1921.05.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44η

Δευτέρα, 10ης Μαΐου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 6.20′ μ. μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου, ὑποβάλλει ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τῆς κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1921 συγκροτηθείσης γενικῆς τακτικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων, ὅπως λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις. Ἡ Εὐσταθία Γ. Καστριώτου ζητεῖ ὅπως τῇ χορηγηθῇ σύνταξις. Ἡ Φρόσω σύζυγος Ἠλία Παλαμήδου, τὸ γένος Πλαπούτα, ζητεῖ ὅπως τῇ χορηγηθῇ σύνταξις. Οἱ κάτοικοι Ὀκτωνιᾶς (Εὐβοίας) παρακαλοῦσιν ὅπως ἐξαιρεθῶσι τῆς ἐπιτάξεως τὰ κτήνη των, ἀπαραίτητα αὐτοῖς ὡς ἀροτριῶντα καὶ μεταγωγικά. Οἱ ἐργολάβοι Ζακύνθου παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ ταχέως τὸ περὶ ἐργολάβων νομοσχέδιον. Ὁ Εὐστάθιος Δελλαπόρτας, κατάδικος φυλακῶν Λευκάδος, ζητεῖ ἀναστολὴν τῆς ποινῆς του ὅπως μεταβῇ εἰς τὸ μέτωπον καὶ πολεμήσῃ. Ὁ Ἰωάννης Καργιωτάκης, κάτοικος Μαραθοκάμπου Σάμου, ζητεῖ ἀποζημίωσιν ἐκ δραχμῶν 1.500, ἀξίαν τοῦ παρὰ τοῦ Δημοσίου καταληφθέντος κτήματός του πρὸς κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Καρλοβασίου–Μαραθοκάμπου. Οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ δήμου Χανίων ζητοῦσιν ὅπως μονιμοποιηθῶσιν ἐν γένει οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι. Ἡ Ἑλένη χήρα Π. Γιαννοπούλου, ζητεῖ ὅπως τῇ χορηγηθῇ σύνταξις. Ὁ Κεντρικὸς Σύνδεσμος τῶν παθόντων ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ ἐκθέτει τὰς ἀντιλήψεις τῶν παθόντων ὡς πρὸς τὸν κρείττονα καθορισμὸν τοῦ τρόπου τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν παθόντων διὰ τὴν ὁριστικὴν διαμόρφωσιν τοῦ νόμου. Οἱ ποιμένες Ἀττικῆς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ νόμος ὁρίζων τὸ μίσθωμα κατ’ ἀνώτατον ὅριον τῶν βοσκησίμων γαιῶν εἰς 50% ἐπὶ πλέον τοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καταβληθέντος. Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας παρακαλοῦσιν ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖται ὁ ὑποβιβασμὸς τῶν μονιμοποιηθέντων ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. Οἱ ἀποτελοῦντες τὴν προσωρινὴν ἐπιτροπὴν καταρτιζομένου συνδέσμου προσωπικοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. τμήματος Ἑπτανήσου διαμαρτύρονται κατὰ τῶν ἀξιώσεων τοῦ Συνδέσμου τῶν Τ.Τ.Τ. περὶ ὑποβαθμίσεως ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων τῶν μονιμοποιηθέντων ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐντεῦθεν. Οἱ ἔφεδροι ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ φαρμακοποιοὶ ὑποβάλλουσι παράκλησιν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεώς των. Παρακαλεῖται ὅπως προσέλθῃ καὶ δώσῃ τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ὁ πληρεξούσιος Χίου κ. Α. Ἀνδρεάδης. (Προσκομισθέντος τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου ἀνέτεινε τὴν δεξιὰν καὶ ὤμοσεν τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ὁ πληρεξούσιος Χίου κ. Α. Ἀνδρεάδης, ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας, ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὅτι, πιστὸς εἰς τὸν συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα, ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω οὐδὲ θὰ ψηφίσω ὅτι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ»).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Βοκοτόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Δ. Γούναρης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8ης Νοεμβρίου 1920 Βασ. Διατάγματος «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν παρὰ τὸ Σύνταγμα ἀπολυθέντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». 2) «Περὶ μεταβολῆς τῶν περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμων ΓΥΛΖʹ (1909) καὶ ΓΩʹ (1911)». 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24ης Νοεμβρίου 1920 Β. Διατάγματος, «περὶ ἐπαναφορᾶς δικαστικῶν καὶ εἰσαγγελικῶν ὑπαλλήλων»... 4) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1866 καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2489». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Π. Μαυρομιχάλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ γυναικῶν νοσοκόμων καὶ γυναικῶν οἰκονόμων τῶν Ναυτικῶν Νοσοκομείων». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Θεοτόκης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1535 νόμου «περὶ προσθήκης ἄρθρου 2ου εἰς τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νόμου 405 τοῦ 1914 «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως δι’ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν». Ὁμοίως ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Π. Μαυρομιχάλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κατατάξεως, ἐκπαιδεύσεως καὶ προαγωγῆς τῶν νοσοκόμων τοῦ Β. Ναυτικοῦ». Ὡσαύτως ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς δύο σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως, ἀντικαταστάσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν νόμων 535, 2129 καὶ 2126 «περὶ θητείας Στρατολογίας» καὶ 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 278 «περὶ συστάσεως χημικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Β. Ναυτικῷ». Ἡ ἐπὶ τῆς Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των». Οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας Π. Πρωτοπαπαδάκης καὶ Π. Τσαλδάρης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν περὶ τελῶν διατάξεων τῆς ἐν Μαδρίτῃ διομολογηθείσης συμφωνίας περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν». Ἐπίσης οἱ αὐτοὶ Ὑπουργοὶ ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διεθνῶν ταχυδρομικῶν τελῶν τῶν διαλαμβανομένων ἐν τῇ συμβάσει περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων, τῇ διομολογηθείσῃ ἐν Μαδρίτῃ». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Θεοτόκης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 357 νόμου περὶ στρατολογίας». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Γ. Μπαλτατζῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπηρεσιῶν Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ διαφωτιστικῆς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἐνεργείας, ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων». Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας διατάξεως.

§3Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόσφατος, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἡ εἴδησις τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσαν αἱ ἐφημερίδες, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ρωσσίας. Τοῦτο, μοὶ ἐπιτρέπει νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ σᾶς ἔδωκα ἐγγράφως, νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Σοβιετικῆς Κυβερνήσεως, ἀφορωσῶν ἐντελῶς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν. Εἶναι καιρὸς οἱ Ἕλληνες ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ καλύτεροι ἄλλων ἐμπόρων εἰς τὴν Ρωσσίαν, νὰ λάβωσιν ἐγκαίρως τὴν προσήκουσαν θέσιν, ὅπως μὴ ὑποσκελισθῶσιν. Αἱ Δυνάμεις αἱ Σκανδιναβικαὶ καὶ αἱ Σύμμαχοι Μεγάλαι Δυνάμεις, ἡ Ἀγγλία καὶ Ἰταλία, ἤνοιξαν ἤδη τὸν δρόμον τῆς συνεννοήσεως καὶ αὐτὰς νομίζω ὅτι δύναται νὰ τὰς παρακολουθήσῃ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀναπήρων πολέμου ζητούντων ὅπως τοῖς χορηγηθῇ ἡ διακοπεῖσα περίθαλψις.

§5Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως σπεύσωσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῶν ἀναπήρων πολέμου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπεσχέθη, ἀλλ’ ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπισπεύσωσι, διότι θὰ ἀποθάνωσιν οἱ ἄνθρωποι τῆς πείνης.

§6Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα. Διέταξα ἤδη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§8Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν καὶ παράκλησιν κάμνω καὶ ἐγώ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανασίου.

§10Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ, ὅπως ληφθῇ ταχέως μέτρον καὶ ἡ Πολιτεία νὰ προσέλθῃ γενναιοτέρα, προτιμηθῶσι δὲ οἱ καλύτεροι ἐκ τῶν ἀναπήρων ἐν ταῖς κεναῖς θέσεσι τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζῖσκος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§12Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κώνστας.

§14Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Βεβαίως, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ληφθῇ συντόμως νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῶν τραυματιῶν. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ θερμότατα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς πολιτικῶν μηχανικῶν ὁ κ. Βιτάλης.

§16Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μελετήσῃ τὴν ἀναφορὰν καὶ ἀφοῦ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του διαβιβάσῃ ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§17Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπέβαλον σχετικὸν νομοσχέδιον.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἰωάννου Σκληβανιώτου καὶ Ἄννης Σκληβανιώτου, κατοίκων Λαμίας. Ὁ κ. Χατζῖσκος.

§19Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Ἰω. Σκληβανιώτης διὰ τῆς ἀναφορᾶς του παρακαλεῖ θερμῶς τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς συνάξεως τῶν τραυματιῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν φονευθέντων ἐν πολέμῳ. Εὑρίσκονται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ ζητεῖ ἀρωγὴν ταχεῖαν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοθετικοῦ μέτρου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανασίου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§21Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, κύριε Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βιτάλης ἐπὶ ἀναφορᾶς ὑποδιδασκάλων περιφερείας Τρικκάλων.

§23Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐξαιρετικῶς μὲν διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους Μακεδονίας ἐλήφθη πρόνοια, νομίζω δὲ ὅτι νόμος ἰδιαίτερος δι’ ἰδιαίτερα διαμερίσματα τοῦ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενος. Πρέπει νὰ γίνῃ ἀφομοίωσις δι’ ὅλον τὸ Κράτος.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Κυπαρισσίας.

§25Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, ἡ ὁποία συνετάχθη ἐν ὁλομελείᾳ. Ἀπὸ 6 μηνῶν καὶ πλέον εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακὰς ἄνθρωπος, διότι δὲν ὑπάρχει συμβούλιον νὰ συγκροτηθῇ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ν. Βλιάμος καὶ Ε. Κώνστας ἐπὶ ἀναφορᾶς Δημητρίου Χίου, κατοίκου Σάμου.

§27Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ὡς γνωστὸν κατὰ Μάϊον τοῦ 1908 συνέβησαν σοβαραὶ ταραχαὶ ἐν Σάμῳ καὶ ὁ στρατὸς προέβη εἰς σφαγὰς καὶ λεηλασίας. Μεταξὺ τῶν παθόντων εἶναι καὶ ὁ αἰτῶν, τοῦ ὁποίου διήρπασαν οἱ Τοῦρκοι τὴν περιουσίαν καὶ ἐζημιώθη περὶ τὰς 8.000 δραχμάς. Ὁ αἰτῶν εἶχεν ἐγείρει ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Τουρκικοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἐδικάσθη ἐρήμην, ἡ δὲ ἀπόφασις κατέστη ὁριστικὴ καὶ τελεσίδικος. Κατόπιν ἐπῆλθε τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς ἑνώσεως καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ Ὀθωμανικοῦ Δημοσίου ὑπεισῆλθε τὸ Ἑλληνικόν. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν εἰς τὸν παθόντα καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ.

§28Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ὁ αἰτῶν εἶναι κάτοχος ἀποφάσεως τελεσιδίκου τοῦ Πρωτοδικείου Σάμου ἐναντίον τοῦ Ὀθωμανικοῦ Δημοσίου καὶ εἰς χεῖρας τοῦ δημοσίου αὐτοῦ ἐγένετο κατάσχεσις. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως τὸ Δημόσιον τὸ Τουρκικὸν τὸ ἐκληρονόμησε τὸ Ἑλληνικόν, ἡ δὲ ἀπόφασις αὕτη μένει ἐκκρεμής. Ὡς ἐκ τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, ἄλλωστε προκειμένου μόνον γιὰ 6–7.000.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Θεοτόκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν Βασιλ. Μεταλλινοῦ, Ἀλεξ. Πετροπούλου καὶ λοιπῶν καπνοκοπτῶν τοῦ καπνεργοστασίου Κερκύρας.

§30Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψει του.

§31Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψιν μου.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σπηλιόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀναπήρων τραυματιῶν τοῦ 1912 καὶ ἐντεῦθεν.

§33Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐνθυμούμεθα, ἡ Συνέλευσις ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν ἄλλοτε ὅπως ἱκανοποιήσῃ τὰ αἰτήματα τῶν ἀναπήρων αὐτῶν, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ ὅτι κύριον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως ἔσται ἡ ἱκανοποίησις τῶν δικαίων αἰτημάτων των, ἀλλ’ ἔκτοτε παρῆλθε δίμηνον καὶ οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη. Παρακαλῶ ὅθεν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§34Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ λίαν ταχέως θέλει ληφθῆ μέριμνα περὶ αὐτῶν, ἔχει δὲ συσταθῆ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§36Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι παρεῖλκεν ἡ προσθήκη παρατηρήσεών τινων ἐπὶ τοῦ θέματος, φρονῶ οὐχ’ ἧττον ὅτι τὸ ζήτημα τῆς παροχῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἀναπήρους τοῦ πολέμου ἀπὸ τοῦ 1912 μέχρι σήμερον καὶ ἐφεξῆς εἶναι ζήτημα τιμῆς, ζήτημα ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους ἀλλὰ καὶ ὑπερτάτου δικαίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνήγγειλεν ὅτι κατήρτισεν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ θέματος. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλὰ δέον νὰ συστήσῃ τὴν ἄμεσον καὶ ταχεῖαν ὑποβολὴν τῆς μελέτης. Τὴν ἑσπέραν τῆς Παρασκευῆς οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι εἶδον ἐν συντριβῇ πληροῦντας τὸ προαύλιον τοῦ Βουλευτηρίου ὑπερεκατὸν ἀναπήρους ἠκρωτηριασμένους, ἐκ τοῦ πλείστου τῶν ὁποίων ἡ μείνασα μία χεὶρ δὲν τείνεται πρὸς ἐπαιτείαν πρὸς τὴν κοινωνίαν, ἀλλὰ δι’ ὑπομνήματος πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ζητεῖ ἵνα προέλθῃ αὕτη ἐπίκουρος. Βεβαίως θὰ περιστῇ τὸ Ἔθνος εἰς περιωπήν, ἐὰν στεγάσῃ εἰς μέγαρον ἀπομάχων καὶ ἀναπήρων, ὡς εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη ἐγένετο, τοὺς ὑπηρετήσαντας τὴν Πατρίδα, ἀλλὰ μέχρις οὗ γίνῃ τοῦτο εἶναι θλιβερὸν οἱ συνεχίσαντες τὴν ἔνδοξον Ἑλληνικὴν ἱστορίαν χιλιετηρίδων ὅλων καὶ καταστάντες ἀνάπηροι ν’ ἀναμένωσι μετὰ τόσα ἔτη τὴν στοιχειώδη ταύτην πρόνοιαν. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα μέτρα ὀφείλουσι νὰ προβῶσιν οἱ κ. κ. Ὑπουργοί. Τὰς θέσεις τὰς κενουμένας ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως δημοσίων λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν δέον οἱ Ὑπουργοὶ νὰ πληρῶσι διὰ τῶν ἀναπήρων πολέμου ἀναγράφοντες ὡς προσὸν τοῦτο ἐν νομοσχεδίῳ τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλωσιν. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, κ. κ. Ὑπουργοί, ἐν ἑνὶ αἰσθήματι ἀπεκδέχεται τὴν ἄνευ βραδύτητος πλέον λύσιν τοῦ ζητήματος. Τοῦτο δὲ θὰ εἶναι καὶ ἐπίσημον ἄγγελμα εἰς τοὺς ἐνδόξους μαχητὰς τοῦ μετώπου, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐν τῇ ὑψίστῃ ὑπηρεσίᾳ τῆς Πατρίδος ἐν πολέμῳ ἤθελον καταστῆ ἀνάπηροι, δὲν θὰ ἴδωσιν ἀστοργίαν. Θὰ τοῖς δοθῇ καὶ τιμὴ καὶ ὁ ἄρτος ὑπὸ τῆς εὐγνωμονούσης Πατρίδος.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζῖσκος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν τραυματιῶν κατὰ τοὺς πολέμους.

§38Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐπὶ ἀναφορᾶς ὑποβληθείσης ὑπὸ τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου. Ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη ὅτι θὰ λάβῃ σύντονα νομοθετικὰ μέτρα, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν αἴτησιν τῶν τραυματιῶν τῶν συντελεσάντων εἰς τὴν δόξαν τῆς Πατρίδος.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κουμουνδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§40Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον μέχρι τοῦδε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι πιστεύω ὅτι εἰς τὰς ἕδρας τῶν ὑπουργῶν κάθηνται Ἕλληνες, ἔχω δὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ Ἕλληνες οὗτοι Ὑπουργοὶ δὲν θὰ ἐγκαταλείψωσιν αὐτούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐργασθῶσιν. Ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ Ἕλληνες οἱ εὑρισκόμενοι σήμερον εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἐδώλια δὲν θὰ ἀφήσωσι τὴν Πατρίδα των ὑπὸ ἕν στίγμα ἄτιμον νὰ μὴ φέρωσι νομοσχέδια διὰ τοὺς τραυματίας.

§41Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι γενναία καὶ ὄχι μόνον εἰς κενὰς θέσεις, ὅπως εἶπεν συνάδελφός τις, θὰ διορισθῶσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκτοπισθῶσιν ἄλλοι καὶ νὰ διορισθῶσιν αὐτοί.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§43Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νέου νόμου, διότι ἡ κειμένη νομοθεσία προνοεῖ περὶ τοποθετήσεως τῶν ἀναπήρων τοῦ πολέμου κατὰ προτίμησιν, εἰς δημοσίας θέσεις. Πρόκειται μόνον περὶ αὐξήσεως τῆς συντάξεως αὐτῶν. Καθ’ ὃν χρόνον ὅλα τὰ ἐμπόλεμα κράτη, τῶν ὁποίων τὰ οἰκονομικὰ ἔχουσι περιέλθῃ εἰς ἀβαρίαν, ὡς τὰ ἰδικά μας, ὡς ἐκ τούτου δὲ τὸ νόμισμά των ἀπέβαλε μέγα μέρος τῆς ἀνταλλακτικῆς του ἀξίας ἠναγκάσθησαν ν’ αὐξήσωσιν ἀναλόγως καὶ τὰς συντάξεις καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν ἀναπήρων πολέμου, τὸ αὐτὸ ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ καὶ παρ’ ἡμῖν διότι καὶ τό νόμισμα ἡμῶν ἀπέβαλεν ἀξίας ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων τὰ τέσσαρα πέμπτα τῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας, ὡς μαρτυρεῖ τὸ γεγονός, καθ’ ὅ τὴν σήμερον πληρώνομεν δι’ αὐτὰ τὸ πενταπλάσιον τῶν προπολεμικῶν τιμῶν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιαύτην ὑποτίμησιν τῆς χαρτίνης δραχμῆς νὰ ζήσῃ πλέον ἐν Ἑλλάδι εἷς ἀνάπηρος πολέμου μὲ σύνταξιν 40 δραχμῶν, ὧν ἡ πραγματικὴ ἀξία εἶναι τὴν σήμερον μόλις ὀκτὼ δραχμαί; Πρέπει νὰ λάβωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀναλόγως νὰ βελτιώσωμεν τὴν σύνταξιν καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν ἀναπήρων πολέμου τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἔτι ἐν πολέμῳ, ὀφείλομεν δὲ εἰς τοὺς ἀγωνιζομένους τώρα τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ καὶ αἱ οἰκογένειαί των θὰ τύχωσιν ἱκανοποιητικῆς ὁπωσδήποτε συντάξεως καὶ περιθάλψεως. Πρὸς τοῦτο δὲ ἀνάγκη πᾶσα νὰ βελτιώσωμεν διὰ νομοθετήματος, τοῦ ὁποίου τὸ σχέδιον πρέπει νὰ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, νὰ διορίζωνται δὲ εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας κατὰ προτίμησιν οἱ κεκτημένοι τὰ προσόντα τραυματίαι καὶ ἀνάπηροι πολέμου.

§44Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κατ’ ἐμὲ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑλληνικὴ ψυχή, ἡ ὁποία νὰ μὴ αἰσθάνεται βαθύτατα τὴν ἔκκλησιν τῶν τραυματιῶν. Συνιστῶ νὰ ὑποβληθῇ τάχιστα τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§45Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐγένετο μακρὰ καὶ εὐρεῖα συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς πείθει ὅτι διατηρεῖ βεβαίως εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ τὰ τότε λεχθέντα προστιθέμενα εἰς τοὺς εὐγλώττους λόγους τῶν προαγορευσάντων. Παρακαλῶ μόνον νὰ μὴ χρονίσῃ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος.

§46Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐθεώρησα καλὸν νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον καὶ δι’ ἐλαχίστων λέξεων νὰ παρακαλέσω ἵνα παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα εἰς ἐπιτροπήν, ἂν καὶ ἔχωμεν ἀπογοητευθῇ ἀπὸ παραπομπὰς ζητημάτων εἰς ἐπιτροπάς. Εὔχομαι ἡ τελευταία αὐτὴ περίστασις νὰ μᾶς ἐνθαρρύνῃ διὰ τὸ μέλλον κἄπως περισσότερον. Ἐν ἀμφιβολίᾳ ὅμως τὴν σήμερον ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡμῖν τὸν ζῆλον τῆς ἐπιτροπῆς ἣν θὰ συστήσῃ, ὅτι θὰ ἐμπνευσθῇ ὀλίγον εὐρύτερον ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν δικαίων τῶν ἀναπήρων τοῦ πολέμου εἰς τὸ προστατευθῆναι. Ἄς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πολλάκις ἦλθεν πρὸ τῶν Βουλῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου 1912 καὶ 1913, καὶ ὅτι ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον, 1921, ὁπότε καὶ πάλιν ἐπανέρχεται, ἤτοι μετὰ μίαν ὁλόκληρον ὀκταετίαν, ἕν καὶ μόνον πρᾶγμα εἴδομεν, ὀκτὼ ἐτῶν ὕπνον! Αὐτὸ δὲν τιμᾷ οὔτε τοὺς διευθύνοντας, οὔτε τὸ Πολίτευμα, καὶ κατὰ τοῦ κοιμητηρίου τούτου ἐπιτρέψατέ μοι νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅσον ἀφορᾷ τὴν στοργὴν πρὸς τοὺς ἀναπήρους τοῦ πολέμου εἶναι γενναιότερος τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Καὶ διατὶ νὰ μὴ εἶναι πονετικοὶ πρὸς τοὺς ἀναπήρους τοῦ πολέμου, τοὺς κεκολοβωμένους, τοὺς ἠκρωτηριασμένους, οἱ διὰ τῶν πληγῶν ἐκείνων τὴν Πατρίδα των σεσωσμένην ἰδόντες, καὶ ἑαυτοὺς περισώσαντες μακρὰν τῶν μαχῶν; Ἔναντι ἐκείνων ὅσοι ἀπώλεσαν τὰς χεῖρας των, ἢ τοὺς πόδας των καὶ σύρονται ὡς οἱ σκώληκες τῆς γῆς ἵνα οὐριοδρομῶσιν οἱ ἄλλοι, οἱ ἄλλοι οὗτοι λέγουσιν, ὅταν ἔχωσιν ἀνθρώπου καρδίαν, καὶ πνεῦμα δικαιοσύνης, ἐὰν εἰς ἡμᾶς προέκειτο νὰ τύχῃ ὁ κλῆρος νὰ ἠκρωτηριαζόμεθα ἀντὶ ἐκείνων, δὲν θὰ προετιμῶμεν μυριάκις καλλίτερον νὰ δώσωμεν τὸ ἥμισυ τῆς περιουσίας ἡμῶν, ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν ἡμῶν, καὶ νὰ μείνωμεν ἀκέραιοι; Αὐτὰ λέγουσιν, καὶ ἀφοῦ αὐτὰ εἶναι τὰ ὀρθὰ, ἄς πληρώσωσιν ὅσοι ἔμειναν ἀκέραιοι δι’ ὅσους χάριν τῆς ἀκεραιότητος τῶν ἄλλων ἀνέλαβον αὐτοὶ νὰ μείνωσι κεκολοβωμένοι, ἀνίκανοι, πρὸς τὸ ἐργασθῆναι καὶ ζῆν, ἵνα τοὐλάχιστον καὶ οἱ ἄλλοι ἐνθυμῶνται ὅτι δι’ ἐκείνων ὑπάρχουσι, καὶ ἑπομένως τοὺς ὀφείλουσι τὰ μέσα καὶ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς. Οὐδὲν λέγει ὅτι τὸ ζῆν ἀνήκει μόνοις ἐκείνοις, οἵτινες δὲν τὸ ἐκινδύνευσαν καὶ εὗρον ἄλλους ἵνα τοῖς ἐξασφαλίσωσι διὰ τοῦ αἵματός των τὴν ζωήν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ μόνον ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον συμφώνως πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, ἢ συμφώνως πρὸς νομοθεσίαν νέαν ἤθελεν ἐξοικονομηθῇ ἡ περίστασις τῶν τοῦ πολέμου ἀναπήρων, ἀλλὰ πρέπει εἰδικοὶ φόροι νὰ τεθῶσιν ὑπὲρ αὐτῶν εἰς βάρος ὅλων τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων. Ἕκαστος Ἕλλην ὡς τίμιος ἄνθρωπος καὶ χριστιανός, θὰ φανῇ προθυμότατος νὰ καταβάλῃ, νὰ θυσιάσῃ, ὡς φόρον εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς του ἥρωας καὶ εὐεργέτας, μέρος τοῦ πλούτου του, ἕνα ὀβολὸν ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου του, ἵνα ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τῶν τετιμημένων τούτων ἐργατῶν τῆς ἐλευθερίας του καὶ τῆς δόξης του, οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὑρισκόμενοι, καὶ κατακερματισμένοι ὄντες, πάλιν προσφέρουσι μεγάλα ἀγαθὰ εἰς τὴν Πολιτείαν, ὅτι εἶναι παραδειγματισμὸς εἰς τοὺς ἄλλους, διδασκαλία ζωντανὴ εἰς ὅλους τοὺς ἑλληνόπαιδας. Μέχρις οὗ, ἀποκεκμηκότες ἐκ τοῦ σύρεσθαι καὶ ἐπαιτεῖν, κλείσωσι τοὺς ὀφθαλμούς, λέγοντες νῦν τετέλεσται, ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τῆς γενναιότητος τῶν συγχρόνων!......

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις δέκα πληρεξουσίων διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ ἐπερώτησις περὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου κριθῇ κατεπείγουσα καὶ νὰ προταχθῇ.

§48Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐρώτησις εἶναι;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπερώτησις.

§50Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάτεσις περὶ τῶν ἐν Σικάγῳ Ἑλλήνων.

§52Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἡ ἀναφορὰ πραγματεύεται περὶ γνωστῶν συμβάντων ἐν Ἀμερικῇ ἐκ μέρους τοῦ πρώην κατέχοντος τὸν θρόνον Μητροπολίτου Ἀθηνῶν καὶ ζητοῦντος διὰ περιέργων μεθόδων νὰ διαιρέσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν. Ἡ ἀναφορὰ εἶναι τηλεγραφικὴ καὶ ἐπεδόθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ὑπὸ τοῦ ἐκ Λακωνίας πληρεξουσίου κ. Πετρακάκου ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐδῶ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἡ ἀναφορὰ διεκτραγῳδεῖ πράγματα ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐντεταμένην τὴν προσοχὴν αὐτῆς. Ὁπωσδήποτε ἀπαιτῆται μία σύντονος ἐνέργεια ἐπ’ αὐτοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ.

§54Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἶναι ἐκ μέρους τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. ὀργανωμένων εἰς σύλλογον καὶ λαμπρῶς λειτουργοῦντα. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς προτείνονται σχέδια σχετικὰ μὲ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ κλάδου ἄξια μεγάλης προσοχῆς. Συνιστᾶται διὰ ταῦτα θερμῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας.

§55Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὶ ἀναφορὰ εἶναι;

§56Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶναι μία μελέτη μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ μετὰ μεγάλης ἐπιμελείας συντεταγμένη καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συμφωνήσετε ἄν τὴν ἀναγνώσητε.

§57Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἡ ἀναφορὰ τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. ὁμιλεῖ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας πρὸς βελτίωσιν τοῦ κλάδου ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Πολλάκις ἐπιτροπαὶ διῆλθον τὰ γραφεῖα τῶν κ. Ὑπουργῶν, εἰς μίαν μάλιστα ἐκ τῶν ἐπιτροπῶν ἐκείνων ἤμην καὶ ἐγώ. Εἴδομεν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὑπεσχέθη ὅτι θὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ οἱ ἄλλοι κ. κ. Ὑπουργοὶ ὑπεσχέθησαν ἐπίσης ὅτι θὰ ἐπιληφθοῦν τοῦ ζητήματος καὶ θὰ βελτιώσουν ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν θέσιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀμελήσῃ ἐπὶ πλέον τὸ ζήτημα, διότι παρῆλθον ἕξ μῆνες ἀφ’ ὅτου οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ περιτρέχουν τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ἐκλιπαροῦν, περιελθόντες εἰς φρικώδη οἰκονομικὴν κατάστασιν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐπαγγελματικῶν, βιοτεχνικῶν καὶ ἐργατικῶν σωματείων Βόλου.

§59Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν διότι θίγει πολὺ χρήσιμα πράγματα καὶ δύναται κανεὶς ν’ ἀρυσθῇ διδάγματα ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐργατικὰ καὶ τὰ βιοτεχνικὰ σωματεῖα.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανασίου ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Σπερχειάδος, Κλωνίου, Καλλιθέας καὶ Μπρούφλιανης.

§61Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Πρόκειται περὶ τῆς καταστροφῆς ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ χαλάζης, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ δώσῃ τὴν σχετικὴν ἐντολὴν εἰς τὸν ἁρμόδιον νομογεωπόνον καὶ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§62Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδόθη διαταγή.

§63Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ τὰ αὐτὰ συνιστῶ καὶ παρακαλῶ ἐπὶ πλέον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ἀπαλλάξῃ τῆς ἐπιτάξεως τῶν κτηνῶν τοὺς κατοίκους Σπερχειάδος, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται καὶ διὰ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκ τῆς χαλάζης καὶ θέλουν νὰ βελτιώσουν τὴν θέσιν των, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ δεινὴ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§65Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ τέως δήμου Σπερχειάδος ἔχουν δύο αἰτήματα. Διὰ τοῦ πρώτου παρακαλοῦσι νὰ μεταβῇ ἐκεῖ ὁ νομογεωπόνος διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἐκ τῆς χαλάζης ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξακριβώσεως ταύτης ἐπέλθῃ ἡ Κυβέρνησις ἀρωγός. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Σπερχειάδος ἀπευθύνουσι καὶ τὴν ἑξῆς παράκλησιν. Ἐπειδὴ, ἕνεκα τῆς πλημμύρας ἐστάθη ἀδύνατον νὰ σπείρουν καὶ ὅπου ἔσπειραν ἡ σπορὰ κατεστράφη, δὲν μένει εἰς αὐτοὺς καμμία ἄλλη ἐλπὶς παρὰ μόνον διὰ τῆς σπορᾶς τοῦ ἀραβοσίτου νὰ ἔχουν τὴν τροφὴν των ἐν τῷ μέλλοντι. Δυστυχῶς ὅμως γίνεται ἡ ἐπίταξις καὶ παρακαλοῦν νὰ μὴ ἐπεκταθῇ αὕτη εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη. Θὰ εἶναι ἄδικον καθ’ ὅν χρόνον τὰ τέκνα των προσῆλθον καὶ μάχονται εἰς τὸ μέτωπον, αἱ οἰκογένειαί των νὰ καταδικασθῶσιν εἰς τὸν ἐκ πείνης θάνατον.

§66Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλω προσπαθήσει νὰ συμβιβάσω τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπειγούσας τοῦ στρατοῦ.

§67Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις διὰ τὸν νομόν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μάτεσις ἐπὶ ἀναφορᾶς Κεντρικοῦ Συλλόγου ἡ «Ἐθνικὴ Ἀναγέννησις».

§69Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ὁ σύλλογος ἡ «Ἐθνικὴ Ἀναγέννησις» ἀποτελεῖται ἀπὸ ἄνδρας λογίους καὶ πάντοτε ἀγωνισθέντας εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ πατριωτικὰ καὶ ἐθνικὰ ζητήματα. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ἀπευθύνεται πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητεῖ, ἵνα χρησιμοποιηθῇ εἴς τινα τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ὁ ποιητὴς Φωκίων Πανᾶς, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὰ τόσον τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα ὅσον καὶ τὸ ποιητικὸν τάλαντον. Ἡ ἱστορία τοῦ βίου του εἶναι γνωστὴ εἰς τὸ ἑλληνικὸν κοινὸν καὶ ὑπῆρξε θῦμα καταδιώξεων διὰ τὰς ἐθνικὰς αὐτοῦ ἐνεργείας. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς τυραννίας ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον καταδιωχθέντων καὶ παρακαλῶ λοιπὸν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορὰ, ἰδίως δὲ ὁ σύλλογος ὑποδεικνύει ὡς κατάλληλον διὰ τὴν εἰδικότητά του θέσιν τινὰ ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ τοῦ Βουλευτηρίου. Καὶ πράγματι ἐκεῖ θὰ εἶναι καταλληλότατος, διότι καὶ ἐπιμελέστατος εἶναι καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ ἔντιμος.

§70Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ θερμῶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴ ἡ ἀναφορά.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Δ. Μπαϊρακτάρη μηχανοδηγοῦ ὁ κ. Ἀλεξάνδρου.

§72Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Ὁ μηχανοδηγὸς Μπαϊρακτάρης θεωρηθεὶς ἀντιδραστικὸς συνελήφθη ὑπὸ τῶν Γάλλων, ἐφυλακίσθη, ἐξωρίσθη καὶ ἐπαύθη ἀπὸ τὴν θέσιν του. Μέχρι τοῦδε ἔμενεν ἄνευ θέσεως, τελευταίως δὲ προσελήφθη ὡς προσωρινὸς ὑπάλληλος εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν σιδηροδρόμων Μακεδονίας. Δὲν ἀπεκατεστάθη εἰς τὴν θέσιν του, δὲν ἔλαβε τοὺς μισθούς του καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ διατάξῃ τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, διότι εἶναι τρομερὸν νὰ συλλογίζεται κανεὶς ἀκόμη ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ καταδίωξις ἐκ μέρους τῶν ἐπιδρομέων.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ διὰ νὰ διατάξω ὅ,τι πρέπει.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σπηλιόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Χρυσοθέμιδος χήρας Ν. Σταματοπούλου.

§75Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ Φιλιατρὰ ὑπηρέτει ὡς διδάσκαλος ὁ Ν. Σταματόπουλος, ὁ ὁποῖος ἦτο μέλος τοῦ πολιτικοῦ συλλόγου τῶν ἀντιβενιζελικῶν, ἦτο δὲ καὶ φανατικός. Ὅταν ἐπέδραμον ἐκ Θεσσαλονίκης εἰς τὸ ἐλεύθερον Κράτος τὸν ἔπαυσαν, τὸν συνέλαβον καὶ τὸν ἐτιμώρησαν εἰς 2½ ἔτη φυλάκισιν. Ἕνεκα λοιπὸν τῶν ταλαιποριῶν τὰς ὁποίας ὑπέστη ὑπέκυψεν εἰς τὸ μοιραῖον, ἔχων συμπληρώσει καὶ δεκαπενταετῆ μόνον ὑπηρεσίαν, δηλαδὴ τὰ 9)10, κατέλιπεν δὲ μίαν χήραν καὶ 7 τέκνα. Ἐὰν ἀποδειχθῶσι πάντα ταῦτα ἀληθῆ, ἐγὼ τὰ βεβαιῶ, σᾶς ἐρωτῶ πρέπει αὐτὴ ἡ οἰκογένεια νὰ μένῃ δυστυχὴς καὶ νὰ μὴ ληφθῇ περὶ αὐτῆς οὐδεμία πρόνοια; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιληφθῇ σοβαρῶς τοῦ ζητήματος.

§76Π. ΣΑΚΚΗΣ. Τὰ αὐτὰ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγώ.

§77Κ. ΤΣΑΦΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει του ταύτην.

§78Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Διὰ νὰ μάθῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πῶς κατεδιώκοντο οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ διδάσκαλοι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀπαισίας τυραννίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνώσω ὀλίγα τινὰ ἐκ τοῦ δελτίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἕνα Σταματέλον, ἐπιθεωρητὴν τῆς περιφερείας Πατρῶν ἐπὶ Βενιζελικοῦ καθεστῶτος καὶ ἤδη, νομίζω, ἀνώτατον ὑπάλληλον τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Ἰδοὺ τί ἔγραφεν ὁ κύριος αὐτὸς κατὰ τῶν ἀντιβενιζελικῶν διδασκάλων, τὰ θύματα τοῦ ὁποίου θρηνοῦμεν σήμερον, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀριθμεῖται καὶ ὁ ἀποθανὼν ἐν ἀπολύσει συμπολίτης μου δημοδιδάσκαλος Σταματόπουλος. Λέγει ὁ κ. Σταματέλος περὶ ἑνὸς δημοδιδασκάλου ἀφοσιωμένου πρὸς τὸ Βενιζελικὸν καθεστώς. «Ἡ ἐμμονή σου εἰς τὰς πολιτικὰς πεποιθήσεις καὶ ἡ ἐν γένει δρᾶσίς σου χάριν τῆς Πολιτικῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Βενιζελικοῦ καθεστῶτος ἀποτελοῦσιν στοιχεῖα, ἅτινα δέον ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐξάρῃ». Τοιούτῳ τρόπῳ διώκουν οἱ ἐπιθεωρηταὶ τοὺς κατατωτέρους λειτουργοὺς τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ προαναφερθεὶς δημοδιδάσκαλος Σταματόπουλος ἦτο ἀπὸ τοὺς διδασκάλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐπίγνωσιν τοῦ προορισμοῦ καὶ τῶν καθηκόντων των, καὶ ἐπὶ ταῖς τοιαύταις ἀντιλήψεσιν ἀντέστη εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἀπειλάς. Ἅμα τῇ Βενιζελικῇ ἐπιδρομῇ κατώρθωσαν οἱ κ. ἀμύντορες τότε νὰ συλλάβωσι τοῦτον καὶ καταδικάσωσιν αὐτὸν εἰς δύο καὶ ἥμισυ ἐτῶν φυλάκισιν. Εἰς τὰς φυλακὰς ἠσθένησεν ἐξ ἀνιάτου νοσήματος, καὶ ἐξελθὼν τῶν φυλακῶν ἀπέθανεν, ἀφήσας οὕτω τὴν χήραν σύζυγόν του καὶ ἑπτὰ τέκνα καὶ τὰ ἔτη τῆς συντάξεως μὴ συμπεπληρωμένα. Ἤδη ἡ δυστυχὴς οἰκογένειά του ἐπικαλεῖται διὰ ἀναφορᾶς αὐτῆς πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἀρρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἵνα εἰς τὸν νόμον περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων, τεθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀποθανόντες ἀπότακτοι ὑπάλληλοι τυγχάνουσιν συντάξεως ηὐξημένης κατὰ μίαν πενταετίαν, διότι ἐὰν βέβαια, δὲν ἐσύρετο εἰς τὰς φυλακάς, σήμερον δὲν θὰ ἦτο χήρα ἡ σύζυγός του καὶ οὔτε θὰ ὑπῆρχον ὀρφανὰ τέκνα τοῦ ἀπελθόντος δημοδιδασκάλου.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σχοινᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς Δημ. Οἰκονομάκη, ἀνθυπασπιστοῦ ἀποταχθέντος καὶ ἀνακληθέντος ὡς ἀνθυπολοχαγοῦ.

§80Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψει του.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς Δ. Σχοινᾶ, ἐμπόρου κατοίκου Ἀλεξανδρείας ὁ κ. Γ. Σχοινᾶς.

§82Γ. ΣΧΟΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει διότι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς πένεται ἀφοῦ τοῦ κατέσχον ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του ἐν Ἀλεξανδρείᾳ. Τὸ μόνον ὅπερ ζητεῖ εἶναι νὰ διευκολυνθῇ ἡ μετάβασίς του εἰς τὸν τόπον του.

§83Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εὐαρεστηθῇ νὰ ρίψῃ ἕν βλέμμα εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ Σχοινᾶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει σφόδρα συγκινηθῇ καὶ θέλει λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς τούτου.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Χατζηλίας παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης νὰ ἐπεκτείνωσιν ὡς τάχιστα τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν εἰς Θράκην, τὴν σχετικὴν μὲ τὰς ἐργασίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, π. χ. νόμον περὶ γεωργικῶν πιστωτικῶν συνεταιρισμῶν 602, περὶ γεωργικοῦ ἐνεχυρογράφου, κλασματικοῦ ἐνεχύρου 1954 κλπ., ὡς ἐζήτησε διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 8117 τῆς 16]1]1921 πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, 8118 τῆς 16]1]1921 πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ 8116 τῆς 16]1]1921 πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ἐγγράφων της ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἵνα δύναται αὕτη νὰ παρέχῃ δάνεια ἀνάλογα κλπ.

§85Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Πρὸ 4 μηνῶν ἐζήτησα τὴν ἐπέκτασιν τῶν γεωργικῶν νόμων εἰς Θράκην, ἵνα δύναται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δίδῃ δάνεια καὶ οἱ μὲν νόμοι ἐπεξετάθησαν, ἀλλ’ ἡ Τράπεζα ἔκλεισε λόγῳ τῆς στρατεύσεως τῶν ὑπαλλήλων της καὶ δι’ αὐτὸ μετατοπίζεται ἡ σύστασις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὸ ἄνοιγμα τῆς Τραπέζης.

§86Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαλουκᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὁποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Λαμίας–Ἀμφίσσης καὶ Δαδίου καὶ ἰδίως εἰς τὰ πλησίον τοῦ χωρίου Κόμματος μέρη τὰ διαρρηχθέντα ἀπὸ τὴν κατὰ Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον π. ἔ. ἐπισυμβᾶσαν πλημμύραν τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, ἐξ οὗ διεκόπη ἡ συγκοινωνία τῶν Ἐπαρχιῶν Λοκρίδος καὶ Ἀμφίσσης ἀπὸ τὴν πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ Λαμίαν.

§88Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἡ συντήρησις, κύριε Πρόεδρε, τῶν ὁδῶν εἶχεν ἐγκαταλειφθῇ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας. Αἱ ὁδοὶ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος Λοκρίδος εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ σύντονον πρόνοιαν πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν τούτων, ἰδίᾳ δὲ νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἐπείγουσαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας διὰ τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ σταθμοῦ Δαδίου μέχρι τῆς κωμοπόλεως Δαδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς κακὴν κατάστασιν καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας Μώλου ἐκ τῆς καταστροφῆς τῆς ὁποίας διεκόπη ἡ συγκοινωνία τῆς Λαμίας μὲ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Ἀταλάντης. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν ταύτην δι’ ὅλας τὰς ὁδοὺς τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας Λοκρίδος, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν.

§89Σ. ΓΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§90Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὰς αὐτὰς συστάσεις κάμνω καὶ ἐγώ.

§91Ν. ΚΡΙΤΣΑΣ. Καὶ ἐγὼ τὸ ἴδιον.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψει τὰς συστάσεις τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. πληρεξουσίων καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι θὰ εἶναι δυνατόν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κίγκος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ἐλήφθησαν μέτρα πρὸς κατασκευὴν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἐκ δώδεκα χιλιομέτρων μεταξὺ Φιλιατῶν– Σαγιάδος. Ἡ κατασκευὴ τοῦ δρόμου τούτου εἶναι ἐπιβεβλημένη προκειμένου νὰ ἐξυπηρετηθῇ μία τῶν παραγωγικωτέρων ἐπαρχιῶν Ἠπείρου, ἥτις ἀποδίδει περὶ τὸ ἑκατομμύριον δραχμῶν ἐτησίως ἐκ φόρων εἰς τὸ Κράτος, χωρὶς νὰ ὑπολογισθοῦν καὶ αἱ πρόσοδοι τῶν ἁλυκῶν Σαγιάδος.

§94Δ. ΚΙΓΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐρωτήματά μας καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία συνδέει τόσον κόσμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπολίτιστος καὶ ἑπομένως ὑπάρχει καὶ λόγος προπαγανδιστικός.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κουρτίδης, παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξαιρετικῶς βαρείας οἰκονομικὰς δυσχερείας τῆς Θράκης καὶ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀτελῆ ἐγγραφὴν τῶν φοιτητῶν Θρακῶν εἰς τὰ Πανεπιστήμια.

§96Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐξαιρετικὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τῶν κατοίκων Θράκης, ἐπιτρέψῃ τὴν ἀτελῆ ἐγγραφὴν τῶν Θρακῶν φοιτητῶν εἰς τὰ Πανεπιστήμια.

§97Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐδόθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ὡς ἕν εἶδος ἐνισχύσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει πλέον κανὲν δικαίωμα νὰ ἐξαιρέσῃ φοιτητὰς ἀπὸ τὰ τέλη αὐτὰ τὰ ἐκπαιδευτικά. Αὐτὰ γίνονται συνήθως διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκεῖ καταφεύγουν οἱ φοιτηταί.

§98Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τότε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§99Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπατρῖνος, παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν πρόκειται νὰ λάβῃ μέτρον νομοθετικὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς σημερινῆς ἀμοιβῆς τῶν ἰατρῶν, οἵτινες οὐδόλως σήμερον ἱκανοποιοῦνται μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ ἀπὸ 18 Μαρτίου 1915 ἐκδοθέντος.

§101Μ. ΜΠΑΤΡΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τῶν ἰατρῶν ἰδίως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Πρὸ μιᾶς τετραετίας οὗτοι ἐλάμβανον, ὡς γνωρίζετε, δύο δραχμὰς κατ’ ἐπίσκεψιν, μετὰ τὴν εἰσβολὴν τῆς ἐπιδημικῆς νόσου τῆς γρίππης κατωρθώθη νὰ ἀνέλθῃ 5 δραχ. κατ’ ἐπίσκεψιν. Δὲν εἶναι βεβαίως ὁ παρὼν τόπος κατάλληλος οὔτε ὁ χρόνος, ἀλλὰ καὶ ὁ κώδων ὁ παρακείμενός μου δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ἀναπτύξω τὸ πῶς πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶσιν οἱ ἰατροὶ ἀπὸ ὑλικῆς ἀπόψεως, θὰ παρακαλέσω μόνον θερμῶς τὸν σεβαστόν μου ἀρχηγὸν καὶ ἤδη Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἀνήκω ἰδεολογικῶς, νὰ κατορθώσῃ νὰ μᾶς ἐπαναφέρῃ ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1837 εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1921, διότι τῇ ἀληθείᾳ εἶναι πολὺ ἄδικον νὰ ζῶμεν εἰς τὸ 1921 καὶ νὰ ἐργαζώμεθα μὲ νόμους τοῦ 1837.

§102Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Περὶ τῶν ἰδιωτῶν ἰατρῶν ὁμιλεῖτε ἤ περὶ τῶν ἰατροδικαστῶν;

§103Μ. ΜΠΑΤΡΙΝΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν θὰ ἀκούσητε. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἰατροδικαστῶν καὶ ὡς ἐκ τῆς εἰδικότητός μου ἐν Θεσσαλονίκῃ προσεκαλούμην πλειστάκις πρὸς λύσιν λεπτεπιλέπτων ἰατροδικαστικῶν ζητημάτων τῆς εἰδικότητός μου ὑπὸ τῶν ἀνακριτῶν. Ἤμην ὑποχρεωμένος ὅπως ἀντεπεξέλθω ἐπιστημονικῶς εἰς τὰς ἐκθέσεις νὰ ἐργασθῶ τοὐλάχιστον 4 ὥρας διὰ νὰ εἰμπορέσω νὰ συντάξω τὴν ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν καὶ νὰ ἀντεπεξέλθω εἰς τὰ λεπτεπίλεπτα ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα μοῦ ἔκαμνον οἱ κ. ἀνακριταὶ καὶ οἱ εἰσαγγελεῖς. Μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μηνὸς ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλλω καταστάσεις αἱ ὁποῖαι μετὰ τρίμηνον μοὶ ἔφερον ὡς ἀποτέλεσμα δι’ ἑκάστην ἔκθεσιν 5 δραχμὰς καὶ τοῦτο διότι ὑπάρχει ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος τοῦ 1837. Ἑπομένως δὲν ἐδικαιούμην περισσότερον νὰ λάβω. Ὁπότε ὡς μὴ ὤφειλε ὁ Ἄρχων τῶν Ἀθηνῶν περιεβλήθη τὸν Ροβεσπιέρειον μανδύαν καὶ τὸν πολιτικὸν σκοῦφον καὶ ὡς ὀξὺν γουναρικὸν τῇ βοηθείᾳ Σερραίων Γάτων καὶ Κονδυλείων Γατῶν μὲ συνέλαβον καὶ κατόπιν δεινοπαθημάτων ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους ἐν ξηρᾷ καὶ ἐν πλῷ ὑπὸ ἀστυνομικὴν συνοδείαν μὲ παρέπεμψαν εἰς τὴν γεννέτειραν, τότε ἠσθάνθην τὸ τὶ ὑποφέρουν οἱ δυστυχεῖς συνάδελφοι καὶ τότε εἶδον ἐν ὅλῃ τῇ μεγαλοπρεπείᾳ ὅλην τὴν κατάστασιν τῶν ἰατρῶν ἀπέναντι τῆς δικαιοσύνης. Ἐκαλούμην βεβαίως κατὰ προτίμησιν ἐγὼ ὡς ἰατρὸς πολύπειρος, διότι ἐσπούδασα καταλλήλως, διότι δὲν ἔκαμα τὰς σπουδάς μου εἰς τὰ βουλεβάρτα τοῦ Ἁγίου Μαρτίνου. Μὲ προσεκάλει ὁ κύριος εἰσαγγελεὺς καὶ ἀφοῦ ἐπὶ μίαν ὥραν μὲ ἄφινε νὰ περιμένω εἰς τὸ προαύλιον τοῦ δικαστηρίου, κατόπιν μὲ διέτασσε νὰ μεταβῶ εἰς ὀκτάωρον πορείαν διὰ νὰ ἐκτελέσω νεκροψίαν ὡς εἰδικός. Ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσω ἕν ὑποζύγιον, νὰ μεταβῶ ἄνευ χωρικοῦ εἰς τὸ χωρίον, νὰ χάσω δύο τρεῖς ἡμέρας, οὐ μόνον ἐγὼ ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ συνάδελφοί μου, καὶ μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἡμερῶν νὰ ἐπιστρέψω εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, νὰ ὑποβάλω τὴν ἔκθεσίν μου, καὶ μετὰ τῆς ἐκθέσεως νὰ συνυποβάλω καταστάσεις καὶ νὰ πληρωθῶ, δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν οὐδέποτε νὰ προσκληθῶ καὶ νὰ ὑποβάλω καταστάσεις. Γνωρίζουν δὲ οἱ κ. συνάδελφοι ὅτι λαμβάνουν δι’ ἑκάστην νεκροψίαν 23 δραχμάς, ἀντίτιμον τὸ ὁποῖον πληρώνομεν εἰς ἕν ὑποζύγιον μόνον διὰ μίαν ὥραν. Ἐὰν ὑπολογίσητε δὲ τώρα τὸ ποσὸν τοῦ ὑποζυγίου ἐπὶ ὀκτάωρον θὰ ἴδητε τὶ λαμβάνει ὁ ἰατρός, ἀπέναντι τῆς νεκροψίας, τοῦ κόπου καὶ τῆς ἀπωλείας τῶν τριῶν ἡμερῶν. Ἐὰν δὲ τολμήσῃ νὰ ἀρνηθῇ τότε παρουσιάζεται, ὅπως γνωρίζετε, τὸ ἄρθρον τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, τὸ φοβερὸν «ἄρνησις ὑπηρεσίας», παραπέμπεται εἰς τὸ δικαστήριον ὅπως εἶχον ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ παραπεμφθῶ δὶς αὐτοστιγμεὶ καὶ ἄνευ ἀναβολῆς, δικάζεται καὶ τὸ ἀποτέλεσμα φυλάκισις καὶ πρόστιμον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν σεβαστὸν ἀρχηγὸν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδείξῃ εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς νὰ παύσουν αὐτὸ τὸ «ἄρνησις ὑπηρεσίας» καὶ νὰ κανονίζουν τοὐλάχιστον 25 δραχμὰς δι’ ἑκάστην ὥραν πορείας.

§104Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα καὶ διὰ τὰς διατιμήσεις θὰ λάβω τὰ προσήκοντα νομοθετικὰ μέτρα.

§105Μ. ΜΠΑΤΡΙΝΟΣ. Ἀναφορικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἠθικῆς ἀπόψεως θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ κατάλληλον τὴν ἐπίσημον ἀναγνώρισιν ὑπὸ τοῦ Κράτους τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν μετὰ νομοθετικῶν μέτρων καὶ προσόντων· τότε μετὰ τὴν ἐπίσημον ἀναγνώρισιν, οὐ μόνον θὰ παρουσιασθῇ τὸ ἑνιαῖον τῶν ἰατρῶν, οὐ μόνον αἱ ἀνακοινώσεις τῶν ἰατρῶν ὅλων τῶν πόλεων καὶ χωρίων θὰ ἔχουσιν ἀξίαν ἐπιστημονικήν, οὐ μόνον ὅλα τὰ παράπονα τῶν ἰατρῶν καὶ τὰ αἰτήματα θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως θὰ παρουσιασθῇ ἰσχυρὸς Σύλλογος τῶν Ἀθηνῶν ὑπὸ ἰατρὸν εἰς ὃν ὅλοι οἱ ἰατροὶ θὰ προσέλθωσι, θὰ παρουσιασθῇ ἡ σύμπτυξις ὅλων τῶν ἄλλων Ἰατρικῶν συνδέσμων εἰς ἕν σῶμα καὶ θ’ ἀνυψωθῇ τὸ ἠθικὸν γόητρον τῶν ἰατρῶν ἐν ταῖς κοινωνίαις, τὸ ὁποῖον κατέπεσε δυστυχῶς ἐπὶ τοσοῦτον πρὸς βλάβην καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς δημοσίας ὑγείας! Τρανώτατον παράδειγμα ἔστω ὁ διαπρεπὴς Σύλλογος ὁ Δικηγορικὸς ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἑνιαίας συνταυτίσεως οὐ μόνον μέγιστα καλὰ προσέφερε τῷ Ἔθνει ἀλλὰ διὰ τῆς θαυμαστῆς καὶ ἀξιεπαίνου στάσεώς του ἀπέναντι τῆς ἐπαράτου Τυραννίδος ἀπέκτησε τὴν δικαίαν, ἐπιβεβλημένην καὶ αἰωνίαν εὐγνωμοσύνην ὅλων ἡμῶν. Ἐπίσης θὰ ἤθελον ποροκαλέσει νὰ δοθῇ κἄποιον νομοθετικὸν μέτρον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἰατρικοὺς συλλόγους, ἵνα οὗτοι συμπτυχθῶσιν εἰς ἕνα δυνάμει νόμου, ἵνα καὶ αὐτὸς δυνηθῇ καὶ δράσῃ ὠφελίμως καὶ χρησίμως ὅσον δρᾷ ὁ ὑπάρχων δικηγορικὸς Σύλλογος.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§107Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμήν, κατόπιν αἰτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀττικοβοιωτίας κ. Λεβίδου, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν πίνακα ἐμφαίνοντα τοὺς εἰς θάνατον καταδικασθέντας ὑπὸ τῶν διαφόρων ἐν τῷ Κράτει στρατοδικείων καὶ τοὺς ἐκ τούτων τυφεκισθέντας. Προσθέτω ὅτι ἐκ τοῦ πίνακος τούτου ἐλλείπουσιν ἀκόμη τὰ Στρατοδικεῖα Χαλκιδικῆς, Ἡρακλείου καὶ τῆς Βʹ Μεραρχίας. Ἅμα ὡς συγκεντρωθῶσι καὶ αἱ πληροφορίαι αὗται θέλω σπεύσει νὰ τὰς καταθέσω.

§108ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς πόσους ἀνέρχονται, κύριε Ὑπουργέ;

§109Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ πίναξ οὗτος περιέχει 261 ἀποφάσεις καταδικαστικὰς εἰς θάνατον, ἐξ ὧν ἐγένοντο 140 ἐκτελέσεις.

§110Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ πρώην πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος Ρωμανὸς ἐβεβαίωσεν εἰς τὸν ξένον Τύπον ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πέντε μόνον ἐκτελέσεων!

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§112Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Χαίρω, διότι ἐκ τῆς καταθέσεως τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐκεῖνα ἅτινα ἐγὼ ἔγραφον κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτε διηύθυνε τὰ κοινὰ ὁ ἐκ Κρήτης πολιτευτής, ἀποδεικνύονται οὐ μόνον ἀληθῆ, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τὸ διπλάσιον οὕτως, εἰπεῖν, ἀληθῆ. Διότι ὁ πίναξ, ὃν ἐγὼ τότε ἐδημοσίευσα, περιεῖχε 87 ἐκτελέσεις, αὐτὴν δὲ τὴν στιγμὴν μανθάνομεν, ὅτι πρόκειται περὶ 140 τοιούτων, κατὰ τὴν βεβαίωσιν δὲ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐλλείπουσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι ἐκτελέσεις, ἅς πέποιθα, ὅτι ἐντὸς οὐχὶ μακροῦ χρόνου θέλει δυνηθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἤθελον παρακαλέσει, ἐὰν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ τυπωθῇ καὶ Γαλλιστὶ εἰς ἓν ἀντίτυπον ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἡ ἐπισημοτάτη καὶ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἔγκριτον ἐφημερίδα τῶν Παρισίων «Matin», ἥτις τότε, ὅτε ἐγίγνοντο αἱ ἐκτελέσεις αὐταί, ἐδημοσίευσε συνέντευξιν τοῦ ἐκεῖ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος κ. Ρωμάνου, καθ’ ἣν ὅλοι οἱ τυφεκισθέντες ἀνήρχοντο τὸ πολὺ εἰς 5 ἢ 7, ὡς ἔγραφε, καὶ δὲν ἀπηξίου μάλιστα νὰ χαρακτηρίσῃ τοὺς τυφεκισθέντας παληανθρώπους, καίτοι μεταξὺ αὐτῶν, τί λέγω —; οὐχὶ μεταξὺ αὐτῶν, ἀλλὰ πάντες ἔφερον τὰ παράσημα τῶν δύο νικηφόρων πολέμων. Ὑπῆρξαν μεταξὺ αὐτῶν ἔγκριτοι ἀξιωματικοί, ἀπὸ τοῦ συνταγματάρχου Γιαννετάκη μέχρι Θηβαίου τινὸς νέου ἀξιωματικοῦ Φασουλοπούλου, οὗτινος, ὅταν εἶδα δημοσιευομένην τὴν εἰκόνα, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ἐνώπιόν μου τὸν θεὸν Ἀπόλλωνα, ἐγνώριζον δὲ καὶ ἔμαθον θετικώτερον μετὰ ταῦτα, ὅτι οἷα ἦτο ἡ μορφὴ τοῦ λαμπροῦ ἐκείνου ἀξιωματικοῦ, τοιαύτη ἦτο ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδία! Λυποῦμαι διότι πλειστάκις φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἤθελον εἶσθαι ἀχαριστία πρὸς τοὺς ἐντολεῖς ἡμῶν, οἵτινες ἀπέστειλαν ἡμᾶς ἐνταῦθα, μεθ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας τινῶν ἐφημερίδων, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνομεν τὸν λόγον, ὁσάκις παρίσταται περίστασις, ἵνα ἀναπολῶμεν καὶ ὑπενθυμίζομεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν τὰ τότε ἀποτολμηθέντα. Πρέπει νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις αὕτη Γαλλιστὶ καὶ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐφημερίδα «Matin», ἵνα μὴ τολμήσῃ ποτὲ ἄλλοτε τὸ ἔγκριτον τοῦτο φύλλον νὰ δέχεται τὰς ψευδολόγους διαβεβαιώσεις τοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσι, κύριοι, ταῦτα, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν εἰς ἀποφάσεις—δὲν θέλω νὰ ὑποβάλω ψήφισμα εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, διότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θέλει προνοήσει περὶ ὅσων θέλω λάβει τὴν τιμὴν δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ εἴπω. Ἐὰν ἄρα ἐπετρέπετο νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τί ὀφείλει νὰ πράξῃ, ἤθελον τολμήσει νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τί νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον τολμήσει νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρότασιν, ἥτις οὐχὶ βεβαίως διὰ ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀλλὰ διὰ νόμου πρέπει νὰ πραγματοποιηθῇ. (Ἀναγινώσκει). «Προκειμένου περὶ ὑποχρέου πρὸς στράτευσιν οὗτινος ὁ ἀδελφὸς κατεδικάσθη καὶ ἐτυφεκίσθη ἐπὶ τῆς τυραννίας ὑπὸ Στρατοδικείου, ἐφαρμόζωνται αἱ συνήθεις ἐνέργειαι καὶ διατάξεις περὶ ἀπαλλαγῶν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, λόγῳ φονευθέντος ἀδελφοῦ ἐν πολέμῳ» Ἐπίσης: «Αἱ διατάξεις τῶν νόμων περὶ ἀπονομῆς συντάξεως λόγῳ στρατιωτικοῦ πεσόντος ἐν πολέμῳ, ἐπεκτείνονται, προκειμένου καὶ περὶ ὑπὸ Στρατοδικείου ὡς ἄνω καταδικασθέντος καὶ τυφεκισθέντος εἴτε στρατιωτικοῦ, εἴτε καὶ ἁπλοῦ πολίτου». Βεβαίως ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι εἶναι τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς ὀφειλομένης μερίμνης—ὑποβάλλω τὴν ἰδίαν καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἔχῃ τὶ βέλτιον, νὰ προβῇ εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ προσήκοντος νομοσχεδίου, διότι, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ἐκείνους, πρὸς οὕς καὶ κατὰ μέγα μέρος ὀφείλομεν τὴν ἔκλαμψιν τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος, ὅπερ κυρίως ἕνεκα τῶν τότε κακουργηθέντων κατέρριψεν ἀνεπιστρεπτεὶ ἐκείνους, οἵτινες ἐτόλμησαν νὰ ἐπικαθήσωσιν ἐπὶ τοῦ τραχήλου τοῦ Ἔθνους ὡς τύραννοι ὧν ὅμοιοι οὐδέποτε ἐνεφανίσθησαν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Ἐθνῶν. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτακτικῶς ἐπιβεβλημένον ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀπασχοληθῇ περὶ τὸ κύριον ἔργον αὐτῆς, ἤτοι τὸ συντακτικόν. Ἀπὸ χρόνου μακροῦ, ἀμέσως ἀπὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ Σώματος συνέστη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπελήφθη τοῦ ἔργου αὐτοῦ, πρὸς διευκόλυνσιν δὲ τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς ὡρίσθη, ὅπως δύο ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος μὴ γίνεται συνεδρίασις τοῦ Σώματος, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς νὰ προχωρήσωσι. Καὶ ὄντως ἂν δὲν ἐπερατώθησαν καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, οὐσιωδῶς προεχώρησαν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς. Ποῖον εἶναι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Δὲν πρόκειται νὰ διαρρυθμισθῇ σχέδιόν τι Συντάγματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ συζητήσωμεν. Ἔχομεν ἰσχῦον τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διέπῃ ἡμᾶς. Εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις κατὰ τὴν ἔννοιαν, ὅτι δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὸ Σύνταγμα, εἴτε προσθέτοντες διατάξεις εἰς αὐτό, εἴτε ἀπαλείφοντες διατάξεις ἀπὸ αὐτό, εἴτε τροποποιοῦντες αὐτοῦ τὰς κειμένας. Διὰ νὰ γίνωσιν αἱ μεταβολαὶ αὗται ἐν τῷ ἰσχύοντι Συντάγματι εἶναι ἀνάγκη προτάσεων, ἐφ’ ὧν νὰ συζητήσῃ τὸ Σῶμα. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνέστη ἵνα ἐρευνήσῃ αὕτη, ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, ἅτινα χρήζουσι τροποποιήσεως ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ὑποβάλῃ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης αὐτῆς ταύτης.

§115Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ φυσικὸν λόγον θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἤθελον ὑποβάλῃ οἱονδήποτε τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως τῶν μὴ ἀποτελούντων μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, καὶ ταῦτα πάντα, ἤτοι τὰς προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας αὐτὴ θὰ προέλθῃ, τὰς προτάσεις αἱ ὁποῖαι ὑπό τινος τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἤθελον ὑποβληθῆ, θὰ διαβιβάσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐπιληφθῇ πασῶν τῶν προτάσεων καὶ ἐπὶ τούτων ἐξενέγκῃ τὴν γνώμην της. Ἐπὶ πλέον δὲ καὶ ἕκαστον μέλος τῆς Συνελεύσεως εἶναι δυνατὸν ἀπ’ εὐθείας νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις μεταρρυθμίσεως διατάξεώς τινος τοῦ Συντάγματος, διότι οὐδὲν κωλύει αὐτά, ὅπως πράξωσι τοῦτο. Καὶ ἐπὶ τῶν οὕτω ὑποβαλλομένων προτάσεων ἐπίσης θὰ ἔχῃ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν ἐμπεριστατωμένην καὶ ἀρκούντως προοδεύσασαν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, μετὰ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος παρῆλθε καὶ ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἀρκετός, ἵνα ἀποκρυσταλλωθῶσιν αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας τὰ διάφορα μέλη τῆς Συνελεύσεως, εἴτε τὰ μετέχοντα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἴτε τὰ ἔξω τῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχουσι περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τὸ Σύνταγμα μεταρρυθμίσεων, νομίζω, ὅτι μετὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ἐπελθοῦσαν τὴν στιγμὴν ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ θὰ ὑποβληθῶσιν ἀπ’ εὐθείας, ἀφοῦ ὁρισθῇ ἡ ἡμέρα τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως, ὑπὸ οἱουδήποτε ἐκ τῶν συναδέλφων καὶ πρὸς τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ παρακληθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ λίαν προσεχῶς εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς ἐργασίας αὐτῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι περαιωμένον. Ἐπειδὴ δὲ καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπελήφθη τῆς ἐργασίας της κατὰ τὴν σειρὰν τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, ἔχει δὲ φθάσει εἰς λίαν προκεχωρημένον ἀριθμόν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι σχεδὸν εἰς τὸ μέσον καὶ πέραν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔχει καταλήξῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἢ εὑρίσκεται ἐνώπιον αὐτῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τοῦ ἔργου ἡμῶν ἀπὸ τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος. Ἐν τῷ μεταξὺ δέ, προϊούσης τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Συνελεύσει, δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ περαιτέρω εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. Πρὸς τοῦτο δὲ νομίζω ὅτι θὰ γίνῃ ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ καὶ κανονισμὸς τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ ἡ ἐργασία τῆς συζητήσεως καὶ ψηφίσεως τῶν προτάσεων. Παρακαλῶ τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ θελήσῃ ἵνα ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, εἰ δυνατόν, τὴν προσεχῆ Πέμπτην, ὑποβάλλει ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἤδη ἐπεξεργασθῇ. Συγχρόνως δὲ τὴν προσεχῆ Πέμπτην καὶ ἐγὼ θὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Συγχρόνως δὲ νομίζω ὅτι καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι προτάσεις περὶ μεταβολῆς ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος θὰ εὐαρεστηθῶσιν ἢ νὰ διαβιβάσωσι ταύτας εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἵνα διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ κρίσιν αὐτῆς ἢ καὶ ἄνευ κρίσεως αὐτῆς, ἂν δὲν λάβῃ καιρὸν πρὸς τοῦτο, φθάσωσι μέχρι τοῦ Σώματος, ἢ νὰ ὑποβάλωσι ταύτας εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὥστε νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι καὶ περιέλθωσι εἰς γνῶσιν ἡμῶν, ὥστε ὅταν ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος νὰ εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ ταύτας. Διότι θὰ εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸν βραχὺν κανονισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσηγηθῶ τὴν προσεχῆ Πέμπτην, νὰ θέσωμεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡρισμένας ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως, τρεῖς, τέσσαρας ἢ πέντε δέον νὰ ἔχωσιν ὑποβληθῆ αἱ προτάσεις διὰ νὰ δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Συνεπῶς ἕκαστος ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους, σχόντας ἤδη τὸν ἐπαρκῆ χρόνον ἵνα ἀποκρυσταλλώσωσι τὰς ἰδέας αὐτῶν ἐπὶ τῶν μεταρρυθμιστέων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος καὶ παρασκευάσωσι τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν, δέον νὰ ὑποβάλλῃ αὐτὰ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως αὐτῶν.

§117Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἦτο καλύτερον διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ὑποβληθῶσι καὶ τὰ σχέδια τῶν λοιπῶν συναδέλφων;

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ καταστήσωμεν ὅρον παραδεκτὸν τῶν προτάσεων. Διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς κ. συναδέλφους τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωσιν ἀπ’ εὐθείας προτάσεις. Ἡ διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβολὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς ἐὰν ἐδίδετο εὐκαιρία εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ μελετήσῃ, συζητήσῃ καὶ ἀποφαίνεται γνώμην περὶ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν γίνῃ δυνατὸν νὰ διατεθῇ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, θὰ ἀναγκασθῇ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ ταύτην ὡς ἁπλῆν πρότασιν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐάν τις τῶν κυρίων συναδέλφων ἤθελεν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν σήμερον πρότασιν ἀναφερομένην εἰς τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤδη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπεξηργάσθη, δὲν θὰ ἦτο εὔκολον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιληφθῇ ἐκ νέου τῶν ἄρθρων ἐκείνων ἀλλὰ θὰ ἠναγκάζετο νὰ στείλῃ μόνον τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐπὶ τῶν ἄρθρων ἐκείνων λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει τὰς ἄλλας προτάσεις, νὰ παραπέμψῃ δὲ τὰς νέας ὑποβαλλομένας ἤδη προτάσεις εἰς τὴν Συνέλευσιν ἵνα κατὰ τὴν συζήτησιν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει (Χειροκροτήματα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§120Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἡ δευτέρα φορά, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος Ἡγέτης τῆς Κυβερνήσεως ὑποβάλλει τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος. Ἔλαβον τὴν τιμὴν δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ ἐκφέρω τὰς ἰδέας μου, ὅτι τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξήνεγκον τὴν γνώμην, ὅτι ὀρθότερα ἤθελεν εἶσθαι ἡ γνώμη νὰ ἀναμένωμεν νὰ περατωθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ ἔπειτα ἐπὶ ὁλομεροῦς κειμένου νὰ συζητήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις.

§121Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§122Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐφρόνουν, ὅτι τοιουτοτρόπως ἡ συζήτησις ἤθελεν εἶσθαι συστηματικωτέρα, ἀλλ’ ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὴν ἀντίθετον γνώμην, δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, διότι, ἐὰν ἐξαίφνης ἀντετασσόμην δὲν ἤθελον φέρει τὸ κατ’ ἐμὲ ὀρθότερον ἀποτέλεσμα. Ἴσως μάλιστα ἐπιδέχεται συζήτησιν ἡ γνώμη, ἣν ἐγὼ τότε ὑπεστήριξα, ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅτι ἀγορεύω οὐχὶ ἐν ὀνόματι τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Μεγάλης τοῦ Πολιτεύματος, ἢ ἐν ὀνόματι τῆς ἑνδεκαμελοῦς ἐπιτροπῆς τῶν κυρίων Εἰσηγητῶν, ἀλλ’ ἀγορεύω προσωπικῶς καὶ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι. Πρέπει ὅμως νὰ καταστῇ γνωστὸν καὶ νὰ τονισθῇ μάλιστα, ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὅτι δὲν ἀπωλέσθη ἐπὶ ματαίῳ ὁ χρόνος καὶ εὐχαριστοῦνται νὰ διαδηλῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ πρέπει νὰ τὰ βάλωσι μὲ τὴν Συνέλευσιν. Ὁ χρόνος δὲν ἀπωλέσθη ἐπὶ ματαίῳ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ὁλομελείας συνεδρίασεν ὀκτάκις καὶ σπουδαιότατα συνεζήτησε θέματα, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ τῶν Εἰσηγητῶν ἐν τῷ διαστήματι, ὅπερ διέρρευσε, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐξελέγη, συνεκρότησεν 21 συνεδριάσεις. Εὐτυχῶς δύναμαι νὰ ἀγορεύω ἐλευθέρως, διότι κινδυνεύω νὰ θεωρηθῶ ἐγωϊστής, διότι εἰς ἐμὲ ἔλαχον δύο καὶ μόνον ἄρθρα, ἅτινα ὡς Εἰσηγητὴς ὤφειλα νὰ μελετήσω καὶ ὑποβάλω εἰς τὴν γνώμην τῆς ἑνδεκαμελοῦς, τῶν Εἰσηγητῶν καὶ εἰς τὴν ὁλομέλειαν. Τὰ πλεῖστα τῶν συζητηθέντων ἄρθρων κατηρτίσθησαν ὑπὸ τῶν προθυμοτάτων πραγματικῶς μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὀφείλω δὲ νὰ τονίσω ὅτι πάντα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἡμιλλῶντο τίς πλειότερον τοῦ ἄλλου νὰ μελετήσῃ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, νὰ μελετήσῃ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τι σοβαρὸν καὶ μεμελετημένον εἰς τὸ σῶμα τὸ Ἑνδεκαμελὲς τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅταν, κύριοι, παρουσιασθῇ ἡ ἐργασία τῶν Εἰσηγητῶν τοῦ Πολιτεύματος, τότε θέλετε λάβει ἀφορμὴν νὰ ἐκτιμήσητε, ὅτι ἐπὶ ὅλων τῶν συζητηθέντων ἄρθρων κατεβλήθη πᾶσα ἡ δυνατὴ ἐπιμέλεια καὶ δυνατὴ προσπάθεια, ὅπως ἐκτελεσθῇ τι τὸ τέλειον, ἐφόσον αἱ ἀνθρώπινοι πράξεις δύναται νὰ ὦσι τέλειαι. Αἱ ἰδέαι αἱ προοδευτικαὶ καὶ αἱ ἰδέαι αἱ συντηρητικαὶ ἔδωσαν οὕτως εἰπεῖν τὰς χεῖρας πρὸς ἀλλήλας, καὶ ἡμιλλῶντο ἡ μὲν πρὸς τὴν δὲ περισσότερον τὶς θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κατάρτισιν Πολιτεύματος, ὅπερ θὰ θεμελιωθῇ ἐπὶ βάσεων ἑδραίων καὶ ἀσφαλῶν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, οὐχὶ δὲ μακροτάτην, διότι δὲν νομίζω, ὅτι τὰ Συντάγματα εἶνε δυνατὸν νὰ δημιουργῶνται διὰ μακροτάτην διάρκειαν χρόνων. Ταῦτα δέον νὰ συμμεταβάλλωνται ἑκάστοτε πρὸς τὰς νέας ἰδέας, πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς νέας γενεᾶς, εἰς ἣν δυστυχῶς ἐγὼ ἀπὸ πολλοῦ ἔπαυσα νὰ ἀνήκω. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ Ἑνδεκαμελὴς Ἐπιτροπὴ εἰργάσθη καὶ μετὰ σκέψεως καὶ μετὰ φιλοπατρίας καὶ ἐνδελεχῶς ἵνα παρουσιάσῃ τι τέλειον, ἐφόσον ἐπαναλέγω αἱ ἀνθρώπινοι πράξεις εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς τέλειαι. Καὶ εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας, ἐπειδὴ τυγχάνει νὰ ἔχω τὸν λόγον, ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὑπεραμυνθῶ τῆς Συνελεύσεως κατ’ ἐκείνων, οἵτινες κραυγάζουσιν ἐπ’ ἐσχάτων καὶ ὀνειδίζουσιν αὐτήν, καίτοι αἱ κραυγαὶ αὐτῶν καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ αὐτῶν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον οὐδεμίαν ἐντύπωσιν προξενοῦσιν. Ἡ Συνέλευσις συνεδριάζει ἤδη ἐπὶ τέσσαρας μῆνας. Ἆράγε εἰς μάτην ἠσχολήθη κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο; Ἐψηφίσθησαν, κύριοι, γενομένων καὶ ἀναγκαίων διακοπῶν, ἑξήκοντα ὅλοι νόμοι, ὧν πολλοὶ ὑψίστης σημασίας. Ἀλλ’ ἔλαβον τάχα τὸν κόπον ἐκεῖνοι, οἵτινες ὀνειδίζουσι ἡμᾶς, νὰ ἀναγνώσωσιν ἔστω ἕν ἢ δύο ἄρθρα τῶν νόμων τούτων, ἢ ἔστω τὰς γενικὰς αὐτῶν ἀρχὰς νὰ κατανοήσωσιν; Ἑξήκοντα νόμοι ἐψηφίσθησαν παρὰ τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ Σώματος, ὅπερ καθ’ ἑκάστην προπηλακίζεται. Τίνες δὲ εἶναι αὐτοὶ οἱ νόμοι; Ἀναφέρω τινὰς: τὸ δάνειον τῶν 550.000.000, τὸ Συνδικάτον τῶν Τραπεζῶν, αἱ στρατιωτικαὶ ὑποχρεώσεις τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν, ὁ νόμος περὶ ἐξελέγξεως τοῦ κύρους τῆς ψηφοφορίας ἐν τῷ μετώπῳ, τὸ δάνειον τῶν 75.000.000, συμβάσεις πολλαί, περὶ προσφύγων, ποικίλοι νόμοι στρατιωτικοί, ὁ περὶ ἐλαίου νόμος, ὁ νόμος περὶ δημοψηφίσματος τὸ περὶ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως ὡς Συντακτικῆς καὶ οὐχὶ ὡς Ἀναθεωρητικῆς. Ἐψηφίσθησαν ἱκανὰ ψηφίσματα, ἅτινα, δυστυχῶς, καίτοι πολλάκις παρεκάλεσα, δὲν εἶδα ἀκόμη νὰ δημοσιευθῶσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγένοντο μακραὶ συζητήσεις περὶ τῶν φυλακίσεων κατὰ τὴν τετραετίαν. Ἔδει ἆράγε νὰ σιωπήσωμεν περὶ τῶν τότε κακουργηθέντων, καὶ ἐδαπανήσαμεν ἆράγε εἰς μάτην τὸν χρόνον, καυτηριάζοντες τὰ ἄξια καυτηρίων; Ἢ νομίζουσιν ὅτι, λέγοντες ταῦτα, θέλουσι τρομοκρατήσει διὰ τῶν ὕβρεων αὐτῶν καὶ προπηλακισμῶν; Συνεζητήσαμεν διὰ μακρῶν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. Ἔδει ἆρά γε καὶ περὶ ταύτης νὰ σιωπήσωμεν; Συνεζητήσαμεν περὶ τῶν ὀργίων καὶ κακουργιῶν, ἃς ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία ἐνήργησεν ἐν Θράκῃ καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Ἔδει ἆρά γε καὶ περὶ τούτων νὰ σιωπήσωμεν; Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι πῶς ἑκατέρα τῶν πτερύγων ἔδινε τὴν χεῖρα πρὸς τὴν ἑτέραν, ὅταν ἐνεφανίσθησαν τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, ὅπως πάντοτε οἱ Ἕλληνες ἔπραξαν, ἀδελφωθέντες καὶ συμφιλιωθέντες ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦ Ἀριστείδου μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ὁ στρατάρχης τῆς Ἑλλάδος Καραϊσκάκης συνεφιλιοῦτο πρὸς τὸν Ζαΐμην. Τί λοιπὸν ὀνειδίζουσι τὸ Σῶμα; Τί λοιπὸν καυτηριάζουσιν ἐκείνους οἵτινες, ἐκπληροῦντες κατὰ τὴν συνείδησιν αὐτῶν τὸ καθῆκον ἑαυτῶν, ἀδιαφοροῦσι πρὸς τὰς ὕβρεις αὐτῶν; Μήπως ἔχωσι τὴν ἀξίωσιν νὰ μεταβληθῶμεν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ Ναπολέοντος τοῦ Γʹ ἥτις ἐκαλεῖτο la chambre des muets; Ὄχι, κύριοι, ἡμεῖς θέλομεν συζητήσει εὐρύτατα ὅσα νομίσῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι ὀφείλει νὰ συζητήσῃ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν δὲ οὗτοι ἐξακολουθῶσι νὰ ὑβρίζωσι οὕτω πρὸς ἡμᾶς, γνωρίζομεν τὰ ἐλατήρια, γνωρίζομεν ὅτι κατέλαβον τὰ δημοσιογραφικὰ γραφεῖα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ μαλλιαρισμοῦ, καὶ νομίζουσιν ὅτι θέλομεν δειλιάσει καὶ καταπλαγεῖ πρὸ αὐτῶν; Οὐχὶ ποτέ. Ἐγὼ εὑρίσκομαι ἴσως εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου μου, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὸ τέρμα τοῦ πολιτικοῦ μου βίου, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλουσι μὲ τιμῶσι οἱ συμπολῖταί μου διηνεκῶς. Συνείθισα νὰ μάχωμαι, καὶ νὰ μὴ ἐνδίδω ἀπέναντι μηδενός. Δὲν ἐδειλίασα εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐπὶ μεγάλων ζητημάτων, καθ’ ἅ ἥλκυσα ὄπισθεν μου τὴν κοινὴν γνώμην. Δὲν πρόκειται νὰ τρομοκρατήσητε ἐμέ, πλανῶνται ἐκεῖνοι, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ τρομοκρατήσωσι τὸν Λεβίδαρον τῆς Ἀττικῆς. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὑπάρχουσιν ἄνδρες οὐχὶ ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτικοί, ἐνταῦθα ὑπάρχουσι πρεσβύτεροι, ἐνταῦθα ὑπάρχουσι σεμνοί τινες νέοι καὶ ἴσως ἄπειροι τῶν πολιτικῶν ἀγώνων, καὶ ἐπικαλοῦμαι, κ. Πρόεδρε, τὴν προσοχὴν ὑμῶν, πρὸ παντὸς ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζετε, ἐὰν οἱ νέοι αὐτοὶ ἄνδρες, οἱ ἄτολμοι, γνωρίζετε, ἐὰν οἱ πρεσβύται, οἱ ἄπειροι τῶν πολιτικῶν ἀγώνων, δὲν θέλουσι τρομοκρατηθῇ, ὅταν καθ’ ἑκάστην πρωΐαν ἐξυβρίζονται καὶ προπηλακίζωνται ὑπὸ ὀργάνων τινῶν τοῦ τύπου; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κινδυνεύει ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις τῆς γνώμης, κινδυνεύει ἡ ἐλευθέρα σκέψις τῶν μελῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ τούτου Συνεδρίου, ὡς ἐπὶ τούτων οὐχὶ χάριν ἐμοῦ, διότι ἐγὼ ἀδιαφορῶ, ἀλλὰ χάριν τῶν θεσμῶν ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου καὶ φιλελευθέρου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§124Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Φρονῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ ἀπαντᾷ ὡς λίαν εὐγλώττως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἡ Συνέλευσις εἶναι κυρίαρχον Σῶμα, εἶναι Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσεν ἐκ τῆς παμψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ κῦρος ἐν ἑαυτῇ, δὲν ἔχει ἀνάγκην συνηγορίας θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον αὑτῆς κατὰ τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, μὴ λησμονῆται ὅμως ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔρχεται μετὰ μίαν κατάστασιν κατ’ ἐξοχὴν ἀνώμαλον, εἰσήλασεν εἰς τὴν χώραν μίαν ὀλιγαρχικὴν τυραννίαν, ἥτις ἀνέτρεψε τὰ πάντα καὶ τοὺς πάντας, ἀνέτρεψεν ὅλους τοὺς κλάδους, ἐδημιούργησεν σωρείαν ἀδικημάτων καὶ μετὰ τοιαύτην κατάστασιν εἶναι φυσικὸν ἡ κοινὴ γνώμη νὰ ἔχῃ μεγάλας ἀξιώσεις, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ ἐξ ὁλοκλήρου οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Συνέλευσις. Τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ἀναμφισβητήτως, ὅτι ὁ χρόνος ὁ διαρρεύσας ἀπὸ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν μέχρι σήμερον ἐχρησιμοποιήθη, κατηρτίσθη Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἰργάσθη φιλοτίμως, διαφωνῶ ὅμως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ σεβαστοῦ συναδέλφου μου ὅτι θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ παρασκευασθῇ ὅλον τὸ σύνολον τῆς ἐργασίας διὰ νὰ ὑποβληθῇ ἐγκαίρως εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἐγένετο τοῦτο θὰ παρείρχετο ἀρκετὸν διάστημα καὶ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ ἐδυσφόρει βλέπουσα ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἐπιλαμβάνεται τῶν τακτικῶν αὑτῆς ἐργασιῶν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀποδέχομαι ἐξ ὁλοκλήρου τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὐδὲν μᾶς κωλύει ὅπως ἡ μέχρι τοῦδε παρασκευασθεῖσα ἐργασία νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τοῦτο θὰ ἦτο δυνατὸν λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν θὰ εἶναι τι ἑνιαῖον σύνολον, ἀλλὰ θὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ διάφορα κεφάλαια τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις δύναται νὰ γίνῃ κεχωρισμένως καὶ ἰδιαιτέρως. Ἀλλὰ θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω καὶ ἄλλο τι ὅτι διὰ νὰ τερματισθῇ πράγματι ἡ συζήτησις τῆς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς παρασκευασθείσης ἤδη ἐργασίας δὲν πρέπει ἡ συζήτησις νὰ εἶναι ἀτελείωτος. Θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὡρίζωντο τρεῖς ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος ἀποκλειστικῶς διὰ τὰ ἔργα τῆς Συνελεύσεως, δηλαδὴ νὰ ψηφίσωμεν κανονισμόν, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται οὔτε ἀναφοραί, οὔτε ἐρωτήσεις, οὔτε ἐπερωτήσεις οὔτε νομοθετικὴ ἐργασία.

§125ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ὁμιλῶμεν μὲ τὴν σειράν.

§126Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Νὰ καθιερώσωμεν τὴν κλεψύδραν, δηλαδὴ θὰ ἀγορεύωμεν τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει καὶ ὄχι πλέον τῆς μιᾶς ὥρας καὶ ἀπὸ δύο φοράς. Πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ἕνα σχέδιον κανονισμοῦ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§128Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὰ δύο πρῶτα ἄρθρα εἶχε καταστρώσει τὰς διατάξεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας μακρὰ φιλοσοφικὴ κατεργασία καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὅ ἐπεκράτει ἡ ἀπολυταρχία ἐν τῷ κόσμῳ, εὗρεν ὡς ἀναγκαίους θεσμοὺς ἵνα προφυλαχθῶσιν αἱ ἐλευθερίαι. Τὰς διατάξεις ταύτας τὰς ὁποίας τότε ὠνόμασαν ἐν Γαλλίᾳ, ὅταν κατὰ πρῶτον ἐφηρμόσθησαν ἐκεῖ «δικαιώματα ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου», τὰς ὁποίας ἡ ἐπιστήμη ὠνόμασεν «Συνταγματικὰς ἐγγυήσεις», καὶ ἄλλοι μὲ ἄλλας ὀνομασίας, τὸ ἡμέτερον πολίτευμα περιλαμβάνει εἰς ἰδιαίτερον κεφάλαιον μὲ τὴν ἐπικεφαλίδα «περὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων». Ἀποτελεῖ μία ἑκάστη τῶν διατάξεων τούτων καὶ ἴδιον θεσμὸν, τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ συζήτησις ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῶν ἄλλων διατάξεων τοῦ Πολιτεύματος, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν ὀργάνωσιν τῆς Πολιτείας. Εἴς τινα μάλιστα ἐκ τῶν πολιτευμάτων διαιροῦνται ἀκριβῶς τὰ δύο ταῦτα μέρη τοῦ Συντάγματος, ἀφ’ ἑνὸς αἱ Συνταγματικαὶ ἐγγυήσεις ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ὀργάνωσις τῆς Πολιτείας. Λέγω ταῦτα ἵνα ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, διότι ἐξ ἀρχῆς εἶχον διαφωνήσει πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκφρασθεῖσαν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ νὰ συζητηθῇ. Ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τὴν σήμερον ἐκφρασθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ φρονῶ ὅτι χωρὶς νὰ βλαβῇ τὸ παράπαν τὸ ἐπιστημονικὸν ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Συνελεύσεως, δύναται ἡ ἤδη συντελεσθεῖσα ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ἀφορῶσα τοὺς θεσμοὺς τούτους τῶν Συνταγματικῶν ἐγγυήσεων νὰ συζητηθῇ ὡς θὰ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ καὶ ἂν οὐδαμῶς ἠθέλαμεν θίξει τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ Πολιτεύματος.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§130Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην κ. Πρόεδρε ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν σεβαστὸν καὶ ἔντιμον προλαλήσαντα, τὸν κ. Λεβίδην ὁ ὁποῖος ἀπέκρουσε τοὺς ἀορίστους ὑπαινιγμοὺς καὶ τὰς αἰτιάσεις τὰς ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ριπτομένας κατὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὅτι δὲν εἰργάσθη μέχρι τῆς στιγμῆς ὡς ὤφειλεν ἴσως νὰ ἐργασθῇ, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὡς ἐκ τῶν νεωτέρων μελῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ, ὡς κατὰ πρώτην φορὰν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγωμαι μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι τὸ θάρρος τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἀπέλειπε καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν διάστημα τῆς τυραννίας, τὸ θάρρος ἐκεῖνο λέγω μὲ τὸ ὁποῖον ἦτο ἐφοδιασμένος ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος ἐνίκησε τὴν τυραννίαν καὶ ὁ ὁποῖος καθιέρωσε τὴν ἐλευθερίαν ἐν τῷ κράτει ἡμῶν, τὸ θάρρος λέγω αὐτὸ δὲν μᾶς ἀπολείπει καὶ ἤδη θὰ προσπαθήσωμεν πάντες νὰ συντρέξωμεν ἕκαστος μὲ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ τὸ μέγα ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ὅτι πρέπει καὶ ἡ πρώτη ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς νὰ παρασκευασθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας τυχὸν ἔχουν νὰ κάμουν οἱ διάφοροι ἐκ τῶν συναδέλφων καὶ αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως σχετικῶς μὲ τὰς μεταρρυθμίσεις τῶν ἄρθρων τοῦ συντάγματος καὶ ἐπὶ ὅλων αὐτῶν νὰ γίνῃ μία συζήτησις κατὰ τὸ δυνατὸν σύντομος, καθιερουμένου εἰδικοῦ κανονισμοῦ σχετικῶς μὲ τὰς ἐργασίας αὐτάς. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως παραλλήλως πρὸς τὸ συντακτικὸν ἔργον τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος θ’ ἀρχίσῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, παραλλήλως λέγω, πρὸς τὸ ἔργον αὐτό, καὶ τὸ νομοθετικὸν ἔργον ν’ ἀπασχολῇ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν διότι κατόπιν τῆς καταρρεύσεως τοῦ κράτους τὴν ὁποίαν ἀφῆκε ἡ τυραννία ἔχομεν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνάγκην μεταρρυθμίσεων νομοθετικῶν μεταρρυθμίσεων ἰδίᾳ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τοῖς δικαστικοῖς νόμοις, οὕτως ὥστε βεβαίως θὰ ὁρισθοῦν καὶ ἡμέραι καθ’ ἑβδομάδα κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θ’ ἀπασχολῆται μὲ τὸ νομοθετικὸν ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ συνεχισθῇ καλῶς ἀρξάμενον ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Βεβαίως τὸ ἔργον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἶναι μέγα καὶ ὀγκῶδες. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ πολὺν ἐργασίαν ἀλλ’ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι πρὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πλέξωμεν ἄλλην μίαν φορὰν τὸ ἐγκώμιον τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅστις μετ’ ὀλίγου θὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν νίκην καὶ τὴν δόξαν. Εἶμαι πεπεισμένος προτοῦ ἀποπερατωθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὅτι θὰ ἀναγνωρισθοῦν τὰ ἑλληνικὰ δίκαια, θὰ δικαιωθῶσιν αἱ ἀξιώσεις τοῦ ἑλληνισμοῦ, θὰ ἐκπληρωθῶσι τὰ ἐθνικὰ ὄνειρα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§132Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αἱ συνταγματικαὶ μεταρρυθμίσεις λαμβάνουν χώραν πάντοτε κατὰ δύο τρόπους: εἴτε δι’ ἀνατροπῆς καὶ κατόπιν ἀνατροπῆς καθεστῶτος, εἴτε κατόπιν προπαρασκευῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ κειμένου καὶ διέποντος μίαν χώραν πολιτεύματος, ἀναθεωρήσεως ἥτις δὲν εἶναι ἔργον προπαρασκευῆς, συζητήσεως καὶ ἀναπτύξεως παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ. Κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις αἱ Συνελεύσεις αἱ Συντακτικαί, ἢ τὰ σώματα τὰ ἀναθεωρητικὰ συνέρχονται καὶ ἐπιλαμβάνονται τοῦ ἔργου τῆς πολιτειακῆς μεταβολῆς ἄν πρόκειται περὶ ἐπαναστατικῆς συνελεύσεως μετ’ ἀνατροπῆς καθεστῶτος γενομένου εἴτε ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος, συνέρχονται καὶ ἐπιλαμβάνονται τοῦ ἔργου τούτου μετὰ πλήρη ἠρέμανσιν τῆς κοινῆς γνώμης, περί τε τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ περὶ τοῦ τελεσφόρου ἢ μὴ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων καὶ περὶ τοῦ ἐπιτυχοῦς ἢ μὴ τῶν προτεινομένων ἀναθεωρητικῶν μέτρων. Κατὰ τὸ 1910 παρέστη ἡ χώρα ἐνώπιον μιᾶς καταστάσεως ἔξω τοῦ Συντάγματος ἐπὶ ὁλόκληρον περίπου δεκάμηνον διαρκεσάσης. Στρατιωτικὴ στάσις κατισχύσασα ἄνευ ἀντιστάσεως ἐπέβαλε καθ’ ὅλον τὸν χειμῶνα τοῦ 1910 Κυβέρνησιν τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς μὴ θέλουσα νὰ διαταράξῃ τὴν εἰρηνικὴν ἐν τῇ χώρᾳ κατάστασιν καὶ στέρξασα, ἴσως οὐχὶ ὀρθῶς, τὴν ἐπιβολὴν τῆς ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου δυνάμεως. Ἡ κατάστασις αὕτη ὡς κυρίαρχος τῆς χώρας ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας ἔδει νὰ λήξῃ κατὰ τὸν μόνον καθιερωμένον τρόπον, καθ’ ὃν αἱ καταστάσεις αὗται λήγουσι διὰ τῆς παραδόσεως τῆς ἐξουσίας εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἥτις εἶναι ἡ μόνη ἔχουσα τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς χώρας. Καὶ τότε κοινῇ συμφωνίᾳ τῶν ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου ἀσκούντων τὴν κυρίαρχον ἐπιβολὴν μετὰ τῶν πολιτικῶν ὁμάδων, αἵτινες ἐκυριάρχουν ἐν τῇ χώρᾳ, κοινῇ συμφωνίᾳ ὅλων ἐξευρέθη ὁ τρόπος τῆς ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς μετὰ προγράμματος ἀναθεωρητικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως οὐχὶ ὡς ὁ κύριος σκοπός, ἀλλ’ ὡς τὸ μέσον διὰ νὰ συγκληθῇ τὸ ἀναθεωρητικὸν συνέδριον τὸ ἀντιπροσωπεῦον τὴν ἀνωτέραν λαϊκὴν κυριαρχίαν ἐν τῇ Χώρᾳ. Ὁ κύριος σκοπὸς τῆς συγκλήσεως τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Συνεδρίου ἦτο νὰ καταλυθῇ ἡ ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου δικτατορικὴ στρατιωτικὴ ἐξουσία, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ διαχείρισις τῶν ἐξουσιῶν εἰς τὴν κυρίαρχον λαϊκὴν βούλησιν. Διὰ τοῦτο συνῆλθε τότε Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἀνέτοιμος, μετὰ προγράμματος ἀναθεωρητέων διατάξεων, προχείρως μελετηθέντος, καὶ ὅτε τὸ ἀναθεωρητικὸν συνέδριον ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἠναγκάσθη νὰ θέσῃ ἐκποδὼν τὸ ἐψηφισμένον ὑπὸ τῆς ἐπιταξάσης τὴν σύγκλησιν τοῦ συνεδρίου Βουλῆς πρόγραμμα ἀναθεωρήσεως διατάξεων καὶ νὰ θέσῃ τὸ ὅλον Σύνταγμα ὑπὸ ἀναθεώρησιν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὅμως, ἐπειδὴ ἡ κατάλυσις τῆς δικτατορικῆς ἐξουσίας εἶχεν γίνει τῇ κοινῇ συμφωνίᾳ καὶ μετὰ τῶν ἐδῶ ἀσκούντων ταύτην, ὁ δὲ χρόνος τῶν ἐκλογῶν πρὸς κατάρτισιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ συνεδρίου ἀφίστατο ὁλοκλήρους μῆνας, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ συγκλήσεως αὐτοῦ, ὑπῆρξε χρόνος διαθέσιμος ἵνα αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις ἀναπτυχθῶσιν ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ὡριμάσῃ ἡ ἰδέα τοῦ νέου πλέον σκοποῦ τοῦ ἀναθεωρητικοῦ, μετατεθῇ δὲ ἡ ψυχολογία τῆς χώρας ἀπὸ τῆς ψυχολογίας τῆς καταλύσεως τῆς δικτατορικῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας, εἰς ψυχολογίαν τῆς εἰσηγήσεως νόμου συνταγματικοῦ θεσμοῦ. Σήμερον κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην εὑρέθημεν πρὸ νέας, ὁμοίας μορφῆς, καταστάσεως. Πρὸ τῶν ἐκλογῶν, μῆνας ὁλοκλήρους, ὁ ἀγὼν εἰς τὸν ὁποῖον κατήλθομεν καὶ τὸν ὁποῖον ὠργάνωσαν αἱ ἡνωμέναι δυνάμεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐναντίον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δημιουργησάσης ἐν τῇ χώρᾳ ἰδιώνυμον καθεστώς, ὁ ἀγὼν οὗτος δὲν κατηυθύνετο πρὸς συνταγματικὰς μεταρρυθμίσεις, ἀλλὰ κατηυθύνετο πρὸς κατάλυσιν τοῦ ἐγκαθιδρυθέντος βίᾳ καθεστῶτος, ἀπὸ τῆς ρίζης μέχρι τῶν ἀνωτάτων. Ὁ ἀγὼν ἐκεῖνος, κατηυθύνετο πρὸς κανονισμὸν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἵτινες εἶχον καταλυθῆ καὶ πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ νομίμου Βασιλέως εἰς τὸν Θρόνον τῆς Ἑλλάδος. Οὗτος ἦτο ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ὅστις συνήνωσε πάσας τὰς μερίδας καὶ πάντα τὰ ἐξέχοντα ἄτομα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὡς ἐκπροσωποῦντα τὴν θέλησιν τῆς μεγίστης καὶ κολοσιαίας πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Συζητήσεις Συνταγματικαὶ δὲν ἀπησχόλησαν οὔτε τὰς μερίδας τῆς ἀντιπολιτεύσεως οὔτε καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Ὅτε ὁ ἀγὼν ὁ ἐκλογικὸς ἐπλησίαζε πρὸς τὴν ἔναρξιν αὐτοῦ, τότε ἐνεφανίσθησαν γνῶμαι περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος πρὸ τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐνεφανίσθη πρῶτον, χρονολογικῶς, τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ τερματίζουσα τὸν βίον αὐτῆς Βουλὴ τῆς 31 Μαΐου, κατ’ εἰσήγησιν τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἦτο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, αἵτινες ἐσκόπουν ἕν καὶ μόνον, τὴν ἐν περιπτώσει νίκης ἐκλογικῆς κατωχύρωσιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ πολιτειακοῦ τῆς χώρας, οἷον προετίμων αὐτοί. Ἀνεκοινώθησαν ἐπίσης προτάσεις συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων, πάντοτε ὁμιλῶ χρονολογικῶς, ὑπ’ ἐμοῦ τῇ συνεργασίᾳ μετὰ τῶν μετ’ ἐμοῦ συνεργαζομένων πολιτικῶν φίλων καὶ κατόπιν ἀνεκοινώθησαν αἱ γνῶμαι περὶ συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ ἅμα τῇ ἀφίξει του ἐξ Εὐρώπης. Ἀλλ’ ὁ χρόνος ὅστις διηνύθη ἀπὸ τῆς ἀνακοινώσεως ἑκάστου συστήματος ἰδεῶν, μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, ἦτο ἀνεπαρκής, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἠδύνατο μετὰ σοβαρότητος νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν γνωμῶν τούτων καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν ὡρίμου σκέψεως περὶ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὁ θάνατος τοῦ διέποντος τότε τὸν ἑλληνικὸν θρόνον ἡγεμόνος ἔθηκεν ἀμέσως πρὸ τῆς χώρας τὸ Βασιλικὸν ζήτημα ἀποτόμως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπεζήτει νὰ λύσῃ διὰ τῆς συγκλήσεως τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεζήτει διὰ τοῦτον τὸν κύριον σκοπόν, ἵνα ἔχῃ τὴν κυρίαρχον ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ κυριαρχικῶς τὰ τοῦ θρόνου συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεζήτει ἡ τότε ἀντιπολίτευσις διὰ τῆς συγκλήσεως Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ τοῦ προχαρακτηρισμοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ συγκληθῇ σώματος καὶ Συνελεύσεως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτει νὰ ἀποτρέψῃ ἡ τότε Κυβέρνησις προσπαθοῦσα νὰ περιορίσῃ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ μέλλοντος νὰ συγκληθῇ σώματος εἰς ἁπλῆν Βουλὴν ἔχουσα καί ἀναθεωρητικὴν ἐντολήν, ἵνα ἀποτρέψῃ ἀπὸ τούτου τὸ δικαίωμα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ Βασιλικοῦ ζητήματος. Πάντα ταῦτα κατέρριψε καὶ ἔθεσεν ἐκποδὼν ὁ φυσικὸς νόμος τοῦ θανάτου. Ἅμα δὲ τῷ θανάτῳ τοῦ τότε ἡγεμῶνος ἔσπευσεν αὐτὴ πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε νὰ ἀνακοινώσῃ ὅτι θέτει τὸ Βασιλικὸν ζήτημα πρὸ τῶν ἐκλογέων καὶ φυσικώτατα ἐγεννήθη ἀντιμέτωπον τὸ ζήτημα ἐκ μέρους ἡμῶν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης πρὸ τοῦ αἰσθήματος, πρὸ τῆς σκέψεως, πρὸ τοῦ θάρρους τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων οὐδὲν ἕτερον ὑπῆρχε ζήτημα παρὰ μόνον τὸ ζήτημα τὸ βασιλικόν, καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ βασιλικοῦ ὁ χειρισμὸς ἀπῄτει ἀπέναντι τῶν μέσων τὰ ὁποῖα διετίθεντο πρὸς καταπολέμησιν τῶν ἡμετέρων ἰδεῶν, ἀπῄτει ὁλόκληρον τὸ βάρος καὶ ὁλόκληρον τὴν αὐτοθυσίαν τῆς μάζης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ κυριαρχοῦντος τοῦ αἰσθήματος τῶν συναγωνιζομένων μεθ’ ἡμῶν συμπολιτῶν ἡμῶν ὧν ἡμεῖς ὑπήρξαμεν ἁπλοῖ ἐντολοδόχοι θελήσεως, ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου οὐδὲ καιρὸς ὑπάρχει, οὐδὲ ψυχολογία ἐπιτρέπουσα τὴν ἐξέτασιν ζητημάτων συνταγματικῶν. Οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, κύριοι, ἱστορικῶς. Ἐπειδὴ δὲ τὰ πράγματα ἔχουσιν οὕτως ἱστορικῶς νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπιληφθεῖσα τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος καθ’ ὅ ἔχει κυριαρχικὸν δικαίωμα, προβαίνει εἰς ἔργον ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ὑπάρχει πλήρης καὶ ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ὥριμος πρὸς τοῦτο. Ἡ Συνέλευσις ἡ Ἐθνικὴ ἔχουσα τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συνταγματικῆς μεταρρυθμίσεως εἶχεν καθῆκον νὰ ἐπιληφθῇ ταύτης, διότι καθ’ ἥν στιγμὴν εἰς ὅλας τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης κινοῦνται αἱ ἰδέαι τῶν νέων πολιτικῶν συνθέσεων δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο νὰ ὀπισθοδρομήσῃ οὐδὲ ἦτο δυνατὸν μία Συνέλευσις Ἐθνικὴ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν χώραν δὲν ἔχω ἐντολὴν ἐκ μέρους σου ὅπως ἐπιληφθῶ τοῦ ἔργου τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν σπεύδω νὰ ζητήσω νέαν ἐντολήν. Ἄλλως τε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐὰν τοιαύτη θεωρία ἀνεπτύσετο θὰ ἦτο θεωρία στηριζομένη ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀρθῶς καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς χώρας ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τῶν Συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων, νομίζω ὅμως ὅτι χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ περὶ τούτου ἡ ἄδεια τῆς χώρας διὰ δημοψηφίσματος ἢ ἄλλου τινὸς μέσου ἐκλογικοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρασχεθῇ ὁ χρόνος ὁ κατάλληλος, ἵνα αἱ προτάσεις περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος τύχωσιν συζητήσεως ἐν τῇ χώρᾳ μεταξὺ τῶν κύκλων τῶν διανοουμένων, συζητήσεων αἵτινες θὰ κατέληγον καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν. Τοῦτο δὲ ἤθελε συντελέσῃ ἵνα ἡ Συνέλευσις διὰ τῶν μελῶν αὐτῆς ἐπικοινωνήσῃ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ δυνηθῇ νὰ εἶναι ἠρεμωτέρα εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς καὶ δυνηθῇ νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν Συντάγματος ἐν πλήρει ἐπιγνώσει ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦτο δὲν θὰ εἶναι μόνον ἀποδεκτὸν παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ ἀποδεκτὸν καὶ παρὰ τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τῆς κοινῆς γνώμης. Σήμερον νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι, ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἥν ἡ Συνέλευσις ἐπελήφθη τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ κοινὴ γνώμη εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Μὴ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμέρας τὸ πρώην καθεστὼς τῇ βουλήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατερρίφθη, νέα τάξις δὲ πραγμάτων ἐγκαθιδρύθη ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς χώρας, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης πολλὰ καὶ παμμέγιστα ζητήματα ἐνεφανίσθησαν, ζητήματα ἐθνικοῦ μέλλοντος τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα ἀπερρόφησαν τὴν προσοχὴν ὁλόκληρον καὶ τῶν κυβερνήσεων καὶ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ ζητήματα ταῦτα εὑρίσκονται σήμερον ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτῶν, μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας, τῶν ὁποίων τὸν ἀριθμὸν δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐγὼ νὰ ὁρίσω, ἀλλὰ καὶ ἂν ἤμην εἰς θέσιν δὲν θὰ ὥριζον, μεθ’ ἡμέρας τινὰς λέγω ἡ ἐξέλιξις τῶν ἀπασχολούντων ἡμᾶς ζητημάτων θὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅταν τὸ πυροβόλον θὰ κροτῇ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ ὁ ἀγὼν θὰ ἀναληφθῇ ἐκεῖ κατὰ τρόπον τῆς κατ’ ἔντασιν οἵαν πάντες νομίζομεν καὶ ὑπὸ περιστάσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ μέλλουσα εὐημερία, ἡ μεγέθυνσις καὶ ἡ δόξα τῆς χώρας, ἢ βλάβη τις τῶν συμφερόντων αὐτῆς, ὃ μὴ γένοιτο, ἂν αἱ τύχαι τοῦ πολέμου ἤθελον τραπῆ ἀντιθέτως, ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις ὑπάρχει ψυχικὴ ἠρεμία παρὰ τῇ Συνελεύσει, θὰ ὑπάρξῃ ψυχικὴ ἠρεμία καὶ παρὰ τῇ χώρᾳ ἵνα ἀσχοληθῶμεν εἰς προπαρασκευὴν τοῦ μέλλοντος βίου τῆς χώρας, τοῦτο δὲ σημαίνει συνταγματικὴν μεταρρύθμισιν. Ἡ συνταγματικὴ μεταρρύθμισις ἀπαιτεῖ ὁλόκληρον τὴν ἠρεμίαν πνεύματος καὶ ψυχῆς καὶ παρὰ τοῖς νομοθέταις καὶ παρ’ ἐκείνους οἵτινες ἔξω τοῦ νομοθετικοῦ περιβόλου καλοῦνται νὰ μελετῶσι τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα, νὰ ἐξονυχίζωσι τὰ ἐνταῦθα προτεινόμενα καὶ δημιουργῶσι γνώμην, ἥτις θὰ χρησιμεύῃ ὡς γνώμη φωτίζουσα τὴν ἡμετέραν γνώμην ἐνταῦθα. Φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι τὰ ἐπικείμενα γεγονότα θὰ ἀναστείλουν τὸ ἔργον ἡμῶν, ἅμα ὡς τοῦτο ἀρχίσῃ καὶ δι’ αὐτὸ φοβοῦμαι ὅτι ἡ σπουδὴ περὶ τὴν ἔναρξιν τῶν συνταγματικῶν συζητήσεων θὰ εἶναι σπουδή, ἥτις δὲν θὰ καταλήξῃ εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐγώ, ἂν ἤθελον ἐξαρτηθῆ ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τῆς γνώμης μου ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ προέτεινα ἑτέραν διαδικασίαν, θὰ προέτεινα ἵνα καταρτισθῇ πλῆρες τὸ σχέδιον τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων οὐχὶ διότι φρονῶ, καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ τοῦτο ὁ ἀγαπητὸς καὶ σεβαστὸς συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ὁλόκληρον τὸ σχέδιον ἕτοιμον, ἀλλὰ προετίμων νὰ καταρτισθῇ τὸ σχέδιον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ σύστημα τῶν ἰδεῶν αὐτῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, νὰ ὑποβάλῃ δὲ καὶ οἱαδήποτε ἄλλη πολιτικὴ μερὶς οἷον ἔχει πρόγραμμα, ταῦτα δὲ ἐκτυπούμενα, μεταδιδόμενα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ παραμένωσιν ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ καθ’ ὅλους τοὺς μῆνας ἐκείνους καθ’ οὕς ἡ χώρα μοιραίως θὰ εἶναι ἀπησχολημένη εἰς ἔργα πολέμου καὶ εἰς συγκόμισιν τῶν καρπῶν τῆς νίκης, οὕτω δὲ μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔργου τοῦ πολεμικοῦ καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἐν τῇ Κοινῇ γνώμῃ ψυχικῆς ἠρεμίας θέλομεν προσέλθει ἐνταῦθα ἕτοιμοι ἐν πλήρει γνώσει τῶν ὁρίων τοῦ νέου κράτους, ἐν πλήρει ἐκτιμήσει τῶν ἀναγκῶν, γενναιότεροι ἴσως ἐκ τῆς νίκης, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πολίτευμα ἀντάξιον τῶν μεγάλων θυσιῶν, τῶν ροπῶν τῆς παγκοσμίου γνώμης καὶ τῆς ψυχικῆς διαθέσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ἁλματώδη πρόοδον. Ὑποβάλλω τοῦτο ὡς γνώμην, οὐχὶ ὡς πρότασιν, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πολεμικῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς γνώμην τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρὸς πρακτικωτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος, πάντως ὅμως καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἤθελον συστήσει τοὐλάχιστον τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐντατικώτερον καὶ μετὰ περισσοτέρας μελέτης, διότι τοῦτο θίγει ἀκριβῶς τὰ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῆς χώρας τοῦτο τοὐλάχιστον νὰ τύχῃ ταύτης τῆς ἀναβολῆς, ἵνα συζητηθῇ κατὰ τρόπον ἤρεμον καὶ ψυχολογικῶς ἤρεμον. (Χειροκροτήματα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§134Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ πολλῆς προσοχῆς, κύριοι συνάδελφοι, παρηκολούθησα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Πληρεξουσίου, τόσον κατὰ τὸ μέρος αὐτῆς τὸ ἱστορικόν, ὅσον καὶ κατὰ τὸ μέρος αὐτῆς τὸ περιλαμβάνον τὸ συμπέρασμα τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας, ἥν διὰ μακρῶν ἐξέθηκεν, κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ συναγόμενον. Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε, σχετίζεται πως μὲ τὴν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν μετὰ τόσας λεπτομερείας ἐξέθηκεν, ἱστορίαν ἀναφερομένην εἰς τὰ συμβάντα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν Ἀναθεωρητικὴν Συνέλευσιν τοῦ 1910 καὶ τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν. Ἡμεῖς εἴπομεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεως ἡμῶν ὅτι εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις. Καὶ ἐπὶ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πλέον συζήτησις. Εἴπομεν δὲ τοῦτο οὐχὶ αὐθαιρέτως. Ἀλλὰ διότι καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἴχομεν κηρύξει ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ ἔννοια τῆς ψήφου, ἥν θὰ ἔδιδεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἥν ἐτέθη κατὰ μέρος τὸ πολίτευμα τῆς χώρας, συνηγάγομεν τὸ συμπέρασμα ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὡς πλήρη, ὡς ἄνευ οὐδενὸς ὁρίου, δηλαδὴ ὡς χορηγοῦσαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐξουσίαν νὰ μεταβάλωμεν τὸ Σύνταγμα τῆς χώρας. Εἶναι τὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος περὶ τούτου νὰ θέλῃ νὰ συζητήσῃ; Εἴμεθα πρόθυμοι.

§135Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔφερε κανεὶς ἀντίρρησιν.

§136Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα πρόθυμοι, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ ὁποῖος θὰ προκαλέσῃ τοιαύτην συζήτησιν ὅπως καὶ οἱοσδήποτε τῶν παρακαθημένων ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ πτέρυγι ταύτῃ ἀνεξαρτήτως τινὸς διακρίσεως.

§137Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ὁ ἰδιοχείρως συντάξας τὰ ἄρθρα τὰ ἀποτελοῦντα τὸ πρόγραμμα τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσω συζήτησιν ἀντιτιθέμενος πρὸς τὰς ἰδίας μου γνώμας;

§138Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Συνέλευσις εἶναι Συντακτική. Ἀλλὰ τὶ σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει ὅτι ἐδόθη ἡμῖν ἐντολὴ νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐν οἷς εὑρίσκομεν αὐτὸ χρῇζον μεταβολῆς τινος νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν μεταβολὴν αὐτήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία ἐδόθη ἡμῖν. Καὶ ἐδόθη ἡμῖν αὐτὴ ἡ ἐντολὴ οὐχὶ ὑπὸ ὅρον, οὐχὶ ὑπὸ προθεσμίαν, ἀλλ’ ὡς ἀμέσως ἐκπληρωτέα ἐντολή. Πρέπει δέ, ὅταν ἐκτιμῶμεν τὴν ἐντολὴν αὐτὴν νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ φύσις πάσης συντακτικῆς ἐντολῆς εἶναι νὰ ἐκτελεσθῇ ὅσον ἔνεστι ταχέως. Καὶ συνεπῶς καὶ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις εἶνε ὑποχρεωμένη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ἐν ὅσῳ τὸ δυνατὸν βραχυτάτῳ χρόνῳ. Διατί; Διότι πᾶσα Συντακτικὴ Συνέλευσις ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ πολίτευμα τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν ἑδραιότητα ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην διὰ νὰ λέγεται πολίτευμα, νὰ εἶναι πολίτευμα καὶ νὰ δρᾷ ὡς πολίτευμα τῆς χώρας. Ἐν τῇ φύσει τῆς συντακτικῆς ἐντολῆς ἔγκειται ἡ ὅσον ἔνεστι ταχεῖα διεκπεραίωσις τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνατίθεται εἰς τὰ μέλη τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Θὰ ἦτο παρερμηνεία τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἐὰν ἔλεγέ τις ὅτι θέλει νὰ παρατείνῃ τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν μέχρις ὁρίου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν θέση αὐτός. Καὶ ποῖον εἶνε τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος εὑρίσκει ἐνδεδειγμένον νὰ θέσῃ; Λέγει: Δὲν ἔχουν ὡριμάσῃ παρὰ τῇ λαϊκῇ συνειδήσει μεταβολαὶ ὡρισμέναι τοῦ Συντάγματος. Διατί; Διότι δὲν ἐγένοντο συζητήσεις περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιχειρηθῶσιν αἱ μετοβολαὶ αὗται. Ἐγὼ ἀπὸ νομοτεχνικῆς ἀπόψεως διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ μεταβολαὶ αἱ ἐκδηλούμεναι ὑπὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως εἶνε ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ὡριμάζουν αἱ λέξεις καὶ αἱ συζητήσεις. Αἱ λέξεις καὶ αἱ συζητήσεις καὶ αἱ λεγόμεναι καὶ αἱ ἀκουόμεναι εἰς οἱονδήποτε ἀνώτερον κύκλον καὶ ἐξ αὐτοῦ κατερχόμεναι μέχρι τῶν λαϊκῶν στοιχείων εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργῶσι τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ λαϊκὴ θέλησις ἐγκρίνει ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν μεταβολήν. Ἀλλὰ δὲν ἀποτυποῦσι πράγματι τὴν λαϊκὴν συνείδησιν οὐδὲ δημιουργοῦσιν αὐτήν. Τὴν πραγματικὴν λαϊκὴν συνείδησιν δημιουργεῖ ἡ ἐπιρροὴ τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα εἰσδύοντα εἰς τὴν λαϊκὴν ψυχὴν ἐξασκοῦσιν ἐπ’ αὐτῆς, διαπλάσσουσα αὐτὴν καθ’ ὡρισμένην μορφήν, ὑπάρχουσαν ἀκόμη καὶ πρὶν τύχῃ ὡρισμένης ἐκδηλώσεως. Ἡ μορφὴ αὕτη καὶ ὅταν τύχῃ ὡρισμένης ἐκδηλώσεως, δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐμφανίζεται διὰ λέξεων, ἢ φράσεων, ἢ συζητήσεων ἀλλ’ εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐκδηλοῦται ἐμπράκτως. Ἔργον δὲ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσῃ τὸ δίκαιον εἶναι νὰ ἐρευνήσῃ καὶ εὕρῃ αὐτὸ ἐν τῇ λαϊκῇ ψυχῇ. Καὶ πρὸς τοῦτο δεῖται τῆς ἱκανότητος νὰ εἰσδύσῃ τις μέχρι τῆς λαϊκῆς ψυχῆς, ὥστε νὰ εἴπῃ ἐκ τῆς ἐμπράκτου ἐμφανίσεως αὐτῆς κρίνων: ἰδοὺ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ἡ λαϊκὴ ψυχή. Νομίζετε ὅτι ἡ λαϊκὴ ψυχὴ ἡ παθοῦσα ἀλλὰ καὶ ἡ δράσασα κατὰ τὴν περίοδον τὴν μακράν, τὴν τετραετῆ, τῶν ἀνηλεῶν παθημάτων ἀλλὰ καὶ τῶν γενναίων ἀγώνων, ὡρίμασε πρός τινας τάσεις; Διότι ἡ λαϊκὴ ψυχὴ τάσεις ἔχει. Καὶ αἱ τάσεις αὐτῆς εἶναι αἱ δυνάμεις διὰ τῶν ὁποίων ἐνεργεῖ καὶ ἐκδηλοῦται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κόσμῳ. Δὲν εἶναι αἱ δυνάμεις αὐτῆς αἱ λέξεις, αἱ φράσεις καὶ αἱ συζητήσεις, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτῶν νὰ ἐρευνηθῇ. Νομίζετε, ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τὴν μακράν, τὴν περίοδον τῶν παθημάτων, τῶν ἀγώνων, ἡ λαϊκὴ ψυχὴ διεπλάσθη κατὰ τρόπον ἀλλοῖον ἐν σχέσει πρὸς τὰ λαϊκὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα κατεπατήθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων παραγόντων τῆς πολιτείας, οἱ ὁποῖοι ἐξηρθρώθησαν κατὰ τὴν ἀπαισίαν περίοδον, ὥστε νὰ εἶναι ἀνάγκη, ἵνα προσαρμοσθῶσιν εἰς αὐτὴν καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν προσήκουσαν ὑπ’ αὐτῆς διαχείρισιν τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ἐξουσίαι, ἃς ρυθμίζῃ τὸ Σύνταγμα νὰ κανονισθῶσι κατὰ τρόπον διάφορον ἐκείνου, ὃν ὁρίζει τὸ κείμενον Σύνταγμα, τότε ἔργον ὑμῶν εἶναι συμφώνως πρὸς τὴν νέαν ταύτην μορφὴν τῆς λαϊκῆς ψυχῆς μὲ τὰς ἐκ ταύτης τάσεις αὐτῆς νὰ διαμορφώσητε τὸ πολίτευμα. Ἐὰν δὲ νομίζητε τὸ ἐναντίον, ἄν νομίζητε ὅτι οὐδεμίαν ἡ λαϊκὴ ψυχὴ ὑπέστη ἀλλοίωσιν, τότε ὀφείλετε νὰ δεχθῆτε ὅτι τὸ Σύνταγμα θὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Ἡ ἔρευνα ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς ὑμᾶς εἶναι ἡ ἔρευνα διὰ τῆς ὁποίας διεπλάσθη ἡ λαϊκὴ ψυχὴ ἐκ τῶν παθημάτων καὶ τῶν ἀγώνων τῆς τελευταίας τετραετίας. Ἐὰν ἐκ τῆς ἐρεύνης ὑμῶν πεισθῆτε ὅτι ἡ λαϊκὴ ψυχὴ διεπλάσθη ἀλλοῖα καὶ ἔχει ἤδη τάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὡς εἶναι τοῦτο ἤδη διατετυπωμένον, διορθώσατέ το. Ἐὰν νομίζητε ὅτι οὐδεμία ἀλλοίωσις τῆς λαϊκῆς ψυχῆς ἐγένετο, οὐδεμία νέα τάσις αὐτῆς ἐγεννήθη καὶ αἱ προϋπάρχουσαι ἱκανοποιοῦνται ὑπὸ τοῦ κειμένου Συντάγματος, ὀφείλετε τότε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ καμμία μεταβολὴ εἰς τὸ Σύνταγμα. Διότι εἶσθε Συντακτικὴ Συνέλευσις καὶ μὴ φαντασθῆτε ὅτι εἶσθε ἐπιτροπὴ πρὸς τεχνικὴν λεπτομερειακὴν διασκευὴν τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Τοῦτο εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ κάμουν οἱ ἁρμόδιοι νομικοί. Ὡς Συντακτικὴ Συνέλευσις ἔργον ἔχετε νὰ διαγνώσητε καὶ πιστοποιήσητε τὰς τάσεις καὶ νὰ καταστήσητε δυνατὸν διὰ τῶν διαφόρων θεσμῶν, τοὺς ὁποίους θὰ εἰσαγάγητε εἰς τὸ πολίτευμα, νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ τάσεις ἤτοι αἱ δυνάμεις αὐταὶ ἐν τῇ διευθύνσει τῶν πραγμάτων τῆς χώρας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς προόδου καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Πατρίδος (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν θὰ προκύψῃ ἐκ τῶν λέξεων καὶ φράσεων. Θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς διαγνώσεως τῆς λαϊκῆς ψυχῆς, ἣν θὰ εὕρητε ἐν τῇ ἁρμονίᾳ τῆς ψυχῆς ὑμῶν πρὸς τὴν λαϊκὴν ψυχήν, καὶ ἐὰν θὰ αἰσθανθῆτε ἐν αὐτῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγκλείει καὶ αἰσθάνεται ἡ λαϊκὴ ψυχή, τότε ὅταν τοῦτο διαγνώσητε εἶνε εὔκολον νὰ τὸ διατυπώσητε εἰς φράσεις καὶ λέξεις. Ἐὰν ὅμως δὲν αἰσθανθῆτε τοῦτο, ὁσασδήποτε λέξεις καὶ ὁσασδήποτε συζητήσεις καὶ ἄν κάμητε, δὲν θὰ συλλάβετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ λαϊκὴ ψυχή. Καὶ ἄν αὕτη σᾶς διαφύγῃ δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ διαμορφώσητε τοὺς θεσμούς, οὕτως ὥστε νὰ καταστήσητε αὐτοὺς ἱκανοὺς νὰ περιλάβωσι τὰς τάσεις ἐκείνας καὶ τὴν δύναμιν ἐκείνην τῆς λαϊκῆς ψυχῆς, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῶσιν γόνιμοι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον ἡμῶν, καὶ διὰ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι, ἄν δὲν εἴμεθα ὥριμοι σήμερον, θὰ γίνωμεν ὥριμοι μετά τινας ἑβδομάδας, ἤ μετά τινας μῆνας καὶ μετά τινας συζητήσεις, δηλαδὴ μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν ἑκατέρωθεν μερικῶν τετορνευμένων φράσεων. Ἰδοὺ διατί, κύριοι πιστεύω, ὅτι ἡ ἐντολὴ ἡμῶν, ἡ ὁποῖα ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι νὰ διεξαχθῇ τὸ ἔργον ἡμῶν τὸ συντακτικόν, ὡς τάχιστα, ἵνα παύσῃ ἡ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἑδραιότητος τοῦ πολιτεύματος τῆς χώρας, ἡ ἐντολὴ ὑμῶν, λέγω, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ἀναβολὴν τοῦ ἔργου ἡμῶν. Διότι ἀναβολὴ αὐτοῦ καὶ ὡς ἐκ τῆς φύσεως ἀκόμη τοῦ ἔργου οἷον ἐξέθηκα αὐτὸ πρὸς ὑμᾶς θὰ ἦτο παραβίασις τῆς ἐντολῆς. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην ὅπως ἀρξώμεθα, ὡς τάχιστα, τῆς συζητήσεως τῶν διαφόρων προτάσεων περὶ μεταβολῆς τοῦ Συντάγματος, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν χώραν, ἐὰν ἐπιτύχωμεν, νὰ διαπλάσωμεν τὸ Σύνταγμα τοιοῦτον, οἷον πρὸ ὀλίγου τὸ περιέγραψα, ὅτι ὑπηρετήσαμεν πρεπόντως αὐτήν, διότι κατεστήσαμεν γονίμους ἐν τῷ πολιτικῷ ἔργῳ πάσας τὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας ἐγκλείει ὁ κοινωνικὸς ὀργανισμὸς τῆς Χώρας (Χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν Θεωρείων).

§139Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Συνέλευσιν, τὰ εἶπον πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων κατὰ τὴν ἔννοιαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνομαι ταύτην καὶ οὐχί, ἐπαναλαμβάνω, πρὸς διενέργειαν πολεμικῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι προέλαβον νὰ εἴπω ὅτι ὑποβάλλω τὴν γνώμην μου ἵνα αὕτη συζητηθῇ. Ἄλλως τε εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς ἐτέθη καὶ ἡ ἀρχή, ὅτι ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν συζητήσεων δὲν ὑπάρχουσι πολιτικὰ ζητήματα δυνάμενα νὰ καταλήγωσιν εἰς ζητήματα ἐμπιστοσύνης.

§140Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα καὶ ἐγὼ τοῦτο.

§141Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εὐγλώττως ἀνέπτυξε τὰ τῆς ἐπαφῆς τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως πρὸς τὰς τάσεις τῆς λαϊκῆς ψυχῆς. Καὶ τὶς εἶπε τὸ ἐναντίον; Αἱ μάζαι αἱ λαϊκαὶ βεβαίως ἐκδηλοῦν τάσεις, ἀλλ’ οἱ διανοούμενοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι προΐστανται τῶν λαϊκῶν μαζῶν κατὰ διανοητικὴν ἱεραρχίαν, αὐτοὶ παρασκευάζουσι πάσας τὰς λαϊκὰς μάζας γινόμενοι οἱ κήρυκες τῶν νέων ἰδεῶν, τῶν ὀρθῶν ἰδεῶν.

§142Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ πράγματα ἐκδηλοῦν τὰς τάσεις καὶ ὄχι αἱ λέξεις.

§143Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι προηγοῦνται αἱ ἰδέαι, διότι, ἐὰν αὗται δὲν προϋπάρξωσι, τότε τὰ πράγματα ἐκδηλούμενα αὐτομάτως λαμβάνουσι χαρακτῆρα πολὺ διάφορον τοῦ ὀρθοῦ. Αἱ ἰδέαι καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτῶν εἰς ἕν καὶ μόνον σκοποῦσιν, εἰς τὴν γένεσιν ὀρθῶν πραγμάτων. Καθ’ ὅλον δὲ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας, οἷον περιέγραψεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀντηλλάγησαν γνῶμαι τοιαῦται, ἐγένοντο συζητήσεις τοιαῦται, αἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ ἀγάγωσι τὰς λαϊκὰς μάζας εἰς τάσεις ὡρισμένας σχετιζομένας πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν; Οὐχί, ὑπῆρξέ τις τῶν διανοουμένων, ὁ ὁποῖος ἠδυνήθη νὰ ἐπικοινωνήσῃ ἐλευθέρως πρὸς τὴν παγκόσμιον κίνησιν ἰδεῶν, Ὑπῆρξέ τις τῶν διανοουμένων δυνηθεὶς νὰ ἀποκομίσῃ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς γνώσεις δυνηθεὶς νὰ ἐπικοινωνήσῃ πρὸς ξένας μάζας διὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, διὰ τοῦ λόγου; Ὑπῆρξε τοιαύτη κατάστασις, τὴν ὁποίαν γινώσκομεν ὅλοι καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπαναλάβω. Μία κατάστασις ἐπιβολῆς μιᾶς μερίδος καὶ ἐπιβολῆς τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἀναφαίνεται καθ’ ὅλην τὴν τετραετίαν, κατάστασις, ἡ ὁποία κατήρξατο ἀπὸ τῆς ἀπομακρύνσεως ἑνὸς Βασιλέως δημοφιλοῦς καὶ κατηυθύνετο εἰς τὴν κατάλυσιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, μὲ τὴν κατάλυσιν τῶν ὁποίων περιεπλάκη τὸ ζήτημα τὸ βασιλικόν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι αἱ τάσεις τῶν λαϊκῶν μαζῶν ἐστρέφοντο πρὸς ὡρισμένας συνταγματικὰς μεταρρυθμίσεις, αἱ τάσεις τῶν λαϊκῶν μαζῶν κατευθύνοντο εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Βασιλέως ἐν τῷ θρόνῳ, ἵνα διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῆς ἀποκατασταθῇ καὶ ἡ λειτουργία τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν. Καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν διὰ πρώτην φορὰν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἠδυνήθη συγκεντρωθεὶς ἐλευθέρως εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ ἀκούσῃ ρήτορας ἐλευθέρως ὁμιλοῦντας, οὐδεὶς ἐξεδηλώθη ἐνθουσιασμός, οὐδεμία ἠκούσθη ζητωκραυγὴ οὔτε κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν τῶν συνταγματικῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὔτε κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ἰδικήν μου, ὁ συγκεντρωθεὶς τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἰς τὸ ὀγκῶδες συλλαλητήριον Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξερράγη εἰς χειμαρρώδεις ζητωκραυγάς, ὅταν πρῶτον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ εἶτα ἐγὼ ἐνεφανίσαμεν εἰς αὐτόν, ὅτι ἀντικείμενον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος εἶναι ἡ ἐπάνοδος τοῦ Βασιλέως, ὅτι Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ Κωνσταντῖνος. (Χειροκροτήματα). Τότε ἡ λαϊκὴ μάζα, ἡ ὁποῖα ἐσίγα, ὅταν αἱ συνταγματικαὶ θεωρίαι ἀνεπτύσσοντο, ἐξεδήλωσε τὴν ἀγανάκτησίν της ὅταν ἤκουσε τὸ ὄνομα τοῦ Βασιλέως, τοῦ λυτρωτοῦ Βασιλέως, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἠννόει, ὅτι ἀγωνίζεται. Αἱ τάσεις λοιπὸν τῆς λαϊκῆς μάζης δὲν κατηρτίσθησαν εἰς οὐδεμίαν ἰδέαν περὶ τροποποιήσεως τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ψυχικὴ ἡμῶν κατάστασις, κατερχομένων εἰς τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον, ὁ ὄγκος τῆς ἐργασίας, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνασύνταξις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, δὲν ἐπέτρεπε μακρὰς μελέτας, οὐδὲ μελέτας ἁπλῶς περὶ τροποποιήσεως τοῦ Συντάγματος, ἠγνοήσαμεν τοῦτο, καὶ μόνον κύριον σκοπὸν εἴχομεν τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πλήρως συνταγματικῆς λειτουργίας διὰ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως. Τοῦτο ἦτο τὸ πρόγραμμα ἡμῶν καὶ διὰ τοῦτο ἡ σύγκλησις τῆς Συνελεύσεως ἀνεγράφετο ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ, ἵνα ἔλθῃ τὸ κυρίαρχον Σῶμα, τὸ ὁποῖον ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ πολίτευμα, ν’ ἀναστηλώσῃ καὶ κατοχυρώσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας εἶχε καταλύσει ἡ τριετὴς δικτατορία. Πέραν τούτου οὐδεὶς ἐσκέφθη, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκαλεῖτο πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Πολιτεύματος. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, εἶπον, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ πλήρους ἀδυναμίας, ὅτι πρὸ πλήρους ἀδυναμίας εὑρίσκεται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ συντακτικοῦ αὐτῆς ἔργου, καὶ πρὸ τῆς ἀνάγκης ἀκόμη ἵνα τὸ πολίτευμα ἡμῶν διατυπωθῇ συμφώνως πρὸς τὰ νεωτέρας πολιτικὰς ἰδέας. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ ἤθελον ζητήσει, ἵνα τὸ ἔργον τοῦτο ἐκπληρωθῇ πλήρως καὶ ὡρίμως, νὰ τύχῃ τὸ ἔργον τοῦτο τῆς συζητήσεως παρὰ τῆς κοινῆς γνώμης, τῆς συζητήσεως τῶν διανοουμένων Ἑλλήνων, οἵτινες θὰ δημιουργήσωσι τὰς λαϊκὰς τάξεις καὶ θὰ παράσχωσιν εἰς ἡμᾶς τὸ μέσον, ἵνα πράξωμέν τι τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὥριμον οὐ μόνον ἐν τῇ διανοίᾳ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν συνειδήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Νομίζω δὲ ὅτι καταντᾷ τοῦτο νὰ εἶναι σύμφωνον καὶ πρὸς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰσηγήθη καὶ τὸ ὁποῖον ὅμως σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀποκρούει. Καὶ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐχὶ διὰ λόγων καὶ δι’ ἐννοιῶν διαμορφοῦνται αἱ λαϊκαὶ τάξεις, ἀλλὰ δι’ ἔργων καὶ διὰ τῶν πράξεων. Καὶ λέγω ἐγώ, ὅτι τοῦτο εἶναι θεωρία, ἥτις ἀνατρέπει τὰς βάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διότι τότε πρὸς τὶ οἱ ἀγῶνες οἱ κοινοβουλευτικοὶ καὶ τὰ ἐκλογικὰ προγράμματα τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ ἡ ἐκδηλουμένη ἔγκρισις τούτων διὰ τῆς ἐκλογῆς; Διὰ τοῦτο τὸ πολίτευμα τὸ συνταγματικὸν τίθεται ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν προγραμμάτων τῆς προεκλογικῆς συζητήσεως καὶ τῆς δημιουργίας τάσεων λαϊκῶν Ἀλλὰ σήμερον ὑπάρχει τάσις, ἵνα μὴ περιορισθῇ τὸ πολίτευμα εἰς μόνην τὴν συζήτησιν τῶν προγραμμάτων, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς πράξεις, αἵτινες ἐκτίθενται ἐν τοῖς προγράμμασι ζητεῖται νέα κύρωσις τῶν λαϊκῶν μαζῶν· Σήμερον δὲ λησμονοῦμεν, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐνταῦθα καλούμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν θὰ ἀποτείνεται πρὸς μίαν σειρὰν ἀνδρῶν δεκατριῶν στρατευθεισῶν ἡλικιῶν, αἵτινες δὲν μετέχουσι τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ γεροντότεροι ἐκείνων θέλομεν διαπράξει, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν γενεὰν χάριν τῆς ὁποίας θὰ θεσπίσωμεν τὸ νέον Σύνταγμα καὶ οἵτινες σήμερον ἀντιμετωπίζουσι τὸν ἐχθρόν, μέλλοντες νὰ διεξαγάγωσι σκληρὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς μεγαλειτέρας Ἑλλάδος, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς θὰ προεξοφλήσωμεν τὴν γνώμην αὐτῶν περὶ τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ διέπῃ αὐτούς, τὸ ὁποῖον λέγεται προεξόφλησις δικαιωμάτων, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἤθελον συμβουλεύσει ν’ ἀποφύγωμεν. (Χειροκροτήματα).

§144Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν παρεδεχόμην τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συναδέλφου, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδόθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἐντολή, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀπέβλεπε παρὰ εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν χώραν τὸν λαοφιλῆ βασιλέα καὶ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ κῦρος τοῦ θρόνου, θὰ κατέληγον εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει νὰ κηρύξωμεν ἀπόψε περαιωμένον τὸ συντακτικὸν ἡμῶν ἔργον. Ἐὰν ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ζητοῦμεν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ἀποβλέποντες εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν δυνατὴν τὴν ἐπαναφορὰν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως διὰ τῆς ἐνασκήσεως συντακτικῶν δικαιωμάτων καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς συντακτικὴν ἐντολὴν μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, καθῆκον ἔχομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ἔργον ἡμῶν τὸ συντακτικὸν ἐτελείωσεν, νὰ μεταβληθῶμεν ἀμέσως ἀπόψε εἰς Βουλὴν καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῶν νομοθετικῶν ἔργων ἡμῶν. Περὶ τούτου δὲν χωρεῖ δισταγμός. Δὲν δυνάμεθα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς, διότι θὰ ἐνεργοῦμεν ἔξω τῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς ἡμῶν, θὰ ἦτο ἀντιποίησις ἐντολῆς ἣν δὲν ἔχομεν, ἐὰν τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀφοῦ μίαν φορὰν ἐγείναμεν Συντακτική, Συνέλευσις πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν, παραμένομεν ὡς τοιαύτη διὰ νὰ κάμωμεν ἐρεύνας, νὰ μάθωμεν ποῖαι εἶναι οἱ νέαι ἰδέαι, πρὸς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ συμμορφωθῇ καὶ τὸ πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς τὰς νέας αὐτὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς βοηθούμενοι καὶ ἀπὸ τὰς φωτισμένας τάξεις τῆς Ἑλλάδος ἠθέλομεν ἀνακαλύψει εἰς τὸν ὁρίζοντα τῆς συγχρόνου κοινωνίας, καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν ταύτας εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοῦτο δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ τὸ κάμωμεν. Αὐτὸ ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς βεβαιώσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἤτοι τὸ νὰ κλείσωμεν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ κηρύξωμεν περαιωμένον τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως, αὐτὸ δὲν τὸ συνάγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἀλλὰ συνάγει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον, νὰ τὴν παρατείνωμεν ἐπ’ ἄπειρον, μεταβάλλοντες αὐτὴν εἰς ἓν σῶμα ἐρεύνης.

§145Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι δά!

§146Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέχρις ὅτου ἀνακαλύψωμεν τὰς νέας κρατούσας ἰδέας.

§147Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον ἐπ’ ἄπειρον.

§148Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνακαλῶ τὴν ἔκφρασιν ἐπ’ ἄπειρον διότι δὲν τὴν εἴπατε. Ἀλλὰ θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἐπ’ ἄπειρον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε. Ἄν δὲν δυνάμεθα ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἑσπέρας, ἀπὸ τῆς αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ ἐκπληρώσωμεν συντακτικὸν ἔργον κατὰ τὴν γνώμην σας, τί θὰ ἀπαντῶμεν εἰς ἐκεῖνον, ὅστις θὰ μᾶς ἠρώτα τί θέλετε νὰ μεταβάλητε εἰς τὸ Σύνταγμα κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, οὐχὶ κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις τῆς διανοίας σας; Θὰ ἀπαντῶμεν ὅτι δὲν ἔχομεν τίποτε, διότι νομίζομεν ὅτι τίποτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ζητεῖ νὰ μεταβληθῇ. Ἄν δ’ αὐτὸς μᾶς ἔλεγεν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπε νὰ καλέσωμεν τὴν Συνέλευσιν, θὰ ἀπηντῶμεν ὄχι. Καὶ ἂν μᾶς ἠρώτα διὰ νὰ κάμῃ τί; Θὰ ἐκυττῶμεν. Διὰ νὰ κάμῃ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δηλ. διὰ νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὸ νὰ ἀνακαλύψωμεν ἤδη ἡμεῖς.

§149Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ καθορίσωμεν ἤδη ἡμεῖς τὰς νέας ἰδέας.

§151Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι, νὰ ἐπικοινωνήσωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγω νὰ καθορίσωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν, νὰ τὰς διατυπώσωμεν ἐγγράφως, νὰ τὰς δημοσιεύσωμεν, νὰ τὰς λάβωσιν αἱ φωτισμέναι τάξεις, νὰ ἀνακοινώσωσιν αὐτὰς εἰς τὸν λαὸν καὶ ἂν ὁ λαὸς νομίσῃ ὅτι θέλει νὰ κάμῃ καμμίαν μεταβολὴν νὰ τὴν κάμωμεν. Ἐὰν δὲ ὁ λαὸς καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ λαὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ θέλῃ καμμίαν μεταβολήν, θὰ εἴμεθα εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εἴμεθα ἀπόψε. Ἐφ’ ὅσον δὲν μᾶς ὑποδεικνύεται καμμία μεταβολή, ἀναβάλλομεν ἀναμένοντες. Ἰδοὺ τὸ ἐπ’ ἄπειρον, τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεκάλεσα ὡς λεγόμενον ἐκ τῶν προτέρων, τὸ θέτω ὅμως ἤδη ὡς ἀναγκαῖον συμπέρασμα συναγόμενον ἐκ τοῦ συστήματος σας. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν τοῦτο; Εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ μείνωμεν ἐδῶ μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας ὄντες ὅμως πάντοτε Συντακτικὴ Συνέλευσις, κρατοῦντες τὸ πολίτευμα ἐν ἀμφιβολίᾳ καὶ περιμένοντες νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ ἔξω ἐργασία, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀντλήσωμεν τί; Νέαν ἐντολήν; Ὅπως τὸ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶναι ὡς νὰ εἴπωμεν ὅτι θέλομεν νέαν ἐντολήν. Δηλαδὴ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὡριμάσῃ τὰς ἰδέας του, νὰ τὰς ἐκδηλώσῃ κατά τινα τρόπον—καὶ θὰ εἴδωμεν ποῖος θὰ εἶναι ὁ τρόπος αὐτὸς—νὰ τὰς ἐκδηλώσῃ, νὰ τὰς συλλέξωμεν ἡμεῖς δὲν ἠξεύρω διά τινος μηχανῆς καὶ τότε στηριζόμενοι εἰς αὐτὰς τὰς ἰδέας νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον μας τὸ Συντακτικόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἠθέλομεν ἀκολουθήσῃ τοιοῦτον σύστημα, θὰ ἠρώτα τὶς: Καὶ πῶς θὰ ἀντιληφθῶμεν, ὅτι ὁ λαὸς ἐγκρίνει τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἰδέαν; Ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ τὴν ἀντιληφθῶμεν νὰ τὸ βεβαιώσωμεν ἀσφαλῶς. Καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἀπόλυτον αὐτὴν ἀδυναμίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ κατέκρινε, ἐπὶ ἀντιφάσει πρὸς τὴν περὶ δημοψηφίσματος γνώμην μου. Ἀλλὰ τὸ δημοψήφισμα, κύριοι, εἶναι ὡρισμένη διαδικασία ἀσφαλίζουσα τὴν ἐκδήλωσιν, κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον τῆς θελήσεώς της, δι’ ἑνὸς ναί, ἢ ὄχι. Τί κοινὸν μεταξὺ τοῦ δημοψηφίσματος οὕτως λειτουργοῦντος καὶ τῆς δημιουργίας μιᾶς τοιαύτης πιθανῶς μὴ δημιουργηθησομένης ποτὲ ζυμώσεως ἐν τῇ λαϊκῇ συνειδήσει, ἐκ τῆς ὁποίας πρόκειται ἡμεῖς νὰ ἀντλήσωμεν τὸν φωτισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἔχει εὑρεθῆ καμμία μέθοδος, ὥστε νὰ τὸν συλλέξωμεν, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἐκδηλωθῇ διὰ δημοψηφίσματος; Ἀλλὰ μήπως θὰ ὑποστηρίξῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι, ὅταν ψηφίσωμεν ὅ,τι ψηφίσωμεν, θὰ καταφύγωμεν καὶ εἰς τὸ δημοψήφισμα;

§153Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Διότι οὐδ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω περὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ὅτι θὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ δημοψήφισμα, καίτοι ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην μου καὶ τὴν ἐπρότεινα ἤδη, διότι ἀναγράφω εἰς τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, τὴν πρότασιν ὅπως ἀναγραφῇ τὸ δημοψήφισμα εἰς τὸ Σύνταγμα. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἴδωμεν τὰς κρατούσας ἰδέας παρὰ τῷ λαῷ. Καὶ θὰ γίνῃ ἀνάγκη νὰ περιμένωμεν τίς οἶδε μέχρι ποίου χρόνου. Ἴσως μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εὑρεθῶμεν πάντες σύμφωνοι, ὅτι ὡρίμασεν ἡ λαϊκὴ συνείδησις καὶ ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν μεταβολὰς εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ κύριοι, αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις συνέρχονται διὰ νὰ κυρώσωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ὥριμον κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συνέρχονται. Ὅσοι δὲ φρονοῦν ὅτι ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη ἰδέα, ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη πρότασις δὲν εἶναι ὥριμος τὴν στιγμὴν ταύτην, ὀφείλουν τὴν ἰδέαν αὐτὴν, τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ τὴν ἀποκρούσουν. Δὲν δύνανται νὰ ἀξιώσουν νὰ μείνῃ ἀνοικτὴ ἡ Συνέλευσις μέχρις ὅτου αἱ ἰδέαι αὐταὶ ὡριμάσουν. Διότι αἱ Συνελεύσεις αἱ Συντακτικαὶ δὲν συνέρχωνται διὰ νὰ κυρώσωσι τὰς εἰς τὸ μέλλον ὡριμαζούσας ἰδέας. Κατὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία περὶ τούτου, θὰ ὑποληφθῶμεν τοῦ ἔργου ἡμῶν καὶ θὰ συζητῶμεν ἐπὶ ἑκάστης προτάσεως, ἐὰν εἶναι ὥριμος ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει. Ὅσαι δὲν εἶναι ὥριμοι θὰ ἀπορριφθοῦν. Ὅσαι εἶναι ὥριμοι κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν θὰ γίνωσιν δεκταί. Ἀλλὰ τὸ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν θὰ ἀναμένωμεν μέχρις ὅτου ὡριμάσωσι, τοῦτο δὲν εἶναι καθῆκον, ἀλλ’ εἶναι δικαίωμα ἡμῶν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§155Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπιτρέπεται;

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§157Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω τοῦ κ. προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι ὁ πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶπεν ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν εἶνε κατάλληλοι πρὸς συζήτησιν Συνταγματικῶν Θεμάτων. Παρουσιάσθη καὶ ἄλλοτε τοιοῦτον ζήτημα προκειμένου περὶ τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν συζήτησιν ὑπέβαλον τὴν γνώμην ὅτι ὁ καιρὸς δὲν ἦτο κατάλληλος πρὸς ἑορτασμὸν καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν πόσον εἶχον δίκαιον, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπήντησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξούσιος.

§158Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Θέλετε τὴν ἀπάντησίν μου; Οὐδὲν Σύνταγμα ἐψηφίσθη χωρὶς νὰ ὑπάρχουν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφίσεώς του ἔκτακτοι περιστάσεις. Ἀκριβῶς ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη εἰς στιγμὰς ἐκτάκτους ἐξ ἐκτάκτων περιστάσεων. (χειροκροτήματα).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη.

§160Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σήμερον ὑπῆρχον ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν κατωρθώθη νὰ συζητηθοῦν ἕνεκα τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη καὶ ἡ ὁποία φυσικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν, διότι δὲν εἶνε δυνατὸν ἡμέρα ἐπερωτήσεων νὰ χαθῇ καὶ αὐτή.

§161Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Δὲν θὰ ἔλθῃ. Πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεων διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει τὸ ἐνδιαφέρον ὅλων δὲν θὰ ἔρθῃ κανεὶς καὶ θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλητε ἔνστασιν ἀπαρτίας. Καλύτερα νὰ τελειώσωμεν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9 μ. μ.)