σ. ΣΙΜΟΣ. Θὰ τὸν ἀναστείλω εἰς τὸ μέσον τῆς ὁδοῦ, προκειμένου νὰ μὲ ἀγάγῃ εἰς καταστροφήν.

§132Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἐκάλει ἐν συντροφίᾳ νὰ διαχειρισθῆτε τὴν ὑπόθεσιν; Ὄχι. Λοιπὸν Θὰ ὑποστῆτε τὰς συνεπείας. Ἕν ἔχετε ἔργον, ἢ νὰ δώσητε τὴν ἐμπιστοσύνην σας εἰς ἐκεῖνον ποῦ ἔχετε καὶ νὰ τὸν καταστήσητε Κυβερνήτην, ἤ νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἐμπιστοσύνην σας καὶ νὰ τὸν ρίψητε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς ἐμὲ δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην, καὶ δὲν ἔχετε ἀπολύτως κανένα λόγον νὰ δικαιολογήσητε διατὶ δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην, διότι μᾶς χωρίζει τόση ἀπόστασις, ὥστε σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ ἐλυπούμην ἄν θὰ εἶχον τὴν ἐμπιστοσύνην σας. (Χειροκροτήματα).

§133Σ. ΣΙΜΟΣ. Τὸ αὐτὸ συναίσθημα τῆς λύπης, κύριε Πρόεδρε, θὰ ᾐσθανόμην καὶ ἐγώ, ἂν ἐπρόκειτο νὰ συμπέσωσιν αἱ γνῶμαι μας. Ἀλλὰ γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν αἱ Κυβερνήσεις δὲν δικάζονται, ἀλλὰ κρίνονται ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, συνέπεια δὲ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐνώπιον ἡμῶν, δηλαδὴ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐλάβατε ὅπερ εἶναι τὸ ἀπαύγασμα ὅλης τῆς ὑποθέσεως. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ καταψηφίσωμεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§134Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὡς ἐτέθη τὸ ζήτημα ὑπὸ τῶν δηλώσεων τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων, θῦμα συντακτικῆς χειρὸς πεσόντων, διότι δὲν ἀναγνωρίζω πρόθεσιν, ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ ἔξω τῆς Συνελεύσεως ὅτι ἐκτείνει τὰ ὅρια τοῦ ἐλέγχου τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι ἡ ψῆφος, ἥν θὰ δώσῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὑπ’ ἐμὲ κόμμα, εἶναι ψῆφος διδομένη καὶ κατὰ παντὸς ὅστις δύναται νὰ υἱοθετήσῃ τὴν γνώμην τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων. (Χειροκροτήματα).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§136Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ ὀδύνη, κύριοι, τῶν Θρακῶν διὰ τὰς ληφθείσας ὑπὸ τῶν Δυνάμεων ἀποφάσεις εἶναι μεγίστη. Ἄν οἱ Θρᾶκες προέβησαν εἰς μίαν παρατήρησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲν ἄλλο ἠθέλησαν ἤ νὰ δείξωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν κατώρθωσε διὰ τῶν διαβημάτων καὶ τῶν διαπραγματεύσεών της νὰ κάμῃ, νὰ ἀτονήσωσιν αἱ διακοινώσεις τῶν Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς φέρουσι τὴν Ἑλλάδα εἰς δύσκολον θέσιν.

§137Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τίνα τρόπον;

§138Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος ὅπως ὑποδείξω τὸν τρόπον· εἶναι ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις.

§139Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, μίαν λέξιν ἐδῶ. Ὁ ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλῶν, ὁμιλεῖ ὡς Θρᾷξ. Συγχρόνως ὅμως ὁμιλεῖ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἰδιότητα, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Λέγων δὲ τοῦ κόμματος, ἐννοῶ καὶ ἐκείνων πάντων τῶν ἐγκατεσπαρμένων ἀνὰ πάντα τὰ κέντρα τῆς Εὐρώπης καὶ τῶν ἄλλων Ἠπείρων ἀκόμη. Καὶ ἐρωτῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν κατηγορεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ ἄρῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Κόμματος αὐτοῦ ἔχουν δημιουργηθῆ, ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπῃ· γνωρίζει τὶ ἔλεγον, τὶ ἔπραττον οἱ ἐν ἁπάσαις ταῖς χώραις ἐγκατεσπαρμένοι ὀπαδοὶ τοῦ κόματός του;

§140Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε· οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι διεσπαρμένοι εἰς τὰ διάφορα σημεῖα, διότι δὲν ἐννοῶ τίνας, δι’ ὅσων λέγετε, ἐννοεῖτε.

§141Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι· ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ τεθῶσι τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Δύναμαι νὰ ὑποκύψω καὶ νὰ δεχθῶ ἔλεγχον, ὅταν συμφέρον ἐθνικὸν ἐπιβάλλει νὰ μὴ ὁμιλήσω χάριν τῆς Πατρίδος μου. Δύναμαι ἀκόμη καὶ νὰ δεχθῶ ἔλεγχον σιωπῶν, ἵνα ἀποφύγω καὶ τὴν πρόκλησιν ἐρεθισμοῦ μεταξὺ τῶν χωριζομένων ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ὁμάδων. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ὑπάρχει ὅριον τὸ ὁποῖον, ὅσον δήποτε ὑποχωρητικὸς καὶ ἂν εἶμαι, δὲν νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ὑπερβῶ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, ἀφ’ ἧς ἐκλήθην εἰς τὴν Ἀρχὴν μέχρι σήμερον, ἐξήντλησα ἁπάσας τὰς προσπαθείας μου ὅπως τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ἠνοίχθη, ὄχι ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἤνοιξαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ἤνοιξαν διὰ τῆς ἐργασίας των, γεφυρωθῇ. Ἐὰν δὲν ἐστέφθησαν ὑπὸ ἐπιτυχίας τελείας αἱ προσπάθειαί μου, οὔτε ἐγώ, οὔτε ἡ μερὶς αὕτη, εἴμεθα ὑπαίτιοι. Πρὸ ὀλίγου εὑρέθημεν πρὸ ἑνὸς τῇ ἀληθείᾳ ὀδυνηροτάτου φαινομένου. Ἐπὶ δέκα ἕξ μῆνας, κύριοι, ἡμεῖς καὶ μεθ’ ἡμῶν ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος παλαίει καὶ δίδει τὸ αἷμα τῆς καρδίας της διὰ τὸν ἀγῶνα τὸν ἐθνικόν. Καὶ εἴδομεν ἀπόψε τοὺς Θρᾷκας συναδέλφους, ἄνδρας τοὺς ὁποίους τιμῶμεν καὶ σεβόμεθα, νὰ ἔλθωσιν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ νὰ ἐκφράσωσιν ὁλόκληρον τὴν ὀδύνην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς καὶ πάντες οἱ Ἕλληνες συμμεριζόμεθα. Ἀλλ’ εἴδομεν συγχρόνως, παρὰ τὴν ὀδύνην ταύτην, καὶ ἕτερόν τι· τὸ ἐνόησαν πάντες, τὸ ᾐσθάνθησαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν τὰ λεχθέντα καὶ ἐξηγέρθησαν, ἑρμηνεὺς δὲ τοῦ αἰσθήματος τούτου, ὑπῆρξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιος. Καὶ ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ συνάδελφος κ. Μπακάλμπασης διὰ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ἐν ταῖς ἐξηγήσεσιν ὅμως αὐταῖς εἶχε τὴν γενναιότητα, ὁμιλῶν περὶ τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς δηλώσεως τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσεν οὐχὶ ἐκ τῆς ὀδύνης τῆς Θράκης, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης νὰ κτυπηθῶμεν ἡμεῖς ἐδῶ.....

§142ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Διαμαρτυρόμεθα. Διαμαρτυρόμεθα. (Θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ ἀντεκλήσεις).

§143Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθήσατε παρακαλῶ. Εἶμαι ἀρκετὸς ἐγὼ νὰ καθησυχάσω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι φωνάζουσι. Κύριοι, διὰ τὸ δεύτερον αὐτὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσεν ἐκ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον καταγγέλω εἰς πάντας τοὺς Ἕλληνας, τοὺς νῦν καὶ τοὺς μέλλοντας. (Φωναί. Κατάρα) διὰ τὸ δεύτερον αὐτὸ μέρος, λέγω, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ὁ κ. πληρεξούσιος. Καὶ εἶπε τί; Ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέτυχε νὰ καταστρέψῃ, τί; Νὰ ἄρῃ, τί; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑφήλιον διεσπαρμένοι ἄνθρωποι, οἱ ἄλλοτε ἀνήκοντες καὶ νῦν ἐξακολουθοῦντες νὰ χαρακτηρίζωσιν αὑτοὺς ὡς ἀνήκοντας εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐξειργάσθησαν, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ φαντασθῇ τις τὴν ἀντίδρασιν, ἡ ὁποία ἐκ τῶν περιστάσεων αὐτῶν παρουσιάσθη εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅταν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐλέγχουσι τὴν Κυβέρνησιν πρόσκεινται ἀπείρως περισσότερον πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντέδρασαν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα παρὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ στρέψωσιν τὸν ἔλεγχον καὶ τὰς μομφὰς αὐτῶν πρὸς ἐκείνους, τοὺς ἐγγύτερον πρὸς αὐτοὺς προσκειμένους. (Χειροκροτήματα).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§145Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σοβαρὸν καὶ ὑψηλὸν τόνον θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναδώσῃ καὶ θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἀναμένῃ τις, ὅπως ἀναδώσῃ τὸ πνεῦμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας κατὰ τὴν μεγάλην αὐτὴν στιγμὴν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅπου πρόκειται νὰ κριθῇ ἡ τύχη τῆς Πατρίδος ἐν τῷ μέλλοντι καὶ ἴσως αὐτὴ ἡ περαιτέρω ὕπαρξις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Καὶ ἐνῶ ὁ τόνος οὗτος τῶν χορδῶν τῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς τώρα ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην περίστασιν θὰ ἥρμοζε νὰ λάβῃ ἀστραπὴν καὶ ἦθος νοός—κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ποιητοῦ—διότι ὁμολογουμένως περὶ μεγάλου ἔργου πρόκειται, ἐν τούτοις παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἐκυλίσθη καὶ πάλιν ἡ συζήτησις καὶ μετὰ τῆς συζητήσεως καὶ τὸ πνεῦμα ἡμῶν, μυριοστὴν ταύτην φοράν, εἰς τὸ χθαμαλὸν ἔδαφος τοῦ φατριασμοῦ καὶ τῶν ἀντεγκλήσεων, χυδαῖον καὶ παράχορδον ὄργανον ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης δῆλον ταπεινῶν παθῶν, ἕρμαιον στενῆς κομματικῆς καὶ ἐγωϊστικῆς τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων ἀντιλήψεως. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δύο χῶραι κατ’ ἐξοχὴν ἑλληνικαί, ἡ Θράκη καὶ ἡ Ἰωνία, διατρέχουσι τὸν ἔσχατον κίνδυνον καταστροφῆς καὶ ἐπαναδουλώσεως, ἐνῷ σύσσωμον ἐκ θεμελίων κλονίζεται τὸ ὑψηλὸν οἰκοδόμημα τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, ἡμεῖς φερόμεθα ἀνίκανοι καὶ νὰ συνεννοηθῶμεν μεταξύ μας.

§146ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σεῖς εἶσθε οἱ αἴτιοι.

§147Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἔστω. Εἶναι ὅμως γεγονός, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ ἑρατεινὴ Ἰωνία, ἡ κοιτὶς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ γῆ ὅπου ἐλικνίσθη μέσα εἰς εὐώδη ποιητικὰ σπάργανα τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα, ἡ πολυφίλητος καὶ πολυθέλγητρος Σμύρνη, μὲ τὴν ψυχὴν εἰς τὸ στόμα μᾶς ἱκετεύει ἀπὸ τῶν ἐρατεινῶν ἀκτῶν της νὰ μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτὴν εἰς τὴν μανίαν τῆς βαρβαρικῆς ἐκδικήσεως ἤ εἰς τὸ ἀμφίβολον ἔλεος τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς. Καὶ ἐκ τοῦ ἀπέναντι μέρους ἡ Θράκη, μόλις περισυλλεγεῖσα, ἀγωνιᾷ καὶ αὐτή, ταραχθεῖσα ἐκ φόβου μήπως αἱ ἀπό τινος διαθρυλλούμεναι φῆμαι περὶ κολοβώσεως τοῦ ἐδάφους τῆς ἐπαληθεύσωσιν, ἡ Θράκη, τὴν ὁποίαν ἀπὸ δύο τώρα ἐτῶν κατέχομεν καὶ διοικοῦμεν καὶ καρπούμεθα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Καὶ ὅμως ἀπαγορεύεται ἐνταῦθα ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἰς τοὺς πληρεξουσίους τῆς Θράκης. (Φωναὶ ἐκ τῆς αἰθούσης, διαμαρτυρίαι, ἀπειλαί). Ναί, ἀπαγορεύεται, κύριοι, διότι, τὶ ἐζήτησαν, παρακαλῶ νὰ εἴπωσιν εἰς τὸ πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθὲν ὑπόμνημά των οἱ Θρᾶκες; Ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς παλαιὰς συμμαχίας μας.

§148ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι δὲν εἴπετε αὐτό. Εἴπετε διὰ τὸ καθεστώς.

§149Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἐρωτῶ· εἶναι συμμαχικὸν τὸ ἔγγραφον τῆς διακοινώσεως, τὸ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τῶν τριῶν Δυνάμεων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖται ὁ σπαραγμὸς τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἤ ὄχι; Ἐὰν πράγματι, τοιοῦτον ὄν, εἶναι συμμαχικόν, πῶς ἐπιζητεῖ τοιαῦτα παρ’ ἡμῶν; Ἐὰν δὲ πάλιν τοιαῦτα ἐπιζητεῖ, τότε πῶς εἶναι συμμαχικόν; Εἶναι ἤ δὲν εἶναι σύμμαχοι οἱ τοῦτο ὑπογράψαντες;

§150ΧΡ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνετε κατάχρησιν τῆς λέξεως σύμμαχοι, ἐνῷ εἶσθε συνετὸς ἄνθρωπος καὶ γνωρίζετε τοὺς συμμάχους.

§151Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διατὶ ἐξηγέρθητε, διότι εἴπομεν ἡμεῖς ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς συμμαχίας μας; (Θόρυβος ἀκατάπαυστος ἐγείρεται καὶ ἐξακολουθεῖ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Πλεῖστοι πληρεξούσιοι, ὄρθιοι, φωνάζουσι νὰ κατέλθῃ τοῦ βήματος ὁ ῥήτωρ. Ὁ κ. Πρόεδρος κρούων τὸν κώδωνα ἐπιβάλλει ἐν τέλει ἡσυχίαν).

§152Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἴπετε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς συμμαχίας μας. Ὁμιλήσατε σαφῶς. Κατὰ τίνα τρόπον ἐφύγομεν διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν;

§153Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Λέγετε ὅτι αἱ Δυνάμεις διὰ τῆς νότας τοῦ Νοεμβρίου ἀπέδειξαν δυσμένειαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Τὶ ἐννοεῖτε μὲ αὐτό; Ἐξηγηθῆτε σαφῶς. Πῶς θὰ τὰς ἐξευμενίσωμεν;

§154Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὑπεράνω ὅλων εἶναι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐπαναλαμβάνω ὑπεράνω παντός, ὑπεράνω καὶ τῶν ἀτόμων καὶ τῶν ὁμάδων καὶ τοῦ Θρόνου καὶ τῆς Δυναστείας, εἶναι ἡ Ἑλλάς. (Ἐπακολουθοῦσι νέαι ζωηρόταται ἀποδοκιμασίαι ἐκ μέρους τῶν πληρεξουσίων καὶ θόρυβος διαρκής.).

§155Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Μὴ σοφιστεύεσθε. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατεκρήμνισε τὴν τυραννίαν καὶ ἐπανέκτησε τὴν ἐλευθερίαν του κατὰ τὴν 1 Νοεμβρίου καὶ ἔχει ὡς σύμβολον ταύτης τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Δυναστείαν, ἕτοιμος καὶ πάλιν νὰ θυσιασθῇ διὰ τὴν ἐλευθερίαν του.

§156Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως εἶναι ζήτημα ἐθνικῆς ἑλληνικῆς τιμῆς. (χειροκροτήματα). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τεθῇ ζήτημα Βασιλέως, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι. Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως. Τὸν Βασιλέα κ. Πρόεδρε, ἔφερεν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ ἡμᾶς κάθε δικαίωμα νὰ θίξωμεν τὸν Βασιλέα.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θιχθῇ ὁ Βασιλεύς.

§158Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ (πρὸς τὸν κ. Κωνσταντόπουλον). Βάλτε τὸ χέρι σας εἰς τὴν καρδιάν σας καὶ ὁμιλήσατε.

§159Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξάνδρου λέγει ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶναι ζήτημα ἐθνικῆς τιμῆς. Ἀλλὰ διέπραξα ἔγκλημα ἐγὼ εἰπὼν ὅτι ὑπεράνω ὅλων κεῖται ἡ Ἑλλάς; Δι’ ἐμὲ ἀπὸ Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει γλυκύτερον καὶ τιμιώτερον πρᾶγμα εἰς τὸν κόσμον.

§160ΕΜ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ἑλλὰς καὶ Δυναστεία εἶναι συνυφασμένα.

§161Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Δι’ ὅλους ἡμᾶς. Δὲν ἔχετε τὸ μονοπώλιον τοῦ πατριωτισμοῦ σεῖς μόνον. (Νέος θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος καὶ τῶν ἄλλων πτερύγων).

§162ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, νὰ διακοπῇ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Ὥρᾳ 8.40′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 9 μ. μ.).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἀνακοινῶ ὑμῖν ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μοὶ ἐπέδωκεν τὴν ἑξῆς δήλωσιν. (ἀναγινώσκει). «Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατόπιν τῆς γενομένης παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ βαρυτάτης καταγγελίας καθ’ ἣν οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Κόμματος αὐτοῦ ἐπέφεραν διὰ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀντιδράσεις εἰς τὸ ἐθνικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καταγγελίαν μὴ στηριζομένην οὔτε εἰς τὰ γεγονότα οὔτε εἰς πρόσωπα, φέρει ἡμᾶς εἰς τὴν ἀνάγκην ὅπως διαμαρτυρηθῶμεν ἐναντίον μομφῆς ἀπευθυνθείσης καὶ πρὸς τοὺς παρόντας πληρεξουσίους. Κατόπιν μάλιστα καὶ τῶν δοθεισῶν ἐξηγήσεων καὶ τῆς μέχρι τοῦδε νομιμόφρονος στάσεως ἡμῶν, δηλοῦμεν ὅτι ἀποχωροῦμεν τῆς συνεδριάσεως, κρίνοντες ὅτι ἀπέναντι τοιαύτης κατηγορίας δὲν χωρεῖ, κατὰ τὰς παρούσας κρισίμους περιστάσεις τοῦ Ἔθνους, συζήτησις διαφωτιστική. Ἐπαφίεμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐθύνην τῆς στάσεώς της. (Ὑπογραφὴ Π. Δαγκλῆς».

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὡμίλησα ποσῶς περὶ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πληρεξουσίων, τῶν ἀποτελούντων τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Τοὐναντίον ὁμιλῶν περὶ τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων, διότι εἶχον ὑπογράψει τὴν δήλωσιν περὶ ἧς πρόκειται, διέκρινα αὐτοὺς ἀπολύτως ἐκείνων περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα καὶ ἐκείνων τοὺς ὁποίους κατηγόρησα καὶ οἵτινες εἶναι οἱ ἀνὰ τὰ διάφορα κέντρα τῆς Εὐρώπης διεσπαρμένοι, ἄλλοτε ποτὲ ὀπαδοὶ τοῦ κόμματος αὐτοῦ, σήμερον ἀγνοῶ τίνα ἰδιότητα ἔχοντες, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι διὰ τοῦ ἔργου αὐτῶν ἀντιδρῶσιν κατὰ πάσης ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο τὸ ὁποῖον εἶπον τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι δὲ πασίγνωστον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἑπομένως λέγω ὅτι ἡ ἀπευθυνθεῖσα ὑπ’ ἐμοῦ κατηγορία ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων. Ὅταν δὲ κατηγορήθην ἀπὸ τόν κ. πληρεξούσιον εἰπόντα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι «σᾶς κατηγοροῦμεν σᾶς, τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν κατορθώσατε νὰ ἄρητε τὰς παρεξηγήσεις», εἶπον ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπευθύνητε τὴν ἔκκλησίν σας πρὸς τοὺς ἐγγύτερον πρὸς ὑμᾶς κειμένους, πρὸς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀντέδρασαν κατὰ τοῦ ἔργου τούτου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀντιδρῶσιν. Τοῦτο εἶπον. Ἦτο τοῦτο κατηγορία, ἡ ὁποία οὐδαμῶς ἀφορᾷ τοὺς ἐν τῇ Συνελεύσει πληρεξουσίους, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Συνέλευσις ὁλόκληρος ἀντελήφθη τὰ λεγόμενα μου ὅτι δὲν εἶχον ἄλλην τινὰ ἔννοιαν. Προσθέτω δέ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποχωρήσεως, ὅτι δὲν ἔχω νὰ ἐπεμβῶ, διότι οἱ κύριοι πληρεξούσιοι εἶναι ἐλεύθεροι νὰ κανονίσωσι ὡς αὐτοὶ θέλουσι τὴν στάσιν των.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§167Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Συμφωνῶ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, λυποῦμαι ὅμως διότι δὲν παρίστανται ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ ἀκούσωσι ταῦτα. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ὀρθὸν καὶ δίκαιον καὶ ὡς πρὸς αὐτοὺς καὶ ὡς πρὸς ἡμᾶς εἶναι νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς Δευτέρας ἡ συνεδρίασις, ὅτε θὰ ἔχει καταπαύσει καὶ ἡ ἐκραγεῖσα θύελλα ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς περικοπῆς τῶν δηλώσεων τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων. Ἀφοῦ δὲ οἱ ἀγορεύσαντες ἐδήλωσαν ὅτι ἡ περικοπὴ τῆς δηλώσεως δὲν εἶχεν τὴν ἔννοιαν ἥν τῇ ἀπέδωκεν ἡ Συνέλευσις, νὰ ἀνακληθῇ ἡ φράσις ἐκείνη, καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἀπαιτουμένη κατὰ τὰς παρούσας στιγμὰς ἠρεμία.

§168Γ. ΠΩΠ. Ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον πρότασιν ἀναβολῆς καὶ δηλῶ ὅτι ὁ στρατὸς θὰ κάμῃ τὸ καθῆκον του. Παραιτοῦμαι τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεώς μου κατόπιν τῆς ἐξελίξεως ἥν ἔλαβεν ἡ συζήτησις.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§170Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παρόντες οἱ Θρᾷκες διὰ νὰ ἀκούσωσι τοὺς λόγους μου. Πάντες ᾐσθάνθησαν χαρὰν ἰδόντες τοὺς Θρᾷκας παρακαθημένους ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλ’ ἡ στάσις αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς εἰσόδου εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινοβούλιον, συνταχθέντων πρὸς τὴν βενιζελικὴν πτέρυγα καὶ συνταυτισάντων τὴν τύχην των πρὸς αὐτούς, ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρξεν ἡ ἁρμόζουσα, ἀλλ’ ἐπλήγωνε τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 1 Νοεμβρίου κατεκρήμνισεν ἐκ τῆς ἀρχῆς τὸ Κόμμα τοῦτο ὡς τὴν ἐπαχθεστέραν τυραννίαν, ἥν ἐγνώρισεν ἡ ἀνθρωπότης δι’ ὅλων τῶν αἰώνων. Οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι ἔδει νὰ ἀποτελῶσιν ἰδιαιτέραν ὁμάδα, κατέχουσαν ἐν τῇ Βουλῇ θέσιν μακρὰν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τῶν νοσηρῶν ψυχῶν τῶν Φιλελευθέρων πληρεξουσίων, συμπαγεῖς εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως, προεδρευομένης ὑφ’ οἱουδήποτε καὶ ἀγωνιζομένης πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν, ὁπότε ἡ ὁμὰς αὕτη θὰ ἀπετέλει τὸ ἀντικείμενον τῆς συμπαθείας, τῆς ἀγάπης καὶ τῆς λατρείας ὅλων ἡμῶν. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἔπραξαν πᾶν τοὐναντίον. Ἐὰν ἦσαν ἐνταῦθα οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι, θὰ παρεκάλουν αὐτοὺς νὰ ἀποσύρωσι τὴν ἔγγραφον δήλωσίν των.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ματσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§172Γ. ΜΑΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν ὅτι οἱ τῆς Δυτικῆς Θράκης ἀντιπρόσωποι οὐδέποτε συνεμερίσθησαν τὴν γνώμην τῶν πληρεξουσίων τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, ὅσον ἀφορᾷ τὰς πολιτικάς των ἰδέας, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§174Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Πάντες οἱ Ἕλληνες ἐγαλουχήθησαν μὲ ἕν ὄνειρον, νὰ ἴδωσιν ἁπάσας τὰς Ἑλληνικὰς Χώρας ἐλευθερουμένας καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ εἶχον τὸ ὄνειρον αὐτὸ καὶ διὰ τὴν Θράκην. Οἱ ἐμφανιζόμενοι ὅμως σήμερον ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Θράκης, δὲν εἶναι ἀντιπρόσωποι αὐτῆς, ἀλλὰ δημιουργήματα τοῦ Ζυμβρακάκη..........

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὀρθῶς γίνονται αὐταὶ αἱ ἐπικρίσεις. Καὶ οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅπως καὶ ἡμεῖς.

§176Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι αὕτη εἶναι καὶ ἡ γνώμη ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Γρόλλιος ἔχει τὸν λόγον.

§178Χ. ΓΡΟΛΛΙΟΣ. Λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν μου τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων ἅς διέρχεται τὸ ἔθνος, προτρέπω πάντας νὰ παύσωσι κατατριβόμενοι εἰς διαμάχας καὶ ἀντεγκλήσεις καὶ νὰ στραφῶσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Τὰ βλέμματα πάντων, εἶναι ἐστραμμένα πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ πρέπει νὰ δείξωμεν εἰς τὸν κόσμον ὅτι καὶ μόνοι ἄν μείνωμεν, θὰ ἀγωνισθῶμεν μέχρις ἐσχάτων ὅπως διατηρήσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐδαφῶν, ἅτινα ἐλυτρώσαμεν ἀπὸ τὸν βαρβαρικὸν ζυγόν. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ τὸ ἔργον τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων εἰς Κυβέρνησιν Ἐθνικὴν σοβαράν, νὰ εὐχαριστήσωμεν τοὺς ὑψηλοὺς συμμάχους διὰ τὴν μεσολάβησίν των περὶ εἰρήνης καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ἀλλαζόνα ἀντίπαλον, τὸν ἀπειλοῦντα ὅτι θὰ ῥίψῃ ἡμᾶς εἰς τὴν θάλασσαν, «μολὼν λαβέ».

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§180Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καθ’ ἥν στιγμὴν δεινὸν διεξάγουσι πάντες ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου δέον νὰ εἶναι ἀπεριόριστος. Ἡ ἀριστερὰ ὅμως πτέρυξ ἔκαμε κατάχρησιν τῆς ἐλευθερίας ταύτης, διότι παρὰ τὸν ἔξωθεν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξάγει κατὰ τοῦ ἔργου τῆς 1 Νοεμβρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀγωνισθέντος νὰ ἑδραιώσῃ τὸ καθεστὼς καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον, ἔφθασε τὸ θάρρος της ὅπως καὶ ἐνταῦθα ἀκόμη μεταφέρῃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον. Καὶ ἀπόδειξις, ὄχι μόνον αἱ δηλώσεις τῶν Θρακῶν πληρεξουσίων ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος, αἵτινες εἶναι σχεδὸν ὅμοιαι. Ὁ Βενιζελισμὸς οὐδέποτε ἔπαυσε νὰ χύνῃ τὸ δηλητήριόν του κατὰ τοῦ καθεστῶτος. Ἐκφράζω οὐ μόνον τὸν πόνον μου διὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὴν διαμαρτυρίαν μου, διότι ἐν τοιαύταις ἐθνικαῖς στιγμαῖς τοιοῦτος διεξάγεται παρὰ τῶν Φιλελευθέρων πόλεμος κατὰ τῆς Πατρίδος.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§182Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐγεννήθην μὲν ἐν Λέσβῳ, κατάγομαι ὅμως ἐκ Σμύρνης καὶ αἰσθάνομαι ἴσως βαθύτερον τὸν πόνον πρὸ τοῦ κινδύνου ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα. Ἐμελέτησα τὴν ἱστορίαν καὶ ἐξήγαγον τὸ συμπέρασμα ὅτι κανὲν ἔθνος δὲν ἐσώθη διῃρημένον ψυχικῶς. Ὡς πρὸς τὸ καθεστώς, κύριοι, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι κάθε καθεστὼς εἶναι ἀκλόνητον μόνον ὅταν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρετῆς. Ὥστε μὴ φοβεῖσθε, ἐφόσον εἶσθε βέβαιοι ὅτι καὶ τὸ καθεστὼς αὐτὸ ἐπὶ τῆς ἀρετῆς στηρίζεται.

§183Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ καθεστὼς στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀγάπης τοῦ λαοῦ.

§184Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ πρέπει σεῖς νὰ γνωρίζετε ἐὰν εἶναι ἀρετή. Δὲν εἶναι, καιρὸς συζητήσεως περὶ τοῦ καθεστῶτος· εἶναι καιρὸς νὰ ἀδελφωθῶμεν. Ἡ Κυβέρνησις φέρει τὴν εὐθύνην τῶν συμβαινόντων, εἴτε ἔξω εἴτε ἔσω, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιρρίπτωνται ἀλλοῦ οἱαιδήποτε εὐθύναι.

§185Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ γεφυρώσῃ τὸ χάσμα. Μὴ ἀναγκάσητε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ὅλων τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας συνήντησεν εἰς τὸ ἔργον της.

§186Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὁμιλήσῃ, ἄλλως ὀφείλει νὰ παραιτηθῇ, ἐφόσον νομίζει ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ ὁμιλήσῃ. Ὡς πρὸς τὰς προτάσεις τῆς εἰρήνης, ἐκφράζω τὴν κατάπληξίν μου διότι τοιοῦτον ἔγγραφον τοσαύτης σπουδαιότητος ἐξεσφενδονίσθη κατὰ τοῦ προσώπου τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι κόλαφος ἐναντίον τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐναντίον τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προσφέρῃ σήμερον ἀπείρως μεγαλυτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα παραιτουμένη παρὰ ἐπιμένουσα νὰ μένῃ εἰς τὴν ἀρχὴν διότι κοινοβουλευτισμὸς δὲν εἶναι ἀριθμὸς εἶναι τάκτ. Καὶ ὁ Μπριάν εἶχε μαζύ του τὰ ¾ τῆς Βουλῆς ἀλλὰ παρῃτήθη. Ἐκφράζω τὸν πόνον μου διὰ τοὺς κινδύνους οὕς διατρέχει τὸ Ἔθνος.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κοτζαμάνης ἔχει τὸν λόγον.

§188Σ. ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ὡς διεξήχθη ἡ συζήτησις ἐν τῇ Συνελεύσει δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν σοβαρότητα τῆς καταστάσεως οὔτε πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ Ἔθνους. Διὰ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησαν Θρᾶκες πληρεξούσιοι διὰ τῆς δηλώσεως αὐτῶν εἶμαι ὑποχρεωμένος πρὶν ἤ προχωρήσω νὰ σταματήσω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι τὸ σημεῖον τοῦτο διετάραξε ὅλην τὴν συζήτησιν. Ὡρισμένοι πληρεξούσιοι ἀπὸ ὡρισμένην ἐπαρχίαν ἐρχόμενοι ἔθεσαν ἐνώπιον ἡμῶν ἕν ζήτημα, τὸ ὅτι δηλαδὴ αἱ δυσχέρειαι τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις συνήντησε προέρχωνται ἐν μέρει ἐκ τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν τὴν 1ην Νοεμβρίου. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὁμολογήσω ὅτι τοῦτο μὲ κατέπληξεν. Καὶ ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, φέροντες τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως θὰ ἠδύναντο βεβαίως νὰ ἐλέγξωσιν ὄχι τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ πάντας ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα δημιούργημα τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Ὀφείλω δὲ ἐπὶ πλέον νὰ τονίσω καὶ μετ’ ἐμοῦ πάντες ἐκεῖνοι οἵτινες συνειργάσθησαν διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς 1ης Νοεμβρίου, καὶ νὰ κάμωμεν τὴν ἑξῆς δήλωσιν ὅτι ἡ 1η Νοεμβρίου, ἀποτέλεσμα ἑνὸς κυριαρχικοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, οὐδεμίαν σχέσιν δύναται νὰ ἔχῃ καὶ οὐδεμίαν δύναμιν ἐξωτερικήν. Ὀφείλομεν νὰ δηλώσωμεν ὅτι ὁ ὑπαινιγμὸς αὐτός, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος ἔκαμεν, ὁ ὑπαινιγμὸς ὅτι ἴσως τὸ ἐμπόδιον διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ προαχθῶσι τὰ ἐθνικὰ ζητήματα εἶναι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τῆς 1ης Νοεμβρίου....

§189Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ δημοψήφισμα.

§190Σ. ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Βεβαίως. Ὀφείλωμεν νὰ δηλώσωμεν ὅτι τὰς συστάσεις αὐτὰς ἔπρεπε νὰ τὰς κάμωσι πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διευκολύνωσι τὸ ἔθνος νὰ ἀρθῇ τὸ ἐμπόδιον τοῦτο καὶ ὄχι πρὸς ἡμᾶς, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κατώρθωσαν διὰ πάσης ἐπιβουλῆς καὶ διαστρεβλώσεως τῶν γεγονότων νὰ συκοφαντήσωσι ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸ Στέμμα καὶ νὰ τὸ παραστήσωσι ὡς πολιτευόμενον ὄχι ἐν ὀνόματι τῆς ἀντιλήψεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ὡς μίσθαρνον ὄργανον ξένων συμφερόντων, λέγω, ὅτι ἐκεῖνοι ἔχουσι ὑποχρέωσιν ἱερὰν ἀπέναντι τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ ἄρωσι τὴν παρεξήγησιν. Διότι ἠδυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς ἐκείνους: Ἄν σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ καταστάσεως πραγμάτων, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς ἐλησμόνησαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ὑπαίτιοι τῆς ταφῆς διακοσίων χιλιάδων στρατιωτῶν εἰς τὰ ὕδατα τοῦ Ἑλλησπόντου, ἐσυγχώρησαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατέσφαξαν τόσους πληθυσμούς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐλησμόνησαν καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζουν ἔχουσι τὰ ὄργανά τους ἐντὸς τοῦ Βερολίνου καὶ τῆς Μόσχας, θὰ εἶναι πολὺ εὐκολώτερον νὰ λησμονήσωσι ἄν ποτὲ ἕνας λαὸς ἤ ἕνα στέμμα ἤθελε νὰ κανονίσῃ αὐτὸ ἐν τῷ κυριαρχικῷ του δικαιώματι τὴν ὥραν καὶ τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν τὰ ἑαυτοῦ συμφέροντα ἐπέβαλλον τὴν ἔξοδόν του ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Διότι αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία κατὰ τοῦ Στέμματος ὅτι ἠθέλησε τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα νὰ τὰ διαφυλάξῃ δι’ ἑαυτὸν καὶ νὰ προσδιορίσῃ πότε θὰ ἐξήρχετο ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Τὶ ἐποιήσατο ἐναντίον τῆς Ἀντάντ, ὁ λαὸς καὶ τὸ στέμμα; Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχουσιν ὑποχρέωσιν ἀφοῦ ἐλησμόνησαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο φονεῖς τῶν στρατευμάτων των νὰ λησμονήσωσι καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ ὀνόματι τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων των ἐπολιτεύθησαν ὅπως ἐπολιτεύθησαν, χωρὶς νὰ παραβλέψωσι τὰ δίκαια αὐτῶν συμφέροντα. Πρέπει, κύριοι, νὰ τονισθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιος, ὅτι γίνεται μία σατανικὴ ἐνέργεια, ἵνα παρασταθῇ ὅτι τὸ ἐμπόδιον τῆς μὴ προαγωγῆς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πρώτης Νοεμβρίου ἤ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βοκοτόπουλος τὸ δημοψήφισμα. Πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ Ἐθνικὴ ὑπόθεσις καὶ οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες νὰ λάβωσι τὴν ὁμαλὴν ὁδόν. Διότι ἐφόσον πρόκειται νὰ συζητῶμεν περὶ πολιτικῶν ζητημάτων, πᾶσα ἄλλη ψύχραιμος σκέψις καὶ φροντὶς περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων θὰ εἶναι δύσκολος ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ταύτῃ. Καὶ ἐπανέρχομαι μετὰ τὴν παρεμβολὴν ταύτην εἰς τὸ κύριον θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὄχι τὸ θέμα τὸ πολιτικὸν, διότι τοῦτο ὅπως καὶ διὰ πάντας εἶναι λελυμένον καὶ καθωρισμένον. Δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ γνωμῶν καὶ ἀντιλήψεων ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῶν Ἐθνικῶν ὑποθέσεων, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος οὐδεμία διαφορὰ ὑφίσταται ἐν τῇ ὁλότητι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπανερχόμενος, κύριοι, εἰς τὸ κύριον θέμα ὁμολογῶ ὅτι ἀπὸ τοὺς διαφόρους ρήτορας καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον καθ’ ὅν ἀνεπτύχθησαν τὰ διάφορα ζητήματα δυσκολεύομαι νὰ τοποθετήσω τὴν συζήτησίν μου. Ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Ἐκπλήσσομαι πῶς εὑρίσκονται ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι αἱ Δυνάμεις αἱ ὁποῖαι συνεχώρησαν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ὑπαίτιοι τοῦ φόνου 200 χιλιάδων συμμαχικοῦ στρατοῦ, συνεχώρησαν τοὺς χθεσινούς των ἐχθρούς, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ἀκόμη ἔχουσι τοὺς πράκτοράς των εἰς Βερολῖνον καὶ Μόσχαν, ἀντιτίθενται δὲ εἰς τὰ συμφέροντά μας, δὲν συνεχώρησαν τὸ Στέμμα τὸ Ἑλληνικὸν τὸ ὁποῖον ἀπὸ συμφώνου μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἔκαμε ἀδίκημα, ἐπειδὴ ὡς εἶχε δικαίωμα ἠθέλησε αὐτὸ νὰ κανονίσῃ τὴν στιγμὴν τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα πολὺ κακῶς καὶ ἀτόπως εἰσήχθη διὰ νὰ φέρῃ σύγχισιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος, ὅπερ εὑρίσκεται πρὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἡ συζήτησις καὶ ὁ ἔλεγχος δύναται νὰ γίνῃ. Διότι καὶ ἄν ἀκόμη ἡ Συνέλευσις στερεῖται ἐκείνων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ὡς μυστικὰ τοῦ Κράτους ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ προσαγάγῃ, τὰ ὑπάρχοντα γεγονότα εἶναι τόσα ὥστε νὰ εἶναι ἐπαρκῆ διὰ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς ἐπαρκείας ἢ ἀνεπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον αἱ Δυνάμεις ἀπηύθυναν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶναι τὸ κατάντημα τῆς διαχειρίσεως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν ἀνατροπὴν τῆς ὅλης μέχρι σήμερον τακτικῆς τῶν Δυνάμεων ἔναντι τῶν ἡττημένων, τὴν ἄρνησιν ὅλων τῶν ἰδεωδῶν τοῦ μεγάλου πολέμου, ἐφ’ ὧν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐστήριξε τὴν ἐλπίδα τῆς πραγματοποιήσεως τῶν δικαίων του. Ἀποτελεῖ τὸ ἔγγραφον τὸν τάφον τῆς ἰδεολογίας τοῦ μεγάλου πολέμου καὶ τὸν σφαγιασμὸν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Πρὸ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§192Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Μὴ ἀνήκων εἰς κόμμα πρέπει νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφον μου. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν ἐκθέτω παρὰ τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφον μου μὲ ὀλιγωτέραν παρὰ ἄλλοι ἐπιφύλαξιν. Ἡ διακοίνωσις τῶν Δυνάμεων, ἡ ὁποία καὶ προεκάλεσε τὴν σημερινὴν κρίσιν, εἶναι προϊὸν τοῦ σημερινοῦ συνδυασμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Αἱ Δυνάμεις ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐξετάσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία τὰς ἐν τῇ διακοινώσει των σκέψεις καὶ ὅρους εἰρήνης. Καίτοι ἀκόμη δὲν δεχόμεθα τὰς σκέψεις ταύτας καὶ τοὺς ὅρους, ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, μέχρι τοῦ ν’ ἀρνηθῇ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰς ἐν τῇ διακοινώσει σκέψεις καὶ ὅρους. Ἐφόσον λοιπὸν βλέπω ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀφίσταται κατ’ ἀρχὴν τῆς ἰδικῆς μου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω κατ’ ἀρχὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ ἄν παρασκευασθῶσι ὅσα προεῖπον, εἰς τίνα δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως; Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν δηλῶ ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε διαχείρισις δὲν μοὶ φαίνεται ἐπαρκής. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ κατεψήφισα τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν προτελευταίαν περὶ ἐμπιστοσύνης ψηφοφορίαν. Μιᾶς ἑβδομάδος πεῖρα μοὶ ἔδειξεν ὅτι, ὡς ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ παρ’ ἡμῖν, τὸ δυνατὸν εἶναι νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀνεχόμενοι τὴν ὑπάρχουσαν Κυβέρνησιν. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν τελευταίαν κρίσιν ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς παραμονῆς αὐτῆς. Ἔκτοτε εἰς ἐμέ, ἀγνοοῦντα τὰ κομματικὰ παρασκήνια, δὲν φαίνεται νὰ μετεβλήθησαν σχετικῶς τὰ πράγματα. Ἕνεκα τούτου, ὡς καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν κυβερνητικὴν κρίσιν, θὰ ψηφίσω πάλιν ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἐξέφρασα ὅμως τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, θὰ ἤθελα νὰ ἐκφράσω καὶ μίαν ἀτομικήν μου εὐχήν. Ἡ διαχείρισις τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως κατὰ πολὺ θὰ ἐξαρτηθῇ ὑπὸ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θ’ ἀντιπροσωπεύσωσι τὴν Ἑλλάδα ἐν τῇ συσκέψει, εἰς ἥν καλοῦσιν ἡμᾶς αἱ Δυνάμεις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐν τούτῳ ἡ διαχείρισις τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως θὰ ἐγένετο καὶ οὐσιαστικῶς ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἱκανοποιήσεως τῆς κοινῆς γνώμης ἐπαρκεστέρα, ἄν ἐκτὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως συμμετεῖχον τῆς ἀντιπροσωπείας, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος καὶ ὁ Ὕπατος ἐν Σμύρνῃ Ἁρμοστής. Εὔχομαι κατὰ τὰς ἐξαιρετικὰς σημερινὰς περιστάσεις ἡ πολιτικὴ ψυχολογία νὰ σταθῇ εἰς ὕψος ἐπιτρέπον τὸν παρὰ τὸ σύνηθες ἴσως καταρτισμὸν τῆς ἀντιπροσωπείας ταύτης.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§194Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὰ σήμερον λεχθέντα ὑπό τινων πληρεξουσίων ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὑπάρχουσιν ἀκόμη ἐν Ἑλλάδι ἄνδρες πλανώμενοι μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, ὥστε νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς σημερινῆς ἐθνικῆς ὀδύνης, ἵνα ψέξωσι τὸ ἔργον τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ νὰ ρίψωσι καὶ πάλιν εἰς τὸν λαὸν τὸ σπέρμα τῆς διαιρέσεως. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης δὲν προδικάζει τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως ἢ ἕκαστον ψηφίζοντα ὡς πρὸς τὴν στάσιν ἥν θὰ τηρήσῃ τὸ ἔθνος ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, ὅπερ ἐγεννήθη διὰ τῶν προτάσεων.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§196Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Περιττεύει πᾶσα συζήτησις περὶ τῶν ἰδεῶν τῆς βενιζελικῆς πτέρυγος. Οὐδεὶς κίνδυνος ἐξ αὐτῆς. Εἰσέρχομαι ὡς ἐκ τούτου εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν προτάσεων τῶν Συμμάχων, καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ταῦτα προέκυψαν, διότι ἡ Κυβέρνησις παρέβη τὴν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως δεχθεῖσα μεσολάβησιν. Φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ καταψήφισις τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα χρησιμεύσῃ ἡ πτῶσις αὐτῆς ὡς διαμαρτυρία κατὰ τοῦ τοιούτου ἐγγράφου.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μομφερᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§198Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἀπορῶ πῶς γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς εἰρήνης ἀφοῦ ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις. Ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος γίνεται ἐπὶ τῶν τετελεσμένων πράξεων. Αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰσέτι ἐκκρεμεῖς. Ἄλλως, δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν πρότασιν τῆς ἀνακωχῆς. Ἡ Μ. Ἀσία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλειφθῇ, καὶ καταλήγων δηλῶ ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπούσδρας ἔχει τὸν λόγον.

§200Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δηλῶ ὅτι θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθόσον φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δεσμευθεῖσα διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀνακωχῆς, δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§202Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ὅπως ἡ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὰ κοινὰ κατόπιν τοῦ ἐπιδοθέντος ἐγγράφου περὶ προτάσεων εἰρήνης, καὶ διὰ τοῦτο θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§204Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπέβαλα τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς ἵνα δοθῇ καιρὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παράσχῃ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν θὰ ἠδύνατο ἡ Συνέλευσις νὰ σχηματίσῃ γνώμην καὶ ἀποφανθῇ ἀσφαλῶς. Ἐφόσον ὅμως τοῦτο δὲν γίνεται, δὲν αἴρονται οἱ φραγμοί, οἱ παρακωλύοντες νὰ ἐξετασθῶσι τὰ πεπραγμένα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ παρελθόν, νὰ κριθῶσι δὲ τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα γενέσθαι, νὰ ἀναλυθῇ καὶ νὰ ἐξετασθῇ γραμμὴν πρὸς γραμμὴν καὶ λέξιν πρὸς λέξιν τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο ἔγγραφον, τὸ ὁμιλοῦν περὶ προτάσεων εἰρήνης· νὰ ἐξετασθῇ ἂν θὰ συνεχίσωμεν ἢ οὔ τὸν πόλεμον ἐν Μ. Ἀσίᾳ καὶ νὰ κριθῶσι πράξεις ἄλλαι τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ κριθῶσιν ἄνευ ἀποδείξεων. Ἕνεκα πάντων τούτων δὲν δύναμαι, νὰ σχηματίσω γνώμην περὶ τοῦ τίνα ψῆφον πρέπει νὰ δώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ποῦ νὰ κατανείμω τὰς εὐθύνας. Νὰ ἀποδώσω ταύτας εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἤ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος, διότι ἀμφότεροι ἔσπευσαν νὰ θέσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅτε ἐγὼ ὑπέβαλον πρότασιν ἀναβολῆς, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ συνήθων περιστάσεων. Δηλῶ κατ’ ἀκολουθίαν ὅτι ὡς καὶ πρότερον θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, ἡ ψῆφός μου ὅμως δὲν θὰ εἶναι ἐχθρική, ὥς τινες ἀναρμόδιοι ἐθεώρησαν αὐτήν, ἀλλὰ ψῆφος ἀναμονῆς.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§206Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκφράζω, τὴν βαθυτάτην δυσφορίαν μου, διότι καὶ πάλιν ἐκλήθημεν νὰ μετρήσωμεν τὰς ψήφους τῶν κομμάτων καὶ μερίδων, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ἔθνος ἀγωνιωδῶς ἀναμένει τὰς ἀποφάσεις μας ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν Δυνάμεων. Τινὲς ἐξ ἡμῶν, οἵτινες ἐγνώριζον τὰ πράγματα, δὲν ἐξεπλάγησαν διὰ τὰς προτάσεις καὶ οὔτε ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξεπλάγη πολύ. Ἐξεπλάγη ὅμως ὁ λαός, ὅστις ἤδη ἐξηγεῖ τὴν στάσιν τινῶν ἐξ ἡμῶν κατὰ τὴν πρώτην κρίσιν. Δι’ ἐμέ, δὲν ὑπάρχει ζήτημα Κυβερνήσεως, ὑπάρχει ζήτημα προτάσεων. Ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἶναι δεσμευμένη νὰ ἀπορρίψῃ ἢ μὴ ταύτας, θὰ ἀναμείνω τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ἐπ’ αὐτῶν. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ἣν ἐλπίζω προσεχῆ, θὰ δώσω ψῆφον ἀνοχῆς ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§208Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δριμυτάτη, κύριοι, ὑπῆρξεν ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ μὲν ἀπὸ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, τῆς ἤδη κενωθείσης, ἡ δὲ ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης. Ἡ μία ἐπίθεσις ἔλαβε χαρακτῆρα, τῇ ἀληθείᾳ, λυπηρόν. Ἐνομίσθη ὑπὸ τῶν κ.κ. συναδέλφων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ὅτι ἦτο εὔθετος ἡ στιγμή, ἐφόσον ἀντελήφθησαν ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπαρκεῖς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, διατεθειμένοι νὰ ἐπικρίνωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προέλθωσιν εἰς ἐκδήλωσιν, τὴν ὁποίαν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὑπὸ τῶν κ. συναδέλφων, οἵτινες ἀπεπειράθησαν αὐτήν, νὰ εἴπω ὅτι εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ ἀπέφευγον. Δὲν ἀναγνωρίζω εἰς ἐμαυτὸν τὸ δικαίωμα νὰ δίδω συμβουλάς, ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν θὰ ηὐχόμην ἵνα μὴ ἡ ἀτυχὴς αὐτὴ ἔμπνευσις ἤρχετο εἰς τοὺς κ. συναδέλφους, ἔμπνευσις ἡ ὁποία πιστεύω ἐν τῷ βάθει τῆς συνειδήσεώς μου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ, οὐδ’ ἐξυπηρέτησεν, ἐκδηλωθεῖσα, τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Θὰ ηὐχόμην, ἵνα κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας λησμονηθῶσι, δὲν λέγω τὰ πάθη, διότι οὐδεμία ἀφορμὴ πάθους οἱ κ.κ. συνάδελφοι οἱ εἰς τὴν μερίδα ἐκείνην ἀνήκοντες, ἔχουσι κατὰ τῆς κρατούσης σήμερον τάξεως ἀλλὰ νὰ λησμονηθῶσι τάσεις, πράξεις, ὁρμαί, ἐπιθυμίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι φυσικῶς ἀνθρώπινοι ἀδυναμίαι, εἰς τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐπικράτησις. Καὶ θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ εὑρισκόμην εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ διατυπῶ ταύτας τὰς εὐχάς, ἀδυνατῶν νὰ ἀπευθύνω συμβουλάς, διότι δὲν ἀναγνωρίζω, ἐπαναλαμβάνω, δι’ ἐμαυτὸν τὸ δικαίωμα πρὸς τοῦτο. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς διαχειρίζομαι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, εἴτε ὡς μετέχων τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ὡς προϊστάμενος αὐτῆς, δὲν ἔπαυσα κατὰ πάντα τρόπον προσπαθῶν ἵνα γεφυρωθῇ τὸ χάσμα. Καὶ ὅταν λέγω νὰ γεφυρωθῇ, ἐννοῶ νὰ λησμονηθῶσιν ἀπὸ τὴν πτέρυγα ταύτην, νὰ λησμονηθῶσιν ἀπὸ τὴν σημερινὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὰ ὅσα ὑπέστη, τὰ ὅσα ἐμαρτύρησε. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εὗρον ἐν τῷ ἀγῶνι, ἐν τῇ προσπάθειά μου ταύτῃ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐνεπνεόμην ἐκ τοῦ αἰσθήματος πρὸς τὴν Πατρίδα, τὴν Πατρίδα, τὴν πάντοτε ἡνωμένην, τὴν ὁποίαν ἀτυχεῖς ἀντιλήψεις διῄρεσαν κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐν τῷ ἔργῳ μου, τῷ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς διαπνεομένῳ, εὗρον τὴν φυσικὴν ἀγαθότητα τῆς ψυχῆς τοῦ Ἕλληνος, ἔδαφος γόνιμον ἵνα τὸ ἔργον εὐδοκιμήσῃ. Δυστυχῶς, δὲν ἐξετιμήθη ἡ ἐργασία αὕτη παρ’ ἐκείνων ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐτελεῖτο καὶ τελεῖται καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ τελουμένη. Ἐν τῇ σειρᾷ δὲ τοῦ λόγου ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ποιήσωμαι ἔκκλησιν θερμοτάτην, περιττὴν πρὸς τοὺς ἐντεῦθεν, χρήσιμον ἴσως πρὸς τοὺς ἐκεῖθεν, ἔκκλησιν ἡ ὁποία εὔχομαι νὰ ἀκουσθῇ καὶ εἰς τοὺς ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐκείνους τοὺς ὁποίους προηγουμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐχαρακτήρισα, ἔκκλησιν μὲ τὸ περιεχόμενον νὰ ἀναμνησθῶσιν ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ Πατρὶς ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας πάντων τῶν τέκνων αὑτῆς. Εἶναι ὑψίστη ἱεροσυλία ἐὰν ἀποπειραθῇ τις τὴν κρίσιμον ταύτην περίστασιν νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς τὶ ἐξασθένισιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας ἀδιακρίτως ἐπικαλεῖται ἡ Πατρὶς πρὸς προστασίαν τῶν δικαίων της τῶν ἱστορικῶν. (Εὖγε. Χειροκροτήματα). Εἴθε ἡ φωνή μου νὰ ἀκουσθῇ, εἴθε νὰ φθάσῃ οὐχὶ μέχρι τῶν ὤτων, ἀλλὰ νὰ εἰσδύσῃ καὶ μέχρι τῆς καρδίας ἐκείνων καὶ εἴθε νὰ κατορθώσῃ ἡ ἔκκλησίς μου νὰ ἐκριζώσῃ ἀπὸ τὴν καρδίαν αὐτῶν τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα, τὰ μὴ προσιδιάζοντα εἰς τὰς ἑλληνικὰς καρδίας, αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἐνεφύτευσεν ἀξία νὰ λησμονηθῇ καὶ νὰ συγχωρηθῇ δρᾶσις περιόδου.......δὲν θέλω νὰ τὴν χαρακτηρίσω.

§209ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπαισίας, μαύρης.

§210Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ κ.κ. συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ταύτης, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐξ ὀνόματος, ὄχι μόνον τῶν ἀντιπροσώπων ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντιπροσωπευομένων ἔξω ἐν τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ καὶ νὰ εἴπω· ἀνοικταὶ εἶναι αἱ ἀγκάλαι ἡμῶν. Σπεύσατε, ἀλλὰ σπεύσατε εἰς ἡμᾶς ἵνα ἐναγκαλισθῆτε ἀδελφούς, ἀλλ’ ὄχι νὰ περιπτυχθῆτε ἀντιπάλους διὰ νὰ τοὺς κάμητε νὰ πέσωσι. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι· εἶναι ταῦτα, τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα, ὁ κυριώτερος λόγος, δι’ ὃν ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, διότι διὰ τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης γενομένην, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπαναλάβω τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ προηγουμένως, ὅτι δὲν μοὶ εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκθέσω γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ συντελέσωσιν εἰς ἀπόκρουσιν τῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντων. Ἐγένετο παρατήρησις στρατιωτικῆς φύσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος διὰ τὴν σχετικὴν παρατήρησιν ἐφαίνετό πως περισσότερον συνδεδεμένος, ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους δι’ ὧν θὰ ἠδύνατο νὰ παρασταθῇ δεδικαιολογημένον τὸ κατακρινόμενον. Ἐρωτῶμαι ἐγὼ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν διεπραγματεύθην μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Συμμάχων. Τὸν τρόπον τοῦτον ἀνεκοίνωσα. Προσθέτω ἕν στοιχεῖον διὰ νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἑρμηνεία καὶ αἱ συνέπειαι τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεπραγματεύθημεν. Τὸ στοιχεῖον τοῦτο εὕρηται ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ἀνακοινώσει, ἥτις προχθὲς κατετέθη εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐν αὐτῇ ἐκφράζεται ἡ εὐχή, ἵνα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της συναντηθῇ μετὰ τῶν ἐχθρῶν, ὅπως ἐξετάσῃ τὰς ὑποβαλλομένας προτάσεις. Παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ἀρκετόν, ἵνα ἐννοηθῇ ὁποία εἶναι ἡ σχέσις πρὸς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην. Εἶνε δὲ ἄλλως τε καὶ ἐπαρκές. Κύριοι συνάδελφοι· δὲν γνωρίζω ὁποῖόν τι θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψήφου ὑμῶν. Εἶσθε ἀπολύτως ἐλεύθεροι νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν, εἴτε ὑπέρ, εἴτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, συμφώνως πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς συνειδήσεώς σας, καὶ οὕτω θὰ πράξητε. Ἐρευνήσατε ἐν τῷ βάθει τῆς συνειδήσεως ὑμῶν τὴν κατάστασιν τὴν ἐθνικὴν, ἐρευνήσατε καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχετε περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὅν ἡ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὰ πράγματα καὶ ἀποφανθῆτε. Δὲν δύναμαι νὰ εἶμαι ἐγὼ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἀποφάσεως τῆς ὑμετέρας συνειδήσεως. Ἐγὼ ἕνα ἔχω νὰ εἴπω· ὅτι διαχειρισθεὶς τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος μετὰ τῶν ἐντίμων συναδέλφων, καθ’ ὅλην τὴν περίοδον, καθ’ ἣν εὑρίσκομαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἀποκρύπτω εἰς ἐμαυτὸν τὸ παράπαν, οὐδὲ τὰς δυσχερείας τὰς παρελθούσας, οὐδὲ τὰς δυσχερείας τὰς ἐνεστώσας τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἡ ἱστορικὴ περίοδος, ἥν διανύομεν, ἐπὶ τῶν ὤμων ἡμῶν ἐπέβαλον, ἔχω ἐν τῇ συνειδήσει μου τὸ αἴσθημα, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀποδώσητε τοῦτο εἰς ἐγωϊστικήν τινα τάσιν, ἔχω ἐν τῇ συνειδήσει μου τὸ αἴσθημα ὅτι, ὅσας εἶχον δυνάμεις πνεύματος, δυνάμεις καρδίας, δυνάμεις ψυχῆς, δυνάμεις σώματος, ἀφιέρωσα πάσας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ συμφέροντος τῆς Πατρίδος, οὐδὲ ἐπὶ ἕν δευτερόλεπτον στρέψας ἀλλαχοῦ τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, οὐδ’ ἐμπιστευθείς; οὐδ’ ἐπηρεασθείς, ἀλλ’ ἐκ τῆς κεντρικῆς μόνον ταύτης ἰδέας τελείως κυριαρχούσης τῆς δράσεώς μου ἐμπνευσθείς. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§212Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησε δι’ ὀλιγίστων εἰς ὅσα ἐγὼ ἀνέπτυξα δι’ ὀλίγων ἐπίσης. Ἡ ἀνάπτυξις εἰς τὴν ὁποίαν προέβη σκοπὸν εἶχεν ἵνα δι’ ὀλίγων αἰτιολογήσῃ τὴν θέσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον. Γινώσκει δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν δὲν ἐνεφανίσθη αἰφνιδίως δι’ αὐτόν.

§213Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§214Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο ὑπὸ ἐχεμύθειαν.

§215Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§216Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγω ταῦτα, διὰ νὰ ἀπαντήσω καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, διότι ὁ κ. Λεβίδης καὶ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ ἐμέμφθη, ὑμῶν μὲν ὅτι ἐκ πολλῆς εὐθιξίας ἐδέχθητε ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ἐμοῦ δὲ ὅτι ἐκ πολλῆς ὁρμῆς πολιτικῆς ἔσπευσα νὰ θέσω τοιοῦτον. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ μία μικρὰ ἀφήγησις. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν ὁποίαν χθὲς συνεκροτήσαμεν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐγένοντο ἀνακοινώσεις ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ὑπὸ ἀπόλυτον ἐχεμύθειαν πρὸς τοὺς παρισταμένους. Περὶ τούτων δὲ πρόκειται. Ὅταν ἐπερατώθησαν αἱ ἀνακοινώσεις, ἀνέπτυξα τὰς σκέψεις μου περὶ τοῦ πρακτέου, αἱ ὁποῖαι καὶ αὐταὶ ἀνεπτύχθησαν ὑπὸ ἐχεμύθειαν, ὡς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἰδικάς του. Ἠρώτησε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος ἡμᾶς τὶ φρονοῦμεν. Εἶπον δὲ ἐγὼ πρῶτος, συμφωνησάντων καὶ τῶν παρισταμένων, ὅτι ἐμφανίζεται ὁλοκληρωτικὴ διαχείρισις γενικοῦ πολιτικοῦ ζητήματος τῆς χώρας· ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ ἰδιαιτέρου συμβουλίου, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως διάφοροι πολιτικοὶ ἀρχηγοί, ἐκπροσωποῦντες τὰ κόμματα τῶν ὁποίων ἡγοῦνται, ἵνα φέρωσι σχέδιον ἐνεργείας καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκλέξῃ ἕν τούτων, διότι ἐὰν τοῦτο ἤθελε συμβῇ, ἤθελον γνωσθῆ εἰς τὸν ἀντίπαλον αἱ σκέψεις, ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ ἐκεῖναι αὐτῶν τῶν ὑπευθύνων ἀρχηγῶν τῶν ὁμάδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ συγκροτηθῶσιν αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν ἡ παροῦσα καταλίπῃ τὴν Ἀρχήν. Εἶπον προσέτι ὅτι τακτικὴ ἐξέλιξις κοινοβουλευτικὴ εἶναι νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπόλυτον ἐλευθερίαν ἐνεργείας, ἵνα ὑπευθύνως χαράξῃ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον καὶ μὴ χάσῃ οὐδὲ στιγμήν, ἀλλὰ νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τοῦτο.

§217Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§218Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα, εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ παραστῇ ἀνάγκη σειρᾶς ἑλιγμῶν διπλωματικῶν, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος τοῦ ὁποίου ἡ διαχείρισις ἀπέναντι τοῦ ἀντιπάλου καὶ τῶν μεσολαβησασῶν Δυνάμεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται διὰ μιᾶς ἀπαντήσεως ναὶ ἤ ὄχι, κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὅν χειρίζονται μερικοὶ ἀνεύθυνοι τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διπλωματικοῦ ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, στρατιωτικῶν, οἰκονομικῶν καὶ ψυχικῶν. Πρέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις θὰ χαράξῃ τὸ σχέδιον, νὰ ἔχῃ ἐν ταὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ κρατήσῃ τὰ μυστικὰ τοῦ σχεδίου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ἐκθέσῃ ταῦτα ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἀλλὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι κατωχυρωμένη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διὰ ψήφου ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δοθῇ ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων, καὶ νὰ καθορισθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπολαμβάνουσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς χώρας, θέλει προχωρήσει εἰς τὰ περαιτέρω ἔργα αὐτῆς. Ταῦτα ἐλέχθησαν χθὲς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν χθὲς λεχθέντων ἦλθον ἐγώ, ἵνα εἰσηγηθῶ τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ δώσω τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἐκφράσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρέχουσα οὕτω τὴν εὐχέρειαν εἰς αὐτήν, ἵνα προχωρήσῃ ἀπροσκόπτως εἰς τὸ ἔργον της, ἀντλοῦσα τὸ κῦρος αὐτῆς ἐκ τῆς τοιαύτης ψήφου τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ σπουδῆς ἰδικῆς μου πρὸς κατάληψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ συμπεφωνημένων πραγμάτων, ἵνα οὕτω ἡ Κυβέρνησις, ἀντλοῦσα, ὡς εἶπον τὸ κῦρος ἐκ τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως, μὴ χάσῃ οὐδὲ τὸν ἐλάχιστον χρόνον εἰς τὰς περαιτέρω ἐνδεικνυομένας ἐνεργείας αὐτῆς. Ταῦτα ἦτο ἀναγκαῖον νὰ δεχθῶμεν ἵνα ἀρθῇ πᾶσα μομφὴ ὅτι φυλαρχία τις ἐκίνησεν ἡμᾶς ἐνταῦθα ἵνα σπεύσωμεν νὰ προκαλέσωμεν μάχην πρὸς κατάληψιν τῆς ἀρχῆς.

§219Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ὑπομιμνήσκω μάλιστα ὅτι εἷς ἐκ τῶν παρευρισκομένων ἐν τῷ Συμβουλίῳ ἐμνήσθη μάχης τινὸς μεταξὺ Ἄγγλων καὶ Γάλλων καθ’ ἥν, εἴπετέ το σεῖς τὶ συνέβη.

§220Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Ἐγένετο μνεία τῆς μάχης τοῦ Φωντενουὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἱστορεῖται ὅτι οἱ Γάλλοι εἶπον «πυροβολήσατε ὑμεῖς πρῶτοι κ. Ἄγγλοι» καὶ προσετέθη ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως «κύριοι συνάδελφοι, ἀφοῦ ἐκανονίσθησαν οἱ ὅροι τῆς μάχης ἄς ἀπέλθωμεν τώρα φιλικῶς» (γέλωτες). Ἦτο γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡμεῖς διϊστάμεθα πρὸς αὐτὴν καὶ ὅτι δίδομεν σήμερον τὴν μάχην πρὸς αὐτήν, ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη νὰ δοθῇ αὕτη ἵνα καὶ ἡ Κυβέρνησις κατοχυρωθῇ διὰ τῆς ψήφου ταύτης τῆς Συνελεύσεως καὶ μὴ περισπᾶται τοῦ λοιποῦ ἀλλὰ ἀφιερωθῇ εἰς τὸν ἐπικείμενον ἀγῶνα χωρὶς νὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δίδῃ ἑκάστοτε πληροφορίας καὶ νὰ προκαλῇ συζητήσεις περὶ πραγμάτων περὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἐπεθύμει νὰ συζητήσῃ. Ταῦτα κύριοι ἐγένοντο. Τώρα ἐννοήσατε ὅλοι ποῖα τὰ αἴτια τῆς σημερινῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠθέλησα ἐξ ὑπαρχῆς νὰ καταδηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ οὔτε ἐσκόπουν νὰ εἴπω τοῦτο, ἕως ὅτου ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ καταδηλωθῇ ἐκ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου ὅστις εὐλόγως ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν ὅτι μετὰ πολλῆς σπουδῆς, μεθ’ ὁρμητικῆς σπουδῆς ἤλθομεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς μάχην καὶ μετὰ πολλῆς εὐθιξίας ἀδικαιολογήτου ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη ταύτην. Τούτων οὕτως ἐχόντων ἀνέπτυξα ἐγὼ δι’ ὀλίγων ὅσα εἶχον ν’ ἀναπτύξω ἵνα στηρίξω τὰς αἰτιάσεις μου ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ καταστήσω γνωστοὺς εἰς τὴν Συνέλευσιν τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθον εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀνέπτυξε δὲ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ ὀλίγων τὴν ἀπάντησίν του. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι μέχρι τοῦδε ἀνεκαθάριστον καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκκαθαρισθῇ εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξα ἐν σχέσει πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας διότι τοῦτο τὸ ζήτημα ἔχει μεγίστην σχέσιν πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐν πρώτοις: Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκκενώσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ἀναγινώσκω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν περικοπὴν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας Λόρδου Κῶρζον.—Ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ κορέσω ἁπλῆν περιέργειάν μου θὰ ἠρκούμην εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν σήμερον ἐπίσημον κείμενον εἶναι ἀνάγκη διασαφηνίσεως τοῦ ζητήματος διότι τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον. Λέγει λοιπὸν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τῆς Μ. Βρεττανίας ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει) «Εἴτε ἦτο ὀρθὸν εἴτε ἦτο λάθος νὰ προσκαλέσωμεν εἰς τὸ 1919 τοὺς Ἕλληνας εἰς Σμύρνην, πάντως δέον νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ πρόσκλησις ἐγένετο, ὅτι δὲ ἡ πρὸς τοῦτο εἰσήγησις ἐγένετο μᾶλλον ὑπ’ αὐτῶν τούτων. Φρονοῦμεν ὅτι γενικῶς ἀναγνωρίζεται καὶ ἐν Ἑλλάδι ἀκόμη τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ἡ κατοχὴ δὲν δύναται νὰ παραταθῇ περισσότερον».

§221Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγει ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσε τοιοῦτόν τι.

§222Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς εἶπον τὴν φρᾶσιν τοῦ Λόρδου Κῶρζον καὶ ἀκριβῶς ζητῶ τὴν δήλωσίν σας, ἐὰν ἐγένετο αὐτὴ ἡ δήλωσις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὅτι ἡ κατοχὴ δὲν δύναται νὰ παραταθῇ περισσότερον.

§223Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγει τοιοῦτόν τι. Ὁμιλεῖ περὶ ἐξετάσεως. Δὲν λέγει ὁ Λόρδος Κῶρζον ὅτι ἔκαμε καμμίαν δήλωσιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§224Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ. Ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοιαύτην δήλωσιν;

§225Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσω λεπτομερείας. Εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐξέλθω τῆς ἀρχῆς ταύτης. Σᾶς λέγει ὁ Λόρδος Κῶρζον ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε τοιαύτην δήλωσιν; Ὄχι.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐρωτῶ ἐγώ. Ἔκαμε τοιαύτην δήλωσιν;

§227Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλω, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐξέλθω τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἔθηκα.

§228Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προηγουμένως σεῖς εἴπατε ὄχι.

§229Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε δὲν εἶναι ἀνάγκη ἄλλης ἀπαντήσεως.

§230Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφοῦ λέγετε ὄχι, δὲν θέλω ἄλλην ἀπάντησιν. Δεύτερον, ἐν τῇ αὐτῇ ἀγορεύσει ποιεῖται τὴν ἑξῆς δήλωσιν ὁ λόρδος Κῶρζον. (Ἀναγινώσκει). «Ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον, ὅτε οἱ Ἕλληνες Ὑπουργοὶ εὑρίσκοντο ἐν Λονδίνῳ, ἐπετύχομεν παρ’ αὐτῶν τὴν ὑπόσχεσιν ν’ ἀναθέσωσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν ἀνεπιφυλάκτως εἰς χεῖρας τῶν Δυνάμεων». Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὴν ἀπάντησιν δίδει αὐτὸ τὸ κείμενον τῶν προτάσεων, ὅτι δὲ αἱ προτάσεις λέγουσιν ὅτι θὰ γίνωσιν ἀντικείμενον συζητήσεως.

§231Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξετάσεως.

§232Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἐξετάσεως. Ἀλλὰ συγχρόνως, αἱ προτάσεις λέγουσιν ἐν τέλει. «Δὲν πρέπει νὰ νομισθῇ ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὰς μεγάλας θεμελιώδεις γραμμὰς τῆς πολιτικῆς, τὰς ὁποίας ἐσχεδιάσαμεν». Ὅταν τοιαῦται εἶναι αἱ δηλώσεις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μ. Βρεττανίας, ὅταν εἶναι γνωστὸν ὅτι παραπλεύρως τῶν συζητητῶν Ἑλλήνων καὶ Τούρκων θὰ εἶναι καὶ αὐτοὶ οἱ ἁρμοσταὶ τῶν Δυνάμεων, καὶ ὅταν εἶναι γνωστὸν πῶς οἱ μεσολαβοῦντες πιέζουσιν ἐν τέλει ὅταν εἶναι ἰσχυροί, ἡ δὲ πίεσις θὰ εἶναι μείζων τώρα, ὁπότε βάσις πάσης συζητήσεως εἶναι τὰ σχέδια τῶν Μ. Δυνάμεων, ἔχει μεγίστην σημασίαν ὁ τρόπος τῆς ἀποδοχῆς τῆς μεσολαβήσεως ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο ἐρωτῶ: Ἡ Κυβέρνησις ἀνέθηκε τὸ ζήτημα ἀνεπιφυλάκτως εἰς τὴν μεσολάβησιν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων; Ὁ κ. Κῶρζον λέγει τοῦτο. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν.

§233Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν ἤδη καὶ θεωρεῖ τὴν ἀπάντησίν της ἐπαρκῆ.

§234Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δίδει σαφῆ ἀπάντησιν, ἡ δὲ Συνέλευσις θὰ παραμείνῃ ἐν τῇ ἀσαφείᾳ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐνῶ πρόκειται νὰ ψηφίσῃ. Ἀπέναντι τῆς ἀσαφείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι τρομερὰ ἡ σαφήνεια τοῦ Λόρδου Κῶρζον, ὅστις ἐπιβεβαιοῖ τὴν ἀνεπιφύλακτον ἀποδοχὴν τῆς μεσολαβήσεως. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἄς κρίνῃ ἤδη μόνη. Λέγω ὅμως πρὸς αὐτήν, ὅτι ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν σημαίνει δέσμευσιν πλήρη τῆς Ἑλλάδος, γενομένην ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ὅσοι θὰ δώσωσι ψῆφον ἐμπιστοσύνης τὴν ἑσπέραν ταύτην, θὰ παραδώσωσι τὴν Ἑλλάδα δεσμίαν εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς μεσολαβήσεως. Θὰ φέρωσιν οὗτοι ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς πράξεως ταύτης. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος).

§235Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλῶ ὅτι δὲν εἶμαι δεσμευμένος καὶ ἐπικαλοῦμαι τὰς προγενεστέρας δηλώσεις μου.

§236Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδεικνύεται ἤδη ἐκ τῶν λεχθέντων πόσον εἶχον δίκαιον εἰπὼν ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παρὰ τὰς δηλώσεις της τῇ 14ῃ Μαρτίου καὶ τὸ καθῆκόν της, θέλει νὰ ἀποφύγῃ νὰ θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως τὰς πράξεις καὶ σκέψεις της. Ἐπιμένω ὡς ἐκ τούτου ἐπὶ δύο σημείων· αʹ) ὅτι θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῶν προτάσεων, βʹ) ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἶναι ναὶ ἢ οὒ δεσμευμένη ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀποδοχήν; Ἄν ναί, πρέπει νὰ καταλίπῃ ἀμέσως τὴν Ἀρχήν, ἄν ὄχι, νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της, ἀναθέτουσα εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν προτάσεων.

§237Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἄν εἶναι δεσμευμένη ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δεσμευμένη καὶ ἡ Συνέλευσις.

§238Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὸ ἕν δὲν προδικάζει τὸ ἕτερον.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη· Ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως ἡ ἑξῆς πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα καὶ ὀκτὼ πληρεξουσίων. (Ἀναγινώσκει): (Ἡ Συνέλευσις μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκφράζει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσι «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Α. Τζωρτζόπουλος, Γ. Βαρβούτης καὶ Σ. Τσακόπουλος. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν πληρεξουσίων κ. κ. Α. Τζωρτζοπούλου, Γ. Βαρβούτη καὶ Σ. Τσακοπούλου τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον περιφερείας):

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (Ἀναγινώσκει). Παρόντες πληρεξούσιοι 236. Ἠρνήθησαν ψῆφον οἱ 10 κ.κ. Ὑπουργοί. Ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως 163 κατὰ τῆς προτάσεως 52 ἠρνήθησαν ψῆφον 11 κατ’ ἀκολουθίαν ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 1 π. μ.).