1921.05.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51η

Τρίτης, 25ης Μαΐου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 6.30′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν «ἀνεκτὴ μεσαιωνική». Τί σημαίνουν αὐταὶ αἱ λέξεις; Σᾶς παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διορθωθοῦν. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ κάτοικοι Ζωγλοπίου Καρδίτσης ζητοῦσι τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ Πετροβουνιοῦ. — Ὁ Ἀβραὰμ Λευκόχειρ, διευθυντὴς τοῦ Κεντρικοῦ μεταφραστικοῦ γραφείου Κρήτης, ὑπηρετῶν ἐπὶ 50ετίαν, ζητεῖ τὴν παροχὴν συντάξεως. — Ὁ Μιλτιάδης Μαγγίβας, ἀπόστρατος ταγματάρχης τοῦ Μεταγωγικοῦ, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀνακτήσεως τῶν βαθμῶν του. — Ὁ Δημήτριος Ν. Ζούπας, πρώην ὁπλαρχηγός, συμμετασχὼν εἰς τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα καὶ κατὰ τοὺς ἐνδόξους πολέμους 1912–1913, ζητεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ σύνταξις. — Ὁ Π. Σιόρης, δημοσιογράφος, ὑποβάλλει ὑπόμνημα τρόπου ὀργανώσεως τῆς Προξενικῆς ὑπηρεσίας ἐν Ἀμερικῇ πρὸς προστασίαν τῶν Ἑλλήνων μεταναστῶν. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Παγώνδου Σάμου ζητεῖ ὅπως ψηφισθῇ κονδύλιον πρὸς κατασκευὴν ὡρισμένων ὁδῶν. — Τὸ Σωματεῖον καφεπωλῶν συνηγορεῖ ὑπὲρ παροχῆς τῶν ἐν τῷ ὑπομνήματι διατυπουμένων γνωμῶν περὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Ὁ Θεόδωρος Τσόκας, ὑπενωμοτάρχης, τραυματισθεὶς κατά τινα συμπλοκὴν μετὰ λῃστῶν εἰς τὴν χεῖρα, ἥτις συνεπείᾳ τοῦ τραύματος ἀπεκόπη, ζητεῖ ὅπως τύχῃ συντάξεως, ἀπολαμβάνων ὁλόκληρον τὸν μισθόν του. — Ἡ Σταμάτα χήρα Ν. Σαραντσένα, κάτοικος Λαμίας, ζητεῖ βελτίωσιν τῆς συντάξεώς της. — Ὁ Νικόλαος Τσακτάνης, κάτοικος Μεγάλης Κάψης, παρακαλεῖ ὅπως ὁ ἐνωμοτάρχης ἀδελφός του Ἀλέξανδρος προαχθῇ. — Οἱ κάτοικοι Αἰγίνης παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ ἀποζημιωθῶσι διὰ τὰς ὑπὸ τῶν Ρώσσων προσφύγων καταληφθείσας οἰκίας των. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ἁγίων Θεοδώρων τῆς περιφερείας τῆς ἐπαρχίας Ἁλμυροῦ Λαρίσης ζητοῦσι τὴν ἐπέμβασιν τῆς Συνελεύσεως πρὸς ἐπίλυσιν κτηματικῶν διαφορῶν μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς κοινότητος Γαρδικίου ὑφισταμένων. — Οἱ ὑπαξιωματικοὶ τεχνῖται ἁρμοδιότητος Πυροβολικοῦ παρακαλοῦσιν ὅπως προαχθῶσιν ἄνευ ἐξετάσεων ὡς ἀρχιτεχνῖται εʹ τάξεως. — Τὸ Σωματεῖον Ἁμαξηλατῶν ζητεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὸ τῶν Βιοτεχνικῶν Συντεχνιῶν τῆς Ἑλλάδος ὑποβληθὲν ὑπόμνημα περὶ ἐνοικιοστασίου. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Λ. Τσουκαλᾶς, Γ. Ἀλεξάνδρου, Κ. Οἰκονομίδης, Δ. Πετρακάκος καὶ Ἠλ. Μπασδέκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορωσῶν τὴν ἐφεδρείαν τοῦ Σώματος τῆς Στρατιωτικῆς Διοικήσεως διατάξεων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Χρ. Βασιλακάκης ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς τροπολογίας: 1) Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ σχεδίου τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς· καὶ 2) Ἐπὶ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 17 τοῦ αὐτοῦ σχεδίου. —Ὁ πληρεξούσιος Κυκλάδων κ. Α. Βιτάλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ἀλ. Ἰωαννίδης, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς ἐπεξειργασμένων ἀρωματικῶν καπνῶν». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Τσιτσάρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων, ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». —Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ι. Δ. Ράλλης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «περὶ διορισμοῦ γραμματέων καὶ γραφέων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». 2) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 12 ἐδαφ. 4 τοῦ νόμου 2193 τῆς 5 Ἰουνίου 1920 περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἐργατικῶν τινων νόμων». 3) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1023 περὶ ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως ἀσφαλίσεως, ὡς οὗτος ἐκωδικοποιήθη διὰ τοῦ ἀπὸ 8ης Ὀκτωβρίου 1920 Β. Διατάγματος». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Π. Τσαλδάρης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1920 Β. Δ. περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπολυθέντων καθηγητῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβίου Πολυτεχνείου κλπ.». —Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. κ. Θ. Ζαΐμης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «περὶ τροποποιήσεως τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 574 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ, ΓΩΚΕʹ, καὶ ΓΩΞϚʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Πανεπιστημίων καὶ 221 περὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου τῆς ἐγγραφῆς κλπ.». 2) «περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς Ἐπαρχίας Ἁλμυροῦ ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἱερᾶς Ἐπισκοπῆς Λαρίσης». 3) «περὶ τροποποιήσεως καὶ δημοσιεύσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 1381 περὶ διαβαθμίσεως κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῶν νόμων 2384 καὶ 2385 καὶ τοῦ νόμου 2476 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΒΧΚΑʹ, ΓΥΛΗʹ κ.λ.π.». —Ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1920 νομοθετικοῦ διατάγματος περὶ διορισμοῦ γραμματέων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας». Ἡ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, σχετιζομένων πρὸς τὸ στενογραφικὸν Γραφεῖον».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§5Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 τρέχοντος εἶμαι ἀναγεγραμμένος μετὰ τοῦ κ. Στράτου, ἵνα καταθέσωμεν καὶ ἀναπτύξωμεν ἀναφοράν. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς σήμερον δὲν ἠξεύρω πῶς, ἐνῷ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἔχουσιν ἐγγραφῆ ἡ ἰδική μας δὲν περιελήφθη.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Πρόκειται περὶ λάθους τοῦ Τυπογραφείου.

§7Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν ἀποδίδω καὶ ἐγὼ πρόθεσιν τοῦ συντάκτου. Ἐπίσης ἔχω καὶ ἄλλον τινά λόγον. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐπίσης τῆς 20 τρέχοντος ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 23 ἀναφορᾶς τῆς ἐπαρχίας Μεσσηνίας ἔχουν προστεθῆ πρὸ ἐμοῦ οἱ κ.κ. Κουμουνδοῦρος καὶ Σχινᾶς. Δὲν θὰ εἶχον οὔτε ἀντίρρησιν οὔτε δυσκολίαν νὰ παραχωρήσω τὴν θέσιν μου εἰς τὸν σεβαστὸν συνάδελφον κ. Κουμουνδοῦρον, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τακτικὸν καὶ νομίζω ὅτι ὁ ὑπάλληλος πρέπει νὰ ἐλεγχθῇ καὶ νὰ περιωρισθῶσι εἰς τὸ μέλλον τοιαῦτα ἄτοπα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσωσι παρεξηγήσεις. Νομίζω δὲ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐγὼ ἐνεγράφην πρῶτος ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς δὲν εἶχε κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ προτάξῃ ἄλλον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν ἰδιοκτητῶν κατοίκων Λαμίας.

§9Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἀναφορὰ τῶν ἰδιοκτητῶν κατοίκων Λαμίας, οἱ ὁποῖοι παρακαλῶσιν, ὅπως τὸ ἐνοικιοστάσιον μὴ ἐπεκταθῇ εἰς Λαμίαν, διότι ἐκεῖ μᾶλλον πρόξενος ζημίας γίνεται ἢ ὠφελείας, καθόσον τυγχάνει οἱ ἰδιοκτῆται νὰ εἶναι οἱ πτωχοί, οἱ ἐνοικιασταὶ δὲ οἱ περισσότερον εὔποροι. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν καὶ ψήφισμα συνδέσμου παθόντων Λαμίας.

§11Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ψήφισμα τῶν παθόντων Λαμίας θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ἀκούσητε, διότι εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ὑψίστης σημασίας (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὴν Γʹ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Κατὰ τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα κλπ.» Τὸ πρᾶγμα τὸ εὑρίσκω ὀρθότατον, διότι οὐδεὶς ἠδύνατο κατὰ τὴν τετραετίαν αὐτὴν νὰ ἐπιζητήσῃ τὸ δίκαιόν του, ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἠδύναντο νὰ ἐνεργήσωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέξῃ καὶ ἡ παραγραφή. Καὶ κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι αὐτοὶ κατ’ ἐξακολούθησιν διέπραττον ἐγκλήματα καὶ ἄλλα ἀδικήματα, καὶ ἡ παραγραφή, ὅπως γνωρίζετε, κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον εἰς τὰ κατ’ ἐξακολούθησιν ἀδικήματα ἀπὸ τῆς τελευταίας πράξεως ἄρχεται, ὥστε καὶ κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς εὑρίσκονται ἐν δικαίῳ οἱ παθόντες τῆς Λαμίας, οἱ ὁποῖοι νομίζω ὅτι ἐκπροσωποῦν εἰς τὴν γνώμην ταύτην τὴν γνώμην τῶν παθόντων ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ἡμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, ἐλάβομεν ἀποφάσεις, διὰ τῶν ὁποίων κατηργήσαμεν πεπραγμένα, ὡς φερ’ εἰπεῖν τῆς ἐπανεξετάσεως τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ πολὺ δικαίως, καὶ δὲν θὰ λάβωμεν ἀπόφασιν καὶ διὰ ψηφίσματος ἀκόμη, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠδύναντο νὰ ἐνεργήσωσι, ὡς χρόνος μὴ διαρρεύσιμος; Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἵνα εἰ δυνατὸν γενικευθῇ ἡ συζήτησις, καὶ λάβωσιν μέρος ὅλοι οἱ παθόντες πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰ πράγματα καὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσιν πόσα ἀδικήματα θὰ μείνωσιν ἀτιμώρητα, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ψηφίσωμεν ἵνα θεωρηθῇ ὁ χρόνος ἐκεῖνος τοῦ διαστήματος μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου ὡς χρόνος μὴ διαρρεύσιμος.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν ὀρυζοκαλλιεργητῶν Μεσσηνίας.

§13Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ τὴν ὁποίαν προτίθεμαι νὰ καταθέσω ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἀναφέρεται δὲ εἰς ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθη καὶ ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις. Πρόκειται περὶ τῶν ὀρυζοκαλλιεργητῶν τῆς Μεσσηνίας καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον χάριν τῶν ὀρυζοκαλλιεργητῶν ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§14Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναβληθῇ μέχρις οὗ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ μᾶς δώσῃ ὡρισμένην ἀπάντησιν.

§15Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ ἔχει μελετήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα.

§16Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Νὰ σημειώσητε ὅτι ὁ λαὸς τῆς Μεσσηνίας συνῆλθεν εἰς συλλαλητήριον θορυβῶδες.

§17Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἀπὸ ἓξ ἡμερῶν ἔχω λάβει πέντε τηλεγραφήματα καὶ ἐρωτοῦν διατὶ δὲν ἐγένετο ἡ συζήτησις. Πρέπει νὰ γίνῃ καὶ δημοσίᾳ μία συζήτησις, διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν καὶ ἐκεῖνοι ὅτι τόσον ἡμεῖς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν νομόν, ὅσον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀσχολεῖται ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ θὰ εὕρῃ τρόπον διακανονισμοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον τῆς ἀγορᾶς. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ καλλιέργεια αὐτὴ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσηνίας προοιωνίζεται μεγάλα κέρδη εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ληφθῇ πᾶσα πρόνοια ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κουμουνδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§19Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν παρηκολούθησε, φαίνεται, τὴν ὑπόθεσιν ὀρυζοπαραγωγῆς Μεσσήνης ὅπως πάντες ἡμεῖς οἱ ὑπόλοιποι ἐκεῖθεν πληρεξούσιοι. Ὁ λαὸς τῆς Μεσσήνης δὲν ἀνησυχεῖ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθ’ ὅσον γνωρίζω ἐξ ἀνακοινώσεων τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐκεῖθεν ἐστάλη ἐνταῦθα καὶ ἥτις συνεργαζομένη μεθ’ ὅλων ἡμῶν ἔφερεν εἰς πέρας τὸ ζωτικὸν τοῦτο ζήτημα ὄχι μόνον διὰ τὸν ἐκεῖ τόπον, ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν ἐν Ἑλλάδι κατανάλωσιν τῆς ὀρύζης, ἐφ’ ᾧ καὶ ἐκφράζει εὐχαριστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν μέριμναν ἣν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπεδείξατο. Παρακαλεῖ δὲ μόνον τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, πρὸς ὃν παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις τῆς καταναλώσεως τῆς τρεχούσης ἐσοδείας τῆς ὀρυζοπαραγωγῆς, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὰς δοκιμάς, ἵνα τὸ ταχύτερον ἀγορασθῇ ἡ ὄρυζα αὕτη, καθόσον διὰ τοῦ ἀντιτίμου αὐτῆς καὶ τοῦ δοθέντος παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας βραβείου δύνανται νὰ ἀγορασθῶσι τὰ ἀναγκαῖα ἐργαλεῖα καὶ μηχαναί.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§21Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰ λεχθέντα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Λαρίσῃ ἐγκαθειρχθέντων εἰς τὸ Γαλλικὸν στρατόπεδον Μυτιλήνης ὁ κ. Παναγιώτου.

§23Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν. Δὲν πρέπει νὰ μείνουν ἀπροστάτευτοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον.

§24Δ. ΚΑΖΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν προέλασιν τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων κάτωθεν τῆς οὐδετέρας ζώνης ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τῶν ὀπαδῶν τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος οἱ ἀναφερόμενοι καὶ ἐγκαθείρχθησαν εἰς τὸ στρατόπεδον τῆς Μυτιλήνης. Ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν παθόντων δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ αὐτῶν.

§25Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Θὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀποστράτου ἐνωμοτάρχου Ι. Δαμήλου ὁ κ. Λεώπουλος.

§27Β. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργόν, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ τὴν ἐξετάσῃ μετὰ μεγάλης προσοχῆς, νὰ εὐαρεστηθῇ δ’ ἐν καιρῷ νὰ καταθέσῃ τὴν ἀπάντησιν, διότι μετὰ τὴν ἀπάντησιν θὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρῶ δικαίαν τὴν ἀναφοράν.

§28Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τῶν τριῶν Τ. ὁ κ. Μουζάκης.

§30Ν. ΜΟΥΖΑΚΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μητσόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Εἰρηνοδίκου Ἀβίας Β. Χαραλάμπους.

§32Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀναφερόμενος πληροφορεῖται ὅτι προσδιορίζεται ὅριον ἡλικίας διὰ τοὺς Εἰρηνοδίκας τὸ 40όν.

§33Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Τὸ ἀντίθετον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, νὰ αὐξηθῇ τὸ ὅριον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ὑπομνήματος τοῦ ἐν Μονάχῳ ἀρχιμανδρίτου Χρυσοστόμου Δημητρίου περὶ καταργήσεως τῆς θανατικῆς ποινῆς, ὁ κ. Βλιάμος.

§35Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος ἐπειδὴ πραγματεύεται περὶ τῆς θανατικῆς ποινῆς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παναγιώτου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§37Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐν λόγῳ Ἀρχιμανδρίτου, ἐὰν δύναται νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἐν τούτοις ὁ κλῆρος πρέπει νὰ πρωτοστατήσῃ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς θανατικῆς ποινῆς, τοῦ βαρβάρου αὐτοῦ μέσου, ὅπου τὸ Κράτος ἐκδικεῖται ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προβαίνουν εἰς ἐγκλήματα, ἐνῷ καθ’ ἑκάστην βλέπομεν πολὺ μεγαλύτερα ἐγκλήματα κοινωνικὰ καὶ ἠθικά, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος δὲν τιμωρεῖ μὲ τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου.

§38Η. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Φ. Δραγούμης, Δ. Παναγιώτου, Χ. Μητσόπουλος κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀποτάκτων ὑπενωμοταρχῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἤδη ἀνθυπασπιστῶν.

§40Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§41Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ἔχουσιν ἀδικηθῆ.

§42Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§43Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, τῆς ὁποίας εὑρίσκω εὔλογα τὰ αἰτήματα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψει εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ κανονίζον τὴν ἀρχαιότητα αὐτῶν.

§44Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§45Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς λαοῦ Μεσσηνίας ὁ κ. Λυκουρέζος.

§47Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἔγινεν αὐτό.

§48Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις πράγματι διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὀρύζης τῆς Μεσσηνίας ἀληθῶς ἐμερίμνησε καὶ μεριμνᾷ ὅπως ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν ἐξαγοράσῃ πρὸς χρῆσιν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατεύματος ἢ οἱανδήποτε ἄλλην ἀνάγκην. Ὡς πληρεξούσιος τοῦ λαοῦ Μεσσηνίας ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πέποιθα ὅτι θὰ λύσῃ τελειωτικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§49Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ τὸ ἴδιον ἔχω νὰ ἐκφράσω, μόνον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου.

§50Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι τὸ προϊὸν ἐδόθη εἰς τὸν λαὸν τῆς Μεσσηνίας μέχρι τοῦδε τὰ χρήματα δὲν κατεβλήθησαν. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν ταχίστην καταβολήν, ἵνα ἐνισχυθῶσιν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς ὀρύζης, ὅπως καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος γίνῃ ἡ καλλιέργεια τῆς ὀρύζης.

§51Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διετάχθη ἤδη ἡ καταβολή.

§52Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ πολύ. Ἐκτὸς τούτου θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἐπισπεύσῃ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία χρησιμεύει, ἵνα κρίνῃ περὶ τούτου, διότι τὸ τίμημα δὲν εἶναι ἀρκετόν διὰ τοὺς καλλιεργητάς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀγορασθῇ παρὰ τοῦ Κράτους, ἄλλως θὰ καταστραφῇ.

§53Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἤδη μελετᾷ τὸ ζήτημα καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της, θέλει ἀποφασίσει ἡ Κυβέρνησις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Πταισματοδίκου Α. Τζαβέλλα.

§55Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ παράπονα τοῦ ἐν λόγῳ ἀναφερομένου ὑπαλλήλου εὑρίσκω δικαιότατα, διότι βεβαίως καὶ ἄλλοι πολλοὶ ὑπάλληλοι ὑπέφερον πολλὰ ἀπὸ τὴν εἰσβολὴν τῶν Βουλγάρων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς τὸ καθῆκόν των καὶ δὲν ἔφυγον, ὅτε ἐγένετο ἡ εἰσβολὴ τῶν αἰωνίων ἐχθρῶν τῶν Ἑλλήνων, ἐκεῖνοι εἶναι ἄξιοι μεγαλυτέρας ἐκτιμήσεως παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης παρὰ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, μόλις εἶδον τὸν κίνδυνον, ἔσπευσαν ν’ ἀναχωρήσουν ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ ἦλθον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος οὐ μόνον ὑπήκουσεν εἰς τὴν τηλεγραφικὴν διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἦτο ρητή, καὶ ἔμεινεν εἰς τὴν θέσιν του, ἵνα ἐνθαρρύνῃ τούς κατοίκους καὶ προφυλάξῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὰς βιαιοπραγίας τῶν ἀγρίων καὶ βαρβάρων εἰσβολέων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ἀλλὰ καὶ ἐνέμεινεν καὶ ἐνεθάρρυνε τοὺς κατοίκους καὶ κατόπιν συλληφθεὶς ὁμοῦ μετ’ ἄλλων ἀπήχθη αἰχμάλωτος καὶ ἀπώλεσε οὐ μόνον ὅλα τὰ ἐνδύματά του, τὰ ὁποῖα εἶχεν, ἀλλὰ καὶ ἐδαπάνησεν ὅλα του τὰ χρήματα διὰ νὰ συντηρήσῃ καὶ τὸν ἑαυτόν του ἐν Βουλγαρίᾳ, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ προφυλάξῃ καὶ ἄλλους Ἕλληνας ἀπὸ τὰς βιαιοπραγίας τῶν Βουλγάρων. Κι’ ὅμως διὰ τοῦ αὐτοῦ μέτρου παραπονεῖται ὅτι ἀμείβεται αὐτὸς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, μόλις ἰδόντες τοὺς ἐχθρούς, ἐτράπησαν, δειλοὶ ὄντες, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν αἴτησιν ταύτην τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου, καὶ θὰ φροντίσῃ οὐ μόνον ὅπως ἱκανοποιηθῇ ὁ ὑπάλληλος αὐτός, ὁ ὁποῖος τόσον ἀξίως ἐξεπλήρωσεν τὸ καθῆκόν του καὶ μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς του, ἀλλὰ καὶ ἔδωκε τὸ παράδειγμα εἰς τοὺς Ἕλληνας νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορὰ αὕτη καὶ νὰ ἀποζημιωθῇ οὗτος διὰ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς.

§56Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἐγνώρισα τὸν ὑπάλληλον τοῦτον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη πταισματοδίκης ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ εἶναι εἷς ἔντιμος ὑπάλληλος τοῦ καθήκοντος καὶ μὲ πολλὰ προσόντα καὶ εἶναι ἄξιος πάσης προστασίας καὶ ἰδιαιτέρας ἐκτιμήσεως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζω τὸν ὑπάλληλον τοῦτον καὶ παρακαλῶ, ὅπως μοὶ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορὰ αὕτη.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Χασὰν Φεβζῆ Βέη ὁ κ. Ἀργυρός.

§59Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισύρω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, ἡ ὁποία θίγει ζήτημα ὑψίστης σπουδαιότητος διὰ τοὺς Μουσουλμανικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἑλλάδος. Πρόκειται περὶ τῶν βακουφίων, τὰ ὁποῖα κυρίως διακρίνονται εἰς τὰ κυρίως βακούφια καὶ εἰς τὰ οἰκογενειακὰ τοιαῦτα. Ὑπάρχουν βακούφια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἓν εἶδος κληροδοτημάτων οἰκογενειακῶν, ὡς καὶ τὰ δι’ εὐαγεῖς σκοποὺς τοιαῦτα, οἱ δὲ Μουφτῆδες ἐχαρακτήρισαν καὶ τὰ οἰκογενειακὰ τοιαῦτα ὡς κοινὰ δι’ εὐαγεῖς σκοποὺς καὶ οὕτω πλῆθος οἰκογενειῶν Μουσουλμάνων μένουν ἄνευ πόρων. Πρέπει νὰ γίνῃ σαφὴς διάκρισις τῶν δύο εἰδῶν βακουφίων, ὥστε νὰ μὴ ζημιώνωνται οἱ ἔχοντες οἰκογενειακὰ βακούφια.

§60Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. συνάδελφον.

§61Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορά.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βλιάμος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ ἐν Κοντακεΐκοις Σάμου Γεωργικοῦ Συλλόγου.

§63Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τοῦ γεωργικοῦ Συλλόγου Σάμου διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῆς δεκάτης. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τούτου, παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργόν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν θυγατέρων τοῦ Ζηνοβίου Βάλβη ὁ κ. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§65Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Συνιστῶ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάϊκος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§67Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἡ Συνέλευσις, κ. Πρόεδρε, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης θὰ πληροφορηθῇ ὅτι ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας παρέχεται σύνταξις 45 δραχμῶν κατὰ μῆνα εἰς ἑκάστην τῶν θυγατέρων τοῦ ἀειμνήστου Πρωθυπουργοῦ Βάλβη, πολλὰς παρασχόντος εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας καὶ τὴν ἔντιμον πενίαν καταλιπόντος εἰς τὴν οἰκογένειάν του. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην πεποιθὼς ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψει.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Μ. Ἀντωνακέα.

§69Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ ἑνὸς μεγάλου ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον προσεγένετο εἰς μίαν μεγάλην κατηγορίαν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀφέθησαν ἄνευ προστασίας. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ προήχθησαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἐνῷ ἦσαν μόνιμοι καὶ ἔπρεπε νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ μονίμου ἀξιωματικοῦ προήχθησαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ τοῦτο, ἐνῷ οἱ νεώτεροι αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ μονίμου ὑπολοχαγοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι οὕτως ἠδικήθησαν, διότι παρέμειναν πιστοὶ εἰς τὸν ὅρκον των πρὸς τὸν Βασιλέα.

§70Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά, κύριε Πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς μητρός τοῦ ἀποβιώσαντος Πρωτοδίκου Σ. Μεϊντάνη.

§72Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀναφορὰν τῆς μητρὸς τοῦ ἀειμνήστου καὶ πολυκλαύστου πρώην συναδέλφου μου εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον Σπυρίδωνος Μεϊντάνη. Διὰ τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην ἡ ὅλως ἐξαιρετικὴ αὐτὴ φυσιογνωμία, ἡ ὁποία τοσαῦτα ὑπέστη ὑπὲρ τῆς ἐπικρατήσεως τῆς ἰδεολογίας ἡμῶν καὶ τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν, μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην ἡ γλυκεῖα μορφὴ τοῦ Σπυρίδωνος Μεϊντάνη, ὁ ὁποῖος σκληρῶς ἀπέθανε ἐκ τῶν βασάνων εἰς τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν αὐτὸν ἡ τυραννία τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ ἔπρεπε νὰ ζῇ, διὰ νὰ ἴδῃ τοὺς κόπους καὶ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ στεφομένους ἐν συνόλῳ ὑπὸ ἐπιτυχίας καὶ τὴν πατρίδα ἐλευθέραν, ὅπως συνεχίσῃ τὸ μέγα αὐτῆς ἔργον, τὴν ἔνδοξον αὐτῆς ἱστορίαν ἐν τῷ μέσῳ τῶν αἰώνων τῆς ἐκπολιτιστικῆς αὐτῆς σταδιοδρομίας. Ὁ Σπυρίδων Μεϊντάνης δὲν ἦτο κοινή τις καὶ συνήθης φυσιογνωμία, οὔτε ὡς δικαστὴς οὔτε ὡς ἄνθρωπος. Κατὰ τὸ διάστημα τὸ ὁποῖον προηγήθη τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ ἐκπεσόντος καθεστῶτος προσέφερε πλείστας ὅσας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα καὶ τὴν δικαιοσύνην. Θὰ ἐνθυμῆται ὁ ἔντιμος συνάδελφος καὶ πρώην προϊστάμενος ἐν τῷ δικαστικῷ κλάδῳ κ. Σωτηριάδης, ὅτι μετὰ τοῦ Σπυρίδωνος Μεϊντάνη, κατὰ τὰς παραμονὰς ἔτι τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ ἐκπεσόντος καθεστῶτος ἀνεκάλυψεν ἐν Ἀθήναις σπεῖραν πλαστογράφων, τῶν ὁποίων τὸ μόνον ἔργον ἦτο, ἐφωδιασμένοι μὲ πλαστὰς σφραγίδας, νὰ πλαστογραφῶσιν ἔγγραφα, ὡς προερχόμενα ἀπὸ ἀνωτάτας στρατιωτικὰς ἀρχάς, καὶ δι’ ὧν ἀπεδεικνύετο τάχα ὅτι ἀπεσκοπεῖτο ἡ μεταφορὰ τῶν στρατευμάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν τότε εἰς Πελοπόννησον, ἐκ Πελοποννήσου εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα. Ἦτο μία ἀνακριτικὴ πρᾶξις πρωτίστης τάξεως, διότι ἀπεκαλύφθη ὅτι ἦτο ἔργον συκοφαντῶν καὶ διαβολέων ἀπὸ ἰδίων συμφερόντων κινουμένων, ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν προσπορίσεως ἀθεμίτου κέρδους. Ἔργον αὐτῶν ἦτο ἡ κατασυκοφάντησις καὶ ἡ διαβολὴ τῆς ὁποίας ὑπῆρξε θῦμα ἡ Χώρα ἀπέναντι τῶν συμμάχων Δυνάμεων, πρὸς τὰς ὁποίας τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μετὰ εὐγνωμοσύνης ἀποβλέπει. Ἀνεκαλύφθη δεκὰς καὶ πλέον πλαστογράφων καὶ πλαστὰ ἔγγραφα προερχόμενα δῆθεν ἀπὸ ἀνωτάτας στρατιωτικὰς Ἀρχάς, τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, τὰ ὁποῖα πλαστὰ ἔγγραφα μὲ ὑπέρογκα ποσὰ ἐπληρώνοντο παρὰ ξενικῶν ἀστυνομιῶν, ὑπαρχουσῶν τότε ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους ἡμῶν. Ὁ Μεϊντάνης καὶ ὡς δικαστὴς καὶ ὡς ἐπιστήμων μεγάλως ἐξυπηρέτησεν τὴν Πατρίδα. Ἔχει μίαν σπουδαιοτάτην μονογραφίαν περὶ βελτιώσεως τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους, διότι τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐκίνησαν τὰ ἀπόκληρα ἐκεῖνα τέκνα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ ἴσως ἡ μονογραφία αὕτη τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς χρησιμεύσῃ ὡς βάσις βελτιώσεως τῶν ἑλληνικῶν φυλακῶν, ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ὕψιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εὐθὺς ὡς τὸ Κράτος ἀποκτήσῃ τὴν ἠρεμίαν ἐν τῇ διοικήσει αὐτοῦ. Ὁ Σπυρ. Μεϊντάνης ἀπέθανε καὶ ἀπέθανεν ἐν Σμύρνῃ ὅπου εἶχε μεταβῆ ὡς δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος κατὰ τὸ τότε γενόμενον δημοψήφισμα. Καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ ὀφείλεται εἰς τὰς κακουχίας καὶ τὰ βάσανα, καὶ τὰς φυλακίσεις εἰς ἃς μὲ θαυμαστὴν αὐτοθυσίαν ὑπεβλήθη χάριν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὄχι μόνον ἔργον φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ ἔργον δικαιοσύνης ὅπως ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς διωγμούς, τοὺς ὁποίους ὑπέστη ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, ἀποφασίσῃ νὰ δεχθῇ ὅπως ἀπονεμηθῇ μία σύνταξις ἀνάλογος πρὸς τὴν κοινωνικὴν θέσιν τῆς βαρυαλγούσης αὐτοῦ μητρός.

§73Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν κραυγὴν τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνει πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἡ πενομένη μήτηρ τοῦ Μεϊντάνη ἐγὼ ἐγείρομαι ἐν πρώτοις διὰ νὰ ἀπευθύνω τὸ κατ’ ἐμὲ φόρον εὐγνωμοσύνης ὡς συμπαλαιστὴς παλαιὸς τοῦ δικαίου πρὸς τὸν ἄνδρα, ὁ ὁποῖος τόσον ἐξυπηρέτησε τὴν Ἑλλάδα, τὴν πατρίδα του καὶ ἐν τῇ Δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τῆς δυστυχίας τῆς τυραννικῆς, καὶ ὁ ὁποῖος ἀφῆκε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον τὴν ἀνάμνησιν τῆς ἀξίας του, τῆς νομιμότητός του, τὸν πατριωτισμόν του, τοῦ βαθυτάτου καὶ ἀπεράντου. Ὁ κύριος συνάδελφος ὡς δικαστικὸς αὐτοῦ συνάδελφος ὡμίλησεν ἤδη περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἀνδρός· δὲν θέλω ἐπ’ αὐτοῦ ἐκτείνει περιπλέον τὸν λόγον· Θέλω ἁπλούστατα παρακαλέσει τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, θέλω παρακαλέσει τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν ἀναφορὰν τῆς χήρας μητρὸς τοῦ Μεϊντάνη καὶ πραγματικῶς νὰ σκεφθῇ ὅτι ἂν ἡ προστασία τοῦ Κράτους ὀφείλεται εἰς ἀδικηθὲν μέλος τῆς κοινωνίας, εἶναι καὶ ἡ μήτηρ τοῦ Μεϊντάνη, ἡ ὁποία ἔχει δικαίωμα, ὥστε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τύχης αὐτῆς τὸ Ἑλλ. Κράτος. Τοῦτο Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§75Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχω μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν παρὰ δύο λέξεις νὰ εἴπω. Ὁ Μεϊντάνης ἦτο ὄντως εἷς ἐκ τῶν διακεκριμένων δικαστικῶν λειτουργῶν, εὐρυτάτης μορφώσεως, λειτουργός, ὁ ὁποῖος παρέσχε πολλαπλᾶς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Δικαιοσύνην καὶ εἰς τὴν Πολιτείαν. Κατὰ τὸ διαρρεῦσαν τριετὲς χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ἐκράτει ἡ τυραννικὴ ὀλιγαρχία, καθείρχθη εἰς τὰς φυλακὰς Συγγροῦ, ἐκεῖ δὲ ὄντως ὑπεσκάφη ἡ ὑγεία αὐτοῦ. Ὁ θάνατος δὲ αὐτοῦ εἶνε ἀσφαλῶς ἀποτέλεσμα ὅλης αὐτῆς τῆς κακοπαθείας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ ἐν ταῖς εἱρκταῖς Συγγροῦ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς τῆς μητρὸς αὐτοῦ. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Πολιτείας πρόνοια, εἶναι ὑπαγόρευσις οὐ μόνον δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ καθήκοντος.

§76Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Σπυράκης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§78Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Οἱ μὴ γνωρίζοντες, κ. Πρόεδρε, τὸν ἀείμνηστον ἐκεῖνον ἄνδρα Μεϊντάνην, ἀγνοοῦν ποίας ὑπηρεσίας προσέφερεν εἰς τὴν Πατρίδα. Δὲν προσέφερε μόνον ὑπηρεσίας δικαστικὰς, προσέφερεν ὑπηρεσίας ἐθνικάς. Ἔχει καθῆκον ἡ Συνέλευσις, ἔχει καθῆκον ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν τῆς πολυτλήμονος ἐκείνου μητρὸς, καὶ ὡς μικρὰν παρηγορίαν νὰ δώσῃ ἠθικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὸν δυστυχῆ αὐτῆς υἱόν, ὁ ὁποῖος ἦτο θῦμα τῆς τρομερᾶς καὶ βδελυρᾶς ἐκείνης τυραννίας. Διὰ τοῦτο συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν καὶ τὴν ταχεῖαν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν ἀκόμη πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, ἀλλὰ νομίζω, ἐπειδὴ παρῆλθε καὶ ἡ ὥρα τῶν ἀναφορῶν, ὅτι σύσσωμος ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν μετὰ θερμῆς συστάσεως.

§80Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Μετὰ θερμοτάτης, κ. Πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θερμοτάτης. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§82Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, ἂν εἶναι δυνατὸν, ἂν ἡ Συνέλευσις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι σύμφωνοι, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὑπ’ ἀριθ. 35 «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπηρεσίας Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ διαφωτιστικῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐνεργείας ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων». Ἄλλως τε, ὑποθέτω ὅτι, ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία καταρτίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ προπαρασκευάσῃ ἐργασίαν διὰ τὴν μέλλουσαν ἐνέργειαν διὰ τὴν Συνδιάσκεψιν καὶ ἐν γένει διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς συμφωνῇ, νά ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§83Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως εἶμαι σύμφωνος καὶ παρακαλῶ μάλιστα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρόταξιν;

§85ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπηρεσίας Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ διαφωτιστικῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐνεργείας ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων.» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§87Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ προταχθῶσι δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν Θεσσαλονίκην. Εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε, νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνοικοδομήσεως τῆς Θεσσαλονίκης, ἡ ὁποία εἶναι ἐκκρεμὴς ἀπὸ 4 ἐτῶν καὶ ἀκόμη δὲν κατώρθωσε νὰ ἀρχίσῃ. Καὶ εἶναι τὸ νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως προσωρινῆς Γενικῆς Διευθύνσεως ἐποίκων ὁμογενῶν Μακεδονίας.» Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἔχουσι συζητηθῆ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ δὲν θὰ προκαλέσουν καμμίαν συζήτησιν καὶ εἶναι εἰς αʹ ἀνάγνωσιν. Θὰ παρεκάλουν, ἂν εἶναι δυνατὸν, νὰ ψηφισθοῦν ἀπόψε εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, θὰ συνίστων καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ προταχθῶσι, διότι ὄντως πρόκειται περὶ ἐπειγόντων νομοσχεδίων.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§90Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ τὸ ἑπόμενον. Ἂν ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις, εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν ἠμποροῦν νὰ γίνουν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τροπολογίαι πολλαί.

§92Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ τροπολογίαι παραπέμπονται εἰς τὴν βʹ συζήτησιν.

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔχει τροπολογίας. Εἶναι διασαφήσεις τὰς ὁποίας κατὰ τὴν ἐκτύπωσιν διὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ τὰς περιλάβω.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως τῶν ἐντὸς τοῦ νέου σχεδίου τῆς καείσης ἐκτάσεως Θεσσαλονίκης περιλαμβανομένων ἀκινήτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον.) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Γεν. Διευθύνσεως ἐποίκων ὁμογενῶν Μακεδονίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§95Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεων τῶν Στρατοδικείων».

§96Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ γίνῃ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεων τῶν στρατοδικείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§98Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 4 νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, εἶναι ὑπηρεσιακόν.

§99Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ καταθέσω μίαν πρότασιν διαφόρων πληρεξουσίων ὅπως εἰς προσεχῆ συζήτησιν προτιμηθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 112 πρότασις νόμου.

§100Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διακανονισμοῦ στρατιωτικοῦ βαθμοῦ εἰς τὸν Διευθυντὴν σιδηροδρομικῶν δικτύων παρὰ τινι τῶν Στρατιῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ΓΤΝΕʹ νόμου τοῦ 1909 «περὶ ὑποβολῆς προσθέτου ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα τοῦ δήμου Ἐχίνου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§102Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις νόμου ἡ ὑπ’ ἀριθ. 114 «περὶ μεταφορᾶς εἰς τὴν βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας τῶν ἐχόντων πατέρα ἢ ἀδελφὸν θανόντα ἐν πολέμῳ».

§103Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρέπει νὰ τὸ μελετήσωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ψηφίσωμεν οὕτω.

§104Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει σπουδαιότητα, ὥστε νὰ χρῄζῃ μελέτης.

§105Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ τὸ μελετήσωμεν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς ὡς ἀναγνωστικῶν βιβλίων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν καταλληλοτέρων ἐκ τῶν πρὸ τοῦ 1917 ἐγκεκριμένων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων Σʹ τῆς 9 Ἰουλίου 1852 «περὶ Ἐπισκοπῶν καὶ Ἐπισκόπων», ΣΑʹ τῆς 9 Ἰουλίου 1852 (Καταστατικὸς Νόμος τῆς Ἱ. Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος), 1195 τῆς 27 Μαρτίου 1918 «περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀναλαμβάνοντας τὴν διακυβέρνησιν σχολαζουσῶν ἢ χηρευουσῶν Ἐπισκοπικῶν ἑδρῶν, ἀρχιερέων κλπ.» καὶ 792 τῆς 11 Ἰουλίου 1917 «περὶ τροποποιήσεως τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταβολῆς διατάξεων ἀφορωσῶν τὰ τιμολόγια τῶν σιδηροδρόμων, τοὺς ἐλεγκτὰς κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων».

§107Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους ὅπως οἱ ἔχοντες παρατηρήσεις τὰς ὑποβάλλωσιν εἰς τὰ σχετικὰ ἄρθρα, διὰ νὰ προχωροῦμεν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§109Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σχετικῶς μὲ τὸ 1ον ἄρθρον ἡ ἀντίληψις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω εἶναι ἡ ἑξῆς. Λέγει ἡ διάταξις ὅτι «ἀνορθοῦνται αἱ ζημίαι αἱ γενόμεναι εἰς ἰδιώτας». Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δικαίωμα ἀποζημιώσεως ἀναγνωρίζεται μόνον εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἀποκλείεται δὲ μία μεγάλη τάξις παθόντων ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων.

§110Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς ἡσυχάσω, πρόκειται περὶ διαστολῆς τοῦ προσώπου τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου ἀπὸ τοῦ δημοσίου, ἐνῷ ἡ διάταξις δὲν ἐνέχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἀποκλείονται οἱ ὑπάλληλοι.

§111Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ δήλωσις αὕτη.

§112Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δήλωσις εἶναι αὐτὴ ὅτι ἡ λέξις «ἰδιωτικὴ» ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου ἡ ὁποία ἐτέθη πρὸς καθορισμὸν τοῦ προσώπου τοῦ δικαιουμένου εἰς ἀποζημίωσιν, δὲν ἐνέχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἀποκλείονται οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ οἱοιδήποτε ἄλλοι, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ ζημία ἀφορᾷ αὐτοὺς ὡς ἰδιώτας.

§113Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔστω καὶ ἂν προέκυψεν ἡ δίωξις ἐκ τῆς ὑπαλληλικῆς αὐτῶν ἰδιότητος.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀδιάφορον.

§115Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διότι ὑπάρχουσιν δικαστικοὶ λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι ἐφυλακίσθησαν ἐπὶ μακρόν, διότι ἀπεδόθη εἰς αὐτοὺς ἡ κατηγορία παραβιάσεως δῆθεν τῶν καθηκόντων των. Αἴφνης ὁ εἰσαγγελεὺς Γερακάρης, ὁ ὁποῖος ἐφυλακίσθη καὶ ἔμεινε πλέον τοῦ ἔτους εἰς τὰς φυλακάς, κατηγορήθη διὰ πρᾶξιν ἀναγομένην εἰς τὰ δημόσια αὐτοῦ καθήκοντα. Ἀναγνωρίζεται εἰς αὐτὸν δικαίωμα ἀποζημιώσεως;

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἡ αἰτία τῆς καταδιώξεως δὲν σχετίζεται μὲ τὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἔχει ὡς ὑποστὰς ζημίαν καὶ ὡς δικαιούμενος εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας. Τὸ πρόσωπον τὸ ὑποστὰν ζημίαν καὶ δικαιούμενον νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας εἶναι πρόσωπον τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, εἶναι φορεὺς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου.

§117Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατὶ δὲν περιλαμβάνεται πρὸς ἀποτροπὴν πάσης ἀμφιβολίας «αἱ προσγενόμεναι εἰς πολίτας ζημίαι» διότι οἱ πολῖται περιλαμβάνουσι καὶ τοὺς ἰδιώτας καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους.

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σημειώσω εἰς πολίτας.

§119Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διότι πρέπει νὰ σημειώσετε ὅτι παίζει ρόλον τὸ στενὸν δικαστικὸν πνεῦμα, διότι θὰ ἦτο ἐνδεχόμενον εἴτε τὸ πρωτοβάθμιον εἴτε τὸ δεύτερον δικαστήριον νὰ ἑρμηνεύσῃ στενῶς τὴν λέξιν ἰδιώτας καὶ ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ ἴσως νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὴν τὴν δήλωσιν.

§120Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ μία λέξις ἄλλη διότι ἀποκλείονται διὰ τῆς λέξεως αὐτῆς τὰ νομικὰ πρόσωπα.

§121Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ λέξις ἰδιώτης ἐννοεῖ πᾶσαν ζημίαν γενομένην εἰς τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν τοῦ ἀτόμου. Ἡ δὲ ἐπίσημος ἑρμηνεία ἀναγραφομένη ἐν τοῖς πρακτικοῖς αἴρει ὅλα τὰ κενά.

§122Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι ἔχει κανεὶς ν’ ἀντιδράσῃ κατὰ τῆς στενοτάτης δικαστικῆς ἀντιλήψεως, ἡ ὁποία κρατεῖ. Πρέπει νὰ σημειώσετε, δὲν ἀποκλείω οὔτε τὸν ἑαυτόν μου, ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρορῶνται.

§123ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἐπίσημος δήλωσις τῆς Συνελεύσεως εἶναι αὐθεντικὴ ἑρμηνεία.

§124Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αἱ ἐπίσημοι δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως γίνονται δεκταὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§125Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ κύρους τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐθεντικὴ ἑρμηνεία.

§126Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σημειοῦται διὰ τὰς ἑρμηνείας καὶ δηλώσεις ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχθη. Καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τούτου. Ἐπὶ πάσας τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας θὰ προβαίνω ὁ μὲν κ. Πρόεδρος νὰ ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχεται, ὁ δὲ πρακτικογράφος νὰ γράφῃ ὅτι ἡ δήλωσις αὕτη τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐποιήσατο ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ὡς ἑρμηνεία.

§127Λ. ΜΠΟΥΡΝΟΖΟΣ. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἰδιαιτέρας ἀποζημιώσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι ἐλήφθη εἰδικὴ πρόνοια, ἄλλωστε ὁ νόμος, λέγει ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ δυνάμει εἰδικοῦ νόμου ἀποζημιωθέντες, διότι θὰ ἦτο ἄδικον ν’ ἀποζημιωθοῦν ἐκ νέου.

§128Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διαφωνῶ ριζικῶς μὲ τὴν ἀντίληψίν σας.

§129Λ. ΜΠΟΥΡΝΟΖΟΣ. Ν’ ἀποζημιωθοῦν κυρίως οἱ ἰδιῶται οἱ μὴ ἔχοντες λειτούργημά τι.

§130Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ μίαν ἐξήγησιν ἐπὶ τούτου. Εἷς δημόσιος ὑπάλληλος ἐπαύθη, παυθεὶς τῆς θέσεώς του ὑπέστη μίαν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἐπανωρθώσαμεν, ὁ δημόσιος αὐτὸς ὑπάλληλος εἶναι ἐνδεχόμενον ἐκτὸς τῆς ζημίας αὐτῆς νὰ ὑπέστη καὶ ἄλλην ζημίαν. Βεβαίως θὰ εἶναι πιθανὸν διότι αὐτὸς ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἐστερήθη τῆς ἐλευθερίας του δυνάμει τῆς ἐξορίας του, νὰ μὴ δύναται νὰ ζητήσῃ καὶ ἄλλην ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἐξορίαν, διότι θὰ τοῦ ἀντιταχθῇ, ὅτι ὁ χρόνος τῆς ἐλευθερίας τὸν ὁποῖον ἐστερήθη συνεπείᾳ τῆς ἐξορίας εἶναι χρόνος, ὁ ὁποῖος ἠγοράσθη ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τῆς καταβολῆς τῶν μισθῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συνέβη ἄλλο τι. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπέστη ἄλλας ζημίας. Ἑπομένως δὲν ἀποκλείεται τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Βεβαίως θὰ εἶναι ὀλίγαι περιπτώσεις ἐκτὸς τῆς ἀπομακρύνσεως ἐκ τῆς θέσεως ἣν κατεῖχε. Ἀλλὰ δυνατὸν νὰ ὑπέστη καὶ ἄλλας ζημίας μὴ καλυπτομένας ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου.

§131Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἂν συμβαίνῃ ἡ μισθοδοσία αὐτοῦ νὰ ἦτο γλισχροτάτη;

§132Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἑξῆς. Δὲν ἀποκλείεται τίποτε. Ἐφ’ ὅσον ἤθελε πεισθῇ τὸ δικαστήριον, ὅτι ὑπέστη ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ζημίας μὴ καλυφθείσας ὑπὸ τοῦ μισθοῦ, δύναται νὰ διατάξῃ τὴν ἀποζημίωσίν του. Ἀλλὰ μὴ θέλετε ἀπόψε νὰ καθορίσωμεν, ὅλας τὰς περιπτώσεις, διότι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἐπειδὴ εἴμεθα πολλοὶ νομικοὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν, ὅτι ἔκαμεν ὁ Ἰουστινιανός, ὅτε ἔκαμε τὰς συλλογὰς ἀπαγορεύσας οἱανδήποτε ἑρμηνείαν. Μὴ θέλετε καὶ ἡμεῖς ἀπόψε νὰ ἑρμηνεύσωμεν ὅλα τὰ πράγματα, διότι θὰ πέσωμεν εἰς κυκεῶνα. Πρέπει νὰ μὴ θέσωμεν περιορισμοὺς εἰς τὸν νόμον. Διότι ἂν καθ’ εἷς φέρῃ ὅλας τὰς λεπτομερείας, τότε ἡ Συνέλευσις θὰ καταντήσῃ ἄκρον ἄωτον ἀστείου δικαστηρίου δικάζοντος ἐπὶ πιθανοτήτων.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§134Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει μία περίπτωσις ὑπαλλήλων, ἰδιωτῶν καταστημάτων καὶ δὴ Τραπεζῶν, οἵτινες ἀπελύθησαν ἀποδεδειγμένως διὰ πολιτικοὺς λόγους. Ὑπάλληλος τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν ἐξεδιώχθη, διότι κατήγγειλε τὴν λάθρα ἐξαγωγὴν χρυσοῦ, ἣν τὸ κράτος εἶχεν ἀπαγορεύσει. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς ὑπάλληλος ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ἀλλ’ ἐπαύθη παρὰ τῆς Τραπέζης ἥτις καὶ ἀρνεῖται νὰ ἱκανοποιήσῃ αὐτόν. Ἔχει τὸ Κράτος ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἔναντι ὑπαλλήλου διὰ τὸν ὡς ἄνω λόγον παυθέντος. Καὶ ἄλλοι ἐπαύθησαν παρὰ μεγάλων ἰδιωτικῶν ἱδρυμάτων διὰ πολιτικοὺς λόγους. Δὲν ἐπιβάλλεται χάριν τοῦ δικαίου νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τούτων νομοθετικῶς; Ἀποκλίνω ἀνενδοιάστως ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ὑπέβαλον μερικὰς τροπολογίας μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ἡ τροπολογία, ὅπως περιληφθοῦν καὶ οἱ ἐν Θεσσαλίᾳ παθόντες.

§135Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμπεριλαμβάνονται. Εἶναι τὸ ἄρθρον 15ον.

§136Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ οἱ ἐν Πειραιεῖ παθόντες;

§137Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§138Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν περιλαμβάνονται ἐπακριβῶς, διότι εἰς τὸ ἄρθρον 15 λέγετε: «εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τῆς Ἐπικρατείας, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν ἐγκατασταθέντων τὴν 14 Ἰουνίου 1917 ἐφ’ ὅλου τοῦ Κράτους.»

§139Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ πῶς εἶναι ἡ ἀκριβὴς διατύπωσις: «Αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὰς ζημίας κτλ., ἀπὸ τοὺς ἐγκαταστάντας εἰς τμήματά τινα τῆς Ἐπικρατείας, οἱ ὁποῖοι τὴν 14 Ἰουνίου 1917 ἐγκατεστάθησαν ἐφ’ ὅλου τοῦ Κράτους». Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 15 τότε συζητοῦμεν.

§140Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένοντο ὅμως ζημίαι πρὶν ἐγκατασταθῶσιν.

§141Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μείνετε ἥσυχος. Θὰ τὰ διορθώσωμεν ὅλα.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζάκος ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου.

§143Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Εἰς τὸ 1ον ἄρθρον δὲν συμπεριλαμβάνεται μία τάξις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ πολλὰ θύματα, δηλαδὴ δὲν συμπεριλαμβάνονται οἱ ἀπελαθέντες ἔφεδροι ἀξιωματικοί. Ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐνομιμοποίει τὰς πράξεις δι’ ἑνὸς νόμου, τὰς ἀπελάσεις δὲ τῶν πολιτῶν διὰ τοῦ νόμου 755, τὰς ἀπελάσεις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν διὰ τῆς ὀνομαστικῆς προσκλήσεως αὐτῶν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εὐθὺς τοὺς ἀπέστελλον εἰς τὰς νήσους καὶ οὕτω 480 ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν ὑπὸ τὴν πρόφασιν νὰ καταταγῶσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπηρετήσωσιν, ἀπεστάλησαν εἰς ὑπερορίαν καὶ ἔμειναν ἐπὶ ἓν ἔτος ὡς ἐξόριστοι. Σημειώσατε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθεσε νομοσχέδιον καὶ κανονίζει ἀποδοχὰς ἀξιωματικῶν.

§144Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτοῦ ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, ἤδη σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσω τὴν γενικὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία διέπει τὸ νομοσχέδιον ὅπερ ἀφορᾷ τὰς ζημίας, διότι ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν ἕκαστος νὰ προβάλλῃ μίαν συγκεκριμένην περίπτωσιν δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Πρόκειται περὶ τούτου: Ἐδημιουργήθη ἐνταῦθα μία κατάστασις πραγμάτων ἥτις ἐπροξένησεν ζημίας εἰς διαφόρους πολίτας καὶ τοῦτο τὸ ζήτημα πρόκειται νὰ κανονίσωμεν. Ἡ κατάστασις αὐτὴ ἐνήργησεν εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως, εἴτε συμπράξει μετ’ ἄλλων εἴτε δι’ ἄλλων καὶ ἐνήργησεν διὰ τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ἐμφανιζομένης ὑπὸ διαφόρους μορφάς. Ἐὰν μὲν ἡ ἐνέργεια ἀπέρρεεν ἀμέσως ἀπὸ τοῦ κέντρου καὶ ἐγένετο μὲ δολίαν προαίρεσιν τῶν ἐνεργούντων, ἡ ἐνέργεια αὕτη ἵνα ζημιώσῃ τὸν πολίτην εἶναι ἡ ἁπλῆ περίπτωσις. Ἀλλ’ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ συμβαίνῃ ὥστε νὰ γίνεται ἡ ἐνέργεια παρ’ ὀργάνου, τὸ ὁποῖον ὄργανον δὲν εἶχε ἐν ἑαυτῷ τὴν δολίαν προαίρεσιν νὰ ζημιώσῃ τὸν πολίτην, ἀλλ’ εἶχε τὴν ἰδέαν ὅτι ἐκπληροῖ τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ ὡς ὀργάνου τῆς Πολιτείας, διότι ἡ Πολιτεία εἶχε θέσει γενικὰς διατάξεις ὑπὸ τὰς ὁποίας τὸ κατώτερον ὄργανον ἐθεώρει αὐτὸ ὑποχρεωμένον, συμμορφούμενον δὲ πρὸς ταύτας δὲν εἶχε τὴν προαίρεσιν, τὴν δολίαν, νὰ ζημιώσῃ τὸν πολίτην. Διὰ νὰ περιληφθῇ ἡ περίπτωσις αὐτὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔκαμον παρατηρήσεις τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων διετύπωσα εὐρύτερον τὰς σχέσεις· ἐὰν, ὅστις ἐγένετο διὰ τῆς ὑλικῆς αὐτοῦ πράξεως αἴτιος ζημίας, ἀπὸ ἀπόψεως ὑποκειμενικῆς λέγω. Ἔλεγον εἰς τὴν πρώτην σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι πρέπει νὰ ἐγένετο ἐκ δολίας προαιρέσεως τεινούσης εἰς τὸ νὰ ζημιώσῃ, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐξυπηρετήσῃ πολιτικὰ συμφέροντα. Λέγω ἤδη, παρακαλῶ δὲ νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τοῦτο, ἵνα μὴ γίνουν παρατηρήσεις ἄνευ σκοποῦ, λέγω ἤδη ὅτι «πᾶσα ζημία, ἥτις προῆλθεν ἐκ πάσης πράξεως τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, ἀδιαφόρως ἐὰν ἡ πρᾶξις αὕτη διεπράχθη ὑπ’ αὐτῶν ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ἢ τῇ συμμετοχῇ ἄλλων ἢ δι’ ἄλλων, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐν λόγῳ πρᾶξις προεκλήθη δολίως ἐκ λόγων πολιτικῆς καταδιώξεως ἢ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς ἐπικρατήσεως ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι, ὅστις λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἐν συνόλῳ καὶ ἐφ’ ὅσον κλπ.». Τί ἐννοῶ, λέγων, «ὁ ἀγὼν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἐν συνόλῳ»; Αὐτὸ θέτει τὴν βάσιν τὴν ἀποκλείουσαν τὴν ὑποψίαν ὅτι, ὁσάκις αἱ πράξεις ἐγένοντο ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῶν κατωτέρων, μὴ διατελούντων αὐτῶν ἐν δολίᾳ προαιρέσει καὶ μὴ ἀποβλεπόντων εἰς τὸ νὰ προξενήσωσι ζημίαν εἰς τὸν πολίτην, δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰς ζημίας, μολονότι αἱ ζημίαι αὗται ἐγένοντο ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς καταδιώξεως, πολιτικῆς καταδιώξεως τῆς ὁποίας ἡ ἐνέργεια διετάχθη διὰ γενικοῦ τινος μέτρου, τὸ ὁποῖον γενικὸν μέτρον ἔλαβον οἱ ἀνώτεροι παράγοντες τῆς τότε καταστάσεως δι’ ἑνὸς νόμου, τὸ δὲ ὄργανον, τὸ ὁποῖον ἐνήργησεν, ἐνήργησεν διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτόν, μὴ συμμετέχον τῶν ἐλατηρίων, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπέρρευσεν αὐτὸς ὁ νόμος. Ὁ νόμος, αἴφνης, περὶ δυσμενείας συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο πλεῖσται καταδιώξεις, αὐτὸς οὗτος ὁ νόμος ἀποτελεῖ δολίαν ἐνέργειαν τείνουσαν εἰς τὴν πολιτικὴν καταδίωξιν. Πᾶσα ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ καλῇ τῇ πίστει γενομένη ὑπὸ τοῦ τυχὸν δικάσαντος, πᾶσα τοιαύτη ἐφαρμογὴ ὑπάγεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ αὐτοῦ, διότι ὁ ὅρος τῆς ἐπικρατήσεως ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι, κρίνεται ἑνιαῖος καὶ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ νομοθέτημα, ἂς τὸ εἴπωμεν νομοθέτημα, περὶ δυσμενείας, οὐχὶ ἡ πρόθεσις τοῦ ὀργάνου ἀλλ’ ἡ προαίρεσις ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔσχεν τὴν πρόθεσιν νὰ μεταχειρισθῇ τὴν κρατικὴν ἐξουσίαν πρὸς πολιτικὴν ἐπικράτησιν. Ἡ τοιαύτη διατύπωσις ἔχω τὴν πεποίθησιν, ἂν κατανοηθῇ, καλύπτει ὅλας τὰς δυνατὰς περιστάσεις τὰς προελθούσας ἐκ τῆς καταχρήσεως τῆς ἐξουσίας τῶν κρατικῶν ὀργάνων.

§145Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν κατανοηθῇ.

§146Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ κατανοηθῇ μὲ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδομεν. Τουλάχιστον δὲ εἰς ἐμὲ ὑπῆρξεν ἀδύνατον νὰ εὕρω διατύπωσιν, ἡ ὁποία νὰ καλύπτῃ περισσότερον τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπομεν. Ἀλλά, δίδοντες τὴν ἑρμηνείαν ἐνταῦθα, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀπεδέχθημεν, ὅτι ἀποδέχεται καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν τοιαύτην ἑρμηνείαν, νομίζω, ὅτι καλύπτομεν ὅλας τὰς δυνατὰς περιπτώσεις ζημίας.

§147Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολλάς.

§148Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰς τῆς κρατικῆς ἐξουσίας πάσας.

§149Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι πάσας.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπητε, ποίας δὲν καλύπτομεν.

§151Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἴπατε διὰ τὸν νόμον περὶ δυσμενείας, αὐτὸ εἶναι παραδεκτὸν εἰμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ, ὅπως τὸ ἐννοεῖτε σεῖς ἤ ὅπως τὸ ἑρμηνεύητε, ἂν καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν κατηργήθη ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ὑπάρχει ἰσχύων ὡς νόμος τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν καλύπτει, τὰς περιπτώσεις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ 1ου ἄρθρου, ἤτοι ὅταν προῆλθεν ἡ ζημία ἐκ στερήσεως προσωπικῆς ἐλευθερίας διὰ νομίμου κατὰ τύπους δικαστικῆς ἐνεργείας ἢ καταδικαστικῆς ἀποφάσεως ἐπὶ ἀδικήμασι μὴ περιληφθεῖσαν εἰς τὴν ἀμνηστείαν, τοὐτέστι δι’ ἀδικήματα τιμωρούμενα ὑπὸ τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου, ὡς τὰ ἀδικήματα τῆς φθορᾶς, ἀνθρωποκτονίας κλπ. ἅτινα ἐτελέσθησαν πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ τότε καθεστῶτος. Αὐταὶ αἱ περιπτώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, ἀφορῶσι καταδίκας ἐπιβληθείσας δυνάμει τῶν εἰδικῶν νόμων, καθ’ ἑαυτοὺς δολερῶν.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱωνδήποτε νόμων καὶ τῶν μὴ εἰδικῶν.

§153Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ δι’ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἠμνηστεύσατε. Σεῖς ὅμως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνετε περίπτωσιν ὡς χορηγοῦσαν δικαίωμα ἀποζημιώσεως καὶ ἐκείνην, καθ’ ἣν πολίτης κατεδικάσθη ἐπὶ ἀδικήματι μὴ περιληφθέντι εἰς τὴν ἀμνηστείαν. Σᾶς παρακαλῶ τί ἐννοεῖτε ἐπ’ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως;

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοῶ ἀδίκημα.

§155Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀδίκημα ἀνθρωποκτονίας ἐνεργηθείσης παρ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐνεργῶς ἀντετάσσετο εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ καθεστῶτος, ἀδίκημα φθορᾶς ξένης ἰδιοκτησίας;

§156Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ σᾶς ἀπαντᾷ τὸ «ἐν συνόλῳ». Δὲν ἔχει τοῦτο τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὡς παράδειγμα ἀνέφερα. Ἄν ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι, ὅστις λαμβάνεται ἑνιαῖος, ἐξετυλίχθη τὸ ἀδίκημα τῆς ἀνθρωποκτονίας καὶ ἡ ἐντεῦθεν καταδίκη, περιλαμβάνεται αὐτὸ τὸ ἀδίκημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε; Βεβαίως περιλαμβάνεται. Ἄν ὅμως δὲν ἤθελε κριθῆ, ὅτι ἡ πρᾶξις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε περιλαμβάνεται εἰς τὸ «ἐν συνόλῳ» ἀλλ’ εἶναι πρᾶξις ἰδιωτικὴ μὴ ἔχουσα σχέσιν, πρὸς τὰ πολιτικά, βεβαίως δὲν περιλαμβάνεται καὶ δὲν πρέπει νὰ περιλαμβάνεται.

§157Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ «ἐν συνόλῳ» τὰ καθωρίσατε δώσαντες ἐπίσημον καὶ αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, ὅτι τὸ «ἐν συνόλῳ» νοεῖται καὶ ὅταν τὰ ὄργανα ἦσαν ἐν καλῇ πίστει ζημιώσαντα, ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἡ κακὴ προαίρεσις, ἡ δολία προαίρεσις ἐν νομοθετικῷ μέτρῳ, ἀλλ’ ἐπὶ καταδίκης διὰ κοινὸν ἀδίκημα, ὑπὸ τοῦ παγίου ποινικοῦ νόμου προβλεπόμενον, δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅτι ἀποκλείεται ἡ δολία προαίρεσις ἐν τῷ νομοθετικῷ μέτρῳ.

§158Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον αὐτό. Ὁσάκις ὁμιλοῦμεν ὡς νομικοὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁμιλοῦμεν ὡς νομικοί. Εἶπον, λοιπὸν, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ ἀγὼν ὁ πολιτικὸς λαμβάνεται ἐν συνόλῳ καὶ ἑνιαῖος. Ἡ ἔννοια αὐτὴ εἶναι ἔννοια τῆς ὁποίας ἔφερα ἓν παράδειγμα καὶ διὰ νὰ καταδείξω διὰ παραδειγμάτων τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐν «συνόλῳ», διότι ἂν δὲν ἔλεγον παράδειγμα βεβαίως δὲν εἶχον νὰ εἴπω τίποτε περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι γράφω, διὰ νὰ καταστήσω σαφέστερον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γράφω ἔφερα ἓν παράδειγμα. Ἀλλ’ ὅταν φέρῃ τις ἓν παράδειγμα μὴ φαντασθῇ τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι περιορίζει τὴν διάταξιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας φέρει τὸ παράδειγμα διὰ νὰ τὴν καταστήσῃ νοητὴν, εἰς μόνην τὴν περίπτωσιν τοῦ παραδείγματος. Ἔπρεπε νὰ φέρω ἓν παράδειγμα διὰ νὰ κατανοηθῇ τὶ εἶναι τὸ «ἐν συνόλῳ». Σᾶς λέγω δὲ τοῦτο περιλαμβάνει καὶ τὸ ἰδικόν σας παράδειγμα καὶ πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ «ἐν συνόλῳ».

§159Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι καὶ παρακαλῶ ἵνα ἡ διασάφησίς σας καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, συναινούσης τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἄλλως θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ καθορίσητε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ σαφῶς ἐπὶ κοινοῦ ἀδικήματος διαπραχθέντος κατὰ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ τότε καθεστῶτος ποῖον εἶναι τὸ στοιχεῖον πρὸς ἀναγνώρισιν ἀνορθωτέας ἀποζημιώσεως, παρερμηνευθῇ, ὅτι οὐσιῶδες στοιχεῖον καὶ ἐπὶ κοινῶν ἀδικημάτων εἶναι οἷον ἀναγράφεται εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου. Τὸ ἐπὶ σκοπῷ ἐπικρατήσεως πολιτικῆς ποῦ τὸ στηρίζετε;

§160Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ ποῦ τὸ στηρίζω: Λέγομεν ἂν ἡ πρᾶξις ἐπεχειρήθη δολίως καὶ ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς καταδιώξεως· εἶναι ἡ πρώτη περίπτωσις ἡ ἁπλουστέρα. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ μόνον αὐτὴ ἡ περίπτωσις, ἔκαμα καὶ τὴν προσθήκην «ἢ»—δὲν λέγω καί, λέγω ἢ—«ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς ἐπικρατήσεως ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι, ὅστις λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ συνόλῳ. Ἡ πρᾶξις αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, ἀποτελεῖ ἓν τμῆμα τοῦ ὅλου πολιτικοῦ ἀγῶνος, κατὰ τὸν ὁποῖον συνέβησαν διάφοροι πράξεις. Ἐὰν ἡ πρᾶξις τοῦ φόνου ἢ τῆς ἀναιρέσεως ἐγένετο ἐν τῇ διεξαγωγῇ τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος, ἔπειτα δὲ ἐπηκολούθησεν ἐν συνεχείᾳ τῆς πράξεως αὐτῆς ἡ καταδίκη, ὡς συνέχεια τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος, θὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ἡ καταδίκη ἐγένετο παροραθείσης τῆς περιπτώσεως αὐτῆς τῆς ἀπαλλακτικῆς. Διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία τοιαύτη περίπτωσις. Τοῦτο τὸ λέγω ὡς παράδειγμα, διότι δὲν θέλω νὰ ἐννοήσω λέγων τοῦτο, ὅτι ἐξαντλεῖ κάθε περίπτωσιν. Λοιπὸν παρωράθη εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἡ περίπτωσις αὕτη, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἔπρεπε ν’ ἀπαλλαγῇ καὶ ἐπῆλθεν ἡ καταδίκη. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν κατὰ κανόνα καὶ τὰ σχετικὰ ζητήματα τὰ τῆς συλλήψεως καὶ τῆς φυλακίσεως, θὰ ἴδητε, ὅτι ταῦτα ὑπέστη ὡς συνέπειαν τοῦ ὅλου τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος, καὶ συνεπῶς θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν.

§161Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν δίδετε ἀποδεχομένης τῆς Συνελεύσεως ταύτην.

§162Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ χρῆσις τῶν παραδειγμάτων δὲν περιορίζει ποσῶς τὴν εὐρύτητα τῶν κειμένων διατάξεων ὡς κρίνονται, θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους νὰ ἐννοήσουν, ὅτι δὲν ἀναλαμβάνομεν νὰ δώσωμεν ἐδῶ λύσιν εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, διότι τοῦτο θὰ μᾶς ὑπεχρέωνε νὰ καταστήσωμεν ἢ τὸ νομοσχέδιον πολύπλοκον, ἢ τὰ πρακτικὰ πολύτομα. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους, τοὺς ἔχοντας συγκεκριμένας περιστάσεις νὰ μὴ φέρωσι ταύτας διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν, διότι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ νόμος—καὶ οἱ νομικοὶ τὸ γνωρίζουσι τοῦτο καλῶς— ὁ ὁποῖος νὰ μὴ θελήσῃ κατόπιν ἑρμηνείαν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, ὅ,τι δὲ καὶ νὰ εἴπωμεν ἀπόψε, πάντοτε θὰ ληφθῇ ἀνάγκη ἑρμηνείας.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§164Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν νομικήν μου ἀντίληψιν εἶναι εὐρύτατα τὰ ὅρια καὶ αἱ περιπτώσεις, αἵτινες δύνανται καὶ δέον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ ἔχω ἐντολὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἐρώτησιν—καίτοι δι’ ἐμὲ εἶναι λελυμένον—ἐὰν ἐμμέσως ἐπῆλθε ζημία τις οὐχὶ διὰ τῆς ἐμμέσου ἢ ἀμέσου ἐνεργείας προσώπων τινῶν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἀπωτέρω ἐνεργείας. Καὶ φέρω παράδειγμα. Ὅταν ἐπεκράτησε τὸ παλαιὸν καθεστὼς ἐπῆλθε διὰ τῆς βιαίας ἐνεργείας ἡ παῦσις τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐφημερίδων τῶν ἐναντία φρονουσῶν πρὸς τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο. Καὶ οἱ μὲν διευθυνταὶ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἰδιοκτῆται ἀπεζημιώθησαν διὰ τοῦτο, ὑπῆρξαν ὅμως καὶ μερικὰ ἄτομα, οἱ πολιτικοὶ ἀρθρογράφοι τῶν ἐφημερίδων τούτων, τῶν ὁποίων ἐσταμάτησεν ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου ἡ ἐργασία, ἡ δὲ εὕρεσις τοιαύτης ἀλλαχοῦ ἦτο πολὺ δυσχερής, καθόσον δὲν ὑπῆρχον ἄλλαι ἐφημερίδες διὰ νὰ ἀσκήσωσι τὰ ἔργα των. Οὗτοι κατὰ τὴν εὐρυτάτην ἀρχὴν ὡς ἐμμέσως ζημιωθέντες δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποζημιώσεως;

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν αἰτιότητα τῆς ζημίας, οὗτοι περιλαμβάνονται, ἀλλὰ ζήτημα εἶναι, ποῖα εἶναι τὰ ὅρια τῆς ζημίας, ὅπου θὰ χωρήσῃ ἀποζημίωσις; Κατὰ τοῦτο τὰ πρόσωπα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, δὲν περιλαμβάνονται ἐν τοῖς ἑπομένοις ἐδαφίοις.

§166Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται ὅμως περὶ 9–10 προσώπων.

§167Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν θεωρῆτε ἐξ ἀντικειμένου συζήτησιν περὶ τῆς ποιότητος τῆς σχέσεως, εἰς ἣν διατελεῖ τὸ Κράτος πρὸς τὴν ζημίαν, τότε χωροῦμεν εἰς ἄλλο θέμα. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε σεῖς ὡς καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, ὅτι οἱ διατελοῦντες ὑπάλληλοι ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, καὶ οἱ ἰδιωτικοὶ ἀκόμη—διότι τοῦτο δυνατὸν νὰ συνέβη καὶ εἰς αὐτοὺς—ἐὰν ὑπέστησαν ζημίαν διὰ τῆς ἐπιρροῆς ἣν εἶχε τὸ Κράτος, τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἐργασίας τῆς Ἑταιρείας, ὡς ἔχει διατυπωθῆ τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνον τὰς κατηγορίας τῆς ζημίας, δηλαδὴ τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχασεν, ἵνα καταστῇ ἄξιος ἀποζημιώσεως, αὐτοὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα. Διότι τὸ νομοσχέδιον περιώρισε τὰ ἀγαθά, διὰ τῆς τρώσεως τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γίνεται ἡ ζημία, ἵνα ὑπάρξῃ περίπτωσις ἀποζημιώσεως, καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι ἡ ζωή, καταστροφὴ ἢ φθορὰ ὑλικῆς περιουσίας, ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τοῦ τόπου τῶν ἐργασιῶν τοῦ ἀτόμου καὶ στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§168Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἔργων των.

§169Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ἀσκήσεως τῶν ἔργων. Ἐννοεῖ τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον εἰργάζοντο.

§170Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τοῦ περιορισμοῦ ἐν τῷ τόπῳ τοῦ παρακωλύοντος τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἔργου του.

§171Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ἐργασίας των. Λοιπὸν ἐρωτᾶται: Θὰ περιορισθῶμεν εἰς μόνον τοῦτο τὸ ἀγαθόν, ἡ τρῶσις τοῦ ὁποίου δίδει δικαίωμα ἀποζημιώσεως, ἢ θὰ χωρήσωμεν καὶ περαιτέρω; Ὑπάλληλος ἰδιωτικοῦ καταστήματος ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας, διότι ὁ προϊστάμενος εἶχεν ἀντίθετα φρονήματα. Θὰ περιλάβωμεν καὶ αὐτόν; Βεβαίως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ τὸν περιλάβωμεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι τοῦτο θὰ γίνῃ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἄλλων. Διότι μὴ φαντάζεταί τις, ὅτι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον εἶναι ἀκένωτός τις πηγή, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀντλήσωμεν ὅσα χρήματα χρειάζονται, τὰ ὁποῖα νὰ διανείμωμεν εἰς οἱονδήποτε!

§172Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἔχει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον.

§173Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖον;

§174Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τὰς γαίας τοῦ Δημοσίου!

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς ἀναμιγνύομεν τὰ ζητήματα! Λοιπὸν θὰ περιλάβωμεν τοιαύτην διάταξιν; Ἐγὼ νομίζω ἀκραδάντως ὄχι, πεισθῆτε δέ, οἱ τυχὸν ἔχοντες τάσιν πρὸς ἀντίθετον γνώμην, τῶν πραγματικῶς παθόντων. Ἐὰν μὲν λάβωμεν τὸν ἐκδιωχθέντα ἀπὸ τὸν ἰδιώτην προϊστάμενον καὶ σημειῶ δι’ ὅσους θὰ εἶχον τὴν διάθεσιν καὶ περὶ τούτου νὰ συνηγορήσωσιν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο καὶ πολὺ εὐχερὴς ἡ ἐξέτασις τοῦ λόγου, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἰδιώτης προϊστάμενος ἀπέβαλε τὸν σχετικὸν ὑπάλληλον. Διότι δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἡ γνώμη ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, ὅλοι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ἀπασχολούμενοι εἰς ἐργασίας, οἱ κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν ἀποβληθέντες τῆς ἐργασίας, ἀπεβλήθησαν διὰ λόγους πολιτικούς Ἐρωτᾶται λοιπόν: Δυνάμεθα ἆρά γε νὰ δεχθῶμεν μίαν τοιαύτην διάκρισιν ὡς ἐκ τοῦ προσώπου τοῦ προϊσταμένου; Εἴπομεν ἐὰν ὁ προϊστάμενος εἶναι ἰδιώτης πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν ὑφίσταται ἡ περίπτωσις αὕτη· ἐὰν εἶναι ἀνώνυμος Ἑταιρεία, ἢ μία Ἑταιρεία μὴ ἀνώνυμος, ἀλλὰ μία Ἑταιρεία ἐμπορική, βιομηχανικὴ Ἑταιρεία θὰ εἴπωμεν δι’ αὐτὴν ὅ,τι εἴπομεν διὰ τὸν ἰδιώτην; Ἐρωτῶ, ἔχει τις τὴν γνώμην ταύτην, ἢ ἀποδεχόμεθα καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἰδίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθημεν καὶ διὰ τὸν ἰδιώτην; Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποζημιωθῇ, οὔτε ὁ ἀποβληθεὶς ἀπὸ ἰδιωτικὴν ἐργασίαν, οὔτε ἀπὸ Ἑταιρείαν μὴ ἀνώνυμον. Ἔρχομαι περαιτέρω. Ἡ Ἑταιρεία γίνεται ἀνώνυμος, θὰ εἴπωμεν ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὸν ὑπάλληλον, ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἐναντία τις γνώμη ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι ἀνώνυμος Ἑταιρεία; Ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχύει διὰ τὴν ἐμπορικὴν Ἑταιρείαν διὰ τὸν ἰδιώτην; Θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ ἀνώνυμος Ἑταιρεία διατελεῖ ὑπό τινα ἰδιαιτέραν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους καὶ ἕνεκα τούτου ὑπέστη τὴν ἐπίδρασιν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτὴν προβλέπεται ἓν γεγονός, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην πᾶσαι αἱ ἐργασίαι διετέλουν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Κράτους, δὲν διετέλουν μόνον αἱ ἐργασίαι τῶν ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν ἀλλὰ πᾶσαι, διότι οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ ἂν δὲν ἤθελε τὸ Κράτος, διότι τῶν πάντων τὴν διάθεσιν εἶχε τὸ Κράτος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἦτο ἐποχή, καθ’ ἣν ὑπὲρ πάντα νόμον ὑπὲρ πᾶν δίκαιον, ὑπῆρχεν ἡ ἐπιβολὴ τοῦ Κράτους. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ νομική τις διάταξις, διότι ἡ ἐπιβολὴ τοῦ Κράτους ἐγίνετο κατὰ τὴν αὐθαίρετον θέλησιν τοῦ κρατοῦντος. Ἑπομένως ὑπῆρχε καὶ ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν ὅ,τι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Ἐὰν ταύτην τὴν παρατήρησιν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ ἀνωνύμων καὶ μὴ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν.

§176Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀκριβὲς διὰ τὸν ἀκόλουθον λόγον. Προκειμένου περὶ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ περὶ Τραπεζῶν....

§177Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ προχωρῆτε εἰς τὰς Τραπέζας.

§178Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τοιούτων ἱδρυμάτων δὲν γνωρίζω ἐὰν δὲν ἠρώτων τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον περὶ τῆς προσλήψεως ἑνὸς ὑπαλλήλου ἢ ἂν τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον δὲν ἐζήτει ἀπὸ τοὺς προϊσταμένους αὐτοῦ ὅπως ὁ τάδε ὑπάλληλος ἀπολυθῇ.

§179Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγίνετο τοῦτο καὶ μὲ ἰδιώτας;

§180Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀντίδρασις καὶ ἡ πολιτικὴ ἐπιβολὴ ἦτο ἄμεσος εἰς τὰς Ἑταιρείας. Δέχεσθε ὅτι τὸ αὐτὸ ἐγίνετο καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον περὶ ὅλων τῶν ἰδιωτῶν;

§181Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῇ πατρίδι μου καὶ δὲν ἔχω ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν γενομένων. Ἀλλ’ ὅταν ἐπανῆλθον ἔμαθον περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐγέννησαν τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐπιβολὴ ἐξετείνετο καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας. Γνωρίζω π. χ. περίπτωσιν ἀνδρὸς ἐπιλέκτου, κατέχοντος θέσιν ἐξέχουσαν ἐν Ἑλλάδι, ὁ ὁποῖος ἀπεπέμφθη τῆς θέσεως αὐτοῦ. Ἕνεκα τῆς ἱκανότητος τὴν ὁποίαν εἶχε ἠδυνήθη νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς ἐργασίαν βιομηχανικὴν ἰδιωτικήν. Προσελήφθη εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην ὑπὸ ἰδιώτου καὶ δὲν ἐπρόφθασε νὰ ἐγκατασταθῇ ὅταν ὁ προϊστάμενος προσελθὼν τῷ ἀνεκοίνωσεν ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ στερηθῇ τῶν ὑπηρεσιῶν του τῶν πολυτίμων δι’ αὐτόν. Μετά τινα καιρὸν ὁ ἴδιος στερούμενος τῶν μέσων κατέφυγεν εἰς διαφόρους καὶ ἐπὶ τέλους εὑρέθη εἷς ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος τὸν προσέλαβεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ γίνῃ εἰς οὐδένα γνωστὸν καὶ εἰργάζετο εἰς τὴν κατοικίαν του τὴν ἰδιαιτέραν, τὴν νύκτα μεταβαίνων εἰς τὸ γραφεῖον ἵνα παραλαμβάνῃ τὴν ἐργασίαν. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις ταύτας ἐπρόκειτο περὶ ἰδιώτου, ἐπρόκειτο περὶ ἰδιωτικῆς ἐργασίας. Τὰ μέσα τὰ ἐκ τοῦ νόμου περὶ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν ἀπορρέοντα εἶναι ἄνευ σημασίας ἀπέναντι ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διέθετε τότε τὸ Κράτος προτοῦ διαπράξῃ αὐθαιρεσίαν, διότι ἦτο ἡ ἐποχὴ τοῦ πολέμου, οὐδεμία εἰσαγωγή, οὐδεμία ἐξαγωγή, οὐδὲν ἐμπόριον ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἄνευ εἰδικῆς ἀδείας τοῦ Κράτους. Τὸ πᾶν εἶχεν εἰς χεῖράς του τὸ Κράτος ἠδύνατο λοιπὸν καὶ μόνον διὰ τῆς ἐγγραφῆς εἰς τὸν μαῦρον πίνακα νὰ κόψῃ τὴν ἐργασίαν καὶ τότε θὰ ἔμενε καὶ ὁ ὑφιστάμενος καὶ ὁ προϊστάμενος ἄνευ ἐργασίας. Ἑπομένως ἠναγκάζετο ὁ προϊστάμενος νὰ διώξῃ τὸν ὑφιστάμενον. Ἐὰν τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ δι’ αὐτῶν τῶν μέτρων ὑπῆρχον τὰ μέτρα τὰ ἄλλα, τῆς ἐξορίας, τῆς φυλακίσεως τοῦ προϊσταμένου ἢ τοῦ ὑφισταμένου καὶ ὅλα τὰ ἄλλα πιεστικὰ μέτρα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἑπομένως νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν διάφορον γνώμην διὰ τὴν περίπτωσιν τῶν ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Μεταξὺ τῶν ἀνωνύμων ὅμως Ἑταιρειῶν ὑπάρχουσί τινες, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἰδιαιτέραν σχέσιν μὲ τὸ Κράτος, αἱ ὁποῖαι διατελοῦσιν ἐν δεσμῷ μὲ τὸ Κράτος, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, οὐχὶ διότι δι’ αὐτῶν τῶν δεσμῶν ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Κράτους ἡ ἀποβολὴ καὶ καταδίωξις τῶν ὑπαλλήλων, διότι αὐτὸ ἔγινε καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ διάκρισις αὐτὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἱδρύματα ταῦτα πρέπει νὰ συμπεριφερθῶσι πρὸς τοὺς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἀπομακρυνθέντας, διότι πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογος μὲ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον μετῆλθε τὸ Κράτος.

§182Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις;

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀσκήσεως ἐπιρροῆς, τὸ πρῶτον ἠθικῆς, ἐπὶ τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν. Τὸ πνεῦμα τῆς δικαιοσύνης, τὸ πνεῦμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ζημιῶν τῶν ἀδικηθέντων ἐκ μέρους τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὸ Κράτος, ὅταν λαμβάνῃ τὰ μέτρα περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, τὰ μέτρα τὰ ἀφορῶντα τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν· διότι ἂν ἠθέλομεν προχωρήσῃ περαιτέρω καὶ εἴπωμεν ὅτι εἰδικῶς καὶ ἐξαιρετικῶς διὰ τοὺς ὑπηρετήσαντας εἰς αὐτὰ τὰ ἱδρύματα θὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν ἀποζημίωσιν, θὰ κάμωμεν διάκρισιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι δικαιολογημένη ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν προσώπων τῶν παθόντων. Μένει λοιπὸν τὸ ζήτημα ἂν θὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἠθικὴν ἐπιρροὴν τὴν ἐκ τῆς παρούσης συζητήσεως δυναμένην νὰ ἀσκηθῇ ἐπὶ τῶν ἱδρυμάτων τούτων, ἢ ἂν θὰ θελήσωμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν καὶ ἐνεργοτέρας ἐπεμβάσεως. Πρὸ τούτου, προτοῦ ληφθῇ τοιαύτη ἀπόφασις θὰ ἦτο ἀνάγκη βαθείας μελέτης τοῦ πράγματος, κατὰ πόσον θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν τοιαύτην ἐνεργὸν ἐπέμβασιν. Ἀλλὰ πάντως, ἀφ’ οὗ εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ νὰ ἀποζημιωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους, θὰ μείνωμεν μὲ τὸ νομοσχέδιον, ἔχον ὡς ἔχει, θὰ μείνῃ δὲ ἐκκρεμὲς τὸ θέμα κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γείνῃ δυνατὸν νὰ ἀποζημιωθῶσιν οὗτοι ὑπὸ τῶν ἱδρυμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα παρεῖχον τὰς ὑπηρεσίας των καὶ ἐκ τῶν ὁποίων διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς τότε καταστάσεως ἀπελύθησαν.

§184Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα ὡς πρὸς αὐτοὺς νὰ δημιουργήσωμεν δίκαιον.

§185Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ζητῶ ποτὲ τὸ κράτος νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ὑπαλλήλους Τραπεζῶν, ἀλλὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς αὐτούς, ἂν δὲν ἀποζημιωθῶσιν, ὅπως πιστεύω, νὰ ἀποτείνωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀποζημιώσεων.

§186Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ τὴν συμμερισθῇ, ὅτι ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, γινομένου δεκτοῦ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποζημιώσωμεν τὸν ὑπάλληλον τὸν ἀποπεμφθέντα ἀπὸ ἰδιώτας, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποζημιώσωμεν τὸν ὑπάλληλον τὸν ἀποπεμφθέντα ἀπὸ βιομηχανικὰς Ἑταιρείας ὁμορρύθμους ἢ ἑτερορρύθμους, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποζημιώσωμεν τὸν ὑπάλληλον τὸν ἀποπεμφθέντα ἀπὸ ἁπλᾶς ἀνωνύμους ἑταιρείας καὶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ προσώπου καὶ ζημίας τὸν ζημιωθέντα ὑπάλληλον Ἑταιρείας ἀνωνύμου, ἀλλὰ διατελούσης ἐν ἰδιαιτέρα σχέσει πρὸς τὸ Κράτος, ἔχοντα τὸν ὑπάλληλον τοῦτον μόνην διάκρισιν ἀπὸ τῶν ἄλλων, ὅτι διετέλει ὑπηρετῶν ἐν ἱδρύματι, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο ὁ σεβασμὸς τῶν ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης, αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν καὶ εἰς τὸ Κράτος, νομίζω, λέγω, ὅτι μετὰ ταῦτα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ φέρωμεν τοῦτον τὸν ὑπάλληλον ὡς ἀποζημιωτέον ὑπὸ τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην αὐτήν, διότι ἄλλως θὰ θέσωμεν ἀρχήν, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν αἰσθάνομαι τὴν δύναμιν νὰ διαπράξω. Διότι ἐὰν εἴπωμεν ὅτι εἰς τυχὸν νὰ ὑπηρετῇ παρ’ ἰδιώτῃ δὲν θὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν, ἐνῷ θὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν εἰς ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ ὑπηρετῇ παρὰ Τραπέζῃ ἢ ἱδρύματι διατελοῦντι ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους, θὰ ἦτο ἄδικον.

§187Α. ΣΛΗΜΑΝ. Νὰ ἀσκηθῇ ὅμως ὅλη ἡ κρατικὴ ἐπιβολή.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§189Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἀνέφερον ὅτι ἀπελύθησαν ὑπάλληλοι ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλείων καὶ τοῦ Σιδηροδρόμου Λαρίσης. Λοιπὸν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἐπὶ 7 μῆνες ἔξω τῆς ὑπηρεσίας.

§190ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλείων εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἠδίκησε περισσότερον.

§191Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντοτε θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ μέτρον τὸ δυνάμενον νὰ ληφθῇ περὶ τῶν προσώπων αὐτῶν. Ἄς μὴ ἀπασχοληθῶμεν ἀπόψε στεροῦντες τὸν χρόνον ἀπὸ ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ μεριμνήσωμεν, μεριμνῶντες περὶ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ἐμεριμνήσαμεν ἐν μέρει.

§192Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἀναφέρω ὡρισμένα γεγονότα: Τέσσαρες διαχειρισταὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων ἐν τῷ νομῷ μου ἀπελύθησαν καὶ ἀκολούθως διωρίσθησαν ἄλλοι ἀντ’ αὐτῶν. Εἷς ἐκ τῶν ἀπολυθέντων ὁ διαχειριστὴς τῆς ἀποθήκης τῶν Μονοπωλείων ἐν Λαμίᾳ ἐστάλη εἰς τὴν Μυτιλήνην, ἀφ’ οὗ προηγουμένως κατεδικάσθη. Κατεστράφη οἰκονομικῶς καὶ ἀκολούθως δὲν ἀναλαμβάνει κἂν τὴν θέσιν του. Εἶναι δὲ πρόχειρος ἡ ἀπόδειξις, διότι προτήτερα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δυσκόλως δύναται νὰ ἀποδειχθῇ ἂν διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπελύθησαν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι. Ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλείων ὁμολογεῖ ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ἀπολύσῃ αὐτούς, ὅπως ἡ Διεύθυνσις τῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἀρνεῖται, ὅτι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ὑπάλληλοι ἀπελύθησαν διὰ πολιτικοὺς λόγους. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἐπέμβῃ καὶ ἐπιβάλῃ τὴν ἐπάνοδον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν.

§193Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Δὲν ἐπανῆλθον οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί;

§194ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐπανῆλθον.

§195Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αἶσχος ἡ κατάστασις αὐτή.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§197Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, πρὸς οὓς εὑρίσκω δύσκολον νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια, διαφωνῶ ὅμως πρὸς τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον διέπει τὸ νομοσχέδιον διὰ τοὺς τοιούτου εἴδους παθόντας, πεσόντας θύματα πολιτικῶν φρονημάτων. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ὑπαλλήλων ἀπολυθέντων ἀκουσίως τῶν προϊσταμένων, ἐξ ἀνωτέρας ἐπ’ αὐτῶν ἐπιβολῆς καὶ ὑπαλλήλων ἀπολυθέντων ἑκόντων τῶν προϊσταμένων αὐτῶν. Ἄν πρόκειται περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ εἶναι ἥσυχος ὅτι θὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους της, διότι ἔχει τόσον ἀνεπτυγμένον τὸ αἴσθημα τῆς ὑπερηφανείας καὶ τῆς ἐπιεικείας, ὥστε εἰς ὑπάλληλόν της αὐτοβούλως παραιτηθέντα καὶ Εὐρώπῃ ποιούμενον τὰς διατριβὰς νὰ καταβάλῃ τοὺς μισθούς του. Εἶναι ὁ γαμβρὸς τοῦ κ. Βενιζέλου κ. Σαριδάκης. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἄλλαι Ἑταιρεῖαι διαχειριζόμεναι πόρους τοῦ Κράτους καὶ τελοῦσαι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν νόμων αὐτοῦ, αἵτινες ἀπέλυσαν τοὺς ὑπαλλήλους των διὰ λόγους πολιτικούς. Τοιαύτη εἶναι ἡ Ἑταιρεία τῆς Διαχειρίσεως τῶν Ὑπεγγύων Προσόδων, τῆς ὁποίας τὸ Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἐκ προσώπων συνδεδεμένων πρὸς τὸ καταλυθὲν καθεστώς.

§198Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιῶ ὅτι ἤκουσα πολλὰς περιπτώσεις ἀπολύσεων διὰ πολιτικοὺς λόγους ἐκ μέρους τῆς ἐν λόγῳ Ἑταιρείας.

§199Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους πρέπει νὰ ὑποδειχθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Μονοπωλείων, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς τοιούτους ὑπαλλήλους αὐτῆς νὰ γίνῃ δὲ γνωστὸν εἰς τὰς Ἑταιρείας τὰς ἐχούσας ἄμεσον τὴν ἐξάρτησιν ἀπὸ τοῦ Κράτους, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅπως ἐπικρατήσῃ παντοῦ ἡ ἀρχὴ τοῦ δικαίου.

§200Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος, ἀλλὰ καὶ ὅσα εἶπον πάντες οἱ ἐνταῦθα συνάδελφοι εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σκέπτεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, εὐθὺς δ’ ἀπαρχῆς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας προσεπάθησε διὰ παντὸς μέσου νὰ πείσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς τὰ ἀδικήματα ὡς ἤκουσα τὴν ἑσπέραν ταύτην, νὰ πείσῃ αὐτοὺς ὅτι ὀφείλουσι νὰ τὰ ἐπανορθώσωσι. Θέλω δὲ καταβάλει πᾶσαν ἐπιβολὴν ὅπως ἀπονεμηθῇ τὸ δίκαιον.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§202Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ μακρυγορήσω, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἐπ’ ἀρκετὸν ἀπησχόλησεν ἡμᾶς ἡ λεπτομέρεια τῶν περιπτώσεων τῶν διαφόρων παθόντων ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς λίαν σαφῶς καὶ ἐμπεριστατωμένως διεξῆλθε τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἠδύνατό τις νὰ προΐδῃ.

§203Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ὥρα διακοπῆς καὶ εἶναι μάταιον ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἀρχίσῃ εἰς ὥραν ἀκατάλληλον.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, νὰ τελειώσωμεν τὸ ἄρθρον 1ον.

§205Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι οἱ κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἤδη ψηφίζομεν παθόντες δύνανται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος δικαίου, ὅπως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν δικαστικὴν ὁδὸν πρὸς ἀποζημίωσιν αὐτῶν ἀπευθύνοντες ἀγωγὴν ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ ἰσχύον ἀστικὸν δίκαιον δίδει εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Δὲν ὑπάρχει ἐπίσης ἀμφιβολία ὅτι οἱ κατὰ τὸν ψηφιζόμενον νόμον παθόντες δύνανται νὰ στραφῶσι κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας αὐτῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ μοὶ φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 1 μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 1 προτείνω νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «οἱ κατὰ τὸν παρόντα νόμον παθόντες οὐδαμῶς ἐμποδίζονται νὰ ζητήσωσι τὴν ἀνόρθωσιν τῆς πρὸς αὐτοὺς γενομένης ζημίας............ κλπ.». Τοῦτο ἐννοεῖται, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ἑξῆς: «μετὰ τὴν ἀπάλειψιν τῆς οὕτω ἐπιτευχθείσης ἀποζημιώσεως διατηροῦν τὰ κατὰ τὸν παρόντα νόμον δικαιώματα αὑτῶν διὰ τὸ ἐπιπλέον, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἀποζημίωσις κριθῇ μείζων.» Εἶναι πιθανὸν πρῶτα νὰ ἔλθῃ ἡ ἀποζημίωσις ἐκ μέρους τῆς πολιτείας διὰ τοῦ παρόντος νόμου ὁπότε συμφώνως πρὸς ἄρθρον ἐν τοῖς τελευταίοις εὑρισκόμενον, αὐτοδικαίως ἡ ἀπαίτησις τοῦ παθόντος κατὰ τοῦ ὑπαιτίου μεταβιβάζεται εἰς τὸ εἰδικὸν ταμεῖον. Ἀλλὰ γνωρίζω ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἀποζημίωσιν αὐτῶν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον αὐτὸν ἀλλὰ παρὰ τῶν ὑπαιτίων τῶν δεινοπαθημάτων των. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπιτευχθῇ προηγουμένως ἀποζημίωσις καὶ ἀνάληψις τῆς ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους ἑνὸς παθόντος ἀπὸ τὸν ὑπαίτιον. Ἂν ὑποθέσητε ὅμως ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἐκείνη ἡ ληφθεῖσα εἶναι μεγαλυτέρα τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ὁ παρὼν νόμος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἠδύνατο τὸ ἐπιπλέον νὰ τὸ ζητήσῃ ὁ ζημιωθεὶς κατὰ τὸν παρόντα νόμον.

§206Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι μία περίπτωσις κατασκευαστή, ἡ ὁποία κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ.

§207Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε ποῖος λόγος μὲ ἐκίνησεν. Ὁ λόγος ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζουν πάντες ὅτι στρεφόμενοι ἀπ’ εὐθείας κατὰ τῶν ὑπαιτίων, δὲν στεροῦνται τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν κατὰ τὸν παρόντα νόμον καὶ νομίζω ὅτι εἶναι συμφέρον τοῦτο.

§208Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ παρὼν νόμος ἔχει ἕνα μηχανισμόν, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ συζητήσωμεν ὅταν ἔλθῃ τὸ σχετικὸν ἄρθρον. Ὁρίζει μία προθεσμία, πέραν τῆς ὁποίας δὲν εἰμποροῦν νὰ ἐμφανισθοῦν παθόντες, τὸ τρίμηνον. Φαντάζεσθε τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, εἷς ἐπιδιώξας τὴν ἀποζημίωσίν του διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, ἀποζημιοῦται ἐντὸς τοῦ τριμήνου;

§209Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀδύνατον.

§210Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω μίαν ἄλλην περίπτωσιν. Ὑπάρχει μία ἐκκρεμὴς μήνυσις ἐπὶ ψευδορκίᾳ, διότι πλεῖσται ὅσαι ἔλαβον χώραν ψευδορκίαι, κατόπιν τῶν ὁποίων ἔλαβον χώραν καταδίκαι ἄδικοι. Ὑπάρχουσι λοιπὸν ἐκκρεμεῖς κατηγορίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀχθῶσι ἐνώπιον τοῦ Ποινικοῦ Δικαστηρίου καὶ πρὸ τοῦ τριμήνου, καὶ νὰ παρασταθῇ ὁ παθὼν ὡς πολιτικὸς ἐνάγων αἰτῶν νὰ ἀποζημιωθῇ καὶ νὰ ἐπιδικασθῇ ἀποζημίωσις.

§211Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτετε ὅτι θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Ποινικὸν Δικαστήριον διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ; Ἡ περίπτωσις αὐτή, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ὑπάρξῃ, ὅπερ ἐγὼ δὲν πιστεύω, θὰ εἶναι τόσον σπανία, ὥστε δὲν ἀξίζει τὸν κόπον μιᾶς τροπολογίας περιπλεκούσης τὸ νομοσχέδιον. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ἄλλως τε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία ἔρευνα τοῦ δικασθέντος τελεσιδίκως. Διότι τέλος πάντων ἔγινε μία δίκη καὶ διὰ τῆς δίκης αὐτῆς ἐξηκριβώθη ὅτι ἡ ζημία τὴν ὁποίαν ἔπαθεν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι Α, πῶς κατόπιν θὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ δεδικασμένον αὐτὸ θὰ ἀναθεωρηθῇ διὰ νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον; Πῶς θὰ εἴπωμεν εἰς αὐτόν, ὁ ὁποῖος ἐπεδίωξε τὴν ἀποζημίωσίν του κατὰ τοῦ ψευδορκίσαντος, νὰ τοῦ εἴπωμεν, κύριε, πήγαινε εἰς τὴν ἐπιτροπήν, μὴ τυχὸν ἡ ἐπιτροπὴ σοῦ δώσῃ περισσότερα.

§212Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἤθελα διὰ τῆς προσθήκης αὐτῆς νὰ ἐνθαρρύνω τοὺς παθόντας ὅπως στρέφωνται κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῶν δεινοπαθημάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέτει τὸ ζήτημα, ὡς τὸ ἔθεσε, δὲν ἐπιμένω, διότι ὁ κύριος λόγος τῆς προσθήκης μου δὲν εἶναι αὐτός. Αὐτὸ τὸ εἶπον παρεμπιπτόντως. Διὰ ταῦτα καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὅτι δύναται ὁ παθὼν νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ ὑπαιτίου ἀνεξαρτήτως τῶν διατάξεων αὐτῶν, ζητῶν ἀποζημίωσιν, ἔχω ἄλλην προσθήκην. Καθὼς γνωρίζετε, διότι πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν εἶσθε νομικοί, κατὰ τὸ ἔτος 1918, κατὰ τὸ τέλος του καὶ εἰδικῶς τὴν 24 Δεκεμβρίου 1918 ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς παρελθούσης νόμος, ὁ ὁποῖος ἔταμε διχογνωμίαν ὑφισταμένην μεταξὺ τῶν συγγραφέων, ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ ζημιωθεὶς ἔκ τινος ἀδικήματος ἐκτὸς τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἐκ τοῦ ἀδικήματος δύναται νὰ τύχῃ καὶ χρηματικῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὴν προσβληθεῖσαν τιμήν του καὶ λόγῳ τῆς ψυχικῆς ὀδύνης, ἣν ἐκ τοῦ ἀδικήματος ὑπέστη. Ὁ νόμος αὐτὸς τῆς 24 Δεκεμβρίου 1918 δὲν ἐδημιούργησε δίκαιον τότε, ἀλλὰ ἔταμε διχογνωμίαν ὑφισταμένην ἐν τῷ δικαίῳ καὶ ἐν τῇ νομολογίᾳ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ εἶπον ὅτι ὁ ἐξ οἱασδήποτε κολασίμου πράξεως ἀδικηθεὶς, πλὴν τῆς ζημίας τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἐκ τοῦ ἀδικήματος δικαιοῦται νὰ ἀπαιτήσῃ ἀποζημίωσιν διὰ τὴν προσβληθεῖσαν τιμήν του ἢ ἐκ τῆς ψυχικῆς ὀδύνης, ἣν ὑπέστη ἐκ τοῦ ἀδικήματος ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ δικαστηρίου ἂν παρίσταται ὡς πολιτικὸς ἐνάγων. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς μετὰ τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ἐφηρμόσθη μόνον διὰ τὰ ἀδικήματα τὰ διαπραχθέντα ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1919 διότι ἐψηφίσθη τὴν 24ην Δεκεμβρίου 1918.

§213Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἑρμηνευτικὸς νόμος;

§214Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν εἶναι ἑρμηνευτικὸς διότι καὶ πρὶν θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς τέμνει μίαν διχογνωμίαν ὑφισταμένην. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι δίκαιον εἶναι ὅπως διὰ τὰ ἀδικήματα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπὸ ψήφισιν, οὐ μόνον τὰ ἀδικήματα τὰ διαπραχθέντα μετὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1919 διὰ τὴν ὁποίαν χρονικὴν περίοδον δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δύνανται νὰ παρουσιασθοῦν καὶ ὡς πολιτικοὶ ἐνάγοντες καὶ διὰ ψυχικὴν ὀδύνην, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν πρότερον χρόνον, τὸν χρόνον πάντα τὸν ὁποῖον προβλέπει ὁ παρὼν νόμος νὰ ἐφαρμόζηται ἡ περίπτωσις αὐτή; Καὶ λέγω εἰδικῶς: ἐὰν οἱ ὑπαίτιοι τῆς ζημίας ἐγένοντο τοιοῦτοι διὰ τῆς διαπράξεως οἱασδήποτε κολασίμου πράξεως, οἱ παθόντες πλὴν τῆς ζημίας ἣν ὑπέστησαν ἐκ τοῦ ἀδικήματος, δικαιοῦνται ν’ ἀπαιτήσωσι παρὰ τοῦ ὑπαιτίου καὶ χρηματικὴν ἱκανοποίησιν διὰ τὴν προσβληθεῖσαν τιμὴν αὐτῶν, ἢ διὰ τὴν ψυχικὴν ὀδύνην, ἣν ὑπέστησαν ἐκ τοῦ ἀδικήματος, ἐφαρμοζομένων πλήρως τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ νόμου 1699 τοῦ 1918. Ἡ κατὰ τὸν τελευταῖον τοῦτον νόμον τυχὸν ληφθεῖσα χρηματικὴ ἀποζημίωσις δὲν προσμετρεῖται διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἀπομελλούσης τυχὸν κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον πρὸς ἀπόληψιν ἐπὶ πλέον ἀποζημιώσεως. Ἐν τέλει τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ ἄρθρου 13 νὰ προστεθῇ: «πλὴν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 1 χρηματικῆς ἱκανοποιήσεως διὰ τὴν προσβληθεῖσαν τιμὴν ἢ τὴν ψυχικὴν ὀδύνην».

§215Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Δίδετε ἀναδρομικὴν ἰσχὺν εἰς νόμον ὑπάρχοντα;

§216Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι δὲν δημιουργεῖ ὁ νόμος αὐτὸς δίκαιον, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι λύει διχογνωμίαν ὑφισταμένην παρὰ τοῖς συγγραφεῦσι καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ.

§217Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς λέγετε, κατὰ τοῦ ὑπαιτίου. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ὑπαιτίου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κανονισμοῦ ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους.

§218Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ σχετίζεται ὁ κανονισμὸς τῆς ἀποζημιώσεως μὲ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῇ. Πρέπει νὰ τεθῇ ὅτι δὲν ἀποκλείεται νὰ στραφῇ τις κατὰ τοῦ ὑπαιτίου.

§219Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν γενικῶν ἀρχῶν.

§220Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νὰ προστεθῇ ὅτι στρεφόμενος κατὰ τοῦ ὑπαιτίου δύναται νὰ ζητήσῃ χρηματικὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ψυχικὴν ὀδύνην.

§221Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς δύναται νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν προνοεῖ περὶ τῆς σχέσεως τῶν παθόντων πρὸς τοὺς δράστας τῆς παθήσεως. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τεθῇ διάταξις ἀφορῶσα τοιοῦτον νόμον. Ἀλλὰ δεύτερον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν πρότασιν ἣν ὑποστηρίζετε τὸ ἑξῆς: ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅπου ἰσχύει ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἀναφέρατε τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὑπάρχει· εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν δὲν χωρεῖ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται τί θὰ κάμωμεν; Σᾶς ἠρώτησα, εἶναι ἑρμηνευτικός, καὶ μοῦ εἴπατε ὄχι κατὰ τὸν σκοπὸν τοῦ θέσαντος αὐτόν. Διότι ἡ ἑρμηνεία, ὅπως γνωρίζετε, γίνεται εἰς ὑπάρχουσαν δικονομικὴν διάταξιν ἀναφέρουσαν διὰ τὴν ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων παράστασιν τῶν παθόντων καὶ ἱκανοποίησιν αὐτῶν. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἔχομεν ἔλλειψιν διατάξεως τοῦ ἀστικοῦ δικαίου. Ἑπομένως πῶς θὰ εἰπῆτε ὅτι ἑρμηνεύομεν ὁλοκλήρους τοὺς πανδέκτας καὶ εὑρίσκομεν ἐν αὐτοῖς τοιαύτην ἔννοιαν ἐνῷ δὲν ὑπάρχει; Ποία εἶναι ἡ διάταξις τὴν ὁποίαν θὰ ἑρμηνεύσωμεν ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία διάταξις ὅτι εἶναι ἀμφίβολος ἢ δὲν εἶναι ἀμφίβολος; Ἐλλειπούσης διατάξεως δὲν εἶναι δυντὸν νὰ γείνῃ ἑρμηνευτικὸς νόμος, τί μένει; Μένει ἡ ἀλήθεια νὰ κάμωμεν νόμον μετὰ ἀναδρομικῶν ἀποτελεσμάτων.

§222Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον τι δὲν ὑπεστήριξα.

§223Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τί ἄλλο νὰ κάμωμεν;

§224Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεναντίας εἶμαι ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τοῦ Συντάγματος ὅπως οἱ νόμοι μὴ ἔχουσιν ἀναδρομικὴν ἰσχύν.

§225Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ ζητεῖτε; Ζητεῖτε, ἵνα ἐπιτραπῇ δι’ εἰδικῆς διατάξεως ἀναγνώρισις δικαιώματος εἰς τοὺς πρὸ τοῦ 18 παθόντας νὰ ζητήσουν ἱκανοποίησιν; Τί εἶναι τοῦτο παρὰ παράβασις ἀναδρομικῆς δυνάμεως εἰς τὸν νόμον τὸν ὁποῖον λέγετε;

§226Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν ζητῶ ἀναδρομικὴν ἰσχύν.

§227Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγετε ὄχι, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ λεγόμενον ὄχι δὲν εἶναι παρὰ ναί.

§228Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι ὑπάρχει σωρεία ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ δύναμαι πρὸς τοῦτο νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ πολλὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου. Δὲν ἀποκλείεται ἑπομένως ἱκανοποίησις μαζὺ μὲ τὴν ἀποζημίωσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπάρχει ἐν τῇ ἐπιστήμῃ μία διχογνωμία. Εἶναι δὲ καὶ γνώμη τοῦ Ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου κ. Μανουσοπούλου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐμποδίζομαι νὰ εἴπω ὅτι μὲ παρώτρυνε νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροποποίησιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν νομίζω ἐπιβεβλημένην, ἵνα οἱ παθόντες στρέφωνται κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῶν δεινοπαθημάτων αὐτῶν, διότι ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ εἶναι διττὴ ἡ ὠφέλεια. Πρῶτον ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν θὰ στραφῶσι κατὰ πλουσίων ὑπαιτίων τῶν δεινοπαθημάτων αὐτῶν καὶ θὰ ἀποφύγῃ ἡ πολιτεία νὰ ἀποζημιώσῃ πολλοὺς παθόντας καὶ δεύτερον ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ εἶναι ὅτι θὰ καταγγελθῶσιν ἀδικήματα, κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῶν ὁποίων θὰ φρίξετε, θὰ καταγγελθῶσιν ἐκβιάσεις πρὸ τῶν ὁποίων θὰ καταληφθῆτε ὑπὸ φρίκης, διότι δὲν ἀποδειλιῶ νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρξαν ἄνθρωποι διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς περιφήμου ἐκείνης Βουλῆς τῆς 31 Μαΐου παρακαθήμενοι εἰς τὰ ἐδώλια ταῦτα, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν ἐκβιάσεις κατὰ τῶν πολιτῶν.

§229Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Εἶναι γνωστοὶ ὅλοι αὐτοί. Πρῶτος εἶναι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν ὅμως γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία σας δὲν κυροῦται ὁ νόμος τοῦ 1918 ἐμμέσως.

§230Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι δίκαιος, στηρίζεται ἐπὶ βάσεως.

§231Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτὴ διότι ἀφορᾷ ἑρμηνείαν νόμου. Ἂς ὑποβληθῇ νομοσχέδιον.

§232Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ περιληφθῇ, ἵνα ὑποστηρίξωμεν τοὺς παθόντας, διότι ἔχει νὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ πολιτεία καὶ τὸ δημόσιον.

§233Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται νὰ μεταρρυθμισθῇ πᾶσα διάταξις δικαίου, τὴν ὁποίαν θίγει τὸ παρὸν νομοσχέδιον θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον καθηγητὴν τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου κ. Πολυγένην νὰ ἐπιχειρήσῃ μίαν γενικὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Δικαίου καὶ τὸν κ. Σωτηριάδην, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικὸς εἰς τὸν ποινικὸν νόμον νὰ κάμῃ μίαν ἀναθεώρησιν τοῦ ποινικοῦ δικαίου. Δὲν εἶναι δυνατὰ πράγματα αὐτά.

§234Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν τροπολογίαν ὑπέβαλον ἐγὼ ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῆς λογικῆς ὑποστηριζομένην ὑπὸ τοῦ δικαίου καὶ ἐνδεικνυομένην ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων ὧν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας ν’ ἀποκαλυφθῶσιν ἀφ’ ἑνὸς τὰ διαπραχθέντα κατὰ τῆς περιουσίας ἀδικήματα κατὰ τὸ διάστημα τῆς τυραννίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ μὴ καταπέσῃ τὸ βάρος τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ἐκ τούτων ζημίας ὁλόκληρον ἐπὶ τῆς πολιτείας ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐγένοντο πλούσιοι ἐκ τῶν ἐγκλημάτων τῶν καταχρήσεων. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30 μ. μ. σήμερον. (Ὥρᾳ 9 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11. 30′ μ. μ.).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καταθέτει πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς σχετιζομένην πρὸς τὸ Στενογραφικὸν γραφεῖον». Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–20 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Ὁ κ. Γ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§237Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ ἐκπεσοῦσα Κυβέρνησις Βενιζέλου πάσας τὰς τυραννικὰς πράξεις τὰς ἐστήριξεν εἰς ὡρισμένους νόμους. Προκειμένου εἰδικῶς περὶ τῆς πράξεως τῶν ἀπελάσεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου ἐψήφισε προκαταβολικῶς νόμον, δι’ οὗ ἐπετρέπετο εἰς αὐτὴν νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἀπελάσεις. Καὶ ἐρωτᾶται σήμερον ἂν οἱ ἀπελαθέντες θὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως διότι ὡς διατυποῦται τὸ ὑπὸ ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον ἀπαιτεῖται ἡ ἀπομάκρυνσις νὰ ἐνεργηθῇ δολίως παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται πῶς ἦτο δολία ἡ ἀπομάκρυνσις ὅταν ὑπῆρχε νόμος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξε τὰς ἀπελάσεις ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη.

§238Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ νόμος ἦτο δόλιος.

§239Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐκεῖ θὰ καταλήξω. Ὀφείλομεν νὰ κηρύξωμεν ἄκυρον τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη διὰ νὰ δύνανται οἱ παθόντες οἱ ἀπελαθέντες νὰ στηρίξουν δικαιώματα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἐφόσον ὑφίσταται ὁ νόμος περὶ ἀπελάσεων, θὰ ἔλθῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν εἶναι δολία, διότι ἐστηρίζετο ἐπὶ ἑνὸς νόμου.

§240Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁμιλεῖτε περὶ τῶν ἀπελάσεων;

§241Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα, εἰδικῶς περὶ αὐτῶν.

§242Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι αἱ ἀπελάσεις καὶ ἂν ἐστηρίζοντο εἰς νόμον εἶναι δόλιαι. Διότι καθ’ οἱονδήποτε νόμον, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ὡρισμέναι προϋποθέσεις ἀπελάσεων.

§243Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν αἱ ἀπελάσεις ἔγιναν ἐπὶ τῇ προϋποθέσει τῇ ἀναγεγραμένῃ ὑπὸ τοῦ νόμου;

§244Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποία;

§245Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ τὰ ἀντιδραστικά του φρονήματα.

§246Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀπέλασις ἀντιδραστικοῦ ἔχει μίαν ὡρισμένην ἔννοιαν κατὰ τοῦ καθεστῶτος, ὅταν ὅμως γίνεται διὰ τοιοῦτόν τι πίπτει ἐπάνω εἰς τὰς λέξεις «πρὸς ἐπικράτησιν ἐν τῷ πολιτικῷ ἀγῶνι».

§247Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὑπῆρχε νόμος, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι δολία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῆς Βουλῆς.

§248Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶχε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἀλλὰ πρότερον, καὶ ἦτο κανονικὸς νόμος καὶ ἔλεγεν ὅτι δύναται νὰ ἐξορίζηται πᾶς ἄνθρωπος διὰ τὰ ἀντιδραστικὰ φρονήματα, ἡ ἔννοια τοῦ «ἀντιδραστικὰ» σημαίνει ἀντίδρασιν κατὰ καθεστῶτος νομίμου, καλῶς ἔχοντος. Ἡ ἔννοια τοῦ ἀντιδραστικοῦ, ἥτις ἀπεδόθη ὑπὸ τῆς τότε καταστάσεως, ἦτο ἔννοια καταστάσεως μὴ καλῶς ἐχούσης. Συμπέρασμα. Ἡ ἐνέργεια τῆς τότε καταστάσεως χαρακτηριζούσης ὡς ἀντιδραστικούς, κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ἐνῷ κατὰ τὴν πραγματικὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου δὲν ἦσαν τοιοῦτοι, ἦτο προφανῶς ἐνέργεια δολία. Μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν δὲν θὰ ὑπάρξῃ κανὲν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς. Δὲν καλύπτονται ὑπ’ οὐδενὸς νόμου αἱ ἀπελάσεις, ἐφόσον ἐγένοντο ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς ἐνεργείας.

§249ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγένοντο ἐπὶ ὑπονοίᾳ διαπράξεως ἀδικημάτων, περὶ τῶν ὁποίων προέβλεπεν ὁ νόμος αὐτός.

§250Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος, θὰ εἴχομεν τὰς στάσεις· αἱ στάσεις ἐτιμωρήθησαν δυνάμει τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου. Αἱ στάσεις γενόμεναι κατὰ καταστάσεως μὴ νομίμου ἦσαν νόμιμοι, καὶ συνεπῶς ἡ καταδίωξις αὐτῶν συνεπάγεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἀποζημίωσιν. Ἄς σημειωθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτὰ ὡς ἑρμηνευτικαὶ δηλώσεις.

§251Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ καταδιώξεις καὶ αἱ ἀπελάσεις περιεβλήθησαν τὸν τύπον τῆς νομιμότητος.

§252Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Μὴ λησμονῆτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ γίνῃ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ δικαστικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἑρμηνεύουν τοὺς νόμους κατὰ τύπους.

§253Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχῃ ὡς ἀπόφασιν νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον καὶ νὰ μὴ τὸν πραγματοποιήσῃ, τότε ἡ Συνέλευσις θὰ κάμῃ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ἀντιληπτόν. Ἐδῶ ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι ὡς ἔχει διατυπωθῆ ἀνταποκρίνεται εἰς ὅλας τὰς ἀπορίας σας.

§254Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐνθυμοῦμαι εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίαν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν ὡρισμένην διασάφησιν ἐπὶ τῆς προτελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1. λέγει: «Ἐν ταῖς περιπτώσεσι τῶν ἐδαφίων γʹ. δʹ. εʹ καὶ στʹ δικαίωμα πρὸς ἀποζημίωσιν χορηγεῖται μόνον ἐὰν ἡ ἀπομάκρυνσις, ὁ περιορισμὸς ἢ ἡ στέρησις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας διήρκεσαν ἐπὶ μῆνα τοὐλάχιστον». Ἐδώσατε σαφεῖς διασαφήσεις εἰπόντες ὅτι ἐθέσατε ἓν χρονικὸν ὅριον, διὰ νὰ περιωρίσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι θέλουσι γεννηθῆ ἐκ μέρους τῶν παθόντων. Προσεθέσατε μάλιστα ὅτι αἱ ἀξιώσεις θὰ εἶνε τόσον μικραί, ὥστε δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνεται λόγος ἐπὶ τῶν ἀξιώσεων τούτων. Καὶ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον σημεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὄντως θὰ γεννηθῶσι πολλαὶ ἀξιώσεις, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι τοιαῦτα ὅρια. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον δὲν δύναταί τις νὰ συμφωνήσῃ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει ὡρισμένης πραγματικῆς καταστάσεως.

§255Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ τῶν περιπτώσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀποζημίωσις θὰ ὑπολογισθῇ καθ’ ἡμέραν, καὶ διὰ τῆς περιοριστικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψει, δὲν περιορίζομεν μόνον τὰς 30 ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ τὰς 25 καὶ τὰς 15 κλπ. Αἱ 30 ἡμέραι καὶ ἂν ἤθελε δοθῇ ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς εἰς ἡμέρας ἀποζημιώσεως, εἶναι 900 δραχμαί.

§256Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν 30 δραχ. ἀλλὰ περὶ τῶν 30 ἡμερῶν.

§257Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν 30 ἡμερῶν εἶναι ἀποζημίωσις καθ’ ἡμέραν. Ἐπειδὴ εἶνε 30 δραχμαὶ ὁ ἀνώτατος ὅρος, ἡ ἀνωτάτη ἀπαίτησις εἶναι 900 δραχ. Ἀλλὰ τῶν 29 ἡμερῶν εἶναι 870 δραχ., τῶν 20 εἶναι 600 δραχ. τῶν 15 εἶναι 450 δραχ., καὶ οὕτω καθεξῆς. Λοιπόν, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις εἶναι 20.000, ἀποκλείονται ἐξ αὐτῶν αἱ 15.000 ἀπαιτήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶναι περιπλέον τῶν 200 δραχ. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ ἀπαιτήσεων ἀσημάντων. Πρόκειται νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι δὲν καλούμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἐλαχίστας ζημίας, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔσχον ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ παθόντος, διότι εἰς μίαν τοιαύτην θύελλαν, ἡ ὁποία ἐπενέσκηψε εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, μία ζημία 500 δραχ. δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ σοβαρά. Τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ζημίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τοιαύτην ὑλικὴν ζημίαν, ὥστε νὰ εἶναι ἐπαισθητὴ εἴτε διὰ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν κατάστασιν, εἴτε διὰ τὴν ἐν γένει διαβίωσίν των. Δὲν πρόκειται νὰ δώσωμεν μικράς τινας ζημίας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ὑπέστη ζημίαν 300 –500 δραχ. δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς ζημίας ὑπέστη καταστροφὴν τοιαύτην ὥστε νὰ εἶναι ἀναγκαία ἡ ὑλικὴ συνδρομή εἰς αὐτόν. Ὅταν δὲ συνδυάσωμεν ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέτρου ἐξασφαλίζομεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν μεγάλας ζημίας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν αὐτὸ τὸ μέτρον. Διότι, ὅταν συγκεντρωθῶσιν χιλιάδες αἰτήσεων, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν αὐτὸν τὸν περιορισμὸν, θὰ γίνῃ εἷς κυκεών, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκσπάσῃ εἰς τὴν ράχιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν πραγματικὰς ζημίας ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν μικρὰς καὶ ἀσημάντους τοιαύτας.

§258Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ εἶχον ν’ ἀναφέρω ὡρισμένον παράδειγμα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπείθετο ὅτι αἱ ζημίαι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέστησαν περιορισμὸν τῆς προσωπικῆς αὐτῶν ἐλευθερίας πλέον τῶν 30 ἡμερῶν, θὰ εἶνε πολὺ μεγαλύτεροι ἀπὸ ὅ,τι ὑπολογίζει. Εἶνε γνωστὸν ὅτι ἡ βενιζελικὴ τυραννὶς ἀπεσκόπει οὐ μόνον εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τὴν συντριβήν. Διὰ τοῦτο ἐπεχείρησεν ὡρισμένας διώξεις, ἰδιαιτέρως δὲ κατὰ τῶν δικηγορικῶν συλλόγων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ μᾶλλον καταδιωχθέντες ὑπῆρξαν οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι. Ἐξ ἐπαγγελματικῆς ἀντιζηλίας ὡρισμένα πρόσωπα κατήγγελον δικηγόρους ὡς ἀντιδραστικούς, καὶ ἡ τυραννὶς συνέλαβεν αὐτοὺς καὶ ἐνέκλεισεν ἐπὶ δεκαήμερον εἰς τὰς φυλακὰς ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου καὶ δικαιολογητικῆς βάσεως, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτοὺς ὡς ἀντιδραστικούς, καὶ ἀπολέσωσιν οὕτω ὡς καὶ ἀπώλεσαν, τὴν σχετικὴν πελατείαν των. Καὶ ἐρωτῶ: Θὰ ἀποκλείσητε τοὺς ἐπιστήμονας ἐκείνους ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποζημιώσεως διότι δὲν ἐφυλακίσθησαν πέραν τῶν 30 ἡμερῶν;

§259Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν τοὺς ἀπέκλειον θὰ ἔπαιρνον 300 δραχμ., μὲ τὸ 30δραχμον καθ’ ἡμέραν.

§260Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι πρέπει ν’ ἀποτιμᾶτε τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας εἰς 30 δραχμὰς ἡμερησίως, ἢ ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ χορηγῆτε δικαιώματα ἀποζημιώσεως εἰς ἀνεξάρτητα χρονικὰ διαστήματα; Ἐὰν π. χ. ὁ δικηγόρος ἐκρατήθη 8 ἡμέρας εἰς τὴν φυλακὴν θὰ τῷ δώσητε φρονῆτε τῶν 8 ἡμερῶν τὴν ἀποζημίωσιν ἢ ἀποζημίωσιν θετικὴν καὶ ἀρνητικὴν δι’ ὁλόκληρον τὴν 3ετίαν; Ἐὰν πρόκειται νὰ τῷ δώσητε μόνον τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὸ 8ήμερον δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ συζητῶμεν.

§261Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἔχητε τὴν γνώμην ὅτι ἂν ἔμεινεν 8 ἡμέρας εἰς τὴν φυλακὴν πρέπει ν’ ἀπεζημιωθῇ διὰ χιλίας ἡμέρας; Συζητεῖτε ὅμως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον πληρώνει ἡμερησίαν ἀποζημίωσιν ἐφ’ ὅσον ἐστερήθη ὁ παθὼν τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας. Λέγετε ὅτι ἔμεινεν 8 ἡμέρας εἰς τὴν φυλακήν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν 8 ἡμερῶν.

§262Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη περὶ τῆς διαρκείας τοῦ χρόνου καὶ νὰ μείνῃ ἀνεξέλεγκτον τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ὁπωσδήποτε ζημιωθέντας διὰ ν’ ἀποζημιωθῶσιν.

§263Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ λοιπόν, ὁ ὁποῖος εἶμαι δικηγόρος, θὰ ἐδικαιούμην νὰ εἴπω ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ μοὶ δώσῃ τὸ Κράτος ὅσα θὰ ἐκέρδιζα ἐὰν ἔμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Λυκουρέζος π. χ. θὰ ἐκέρδιζε 200.000 κατὰ τὰ τρία ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἤμην μακρὰν τῆς πατρίδος μου. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἓν τοιοῦτον ποσόν.

§264Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ πραγματικὸν κέρδος τὸ ὁποῖον ἐζημιώθη.

§265Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δύναμαι νὰ ἀποδείξω ὅτι ὑπῆρξαν δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν ἐκέρδιζον 100.000 δραχμῶν τὸ ἔτος. Θὰ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἐγὼ θὰ ἐκέρδιζα 100.000 δραχμὰς τὸ ἔτος.

§266Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἡ δικαία ἀποζημίωσις καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὸ ἐδάφιον αὐτὸ πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ.

§267Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνθυμεῖσθε μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον, προκειμένου περὶ τῆς ἀποζημιώσεως, δηλαδὴ περὶ τοῦ διαφέροντος; Ὑπάρχει μία διάταξις, ἡ ὁποία λέγει ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ διπλάσιον· διατὶ τὸ λέγει; Διότι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ γελοιοποιηθῇ ἡ ἰδέα τῆς ἀποζημιώσεως.

§268Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐδέχθητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἠδικοπράγησε καὶ ἐφ’ ὅσον ἠδικοπράγησε μεταχειρισθεῖσα τὸ Κράτος ὡς ὄργανον, πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἀποζημιώσῃ.

§269Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀλλὰ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν πληρώνει ὁ ἀδικοπραγήσας, ἀλλὰ πληρώνει τὸ ἀδικοπραγηθὲν Κράτος.

§270Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ δεχθῆτε μίαν ἄλλην τροποποίησιν, ἐφ’ ὅσον δὲν δέχεσθε αὐτήν. Εἶναι πολλοὶ ἐκ τῶν παθόντων, οἱ ὁποῖοι ἐκρατήθησαν κατὰ διάφορα χρονικὰ διαστήματα, καθ’ ἕκαστον ὅμως τούτων ἔλαττον τῶν 30 ἡμερῶν. Ἐπὶ τούτου θὰ παρεκάλουν νὰ δεχθῆτε ὅτι ὁ χρόνος τῆς κρατήσεως λαμβάνεται ἐν τῷ συνόλῳ.

§271Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ εἶμαι σύμφωνος. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι αἱ ἡμέραι αὐταὶ αἱ 30 δύνανται νὰ εἶναι διακεκομμέναι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι συνεχεῖς.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σλῆμαν ἔχει τὸν λόγον.

§273Α. ΣΛΗΜΑΝ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὰς διασαφήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων περιττεύει πᾶσα συζήτησις. Διότι εἶναι βέβαιον ὅτι διὰ τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας θὰ προβῇ ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ θὰ καταχωρηθῶσιν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ θὰ ἱκανοποιηθῶσι πᾶσαι αἱ διάφοροι κατηγορίαι τῶν παθόντων. Νομίζω μόνον ὅτι δέον νὰ εἴπω τινὰ περὶ τοῦ προτελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν διάταξιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ λάβωσι ἀποζημίωσιν οἱ παθόντες ὀλιγώτερον τοῦ μηνός, μάλιστα φρονῶ ὅτι δύναται τὸ ὅριον τοῦτο τοῦ 1 μηνὸς νὰ ἐπεκταθῇ εἰς 2 μῆνας. Ὁπωσδήποτε οἱ τοιοῦτοι ἠδυνήθησαν νὰ κινηθῶσιν εἰς τὸν δημόσιον βίον κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον καὶ νὰ προσπορισθῶσιν ἓν οἱονδήποτε κέρδος. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀποζημιωθῶσιν ἐκ τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποζημιωθῶσιν ὅλοι. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πόροι ἡμῶν εἶναι περιωρισμένοι, νομίζω ὅτι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον τὰ περισσότερα, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν ἐν διώξει ἐπὶ περισσότερον χρόνον καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἐξαντλήσωσι καὶ τὸν τελευταῖον ὀβολόν των, εἰς ἐκείνους πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν καὶ ἐκείνους ν’ ἀποζημιώσωμεν καὶ ἂν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν ὡς πολεμικὴν ἀποζημίωσιν ἐπαρκῆ, τότε δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν καὶ εἰς τοὺς ὀλίγα παθόντας, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ παρεμποδίζωσιν, ὅπως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι πάσης προνοίας ν’ ἀποζημιωθῶσιν, ὡς πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσι. Νομίζω ὅμως, ὅτι μία ἱκανοποίησις ὀφείλεται εἰς πάντας, ὀφείλεται καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐπὶ 24 μόνον ὥρας ἔπαθον· εἰς αὐτοὺς ὀφείλεται ἔστω μία ἠθικὴ ἀποζημίωσις καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέχει εἶναι ἡ ἀπονομὴ εἰς αὐτοὺς ἑνὸς μεταλλίου ἢ ἄλλης ἠθικῆς ἀμοιβῆς, ἡ ὁποία κατεδείχθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀκριβῶς διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡμεῖς ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποζημιώσωμεν αὐτοὺς δὲν παύομεν νὰ ἀναγνωρίζωμεν ὅτι καὶ οὗτοι ἔπαθον ἐκ τῶν διωγμῶν. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀπονείμῃ εἰς αὐτοὺς τὸ τιμητικὸν μετάλλιον νὰ τεθῇ δὲ καὶ τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 1, ὥστε ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀναγνωρίζομεν τὸ τὶ ὀφείλομεν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς παθόντας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο προστίθεται εἰς τὸ τέλος «εἰς πάντας τοὺς συμφώνως τῷ παρόντι νόμῳ παθόντας ἀπονέμεται μετάλλιον τιμητικὸν κατὰ τὰ διὰ Β. Διατάγματος κανονισθησόμενα».

§274Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν σύστασιν αὐτὴν δὲν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, αὐτὸ δὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δύναται νὰ συζητηθῇ χωριστά, διότι θὰ ζητηθῇ νὰ καθορίσωμεν καὶ κάποιον τρόπον ἐξακριβώσεως ἑκάστης περιστάσεως, διότι ἐὰν ἀπονείμωμεν μετάλλιον ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξακριβώσεως, δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀξίαν τὸ πρᾶγμα.

§275Α. ΣΛΗΜΑΝ. Διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§276Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν καθορίσωμεν ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ θὰ ἐξακριβώσῃ καὶ αὐτὰς τὰς περιστάσεις, τότε δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε, διότι θὰ συγκεντρώσωμεν τοιαύτην ἐργασίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὥστε θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ.

§277Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ γίνῃ κατόπιν, μεταγενεστέρως.

§278Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο πρέπει δι’ εἰδικῆς διατάξεως νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξακριβώσεως.

§279Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου.

§280Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Κάμνομεν χωριστὸν νομοσχέδιον.

§281Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ ὁρισθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς διατάξεως.

§282Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, καλύτερον διὰ νόμου ἰδιαιτέρου διότι τὸ πρᾶγμα χρήζει συζητήσεως.

§283Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ τεθῇ ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θὰ κανονισθῇ.

§284Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον βεβαίως· διὰ δὲ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ ἠθικώτερον παθόντες θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία συζήτησις διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ ἀπονεμηθῇ τὸ μετάλλιον διὰ νὰ μὴ καταστῇ τὸ μετάλλιον αὐτὸ ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως. Ὥστε θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα γίνῃ ἐπὶ εἰδικῆς προτάσεως.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§286Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Βεβαίως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἡ ὀρθὴ καὶ ἀντίρρησις κατ’ αὐτῆς σοβαρὰ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ· ἀλλ’ ὑπάρχει ὅμως τὸ ἑξῆς ζήτημα. Ἀπὸ ποίας ἀπόψεως θὰ ἐξετάσῃ τοῦτο ἡ κοινὴ γνώμη, ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐπὶ τοῦ προτελευταίου ἐδαφίου, τοῦ ἐδαφίου 6ου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν οἱ προαγορεύσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι βάσιμον, ὅτι αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ κάτω τοῦ ἑνὸς μηνὸς φυλακισθέντες ἢ ἀπελαθέντες, δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐπιφέρωσι κλονισμὸν εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν κατάστασιν, κατὰ συνέπειαν, ἂν δὲν δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἀποζημίωσις ὑπὸ τοῦ κράτους, δὲν θὰ ἔχωσι νὰ πάθωσι ζημίαν σοβαράν. Ἀλλ’ ἐξεταστέον· μόνον ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὡς πρὸς αὐτοὺς τὴν δοθησομένην ἀποζημίωσιν, ἢ καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἠθικῆς, ἀπὸ τῆς πατριωτικῆς;

§287ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ εἶναι τὸ μετάλλιον.

§288Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μὴ προτρέχετε. Ἡ κατάστασις ἀπὸ τετραετίας δὲν ἐδημιουργήθη μόνον ἀπὸ τοὺς δεινότερον παθόντας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι πάσης τιμῆς καὶ ὑπολήψεως· ἐδημιουργήθη κυρίως ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸν πολύν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔπαθε μὲν ὅσα ἔπαθον οἱ ἄλλοι, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου τὰ παθήματα εἶναι κυρίως, τὰ ὁποῖα ἐχαρακτήρισαν τὴν τυραννίαν, διότι οἱ παθόντες καὶ φυλακισθέντες πλέον τοῦ μηνὸς ὁσοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι δὲν θὰ εἶναι οὐδὲ τὸ πέμπτον τῶν φυλακισθέντων ὀλιγώτερον τοῦ μηνός, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὁ λαὸς ὁ τυραννηθεὶς ἀκριβῶς. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, κύριοι, διότι διὰ παραδειγμάτων θὰ σᾶς ὁμιλήσω διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν ἄποψιν ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐξετάζω ἐγὼ τὸ ζήτημα. Εἰς τὸν δῆμον Κορθίου τῆς Ἄνδρου, μεσοῦντος Μαΐου τοῦ 1917 εἷς διαβόητος χαφιὲς, τοῦ ὁποίου δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα ἵνα μὴ μολύνω τὴν αἴθουσαν ταύτην.......

§289Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Ὁ διαβόητος Κοτζαμάνης.

§290Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἠθέλησε νὰ πιέσῃ ὅλους τοὺς ἀνδρείους κατοίκους τοῦ Κορθίου νὰ ὑπογράψουν ἀναφορὰν διὰ τῆς ὁποίας ἐκήρυσσον ἔκπτωτον τοῦ θρόνου τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον. Τὶ συνέβη, κύριοι; Ἀπὸ τοὺς 5.000 κατοίκους οὐδὲ 50 εὑρέθησαν νὰ ὑπογράψωσι, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς πολιτικὸς ἀρχηγὸς ἐκεῖ, διότι οἱ ἀρχηγοί, οἱ συγγενεῖς οἱ ἰδικοί μου ἦσαν εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Φιρκᾶ. Καὶ ὅμως οἱ χωρικοὶ ἐκεῖνοι ἔμειναν πιστοὶ εἰς τὸν Βασιλέα των καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράψωσι. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ σχεδὸν ἐστασίασαν καὶ συνῆλθον εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις, ἄνδρες καὶ γυναῖκες, γέροντες καὶ παιδία καὶ συνέλαβον τὸν διαβόητον αὐτὸν χαφιέν, τὸν ἠνάγκασαν νὰ φωνάξῃ ζήτω ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸν ἔδεσαν καὶ κατόπιν διεσκέδαζον φωνάζοντες ζήτω ἡ ἐλευθερία, ὅτε παρουσιάσθη τὸ τορπιλλοβόλον «Θέτις» μετὰ 20 στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐπυροβόλησαν καὶ ἐφόνευσαν ἕνα καὶ οἱ ἄλλοι ἐκρύβησαν. Τί συνέβη, κύριοι, τότε; Συνέλαβον πλείονας τὸν ἑκατόν, τοὺς ὡδήγησαν εἰς Σῦρον καὶ ἀφοῦ τοὺς ἔδειραν καὶ τοὺς κατεξηυτέλισαν, τοὺς περισσοτέρους ἀπὸ αὐτοὺς, τοὺς 70, ἀπέστειλαν ὀπίσω, τοὺς δὲ λοιποὺς 30 ἀπέστειλαν εἰς τὴν Κρήτην μὲ τὸν πατέρα μου καὶ τὸν ἐξάδελφόν μου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τυραννηθέντες, διότι λέγουν· μᾶς συνέλαβον χωρὶς νὰ κάμωμεν τίποτε, ἁπλῶς διεδηλοῦμεν τὸ φρόνημά μας. Καὶ θὰ ἔλθῃ τώρα ἡ πολιτεία, διότι οὕτως θὰ τὸ ἀντιληφθοῦν αὐτοί, νὰ τοὺς εἴπῃ: σᾶς στερῶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποζημιώσεως, διότι δὲν ἐφυλακίσθητε πλέον τοῦ μηνός. Οὕτω πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα· ἀπὸ τῆς ἠθικῆς ἀπόψεως, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ὑλικῆς. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται πῶς θὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· δὲν θὰ γίνῃ ὅπως μεταξὺ ἡμῶν ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως διότι ἡ βάσις του εἶναι ὀρθή, ὅπως τὴν ἔθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τιθεμένης αὐτῆς τῆς βάσεως, ἔρχεται ὡς μὴ ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν λογικὴν τὸ νὰ τεθῇ ἓν ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ ἀποζημίωσις· ἀλλ’ οὕτως δὲν θὰ τὸ ἀντιληφθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ εἴπῃ, ἦλθεν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ διῄρεσε τοὺς Ἕλληνας εἰς πληβείους καὶ πατρικίους καὶ ὅσοι εἶχον τὴν τύχην νὰ φυλακισθῶσι πλέον τοῦ μηνὸς τοὺς θεωρεῖ ἀξίους τιμῆς καὶ ἀποζημιώσεως, ὅσοι δὲ εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ κρατηθῶσι κάτω τοῦ μηνὸς, δὲν τοὺς ἀξιοῖ οὐδὲ προσοχῆς, οὐδὲ ἀποζημιώσεως.

§291ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Παράσημα.

§292Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Οὕτως θὰ τὸ ἐξετάσῃ ὁ λαὸς καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν καὶ ἡμεῖς διότι πρέπει νὰ μάθετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς Κυκλάδας, τὰς ὁποίας εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, εἰς τὴν Ἀπείρανθον, ἐκτὸς τοῦ αἵματος, τὸ ὁποῖον ἐχύθη, πολλοὶ ὀλίγοι ἐφυλακίσθησαν πλέον τοῦ μηνὸς ἀλλ’ ὅλοι ἐφυλακίσθησαν κάτω τοῦ μηνός, καὶ ἐρχόμεθα τώρα δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐδαφίου νὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα ἀποζημιώσεως.

§293ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ τοῖς δόσωμεν 500 δραχμάς.

§294Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ δραχμῶν. Μὴ θέτετε τὸ ζήτημα εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν χρημάτων· ἐγὼ τὸ θέτω ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Φαίνεται ὅτι δὲν ἐξηγοῦμαι. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε εἰς αὐτὸ, δὲν ἐννοεῖ ὅτι ἡμεῖς τὸν ἀποζημιοῦμεν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀξιοῖ νὰ ἀναγνωρισθῇ εἰς αὐτὸν ὅτι εἶναι παθών.

§295ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τοῦ μεταλλίου.

§296Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν λέγομεν τὴν ἀλήθειαν καὶ ἔχει πλῆρες δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον ἄλλου νομοσχεδίου. Διατὶ ὁ ἔχων 30 ἡμερῶν φυλακὴν νὰ ἀποζημιοῦται καὶ ὁ ἔχων 29 ἡμέρας νὰ μὴν ἀποζημιοῦται; Μὴ λησμονῆτε δὲ ὅτι ἐλλοχεύουν οἱ ἔξω τῆς Βουλῆς νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὸ ζήτημα. Ἐὰν δὲ ὑπολογισθοῦν εἰς 20.000 οἱ παθόντες, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οὔτε 4.000.000. Δὲν ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ λέγῃ ὅτι δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀποζημιώσω διότι δὲν ἔχω νὰ πληρώσω τόσα ἑκατομμύρια. Δύναται βεβαίως νὰ γίνῃ μία προτίμησις, νὰ προτιμηθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν βαρύτερον παθόντων, ἀλλὰ νὰ εἶναι καὶ αἱ ἄλλαι αἰτήσεις δεκταί, διότι ἄλλως θὰ ἴδετε ποία βοὴ θὰ ἐγερθῇ προϊόντος τοῦ χρόνου.

§297Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει λοιπὸν νὰ λείψῃ πᾶς περιορισμός;

§298Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Βεβαίως, διότι κάθε περιορισμὸς εἶναι αὐθαίρετος. Μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δικαίου ἂν τὸ ἐξετάσωμεν καινοτομοῦμεν, καὶ καινοτομοῦμεν οὐχὶ βεβαίως πρὸς τὸ δίκαιον διότι ὁ ποινικός μας νόμος, ὁ ὁποῖος εἶνε τοῦ 33, καὶ ἑνὸς λεπτοῦ παράνομον κατακράτησιν τὴν τιμωρεῖ καὶ τὴν ἐκτιμᾷ εἰς 25 δραχ. αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶνε ἄνω τῶν 500. Πῶς λοιπὸν σήμερον αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέφεραν ἀπὸ ἱερὸν σκοπὸν ἐκ τῆς ἐμφύτου ἀγάπης τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Βασιλείας τρέφει καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέκυψαν διότι ἐσέβοντο τοὺς πολιτικοὺς τοῦ τόπου των οἱ ὁποῖοι ἐξωραΐζουν τὴν Ἑλλάδα πῶς θὰ τοὺς ἀποκλείσωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως; Νὰ προσέξωμεν νὰ μὴ κάμωμεν καμμίαν διάκρισιν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι φίλος τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἀπὸ τῆς ἀρχαιότητος μέχρι σήμερον. Δύναται νὰ ἀναγνωρίζῃ ὅτι εἶναι τι δίκαιον, ἀλλὰ μόνος του ὅταν αἰσθάνεται ὅτι καταπατεῖται ἡ ἰσότης, ἐξανίσταται, ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν πρόκειται περὶ δαπανῶν ἑκατομμυρίων, ἐὰν καὶ ἐφόσον πληρωθοῦν αἱ ἀποζημιώσεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον, νὰ προκληθῇ ἡ ἐκδίκασις καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν βαρύτερον παθόντων καὶ αὐτοὶ νὰ ἔλθουν μετά. Ἀλλὰ νὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι ἀντὶ ὀφέλους μᾶλλον βλάβης θὰ γίνῃ πρόξενος τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ μέγιστον πλῆθος θὰ εἶναι λυπημένον καὶ θὰ λέγῃ ὅτι ἡ μητέρα Ἑλλὰς πρὸς αὐτοὺς δὲν ἐφέρθη ὡς μητέρα ἀλλ’ ὡς μητρυιά, ἡ δὲ μητρυιὰ ὅσον καλὴ καὶ ἂν εἶναι πάντως οἱ ἐναγκαλισμοί της δὲν εἶναι θερμοὶ ἀλλὰ ψυχροί.

§299Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω μετὰ τὰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καζάκης ἔχει τὸν λόγον.

§301Δ. ΚΑΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως διετυπώθη τὸ 1 καὶ 12 ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅπως ἐπανειλημμένως ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον περιελήφθησαν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ πολλοὺς λόγους περιωρίσθησαν ὑπὸ τῶν Συμμάχων. Περὶ αὐτῶν εἶχε προνοήσῃ προηγουμένως καὶ ὁ νόμος 2109, πλεῖστοι δὲ ἐξ αὐτῶν ἤσκησαν τὰ δικαιώματά των δι’ ὑποβολῆς αἰτήσεων, πλεῖσται δὲ τῶν αἰτήσεων αὐτῶν ἔχουσιν ἐκδικασθῆ ὑπὸ τοῦ πρωτοβαθμίου δικαστηρίου. Κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 ἐξαιροῦνται τοῦ νόμου τούτου μόνον οἱ ἀποζημιωθέντες ἐκεῖνοι δηλαδὴ τῶν ὁποίων αἱ αἰτήσεις ἐξεδικάσθησαν. Γεννᾶται ὅμως τὸ ζήτημα, τὰ ὀφειλόμενα θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διαδικασίαν τοῦ νόμου αὐτοῦ ἢ αἱ ἀποφάσεις τοῦ νόμου 2109 θὰ γίνουν σεβασταί;

§302Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐξακολουθεῖ ἰσχύων.

§303Δ. ΚΑΖΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποζημιώσεις; Διότι ὁ νόμος 2109 εἶναι δικαίωμα ὑπὸ αἵρεσιν.

§304Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐν πολέμῳ παθόντων ἐντελῶς χωριστή.

§305Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη περίπτωσις παθόντων οὐχὶ ἕνεκα πολεμικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ διότι τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα ἔγιναν ἀκουσίως ὄργανον ἱκανοποιήσεως παθῶν τῶν ἰδικῶν μας πολιτικῶν ἀντιθέσεων, ὅπως ἔγινεν εἰς τὴν οὐδετέραν ζώνην.

§306Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον πρόκειται περὶ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ πολιτικὸν καθεστὼς δὲν εἶχε λάβῃ μορφὴν ἐπαναστάσεως, περὶ αὐτῶν δὲν προνοοῦμεν.

§307Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Γίνεται μεγάλη ἀδικία καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἀκόμη ὅπου δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐπαναστατικὸν καθεστώς, ἀλλ’ ἔδρων αἱ ἀντίθετοι ὀργανώσεις. Ἡ μεγαλυτέρα δὲ ἀδικία γίνεται εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ κινήματος ἔδρασαν οἱ ἀντίθετοί μας διὰ τῶν ξένων δυνάμεων καὶ ἐζημίωσαν ὅλους τοὺς ἰδικούς μας. Αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν οὐδετέραν ζώνην δὲν ἐστηρίζοντο εἰς οὐδὲν ἐπαναστατικὸν καθεστώς. Εἰς τὰς Σέρρας π.χ. ἔγιναν χίλια ὅσα, καὶ οὐδέποτε ἐγκατεστάθη ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις. Μετὰ ταῦτα ἔγινε Βουλγαρικὴ καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου ἐπῆγε ἡ βενιζελικὴ κυβέρνησις.

§308Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτῶν δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὸ κριτήριον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ κρίνωμεν τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐξ ὑποδείξεως προσώπων.

§309Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν αὐτὰς ἐφόσον ἐγένοντο ὑπὸ ὑποδείξεων προσώπων.

§310Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πηγαίνουσι χαμένοι αὐτοί.

§311Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος λέγει, ὅτι ἐξ ἐκείνων, ὅσοι ὑπέστησαν ζημίας λόγῳ ὑποδείξεως κακοποιῶν ἀνθρώπων φερόντων τὰ αὐτὰ φρονήματα μὲ αὐτούς, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ διάταξις.

§312Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πῶς θὰ τὸ ἀποδείξωσιν;

§313Δ. ΚΑΖΑΚΗΣ. Ἀπὸ τὴν 25 Μαΐου 1917.

§314Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ Μαΐου 1917;

§315Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπεκτείνεται τὸ μέτρον, ἀναδρομικῶς καὶ χρονικῶς λύεται τὸ ζήτημα, οὐσιαστικῶς δὲν λύεται, διότι θέλετε νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἐγκατάστασις.

§316Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον πρότερον, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ τελευταίου ἄρθρου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ ἐγκατάστασις, ἡ κρατικὴ ἐμφάνισις ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἔκαμε τὴν τοιαύτην ἐμφάνισίν της...........

§317Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§318Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, εἴτε ἐκεῖ, εἴτε ἀλλαχοῦ, ἐπέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα.

§319Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἀλλαχοῦ ὅπου δὲν ἦσαν ἐγκατεστημένοι.

§320Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§321Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ συμπτήξωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ τὸ 15ον καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ παρὼν νόμος προνοεῖ διὰ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ κινήματος ἐν Θεσσαλονίκῃ;

§322ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ τῆς 15 Αὐγούστου 1916 νὰ ὁρίσωμεν.

§323Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατεδιώχθησαν προτοῦ ἐγκατασταθῇ ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις, ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι τὸν Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1916, ἐφόσον τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα ἦσαν προτοῦ ὑπάρξῃ ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§324Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν προσέξατε. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ ζημίας τοῦ πολέμου ὁπωσδήποτε.

§325Μ. ΜΠΑΤΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ συνελήφθην καὶ ὑπὸ τοῦ Σαράϊγ καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν.

§326Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ὁπωσδήποτε, διότι περὶ αὐτῶν προνοεῖ ὁ νόμος· τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ζημίας δυνάμει μέτρων θεωρηθέντων, ὡς πολεμικῶν πρὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐγκατάστασις. Περὶ αὐτῶν δὲν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον τὸ παρόν, διότι καὶ αὐτοὶ περιλαμβάνονται ἐκεῖ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προνοήσῃ περὶ αὐτῶν, καὶ ἐὰν ἔπαθον ὑπὸ πρόσχημα—πράγματι ὅμως, διότι ὑπεδείχθησαν ὡς ἐπικίνδυνοι ὑπὸ κακοποιῶν τινων ραδιούργων. Καὶ εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι περὶ αὐτῶν τῶν πρώτων καὶ δευτέρων καλῶς πράττουν δὲν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἐρχόμεθα εἰς ἄλλας κατηγορίας. Ἐγένετο ἡ ἐγκατάστασις· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οἱαδήποτε δίωξις εἴτε ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας τῆς ἐγκαταστάσης ἐκεῖ ἐξουσίας εἴτε ὑπ’ αὐτῆς τῆς κρατούσης γενομένῃ ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος.........

§327Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἔξω τῆς ἐκτάσεως;

§328Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ὅπου ἦσαν ἐκεῖ ἐγκατεστημένοι. Αὐταὶ εἶναι αἱ περιπτώσεις περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ ὁ νόμος, εἴμεθα σύμφωνοι;

§329ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§330Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐννοεῖτε τοὺς Γάλλους;

§331Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω εἰδικῶς. Ἐννοῶ ὅλους.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§333Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μετὰ τὰς τελευταίας ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας παρέσχεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἵνα αἱ δηλώσεις θεωρῶνται, ὡς γενόμεναι ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀποτελοῦσαι ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπολείπεται τίποτε ἄλλο. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι εἷς νόμος εἶναι ἀδύνατον νὰ περιλάβῃ τὰς διαφόρους περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσιν, ὁ νόμος θὰ θέσῃ τὸν κανόνα τοῦ δικαίου εἰς τὴν γενικὴν γραμμὴν καὶ αὐτὸς θὰ θέσῃ τὴν ἑρμηνείαν πρὸς καθορισμὸν τῶν διαφόρων περιπτώσεων, προϋποθέτει δὲ ὅτι οἱ καλούμενοι νὰ ἑρμηνεύσωσι τὸν νόμον θὰ ἑρμηνεύσωσιν αὐτὸν ἐκ καλῆς πίστεως καὶ ἐξ ἐνδιαφέροντος, ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ σκεφθῶμεν εἰς διαφόρους περιπτώσεις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν περίπτωσιν ἀντιθέτων περιπτώσεων. Καὶ προχείρως δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω μίαν περίπτωσιν ἂν ὑποτεθῇ—ἀκριβῶς διὰ νὰ λείψουν καὶ αἱ πλάναι ἂν τυχὸν ὑπάρχουν—ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἰς μίαν ἐπαρχιακὴν πόλιν δύο πολῖται ἐκ προσωπικῶν παθῶν ἀγόμενοι ἀλληλοκατηγγέλθησαν καὶ συνεπείᾳ τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐλατήριον εἶχον τὸ προσωπικὸν πάθος, τὴν προσωπικὴν ἐκδίκησιν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν κατεδικάσθη, νομίζετε ὅτι ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως; Οὐχὶ βεβαίως. Ἐπίσης δὲν δυνάμεθα συζητῶντες τὸ νομοσχέδιον νὰ ὑπολογίσωμεν ὅλας τὰς πιθανὰς καὶ φανταστικὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ἔπαθον διὰ νὰ ἀποζημιωθῶσιν. Τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἔχει σκοπὸν ἐκ πόρων τοῦ Κράτους, νὰ παράσχῃ μίαν δικαίαν ἀποζημίωσιν ἐν μέτρῳ τινὶ, οὐχὶ ἀνάλογον πρὸς τὰς ζημίας, ἀλλὰ μίαν ὑλικὴν μερικὴν ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ ἰδίᾳ περιλαμβάνουσαν τὴν ἠθικὴν ἱκανοποίησιν, ἡ ὁποία ἔγκειται εἰς τὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἀναγνώρισιν τῶν σκοπῶν τῶν πραγματικῶς παθόντων ὑπὲρ τοῦ κειμένου καθεστῶτος, ὑπὲρ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ καθεστῶτος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν εἶναι περιττὴ, ἄσκοπος καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προέβωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν καὶ νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω, διότι εἶναι πάρα πολὺς ὁ κόσμος ὁ ἀναμένων.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βλιάμος ἔχει τὸν λόγον.

§335Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλω μερικὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προτελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1ου καὶ ἐφ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐλάχιστον χρονικὸν ὅριον πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε ν’ ἀπαλλάξῃ καὶ τὰ δικαστήρια τῶν ἀποζημιώσεων τῶν μικρῶν ὑποθέσεων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεφορτίζοντο σοβαρῶς, ὑπὸ τὴν ἄποψιν ταύτην βεβαίως ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς δὲν συνάδει πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἀκριβοῦς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ θετικοῦ δικαίου. Διότι κατ’ αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν αὐστηρὰν δικαιοσύνην νομίζω ὅτι πρέπει τις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προστρέχῃ εἰς τὰ δικαστήρια, ἵνα ζητᾷ ἀποζημίωσιν δι’ οἱανδήποτε ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποστῇ. Ὑπάρχουσι τὰ Εἰρηνοδικεῖα εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προστρέχωσι καὶ διὰ τὰ ἐλάχιστα ποσά. Νομίζω ὅτι ἡ ὁδὸς αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποδειχθῇ εἰς τοὺς παθόντας διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Φρονῶ ὅτι καὶ διὰ τὴν ἐλαχίστην ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστη οἱοσδήποτε ἐκ τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προστρέχῃ εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα καὶ νὰ ζητᾷ ἀποζημίωσιν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω, κύριε Πρόεδρε, τὴν πρότασιν ὅπως τοὐλάχιστον μὴ τεθῇ τὸ ὅριον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα οἱ παθόντες νὰ προστρέχωσιν εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας.

§336Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τίνων θὰ στραφῶσι;

§337Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ὅπως καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς κάτω τοῦ μηνὸς νὰ προστρέχωσι εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα.

§338Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπιμένετε διότι δὲν θὰ τελειώσουν ποτέ.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§340Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ ὁμιλήσω μόνον περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διαιρέσεως μεταξὺ τῶν βαρυπαθῶν καὶ ἐλαφροπαθῶν, διὰ νὰ δηλώσω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐτέθη μὲν ὁ κανὼν τοῦ δικαίου νομικῶς οὕτως ὥστε δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπανέλθωμεν, ἀλλὰ δὲν ἐπείσθην καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προτεινομένην διαίρεσιν. Θέτομεν, κύριοι, μίαν ἀρχὴν, ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, ἐφ’ ὅσον ἐθίγη γεννᾷ μίαν ὑποχρέωσιν πρὸς ἀποζημίωσιν. Θέτομεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, ναὶ ἢ ὄχι;

§341Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§342Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ θέσωμεν.

§343Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέτομεν τὴν ἀρχὴν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς θίξεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἐγένετο ζημία, χωρεῖ ἀποζημίωσις.

§344Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐκ τῆς θίξεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας κατ’ ἀνάγκην ἐγένετο ζημία καὶ τοῦτο ἀνεγνώρισε καὶ ὁ νομοθέτης ἡμῶν καὶ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπῆλθε ζημία. Ἡ ζημία τεκμαίρεται ὡς τεκμήριον ἀμάχητον, καθ’ οὗ οὐδεμία δύναται νὰ ἀχθῇ ἀνταπόδειξις.

§345Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον λέγει τοῦτο ὄχι διότι ἐθίχθη ἡ ἐλευθερία, ἀλλὰ ἐκ τοῦ ὅτι θιχθείσης τῆς ἐλευθερίας ἐπεγένετο ζημία, καὶ διατάσσεται ἀποζημίωσις. Τὸ νομοσχέδιον λέγει τοῦτο. Σᾶς, δὲν σᾶς ἀρκεῖ αὐτό· θέλετε νὰ θέσετε τὴν ἀρχὴν ὅτι ὅταν θιγῇ ἡ ἐλευθερία πρέπει νὰ πληρωθῇ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἐγένετο ἢ δὲν ἐγένετο ζημία, διότι τοῦτο ἔχει καθιερώσει ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ λέγω ὄχι, ὅτι δὲν ἐκδηλοῦται ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἐλευθερίαν διὰ χρημάτων. Ἡ προσβολὴ τῆς ἐλευθερίας ἀνορθοῦται διὰ τῆς τιμῆς. Δὲν ἀνορθοῦται διὰ χρημάτων. Καὶ δὲν ἀνορθοῦται ἡ προσβολὴ τῆς ἐλευθερίας διὰ χρημάτων ἀλλ’ ἀνορθοῦται ἡ ἐκ τῆς προσβολῆς τῆς ἐλευθερίας ζημία· καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν εἶναι ἀξία λόγου τὴν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει, ἂν δὲν εἶναι ἀξία λόγου δὲν τὴν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει καὶ μὴ λαμβανομένης αὐτῆς ὑπ’ ὄψιν δὲν πειράζομεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς παραδέχεσθε ὅτι ἡ ὁπωσδήποτε προσβολὴ ἐλευθερίας πρέπει νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ χρηματικῆς ἀποζημιώσεως. Δι’ αὐτὸ διαφωνοῦμεν καὶ δι’ αὐτὸ τὰ συμπεράσματά σας εἶναι ἀλλοῖα.

§346Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Διαφωνοῦμεν εἰς λέξεις μόνον διότι καὶ σεῖς θέτετε τὴν ἰδίαν ἀρχήν.

§347Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§348Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Λέγετε ὅτι ἂν ἡ ἐλευθερία αὐτὴ προσεβλήθη ἐπὶ 30 ἡμέρας καὶ ἄνω, τότε ἐγέννησε ζημίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀποζημιωτέα.

§349Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει αὐτό. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ ἐννοήσατε ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἔκανα ἐγὼ καὶ εἶναι ἰδικόν μου καὶ ὄχι ἰδικόν σας. Ἐὰν σεῖς ἀποδίδετε ἄλλας ἐννοίας παρὰ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔθεσα τότε θὰ τὸ παρανοήσατε. Ἡ προσβολὴ τῆς ἐλευθερίας καθ’ ἑαυτὴν εἰς τὴν συνείδησιν τὴν δικαιολογητικὴν τὴν ἰδικήν μου δὲν γεννᾷ κανὲν δικαίωμα χρηματικῆς ἱκανοποιήσεως. Εἰς τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν μου ἡ προσβολὴ τῆς ἐλευθερίας κανονίζεται ἱκανοποιητικῶς δι’ ἐπιβολῆς ποινῆς. Ἡ προσβολὴ ὅμως τῆς ἐλευθερίας δύναται νὰ εἶναι πρόξενος ζημίας ὑλικῆς καὶ ὅταν δύναται νὰ εἶναι πρόξενος ζημίας ὑλικῆς, ἀποζημιοῦται, ὄχι διὰ τὴν προσβολὴν τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ διὰ τὰς ἐκ τῆς προσβολῆς τῆς ἐλευθερίας γενομένας ζημίας. Ἂν λοιπὸν ἀρνοῦμαι τὴν ζημίαν, δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἐλευθερίας, ἀρνοῦμαι τὴν ὕπαρξιν ζημίας, ἢ ἂν οὕτω ὑπάρχει ζημία καὶ ἀρνοῦμαι τὴν ἀποζημίωσιν, ἐπικαλοῦμαι τὸν λόγον ὅτι ἡ ζημία ὑπάρχει μικρὰ καὶ δὲν τὴν πληρώνω. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀσέβεια πρὸς τὴν ἐλευθερίαν· ἀλλὰ νὰ σᾶς εἴπω εἰς τί εἶμαι ἀσεβής. Εἶμαι ἀσεβὴς πρὸς ἓν μικρόν, εὐτελὲς ποσὸν δικαίωμα τοῦ ἀτόμου, ὄχι πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. Λέγω ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ζημίας εἶναι μικρὸν δὲν τὸ πληρώνω, καὶ ἐξήγησα τοὺς λόγους. Πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι πολὺ δικαιολογημένοι καὶ πιθανὸν νὰ εἶναι ἀδικαιολόγητοι. Μὴ θέλετε νὰ παραστήσητε ὅτι ὅταν ἔμεινε κανεὶς 30 ἡμέρας εἰς τὰς φυλακὰς τότε ἔχει σημασίαν ἡ παραμονή του εἰς τὰς φυλακὰς, ὅταν ἔμεινεν 25 ἡμέρας τότε δὲν ἔχει σημασίαν. Ὄχι, καὶ τότε ἔχει σημασίαν καὶ ὅταν ἐπὶ μίαν ὥραν ἔμεινεν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἑξῆς διαφοράν. Ὑπέστη προσβολὴν τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ δὲν ὑπέστη ζημίαν.

§350Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐπολεμήσατε ἐπὶ ἐδάφους ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναντηθῶμεν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναντηθῶσι δύο ἀντίπαλοι ὅταν βαδίζωσι εἰς ἀντίθετον κατεύθυνσιν. Εἶπον ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον παρεδέχθη ὅτι ἀπὸ τῶν 30 ἡμερῶν καὶ ἄνω εἶναι ἀποζημιωτέα ἡ ζημία, ἡ προερχομένη ἐκ τῆς στερήσεως τῆς ἐλευθερίας θέτει ὡς τεκμήριον ὅτι ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας κατ’ ἀνάγκην γεννᾷ ζημίαν, ἐκτὸς ἂν τὸ νομοσχέδιον ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠννόησα.

§351Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ διὰ τὰς ὀλιγωτέρας ἡμέρας λέγω, ἐπῆλθε ζημία, ἀλλὰ δὲν τὴν πληρώνω καὶ ἐξήγησα τοὺς λόγους. Ἀφήσατε ὅμως τὴν ἐλευθερίαν κατὰ μέρος. Πρὸς τὴν μικρὰν ζημίαν εἶμαι ἀσεβής, ὄχι πρὸς τὴν μικρὰν στέρησιν τῆς ἐλευθερίας.

§352Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἄγεται ἀπὸ ἐσφαλμένης ἀφετηρίας, διότι ὅταν θέτῃ μίαν ἀρχήν, τὴν ἀρχὴν ταύτην πρέπει νὰ τὴν θέσῃ παγίαν, τελείαν, καὶ ἀκράδαντον. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐτίθετο κατ’ οὐσίαν εἰς τοὺς δικαστὰς νὰ κρίνωσιν ἐὰν καὶ κατὰ πόσον μεῖζον ἢ ἔλαττον διάστημα χρόνου ἔφερεν ζημίαν ταύτην ἢ ἐκείνην. Ἀλλ’ ἐφόσον θέττομεν μίαν γραμμὴν ἄνευ τῆς ὁποίας θεωροῦμεν τὴν στέρησιν ἐλευθερίας ἀποζημιωτέαν, κάτω δὲ μὴ ἀποζημιωτέαν δὲν δημιουργοῦμεν δίκαιον κατὰ τὴν βαθυτέραν καὶ εὐρυτέραν αὐτοῦ ἔννοιαν, δηλαδὴ δίκαιον ἴσον πρὸς πάντας.

§353Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ ἐλαχίστου, ἐφ’ ὅσον δὲ εἴμεθα εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν. Ὅτι καὶ τὸ ποσὸν θεωρῶ ἐλάχιστον, τὸ ποσὸν τὸ καθορίζον κατ’ ἀνώτατον ὅριον τὴν ἀποζημίωσιν εἰς 30 δραχμὰς τὸ πολὺ καθ’ ἡμέραν.

§354Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Νὰ τὸ κάμετε 50 καὶ πάγιον, ἴσον πρὸς πάντας.

§355Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διαφορὰ εἶναι ἀσήμαντος. Νομίζετε ὅτι θὰ αὐξήσῃ οὐσιωδῶς τὸ ποσὸν δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει 5 ἢ 10 ἢ 15 ἡμέρας φυλακήν; Διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου τὸ μάξιμουμ, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ λάβῃ εἶναι 450 δραχμαί, καθ’ ὑμᾶς εἶναι 750 δραχμαί.

§356Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἀκριβῶς ἐδῶ διαφωνῶμεν. Δὲν ἐννοῶ ὅτι διὰ τῆς ἀποζημιώσεως πρόκειται νὰ σωθῇ τις ἢ νὰ πλουτίσῃ. Ἐὰν ἡ ἀποζημίωσις αὐτὴ εἶναι ἀπόδοσις δικαίου, ὅσον καὶ ἂν εἶναι μικρὰ ἀπόδοσις ἔχει τὴν σημασίαν της τὴν ἠθικήν.

§357Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ δικαίου, λησμονεῖτε κάτι· ὅτι τὸ δίκαιον προϋφίσταται τοῦ γεγονότος ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχεται ἡ ἀξίωσις. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ δικαίου, δὲν πρόκειται περὶ ἀξιώσεως δημιουργηθείσης κατὰ τοὺς κειμένους κανόνας τοῦ δικαίου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔλαβε χώραν τὸ γεγονός. Πρόκειται περὶ ἀναδοχῆς ἐκ μέρους τῆς πολιτείας ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἐκεῖνοι, οὓς αὕτη δὲν ἠδίκησεν, ἀλλ’ ὑπέστησαν τὰς ζημίας ταύτας παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐξ ἴσου καὶ τὴν πολιτείαν ἠδίκησαν. Πρόκειται περὶ ἀνακουφίσεως τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οὐχὶ παρὰ τοῦ Κράτους, διὰ παροχῆς διδομένης ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἀφήσατε τὸ δίκαιον κατὰ μέρος.

§358Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἂν ἠννόησα τὴν ἐκδοχὴν αὐτήν, διότι νομίζω, τὴν ἐκάματε καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον δὲν καλύπτει πᾶσαν ἀξίωσιν τῶν παθόντων, οἱ ὁποῖοι δύνανται καὶ διὰ τακτικῆς ἀγωγῆς, ἐφ’ ὅσον εἶναι ὑπὲρ αὐτῶν τὸ δίκαιον, νὰ ζητήσωσι τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ νομοσχεδίου δίδομεν μίαν εὐχέρειαν εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις νὰ ζητήσωσι τὸ δίκαιον αὐτῶν διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης τὴν ὁποίαν.....

§359Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ παθόντες ὑπάρχουν εἰς ὅλας τὰς τάξεις. Πρόκειται περὶ ὅλων τῶν τάξεων.

§360Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἀλλὰ κυρίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι περισσότερον θὰ αἰσθανθῶσι τὴν ἔλλειψιν τῆς προνοίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν δίδομεν μὲν εἰς τοὺς βαρυπαθεῖς ἀφαιροῦμεν δὲ ἀπὸ τοὺς ἐλαφροπαθεῖς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν αἰσθανθῶσιν θὰ εἶναι ἀπὸ τὰς λαϊκὰς τάξεις, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ καταδικασθέντες εἰς ὀλιγοημέρους φυλακίσεις εἶναι οἱ ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων προερχόμενοι, καὶ ἰδίως οἱ ἀνήκοντες εἰς κοινότητας ἀγροτικάς, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῶν ἑστιῶν των ἡρπάγησαν, εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὡδηγήθησαν, περιεπλανήθησαν, ἐβασανίσθησαν καὶ κατόπιν ἐπανῆλθον εἰς τὰ χωρία των μετὰ 29 ἡμερῶν περιπέτειαν. Ὁ σύντροφος αὐτῶν καὶ ὁ γείτων ἐπανῆλθεν μετὰ 31 ἡμερῶν περιπέτειαν.

§361Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνετε δύο περιπτώσεις τῶν 29 ἡμερῶν καὶ τῶν 30.

§362Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Διότι εἶναι τὸ καταφανέστερον τῶν παραδειγμάτων.

§363Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ λησμονήσετε ὅτι διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἔλαττον τῶν 30 ἡμερῶν δὲν ἀποκλείεται τῶν 29, ἀποκλείεται τῆς μιᾶς, τῶν δύο, τῶν τριῶν. Καὶ μὴ λησμονεῖτε καὶ κάτι ἄλλο ὅτι ὅλα βαίνουσι κατὰ κλίμακα κατιοῦσαν τὴν μίαν ἡμέραν χίλιαι, τῶν δύο ἡμερῶν 800, ὥστε ὅταν ὁμιλῆτε περὶ τῶν 29 ἡμερῶν νὰ εἰξεύρετε ὅτι εἶναι τὸ ἓν πεντακοσιοστὸν ἐκείνων, οὓς ἀποκλείει τὸ νομοσχέδιον.

§364Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀναγκαῖον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ μοιραίως τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρισμένος τις χρόνος κλείει τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος. Βεβαίως δύναται νὰ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν παθόντων δύο ἡμερῶν ἢ 10 ἡμερῶν. Εἶναι περὶ 29 ἢ 31 ὡς παράδειγμα ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω, δὲν ἐφαρμόζονται καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ 10 ἢ 40 ἡμερῶν. Φρονῶ, λοιπὸν ὅτι ἐνῷ πρακτικῶς, διότι ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως ὡρμήθητε εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἵνα καταστήσητε εὐχερεστέραν εἰς τοὺς βαρύτερον παθόντας τὴν ἀποζημίωσιν, λέγω λοιπὸν ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἐξευρεθῇ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον καὶ οἱ βαρύτερον παθόντες νὰ δύνανται νὰ ἀποζημιωθῶσι, χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἐλαφρότερον παθόντας ἀλλὰ καὶ οἱ ἐλαφροπαθεῖς νὰ μὴ παραμεληθῶσιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διατὶ νὰ μὴ θυσιάσωμεν τὸ σύστημα τῆς λυσιτελείας χάριν τοῦ συστήματος τῆς ἰσότητος καὶ τοῦ γενικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ εὐχαριστήσῃ καὶ θὰ ἱκανοποιήσῃ ἰδίως τὰς μικρὰς κοινωνίας, ἐκεῖ ὅπου εἶναι καταφανῆ τὰ ἀποτελέσματα, καὶ θὰ ὦσι καταφανέστερα μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου; Ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν δεχθῇ ὅτι οἱ ἐλαφρότερον κατὰ χρόνον παθόντες δύνανται ἐπίσης νὰ ἀποζημιωθῶσιν προσφεύγοντες, ὡς εἶπεν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων συνάδελφος, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τροπολογίας, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, προσφεύγοντες εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν θέσει ποσὸν πάγιον, τὸ ἔργον τοῦ Εἰρηνοδίκου θὰ ἦτο εὐχερές. Διότι δὲν θὰ εἶχε παρὰ νὰ μετρήσῃ τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς διήρκεσεν ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας καὶ νὰ κάμῃ ἁπλοῦν πολλαπλασιασμὸν μὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παγίως ἠθέλομεν ὁρίσει, ὡς ἡμερησίαν ἀποζημίωσιν.

§365Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ καθορισμὸς παγίου ποσοῦ ἄνευ διαβαθμίσεως δὲν εἶναι τόσον σύμφωνος μὲ τὰς ἰδέας περὶ δικαιοσύνης, τὰς ὁποίας ἐξεθέσατε.

§366Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ μόνη λύσις, ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς λαϊκὰς ἀξιώσεις.

§367Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε.

§368Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἔχω τὴν δήλωσιν ὑμῶν, δήλωσιν, ἡ ὁποία εἶναι πολύτιμος, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος περισσοτέραν ζημίαν ὑπέστη θὰ ἔχῃ τὴν ὁδὸν ἀνοικτὴν διὰ νὰ ἐπιζητήσῃ τὰς ἐπὶ πλέον τῆς παγίας ἡμερησίας ἀποζημιώσεως ἐπελθούσας βλάβας.

§369Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι ποῖος σᾶς τὸ εἶπε;

§370Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἴπετε ὅτι ὑπάρχει τακτικὴ ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν τακτικὴν δικαιοσύνην.

§371Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις δικαιώματος, ὄχι κατὰ τοῦ κράτους. Κατὰ τοῦ κράτους δὲν ὑπάρχει καμμία βάσις δικαιώματος.

§372Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἰς τοῦτο θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ εἶμαι σύμφωνος.

§373Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τουλάχιστον δὲν δημιουργεῖται βάσις. Δὲν συζητῶ πάρα πέρα. Ἤθελον ὅμως νὰ σᾶς ἐρωτήσω· ἐὰν ἔχετε τὴν νομικὴν γνώμην ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ νομοσχεδίου δύνανται οἱ παθόντες νὰ στραφῶσι κατὰ τοῦ κράτους καὶ νὰ ζητήσωσι πᾶσαν ζημίαν θετικὴν ἢ ἀποθετικήν, τότε διατὶ ἀνησυχεῖτε καὶ τὶ σᾶς ἐνδιαφέρει τὸ νομοσχέδιον;

§374Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας κατὰ τρόπον εὐχερῆ χωρὶς νὰ ἐξαναγκάσῃ οἱονδήποτε νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν τακτικὴν δικαιοσύνην.

§375Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς θέλετε νὰ στείλετε εἰς τὴν τακτικὴν δικαιοσύνην τὰς μικρὰς ζημίας, τοὺς μικρούς.

§376Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Διατί εἴπετε τακτικὴν δικαιοσύνην τὰ εἰρηνοδικεῖα; Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ εἰρηνοδικείου, δικάζοντος καθ’ ὃν τρόπον δικάζουσιν αἱ ἐπιτροπαί, τὰς ὁποίας ἀναγράφετε εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ μόνον τὸν Εἰρηνοδίκην, δὲν ἕπεται ὅτι θὰ διαφέρῃ τῶν ἄλλων ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελῶνται ἀπὸ 2 τακτικοὺς δικαστὰς καὶ ἕνα πολίτην. Τοὐναντίον θὰ δικάζῃ ὁ εἰρηνοδίκης μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνεται περισσότερον τὸ ἔργον τῶν Ἐπιτροπῶν θὰ λήξῃ συγχρόνως καὶ παραλλήλως ἡ ἐκδίκασις ὅλων τῶν αἰτήσεων, θὰ μείνωσιν ὅλοι εὐχαριστημένοι καὶ κανεὶς δὲν θὰ ἔχῃ νὰ παραπονῆται ὅτι δὲν τοῦ ἐδόθη ἡ μικρὰ ἀποζημίωσις, τὴν ὁποίαν θὰ θεωρήσῃ ὄχι ὡς πλήρωσιν τοῦ οἰκονομικοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη, ἀλλ’ ὡς μίαν ἀναγνώρισιν ἑνὸς δικαίου, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἔχῃ κατὰ τῆς Πολιτείας, Πολιτείας ἡ ὁποία εἶχε παρεκτραπεῖ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ της.

§377Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀφοῦ ἤρξατο τὸ ζήτημα θὰ ἤθελον νὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διασαφηνίσῃ ἐὰν κανεὶς ἐκ τῶν παθόντων δὲν θελήσῃ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ καταφύγῃ εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια ἀποκλείεται;

§378Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ ὅτι κατὰ τὸ κείμενον δίκαιον ἀποκλείεται, ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως ὄχι.

§379Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διατὶ ἀποκλείεται;

§380Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργὸς) Διότι ἐὰν δὲν ἀπεκλείετο, δὲν θὰ τὸ ἐκάμνομεν τὸ νομοσχέδιον.

§381Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐφ’ ὅσον τὸ κράτος διῳκεῖτο ἀπὸ κυβέρνησιν μὴ ἀπορρέουσαν ἐκ τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἡ ἐξουσία ἡ ὁποία εἶχε νομοθετήσει τοὺς νόμους, δὲν ἀπέρρεεν ἐκ τοῦ λαοῦ, πάντα ὅσα ἐγένοντο, ἐγένοντο ὑπὸ τύπον αὐθαιρεσίας καὶ ἀνομίας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ κράτος τὸ νόμιμον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἀποζημιώσῃ δι’ ὅσα διέπραξεν αὐτὸ τοῦτο τὸ κράτος ὑποκύψαν εἰς τὴν παρανομίαν.

§382Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συζητοῦμεν τώρα ὡς νομικοί. Ἡ καλλιτέρα δήλωσις θὰ εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ἡ κειμένη νομοθεσία δὲν ἀλλάσσει ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ.

§383Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ κρίνῃ ὁ δικαστὴς συμφώνως πρὸς τοὺς ὑφισταμένους νόμους.

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαλουκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§385Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Δύο τροπολογίας ἔχω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἡ πρώτη τροπολογία ἡ ὁποία ἀφορᾷ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἀπὸ ξένης ἀρχῆς τῇ ὑποδείξει καὶ ἄλλων ἐγένετο δεκτή. Ἡ ἄλλη τροπολογία ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους κυρίους συναδέλφους, ὅτι δηλονότι δὲν πρέπει νὰ ἀποκλεισθοῦν τῆς ἀποζημιώσεως οἱ μέχρι τοῦ μηνὸς περιορισθέντες. Εἰς τὸν κυριώτερον λόγον, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ πάθωσιν οἱ περισσότερον παθόντες, διότι θὰ πολλαπλασιασθῇ ἡ ἐργασία τῶν Ἐπιτροπῶν, ἔχω ἀντίρρησιν, διότι τὴν ἐργασίαν ταύτην δὲν θὰ τὴν ἀποφύγωμεν, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπὶ 30 περίπου ἡμέρας περιορισθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὴν αἴτησιν, καὶ θὰ ἀναφέρῃ 40 ἢ 50 ἡμέρας. Ἡ διαδικασία θὰ γίνῃ, ἡ ἐξέτασις θὰ γίνῃ καὶ ἑπομένως τὸν χρόνον τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ κερδίσωμεν ὑπὲρ τῶν πραγματικῶς παθόντων, δὲν θὰ τὸν κερδίσωμεν ἅμα λείψῃ αὐτὴ ἡ βάσις, δὲν θὰ φαίνεται ὅτι γίνεται διάκρισις μεταξὺ παθόντων πολὺ καὶ παθόντων ὀλίγον.

§386Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ διάκρισις.

§387Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ὑποτεθείσθω εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ἐργασίαν, καὶ ἔχει ἀπελαθῆ ἢ φυλακισθῆ ἐπὶ 50 ἡμέρας. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον λέγει, ὅτι ἐξετάζονται καὶ αἱ εἰδικαὶ περιπτώσεις. Αὐτὸς ἀποζημιοῦται μὲ 10 δραχμάς.

§388Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀποζημιωθῇ μὲ τίποτε.

§389Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Θὰ ἀποζημιωθῇ, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει τίποτε.

§390Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἅμα τὸ νομοσχέδιον λέγει ἀποζημίωσις διὰ τὰς ζημίας ἐννοεῖ ἐφόσον ἐπροξενήθησαν ζημίαι. Ἐφόσον δὲν ὑπέστη ζημίας δὲν θὰ πάρῃ τίποτε.

§391Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, λέγει: «ὀφείλεται εἰς ἀπομάκρυνσιν ἢ ἀπουσίαν».

§392Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἓν παράδειγμα ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπέστη καμμίαν ζημίαν, τὸν ἑαυτόν μου. Ἐγὼ κατὰ τὸ διάστημα ὅπου ἤμην ἀπομεμακρυσμένος ἀπὸ τὸν τόπον τῆς διατριβῆς μου δὲν ὑπέστην καμμίαν ζημίαν, διότι ἐδῶ εὑρισκόμενος δὲν εἰργαζόμην, αἱ δὲ δαπάναι μου ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμην, ἦσαν αἱ αὐταί, τὰς ὁποίας θὰ ἔκαμνον καὶ ἐὰν ἤμην ἐδῶ. Ἑπομένως δὲν ὑπέστην καμμίαν ζημίαν, καὶ ἑπομένως οὐδὲν ἔχω δικαίωμα ἀποζημιώσεως.

§393Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἐδῶ ὑπολογίζετε τὸν μὴ ἔχοντα ἐργασίαν ἢ τέλος πάντων τὸν ὑποστάντα μικροτέρας ζημίας μὲ δεκάδραχμον ἀποζημίωσιν, ἤτοι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος περιωρίσθη ἐπὶ 50 ἡμέρας, θὰ πάρῃ 500 δρχ. Εἷς ὁ ὁποῖος ἐπὶ 25 ἡμέρας περιωρίσθη, καὶ ὁ ὁποῖος ἀπελάμβανε καὶ ἐκέρδιζε 30 δραχμὰς ἡμερησίως τόσον ἔπρεπε νὰ πάρῃ; 750 δραχμάς. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ἀποκλείεται, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐδικαιοῦτο νὰ πάρῃ τὰς 750 δραχμάς καὶ θὰ ἀποζημιωθῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ πάρῃ τὰς 500 δραχμάς. Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ παρεξηγηθῶμεν, ἐὰν ψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν, νὰ κάμωμεν ἕνα συμβιβασμὸν τῶν 30 ἡμερῶν νὰ τὰς κάμωμεν 15 ἡμέρας.

§394Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τότε θὰ ἔλεγεν εἷς ἄλλος τῶν συναδέλφων τὸ ἴδιον κάμνων τὸν αὐτὸν ὑπολογισμόν! Ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην Ψαρᾶν, ὁ ὁποῖος ἐδίδασκε τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν ἠρώτησε διατὶ ὁ νομοθέτης ἔθεσε 50 δραχμὰς; Ὅλων ἡμῶν ἡ προσοχὴ ἐνετάθη καὶ περιεμένομεν τὴν ἀπάντησιν, ἡ δὲ ἀπάντησις ἦτο: Διότι καὶ ἂν ἤθελε θέσῃ 40 δραχμὰς θὰ ἐγένετο ἡ ἰδία ἐρώτησις (Γέλωτες).

§395Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἔχω παραδείγματα ἀπὸ τὸν νομόν μου, κατὰ τὰ ὁποῖα ἄνθρωποι γεωργοὶ καὶ κτηνοτρόφοι περιορισθέντες ἐπὶ 25 ἡμέρας ἐζημιώθησαν 5.000 δρχ., διότι ἦτο ἡ ἐποχὴ τῆς καλλιεργείας καὶ δὲν ἐκαλλιέργησαν. Λοιπὸν αὐτοὶ βέβαια δὲν θὰ πάρουν τὰς 5.000, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀφήσωμεν νὰ ἀποζημιωθοῦν νὰ πάρουν χιλίας δραχμάς, καὶ ἑπομένως μέρος τῆς ζημίας αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ ὅλοι οἱ παθόντες πολὺ δὲν θὰ λάβουν ὅλον τὸ μέρος τῆς ζημίας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἦσθε καὶ διὰ τοὺς ὀλιγώτερον ζημιωθέντας συγκαταβατικοί.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Χριστοδουλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§397Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀνάλογον πρὸς τοὺς πόρους τοῦ Κράτους καὶ συνεπῶς μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. — Μόνον μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Πάνυ ὀρθῶς περιορίζεται εἰς ἕνα μῆνα καὶ παρέχεται τὸ δίκαιον διὰ ἀποζημιώσεως καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἐπὶ ἕνα μῆνα. Ὑπάρχουσιν ὅμως περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὑπῆρξαν πολῖται, τῶν ὁποίων ἐτυφεκίσθησαν μέλη τῆς οἰκογενείας των καὶ αὐτοὶ ἐξωρίσθησαν εἰς διάστημα ὅμως ἔλαττον τοῦ μηνός, διότι μετὰ τὸν τυφεκισμὸν τῶν παιδιῶν των τοὺς ἔφερον ὀπίσω.

§398Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ κάμωμεν ἐξαίρεσιν.

§399Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Εἶνε μία ἠθικὴ ἱκανοποίησις.

§400Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν διάκρισιν. Αὐτοὶ ἔχουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸ ὅτι προσέφερον εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐλευθερίας τὰ παιδιά των. Ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως, ὅπου ὁμιλεῖτε, αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τοιαύτας θυσίας, δὲν κάμνει νὰ τοὺς προσφέρωμεν ἓν εὐτελὲς ποσόν.

§401Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν τις ἔχῃ φυλακισθῇ 5–10 ἡμέρας, αὐτὸς βεβαίως ἀποκλείεται δυνάμει τοῦ ὅρου τούτου. Ἐὰν ὅμως ἔχῃ ὑποστῇ ἄλλας ζημίας, τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἀποζημιωθῇ;

§402Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζιδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§404Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν αὐστηρὰν ἀρχὴν τῆς δικαιοσύνης ἔπρεπε νὰ μὴ τεθῇ κανεὶς ὅρος ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, φρονῶ ὅμως ὅτι τὸ ὅριον τὸ τεθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθόν, καὶ ὅτι ἐὰν ἠθέλομεν δώσει δικαίωμα ἀποζημιώσεως εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίαν διὰ 1–2 ἡμέρας, θὰ ἐγεννᾶτο πληθὺς αἰτήσεων, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐ μόνον θὰ παρετείνετο ἡ ἀπαίτησις τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐδυσχεραίνετο, καὶ νομίζω ὅτι ἡ διάταξις ἔχει ὀρθῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας συνάδελφος ὅτι κατ’ ἀνάγκην εἰς πᾶσαν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας παρέπεται καὶ ζημία καὶ πρέπει νὰ δοθῇ καὶ ἀποζημίωσις, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ δὲν εἶμαι σύμφωνος. Καὶ θὰ ἀναφέρω ἓν ἄλλο παράδειγμα. Ἠρώτησα πρὸ ἡμερῶν ἕνα φίλον μου συνταξιοῦχον, ὁ ὁποῖος ἀπηλάθη ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἐξετοπίσθη εἰς τὴν Σκῦρον, ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν ἀποζημιώσεως, μοῦ εἶπεν ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐζημιώθη, καὶ δὲν μοῦ ἐπιτρέπει ἡ συνείδησίς μου, ἀλλὰ καὶ ὠφελήθην, διότι ἐδῶ ζῶν ἐδαπάνων 500 δραχ. μηνιαίως ἐνῷ ἐκεῖ ἔζων μὲ 200 δραχ. καὶ ἀνέπνεον καὶ καθαρὸν ἀέρα. Λοιπὸν ἐφόσον ἐζημιώθη πρέπει νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν. Ἔχω ὅμως νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ περιλάβῃ μίαν ἄλλην περίπτωσιν εἰς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τῆς ζημίας ἐξ ἀδίκων πράξεων τῶν διαφόρων ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Εἷς καθηγητὴς εἰς τὴν πατρίδα μου ἐστέρησεν ἕνα πολίτην περὶ τὰς 50.000 δραχμὰς διὰ μιᾶς ἀδίκου ἐπιτάξεως.

§405Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἐπ’ αὐτοῦ μίαν προσθήκην.

§406Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ἀκούσατε ὡρισμένως τί συνέβη σχετικῶς εἰς τὴν Σάμον. Εἷς ἔμπορος εἶχεν ἀποθηκευμένον ἓν ποσὸν ἐλαίου. Ὁ Κοκὸς ὁ Μελᾶς, ὁ νῦν πληρεξούσιος ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐνήργησεν ἐπίταξιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἀντὶ ἐλαχίστου, ἐνῷ εἰς τὸν κάτοχον ἐστοίχιζεν 60.000 δραχμῶν τοῦ ἐπλήρωσε μόνον 20.000. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ περιληφθῇ ἡ περίπτωσις αὐτὴ διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ ὁ ἄνθρωπος;

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Θαλασσινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§408Η. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ. Μεθ’ ὅσα οἱ κύριοι προλαλήσαντες ἐξέθεσαν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὀλίγιστα ἔχω ἐγὼ νὰ προσθέσω. Ὡς ἔχει τὸ Νομοσχέδιον ἀρχόμενον ἀναφέρει κατὰ πρῶτον ὅτι ἅπασαι αἱ ζημίαι αἱ προσγενόμεναι εἰς ἰδιώτας λόγῳ πολιτικῆς καταδιώξεως πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι, πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσι πάντες ὅσοι ὑπέστησαν οἱανδήποτε ζημίαν. Κατόπιν ὅμως ἔρχονται τὰ διάφορα ἐδάφια, τὰ ὁποῖα περιορίζουσιν αὐτὴν τὴν γενικὴν διάταξιν. Ἐκ τούτου μοὶ γεννᾶται ἡ ἀμφιβολία ἂν εἰς τὸ ἐδάφιον γ, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι ἀνορθοῦνται αἱ ζημίαι, αἵτινες ὀφείλονται εἰς ἀπομάκρυσιν ἑκουσίαν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς διατριβῆς καὶ ἀσκήσεως τῶν ἔργων τοῦ ζημιωθέντος περιλαμβάνεται μόνον ἡ θετικὴ ζημία ἢ καὶ ἡ ἀποθετική.

§409Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀποζημιώσεως τῆς ἡμερησίας περιλαμβάνονται ὅλαι αἱ ζημίαι.

§410Η. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς αʹ. παραγράφου μετὰ τὸ «καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ ζημίαι αὗται» αἱ λέξεις «εἴτε θετικαὶ εἴτε ἀποθετικαί». Ἐπίσης φρονῶ ὅτι παρελείφθη καὶ ἓν ἄλλο θέμα ἐνταῦθα. Ὑποθέσατε π. χ. ὅτι τίθεται ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν εἷς δικηγόρος καὶ φυλάττουσιν οἱ χωροφύλακες τὸ γραφεῖον του.

§411Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ὑπάγεται εἰς τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον δʹ, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ περιορισμοῦ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας καὶ εἰς τὸ εʹ καὶ ζʹ, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν περὶ στερήσεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§412Η. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ. Ὥστε ἂν ἐτέθη ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν ἔχει ὁ παθὼν τὸ ἐδάφιον δʹ. Θὰ παρακαλέσω προσέτι νὰ συγκατατεθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐλαττώσῃ τὸ τεθὲν ὅριον τοῦ 1 μηνὸς καθ’ ὅσον πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ὀλιγώτερον τοῦ 1 μηνὸς εἶναι οἱ ὑποστάντες τὰς μεγαλειτέρας ζημίας, διότι αὐτοὶ ὄχι μόνον ἐφυλακίσθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐξηναγκάσθησαν νὰ ὑποστῶσι καὶ πραγματικὴν ζημίαν, νὰ προσφύγωσιν εἰς δικηγόρον, νὰ προσφύγωσιν εἰς διάφορα ἄλλα μέσα νὰ καταβάλωσι καὶ λύτρα ἵνα ἐξαγοράσωσι τὴν ἐλευθερίαν των. Δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν ὅτι ὑπάρχει ἓν δίκαιον παράπονον, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἐπανάστασιν, ἐστράφησαν καὶ ἐπλούτισαν, αὐτοὶ δὲ οἱ ὁποῖοι ἐφυλακίσθησαν καὶ ἐστερήθησαν τῶν πάντων, διότι ὑπεστήριξαν τὸ νόμιμον καθεστὼς ἐστερήθησαν καὶ τοῦ δικαιώματος νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν ἀποζημιώσεων. Ἐντεῦθεν πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι δύνανται νὰ συμβῶσιν πολλὰ ἄτοπα.

§413Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν εἶπον ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐξαίρεσιν ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἐστερήθη ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία κάτω τοῦ μηνός. Τὸ θέμα ὑποθέτω ὅτι ἐξηντλήθη, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἐπείσθην περὶ τοῦ ὅτι οἱ κάτω τοῦ μηνὸς στερηθέντες τῆς ἐλευθερίας των πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσι τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ ἑτέρου θέματος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν ὅτι ἡ στέρησις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ἐπάγεται ἀποζημίωσιν ἐφ’ ὅσον προεκλήθη ζημία. Μὴ προσκληθείσης ζημίας ἡ στέρησις ἁπλῶς τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας δὲν δύναται νὰ εἰσαγάγῃ ἀποζημίωσιν. Καὶ ὡς παράδειγμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔφερε τὸν ἑαυτόν του. Ἐπὶ τῆς βάσεως ταύτης διαφωνῶ ἄρδην παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τὴν νομομάθειαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων νομομαθῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι συμφωνοῦσι πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἡ γνώμη αὕτη ἀντίκειται πρὸς τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐν ἄρθρῳ 5 διευκρινίζει τὸ ζήτημα καὶ ἀποδεικνύει ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως ὑφίσταται ὄχι μόνον διὰ τὴν γενομένην ζημίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν στέρησιν ἁπλῶς τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§414Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ποινή. Ἄλλο ἡ ζημία καὶ ἄλλο ἡ ποινή. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει βάσιν ποινικήν.

§415Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς τὴν βάσιν διαφωνῶ.

§416Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§417Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Μάλιστα.

§418Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἀποκλειστικὴν βάσιν τὴν ἀποζημίωσιν καὶ ἑπομένως ὑποθέτει ζημίαν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξαντλεῖται καὶ εἶναι ζήτημα ἂν εἶναι ἱκανὸν νὰ φέρῃ τὸ βάρος τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐὰν δὲν ἠρκούμεθα εἰς αὐτὸ καὶ ἐζητοῦμεν καὶ ἱκανοποίησιν ἀσφαλῶς θὰ περιερχόμεθα καὶ εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν. Ὅταν ἔχητε ἀπέναντί σας ἕνα ἀδικήσαντα, τὸν ὑποχρεεῖτε νὰ πληρώσῃ ὁ ἀδικήσας αὐτὸς ὅλην τὴν ζημίαν, τὸν ὑποχρεεῖτε περισσότερον νὰ δώσῃ καὶ ἱκανοποίησιν· διότι ἐκεῖ ἔχετε ἓν ζήτημα δικαίου καὶ λέγετε εἰς αὐτόν· κύριε, ἠδίκησες, θὰ πληρώσῃς, θὰ ὑποστῇς τὴν ποινήν, μίαν ἰσορρόπησιν τοῦ ἀδικήματος τὸ ὁποῖον ἔκαμες, θὰ ὑποστῇς τὴν ζημίαν μίαν ἰσορρόπησιν τοῦ ἀστικοῦ δικαιώματος τοῦ ἐγκειμένου ἐν τῇ πράξει, μίαν ἱκανοποίησιν χρηματικῶν προσθέτων, ἵνα ὁ ἀδικηθείς, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὴν ἐκ τοῦ ἀδικήματος στενοχωρίαν, ὑποστῇ τὴν ἐκ τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ ἀδικήματος ἀπόλαυσιν καὶ ἰσορροπήσωμεν τὴν προσβολὴν τοῦ δικαίου μὲ τὴν ποινήν, τὴν προσβολὴν τῆς περιουσίας μὲ τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ εὑρίσκεσθε πρὸ τοιούτου θεάματος; Δὲν εἶναι τὸ Κράτος ὁ ἀδικήσας.

§419Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ Κράτος εἶναι ὁ ἀδικήσας.

§420Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι· τὸ Κράτος εἶχε καταλυθῆ.

§421Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐδέχθημεν ὅτι τὸ Κράτος ἠδίκησεν.

§422Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐδέχθημεν τοῦτο. Ἀδικήσαντες εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δι’ ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας ἐποιήσαντο, καὶ διὰ καταχρήσεως τῶν κρατικῶν ἐξουσιῶν ἠδίκησαν. Αὐτοὶ ἠδίκησαν ποινικῶς ὅπου ὑπάρχει περίπτωσις ποινικῆς εὐθύνης· αὐτοὶ ἠδίκησαν ἀστικῶς ὅπου ὑπάρχει περίπτωσις ζημίας. Καὶ λαμβάνομεν τὴν πρόνοιαν περὶ τῆς ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καλύψεως τῆς ζημίας ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, διότι οὐδεὶς παραγνωρίζει ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν καλύπτει πάσας τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ ζημιωθέντες· καλύπτει αὐτὰς ἐν μέτρῳ λίαν περιωρισμένῳ, διότι πέραν τοῦ μέτρου τούτου δὲν εἶναι ἱκανὸν τὸ Κράτος νὰ καλύψῃ αὐτάς. Τούτου οὕτως ἔχοντος, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν περιορίζομεν τὴν κάλυψιν τῶν ζημιῶν, μὴ ἐκτεινομένων μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου τῶν ζημιῶν δι’ ἀνικανότητα τοῦ Κράτους νὰ φέρῃ τὸ βάρος, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν περὶ παροχῆς ἱκανοποιήσεως, δηλαδὴ περὶ παροχῆς χρημάτων ἐπὶ σκοπῷ ἱκανοποιήσεως πέραν τῶν ἄλλων ζημιῶν, θὰ ἦτο τοῦτο ἀσυνεπὲς νὰ λέγωμεν ὅτι ὑπέστη ζημίαν 100 δραχμῶν ἀλλὰ δὲν σοῦ δίδομεν παρὰ 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν ἢ 15, καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν ὑπέστη καμμίαν ζημίαν, ἀλλὰ πάρε 100 δραχμὰς δι’ ἱκανοποίησιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν πρῶτον τὰς ζημίας πλήρεις καὶ ἀκεραίας, τὸ ὁποῖον δὲν πράττομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν, καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἱκανοποιήσεως, ὥστε τὸ Σύνταγμα δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ πρᾶγμα.

§423Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι τὸ Κράτος διατελεῖ ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς μίαν ἐπιτακτικὴν αὑτοῦ ὑποχρέωσιν.

§424Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὴν ἀποζημίωσιν.

§425Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐφ’ ὅσον θεωροῦμεν ὅτι ἡ ζημία, ἡ ὁποία προσεγένετο διὰ τῆς παρανόμου κατακρατήσεως, προέρχεται ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι οἱ ζημιωθέντες, οἱ διωχθέντες, οἱ παρανόμως κατακρατηθέντες, ἔχουσι πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ ἀποταθῶσι πρὸς τοὺς παραβάτας τῶν νόμων.

§426Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως τὸ εἶπον.

§427Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀλλὰ αὐτὸ πρέπει νὰ διατυπωθῇ ὑπὸ τύπον ἑρμηνείας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεδιώχθησαν, ἐφυλακίσθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξουσιν ὅτι ὑπέστησαν καὶ ζημίας νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἄνευ ἀποζημιώσεως καὶ ἱκανοποιήσεως· διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι πλεῖστοι τούτων κατεστράφησαν οἰκονομικῶς λόγῳ τῆς μεγάλης δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν.

§428Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζημία αὐτό;

§429Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Βεβαίως, ὅπως τὸ θέτετε, εἶναι ζημία· ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἀκριβῶς θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας νὰ ἑρμηνευθῇ, διότι εἰς τὸ Ἰτζεδὶν λ. χ. ὅπου ἐκρατοῦντο φυλακισμένοι, ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ πληρώνωσι τὸ κρέας 20 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν.

§430Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπλήρωνον τὸ κρέας 5 δραχμὰς ἐζημιώθησαν, διότι ἂν ἔμενον εἰς τὸν οἶκόν των, θὰ ἔζων μὲ τὴν λοιπὴν οἰκογένειάν των. Αὐτὸ εἶναι ζημία.

§431Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§432Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀναμφίβολον αὐτό.

§433ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§434Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τῶν 30 ἡμερῶν, εἶναι γνώμη ὅλης τῆς Συνελεύσεως, διαγραφῇ διὰ πολλοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους δικαιοσύνης. Πάντες οἱ ὁπωσδήποτε στερηθέντες τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας δέον νὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ εὑρίσκω δικαιοτάτην καὶ βασιμωτάτην τὴν ἀντίρρησιν τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποβληθησομένων αἰτήσεων θὰ εἶναι παρὰ πολὺ μέγας καὶ ἑπομένως θὰ δυσκολευθῇ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἔχωμεν μίαν ματαίωσιν τρόπον τινὰ τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀπομακρύνωμεν τὴν δυσχέρειαν ταύτην. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὴν ἑξῆς πρότασιν· αἱ αἰτήσεις τῶν στερηθέντων τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας νὰ ἐξετασθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῶν ἄλλων αἰτήσεων τῶν στερηθέντων τὴν ἐλευθερίαν των πέραν τῶν 3 μηνῶν. Θὰ ἀνταποκριθῶμεν οὕτω πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ τοῦ παθόντος καὶ πονέσαντος.

§435Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πεποίθησις τῆς συνειδήσεώς μου εἶναι ὅτι θὰ ἐγενόμην πολὺ ἐπιζήμιος εἰς τοὺς παθόντας, ἐὰν ἐδεχόμην τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως. Προτιμῶ νὰ εἶμαι δυσάρεστος παρὰ ἐπιζήμιος ἐξ ἐνδιαφέροντος πραγματικοῦ διὰ νὰ κάμω κἄτι τι. Νομίζω ὅτι θὰ ἐγενόμην πρόξενος ζημίας.

§436Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Δὲν θὰ τὸ ἀποφύγετε, διότι ὁ καθεὶς ἐκ τῶν παθόντων, ὁ ὁποῖος ἐφυλακίσθη 15–20 ἡμέρας, θὰ βάλῃ εἰς τὴν αἴτησίν του ἄνω τῶν 25 ἡμερῶν καὶ θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ δικαστήριον νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§437Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε τρέχομεν τὸν κίνδυνον τοῦ ναυαγίου τοῦ ὅλου ζητήματος, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐκ τῆς συνεργασίας ὅλων τῶν σωματείων τῶν παθόντων δὲν θὰ γίνῃ αὐτό, διότι αὐτοὶ μετὰ μεγίστου ἐνδιαφέροντος καταγίνονται εἰς τὸ κύριον ἔργον αὐτῶν, τὸ δὲ κύριον ἔργον αὐτῶν εἶναι νὰ ἀπομακρύνουν τοὺς μὴ παθόντας. Διότι ἄλλως ὅλοι οἱ Ἕλληνες θὰ ἐμφανισθοῦν ὡς παθόντες.

§438Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μεταξὺ τῶν περιπτώσεων τῶν παθόντων ἤθελον νὰ μάθω ἂν περιλαμβάνονται καὶ αἱ ἑξῆς περιπτώσεις, π. χ. εἷς ἔμπορος ἢ βιομήχανος, τοῦ ὁποίου ἐκλείσθη τὸ κατάστημα κατὰ τὸ διάστημα τῶν 29 ἡμερῶν. Ἐπίσης ὁ πατὴρ τυφεκισθέντος τέκνου, τοῦ ὁποίου ἡ οἰκογένεια ὑπέστη τὰ πάνδεινα. Αὐτὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀποκλείεται ἐντελῶς. Ἐκτὸς δὲ τοῦ παθήματος τοῦ θανάτου εἶναι καὶ αἱ ζημίαι αἱ θετικαί.

§439Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνονται ὅλοι.

§440ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου. Ὑπάρχουν τροπολογίαι τὰς ὁποίας θὰ ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἀπορρίπτονται ὅλαι αἱ ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου τροπολογίαι καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§442Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἕν μόνον παράδειγμα ἔχω νὰ ἀναφέρω καὶ μίαν περίπτωσιν, κ. Πρωθυπουργέ, διὰ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε ὅλην τὴν προσοχήν σας. Εἶναι δικαιοτάτη ἡ παρατήρησίς μου, εἰς τὸ 2ον ἄρθρον, ἥτις εἶναι ἡ ἀκόλουθος: Κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον «ἐν τοῖς θέμασι τοῦ ἐδαφίου αʹ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἡ πρὸς ἀποζημίωσιν νομιμοποίησις κρίνεται κατὰ τὰς διατάξεις περὶ χορηγήσεως συντάξεων λόγῳ θανάτου ἢ βλάβης ἐπελθόντος ἐν πολέμῳ». Δηλαδὴ τὴν νομιμοποίησιν τὴν κανονίζει ὁ νόμος, συμφώνως μὲ τὰς προηγουμένας διατάξεις τῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὰς συντάξεις τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων. Κατὰ τοὺς νόμους τούτους, ἰδίως κατὰ τὸν νόμον 116 δικαίωμα συντάξεως ἀναγνωρίζεται εἰς τὴν χήραν τοῦ φονευθέντος, ἐν ἐλλείψει τῆς χήρας, ἀγάμου ὄντος τοῦ φονευθέντος, ἀναγνωρίζεται δικαίωμα συντάξεως εἰς τὴν χήρα μητέρα ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐλλειπούσης τῆς χήρας ταύτης, ἀναγνωρίζεται δικαίωμα ἀποζημιώσεως εἰς τὸν πατέρα καὶ πάλιν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἄρα ὁ νόμος ὁ ἤδη ψηφιζόμενος ἐφαρμόζων τὰς διατάξεις ταύτας ἀποκλείει εἰς ἕτερα πρόσωπα τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως, ἐνῷ δύνανται νὰ ὑπάρξωσι περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἕτερα πρόσωπα χρήζουσι μείζονος προστασίας καὶ ἡ ζημία εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα, ἔχω δὲ ἓν συγκεκριμένον παράδειγμα νὰ ἀναφέρω, κ. Πρόεδρε· πρόκειται περὶ τοῦ μακαρίτου ναυάρχου Δαμιανοῦ.

§443Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δικαιώματα περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ ἄρθρον 1ον κληρονομοῦνται.

§444Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μεταβιβάζονται ὅλα τὰ ἄλλα, ἀντελήφθην καλῶς.

§445Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι. Κληρονομοῦνται.

§446Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν τὰ πρόσωπα ταῦτα μεταβιβάζονται διὰ τῆς κληρονομίας.

§447Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§448Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅσον ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν γραμμήν, δὲν διαφωνοῦμεν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν τὰ πρόσωπα αὐτὰ λόγῳ θανάτου προσώπου τινός. Προκειμένου περὶ χήρας, αὕτη ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν διὰ τὸν θάνατον τοῦ συζύγου της, ὅπως ἡ χήρα μήτηρ καὶ ὁ πατήρ, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τρόπον ὥστε νὰ περιληφθῇ μία περίπτωσις ἀξία πάσης προσοχῆς. Πρόκειται περὶ τοῦ ναυάρχου Δαμιανοῦ, ἑνὸς ἀγωνιστοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκυβέρνησε τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὸν Βασιλέα εἰς τὴν ἐξορίαν. Ὁ ναύαρχος Δαμιανὸς ὑπέστη διωγμὸν ἄγριον καθ’ ὅλον τὸ διαρρεῦσαν τριετὲς χρονικὸν διάστημα, ἤχθη πυρέσσων μὲ πυρετὸν 40 βαθμῶν εἰς ἐξορίαν ἐν Κρήτῃ, ἐκεῖ ἔσχε τὰ πρῶτα σπέρματα τῆς νόσου, ἐπανελθὼν δὲ ἐνεκλείσθη εἰς τὰς φυλακὰς Ἀβέρωφ, ὅπου ἐκεῖ βεβαίως ὑπέστη τὸ τελευταῖον κτύπημα τῆς ὑγείας του καὶ ἀπεβίωσε πράγματι ἐκ τῶν βασάνων αὐτῶν. Ὁ ναύαρχος Δαμιανὸς ὑπῆρξεν ὁ μοναδικὸς προστάτης δύο ἀνεψιῶν ἀγάμων ὀρφανῶν πατρὸς καὶ μητρός, αἱ ὁποῖαι ἐστερήθησαν τοῦ μοναδικοῦ των προστάτου, ὑπέστησαν δὲ ἀσφαλῶς ζημίαν μεγάλην, καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: τὸ Κράτος δὲν ἔχει ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιλάβῃ καὶ τὰ πρόσωπα ταῦτα μεταξὺ τῶν παθόντων; Εἶναι ἄλλοι περισσότερον παθόντες ἀπὸ αὐτὰς τὰς δύο ὀρφανάς; Διὰ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἡ ἐπιείκειά σας ἢ ἡ εὐσυνειδησία σας καὶ ἡ δικαιοσύνη σας θὰ ἠδύνατο βεβαίως νὰ δεχθῇ μίαν τροπολογίαν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ 2ον ἄρθρον ὡς πρὸς τὴν χορήγησιν δικαιωμάτων συντάξεως εἰς τοὺς κληρονόμους τῶν παθόντων.

§449Γ. ΧΛΩΡΟΣ. Φθάνομεν εἰς τὸν νόμιμον ἐξάδελφον προστασίας.

§450Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατί; Δὲν τὴν εὑρίσκεται δικαία τὴν προσθήκην; Διατί, κ. Χλωρέ, εἶσθε τόσον σκληρὸς καὶ ἄδικος;

§451Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ἐφόσον ἐπροστατεύοντο καὶ συνετηροῦντο.

§452Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐπροστατεύοντο καὶ συνετηροῦντο καὶ συνέζων καὶ ἀπετέλουν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οἰκογένειαν, καὶ ἐστερήθησαν τοῦ μόνου προστάτου των.

§453Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε. Μίαν ἐπεξήγησιν ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸ 2ον ἄρθρον. Κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον, θὰ λάβωσι σύνταξιν κατὰ τὰς διατάξεις τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ. Δὲν δύνανται νὰ λάβωσι σύνταξιν οἱ στρατιῶται ἔφεδροι ἀξιωματικοί.

§454Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν περισσότερόν τι ἀπὸ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας.

§455ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σχοινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§456Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Φαίνεται ὅτι ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὀρθή. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς φονευθέντας πολίτας σύμφωνα πρὸς τοὺς στρατιώτας, δηλαδὴ 30–60 δραχμὰς μηνιαίως ἀναλόγως μὲ τὸν σχετικὸν νόμον περὶ συντάξεων. Βεβαίως διὰ τοὺς στρατιώτας τοὺς τουφεκισθέντας ἢ φονευθέντας πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις ἀνάλογος πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ στρατιώτου, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ τὰς οἰκογενείας τῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἐν πολέμῳ. Προκειμένου περὶ ἐπιστημόνων πρέπει νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τοὺς τουφεκισθέντας. Τὸ ἄρθρον 3ον ὁρίζει ὅτι ἡ ἀποζημίωσις εἶνε ἀνάλογος τοῦ ἐπαγγέλματος, τὸ ὁποῖον μετήρχετο ὁ παθών. Ἔχω παράδειγμα τὸν Λυκοῦργον Φλέσσαν, πρόεδρον ἐπιστράτων καὶ δικηγόρον, θὰ δώσητε εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ 30 ἢ 60 δραχμὰς μηνιαίως ὡς ἀποζημίωσιν; Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν ἐκδοχὴν αὐτήν.

§457Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι οἱ ἐν πολέμῳ φονευόμενοι πρέπει νὰ τεθῶσιν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ, δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ποίαν θέσιν εἶχον καὶ ποίαν οἰκογένειαν ἔχουσι, θεωροῦνται ὅλοι ἴσοι.

§458Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι ἴσον τὸ μέτρον, διὰ τοὺς ἀπελαθέντας κάμνετε διάκρισιν, εἶνε πολὺ φυσικώτατον νὰ ζητήσωμεν τὴν αὐτὴν ἐξίσωσιν καὶ διὰ τοὺς φονευθέντας.

§459Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ οἱ ἀπελαθέντες δὲν ἔχουν περίπτωσιν ἀνάλογον.

§460Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶχον μίαν τροπολογίαν σχετικήν. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ζητοῦμεν οἱ φονευθέντες πολῖται νὰ θεωροῦνται ὡς κατώτεροι ἀξιωματικοί.

§461Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν εἶναι.

§462Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι, ἀλλὰ πῶς νὰ βάλωμεν ἐπιστήμονας ὡς ἁπλοῦς στρατιώτας. Πρέπει νὰ ἐκτιμήσαμεν τοὺς ἱκανοὺς ἐκ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Μὲ ποίαν ἀπερίγραπτον δύναμιν ψυχῆς ἀφῆκε τὴν οἰκογένειάν του διὰ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὸν τουφεκισμὸν καὶ νὰ δεχθῇ τὰς σφαίρας, εἶναι μία στιγμή, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ ἀναλόγως.

§463Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ καὶ δι’ αὐτὸ ἐξομοιοῦνται μὲ τοὺς ὑπὲρ πατρίδος πεσόντας. Τίθενται εἰς τὴν τιμητικωτέραν τῶν θέσεων.

§464Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μὰ νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν χρηματικὴν ἀνακούφισιν.

§465Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Δὲν μᾶς θέτετε εἰς ἴσην μοίραν μὲ τὸν Φλέσσαν, διότι ἐγὼ ὡς ἀπελαθεὶς θὰ πάρω 30 δρχ. τὴν ἡμέραν, ἐνῷ εἰς τὴν χήραν τοῦ Φλέσσα δίδεται 30 δρχ. μηνιαίως. Τὰ δὲ τέκνα του θὰ λάβουν τὴν σύνταξιν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἴση ἡ δεκαετία μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβω ἐγώ.

§466Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἥρωες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν τὴν ζωήν των εἴτε εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ὑπὲρ πατρίδος, εἴτε ἐν τῷ ἀγῶνι τῆς ἐλευθερίας τοῦ τόπου. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Μὴ κάνετε χρηματικοὺς ὑπολογισμούς. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα, εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πίπτουσιν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ἡ Πολιτεία, κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν, παρέχει μίαν ποσότητα, τὴν ὁποίαν δὲν μὲ ἐνδιαφέρει κἄν ν’ ἀναφέρω, οὔτε διάκρισιν δυνάμεθα νὰ κάνωμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἀγωνιζόμενοι εἰς τὸν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγῶνα.

§467Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Ἂν ἦσαν ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ νὰ λάβουν τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ των.

§468Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ τὴν λάβουν. Περὶ αὐτῶν δὲν γεννᾶται συζήτησις.

§469ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§470Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, διότι πρόκειται περὶ 50–100 περίπου ἀτόμων καὶ παρακαλῶ ὅπως θεωρηθῶσιν οὗτοι κατώτεροι ἀξιωματικοί, ἄλλως νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς ἀποζημιώσεως καὶ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὰ δικαστήρια ὁ ἐφάπαξ καθορισμὸς ἀποζημιώσεως δι’ αὐτούς.

§471ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§472Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν θέτομεν, νὰ θεωρηθῶσιν ὡς πεσόντες ἐν πολέμῳ ἀλλ’ ὡς ἁπλοῖ ὁπλῖται, δὲν εἶναι ὀρθή. Ὅπως ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ τοῦ στρατεύματος ὑπάρχουν στρατηγοί, συνταγματάρχαι, ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ οὕτω καὶ ἐν τῇ κοινωνικῇ ἱεραρχίᾳ ὑπάρχουν συνταγματάρχαι κοινωνικοί, ἢ ἀξιωματικοὶ ἢ ὑπαξιωματικοί. Ἑπομένως εἶναι δικαιολογημένη τοιαύτη διάκρισις. Καλύτερον λοιπὸν εἶναι νὰ ἀφεθῇ εἰς τὰ δικαστήρια ὁ ἐφ’ ἅπαξ καθορισμὸς ἀποζημιώσεως. Ἡ σύνταξις τῶν 30 δραχμῶν δι’ ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἶχε μίαν κοινωνικὴν ἱεραρχίαν ἀνωτέραν τῆς τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου δὲν εἶναι τιμητική. Δὲν τοῦ ἐξασφαλίζετε οὔτε ἕνα ἄρτον καθ’ ἡμέραν. Δὲν πρόκειται δὲ εἰμὴ περὶ 100 ἢ 150 προσώπων.

§473Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὑπάρχουσιν πολλοὶ στρατιῶται τῆς Δαυλείας, οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν ἐκ Λαμίας καὶ ἐτουφεκίσθησαν ὡς στρατιῶται, θὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ στρατιώτου;

§474Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§475Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Πίπτομεν εἰς ἄλλην ἀδικίαν. Ὑπάρχουν στρατιῶται τῆς Δαυλείας ἐκ Λεβαδείας καταγόμενοι οἱ ὁποῖοι ἐπελθόντων τῶν γεγονότων τῆς Λαμίας ἔφυγαν ὡς στρατιῶται καὶ ἐτουφεκίσθησαν ὑπὸ τοῦ στρατοδικείου Θηβῶν ὡς στρατιῶται. Ἐὰν θέσωμεν τὴν βάσιν αὐτὴν τότε πολῖται ὄντες ἀλλὰ περιβληθέντες τὸ ἔνδυμα τοῦ στρατιώτου θὰ ἀποζημιωθῶσιν ὡς στρατιῶται, ὅπερ ἄδικον.

§476Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἂς θεωρηθῶσιν ὅλοι ἀνθυπολοχαγοί.

§477Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό. Νὰ κάμωμεν τὸν λοχαγὸν ἀνθυπολοχαγόν.

§478ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἰακώβου ἔχει τὸν λόγον.

§479Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Ἡ συζήτησις, ἡ γενομένη προκαλεῖ τὴν ἀπόγνωσιν. Ἀφήνει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται νὰ μειώσωμεν τὴν ἀξίαν τοῦ ἀγῶνος, τὴν ὁποίαν προσέφεραν οἱ ἁπλοῖ στρατιῶται μὲ τοὺς ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν νὰ πέσωσιν διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν. Ἀφήνει τὴν ἐντύπωσιν μειώσεως τῆς ἀξίας τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν προσέφερεν εἷς ἕκαστος ἐκ τῶν κοινῶν μὲ τοὺς πολίτας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν συνέπεσεν νὰ εἶναι ἐπιστήμονες. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις.

§480Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν κανονισθῇ ἐφ’ ἅπαξ μία ἀποζημίωσις οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ λάβωσι τὴν σύνταξίν των τὸ πρᾶγμα λύεται.

§481Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόμισέ τις ὅτι ἡ ἐπικουρία αὐτὴ εὕρηται εἰς οἱανδήποτε συνάφειαν πρὸς τὰς ζημίας τὰς ὑλικάς, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται ἐκ τῆς στερήσεως τοῦ προσώπου; Τὸ Κράτος παρέχει τὴν συνδρομὴν ἴσην καὶ διὰ τὴν στέρησιν προσώπου, τὸ ὁποῖον εἰργάζετο κερδίζον 2, 3, 5 δραχμὰς καθ’ ἑκάστην καὶ διὰ τὴν στέρησιν προσώπου, τὸ ὁποῖον ἐκέρδιζεν ἑκατοντάδας δραχμῶν τὴν ἡμέραν. Ὁ υἱὸς τῆς α χήρας ἦτο ἀγρότης καὶ ἐκέρδιζε 5 δραχμὰς ἡμερησίως. Ὁ υἱὸς τῆς β χήρας κατεῖχε θέσιν ἐξ ἧς ἐκέρδιζε πολλά. Τὸ Κράτος χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο λέγει· δίδω τόσα. Ἐκ ποίας δικαιολογικῆς βάσεως; Ἐκ τῆς δικαιολογικῆς βάσεως τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ φέρῃ τὸ βάρος τῶν διὰ τὸν κοινὸν σκοπὸν πεσόντων. Ἀλλ’ ἡ βάσις αὐτὴ σταματᾷ εἰς ἓν ὅριον καὶ ὅριον πολὺ ἀνεπαρκές, διότι τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ χωρήσῃ περαιτέρω. Ἔρχεται ἡ παροῦσα περίστασις. Ποῖος εἶναι ὁ δικαιολογικὸς λόγος, δι’ ὃν τὸ Κράτος ἐπεμβαίνει, ἵνα παράσχῃ ἀποζημίωσιν; Ὁ ἴδιος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἄλλος λόγος ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην. Μὴ ἀποπειρᾶται κανεὶς νὰ κάμῃ διάκρισιν τῆς περιστάσεως ἐξ ἧς ὑπέστη ζημίαν ὁ εἰς τὴν μάχην πεσών, ἀπὸ τῆς περιστάσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ὑπέστη ζημίαν ὁ ἐν τοιούτῳ ἀγῶνι πεσών, διότι ἂν ἤθελε κάμει διάκρισιν θὰ ἔβλεπεν ὅτι ὁ μὲν πρῶτος μετέβη ἐκεῖ κατ’ ἐντολὴν τῆς Πολιτείας, εἶναι ἡ Πολιτεία ἡ ὁποία ἔστειλεν αὐτὸν καὶ ἡ ὁποία ὀφείλει αὐτὴ νὰ φέρῃ τὰς συνεπείας τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησεν, εἰς τὸν ἄλλον ὅμως δὲν εἶναι ἡ Πολιτεία, ἥτις τὸν ἔστειλεν, εἶναι ἡ περιπέτεια ἡ ἐσωτερικὴ ἡ ὁποία ἔβαλεν αὐτὸν ἐκεῖ καὶ εἰς ἣν αὐτὸς ἀντεπεξῆλθεν, ἄξιος πλείστης τιμῆς διὰ τοῦτο, ἄξιος ἴσης τιμῆς μὲ τὸν ἄλλον, ἀλλὰ δὲν ἐτάχθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἐκεῖ, ἔγινεν ἀντικείμενον μιᾶς ἀδικοπραγίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη καὶ διὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς λόγῳ τῆς ἀλληλεγγύης πρέπει νὰ ἀποζημιωθῇ. Ἂν δεχθῇ τις τὸ λεχθὲν ὑπὸ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅτι εἶναι τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον τὸν ἔταξε διότι λέγει ἀφίεται ἡ τήρησις τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν φιλοπατρίαν του, ἔχετε τότε τελείαν ἐξομοίωσιν μὲ τὸν ἐν πολέμῳ πεσόντα.

§482Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τοὺς ἐπιζήσαντας ὅμως ἐκ τῶν παθόντων προβλέπομεν περισσότερα.

§483Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν θέλετε νὰ τὰ περιορίσωμεν τὰ περιορίζομεν.

§484Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ αὐξήσωμεν τοῦτο.

§485Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ τὸ κρίνετε ἐν συγκρίσει μὲ ἐκεῖνο. Ἂν ἐκεῖνο εἶναι πολύ, ἂς περιορισθῇ, ἀλλὰ τοῦτο θὰ κριθῇ ἐπὶ τῶν βάσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἵσταται τὸ Κράτος. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι αἱ συντάξεις, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τοὺς ἐν πολέμῳ πεσόντας, εἶναι ἀνεπαρκεῖς καὶ θὰ τὰς αὐξήσω, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ ὑπερβῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς ἐκείνους. Τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ ἔχομεν καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς πεσόντας ἐν τῷ ἀγῶνι, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀποπειραθῶμεν νὰ θέσωμεν αὐτοὺς ὑπὲρ ἐκείνους δὲν θὰ ὑπάρξῃ συνείδησις καὶ εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον, ὅτι τοὺς θέτομεν εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν, θὰ ὑπάρξῃ συνείδησις ὅτι αὐτὴν τὴν θυσίαν τὴν ἀγοράζομεν, ἐν ᾧ δὲν συμβαίνει τοῦτο. Ἂν τοὺς θέσωμεν εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν περισσότερα, ἂν τοὺς δώσωμεν περισσότερα χρήματα δὲν τοὺς θέτομεν εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ὕψους τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον προσέφεραν. Ἂν τὸ Κράτος ἔχῃ χρήματα ἂς αὐξήσῃ τὰς συντάξεις ὅλας, ἀλλὰ νὰ δώσῃ ἐδῶ ποσότητας ἐν ᾧ ἐκεῖ δὲν δίδει πῶς εἶναι δυνατόν; Λέγετε· ἂς θέσωμεν ἄνευ ὁρίου τὴν συνολικὴν ἐκτίμησιν. Ὑπολογίζετε τί σημαίνει τοῦτο; Ὅταν εἶχεν ἓν ἐπάγγελμα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐκέρδιζε 10, 20, 30 χιλιάδας δραχμὰς τὸν χρόνον ἐξεύρετε, τί ποσὸν πρέπει νὰ δώσητε εἰς αὐτόν; Πάλιν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Πολυγένην· διὰ πόσα ἔτη θὰ γίνεται ἡ ἀνακεφαλαίωσις;

§486Κ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. 60–65 χρόνια.

§487Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἂν ὑπολογήσητε αὐτὸ τὸ ποσόν, τί θὰ γίνῃ; Δὲν πρόκειται δὲ ποῦ θὰ φθάσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίων ταμείων, ἀλλ’ ὑπολογίζομεν ποῦ θὰ φθάσωμεν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συγκρίσεως μὲ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας. Ὅταν δικασθῇ ἓν ποσόν, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀνέλθῃ εἰς 400.000 δρχ. — διότι εἰς τοιοῦτον ποσὸν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ — θὰ τὸ δώσωμεν εἰς τὴν μητέρα τοῦ φονευθέντος; Ἀλλὰ τότε τὶ θὰ εἴπητε εἰς τὴν μητέρα τοῦ φονευθέντος εἰς τὴν μάχην; Πῶς θὰ εἴπητε εἰς τὴν μίαν ὅτι ἡμεῖς δίδομεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον δυνάμεθα, καὶ εἰς τὴν ἄλλην θὰ εἴπητε ὅτι θὰ δώσητε ὅσα αὐτὸς θὰ ἐκέρδιζε πρὸς 30 δρχ. ἡμερησίως, ἤτοι 10.000 δρχ. κατ’ ἔτος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη διάκρισις; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιοῦτόν τι δεκτόν. Λέγετε· ἂς δώσωμεν βαθμούς τινάς. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος ὅτι αὐτοὶ εἶναι ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ ἀγῶνι. Ἡ διάκρισις εἶναι ὡραία. Ἀλλὰ μήπως ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ ἀγῶνι δὲν εἶναι καὶ οἱ ἐθελονταί, οἱ ὁποῖοι προσφέρονται, ὑπέροχοι πολλάκις νέοι ἐγκαταλείποντες κέρδη σπουδαῖα, ἐπαγγέλματα οἰκονομικά, καὶ οἱ ὁποῖοι γίνονται ἁπλοῖ στρατιῶται, καὶ οἱ ὁποῖοι φονεύονται, καὶ εἰς τὰς μητέρας τῶν ὁποίων δίδεται 30δραχμος σύνταξις; Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅπως δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὁ βαθμὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ τοὺς χαρακτηρίσωμεν ἀξιωματικοὺς ἐν τῷ ἀγῶνι διὰ νὰ πρέπῃ νὰ λάβωσιν αὐτοὶ ἐκεῖνα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωσι. Δὲν δίδομεν εἰς τοὺς ἐν ὁμοίῳ ἀγῶνι πίπτοντας τίποτε περισσότερον, θὰ προσκρούομεν δὲ καὶ εἰς ἀναπόφευκτον δυσμένειαν. Ὁ στρατιώτης Α ὑπηρετῶν τὴν πατρίδα ἐφονεύθη τυφεκισθείς· ὁ στρατιώτης Β, ἐπίσης στρατιώτης, ἐφονεύθη εἰς τὴν μάχην. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι εἰς τὸν στρατιώτην Α δίδομεν τὴν σύνταξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς δὲ τὸν Β τοῦ στρατιώτου. Καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν; Πῶς δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν αὐτὸν τὸν στρατιώτην τὸν κληθέντα κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ παθόντα ὅ,τι ἔπαθε ἀκριβῶς καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνῆκεν εἰς προγενεστέραν κληθεῖσαν κλάσιν; Καὶ πῶς θὰ τοῦ ἀναγνωρίσωμεν διαφορετικὴν θέσιν καὶ θὰ ἀνοίξωμεν στάδιον νέον εἰς ἀποζημίωσιν τοῦ πρώτου τῶν δύο τούτων στρατιωτικῶν, ὥστε νὰ ἔχῃ οὗτος πρὸς τὸν δεύτερον καταπληκτικὴν διαφοράν; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐδεχόμεθα νὰ δώσωμεν ἕνα βαθμόν, τίνα βαθμὸν θὰ δώσωμεν; Καὶ διατὶ θὰ δώσωμεν, ἐὰν εἶναι στρατιώτης πρὸ 5 ἡμερῶν, τὸν τάδε βαθμόν; Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἐν τῷ θεσμῷ τῆς παροχῆς τῆς μικρᾶς χορηγίας πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ συνδεόμενα μετὰ τοῦ στερηθέντος τῆς ζωῆς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, ὑπάρχει μεγάλη ἀτέλεια. Ἀλλ’ ἡ ἀτέλεια αὕτη ὑπάρχει ἀφ’ ἧς ὑπάρχει Κράτος, ἡ ἀτέλεια αὕτη ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἡ ἀτέλεια αὕτη ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι αἱ περιστάσεις θὰ ἐπιτρέψωσι νὰ μειωθῇ· ὅσον δήποτε ὅμως καὶ ἂν μειωθῇ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ. Τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ποτὲ — πάντως ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς εἴμεθα ἐν τῇ ζωῇ — νὰ εἴπῃ τὸ Κράτος πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνεδέοντο πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν πίπτοντες ἐν τῷ ἀγῶνι ὑπὲρ πατρίδος, ὅτι δύναται νὰ καταβάλῃ ὁλόκληρον τὴν ὑλικὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ προσώπου, πρὸς ὃ συνεδέοντο. Μὴ ζητῶμεν λοιπὸν τοῦτο ἐν τῇ περιπτώσει, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, οὐδὲ δυνάμεθα δυστυχῶς νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ οὔτε προσεχῶς, οὔτε καὶ ἐπὶ μακρὰν εἰσέτι σειρὰν ἐτῶν.

§488Α. Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὑπάρχουσι τινὲς μεταξὺ τῶν φονευθέντων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἔφεδροι ἀξιωματικοί.

§489ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθη ἑρμηνεία.

§490Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ.

§491ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§492Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου περὶ τῆς ἐφάπαξ ἀποζημιώσεως ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ὡς δυναμένην νὰ ἀγάγῃ εἰς ἀπεριόριστα ποσά, ἐμμένω ὅμως εἰς τὴν γνώμην ὅτι οἱ φονευθέντες πολῖται πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ ὡς τοιοῦτοι νὰ ἀποζημιωθῶσι.

§493Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε περισσότερον. Ἀρκεῖ ὅτι οἱ πολῖται θὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τοὺς ἐν πολέμῳ πίπτοντας στρατιώτας καὶ ἀξιωματικούς.

§494ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2.

§495Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις αὐταὶ τὰς ὁποίας κάμνετε εἶναι ὀρθαί, μὴ νομίζητε ὅτι ἐγὼ ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ παρεχομένη ἀποζημίωσις εἶναι ἡ δέουσα λύσις. Ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει μου δὲν δύναμαι νὰ παρίδω ὅτι αἰσθάνομαι τὴν δυσχέρειαν νὰ μὴ ἀποβλέψω καὶ πρὸς τοὺς πίπτοντας ἐν τῷ πολέμῳ καὶ νὰ εἴπω ὅτι οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς αὐτούς.

§496Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ ἐν πολέμῳ πίπτοντες εἶναι οἱ ὀλιγώτεροι.

§497Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπου δύναται νὰ εὑρεθῇ λόγος διακρίσεως, τὸ δέχομαι εὐχαρίστως. Π.χ. μοῦ λέγετε διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς μάλιστα. Εἰς τοῦτο ἠδύναντο νὰ ἀντιταχθῶσι πολλά. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω: Ἡ πάλη αὐτὴ ἦτο καὶ αὐτὴ εἶδος πολέμου. Συγχρόνως φέρουσι τὴν ἰδιότητα ἀξιωματικοῦ. Ἐκεῖ ἔχω μίαν δικαιολογίαν· ἀλλ’ ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔχω τί νὰ κάμω; Σᾶς ὁμολογῶ δὲ ὅτι αἰσθάνομαι πίεσιν εἰς τὴν συνείδησίν μου τόσον διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποκρούσω τοῦτο, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μόλις στρέψω τὰ βλέμματά μου πρὸς τὴν ἄλλην διεύθυνσιν αἰσθάνομαι στενοχωρίαν· διότι τί νὰ σᾶς εἴπω; Ὑπάρχει στενοχωρία πράγματι νὰ εἴπῃ κανεὶς εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέθανον εἰς τὸν πόλεμον ὅτι διὰ σᾶς δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω τίποτε καὶ εἰς τὴν ἐρώτησιν διατὶ δὲν δύνασαι νὰ κάμῃς δι’ ἡμᾶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμες διὰ τοὺς ἄλλους, νὰ μὴ ἔχω νὰ ἀπαντήσω παρὰ ὅτι: δι’ ἐκείνους τὸ ἔκαμα ἐξαιρετικῶς, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ ὁμοιοπαθής. Ὄχι, κύριοι· ἂς μὴ μᾶς εἴπωσιν ὅτι, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς εἴμεθα συναγωνισταί, μετὰ τῶν παθόντων, αἰσθανόμεθα περισσότερον ἐνδιαφέρον δι’ αὐτοὺς παρὰ διὰ τοὺς ἄλλους. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ κάμωμεν.

§498Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀποζημιῶν. Ὑπάρχει κἄποια διαφορά. Εἶναι 150 ἄνθρωποι.

§499ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχουσι τροπολογίαι. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαλουκᾶ περὶ προσθήκης λέξεών τινων.

§500Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κίνια κάμω μίαν ἐξήγησιν, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἀποκλείεται ἡ ποινικὴ ἀγωγὴ κατὰ τῶν ὑπαιτίων. Δηλαδὴ ἀποζημίωσις δὲν συνεπάγεται ἐκχώρησιν τῆς ἀγωγῆς. Δηλαδὴ θὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 13.

§501ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ε. Κώνστας ἔχει τὸν λόγον.

§502Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Καὶ κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, λαβόντες τὸν λόγον πλεῖστοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐζήτησαν τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῆς ἡμερησίας ἀποζημιώσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐχαρίστως ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποδέχεται τοῦτο καὶ ηὔξησε ταύτην ἀπὸ 20 εἰς 30 δραχμάς. Καὶ πρὸ ὀλίγου ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ὁρμηθεὶς ἐδήλωσεν ὅτι στέργει εἰς μεγαλειτέραν αὔξησιν. Εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ αὔξησις καὶ χαίρω πολύ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἀνεγνώρισε, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ δὲν δύναται ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀδιαφορήσῃ πρὸς τοὺς οἰκογενειάρχας, οἵτινες εὑρίσκοντο κλεισμένοι εἰς τὰ μπουδρούμια τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἀλλαχοῦ καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἐδανείζοντο χρήματα διὰ νὰ τρέφωσι αὐτοὺς καὶ νὰ στέλλωσι καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας των καὶ μέχρι σήμερον εἶναι οἰκονομικῶς ὑπόδουλοι εἰς τοὺς δανειστάς των πληρώνοντες καὶ τόκους. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον καὶ εὐχαριστῶ διότι ἐδήλωσεν ὅτι ἀποδέχεται τὴν αὔξησιν, ἂν εἶναι δυνατόν, δι’ αὐτὰς τὰς ὀλίγας ἑκατοντάδας πολιτῶν......

§503Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι ἀποδέχομαι τὴν αὔξησιν;

§504Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε.

§505Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον εἰς τὸν κ. Μάτεσιν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι εἶναι ὀλίγαι αἱ 30 δραχμαί, κάμετέ τας καὶ 50 καὶ πάλιν θὰ εἶναι ὀλίγαι.

§506Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Εἶναι μεγάλαι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐδανείζοντο καὶ τὰ ὀφείλουν μέχρι σήμερον. Θὰ ἦτο σκόπιμον αὐτὸ νὰ ἐγίνετο διὰ τὴν οἰκονομικὴν ὑποδούλωσιν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς πλείστας οἰκογενείας.

§507Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν σύστασιν ποιοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ μίαν μικρὰν αὔξησιν.

§508Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσην;

§509Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μέχρι 50 δραχμῶν.

§510Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολλά!

§511ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μέχρι 40 δραχμῶν.

§512Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προσέξωμεν μήπως θέτοντες ὅριον ἀνώτερον γίνομεν ἀφορμὴ ἀνισοτήτων. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αἱ 30 δραχμαὶ εἶναι ἀρκεταί.

§513ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. 40, 40.

§514Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις τῶν δικαστῶν.

§515Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ θανάτου. Ὁμιλεῖ περὶ τῆς περιπτώσεως τῆς ἀτελείας τῆς ἱκανότητος, καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ. Δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν ὡς ἔχει.

§516Α. ΓΚΙΟΚΑΣ. Ὑπάρχουσι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἦσαν πολλοὶ κατηγορούμενοι οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν μὲ διαφόρους ποινάς. Ὁ μὲ τὴν μικροτέραν ποινὴν ἐξήρχετο πρῶτος καὶ αὐτὸς ἦτο ὑπόχρεως πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων ἀλληλεγγύως καὶ ἐπλήρωνε 2.000 δραχμάς. Αὐταὶ αἱ 2.000 δραχμαὶ δὲν δύνανται νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν ἀποζημίωσιν;

§517Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δυνάμεθα νὰ τὸ προσθέσωμεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν καταβολὴν τῶν δικαστικῶν ἐξόδων εἰς τὸ Δημόσιον, ἠμπορεῖ νὰ τὰ πάρῃ ὀπίσω. Δυνάμεθα νὰ τὸ προσθέσωμεν ἐκεῖ ὅπου λέγομεν διὰ τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις.

§518Α. ΓΚΙΟΚΑΣ. Πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ δικηγορικά.

§519Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ προσθέσωμεν αὐτό.

§520Α. ΓΚΙΟΚΑΣ. Τὰ ποσὰ αὐτὰ τὰ ἐξώδευσαν ἀπὸ τὴν τσέπη των.

§521Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μήπως ὁ ἄλλος ὁ μακρὰν εὑρισκόμενος καὶ μὴ ἐργαζόμενος καὶ ἐξοδεύων 80 δραχμὰς τὴν ἡμέραν διὰ νὰ συντηρῇ ἑαυτὸν καὶ τὴν οἰκογένειάν του δὲν τὰ ἐξώδευσεν ἀπὸ τὴν τσέπη του; Σᾶς εἶπον τὸν λόγον νὰ προσέξωμεν νὰ μὴ γίνῃ ἀφορμὴ ἀνισοτήτων διότι ἐπὶ τέλους ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐστερήθη ὀλιγώτερα, θὰ τοῦ ἐπιδικασθοῦν 10–15 δραχμαί, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐστερήθη περισσότερα θὰ τοῦ ἐπιδικασθοῦν 30. Ἂν τοῦ ἐπιδικασθῶσι 40, γνωρίζετε ποία θὰ εἶναι ἡ ἐντύπωσις; Διότι ὁ ἔχων περισσότερα καὶ λαμβάνων περισσότερα δὲν εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν μὲ τὸν ἔχοντα ὀλιγώτερα. Διότι ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει 3.000 δραχμὰς τὸν μῆνα καὶ ἂν ἐστερήθη αὐτὰς ἐπὶ 1 ἔτος, ἐκ τῶν 3.000 αὐτῶν τὰς ὁποίας ἐκέρδιζε ἀπὸ τὰ προηγούμενα ἔτη καὶ τὰς ὁποίας θὰ κερδίζῃ κατὰ τὰ ἑπόμενα, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ τὴν ζημίαν του, ἐνῷ ἐκεῖνος ὁ ἀτυχής, ὁ ὁποῖος ἐκέρδιζε μόνον 10 δραχμὰς τὴν ἡμέραν καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ κερδίζῃ 10, ἐρωτᾶται πῶς θὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἔπαθε; Τότε βλέπετε ὅτι δὲν θὰ εἶμαι πάρα πολὺ διατεθειμένος νὰ δίνω μεγάλα ποσὰ εἰς τὸν ζημιωθέντα μεγάλα ποσά, διότι αὐτὸς θὰ δύναται νὰ καλύψῃ διὰ μιᾶς τὴν ζημίαν του,

§522Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν εἰς τὸ ἄρθρον 8, τὸ εἶχον ὡς ἀνώτερον ὅριον τὰς δραχμὰς 100. Φαίνεται παράδοξον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπιμένω εἰς τὰς δραχμὰς 100. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τοῦ διαδηλώσω τὴν κοινὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ μεταξὺ τῶν παθόντων ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§523Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι πολλοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκέρδιζαν 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν;

§524Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Πολὺ ὀλίγοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς ἀποζημιώσεως...

§525Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσοι ἐκέρδιζαν 100 δραχμάς;

§526Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. 100.

§527Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ζήτημα ἠμποροῦσι νὰ τὸ συζητήσουν 100, οἱ ἄλλοι 9.900 τὸ συζητοῦσιν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας θὰ τὸ συζητήσῃ οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν. Ἄλλωστε ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκέρδιζε 3.000 δραχμὰς μηνιαίως; Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδέποτε ἐκέρδισα τοιοῦτον ποσὸν ὡς δικηγόρος.

§528Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ὁ κ. Γερουλάνος τὸ ἐκέρδιζε;

§529Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφίσατε τὸν κ. Γερουλάνο, σᾶς λέγω δὲ ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκέρδιζε 3.000 δραχμὰς τὸν μῆνα δὲν πρέπει νὰ πάρῃ καμμίαν ἀποζημίωσιν. Ἐὰν δὲ ἤθελεν ἐμφανισθῆ εἰς τὸ πτωχὸν Δημόσιον Ταμεῖον ἄνθρωπος ἔχων 40.000 δραχμὰς ἐτήσιον εἰσόδημα καὶ ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ ἔχῃ καὶ ἀποταμίευμα ἑτέρας 40.000, ἂν ὑπάγῃ εἰς τὸ πτωχὸν Δημόσιον Ταμεῖον νὰ πάρῃ 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ πάρῃ πεντάραν.

§530Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἐὰν ἐκέρδιζεν ἀπὸ τὸ ἐπάγγελμά του μόνον καὶ δὲν ἔχει περιουσίαν, δὲν πρέπει νὰ ἀποζημιωθῇ; Εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον 1000–1.500 δραχμὰς τὸν μῆνα. Καὶ ἐπιμένει ὁ κ. Πρόεδρος εἰς αὐτό. Οἱ παθόντες θεωροῦν τοὺς ἑαυτοὺς των ὅτι δὲν ἀποζημιοῦνται. Θὰ παρεκάλουν τὸ ἀνώτατον ὅριον τῶν 30 δραχμῶν νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι ἀνεκτὸν εἰς τοὺς παθόντας.

§531ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Σάμον εἶχον ἐπικηρυχθῇ καὶ καταδιωχθῇ τινὲς καὶ εἶχον ὑποβληθῇ συνεπῶς εἰς δαπάνας, αὐτοὶ εἶναι ἐλάχιστοι καὶ παρακαλῶ νὰ αὐξηθῇ τὸ ὅριον.

§532ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§533Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἐθέσατε, κ. Πρωθυπουργέ, καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ Συνέλευσις. Τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι προωρισμένον νὰ ἱκανοποιήσῃ πλήρως τὰς ἐπελθούσας ζημίας, ἀλλὰ νὰ παράσχῃ μερικὰς ἀποζημιώσεις πρὸς ἀνακούφισιν εἰς τὰ παθήματα καὶ εἰς τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν οἱ παθόντες, πρέπει ὅμως νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ ἀποζημίωσις καὶ ἡ ἀνακούφισις, τὴν ὁποίαν παρέχετε ὁρίζοντες 30 δραχμὰς ὡς ἀνώτατον ὅριον, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἂς ἀφήσωμεν τὴν κρίσιν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι θὰ δεχθῶσιν αὐταί, δεχθῆτε δὲ νὰ ὁρίσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 50 δραχμῶν. Ἐὰν δεχθῆτε τὸ ὅριον αὐτὸ νομίζω ὅτι παρέχετε μίαν ἱκανοποίησιν σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε τὴν ὀρθότητα τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν ἀνεπτύξατε νομίζοντες, ὅτι δύνανται νὰ ἐπέλθωσι παρεξηγήσεις, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ὁ κερδίζων 100 δραχμὰς ὑποτίθεται ὅτι ἔχει περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κερδίζει πέντε δραχμὰς καὶ ἑπομένως νὰ δώσωμεν περισσότερα εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κερδίζει 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν καὶ εἰς τὸν πτωχὸν ὀλιγώτερα δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι ὁ κερδίζων 100 δραχμὰς ἔχει καὶ ἀναλόγους δαπάνας.

§534Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπον ὡς ἑξῆς: ὅτι ἐὰν ἕνας κερδίζῃ 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν.

§535Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὑποτίθεται ὅτι ἔχει καὶ ἀπόθεμα.

§536Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι φυσικὸν νὰ ἔχῃ ἀπόθεμα. Ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν ἔχει ἀπόθεμα, αὐτὸς δύναται νὰ ὑποστῇ τὴν ἔλλειψιν, τὴν στέρησιν τῶν πραγμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καλύπτονται ὑπὸ τῶν 2.000 δραχμῶν τοὐλάχιστον. Δυστυχῶς δὲν ἱκανοποιοῦμεν ὁλόκληρον τὴν ζημίαν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀρκεῖ ἡ Ἐπιτροπή, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εἴπῃ ἀληθῶς ὅτι ὁ Α ἐζημιώθη 50 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, εἰς αὐτοὺς θὰ δώσῃ πλήρη τὴν ἀποζημίωσιν, ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσῃ πλήρη τὴν ἀποζημίωσιν. Ἠξεύρετε τίνος δίδει πλήρη τὴν ἀποζημίωσιν τὸ νομοσχέδιον; Εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν κάτω τῶν 30 δραχμῶν τὴν ἡμέραν, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν 5, 10 καὶ 15 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, εἰς αὐτοὺς θὰ δώσῃ πλήρη ἀποζημίωσιν, ἅμα εἶχε 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν τοῦ λέγει τὸ νομοσχέδιον· φθάνει, ἔχασες 50, ἂς τὰς ἔχασες, ἅμα πάρῃς τὰς 30 εἶναι ἀρκεταί, ὁ ἔχων 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν δύναται νὰ χάσῃ τὰς 20. Ὁ κ. συνάδελφος ἦτο εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἐδαπάνα 25 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, ἐὰν ἐγὼ ἤμην εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἐδαπάνουν 50 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, ἐδῶ εἶναι ὅπου σταματᾷ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐγὼ θὰ ἀποδείξω τὴν δαπάνην τῶν 50 δραχμῶν, τὸ νομοσχέδιον λέγει· στάσου, δὲν σοῦ δίδω πέραν τῶν 30 δραχμῶν τὴν ἡμέραν, θὰ δώσῃ 25 δραχμὰς τὴν ἡμέραν ὁλόκληρον, ἐγὼ ἐκέρδιζον 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν οἱ ἄλλοι ἐκέρδιζον 25 ἢ 30, εἰς αὐτοὺς θὰ δώσῃ ὁλόκληρον, ἐγὼ ἐκέρδιζον 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, θὰ μοῦ δώσῃ τριάκοντα, διότι ὁ ἄλλος ἱκανοποιήθη μὲ τὰς 20 καὶ 25 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, ἑπομένως ἐπῆλθε μία συμφορὰ καὶ αὐτὸς πρέπει νὰ ὑποστῇ καὶ ἐγὼ μὲ τὰς 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Ἔπαθες, κύριε, ζημίαν, αὐτὴ εἶναι ἡ στέρησις τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως ἢ ἀπολαύσεως ἢ ἀποταμιεύσεως, σοῦ δίδω τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς σου, σοῦ δίδω 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, εἶναι βεβαίως περιωρισμένον ποσόν, ἀλλ’ εἶναι τὸ μέγιστον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ δώσω ὡς μέσον ὑπάρξεως, ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα εἴς τινας περιπτώσεις θὰ ἐμφανίζεται ὡς ἀπόλαυσις. Ὑποθέσωμεν ὅτι εἰς ἐμὲ τὸ πέραν τῶν 30 δραχμῶν θὰ ἦτο ἡ ἀπόλαυσις ἢ ἀποταμίευσις καὶ ἐκεῖ λέγει τὸ νομοσχέδιον ὅτι πρέπει νὰ σταματήσω ὄχι ὅτι εἶναι ἄδικον, ἀλλὰ διότι εὑρίσκομαι πρὸ ἀδυναμίας καὶ δι’ αὐτὸ θέτομεν 30 δραχμάς, αἱ ὁποῖαι ὡς μέσον δαπάνης ἑνὸς ἀτόμου μετὰ τῶν ἐνδεχομένων οἰκογενειακῶν περιπτώσεων εἶναι περιωρισμένα, ἀλλ’ εἶναι ὅριον μὲ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ζήσῃ ἕνας ἄνθρωπος. Ἔχομεν σωρείαν ὑπαλλήλων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν δίδομεν περισσότερον τῶν 200 δραχμῶν, ἀλλὰ μὲ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τὸ Κράτος ὅτι ἀρκοῦν αἱ 200 δραχμαί.

§537Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχετε ἀκριβῆ γνῶσιν τῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς ζωῆς καὶ εἶναι πολὺ εὔλογον.

§538Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἀκριβεστάτην. Πρόκειται περὶ τοῦ 1917, 1918, 1919 καὶ 1920.

§539Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Σήμερον μετεβλήθησαν καὶ οἱ ὅροι τῆς ζωῆς. Σήμερον 30 δραχμαὶ τὴν ἡμέραν εἶναι ἓν ποσὸν ἐξευτελιστικὸν διὰ μίαν οἰκογένειαν. Νὰ φάγῃ καὶ νὰ κοιμηθῇ ἕνας ἄνθρωπος δὲν φθάνουσι.

§540Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν φθάνουσι.

§541Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μὲ τὴν σημερινὴν ζωὴν θέλομεν 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν ὁ εἷς· δὲν σᾶς φθάνουσι νὰ φάγετε εἰς τὸ ξενοδοχεῖον 10 δραχμάς. Τώρα λέγετε ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δαπανᾷ 100 δραχμὰς τὴν ἡμέραν νὰ ζήσῃ μὲ 30 δραχμάς.

§542Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τοῦ λέγω ἔτσι Τοῦ λέγω· δὲν ἠμπορῶ νὰ σοῦ δώσω 100 δραχμάς, ζῆσε μὲ 30 διὰ νὰ ζήσῃ καὶ ὁ ἄλλος ὁ δαπανῶν 10 δραχμὰς μὲ 20 δραχμάς.

§543Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ. Δύναται ἢ δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ δώσῃ περισσότερα;

§544Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται.

§545Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν χάριν αὐτῶν τῶν παθόντων.

§546Α. ΣΛΗΜΑΝ. Διὰ τοὺς ἔχοντας πολυμελῆ οἰκογένειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία ἐξαίρεσις;

§547Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νὰ τὸ κάμωμεν 40 δραχμάς.

§548ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§549Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν προὐτιθέμην νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον ἡ θέσις μου εἶναι λεπτὴ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἕν τινι μέτρῳ περιλαμβάνομαι εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ κάμω μίαν δήλωσιν ὑποθέτω ὅτι δύναμαι νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Δὲν θὰ κάμω, κύριοι συνάδελφοι, δήλωσιν ὅτι δὲν ἀποδέχομαι τὴν ἀποζημίωσιν, τῆς ὁποίας δυνατὸν νὰ δικαιοῦμαι, διότι νομίζω τὴν δήλωσιν ταύτην ἀναξιοπρεπῆ, ἀλλὰ δὲν ἔχω καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ταύτην, διότι θὰ προσέβαλλον ἄλλους συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἤθελον τυχὸν νὰ τὴν λάβουν. Ἡ γνώμη μου τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἶναι ἡ ἑξῆς: Οἱ παθόντες δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας, τοὺς πολιτευομένους καὶ τοὺς μὴ πολιτευομένους. Οἱ πολιτευόμενοι νομίζω ὅτι δὲν δικαιοῦνται εἰς ἀπόληψιν οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, διότι οἱαδήποτε ὑλικὴ ἀποζημίωσις εἰς αὐτοὺς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη. Ἐφ’ ὅσον εἷς πολίτης ἔχει ὁλόκληρον τὴν ζωήν του ἀφιερώσει διὰ τὴν Πολιτείαν, αὐτὸ τὸ λέγει καὶ τὸ ὄνομά του, καὶ τὴν ζωήν του νὰ θυσιάσῃ ὑπὲρ αὐτῆς, δὲν δικαιοῦται εἰς ἀπόληψιν ἀποζημιώσεως. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσω ἐλευθέρως τὰς γνώμας μου ἀμυνόμενος τοσοῦτον μᾶλλον τῶν ἄλλων παθόντων καὶ στερηθέντων οἰκονομικῶς διὰ τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον δὲν λαμβάνει πρόνοιαν. Διότι ἡ ἀποζημίωσις, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ 30 δραχμῶν, δὲν εἶναι καθόλου ἱκανοποιητική. Βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσωμεν τοὺς παθόντας. Οἱαδήποτε ἀποζημίωσις εἶναι ἀνίκανος νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ὑπηρεσίαι καὶ αἱ ψυχικαὶ ὀδύναι τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ παθόντες. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀποζημιώσεως ἡ ὁποία θ’ ἀνακουφίσῃ ἕν τινι μέτρῳ τοὺς παθόντας. Ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις ἡ προβλεπομένη ὑπὸ τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι καθόλου ἱκανὴ δι’ αὐτό. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει εἰς τὰς 30 δραχμάς. Μὲ ποίαν δικαιολογίαν; Μὲ τὴν θεωρίαν ὅτι οἱ παθόντες πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσι μὲ τοὺς στρατιώτας. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσιν...

§550Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ στρατιῶται λαμβάνουσι 30 λεπτά. Ἐξομοιοῦνται μὲ ἀξιωματικούς, μὲ συνταγματάρχας.

§551Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν εἶσθε ἐδῶ, διὰ νὰ ἴδετε τὶ δαπάνας ὑφιστάμεθα. Διὰ μίαν μεταφορὰν ἀπὸ τὰς φυλακὰς Αἰγίνης μὲ τὸν συνάδελφον κ. Καλούτσην, ἐδαπανήσαμεν 2.500 δραχμάς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλεῖ περὶ ἀποταμιεύσεως. Δὲν πρόκειται περὶ ἀποταμιεύσεως, ἀλλὰ τὰ χρέη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθημεν νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ ἐξοφλήσωμεν.

§552Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διὰ τοὺς πολιτευομένους εἴπατε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσιν. Πῶς τότε θὰ τὰ πληρώσουν;

§553Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Βεβαίως οἱ πολιτικοὶ δὲν πρέπει νὰ πληρωθῶσιν. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων τάξεων τὰς ὁποίας οὐδόλως προστατεύει τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὡρίσαμεν Ἐπιτροπὰς ἀπὸ πρόσωπα δικαστικά, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὰς Ἐπιτροπὰς ταύτας ἐλευθέρας νὰ κανονίσωσι τὰς ἀποζημιώσεις, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ παθόντες εἰς οἱονδήποτε βαθμὸν ὑπέστησαν ταύτας.

§554Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§555Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Καὶ ἂν τὸ Κράτος δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ ἂς ἔχωσιν τοὺς τίτλους καὶ ἂς ἐλπίζωσιν ὅτι τὸ Κράτος ἀργότερον θὰ δυνηθῇ νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ. Οὐδεὶς θὰ θελήσῃ ν’ ἀπογυμνώσῃ τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἔχῃ μίαν ἀπόφασιν διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησε κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετοῦς τυραννίας. Ἄν λοιπὸν δὲν δικαιοῦται ἡ δικαστικὴ ἐπιτροπὴ ἐλευθέρως νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐθέσατε, τότε εἶσθε ἠναγκασμένος νὰ δεχθῆτε ὡς ὅριον ἀποζημιώσεως τοὐλάχιστον 50 δραχμάς. Τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλῶ νὰ τὴν ἀποδεχθῆτε.

§556Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι μίαν αὔξησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Σλῆμαν. Προσθέτω «ἐξαιρετικῶς ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ παθὼν εἶναι πατὴρ πλειόνων τῶν τριῶν τέκνων, δύναται ἡ ἀποζημίωσις νὰ ἀνέλθῃ μέχρι δραχ. 40».

§557Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. 40 δι’ ὅλους.

§558Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ σβύσω τὴν διάταξιν, ἀλλὰ ......

§559Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι δῶρον ἄδωρον.

§560Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἄς τεθῇ τοὺς ἐγγάμους.

§561Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἔχωσι δύο τέκνα τοὐλάχιστον.

§562Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθόν.

§563Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἀφήνω τὴν διάκρισιν καὶ μένουν εἰς τὰς 30 δραχμάς.

§564Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§565Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). 30 δραχμὰς τὴν ἡμέραν τὸ νομίζετε ὀλίγον, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἀρνούμεθα νὰ πληρώσωμεν τόσας ἄλλας ἀποζημιώσεις; Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ τὸ ὅλον.

§566Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει σας, ὄχι τὰς τιμὰς τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1917–1920, ἀλλὰ τὰς τιμὰς εἰς τὰς νήσους πλὴν τῆς Κρήτης, ὅπου ἐφρόντιζεν ὁ τότε Πρωθυπουργός, διότι ἦτο πατρίς του, νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν Σκόπελον, τὴν Σκῦρον, τὴν Θήραν.

§567Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐρωτῶ τὸν κ. Τσαλδάρην διαμένοντα ἐν Σκοπέλῳ καὶ μοῦ λέγει, ὅτι ἐδαπάνει 600 δραχμὰς τὸν μῆνα.

§568Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ ἐρωτήσητε εἰς τὰς φυλακὰς Αἰγίνης, Ἀθηνῶν καὶ ἀλλοῦ τί ἐδαπάνουν. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ θέσωμεν 40 δραχ., ἵνα γίνῃ πλήρης ἡ ἀποκατάστασις τοῦ μερικοῦ αὐτοῦ δικαίου. Πρέπει νὰ εἶναι συμβιβαστικώτερος ὁ κ. Πρόεδρος.

§569Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις θέλει 40 δέχομαι τὰς δραχμὰς ἄνευ διακρίσεως. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ κάμω μίαν δήλωσιν ἑρμηνευτικὴν τῶν 40 δραχμῶν. Ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται περὶ ποσῶν, εἴτε κέρδους, εἴτε δηλαδὴ στερήσεως ἀπολαυῶν ἐκ τῆς ἐργασίας ὑπερβαινόντων τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον πλησιάζει εἰς τὸν ἀριθμὸν 40, πάντως νὰ μὴ καλύπτεται ὁλόκληρον, νὰ γίνεται μία σχετικὴ μείωσις. Ἐὰν τις ἔχῃ κέρδη 40 δραχμῶν νὰ πάρῃ ὀλιγώτερα, ἵνα ὑποστῇ καὶ αὐτὸς μίαν μείωσιν, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει κέρδη 50 καὶ 60 δραχμῶν νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς 40. Ἡ ἔννοια τῶν 40 εἶναι διὰ νὰ δοθῇ εὐχέρεια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιδικάσῃ μέχρι 40 δραχμῶν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐστερήθη περισσότερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐστερήθη μέχρι 40.

§570ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3ον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§571Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἡ τροπολογία μου ἐγένετο δεκτὴ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ παραιτοῦμαι. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§572Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶχον κάμει τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ πρῶτον ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐκδικαστικῶν ἐπιτροπῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νομοσχέδιόν της ἀνέθηκε τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ εἰς ἐπιτροπὰς ὁριζομένας μέν, πράγματι δὲ μὴ διαφερούσας καθόλου ἀπὸ τὰ κοινὰ δικαστήρια, διότι καὶ ὁ τύπος ὅλος ὁ διαδικαστικὸς εἶναι τύπος τῆς ἰσχυούσης δικονομίας καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ καταρτίσωσι τὰ δικαστήρια αὐτὰ κατὰ τὰ δύο τρίτα ἀπαρτίζονται ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ δικαστικοὺς λειτουργοὺς τοῦ Κράτους. Ὁ καταρτισμὸς αὐτῶν τῶν ἐπιτροπῶν ἐνέχει κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου δύο μεγάλα ἄτοπα· τὸ ἓν εἶναι τὸ καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν, διότι, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν ὡμολόγησεν, ἔχομεν μεγάλα κενὰ εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον. Πολλὰ δικαστήρια δὲν λειτουργοῦν ἐλλείψει δικαστῶν, θὰ ἀναγκασθῇ αὔριον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιστρατεύσῃ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀνάγκην θὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον διὰ νὰ πληρώσωσι τὰ κενὰ καὶ εἶναι ζήτημα ἂν μὲ τοὺς ὑπάρχοντας σήμερον μισθούς, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ αὐξήσῃ, ἂν συμπληρώσωμεν τὰ κενά.

§573Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τοὺς αὐξήσωμεν.

§574Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μᾶς ἠρώτησεν, ἂν θὰ ἐπήρκει ἡ ἐπιτροπὴ τῶν 26, ἂν θὰ ἐπαρκέσουν τὰ Πρωτοδικεῖα νὰ ἐκδικάσουν τὰς χιλιάδας, ἴσως καὶ τὰς δεκάδας χιλιάδων αἰτήσεων, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ταῦτα θὰ εἶναι βεβαρυμένα καὶ μὲ τὴν συνήθη ἐργασίαν.

§575Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχουν ἐργασίαν τώρα, ἔχουν διακοπάς.

§576Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔχομεν τὸ προδικαστικὸν στάδιον, τὸ ὁποῖον μόλις θὰ λήξῃ κατὰ τὸ φθινόπωρον, ὁπότε θὰ ἀρχίσουν καὶ αἱ ἄλλαι ὑποθέσεις. Θὰ συμπέσῃ λοιπόν, ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων ἀποζημιώσεως εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν οἱ δικαστικοὶ λειτουργοὶ θὰ εἶναι ἀπησχολημένοι μὲ τὴν ἀπονομὴν τῆς κοινῆς δικαιοσύνης. Κατ’ ἀνάγκην λοιπόν, ἢ θὰ χωλαίνῃ ἡ ἀπονομὴ τῆς κοινῆς δικαιοσύνης, ἐφ’ ὅσον θὰ ἀπασχοληθοῦν οἱ δικασταὶ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων, ἢ θὰ παρακωλυθῇ τὸ ἔργον τῶν ἐπιτροπῶν. Ἔπειτα εἶναι τὸ καθαρῶς πολιτικὸν ἄτοπον, διότι δυστυχῶς δὲν ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις ἕνεκα τῶν πολιτικῶν φρονημάτων τῶν δικαστῶν καὶ θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον ὡρισμένου δικαστηρίου ἔχοντος ὡς δικαστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν συνεργοὶ τῶν ὑπαιτίων διὰ τοὺς παθόντας. Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον καὶ θὰ ἤθελον νὰ εὑρεθῇ κάποιος τρόπος νὰ τὸ ἀποσοβήσωμεν δίδοντες τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαιρέσεως.

§577Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τοὺς ἐκλέξῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον.

§578Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς τρεῖς δικαστὰς, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς ἓν δικαστήριον καὶ ἐκ τῶν τριῶν θὰ πάρῃ τοὺς δύο.

§579Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ πρωτεύουσαι νομῶν ἔχουσι περισσοτέρους δικαστάς.

§580Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὰ δύο ἰδικά μας Πρωτοδικεῖα εἶναι δύο δικασταὶ καὶ εἰς πολλάκις καὶ συμπληροῦται ἐνίοτε ὑπὸ εἰρηνοδικῶν.

§581Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν παρεμποδίζεται νὰ πάρετε ἀπὸ ἄλλα Πρωτοδικεῖα.

§582Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰμποροῦμεν νὰ βάλωμεν ἐξ οἱουδήποτε Πρωτοδικείου, ἀλλὰ θὰ λάβῃ πρόνοιαν τὸ Συμβούλιον νὰ μεταθέσῃ.

§583Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Συμβούλιον νὰ κάμῃ ἐπιλογὴν ὥστε νὰ μὴ περιπέσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι.

§584Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ μετάθεσις ἀνήκει εἰς τὸ Συμβούλιον· ἤδη εἶναι δικαιώμά του.

§585Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ βάλωμεν τὸν ἐκκλησιαστικὸν ὅρον κατὰ μετάπεμψιν.

§586Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπου δὲν ἔχει ἀρκετοὺς ἢ δὲν ἔχει καταλλήλους νὰ πάρῃ ἀπὸ ἀλλοῦ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔκαμα προσθήκην καθ’ ἣν ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ὁρισθήσεται διὰ Διατάγματος, διότι πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Συμβούλιον ὁ νόμος καὶ νὰ παρασκευάσῃ ἀπὸ πάσης τοιαύτης ἀπόψεως τὰς ἐπιτροπὰς καὶ μόλις ὡς τὰ ζητήματα κανονισθοῦν νὰ θέσωμεν εἰς ἰσχὺν τὸν νόμον καὶ νὰ ἀρχίσῃ τὸ τρίμηνον.

§587Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπίσης χρέη γραμματέως κάμνει ὁ γραμματεὺς τοῦ αὐτοῦ Πρωτοδικείου.

§588Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναπληροῦται ἀπὸ ὑπογραμματεῖς.

§589Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς πολλὰ μέρη ὑπάρχει εἷς ὑπογραμματεύς, ὁ ὁποῖος ἀναπληροῖ τὸν γραμματέα.

§590Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ διορίσωμεν.

§591Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πότε;

§592Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐκεῖ ἔνθα λέγεται ἑνὸς πολίτου καὶ 4 ἀναπληρωτῶν διοριζομένων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου νὰ τεθῇ ἢ τοιούτου μὴ ὑπάγοντος ὑπὸ τοῦ οἰκείου δικηγορικοῦ Συλλόγου.

§593Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε αὐτό. Λοιπόν: «...ἀποτελουμένη ἐκ δύο μελῶν τοῦ Πρωτοδικείου (Προέδρου, εἰσαγγελέως Πρωτοδικῶν, ἐμμίσθων παρέδρων, ἀντεισαγγελέων) καὶ ἑνὸς πολίτου»

§594Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἄλλη εὐεργετικὴ διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον 15 ἀποκλείεται;

§595Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀποκλείεται. Δὲν θὰ τοὺς πάρωμεν ὅλους.

§596ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκεται).

§597Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ «ἐντὸς τριμήνου ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως» μεταβάλλεται «ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος».

§598ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5ον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 6ον (ἀναγινώσκεται).

§599Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ εἶναι ἐπίσης προσθήκη «τὸν αἰτοῦντα ἢ τὸν ἀντίκλητον».

§600ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Α. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§601Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει κατά τινα τρόπον νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐφέσεις.

§602Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐβάλαμεν 5.000 δραχμάς.

§603Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι. Νομίζω, ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον, ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ οἱ παθόντες διὰ τὸ δίκαιόν των θὰ καταφύγωσιν εἰς τὰς ἐφέσεις. Πρέπει νὰ τὰς περιορίσωμεν. Νὰ ἀπαγορεύσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως, δὲν εἶναι ὀρθόν, ἀλλὰ τὸ μὲν Δημόσιον νὰ ἀσκῇ, κατόπιν εἰδικῆς ἐντολῆς, τὴν ἔφεσιν, ἐπὶ δὲ τῆς ἐφέσεως τῶν παθόντων νὰ θέσωμεν περιορισμούς. Βεβαίως ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν εἶναι τελείως νομική, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν προκειμένῳ διὰ νὰ προέλθωμεν εἰς κἄποιον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρὸ παντὸς ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ πνεῦμα τῆς φιλοδικίας τοῦ Ἕλληνος.

§604Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θεραπεύεται μανία τῆς φιλοδικίας μὲ τίποτε.

§605Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν μόνον εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ ἐν πλήρει ἀντιθέσει πρὸς τὴν πραγματικὴν ἐξέτασιν, δηλαδὴ τὸ σκάνδαλον.

§606Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε τὴν ἔφεσιν. Δὲν περιορίζεται αὕτη καθ’ ὃν τρόπον ὑποδεικνύετε, διότι ὁ ἔφορος θὰ ζητήσῃ τότε τὴν ἄδειαν καὶ θὰ τοῦ δοθῇ ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν αἰτοῦντα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ στερήσῃς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τῷ ἐπεδικάσθη, ἐφόσον δὲν ἐγένετο ἔφεσις ἀπὸ τὸν ἔφορον.

§607Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Αἱ ἀποφάσεις τῆς ὡς ἀνωτέρω ἐπιτροπῆς εἰς οὐδὲν ὑπόκεινται μέσον, ἐφόσον ἡ ἐπιδικασθεῖσα ἀποζημίωσις δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5.000 δραχ.».

§608Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). «Ἡ ἐπιδικασθεῖσα ἀποζημίωσις ἢ ἡ ἀπορριφθεῖσα αἴτησις δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5.000 δραχμάς;» Ἐὰν ζητῇ 10.000 καὶ τοῦ ἐπιδικασθοῦν 5.000 δραχμαί;

§609Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἡ αἴτησις εἶναι διὰ 5.000 δραχμὰς καὶ τοῦ ἀπορριφθῇ ὁλοκληρωτικῶς θὰ γίνῃ ἔφεσις;

§610Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι ἀνέκκλητος.

§611Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἄδικον.

§612Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§613Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι ἀπορρίπτεται τὸ ὅλον τῆς αἰτήσεως.

§614Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ σύνολον ἐν ἀναλογίᾳ μὲ ἕνα ἀριθμόν.

§615Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου περὶ συνολικῆς ἀπαιτήσεως ὁ ἀριθμὸς τῶν 5.000 εἶναι μέγας.

§616Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν εἶχον 3.000 καὶ μοῦ εἶπον καὶ τὸν ἔκαμα 5.000 δραχ. Τὴν διάκρισιν τὴν ἔκαμα ἀμέσως, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπερρίφθη εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ περιεχόμενον τοῦ παραπόνου. Λοιπὸν ὅταν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐπεδικάσθη ἢ ἀπερρίφθη δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 5.000 δραχμὰς δὲν χωρεῖ ἔφεσις. Διὰ παράπονον μεγαλύτερον τῶν 5.000 δραχμῶν χωρεῖ ἔφεσις εἴτε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, εἴτε ὑπὲρ τοῦ παθόντος. Τώρα, ἂν νομίζετε ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 5.000 δραχμῶν εἶναι πολύ, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ 4.000 δραχμῶν.

§617Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂς γίνῃ ὅσον ἦτο καὶ πρότερον.

§618Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸ κάμνω 3.000 δραχμάς. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§619Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολαπλασιάζετε ὅμως τὰς ἐφέσεις.

§620Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ναί, ἀλλ’ ἂν ἀπορριφθῇ μία αἴτησις μέχρι 5.000 δραχμῶν ὁλοκληρωτικῶς;

§621Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν εἶναι 3.000 δραχμαὶ καὶ ἀπορριφθῇ ὁλόκληρος;

§622Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ εἶναι τέλος πάντων περιωρισμένον τὸ ποσόν.

§623Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δέχομαι 3.000 δραχμάς.

§624Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ διατυπώσητε καὶ τὴν ἑρμηνείαν.

§625Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁσάκις ἡ ἔφεσις ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ἢ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ὑπερβαίνει τὰς 3.000 δραχμὰς τὸ δημόσιον ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ ἔφεσιν διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔγινε δεκτόν, εἴτε τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῆς αἰτήσεως εἴτε εἶναι μέρος τοῦ ἀρχικῶς ζητηθέντος ποσοῦ. Ἐξ ἄλλου ἐὰν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπερρίφθη ὑπερβαίνῃ τὰς 3.000 δραχμάς, ὁ αἰτῶν δύναται νὰ κάμῃ ἔφεσιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἐγένετο δεκτὸν ἓν μέρος τῆς αἰτήσεώς του, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τὸ ἀπορριφθὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 3.000 δραχμὰς ἢ τὸ ὁλοκληρωτικὸν ποσὸν τὸ ἀπορριφθὲν εἶναι ὑπὲρ τὰς 3.000 δραχμάς.

§626ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ 7ον ἄρθρον;

§627ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 8, 9 καὶ 10).

§628ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§629Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὁρίζονται αἱ ἀποζημιώσεις ὑπὲρ τῶν λειτουργῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναλάβωσι τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Αὐτοὶ οἱ λειτουργοὶ εἶναι λειτουργοὶ τοῦ Κράτους, κανονικῶς μισθοδοτούμενοι ἵνα ἐργάζωνται, εἴτε ἀσχολούμενοι μὲ τὴν συνήθη ὑπηρεσίαν των, εἴτε ἀσχολούμενοι μὲ τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων αὐτῶν, δὲν θὰ προσφέρωσι μεγαλειτέραν ὑπηρεσίαν. Αὐτὴ ἡ κακὴ ἀρχὴ τῆς προσθέτου ἀποζημιώσεως παρατηρεῖται σήμερον εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Συνεδριάζει εἷς ὑπάλληλος Ὑπουργείου ὡς μέλος Συμβουλίου, μεταβαίνει ἀπὸ ἑνὸς δωματίου εἰς τὸ ἄλλο ἢ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Ὑπουργείου εἰς τὸ ἄλλο, δι’ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἰδιαιτέρα ἀποζημίωσις. Ἐννοεῖται ὅτι προκειμένου περὶ ὑπαλήλου, ὁ ὁποῖος μετακινεῖται ἀπὸ τῆς ἕδρας του ἵνα προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας ἔξω τῆς ἕδρας του, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν ν’ ἀποζημιωθῇ ἰδιαιτέρως, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν ἄλλην ἐκτὸς τῆς τακτικῆς, ἀλλὰ χωρὶς νὰ σηκωθῇ ἀπὸ τὴν καθέκλα του, δὲν πρέπει νὰ πληρώνηται ἰδιαιτέρως. Καὶ ἂν κάμῃ ἕνα ὑπολογισμὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἴδῃ ὅτι διὰ τῆς παρεχομένης 5δράχμου ἀποζημιώσεως εἰς τὰ μέλη τῆς πρωτοβαθμίου ἐπιτροπῆς φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, διὰ τῶν 8 δρ. τῶν παρεχομένων ὡς ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην ἀπόφασιν εἰς τὰ μέλη τοῦ Ἐφετείου ἔχομεν ἕτερον 1½ ἑκατομμύριον καὶ ἂν προσθέσωμεν καὶ 500.000 διὰ τὴν ἀμοιβὴν τῶν δικαστικῶν κλητήρων φθάνομεν εἰς τὰ 3.000.000. Ἔχομεν οὕτω 3.000.000 δαπάνην διὰ τὴν διαδικασίαν τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀποζημιώσεων, ἐνῷ δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν ἢ 2.000.000 εἰς τοὺς παθόντας.

§630Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον περὶ αὐτῆς, θεωρῶ ὅτι ἡ διάταξις εἶναι διάταξις ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῶν παθόντων.

§631Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι διὰ τοὺς δικαστὰς ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ ἀποτελεῖ μίαν πρόσθετον ἐργασίαν.

§632Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἔκτακτον εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Πρωτοδικείου θὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὴν ἄλλην τακτικὴν ὑπηρεσίαν του, θὰ ἐργασθῇ προσθέτως, διότι θὰ παραλάβῃ τὴν δικογραφίαν εἰς τὴν οἰκίαν του, ἵνα ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτῆς καὶ θὰ ἐργασθῇ καὶ τὴν νύκτα. Πάντοτε δὲ ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος κάθηται καὶ ἐργάζεται μετὰ τὰς ὥρας τὰς ὡρισμένας τῆς ἐργασίας πληρώνεται ἰδιαιτέρως.

§633Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀποζημίωσις αὕτη νὰ πληρώνηται ἀπὸ τοῦ ἀποζημιουμένου παθόντος ἀφοῦ ἐπιδικασθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἀποζημίωσις;

§634Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν δικαστῶν τὸ σύστημα αὐτό. Δὲν εἶναι, μοὶ φαίνεται, ὀρθὸν νὰ θελήσωμεν διὰ τοιαύτης εἰδικῆς ἀμοιβῆς νὰ προκαλέσωμεν τὸν ζῆλον τῶν δικαστῶν. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ νομίζω ὅτι καθιεροῦμεν μίαν ἀνισότητα μεγάλην.

§635Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ βάλωμεν 100 δραχμὰς τὸν μῆνα.

§636Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ θὰ ἀρχίσωσι λειτουργοῦσαι κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους οἱ δικασταὶ ἔχουσιν ἀδείας καὶ θὰ τοὺς κρατήσετε ἀπὸ τὰς ἀδείας των. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ μὴ τοὺς πληρώσητε. Αὐτὸ εἶναι ἔξω φρενῶν.

§637Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). 100 δραχμὰς διὰ τὸν πρωτοβάθμιον καὶ 150 δραχμὰς διὰ τὸν δευτεροβάθμιον.

§638Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. 100 δραχμὰς δι’ ἕνα Ἀρεοπαγίτην τί εἶναι;

§639ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅπως ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχῃ.

§640Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τὸ περιορίσωμεν εἰς 100 καὶ 150 δραχμάς.

§641ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δὲν θὰ τελειώσωσι ποτὲ αἱ ὑποθέσεις.

§642Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ τελειώσωμεν ἡμεῖς.

§643Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ σκέψις, ἡ ὁποία ἤγαγε τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ ὁρίσῃ δι’ ἑκάστην ἀπόφασιν ὡρισμένον ποσόν, πρέπει νὰ παραμείνῃ, διότι, ὅταν ὁρισθῇ μηνιαία ἀμοιβή, οὐδεὶς δικαστὴς θὰ ἔχῃ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον.

§644Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος οὔτε μὲ τὸ ἓν σύστημα οὔτε μὲ τὸ ἄλλο, εἴτε ἂν ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, εἴτε ἂν ὁρίσωμεν μηνιαίαν ἀποζημίωσιν. Εἶναι ἀνάξιον νὰ ἀπασχολούμεθα εἰς τὰς 4 ἡ ὥρα τῆς πρωΐας διὰ τοιοῦτο ζήτημα.

§645ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅπως ἔχῃ, ὅπως ἔχῃ.

§646Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Δύο λέξεις, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ζητοῦν νὰ περιορίσῃ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δικαιοῦνται νὰ λάβουν οἱ παθόντες, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς ὑπηρεσίας πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται νὰ λάβουν οἱ παθόντες. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ζήτημα ἀσφαλῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πράττει τοῦτο ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ ὄντως παθόντες. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης διαφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Μπούσιον. Ἐνθυμεῖσθε καὶ εἰς τὸ προσχέδιον καὶ ὅταν κατηρτίσθη ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀκριβῶς εἰς τοῦτο διεφώνησα· εἰς τὴν σπατάλην, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν. Ἡμεῖς ἐδημιουργοῦμεν ὑπαλλήλους, ἡμεῖς ἐζητοῦμεν προκαταβολὰς 150 χιλ. δραχμῶν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι αὐτὰ ἐγένοντο ἐν προσχεδίῳ καὶ ὅταν συνετάχθη ἡ ἔκθεσις ἀνεγράψαμεν διακανονισμόν....

§647Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὸ σχέδιόν σας; Εἰς τὰ μέλη τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ὑποεπιτροπῶν οὐδεμία παρείχετο ἀποζημίωσις ἢ ἀντιμισθία διὰ τὸ ἔργον των.

§648Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἀναγνώσατε καὶ τὸ τεμάχιον, ὅτι ἐν λευκῷ θὰ μᾶς δώσῃ ἡ Συνέλευσις τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσωμεν τὸν Κανονισμόν.

§649ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βιτάλη, δὲν ἔχουσι σχέσιν αὐτά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§650Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Γίνεται ἡ ἑξῆς προσθήκη ἐδῶ. (ἀναγινώσκει): «ἐπιστρέφονται εἰς τὸν καταβαλόντα τὰ δικαστικὰ ἔξοδα.... κλπ.».

§651ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μόνον τὰ δικαστικὰ ἔξοδα;

§652Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν καὶ μερικαὶ ἐκκρεμοδικίαι. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ αὐτῶν. Καταδιώκονται ἀκόμη ἄνθρωποι, διότι διέπραξαν ἔγκλημα ἐναντίον τοῦ τότε καθεστῶτος. Εἶναι δύο ἢ τρία παραδείγματα γνωστά.

§653Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἰδία ἐξουσία ἐκήρυξεν αὐτοὺς ἀθώους διὰ βουλεύματος.

§654ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 13ον (ἀναγινώσκεται).

§655Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ἄρθρον 13 ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν. (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ταμεῖον τοῦτο ἔχει πόρους: αʹ) πάσας τὰς ὑπὸ τοῦ Κράτους διενεργηθησομένας ἀπολήψεις τῶν κακῶς κτηθέντων ἢ κακῶς δαπανηθέντων... κλπ.». Εἰς τὸ δʹ ἐδάφιον: «αὐτοδικαίως δὲ ἀποκαθίσταται τὸ ταμεῖον εἰς πάντα τὰ κατὰ ὑπαιτίου δικαιώματα τῶν παθόντων τῶν κατὰ τὸν παρόντα νόμον ὑπ’ αὐτοῦ ἀποζημιωθέντων», γίνεται ἡ προσθήκη «πλὴν τῶν περιπτώσεων τοῦ ἄρθρου 1». Παρέχω δὲ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν τῆς διατάξεως. Μεταξὺ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν εἶναι καὶ αὐτή: «Τρίτος πόρος τοῦ ταμείου εἶναι εἰδικαὶ πρὸς τὸ ταμεῖον παροχαὶ ἐκ τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἢ ἐκ μέρους φυσικῶν καὶ νομικῶν προσώπων». Προστίθεται: «Διὰ Β. Διατάγματος προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκδιδομένου δύναται νὰ ὁρισθῇ ἡ ἐτησία ἀναγραφὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ὑπὲρ τοῦ Ταμείου ποσοῦ μέχρι δύο ἑκατομμυρίων». Δηλῶ ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἀναγραφῆς τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ δὲν εἶναι ἵνα τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ χρησιμεύσωσι πρὸς καταβολὴν τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐπιδικασθησομένων ἀποζημιώσεων. Τὸ ποσὸν αὐτὸ πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ καταβολὴν τοῦ τόκου τῶν ἐπιδικασθησομένων ἀποζημιώσεων. Θὰ εἶναι σύστημα καταβολῆς δι’ ὁμολογιῶν παρεχομένων εἰς τοὺς δικαιούχους, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐξυπηρετοῦνται διὰ τόκου καὶ χρεωλυσίου. Πρὸς κάλυψιν τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου τούτου τὸ ταμεῖον αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ πόρους. Λέγω λοιπὸν διὰ τῆς προσθήκης ταύτης ὅτι ἀπὸ τοῦδε διατίθεται διὰ τὸ ταμεῖον ποσὸν μέχρι 2.000.000 κατ’ ἔτος, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐξυπηρετηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδοθοῦν. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν πρὸς 5% πρόκειται περὶ κεφαλαίου 40.000.000, δῆλον ὅτι δύνανται νὰ ἱκανοποιηθῶσιν, ἐὰν φθάσωσι μέχρι τοῦ ποσοῦ τούτου αἱ ἀποζημιώσεις, ἐκ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θέλει δοθῆ εἰς τὸ ταμεῖον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κεφαλαίων τούτου πρὸς 5%. Ἐὰν εἶναι ὀλιγώτερον τὸ κεφάλαιον θέλει εἶναι ὀλιγώτερον καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ εἰς τὸ Ταμεῖον. Εἶναι δυνατὸν ὅμως καὶ νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐξουσιοδότησις τὴν ὁποίαν δύναται νὰ δώσῃ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ Συνέλευσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν φθάνει τὸ ποσὸν τῶν 2.000.000 δραχμῶν. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν γίνῃ ὑπέρβασις τοῦ ποσοῦ τούτου, ἐγὼ δὲ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι, τότε εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἤθελε γίνῃ ἡ πληρωμὴ τῶν ἀποζημιώσεων τῶν πέραν τῶν 4.000.000 ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρχῃ. Δὲν γνωρίζω ἀπὸ τοῦδε τὴν ἵδρυσιν καθὼς καὶ τὴν σύστασιν τῶν ὁμολογιῶν, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κατονομασθῶσιν αἱ ὁμολογίαι καὶ νὰ δημιουργηθῇ χρέος δημόσιον πρὶν ἢ ὑπολογισθῇ τὸ χρέος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸ Δημόσιον εἰς ἕνα χρέος ἄδηλον, διότι τοῦτο θὰ ἤσκει σπουδαιοτάτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι πρέπον νὰ ὑποστῶμεν. Δι’ αὐτὸ δὲν ἐσημείωσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι θὰ ἐκδοθοῦν αἱ ὁμολογίαι ἀδιαφόρως τοῦ ποσοῦ, διὰ νὰ καταστῇ δῆλον ὅτι μέχρι τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἐξουσιοδοτοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τακτοποιήσῃ τὸ χρέος. Ἐὰν πρόκειται τὸ χρέος νὰ φθάσῃ ἕν μέγα ποσὸν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος ἡ Βουλή, κανονίζουσα κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κανονισθῇ τὸ χρέος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον προτείνω εἶναι τοῦτο, καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν ἀκινδύνως διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐφόσον ἤθελε φθάσει μέχρι ποσοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετηθῇ διὰ 2.000.000, δύναται τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ τακτοποιηθῇ δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν δηλῶ δὲ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πρόβλεψις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ.

§656Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Αἱ συντάξεις ὑπάγονται εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα;

§657Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὄχι, ἐδῶ.

§658Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Καὶ πῶς θὰ γίνωνται δι’ ὁμολογιῶν;

§659Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διὰ μετρητῶν.

§660Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω περιλαμβάνονται εἰς τὸ ἐδάφιον δʹ καὶ γʹ τὰ ξένα Κράτη, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἤθελον καταβάλει ἀποζημιώσεις εἰς παθόντας, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Διότι ὑπάρχουν περιπτώσεις συλλήψεως ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας ἐπὶ ἐδάφους ἐλευθέρου ὑπὸ τὸ κράτος τῶν Στρατιωτικῶν νόμων.

§661Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ συλλήψεις αὐταὶ δὲν ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Αἱ συλλήψεις αὐταὶ ἐγένοντο ὑπὸ τῶν ξένων διὰ λογαριασμῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω τὰ ἔγγραφα ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο. Τὸ γαλλικὸν Κράτος ἔκαμε διακοίνωσιν εἰς τὸ ἑλληνικὸν ὅτι ἐνεργεῖ διὰ λογαριασμόν του.

§662Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μήπως αὐτὸ ἔγινε εἰδικῶς διὰ τοὺς ἐν Κορσικῇ κρατηθέντας;

§663Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνας ἡ γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε ἀνακοίνωσιν ἐδῶ ὅτι, ἡμεῖς ἐνεργοῦμεν διὰ λογαριασμόν σας, καὶ ἂν τυχὸν ὑποχρεωθῇ τις νὰ πληρώσῃ θὰ εἶναι τὸ ἑλληνικὸν Κράτος.

§664Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐὰν τυχὸν ἐπικρατήσῃ ἡ ἀντίθετος ὄψις, ὄχι διὰ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀγγλικὴν, διότι ὑπάρχουν συλληφθέντες ὁδηγηθέντες εἰς τὸν Μοῦδρον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ ξένον Κράτος ὀφείλουν νὰ καταθέσωσιν αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου; Διότι θὰ εἶναι ὀρθότερον νὰ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν ἐκείνην ἐὰν ἦτο αὕτη μεγαλειτέρα καὶ καὶ νὰ ἐκπέσωσι τῆς ἀποζημιώσεως περὶ τῆς ὁποίας προνοεῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§665Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἢ θὰ πρέπῃ νὰ τὴν δώσουν ὁλόκληρον εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ἑλληνικόν, ἢ νὰ δώσουν ὅσα ἐπῆραν ἀπὸ αὐτό.

§666Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μάλιστα, νὰ γίνῃ συμψηφισμός. Ὥστε νὰ δύναται νὰ ληφθῇ αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν.

§667ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§668Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐξ ὅλων τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους προβλέπει τὸ παρὸν ἄρθρον πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, ὁ κυριώτερος πόρος καὶ ὁ ἀσφαλέστερος εἶναι ὁ περιεχόμενος εἰς τὸ ἐδάφιον αὐτὸ ὑπὸ τύπον περιοδικῆς παροχῆς, αὐτὸς δὲ καθίσταται ὁ μᾶλλον δυνητικός, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§669Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ 2.000.000 εἶναι βέβαια.

§670Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐδῶ λέγει, ὅτι δύναται νὰ ὁρισθῇ μέχρι 2.000.000. Ἔχομεν πασακάτω καὶ τὸ ἄρθρον 14, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ αὐτὸ τὸ δυνητικὸν ἔτι μᾶλλον ἀμφίβολον, διότι λέγει: «Ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ εἰδικοῦ τούτου Ταμείου καὶ τῇ προτάσει τῆς διοικούσης αὐτὸ ἐπιτροπῆς, θέλει κανονίζεσθαι ἑκάστοτε διὰ Β. Διαταγμάτων.»

§671Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ «τῇ προτάσει» γίνεται «γνωμοδοτήσει».

§672Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅλα αὐτὰ προϋποθέτουν, ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἕν ποσὸν πληρωτέον ἀποζημιώσεως ἐλάχιστον, ἐγὼ δύναμαι νὰ τὸ ὀνομάσω μηδαμηνόν.

§673Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μηδαμηνόν!

§674Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι μηδαμηνόν. Εὔχομαι νὰ σταματήσωμεν εἰς τὰ 50.000.000, ἐγὼ θὰ νομίζω τότε ὅτι ἐκερδίσαμεν ὅλον τὸν κόσμον. Εἰς ἕνα Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος σήμερον ἀνέρχεται εἰς ἥμισυ δισεκατομμύριον, αὔριον θὰ πλησιάσῃ τὸ δισεκατομμύριον, καὶ ὅταν θὰ ἔχωμεν Δημόσιον Χρέος πρὸς ἐξυπηρέτησιν 7½ δισεκατομμύρια, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ 400.000.000 τὸν χρόνον, δὲν νομίζετε, ὅτι τὰ 2.000.000 δύνανται νὰ συγκριθῶσι πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ προσθέσωμεν ἢ νὰ ἀφαιρέσωμεν ἓν ποσὸν μεγάλο δι’ αὐτά; Ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῶμεν αὐτὸ τὸ ποσόν.......

§675Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν δίδομεν τὰ 2.000.000, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν. Ἐὰν εἶμαι βουλευτὴς, δὲν θὰ ἐπιτρέψω νὰ ἐγγράψῃ 30.000.000. Πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ἐφόσον λοιπὸν πρόκειται περὶ 40.000.000 μέχρις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἡ Συνέλευσις χωρὶς νὰ φανῇ παραιτουμένη τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς θὰ μοῦ δώσῃ τὴν ἄδειαν πέραν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, ἐὰν ὁ νόμος λέγει 40.000.000 τότε θὰ πρόκειται περὶ 25.000.000 τὸν χρόνον, τότε θὰ εἰπῇ ἡ Συνέλευσις πόσα θὰ σοῦ χρειασθῶσι;

§676Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως κυβερνητικῆς ἀναγνωρίζω ὅλην αὐτὴν τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, ἐφόσον πρόκειται νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν ἀποζημίωσιν καὶ νὰ ἀποτινάξωμεν αὐτὸ τὸ βάρος ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, νομίζω ὅτι κατόπιν διαδικασίας ἑνὸς ἔτους, ὅτι κατόπιν ἀποπείρας πρὸς καταβολὴν ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζουν 2 ψωροεκατομμύρια θὰ περάσουν 2 ἔτη ἕως ὅτου ἡ Βουλὴ ἐξουσιοδοτήσῃ καὶ δώσῃ ἄλλους πόρους.

§677Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περάσῃ οὔτε ἓν λεπτὸν τῆς ὥρας, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα μόνη της ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ἐξουσιοδότησιν, ἐὰν δὲν ἀρκῇ τὸ ποσὸν, θὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν ἢ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ εἴπῃ: ἐλᾶτε νὰ λύσετε τὸ ζήτημα, δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν δικαίωμα νὰ δώσῃ 400.000.000, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ δώσῃ 400.000.000 διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ παθόντες; Πρέπει νὰ γίνῃ τὸ δάνειον. Δὲν εἶναι ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ τὸ λύσωμεν αὔριον. Θὰ δανεισθῶμεν μὲ οἱουσδήποτε ὅρους.

§678Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι σωστά, ἀλλὰ διατὶ ἐσταματήσατε εἰς ἕνα ποσὸν μικρόν;

§679Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός.). Διότι πέραν τοῦ ποσοῦ τῶν 2.000.000 δραχμῶν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις ἢ ἡ Βουλή.

§680Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἔχωμεν 50.000 αἰτήσεις καὶ θὰ δώσωμεν 800 δραχμὰς εἰς ἕκαστον δι’ ἀποζημίωσιν.

§681ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§682Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δέχομαι τὰ 40.000.000, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὥρισεν ὡς πρώτην δόσιν, ἐπιφυλασσομένης τῆς Συνελεύσεως ὅπως αὐξήσῃ τὸ ποσὸν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ 40.000.000 δὲν δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι διὰ 2.000.000, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ τόκος εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπὶ ὑποθήκῃ ἔχει φθάσει εἰς 8%, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ δάνειον.

§683Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ δάνειον ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων διὰ νὰ πληρωθῶσι τοιούτου εἴδους ἀπαιτήσεις. Τὸ δάνειον θὰ γίνῃ ἀπὸ τοὺς ἰδίους οἱ ὁποῖοι θὰ πάρουν τὰς ὁμολογίας, θὰ εἶναι δὲ ἓν δάνειον τοῦ Κράτους ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων χορηγούμενον κατὰ τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους θὰ προσδιορίσῃ ἡ Συνέλευσις, ποῖος θὰ δώσῃ τὸ κεφάλαιον, ποῖον θὰ εἶναι τὸ χρεωλύσιον καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὰ 2.000.000 δὲν ἀρκοῦν πρὸς ἐξυπηρέτησιν κεφαλαίου εἰς τόκον, θὰ ληφθῶσιν ἄλλα μέτρα.

§684Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ ἐκδοθῶσιν ὁμολογίαι;

§685Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§686Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ποῖος θὰ εἶναι ὁ τόκος;

§687Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἅμα θὰ γίνῃ ἐκκαθάρισις τότε θὰ γνωρίζωμεν, δὲν ἠξεύρομεν πόσος θὰ εἶναι, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι 4, ἠμπορεῖ 3, ἀναλόγως.

§688Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐκτὸς ἐὰν ἐκδώσῃ τὸ Κράτος πρὸς 5%.

§689Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ὅροι, καθὼς θὰ ἐκδοθῇ τὸ δάνειον τότε θὰ γίνῃ καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§690Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὴ θὰ τὰ κανονίσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐξουσιοδότησιν.

§691Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ μελετήσῃ τὴν κατάστασιν, δὲν θὰ κανονίσῃ αὐθαιρέτως.

§692Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ προσθέσω εἶναι, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει φρονεῖτε ὅτι ἓν ποσὸν 40.000.000 κατὰ μέσον ὅρον ὡς πρώτη δόσις εἶναι ἀπαραίτητος τότε νὰ προσθέσητε 3.000.000.

§693Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ ποσοῦ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθουν αἱ ἀποζημιώσεις ἐπὶ τῶν ἐκδικασθεισῶν ἀποζημιώσεων δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἰδέαν. Καὶ λέγω τοῦτο διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ ὡς ὑπολογίζων. Δὲν ὑπολογίζω τίποτε· δὲν ἔχω συνηθήσει ὅταν κάμνω ὑπολογισμοὺς νὰ ἔχω δεδομένα καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἔχω κανὲν ἀπολύτως δεδομένον, οὔτε τὸν ἀριθμὸν τῶν παθόντων, ἀλλ’ οὔτε βεβαίως καὶ ὁ κ. Μπούσιος ἔχει ἀριθμόν. Ἔλαβεν ἕνα ἀριθμὸν 50000 διὰ νὰ κάμῃ ὑπολογισμόν, ἀλλ’ εἰμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ 80000. Καὶ εἰς ἄλλας ὅμως περιστάσεις ἐζητήθησαν ἀποζημιώσεις 80 ἑκατομμ. καὶ ἐπεδικάσθησαν 4 μόνον ἑκατομμ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν πρὶν ἀκόμη ἐπιδικασθῶσι αἱ ἀξιώσεις νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ ποσόν. Τοῦτο εἶναι θετικόν. Δὲν κάμω κανένα ὑπολογισμόν. Ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα στοιχεῖον διὰ νὰ δύναμαι νὰ ὑπολογίσω πόσον περίπου θὰ εἶναι τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως. Λοιπὸν τί γίνεται; Σᾶς ὑπέδειξα τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσω εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος διὰ τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπηρετοῦνται ἀπὸ τὸ ταμεῖον αὐτό, τὸ ὁποῖον ταμεῖον θὰ τροφοδοτεῖται ἀπὸ τὸ κράτος. Ἤδη ἀφοῦ ὑπέδειξα τὸν τρόπον αὐτὸν καὶ προχθές, τὸν ὑποδεικνύω καὶ ἀπόψε, προσθέτω 2.000.000 καὶ μοῦ λέγετε ὅτι δὲν ἀρκοῦσι καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι εἰς τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ τὸ κράτος ἂν πρόκειται τὸ ποσὸν νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον κεφάλαιον, ὥστε ἐκδιδομένων ὁμολογιῶν δι’ αὐτὸ νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξυπηρέτησις διὰ 2.000.000 δραχμῶν ἐτησίως, ἂν λέγω τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι τοιοῦτον ὥστε ἐκδιδομένων ὁμολογιῶν νὰ χρειασθῶμεν 5, 10, 15, 25 ἑκατομμ., δὲν γνωρίζω πόσον διότι ὁ ἀριθμὸς τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μπούσιος θὰ ἀπῄτει 25.000.000 καὶ ἴσως καὶ 35.

§694Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἶναι ὑπερβολικόν.

§695Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως εἶναι ὀλιγώτερον καὶ τῆς ἀληθείας. Λοιπὸν ἂν πρόκειται νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον ποσὸν δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐκ τῶν δημοσίων προσόδων εἰς τὸ ταμεῖον μέχρι ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τό ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ νὰ καλυφθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ χρέους. Ὄχι αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατόν, διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τὰς δημοσίας προσόδους ἕνα ποσὸν μέγα, θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν, διότι δὲν ἔχομεν προσόδους διὰ περισσεύματα. Τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ θὰ κάμῃ τὴν πρότασιν διὰ τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος καὶ ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφανθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ πράγματος. Τὶ θέλετε νὰ εἴπω ὅτι ὅσα ἑκατομμύρια καὶ ἂν θὰ θέλουν ἐγὼ δίδω τὴν εὐχὴν μου ἄνευ νέας διαδικασίας;

§696ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§697Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ τρόπος τῆς λύσεως τῶν ἀναλαμβανομένων ὑποχρεώσεων πρὸς τοὺς παθόντας εἶναι ὁ δυσχερέστατος, καθόσον τούτου μὴ λυομένου τὸ νομοσχέδιον οὐ μόνον θὰ εἶναι ἀνωφελές, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον. Οἱ τίτλοι τῶν ὁμολογιῶν δέον νὰ τηρήσωσι τὴν τιμὴν τοῦ ἀρτίου, νὰ ὦσι δὲ καὶ ἐμπορεύσιμοι καὶ νὰ ληφθῶσι μέτρα ὅπως μὴ ὑποστῶσιν ὑποτίμησιν, ἐφόσον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωσι τοὺς παθόντας πρὸς οὓς ἀνακούφισις μόνον παρέχεται, οὐχὶ δὲ καὶ ἀποκατάστασις τῶν ζημιῶν των. Ἀναγνωρίζω ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον τὸ Κράτος ν’ ἀναλάβῃ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀναγνώρισιν δημοσίου χρέους ἀδήλου καὶ ἀορίστου ποσοῦ καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι δέον νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ἀπαιτήσεων, ὥστε νὰ ληφθῶσι θετικὰ καὶ ἀνάλογα μέτρα πρὸς ἐξεύρεσιν ἐπαρκῶν πόρων τοῦ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καθοριζομένου Ταμείου. Εὑρίσκω ὅτι αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ ἄρθρῳ διατάξεις περὶ εἰδικῶν φορολογιῶν καὶ περὶ ἐκχωρουμένων ἀξιώσεων δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ ἀπραγματοποίητοι ἐπαγγελίαι, παρατηρῶ ὅτι μόνον τὰ δύο ἑκατομμύρια εἶναι θετικά, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐπαληθεύσεως τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τελευτῶν συνιστῶ τὴν ταχεῖαν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀξιώσεων τῶν παθόντων, ὥστε, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ ἀπαιτηθησόμενον ποσὸν εἶναι ἀνώτερον ἐκείνου, ὅπερ προβλέπει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἡ Συνέλευσις θέλει ἐξεύρει καὶ διακανονίσει ὁριστικῶς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§698ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ 13ον ἄρθρον;

§699ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 13ον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται καὶ τὸ 14ον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη).

§700ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ε. Κώνστας ἔχει τὸν λόγον.

§701Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Τὸ ἄρθρον 15 εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ αἰσθήματα ὅλων. Ἀλλ’ ἀναγράφετε εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας ἀπὸ τῆς 15ης Αὐγούστου 1916.

§702Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγει πρὸ τῆς 14) 6)1917.

§703Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ναί, ἀλλά, λέγει ἀπὸ τῆς 15)8)1916;

§704Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τὰ ἀδικήματα νὰ ἔγιναν ἐντὸς τοῦ Κράτους.

§705Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε ἔγιναν τοιαῦτα. Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν ὅτι διὰ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 15, ὡς ἔγινεν ἤδη, νοεῖται ὅτι οὐδεὶς τίθεται τοπικὸς περιορισμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρᾶξιν, ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ ζημία, διότι αὕτη, εἴτε ἐγένετο ἐν ᾧ τόπῳ αὐτὸς εἶχεν ἐγκατασταθῆ, εἴτε ἐγένετο ἐν τμήματι τῆς Ἐπικρατείας, ἐν ᾧ δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐγκατασταθῆ, εἴτε ἐγένετο καὶ ἔξω τῆς Ἐπικρατείας, πάντως, ἀρκεῖ νὰ συντρέχωσιν οἱ ὅροι τοῦ ἄρθρου 1, συνεπάγεται τὴν ἀποζημίωσιν.

§706Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ δήλωσις αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§707ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν δήλωσιν αὐτήν;

§708ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§709ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15 ὡς ἐτροποποιήθη ὡς καὶ τὸ ὅλον νομοσχέδιον καὶ βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ἀναβαλλομένης τῆς κατὰ τὸ σύνολον ψηφίσεως αὐτοῦ λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Ἐπεξηγῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὅλαι αἱ ἀνωτέρω ἑρμηνευτικαὶ δηλώσεις αἱ γενόμεναι ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐγίνοντο δεκταὶ καὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§710ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§711Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸ ἑξῆς. Τὴν Πέμπτην δὲν θὰ γίνῃ συνεδρίασις, ἀλλ’ ἡ Πέμπτη εἶναι ἡμέρα ἐλέγχου, ὡς ἐκανόνισεν ταύτην ἡ Συνέλευσις καὶ κατὰ συνέπειαν λόγῳ τῆς συμπτώσεως τῆς ἑορτῆς ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ κανονισμοῦ εἶναι ὅτι ὁ ἔλεγχος πρέπει νὰ γίνῃ τὴν ἑπομένην. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως τὴν Παρασκευὴν ἀρχίσωμεν ἀκριβῶς εἰς τὰς 5½ μ. μ. εἰσερχόμενοι εἰς τὸν ἔλεγχον κατὰ τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς συνεδριάσεως καὶ κατὰ τὸ δεύτερον τμῆμα μετὰ τὸ δεῖπνον εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συντακτικὴν συζήτησιν.

§712Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ προφθάσωμεν. Ἂς ὁρίσωμεν τὴν πρώτην ἑπομένην ἡμέραν συνεδριάσεως διὰ νὰ κάμωμεν τὸν ἔλεγχον.

§713ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6 μ. μ. τῆς προσεχοῦς Παρασκευῆς. (Ὥρᾳ 5.10′ π. μ.).