1921.04.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36η

Τρίτη 13η Ἀπριλίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 9.55′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κακῶς φέρεται εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ψηφισθεῖσα ἡ πρότασις ψηφίσματος ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βοκοτοπούλου ὑποβληθεῖσα «περὶ τῆς ἐπαναστατικῆς νομοθεσίας», διότι ἐζητήθη ἡ πρόταξις αὐτῆς καὶ οὐχὶ ἡ ψήφισίς της.

§3Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ παρεκάλεσα ὅπως προταχθῇ ἡ ψήφισίς της καὶ ἴσως νὰ μὴ ἀντελήφθη τοῦτο τὸ Προεδρεῖον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἐζήτησε τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως, ἥτις καὶ ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Προεδρείου ὑπὸ τὴν ἔννοιαν καὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ ψηφίσματος καὶ ἐγὼ ἀπήγγειλα εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ψήφισμα. Ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς ἐκ τῶν πληρεξουσίων ἐζήτησε νὰ λάβῃ τὸν λόγον τὸ ψήφισμα ἐψηφίσθη.

§5Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, νομοθέτημα τοιαύτης σοβαρότητος νὰ ψηφισθῇ ἀσυζητητί.

§6Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐψηφίσθη, κ. Πρόεδρε.

§7Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐζητήθη ἁπλῶς ἡ πρόταξις τῆς ψηφίσεώς της.

§8Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα τὴν πρόταξιν μόνον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ διαγραφῇ τὸ ψήφισμα ἐκ τῶν Πρακτικῶν ὡς μὴ ψηφισθὲν καὶ νὰ ἀναγραφῇ ἡ πρότασις ψηφίσματος ἐκ νέου εἰς τὴν σχετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν προτασσομένη;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§12Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἦλθεν εἰς τὸ μέσον ἡ συζήτησις περὶ τῶν ψηφισμάτων, καθῆκον ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸ Σῶμα τὰ ἑξῆς. Ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1862 ἐγένετο διάκρισις μεταξὺ ψηφισμάτων καὶ θεσπισμάτων, καὶ τὰ μὲν ψηφίσματα ἐπεῖχον θέσιν νόμου, τὰ δὲ θεσπίσματα ἐπεῖχον θέσιν Βασιλικῶν Ἐκτελεστικῶν Διαταγμάτων. Ὀφείλω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἰδίως ὅμως τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ παραλείψεώς τινος, ἥτις παρετήρησα ὅτι ἔλαβε καὶ λαμβάνει χώραν. Τὰ ψηφίσματα τῆς Συνελεύσεως ὄχι μόνον δέον νὰ δημοσιεύωνται ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δέον νὰ δημοσιεύωνται ἐν αὐτῇ προτασσόμενα τῶν νόμων. Ἐὰν ῥίψητε ἕν ἁπλοῦν βλέμμα εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1862, 1863 καὶ 1864 ἔτους, ὅτε ὑπῆρχε Συντακτικὴ ἐπίσης Συνέλευσις, θέλετε ἴδῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ψήφισμα ψηφισθὲν παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι οὕτως εἰπεῖν ὁ νόμος τῶν νόμων τοῦ Κράτους τὸ ψήφισμα, εἶναι ὑπέρτερον τῶν νόμων. Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχει ἡ ἔλλειψις ὅτι οὐδὲν ψήφισμα, ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ἐψηφίσαμεν, ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καίτοι δὲν χρήζει μελέτης, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ διατάξῃ νὰ δημοσιεύωνται ὅλα τὰ ψηφίσματα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως.

§13Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδιαφέρει ἡ συζήτησις περὶ τοῦ τύπου τῶν ψηφιζομένων. Ψήφισμα εἶναι καὶ πρέπει νὰ λέγηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἢ μᾶλλον εἶναι φύσεως συντακτικῆς, ὄχι νομοθετικῆς ἁπλῶς. Ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, εἶναι φανερᾶς Συντακτικῆς φύσεως, ὀρθὴ δὲ εἶναι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Λεβίδου ὅτι πρέπει νὰ δημοσιεύωνται. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ προτάσει μου ἀναφέρω ῥητῶς τὴν δημοσίευσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς καταχωρίσεως ἄρχεται ἡ ἰσχὺς τοῦ ψηφίσματος.

§14Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ κάμω μίαν σύστασιν περί τινος ζητήματος ἀναφερομένου εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Ροδόπης.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ περιμένητε, διότι εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὸ προκαταρκτικὸν στάδιον τῆς συνεδριάσεως. Θὰ κάμωμεν πρῶτον ἀνακοινώσεις ἀναφορῶν.

§16Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αὐτὴν τὴν αἴτησιν ὑποβάλλω διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἀκόμη εὑρισκόμεθα.

§18Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀδοντοϊατρικῆς σχολῆς ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὑπέβαλον πρότασιν, τὴν πρότασιν δὲ ταύτην ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἐψηφίσθη. Κατὰ τοῦτο τὸ ἐπίσημον πρακτικὸν ἐν σελ. 15 πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀναστασόπουλε, συνεννοηθῆτε μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ δώσατε μίαν σημείωσιν νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα. (Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται μὲ τὰς γενομένας τροποποιήσεις). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς. Ὁ Εἰσαγγελεὺς Χανίων ὑποβάλλει μήνυσιν κατὰ τοῦ πληρεξουσίου τοῦ νομοῦ Χανίων κ. Εὐστρατίου Γεωργιλαδάκη καὶ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως δοθῇ ἡ ἄδεια διὰ τὴν δίωξιν αὐτοῦ. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Ἡ κοινότης Καστρίου παραπονεῖται διὰ τὴν διαταχθεῖσαν ἐπίταξιν κτηνῶν. Ἡ Βασιλικὴ χήρα Δ. Δημοπούλου, ταγματάρχου, αἰτεῖται αὔξησιν τῆς συντάξεώς της. Οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας Ἀντέρρων τῆς Λοκρίδος, αἰτοῦνται τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου 1803, σχετικοῦ πρὸς τὴν διάθεσιν Βουλγάρων αἰχμαλώτων εἰς ἐργασίας ἰδιωτῶν καὶ τὴν ῥύθμισιν τῶν ὑποχρεώσεών των συμφώνως τῷ νόμῳ 1539. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Βλαδιβοστὸκ Κοινότητος, ὑποβάλλει ἔκθεσιν καὶ παρακαλεῖ ὅπως τύχωσι τῆς ἀναγκαιούσης ὑποστηρίξεως οἱ ἐκεῖ ὁμογενεῖς. Ὁ Ἀλκιβιάδης Σπυρίδης, διευθυντὴς τοῦ Ἐμπορικοῦ Λυκείου Σάμου, αἰτεῖται ὅπως ἀναγνωρισθῇ τοῦτο ἰσότιμον πρὸς τὰς ἐμπορικὰς Σχολὰς τοῦ Κράτους καὶ χορηγῆται αὐτῷ καὶ τὸ ἐπίδομα, ὅπερ ἐλάμβανε καὶ ἐπὶ τῆς Ἡγεμονίας τῆς Σάμου. Οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι Θεσσαλονίκης αἰτοῦνται ὅπως διατηρηθῶσιν ἀκέραια τὰ δικαιώματα αὐτῶν, ἀναγνωριζομένης συνολικῶς τῆς ὑπηρεσίας χρόνου πρὸς προαγωγήν. Ὁ Ἐργατικὸς Σύλλογος Βόλου, αἰτεῖται ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αἰτημάτων τοῦ ὑπομνήματος τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργατικῶν συμφερόντων. Ὁ λαὸς τῆς κοινότητος Καναλίων Καρδίτσης, ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρόμενος κατὰ τῆς ἀδίκου φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ. Τὸ κατώτερον προσωπικὸν τῶν Τ.Τ.Τ., ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητεῖ βελτίωσιν τῆς θέσεώς του. Οἱ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀπολυθέντες τῷ 1917 ὑπάλληλοι τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Βόλου, παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐπαναφορὰν αὐτῶν καὶ ἀποζημίωσίν των. Οἱ δεκατισταὶ τοῦ νομοῦ Κοζάνης δι’ ὑπομνήματός των πρὸς τὴν Συνέλευσιν, αἰτοῦνται τὴν ἄρσιν καὶ ἐξαφάνισιν τῶν ἁμαρτωλῶν ὑπολειμμάτων τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τῆς δεκάτης. Τὸ Σωματεῖον κτηνοτρόφων Ἠπείρου, αἰτεῖται ὅπως παραταθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν ἐπὶ ἕν τοὐλάχιστον εἰσέτι ἔτος. Οἱ ἀπόστρατοι ὁπλῖται τῆς Χωροφυλακῆς αἰτοῦνται τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐνωμοταρχῶν ἀποστρατευθέντων ὡς ἀνθυπασπιστῶν κατὰ τὸ 1914–1915. Ὁ Σύνδεσμος τῶν ὑπαλλήλων ξενοδοχείων ὕπνου πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἐπαγγέλματός των, ὑποβάλλει εἰς τὴν Συνέλευσιν μέτρα καὶ παρακαλεῖ ὅπως λάβωσι ταῦτα τὸ κῦρος νόμου. Τὰ μέλη τοῦ Συνδέσμου τῶν ὑπαλλήλων ξενοδοχείων ὕπνου ὑποβάλλουσιν αἰτήματα πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς ὑπηρεσίας των. Ὁ Σύλλογος τῶν φοιτητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ὑποβάλλει ὑπόμνημα, περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν ὡρῶν διδασκαλίας, ἐκδόσεως συγγραμμάτων ὑπὸ τῶν κυρίων καθηγητῶν καὶ προνοίας ὑπὲρ τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα κληθέντων συναδέλφων των. Οἱ χρυσοχόοι Πατρῶν αἰτοῦνται τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου 2332 περὶ φορολογίας τῶν εἰδῶν τοῦ ἐμπορίου των. Καπνοπαραγωγοὶ Ἀγρινίου καὶ περιχώρων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ αἰτοῦνται τὴν τροποποίησιν τῆς φορολογίας τῆς δεκάτης καὶ τὴν μὴ ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. Οἱ ἀδελφοὶ Τζαμαλῆ, κάτοικοι Γράβας τῆς Κοινότητος Ἡγουμενίτσης, αἰτοῦνται ὅπως τὸ ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἡγουμενίτσης χειμάδιον αὐτῶν, περιελθὸν εἰς τὴν κατοχήν των συνεπείᾳ ἀγοραπωλησίας, μὴ προσβάλληται ὑπὸ τῶν κατοίκων τῆς ἄνω Κοινότητος, προξενούντων ζημίας. Δημοτικοὶ ὑπάλληλοι Πατρῶν αἰτοῦνται τὴν μονιμοποίησίν των, ὡς καὶ τὸ δικαίωμα συντάξεως κατόπιν ὡρισμένου χρόνου ὑπηρεσίας. Ὁ Δημ. Εὐστρ. Προβάτος, ὑπογραμματεὺς τοῦ δήμου Πλωμαρίου τοῦ νομοῦ Λέσβου, ἐξ ὀνόματος καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων του, αἰτεῖται τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς του διὰ τῆς μονιμοποιήσεως, τῆς παροχῆς τοῦ δικαιώματος συντάξεως καὶ ἐν γένει τῆς ἀφομοιώσεώς του πρὸς τοὺς λοιποὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Οἱ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καταγόμενοι ὀδοντοϊατροὶ ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ αἰτοῦνται ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἡ ἰσχὺς τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2124 Ν. Διατάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν χορήγησιν ἀδείας πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν συναδέλφων των. Οἱ κατὰ διαφόρους ἐθνικοὺς ἀγῶνας ὁπλαρχηγοὶ τῆς Κρήτης ἐκφράζουσι τὴν ἐπιθυμίαν ὅπως ἐπὶ κεφαλῆς ἐθελοντικῶν Σωμάτων τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Γενικοῦ Στρατηγείου. Ὁ Ἐπαμ. Μανοῦσος, ἀναφερόμενος εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Λιμπρίτου αἴτησίν του, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, τῶν ὑπ’ αὐτῶν ἀνδρῶν ἀνυπομονούντων νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ πάλιν τὴν πατρίδα. Ὁ ὑπενωμοτάρχης Γ. Τόλης, ἐπανελθὼν ἐξ ἀπολύσεως ἐπὶ τοῦ πρώην καθεστῶτος καὶ ὑπηρετῶν ἤδη παρὰ τῇ Μοιραρχίᾳ Καρδίτσης, αἰτεῖται τὴν προαγωγὴν αὐτοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ. Οἱ ἐργοστασιάρχαι Σύρου αἰτοῦνται ὅπως χορηγηθῇ ἀναστολὴ προσελεύσεως εἰς τοὺς ἀρχιτεχνίτας καὶ τοὺς διευθυντὰς τῶν ἐργοστασίων αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον τὸ μέτρον τοῦτο δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ ἀπὸ 23 Νοεμβρίου 1917 Β. Διατάγματος. Οἱ προσωρινοὶ δημοδιδάσκαλοι, τελειόφοιτοι Γυμνασίου, οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας Πρεβέζης καὶ Ἄρτης, αἰτοῦνται ὅπως ἀναγνωρισθῶσιν ὡς μόνιμοι δημοδιδάσκαλοι γʹ τάξεως. Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Καρλοβασίου αἰτεῖται ἀποζημίωσιν δι’ ἅς ὑπέστη ζημίας ἐκ τῆς προμηθείας πλαστοῦ θείου ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ Στυλιανὴ χήρα Χρ. Παρούση, ἀποβιώσαντος ἐν τῷ στρατῷ καὶ μήτηρ δύο ἀνηλίκων θυγατέρων, αἰτεῖται ἀπονομὴν περιθάλψεως. Τὸ Σωματεῖον καπνεργατῶν Σερρῶν αἰτεῖται τὴν ἀποδοχὴν πάντων τῶν αἰτημάτων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας. Ὁ Σύνδεσμος τῶν παθόντων Λαμίας κατὰ τὸ πρώην καθεστὼς ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ αἰτεῖται ὅπως ψηφισθῇ νόμος, δι’ οὗ ὁ ἀπὸ πρώτης Ἰουνίου 1917 μέχρι πρώτης Νοεμβρίου 1920 χρόνος, μὴ λογισθῇ ὡς χρόνος παραγραφῆς τῶν διαπραχθέντων ἀδικημάτων. Ὁ Σύνδεσμος γυναικείων ἀμφιέσεων, λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἑτοίμων φορεμάτων, παρακαλεῖ ὅπως ἐπιβληθῇ μεγαλειτέρα φορολογία, ἵνα μὴ μείνῃ χωρὶς ἐργασίαν. Ἡ Κοινότης Βογατσίου παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως τύχῃ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως πρὸς ἀποπεράτωσιν διακοπεισῶν ἐργασιῶν τοῦ κτιρίου τῆς ἐκπαιδευτικῆς αὐτῆς σχολῆς. Τὸ Σωματεῖον σιγαροποιῶν καὶ καπνεργατῶν Ἀθηνῶν αἰτεῖται τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῶν ὑποβληθέντων διὰ τοῦ ὑπομνήματος τῆς Ὁμοσπονδίας σιγαροποιῶν καὶ καπνεργατῶν. Ὁ πληρεξούσιος Κυκλάδων κ. Δ. Βοκοτόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθ. Διατάγματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων κλπ». Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Α. Μομφερρᾶτος, Μ. Καβαλιερᾶτος, Α. Βιτάλης καὶ Ν. Καμπάνης ὑποβάλλουσιν ὡσαύτως τροπολογίας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Π. Κ. Μαυρομιχάλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῆς ἀποφάσεως τῶν ἀποστρατευθέντων αὐτεπαγγέλτως ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου,

ΓΧΝΓʹ (3653).

Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Τσιτσάρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθ. Διατάγματος περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των». Ἡ τακτικὴ Ἐπιτροπή, εἰς ἥν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων δημοσίων ὑπαλλήλων κλπ.», ἐνισχύεται διὰ τῶν ἑξῆς προσέτι μελῶν, Σ. Σωτηριάδου, Ι. Κούσουλα, Π. Φαρμακοπούλου, Ν. Καμπάνη, Ν. Γερμανοῦ, Ἀντων. Μάτεσι, Κ. Λυκουρέζου καὶ Δ. Χατζίσκου. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Π. Τσαλδάρης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεων διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.» Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§20Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ Ἐκλογοδικεῖον, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 24 ἀποφάσεώς του, ἐκήρυξεν ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν Ροδόπης. Οἱ λόγοι ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη τὸ Ἐκλογοδικεῖον ἀνάγονται εἰς παραβάσεις τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου, τελεσθείσας κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ κατὰ τὴν πρὸ τῆς ἐκλογῆς περίοδον.

§21Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐπερώτησις εἶναι αὐτό; Ἐπὶ ποίου ἀντικειμένου ὁμιλεῖτε;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησε νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ λίαν ἐπείγοντος ζητήματος.

§23Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα βεβαίως εἶναι σπουδαιότατον, ἀφοῦ πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἀλλὰ πάντως εἶναι ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίξῃ τὴν ἀπάντησίν του. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. πληρεξούσιον νὰ ζητήσῃ νὰ ὁρισθῇ ἡ συζήτησις σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν.

§24Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ τὴν ἐκλογήν; Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ὑπάρχει κώλυμά τι εἰς τὴν συζήτησιν, τότε δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ἄλλως πως τὸ ζήτημα, νὰ τὸ πράξωμεν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν, διότι ὁ καιρὸς δὲν μᾶς ἐπιτρέπει, καὶ τὸ ἀντικείμενον εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιδέχεται ἀναβολήν.

§25Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Λοιπὸν τὴν ἀπόφασιν, κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ τὴν ἀκούσητε, διότι εἶναι ἀξία γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος, σχετιζομένην μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί. Ἔχει δὲ αὕτη ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει) «Ἡ ὑπόδειξις ἰδίων ὑποψηφίων....... κλπ.» παρέχουσι τὴν εὔλογον ἀπόδειξιν, λέγει τὸ δικαστήριον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο κατὰ παράβασιν τῶν κειμένων νόμων τόσον καὶ διὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ὑποψηφίων, ὅσον καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας. Προφανῶς λοιπὸν διὰ τοὺς δύο αὐτοὺς λόγους ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ καὶ ἔδει, φρονῶ, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἐκλογήν, συμφώνως πρὸς τὸν Ἐκλογικὸν Νόμον, ἐντὸς δύο μηνῶν, καθ’ ἣν προθεσμίαν ὁρίζει ὁ Ἐκλογικὸς Νόμος. Μεριμνᾷ ἤ διατάσσει ὅπως προηγηθῇ ἡ ἀνακήρυξις τῶν ὑποψηφίων, τῶν ἀποκλεισθέντων βίᾳ ὑπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ διοικητοῦ τὸν ὁποῖον ἀναφέρει ἡ ἀπόφασις. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργός, πλημμελῶς σκεφθείς, ὥρισε τὴν ἐκλογὴν μετὰ εἴκοσι ἡμέρας, τοιουτρόπως δὲ ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐνεργηθῇ μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων, οἱ ὁποῖοι ἀνεκηρύχθησαν, ἀποκλειομένων πάντως ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡ βία τοῦ στρατιωτικοῦ διοικητοῦ τῆς μεραρχίας ἀπέκλεισε.

§26Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὶ λέγει τὸ διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως;

§27Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως λέγει.........................................

§28Γ. ΠΩΠ. Συνολικῶς ἠκυρώθη ἡ ἐκλογή;

§29Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν λέγει.

§30Γ. ΠΩΠ. Συνολικῶς τί λέγει;

§31Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ διατακτικὸν λέγει ὅτι κηρύσσει ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν Ροδόπης.

§32Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Αὐτὰς τὰς λέξεις μόνον;

§33Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔχετε, κύριε συνάδελφε, ὁλόκληρον τὸ ἀντίγραφον τῆς ἀποφάσεως;

§34Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Πολὺ εὐχαρίστως.

§35Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἠκύρωσε μίαν ἐκλογήν, δὲν εἶναι ἔστι;

§36Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα.

§37Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τώρα μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς πρέπει νὰ διαταχθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νέα ἐκλογή, ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς.

§38Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα.

§39Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνοι. Διὰ νὰ γίνῃ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν διαταχθεῖσαν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῶσι πράξεις τινὲς τῆς ἐκλογῆς.

§40Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα.

§41Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑμεῖς λέγετε, ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, ὅτι δὲν ἐδόθη καιρὸς ὥστε νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἡ πρᾶξις τῆς ἀνακηρύξεως, διότι ἡ πρᾶξις τῆς ἀνακηρύξεως κατὰ τὴν γνώμην σας ἠκυρώθη.

§42Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα.

§43Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν θὰ τὸ κρίνωμεν ἡμεῖς.

§44Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ λέγει ἡ ἀπόφασις.

§45Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ἡ αἰτία σας εἶναι ὅτι ἡ ἐκλογὴ ὡρίσθη μετὰ χρονικὸν διάστημα ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ χρόνος νὰ γίνωσι ἀνακηρύξεις ὑποψηφίων. Πόσος χρόνος χρειάζεται πρὸ τῶν ἐκλογῶν;

§46Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. 25 ἡμέρας.

§47Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσαι ἡμέραι χρειάζονται.

§48Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν γίνεται ἡ ἀνακήρυξις.

§49Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσαι ἡμέραι χρειάζονται.

§50Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον τὸν ἐκλογικὸν αἱ αἰτήσεις ὑποβάλλονται πρὸ 25 ἡμερῶν, ἄν δὲν μὲ ἀπατᾶ ἡ μνήμη.

§51Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν πρὸ 17 ἡμερῶν.

§52Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ συνενοηθῶμεν. Δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἔλεγχος.

§53Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ ἐλέγχου.

§54Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὁ ἰσχύων νόμος λέγει 15 ἡμέρας.

§55Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσας ἡμέρας;

§56Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ νόμος ἐτροποποιήθη μόνον διὰ τὰς γενικὰς ἐκλογάς, μετὰ ταῦτα ἰσχύει ὁ παλαιὸς νόμος τοῦ 1915.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν, ὅπως λέγητε ὑμεῖς, ἰσχύῃ ὁ νέος νόμος καὶ εἰς τὴν ἐπαναληπτικήν, θὰ ἰσχύσῃ τὸ ἴδιον ὡς καὶ εἰς τὴν ἄλλην.

§58Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐὰν συμφωνήσητε εἰς τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ νέα ἀνακήρυξις ὅλα γίνονται.

§59Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ συμφωνήσωμεν εἰς τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ τόσος χρόνος, ὅσος χρειάζεται ἐὰν ἠκυροῦτο; τοῦτο θὰ τὸ κρίνῃ τὸ δικαστήριον. Τὸ δικαστήριον λαμβάνον ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο ἀφίεται εἰς τὴν ἀνακήρυξιν. Εἶναι ἔργον τοῦ δικαστηρίου.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§61Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν, ἀναγνωρίζονται δύο πράξεις, ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας γίνεται ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν, διότι ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας γίνεται μετ’ ἀκύρωσιν τῶν πράξεων τῆς ψηφοφορίας. Συνεπῶς ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία μεταξὺ τῶν ἀρχικῶς ἀνακηρυχθέντων.

§62Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Ἐκλογοδικεῖον θὰ προβῇ καὶ θὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπειδὴ διὰ τῆς δεῖνα ἀποφάσεως ἐγένετο τοῦτο, καὶ θὰ ἐπαναλάβῃ τὸ διατακτικόν, δὲν ἔχει νὰ ἑρμηνεύσῃ, διατάσσομεν τὴν ἐπανάληψιν, ἐν ἀκυρώσει τῆς ἐκλογῆς, τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς τὴν δεῖνα ἡμέραν.

§63Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ θὰ βάλῃ τὴν ἀνάλογον ἡμέραν.

§64Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Θὰ τεθῇ προθεσμία ὅση χρειάζεται διὰ νὰ γίνῃ ἀνακήρυξις. Τὸ δικαστήριον θὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως ἀποτελεῖ ἀκύρωσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀποκρούω, εἶναι ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ ἐπαναλάβῃ τὴν φρᾶσιν τῆς ἀποφάσεως.

§65Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον προβῇ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας;

§66Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν φρᾶσιν τῆς ἀποφάσεως.

§67Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἔχει ῥητὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἀκυρωθῇ δι’ ἔλλειψιν προσόντων, ἡ προθεσμία πρὸς ἐνέργειαν ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς εἶναι δύο μηνῶν, ἐὰν ἀκυρωθῇ δι’ ἄλλους λόγους εἶναι ἑνὸς μηνός. Ὁ νόμος δὲν προεῖδεν αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπὸ συζήτησίν μας. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς δι’ ἔλλειψιν προσόντων περιέχεται ἀναμφισβητήτως καὶ ἡ ἔννοια αὕτη.

§68Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῆς. Νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκεῖ ἐπανάληψις ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ διατακτικοῦ τῆς ἀποφάσεως ἠκυρώθη. Δηλαδὴ νὰ τεθῇ εἰς τὸ αἰτιολογικὸν τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργείου «ἐπειδὴ ἡ ἀπόφασις ἠκύρωσε τὴν ἐκλογήν, διὰ ταῦτα διατάσσομεν τὴν ἐπανάληψιν τοῦ ἀκυρωθέντος πράγματος». Τὴ ἔννοιαν ἔχει θὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ τὸ δικαστήριον, καὶ νὰ δοθῇ προθεσμία, ὥστε νὰ ἐπιτρέπωνται καὶ ἀνακηρύξεις, ἄν τὸ δικαστήριον νομίσῃ ὅτι πρέπει νὰ γίνουν ἀνακηρύξεις.....

§69Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αὐτὸ ζητοῦμεν. Νὰ δοθῇ προθεσμία ὥστε νὰ γίνῃ νομίμως ἡ ἀνακήρυξις.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος δέον ν’ ἀναζητηθῇ ἐν τῇ Νομολογίᾳ τῆς Βουλῆς, ἥν ὡς Δικαστικὸν Σῶμα κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν ὑποκατέστησε τὸ Ἐκλογοδικεῖον. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς ἀποφάσεις της καθώριζεν ἄν δέον νὰ ἐπαναληφθῇ, ἀκυρουμένης τῆς ἐκλογῆς, ἡ ἐκλογὴ ἤ ἁπλῶς ἡ ψηφοφορία. Ἐπαναλαμβανομένης τῆς ἐκλογῆς, ἐγίνοντο νέαι ἀνακηρύξεις, ἐπαναλαμβανομένης ὅμως τῆς ψηφοφορίας οὐχί. Τὸ ἄρθρον 96 τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου καθορίζει σαφῶς τοῦτο, τὸ δὲ Ἐκλογοδικεῖον, ἐνῷ ἐν τῷ αἰτιολογικῷ τῆς ἀποφάσεως ἀναφέρει ὅτι ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν διὰ πλημμελείας κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ παραβάσεις ῥιζικὰς περὶ τὴν ἀνακήρυξιν, διότι τινῶν μὲν ὑποψηφίων ἠμπόδισεν εἰς τοὺς δικαστὰς τὴν ἀνακήρυξιν εἷς ὑποστράτηγος, ἄλλους δ’ ἐξεβίασεν εἰς παραίτησιν ὑποψηφιότητος, ἐν τούτοις τὸ Ἐκλογοδικεῖον ἀπέφυγε νὰ καθορίσῃ ἐν τῷ διατακτικῷ ὅτι ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν δι’ ἐλαττώματα ὑπάρχοντα ἐν τοῖς προσώποις τῶν ὑποψηφίων, ὅτε ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλεται νέα ἐκλογή, ἤτοι νέα ἀνακήρυξις ὑποψηφίων. Ὁ ἑρμηνευτὴς τοῦ Ἐλογικοῦ Νόμου κ. Λυκούδης σαφῶς ἀποφαίνεται ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δέον νὰ γίνῃ νέα ἀνακήρυξις, ἄλλος δὲ συγγραφεὺς νομίζω ὅτι διαφωνεῖ. Ἡ λύσις δίδεται, φρονῶ, διὰ τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν παρασχεθῇ προθεσμία δύο μηνῶν, τότε βεβαίως πρόκειται περὶ νέας ἐκλογῆς καὶ ἑπομένως θὰ γίνωσι νέαι ἀνακηρύξεις. Ἐὰν δὲ βραχυτέρα προθεσμία, τότε θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία ἁπλῶς ἄνευ ἀνακηρύξεων νέων. Τὸ ἄρθρον 96 τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου σαφῶς διατάσσει τοῦτο λέγον ὅτι, ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς, ἐντὸς δύο μηνῶν ἐνεργεῖται αὕτη, ἐὰν πρόκειται περὶ ἀκυρώσεως ἕνεκα ἐλλείψεως προσόντων, ἐντὸς δὲ μηνός, ἐὰν πρόκειται περὶ ἐπαναλήψεως ψηφοφορίας. Τὸ πρῶτον δηλαδή, ὅταν τὸ ἐλάττωμα ὑπάρχῃ ἐν τοῖς προσώποις τῶν ὑποψηφίων, τὸ δὲ δεύτερον, ὅταν ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἐκνόμῳ ἐνεργείᾳ τῆς ἐκλογῆς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§73Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν διὰ τίνα λόγον κατέπλευσεν ὁ «Ἀβέρωφ», καθόσον ποικίλαι διαδόσεις ἐκυκλοφόρησαν.

§74Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ οὐδενὸς ζητήματος πρόκειται. Κατέπλευσεν δι’ ὑπηρεσιακοὺς ἀπολύτως λόγους.

§75Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Συνέλευσις ἄν ἔχεται ἀληθείας ἡ κυκλοφορήσασα διὰ τοῦ Πρακτορείου «Χαβᾶς» πληροφορία, καθ’ ἥν ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, μετὰ διήμερον μάχην εἰς τὸ Οὐσάκ, ἡττηθεὶς ὑπεχώρησε. Ζητῶ ἐπίσημον δήλωσιν, διότι αἱ φῆμαι δύνανται αὔριον νὰ ὀργιάσωσι.

§76Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰς ἐκ τοῦ Μετώπου εἰδήσεις ἀνακοινοῦμεν πάντοτε ἀμέσως. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα περὶ τῆς χθεσινῆς καταστάσεως ἐν τῷ Μετώπῳ. (Ἀναγινώσκει)· «Ἐκ τοῦ Μετώπου οὐδὲν ἀξιοσημείωτον». Ὅσον ἀφορᾶ τὸ τηλεγράφημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, σήμερον τὴν πρωΐαν ἐλάβομεν καὶ ἡμεῖς ἐξ Ἀλεξανδρείας τηλεγράφημα τοῦ ἐκεῖ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Ἀλεξανδρείας πρὸ ἡμερῶν ἡ εἴδησις τοῦ πρακτορείου «Χαβᾶς», κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ τριήμερον μάχην συνέβησαν ἀτυχήματα εἰς τὸν στρατόν μας. Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ εἰδήσεως ἐντελῶς σαθρᾶς.

§77Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ ἄν ἔλαβεν ἐπίσημον κατάλογον τῶν ἀπωλειῶν, διότι μᾶς τηλεγραφοῦν ἀπὸ τὴν Κρήτην καὶ δὲν ἔχομεν τὶ νὰ ἀπαντήσωμεν.

§78Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ἀποτείνωνται οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ δώσουν τὴν διεύθυνσιν ποὺ θέλουν νὰ σταλοῦν αἱ σχετικαὶ πληροφορίαι καὶ θὰ στέλλωνται ἀμέσως.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ

ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὀδοντιατρικοῦ Σχολείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1364 τῆς 29 Μαΐου 1918». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐτησίας χορηγίας εἰς τὸν Διάδοχον». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 2125, περὶ καταργήσεως τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων διὰ τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συναφθείσης τῇ 31 Μαρτίου 1921 Συμβάσεως περὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἰς ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ περὶ χορηγίας ὑπ’ αὐτῆς τῷ Ἑλληνικῷ Δημοσίῳ δανείου 550.000.000 δραχ.». Ὁ κ. Βασιλακάκης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§80Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν προτίθεμαι βεβαίως νὰ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν διότι προέβη εἰς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου τούτου, οὔτε πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἷς, ὁ ὁποῖος νὰ θέτῃ ὑπὸ ἀμφιβολίαν τὴν ἀναπότρεπτον ἀνάγκην, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διεξαγάγῃ τὸν μεγάλον ἐθνικὸν ἀγῶνα, διὰ τὸν ὁποῖον βεβαίως ἔχει παρὰ τὸ πλευρόν της ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Οὔτε θὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν διότι ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν σύναψιν δανείου ἐξωτερικοῦ προέβη εἰς τὴν σύναψιν δανείου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ὅλοι γνωρίζομεν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ ξέναι χρηματαγοραί, ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, μὲ τὴν ὁποίαν μαστίζονται. Μόνον θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπιβάλλει εἰς τὸ Κράτος διὰ νὰ παράσχῃ κατὰ τὴν κρισιμωτάτην στιγμὴν τοῦ βίου της τὰ μέσα τοῦ ἀγῶνος. Φρονῶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δίδει πάρα πολὺ ὀλίγα ἀναλόγως μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναπτύξω δι’ ὀλίγων τὶ λαμβάνει καὶ τί δίδει. Ἐν πρώτοις παρέχει εἰς τὸ Κράτος τὸ ποσὸν τῶν 550.000.000, δεύτερον, παρέχει ἐκείνη τὸ κάλυμμα διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νέου τούτου χρατονομίσματος, τρίτον, παρέχει τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ Κράτος εἰς τὰ κέρδη τῆς παραγωγικῆς κυκλοφορίας, σύμφωνα πρὸς τὸ 4ον ἄρθρον, τέταρτον, τὴν αὔξησιν τοῦ μετοχικοῦ καὶ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου εἰς 100.000.000, πέμπτον, τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη, ἕκτον, τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ ἀποθεματικά, συμφώνως τῷ ἄρθρον 7, ἕβδομον, τὴν ἵδρυσιν ἐννέα ὑποκαταστημάτων. Ἀπέναντι τούτων τὶ λαμβάνει; Λαμβάνει παράτασιν τοῦ προνομίου της ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἀκόμη καὶ ἐπέκτασιν αὐτοῦ εἰς τὰς Νέας Χώρας, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀναγνωρίζονται διὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Δεύτερον, λαμβάνει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος νέου 500.000.000. Τρίτον, ἔναντι τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον δίδει, λαμβάνει τὸ χρεωλύσιον καὶ τὸν τόκον, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τοῦ δανείου τούτου εἰς τρίτους, ἄνευ ὁρίου τιμῆς ἐκδόσεως καὶ τιμῆς χρεωλύτρου. Ἐπίσης ἐλευθέραν πλέον κατάρτισιν τῶν ἰσολογισμῶν της καὶ τῆς διαθέσεως τῶν κερδῶν καὶ τῶν ἀποθεματικῶν δι’ ἀποσβέσεως, καὶ τὰ λοιπά. Ἐπίσης λαμβάνει καὶ ἐγγύησιν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου, τὰ ποσοστὰ τῶν κερδῶν τοῦ Κράτους. Αὐτὰ εἶναι εἰς ὀλίγας λέξεις ὅσα παίρνει καὶ αὐτὰ εἶναι ὅσα δίδει. Ἀλλ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς τὸ Κράτος, φρονῶ ὅτι εἶναι τὰ περισσότερα, ἄν ὄχι ὅλα, εἰκονικά, διότι παρέχει 550.000.000, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ τὸ Κράτος τῆς δίδει τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως χαρτονομίσματος 500.000.000, σχεδὸν λοιπὸν τίποτε δὲν δίδει. Δεύτερον παρέχει συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη τῆς παραγωγικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ συμμετοχὴ εἶναι ἤδη ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ προγενεστέραν σύμβασιν τοῦ 1914 ὑπὸ ὅρους, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 10, παράγραφος δύο. Ὥστε ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ διαθέσῃ τοὺς τίτλους τοῦ δανείου τούτου ἐπὶ 5, 10 ἔτη, τὸ Κράτος δὲν θὰ ἔχῃ τίποτε νὰ ὠφεληθῇ. Ἡ αὔξησις τοῦ κεφαλαίου τοῦ μετοχικοῦ, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς παροχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μοῦ φαίνεται ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ ὡς παγίς, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα χάσῃ τὰ ποσοστὰ ἐκ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποκομίσῃ. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπόσχεται νὰ δώσῃ τὰ ἥμισυ τῶν κερδῶν της ἐν περιπτώσει, καθ’ ἥν τὸ μέρισμά της ἀνέλθῃ πέραν τῶν 500 δραχ. κατ’ ἔτος, 250 δραχμαὶ καθ’ ἑξαμηνίαν. Ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μέχρι τοῦδε οὐδέποτε ἔδωσεν ἕνα τέτοιο μέρισμα. Ἄς ἴδωμεν τὶ μέρισμα ἔδωσεν κατὰ τὰ 4 τελευταῖα ἔτη, 1917, ἐτήσιον μέρισμα 275, τὸ 1918, 300 δραχ., τὸ 1919, 320, καὶ τὸ 1920, 420, ὥστε τὸ μέρισμα οὐδέποτε ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὕψος τῶν 500 δραχμῶν, χρειάζονται ἀκόμη 80 δραχμαὶ ἵνα ἀρχίσῃ ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη. Ἐὰν δὲ λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἶναι κάτω τῶν 400 δραχμῶν.

§81Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν μπορεῖτε νὰ κάμετε μέσον ὅρον.

§82Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν πρόκειται νὰ κρίνωμεν τὴν κατάστασιν μιᾶς Τραπέζης ἢ Ἑταιρείας ὅσον ἀφορᾷ τὰ μερίσματα τὰ ὁποῖα δίδει, δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει τὸ τελευταῖον ἔτος, ἀλλὰ κατὰ μέσον ὅρον τὴν τελευταίαν πενταετίαν. Ἐγὼ λαμβάνω τὸ τελευταῖον ἔτος, ὅπου εἶναι μέρισμα 420 καὶ λέγω ὅτι ὑπολείπονται δραχμαὶ 80 διὰ νὰ φθάσωμεν τὰς 500, καίτοι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ μία Τράπεζα ἢ μία Ἑταιρεία νὰ ἔχωσι μερίσματα πρὸς τὰ ἄνω βαίνοντα.

§83Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ναί, ἀλλὰ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διαθέτει μερίσματα ὀλιγώτερα πολὺ τῶν κερδῶν.

§84Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν παραδεχθῶ ὅλας τὰς ἀπόψεις θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς. Ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὑπόχρεως οὖσα ἐντὸς δύο ἐτῶν νὰ αὐξήσῃ τὰ ἀποθεματικὰ καὶ τὰ μετοχικὰ κεφάλαια της ἀπὸ 70.000.000, (20.000.000 μετοχικὰ καὶ 50.000.000 ἀποθεματικά), εἰς 100.000.000, ἔχει τὸ δικαίωμα, κατόπιν τοῦ ὅρου τοῦ ἄρθρου διὰ τοῦ ὁποίου δικαιοῦται τὰ κέρδη νὰ διαθέτῃ καὶ νὰ καταρτίζῃ τὰ τοῦ ἰσολογισμοῦ της ἄνευ ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, δικαιοῦται νὰ εἴπῃ: Ἐγὼ ἔχω 70.000.000 (20.000.000 μετοχικὰ καὶ 50.000.000 ἀποθεματικά), θὰ προσθέσω καὶ 30.000.000 ἵνα τὰ ἀναγάγωμεν ὅλα εἰς 100.000.000 μετοχικά, θὰ διαιρέσω τὰς μετοχὰς τὰς σημερινὰς εἰς 7 ἑκάστην μετοχὴν καὶ θὰ εἴπω: ἔχει ἑκάστη μετοχὴ ἀξίαν 7000 δραχμῶν, θὰ τὰς διαιρέσω εἰς 7 μετοχὰς μὲ χιλίας δραχμὰς ἑκάστην καὶ θὰ τὰς δώσω εἰς τοὺς παλαιούς μου μετόχους. Διὰ τὰ 30 δὲ ἑκατομμύρια θὰ ἐκδώσω ἄλλας 30 χιλ. μετοχάς, πρὸς χιλίας δραχ. ἑκάστην. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πότε θὰ κατανείμῃ κέρδος εἰς ἑκάστην μετοχὴν πλέον τῶν 500 δραχμῶν; Δὲν εἶναι δυνατὸν διότι τότε θὰ γυρίσωμεν πίσω καὶ θὰ ἀρχίσῃ νὰ δίδῃ 50, 60 δραχ. τὸν χρόνον.

§85Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ αὔξησις τοῦ κεφαλαίου εἶναι ὑπὲρ τῆς Τραπέζης.

§86Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι ὑπὲρ τοῦ Κράτους, διότι διαθέτει μίαν τράπεζαν μὲ 100 ἑκατομμύρια καὶ ἑπομένως εἶναι δυνατὸν νὰ φαίνεται περισσότερον χρήσιμος εἰς τὸ Κράτος.

§87Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θεωρητικῶς.

§88Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἄς τὸ παραδεχθῶμεν ὅτι καὶ πρακτικῶς. Ἄς ἐξετάσωμεν τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη. Ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ ἀποθέματα καὶ αὐτὴ εἶναι ὀλωσδιόλου ἄνευ ὑποστάσεως.

§89Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Περὶ ποίων κερδῶν ὁμιλεῖτε;

§90Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Περὶ τῶν κερδῶν ἐκ τῶν μερισμάτων.

§91Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μοῦ φαίνεται ὅτι ἐκάμετε λάθος.

§92Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὰ κέρδη τῆς παραγωγικῆς κυκλοφορίας ὡμίλησα καὶ εἶπον ὅτι δὲν δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ συμμεθέξῃ...

§93Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Περὶ ποίων κερδῶν ὡμιλήσατε; Λέγετε ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἄν μετατραποῦν, καθ’ ὃν τρόπον ἐφαντάσθητε ὅτι θὰ μετατραποῦν;

§94Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Περὶ τῶν μερισμάτων.

§95Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν τὰ μερίσματα.

§96Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λέγεται κάπου, εἰς ἕν ἄρθρον ὅτι «ἀπὸ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1923 καὶ ἐφεξῆς, πᾶσα διανομὴ καθαροῦ μερίσματος καθ’ ἑξαμηνίαν, ἀνωτέρου τῶν δραχ. 250 κατὰ μετοχήν, ἀποφασιζομένη ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐγκρινομένη παρὰ τῆς Γεν. Συνελεύσεως τῶν μετόχων, ὑποχρεοῖ τὴν Τράπεζαν εἰς καταβολὴν εἰς τὸ δημόσιον, ποσοῦ ἴσου πρὸς τὴν διανεμομένην καθαράν, ἐπὶ πλέον τοῦ ποσοῦ τῶν δρχ. 250, διαφορὰν» περὶ αὐτοῦ ὡμίλησα.

§97Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποθεματικά; Εἶναι ἄλλα ἀπὸ αὐτά;

§98Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τὰ ἀποθεματικὰ εἶναι ἕν ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προβλέπει ὅτι κάθε ἀποθεματικόν, τὸ ὁποῖον μετὰ τὸ 1923 τίθεται εἰς τὰ ἀποθεματικὰ τῆς Τραπέζης, νὰ ἀνήκῃ ἐξ ἡμισείας εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§99Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἄλλα τὰ ἀποθεματικὰ ἀπὸ τὰ ἐπὶ πλέον τῶν 250 δραχ. διανεμόμενα;

§100Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§101Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εὑρῆτέ τα, διακρίνατέ τα καὶ ἀποδείξατε ὅτι εἶναι διαφορετικά.

§102Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασίζῃ νὰ διανείμῃ μέρισμα πλέον τῶν 50 δρ. καὶ νὰ ἀποφασίζῃ νὰ βάλῃ ἀποθέματα· τὸ ½ θὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸ ἄλλο εἰς τοὺς μετόχους.

§103Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τὸ κέρδος ἐκ τοῦ μερίσματος τὶ ἔγινεν; Ἐξέλιπεν; Εἶναι τὰ αὐτὰ κεφάλαια;

§104Γ. ΠΩΠ. Ἔτσι εἶναι, κύριε συνάδελφε, εἶναι τὰ αὐτὰ κεφάλαια.

§105Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τὶ θέλετε νὰ εἴπητε;

§106Γ. ΠΩΠ. Ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παίρνει ἀφοῦ δοθῇ τὸ μέρισμα αὐτὸ θὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἀποθεματικόν.

§107Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι, εἶναι καθαρὰ κέρδη, θὰ κατανέμωνται· περὶ ἀποθεματικοῦ προβλέπει ἄλλο ἄρθρον.

§108Γ. ΠΩΠ. Ἐκεῖ θὰ πᾶνε καὶ αὐτά.

§109Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ ἀπολογισμὸς τῆς Τραπέζης τὰ ἀναφέρει: «Ἐκ τῆς κυκλοφορίας τραπεζιτικῶν γραμματίων.....»

§110Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἄλλο αὐτό.

§111Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὁμιλεῖτε;

§112Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι.

§113Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Περὶ κατανομῆς ἀποθεματικῶν κερδῶν προβλέπει τὸ ἄρθρον 7.

§114Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον 7, πρόκειται περὶ κατανομῆς τῶν γενικῶν καθαρῶν κερδῶν, ὄχι περὶ τῆς παραγωγικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος. Τὸ μέρισμα κανονίζεται μετὰ τὴν διανομὴν τοῦ ἀποθεματικοῦ, τὸ ἀποθεματικὸν εἶναι μέρος τῶν καθαρῶν κερδῶν, τίθεται δὲ ἡ ἀρχὴ εἰς τὸ 6ον καὶ 7ον ἄρθρον ὅτι τὰ καθαρὰ κέρδη διανέμονται ἐξ ἡμισείας εἰς τὸ ἀποθεματικόν, ἐξ ἡμισείας καὶ τὸ μέρισμα, εἶναι γενικὰ καθαρὰ κέρδη, δὲν εἶναι καθαρὰ κέρδη ἐξ ὡρισμένης λειτουργίας Τραπέζης.

§115Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Γενικῶς περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ἀλλὰ θὰ κατανέμωνται εἰς δύο, εἰς μέρισμα καὶ ἀποθεματικά. Τὰ μὲν ἀποθεματικὰ δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ ἀποσύρῃ πρὸ τοῦ 1950, ἐνῷ τὰ ἄλλα θὰ ἔχῃ.

§116Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι ἡ Κυβέρνησις μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ μέτοχοι.

§117Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὰ ἀποθεματικὰ βεβαίως καὶ οἱ μέτοχοι, ἀλλ’ ἡμᾶς δὲν ἐνδιαφέρει πότε οἱ μέτοχοι θὰ θελήσουν νὰ ἀποσύρουν τὰ ἀποθέματα, μᾶς ἐνδιαφέρει πότε τὸ Κράτος θὰ θελήσῃ νὰ τὰ ἀποσύρῃ. Ὡμιλήσαμεν περὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν εἰς μέρισμα καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν κατανομὴν εἰς μέρισμα τὸ ἥμισυ θὰ ἀποτελέσῃ ἕν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ περιέρχεται μετὰ τὸ ἔτος 1950 εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους. Λοιπὸν αὐτὰ τὰ ἀποθέματα πρῶτον δὲν προβλέπεται ἂν θὰ τύχουν τοῦ ἀναλόγου τόκου καὶ τίνος τόκου. Δεύτερον, προβλέπεται ὅτι αὐτὰ τὰ ἀποθεματατικὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσουν εἰς ἀπόσβεσιν ζημιῶν τῆς Τραπέζης, διότι ἂν δὲν χρησιμεύσουν εἰς ἀπόσβεσιν ζημιῶν δὲν γνωρίζω διατὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ θέλῃ νὰ κρατῇ ἕν ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, δὲν πιστεύω νὰ θέλῃ νὰ θεωρήσῃ ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαχειρισθῇ τὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους. Τὰ κρατεῖ ὥστε, ἐν περιπτώσει κρίσεως ἢ ζημίας νὰ ἔχῃ τὴν ὀπισθοβουλίαν.

§118Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι ὀπισθοβουλίαν, διότι τὸ ἄρθρον τὸ λέγει καθαρά, δὲν ὑπάρχει ὀπισθοβουλία. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι ἂν ἐπέλθουν ζημίαι, αἱ ζημίαι θὰ πληρώνονται ἐξ αὐτῶν.

§119Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι δὲν τὸ προβλέπει.

§120Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τότε διατὶ ὁμιλεῖτε περὶ ὀπισθοβουλίας;

§121Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν λέξιν. Ὁ προορισμὸς τῶν ἀποθεματικῶν κυρίως εἶναι πρὸς συγκάλυψιν ζημιῶν, ὅταν τὰ κέρδη τῆς τρεχούσης χρήσεως δὲν ἐπαρκοῦν νὰ τὰ συγκαλύψουν.

§122Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τὸ γνωρίζω.

§123Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ συζήτησις. Ἡ σύμβασις μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφορᾶ εἰς τὴν διανομὴν τῶν διανεμητέων ποσῶν. Διανεμητέον ποσὸν δὲν εἶναι τὸ ἀποθεματικόν. Τὸ ἀποθεματικὸν τίθεται κατὰ μέρος διὰ τὸν γενικὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχουν τ’ ἀποθεματικά. Τώρα μοῦ λέγετε τί θὰ γίνουν οἱ τόκοι τοῦ ἀποθεματικοῦ; Ὑπάρχουν τόκοι; Θὰ αὐξήσουν τὰ καθαρὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ἐὰν θὰ ὑπερβοῦν τὰς 500 δρ., θὰ τὰ πάρῃ ἀπὸ ἐκεῖ τὸ Δημόσιον. Δὲν ἔχετε νὰ μεριμνήσητε περὶ τῶν τόκων αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου, διότι εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως ὑπάρχουν καὶ τὰ κέρδη καὶ οἱ τόκοι τῶν ἀποθεματικῶν.

§124Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ παίρνῃ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος, τὸ δὲ Κράτος κἄτι τι γιὰ «χατῆρι». Θὰ μεταχειρίζεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὰ ἀποθεματικὰ τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἀποζημιώσῃ τὰς ἰδικάς της ζημίας καὶ ἂν περισσεύσῃ τι πέραν τῶν 500 δρ., θὰ παίρνῃ κἄτι τὸ Κράτος, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι πολὺ προβληματικόν.

§125Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μέλλον θὰ τὸ δείξῃ.

§126Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ δὲν πρέπει νὰ μένουν ὡρισμέναι ἐντυπώσεις ἄνευ ἀπαντήσεως, σᾶς λέγω, διὰ νὰ μὴ μεταβῶ πολὺ μακράν, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1917 τὸ Δημόσιον ἐκ συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη καὶ τὸν φόρον τῆς Τραπέζης ἔλαβε 5.828.000, διανεμηθὲν μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους 5.300.000, ὥστε τὸ Δημόσιον ἐπῆρε περισσότερα ἀπὸ τοὺς μετόχους. Εἰς τὰ 1918 τὸ δημόσιον ἐπῆρε συμμετοχὴν 9.824.000, διανεμηθὲν μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους 6.000.000, εἰς τὰ 1919 τὸ Δημόσιον ἔλαβεν 8.086.000 διανεμηθὲν μέρισμα διὰ 6.400.000. Βλέπετε ὅτι δὲν εἶναι τίποτε αὐτό, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον.

§127Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Αὐτά, τὰ ὁποῖα μοὶ εἴπατε θὰ τὰ ἐλάμβανε καὶ χωρὶς τὴν σύμβασιν, διότι ὑφίστανται συμβάσεις προγενέστεραι, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπέκτησε τὸ Δημόσιον τὰ δικαιώματα αὐτά. Τὸ Κράτος παρέχει τόσα προνόμια καὶ τόσας παροχὰς εἰς τὴν Τράπεζαν, ὥστε καὶ αὐτὰ ὅλα εἶναι πολὺ ὀλίγα. Ὁ νόμος ΓΧΝΒ εἶναι ἐν ἰσχύϊ καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔχει τόσα κέρδη ἡ Τράπεζα, ὥστε ψυχία εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ Κράτος.

§128Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ σύγκρισις γίνεται μεταξὺ τῶν ψυχίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια καὶ τῶν μερισμάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσιν οἱ μέτοχοι.

§129Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Καὶ διατί δὲν συγκρίνετε τὰ μερίσματα, τὰ ὁποῖα διανέμει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, μὲ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατέθηκαν οἱ μέτοχοι; Ἐνῷ τὸ Κράτος ἔδωκε δισεκατομμύρια εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ μετέδωκεν εἰς αὐτὴν ὅλην τὴν ἠθικὴν ὑπεροχήν, λαμβάνει ἐλάχιστα ἀπέναντι αὐτῶν. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τί κατέθεσαν οἱ μέτοχοι;

§130Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Πότε τὸ κατέθηκαν;

§131Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ 1842.

§132Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐὰν κατέθετον ἔκτοτε τὸ κεφάλαιον αὐτὸ οἱ μέτοχοι εἰς μίαν Τράπεζαν, βεβαίως θὰ εἶχαν περισσότερα.

§133Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὑπολογίσατε καὶ πόσους τόκους ἔλαβον μέχρι τοῦδε. Ὁρίζεται κατωτέρω ἡ ἵδρυσις 9 νέων ὑποκαταστημάτων. Ἀλλὰ τίνων ὑποκαταστημάτων; Τὸ Κράτος πρέπει νὰ ὑποδείξῃ τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλάβῃ ἡ Τράπεζα νὰ ἱδρύσῃ τὰ ὑποκαταστήματα. Ἔρχεται δὲ τώρα καὶ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος πρὸ ὀλίγου. Μία παράτασις τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης ἐπὶ 20 ἀκόμη ἔτη, μετὰ ἐπεκτάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς χώρας τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσιν ἔκτασιν μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν, εἶναι σπουδαιοτάτη. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔπρεπε νὰ γίνῃ εὐρυτάτη συζήτησις, διότι δεσμεύεται τὸ Κράτος κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἀσήμαντος. Κατὰ τὰς μέχρι τοῦδε συμβάσεις τὸ προνόμιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λήγει τῷ 1930, ἤδη δεσμεύεται τὸ Κράτος δι’ ἄλλα 20 ἔτη καὶ δεσμεύεται ἀπὸ ποῖον; Ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει μόνον τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὰ προνόμια τὰ ἄλλα τῆς κτηματικῆς πίστεως καὶ τῆς γεωργικῆς. Ὁ ὑδροκέφαλος αὐτός, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, μέχρι σήμερον ἐφάνη ὠφέλιμος εἰς τὸ Κράτος ἀπὸ ἐκδοτικῆς ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπὸ γεωργικῆς καὶ κτηματικῆς ἀπόψεως δὲν ἔπραξε τίποτε.

§134Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὅταν ἔλαβε τὸ προνόμιον τῆς ἐπεκτάσεως τῶν δικαιωμάτων της εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ δάνειον 25.000.000 δραχ. καὶ δὲν ἔδοσεν τίποτε.

§135Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα φαίνεται σήμερον ὡς ἓν ἐμπόδιον ἀρκετὰ σοβαρὸν διὰ τὴν πρόοδον τῆς κτηματικῆς καὶ τῆς γεωργικῆς πίστεως τῆς Χώρας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἔχει μεγίστας καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας τὸ Κράτος.

§136Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Λησμονεῖτε καὶ μίαν ἄλλην κολοσσιαίαν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔσχεν ἡ Τράπεζα ἐκ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ καταβάλῃ τὰς εἰς χρυσὸν ὑποχρεώσεις της εἰς χαρτονόμισμα.

§137Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἀκριβῶς ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Στράτον, ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ ὅτι ἔχει 3.200.000.000 εἰς τὰς χεῖρας της ἀπέναντι τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι πάρα πολὺ γνωστὸς νόμος, ὥστε κρίνω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω. Ἔπειτα εἰς ἀντάλλαγμα τῆς παροχῆς αὐτῆς διὰ τὸ δάνειον τῶν 550.000.000, ἀμέσως προσέρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει εἰς τὴν Τράπεζαν: δύνασαι νὰ ἐκδώσῃς χαρτονόμισμα 500,000,000. Σχεδὸν, λοιπὸν, τίποτε δὲν δίδει οὐσιαστικῶς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Παίρνει χρεωλύσιον καὶ τόκον 5% ἐπὶ τῶν 50,000,000.

§138Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. 6% ἐπὶ τῶν 50,000,000.

§139Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. 4½% πέραν τῶν 50,000,000 Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λαμβάνει, δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, ἀλλὰ λαμβάνει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τοῦ δανείου τούτου. Καὶ τρίτον, χωρὶς νὰ ὁρίζῃ εἰς ποίαν τιμὴν ἐκδόσεως, χωρὶς νὰ ὁρίζῃ εἰς ποῖον χρεωλύσιον, ποῖον τόκον, ἀφίνεται ἐλευθέρα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὥστε αὔριον νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐγὼ διαθέτω αὐτοὺς τοὺς τίτλους, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω.........

§140Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον.

§141Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει). «Μέχρι τῆς διαθέσεως...................... κλπ.». Ποῖον θέλετε ν’ ἀναγνώσω;

§142Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ 10ου ἄρθρου.

§143Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει). «Αἱ ἐκδοθησόμεναι ὁμολογίαι .................... κλπ.».

§144Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐκ τῶν προτέρων δὲν ἀναλαμβάνει καμμίαν ὑποχρέωσιν. Ὅταν θὰ παρουσιασθοῦν ἡ Τράπεζα θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ τὰ διαθέσω παρὰ εἰς τὰ 60, εἰς τὰ 70. Ἐκ τῶν προτέρων δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ διαθέτω εἰς ὡρισμένην τιμήν, οὐδὲ χρεωλύσιον. Καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ὑπάρχῃ μία κρίσις, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ κράτος θὰ εὑρεθῇ εἰς μίαν ἀνάγκην, ἡ Τράπεζα θὰ εἴπῃ ὅτι περισσοτέραν τιμὴν δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω.

§145Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ θὰ ἔχῃ λάβῃ τὸ προνόμιον.

§146Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τοιουτοτρόπως τὸ Κράτος δὲν ἐξασφαλίζεται, θὰ κινδυνεύῃ νὰ χάσῃ 20% ἀπὸ τὸ δάνειον ὁλόκληρον. Ἕν 20% κάμνει 125,000,000.

§147Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὁ Τρικούτης ἔκαμνε τὰ δάνειά του πρὸς 65%. Διατὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ μὴ τὰ κάμνῃ πρὸς 80%; Σήμερον ἕν Κράτος διὰ νὰ δανεισθῇ εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀμφιβάλλω ἄν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ δανεισθῇ ἄνω τῶν 80%.

§148Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄρτιον πρὸς 6% εἶναι 85%.

§149Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κάλυμμα, τὸ ὁποῖον δίδει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, λέγει ὅτι θὰ δώσῃ ἀπέναντι τίτλων ἐθνικῶν δανείων, δηλαδὴ αὐτοὺς τοὺς τίτλους αὐτοῦ τοῦ δανείου θὰ τοὺς ἔχει ὡς κάλυμμα ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ δανείου καὶ αὐτοῦ τοῦ χαρτονομίσματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ ἀπέναντι τοῦ δανείου, καὶ τὸ ὁποῖον χαρτονόμισμα θὰ δοθῇ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Ἔπειτα τὴν ἐλευθερίαν τὴν πλήρη τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ ἰσολογισμοῦ αὐτοῦ, δὲν τὴν ἐννοῶ.

§150Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ τὴν εἰπῶ ἐγώ, ἄν μοὶ ἐπιτρέπητε. Τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1915, ἐδῶ τὴν ἀκυροῖ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν.

§151Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι τὸ Κράτος ὁσηνδήποτε ἐμπιστοσύνην καὶ ἄν ἔχῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀπεκδύεται παντὸς δικαιώματός του, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τῶν ἰσολογισμῶν καὶ τὴν διανομὴν τῶν κερδῶν, ἀφοῦ εἶναι δεδομένον, ὅτι τὸ Κράτος ἐνδιαφέρεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πολὺ περισσότερον ἀπὸ τοὺς μετόχους, διότι τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ ἠθικά, πρὸ πάντων τὰ ἠθικά, τὰ ὁποῖα παρέχει τὸ Κράτος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἶναι ἀνυπολογίστως περισσότερα, ἀπὸ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα παρέχουν οἱ μέτοχοι. Δὲν βλέπω λοιπὸν πῶς θὰ ἔρχωνται οἱ μέτοχοι καὶ νὰ λέγωσιν εἰς τὸ Κράτος: εἶσαι ἀνίκανον νὰ δώσῃς γνώμην, ἄφησε μας, ὅ,τι κάμωμεν εἶναι καλὰ καμωμένον. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους δὲν ἁρμόζει.

§152Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ. Παραιτεῖται δηλ. παντὸς ἐλέγχου τὸ Κράτος.

§153Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν παραιτεῖται παντὸς ἐλέγχου τὸ κράτος, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ οἱανδήποτε ἰδιωτικὴν Ἑταιρείαν.

§154Γ. ΠΩΠ. Καταργεῖται αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§155Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἀναφέρετε πουθενὰ αὐτό. Ὡς μέτοχος εἰς τὰ κέρδη θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτήν, ὄχι ὡς κράτος, ἀλλ’ ἁπλῶς ὡς ἕνας μέτοχος, ὁ ὁποῖος ἀναμιγνύεται καὶ συμμετέχει τῶν κερδῶν. Ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον δίδονται τὰ κέρδη αὐτά, ὄχι ὡς Κράτος.

§156Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Περὶ αὐτοῦ ὡμίλησα ἀκριβῶς, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ Κράτος εἶναι μέτοχος καὶ μέτοχος πολὺ περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους μετόχους.......

§157Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ὑπάγῃ τὸ κράτος νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ὅτι θὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν καὶ τὴν ἄλλην, διότι εἶναι μέτοχον εἰς τὰ κέρδη.

§158Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, δὲν θὰ τῆς εἰπῇ αὐτό, ἀλλὰ θὰ τῆς εἰπῇ: δὲν συγκατανεύω εἰς τὴν κατανομὴν τῶν κερδῶν, ὅπως τὴν ἐννοεῖτε, δὲν συγκατανεύω εἰς τὴν κατανομὴν τῶν ἀποθεμάτων, ὅπως τὴν ἐννοεῖτε. Παραδέχομαι, ἂν ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου.

§159Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Παραδέχομαι νὰ γίνῃ λεπτομερεστέρα ἡ διατύπωσις καὶ νὰ ἐξονυχισθῇ τελείως. Μὴ λέγωμεν ὅμως πράγματα ἀνακριβῆ.

§160Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ διασαφηνισθῇ αὐτό.

§161Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ.

§162Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον εἶναι διασαφηνισμένον, διότι λέγει ὅτι διὰ τὴν εἰς τὰ κέρδη συμμετοχὴν θὰ δύναται ν’ ἀναμιγνύηται ὄχι ὅμως νὰ ἐπιβλέψῃ καὶ νὰ ἐλέγξῃ κατ’ ἴδιον τρόπον τὴν Τράπεζαν ὅπως δύναται νὰ τὸ κάμῃ διὰ πᾶν οἱονδήποτε ἵδρυμα τοιαύτης φύσεως.

§163Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὡς μέτοχος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα γνώμης;

§164Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Τὸ ἐδάφιον, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, καθορίζει δύο ἀπαγορεύσεις διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, τὴν ἀπαγόρευσιν νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν Τραπεζικῶν ἐπιχειρήσεων — τοῦτο ἀναμφισβητήτως εἶναι ὀρθόν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐπιχειρήσεων τῆς Τραπέζης.

§165Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Βεβαίως περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει λόγος.

§166Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡ ἑτέρα ἀπαγόρευσις εἶναι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀποτελούντων τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Τραπέζης στοιχείων.

§167Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλῶ.

§168Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τοῦτο νομίζω, ὅτι μεθ’ ὅλην τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ποιεῖται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Κράτους, τὸ ἐλάττωμα ὑπάρχει ἐν τῇ συμβάσει. Τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα ἐλέγχου τῶν ἰσολογισμῶν, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο καταλήγει εἰς ἐνάσκησιν ποινικῆς ἀγωγῆς ἐναντίον τῶν ὑπευθύνων διαχειριστῶν, οἱ ὁποῖοι κακῶς συνέταξαν τὸν ἰσολογισμόν. Διὰ τοῦ νόμου τούτου τὸ Κράτος, κηδόμενον τῶν δικαιωμάτων τῶν μετόχων, εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιήσῃ τὸν ἰσολογισμὸν ἀποστέλλον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοὺς κακῶς συντάξαντας τὸν ἰσολογισμόν· προκειμένου ὅμως περὶ τῶν ἰδιαιτέρων αὐτοῦ συμφερόντων, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῇ κατόπιν, διὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὰς φυλακὰς τοὺς συντάκτας τῶν κακῶν ἰσολογισμῶν, νὰ φροντίσῃ προληπτικῶς νὰ ἀσφαλίσῃ τὸ ἴδιον αὑτοῦ κέρδος. Λέγω δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος λέγει καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀποδέχομαι καὶ ἄλλους τῶν κυρίων πληρεξουσίων βλέπω ὅτι κατανεύουν διὰ τῆς κεφαλῆς, τοῦτο δὲν εἶναι καὶ πρωτότυπον, διότι τὸ Κράτος ἄλλοτε συμβληθὲν πρὸς τὴν προνομιοῦχον ἑταιρείαν πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος, ἤσκησεν πραγματικὸν δικαίωμα ἐν τῇ διοικήσει τῆς ἑταιρείας καὶ μετεῖχε τῆς διοικήσεως αὐτῆς δι’ ἀντιπροσώπου του. Διότι μεταβίβασεν εἰς τὴν προνομιοῦχον ἑταιρείαν ἓν προνόμιον ἐκ μερικῶν σταφιδαγρῶν τῆς παλαιᾶς σταφιδικῆς ἑταιρείας, ἐγένετο μέτοχον τοῦ ⅐ τοῦ κεφαλαίου. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος σήμερον παρέχει εἰς τὴν Τράπεζαν, εἶναι ἀνταλλάγματα πολὺ σπουδαιότερα καὶ οὐσιαστικώτερα ἐκείνων τῶν ἀστείων ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα παρέσχεν εἰς τὴν προνομιοῦχον ἑταιρείαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀφοῦ τὸ Κράτος δὲν ζητεῖ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρείας, κατ’ ἐμὲ ὀρθῶς, πρέπει τουλάχιστον ν’ ἀσφαλίσῃ τὸν προληπτικὸν ἔλεγχον τοῦ Ἰσολογισμοῦ, χάριν ἀσφαλείας τῶν κερδῶν.

§169Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους. Διότι θὰ εἴπῃ τὸ Κράτος: ἀναγνωρίζω ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνω, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀξιοπρεπές. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συγκεντρώνει εἰς ἑαυτὴν ὅλην τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν τῆς δίδουν αἱ καταθέσεις, διότι ὁ λαὸς βεβαίως ἀποβλέπει πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διατί; Διότι εἶναι τράπεζα ἐκδοτική. Ἐὰν ἀφαιρέσῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν τὰ προνόμια αὐτά, ποῖος θὰ καταθέτῃ τὰς ἑκατοντάδας ταύτας τῶν ἑκατομμυρίων; Ὥστε εἶναι ὀρθὸν τὸ νομιζόμενον ὅτι τὸ Κράτος συμμετέχει εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης ὡς Κράτος καὶ ὄχι διότι μετέχει.

§170ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐδῶ τὸ Κράτος συμβάλλεται ὡς ἰδιώτης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν μερισμάτων. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει. Δὲν καταργεῖται ὁ ἔλεγχος τοῦ Κράτους ὡς Κράτους.

§171Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ πῶς σεῖς μὲ 5 μετοχὰς ἔχετε δικαίωμα συμμετοχῆς εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Τραπέζης τὸ δὲ Κράτος, τὸ ὁποῖον εἶναι εἷς τῶν μεγαλειτέρων μετόχων, ἂν μὴ ὁ κύριος μοχλὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πῶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὡς ἁπλὸς μέτοχος; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἵνα φανῇ ἀνταξία τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον φέρει, ἵνα φανῇ εὐγνωμονοῦσα τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον τῆς παρέσχε τόσα καὶ τόσα ὠφελήματα μέχρι σήμερον, ἵνα φανῇ ὅτι καὶ αὐτὴ προβαίνει εἰς θυσίας, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος διεξάγει τὸν ἀγῶνα τὸν μεγάλου, τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ἔθνους, ὀφείλει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ παράσχῃ τὸ δάνειον αὐτὸ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς ὁποίας ἐτάχθη ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, ἀρκουμένη μόνον εἰς ὀλίγα τινὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀρκετὰ δι’ αὐτὴν καὶ νὰ παραιτηθῇ τῆς ἀπαιτήσεως τῆς ἐπεκτάσεως καὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου, διότι βεβαίως ἡ Ἐθνικὴ συνείδησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὴν χαρακτηρίσῃ ὅτι εἰς αὐτὰς τὰς κρισιμωτάτας περιστάσεις τοῦ βίου τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἠθέλησεν αὐτὴ νὰ ἐπωφεληθῇ καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶναι καὶ τόσον τιμητικὸς διὰ τὴν ὑπόστασίν της.

§172Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὶ ζημιώνεται τὸ Κράτος ἀπὸ τὰς παραχωρήσεις αὐτάς;

§173Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν δίδωμεν ὅλα τὰ ἀνταλλάγματα διὰ μιᾶς, τί θὰ δώσωμεν αὔριον, ὅταν θὰ θελήσωμεν πάλιν νὰ δανεισθῶμεν; Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ συνείδησις καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, βεβαίως τὸ μέρος τῆς κοινῆς γνώμης, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς θέσιν νὰ ζυγίζῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, κατ’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, δὲν φαίνεται καθόλου εὔνουν πρὸς αὐτὴν τὴν παροχὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν. Πανταχοῦ ὅπου ἠρώτησα πρόσωπα πολὺ ἀξιότιμα, διότι ἐγώ, ὅταν θέλω νὰ μορφώσω μίαν γνώμην θέλω νὰ τὴν βασίζω ἐπάνω καὶ εἰς τὴν γνώμην πολλῶν εἰδικῶν, οὐδένα εὗρον σύμφωνον εἰς τὴν παροχὴν ταύτην τοῦ νέου δανείου καὶ ὅλοι ἀπεφάνθησαν, ἐν ἑνὶ στόματι, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θέλει νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ μίαν ἀνάγκην, τόσον ἐπείγουσαν καὶ τόσον χρήσιμον τοῦ Ἔθνους. Λοιπὸν μοὶ φαίνεται, ὅτι, ἐὰν ἀσκηθῇ ἡ ἐπιρροή, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, παραιτουμένη ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀπαίτησίν της, θὰ ἀποκτήσῃ νέους τίτλους εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἔθνους καὶ ἑπομένως ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν. Θὰ εἶναι λοιπὸν τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποκτήσῃ ἀπὸ μίαν τοιαύτην παράτασιν, πολὺ μεγάλα ἠθικῶς, παρὰ ἀπὸ τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θὰ κερδίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς παροχῆς.

§174Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ. Ἐμπορικὴ ἑταιρεία.

§175Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἐμπορικὴ ἑταιρεία, κ. συνάδελφε. Ἐὰν τὴν ἀναγνωρίσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὡς ἁπλῆν ἐπιχείρησιν ἐμπορικὴν τότε βεβαίως πρέπει νὰ τῆς ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸν τίτλον τῆς Ἐθνικῆς, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὰ προνόμια καὶ τὰ δικαιώματα. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνήκει κατὰ τὸ πλεῖστον, ἴσως 90% εἰς τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ πρέπει πάντοτε νὰ σκέπτηται ἐθνικῶς καὶ οὐδέποτε ὡς ἐμπορικὴ Τράπεζα, διότι τότε ἔχομεν ἐμπορικὴν Τράπεζαν, ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς σκέπτονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν σήμερον τὸ θέαμα τῆς λῃστείας, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ ὁποία διενεργεῖται εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ τῶν Τραπεζῶν, κυρίως ἀπὸ τὸ συνάλλαγμα. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Πρωτοπαπαδάκην, νὰ ἐπέμβῃ δι’ οἱουδήποτε τρόπου, ὅπως παρεμποδίσῃ τὴν μεγάλην ἐπιρροήν, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος, ὡς πρὸς τὸ συνάλλαγμα. Τὸ συνάλλαγμα ἐγένετο ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν καὶ ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως ὄχι πολὺ τιμητικὸν δι’ αὐτάς. Εἶναι ζήτημα κερδοσκοπίας, αἰσχροκερδείας καὶ σήμερον βλέπομεν τὸ παράδοξον φαινόμενον, τὸ ὁποῖον μόνον ἐν Ἑλλάδι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρατηρηθῇ, τῆς ὑψώσεως τοῦ συναλλάγματος, μετὰ τὰς δηλώσεις τῶν ἐπισημοτέρων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀπὸ οἰκονομικὴν μόρφωσιν. Βλέπομεν τὸν κ. Μάξιμον νὰ διακηρύττῃ τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς, ὡς πολὺ μεγαλειτέραν ἀπὸ τὴν διδομένην ἐν ταῖς ἀγοραῖς. Βλέπομεν μετὰ ταῦτα τὸν πρόεδρον τοῦ ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου νὰ πράττῃ τὸ ἴδιον καὶ μόλα ταῦτα ἡ ἀγορά, ἡ ὁποία διευθύνεται ἀπὸ τὰς Τραπέζας καὶ ἀπὸ τινας κεφαλαιοκράτας χρηματιστὰς νὰ ἀπαντᾷ εἰς τὰς δηλώσεις αὐτῶν, ὄχι διὰ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑψώσεως αὐτοῦ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐγένοντο αἱ δηλώσεις τοῦ μέν, πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ δέ.

§176ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εὑρισκόμεθα ἐν πολέμῳ καὶ χρειαζόμεθα χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν πουθενά.

§177Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ συναλλάγματος, ὅτι κατόπιν τῶν δηλώσεων τόσων ἐπισήμων περὶ τῇ οἰκονομικῆς ὑρωστίας τοῦ τόπου, ἡ ἀγορὰ ἀπεναντίας δὲν συμβάλλει ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον καὶ σκόπιμον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐσκέπτετο νὰ λάβῃ μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐμποδίσωσιν ἐν γένει τὴν αἰσχροκέρδειαν, διότι δὲν εἶμαι ἀφελὴς νὰ νομίζω, ὅτι θὰ ληφθῶσι μέτρα, νὰ ἐμποδίσουν ἢ τοὐλάχιστον νὰ συγκρατήσουν τὸν κατήφορον, τὸν ὁποῖον ἔλαβεν, ὁ ὁποῖος ἐμπνέει τὴν δυσφορίαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸν πανικὸν εἰς τὴν ἀγοράν. Σήμερον ὅλαι αἱ ἀγοραὶ ἐν Ἑλλάδι ἐσταμάτησαν, σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ κρίσεως, ὅταν ἐξαντληθῶσιν ὅλα τὰ ἐμπορεύματα εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰ τρόφιμα, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς κρίσιμον περίστασιν, διότι οἱ ἔμποροι σήμερον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κάμωσι νέας παραγγελίας, μὴ γνωρίζοντες ποῦ θὰ σταματήσῃ ὁ κατήφορος τοῦ συναλλάγματος. Διὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μία μέριμνα. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ πρωτοστατήσῃ τέλος πάντων εἰς τὸ ἔργον, ἐὰν ὄχι νὰ τὸ ἐνθαρρύνῃ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ τὸ ἀνεχθῇ.

§178ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ κανονίζει ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τῆς λίρας ἐν Λονδίνῳ, δὲν πταίουσιν οἱ τραπεζῖται.

§179Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Εἶναι ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τῆς λίρας. Ποῖος ὁ λόγος; Μήπως ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τῆς λίρας συνέτεινε διὰ νὰ ἀνέλθῃ ἡ λίρα εἰς 60 δραχμάς;

§180ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔλαβον τηλεγραφήματα.

§181Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι. Τὴν μεσημβρίαν εἶναι 50 καὶ τὸ ἑσπέρας εἶναι 60 δρ., εἶναι ἡ αἰσχροκέρδεια, ἡ ὁποία καταβιβάζει τὸ συνάλλαγμα.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κανονίζεται ἐν Λονδίνῳ.

§183Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Εἶμαι τραπεζίτης καὶ γνωρίζω καλύτερον ἀπὸ σᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε ἰατροὶ καὶ δικηγόροι. Οἱ κερδοσκόποι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν βεβαίως ἐνθαρρύνονται καὶ ἀπὸ τὰς γενικὰς συνθήκας τῶν παγκοσμίων ἀγορῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀσκεῖται καὶ ἰδιαιτέρα αἰσχροκέρδεια ἐντὸς τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν καὶ πέριξ αὐτοῦ, διότι διαδίδονται ψευδεῖς εἰδήσεις, σήμερον πάλιν ἐκυκλοφόρησε ψευδὴς εἴδησις, τὴν ὁποίαν διέψευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ Προῦσα ἐγκατελείφθη κλπ. Αὐτὰ τὰ ψεύδη εἶναι δυνατὸν νὰ καταδιωχθῶσι, διότι πρέπει νὰ τεθῇ ἕνας φραγμός. Τὸ ἐμπόριον ἔχασε τὰ νερά του. Σήμερον ἐπῆγα εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἐζήτησα τοὺς ἐμπόρους, ὅλοι λέγουσι, ὅτι δὲν δύνανται νὰ σταθῶσι πουθενά, ὅτι εἶναι ἀπογοητευμένοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀγορά, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ κάμουν μὲ βεβαιότητα ὅτι θὰ κερδίσωσι κἄτι τι.

§184Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν ἔχει πολλῶν ἑκατομμυρίων ἐμπορεύματα, ἀλλὰ δὲν τὰ παραλαμβάνει λόγῳ τοῦ συναλλάγματος.

§185Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τὶ θέλετε νὰ εἴπητε μὲ αὐτό; (Χειροκροτήματα).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§187Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἤκουσα συνάδελφόν τινα λέγοντα, ὅτι ἐὰν ἔχωμεν ὑπερτιμήσεις τοῦ συναλλάγματος καὶ ἑπομένως ἐκπτώσεις τῆς δραχμῆς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν πόλεμον. Ἄλλοι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι, ἐὰν ἔχωμεν αὐτὰς τὰς διακυμάνσεις τοῦ συναλλάγματος τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς διαφόρους διαδόσεις καὶ εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται τηλεγραφικῶς ἀπὸ διαφόρους πόλεις. Ἀλλὰ δὲν εἴχομεν, κύριοι, καὶ κατὰ τὰ ἔτη 1917 καὶ 1918 πόλεμον; Δὲν ἐγένοντο καὶ τότε διαδόσεις καὶ διάφοραι εἰδήσεις; Ἀσφαλῶς ἐγένοντο ἀλλὰ δὲν παρουσιάσθηκε τότε ἡ σημερινὴ ἔκπτωσις διότι δὲν εἴχομεν τότε αὐτὴν τὴν ἐξάτμησιν τοῦ συναλλάγματος καὶ τὴν πτῶσιν τῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς. Διότι, κύριοι, τότε εἴχομεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν μεγάλα ἀποθέματα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἴχομεν τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ μεγάλο τῶν τραπεζιτικῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον. Βεβαίως, κύριοι, ὅλα τὰ κράτη, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγουν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν νόμισμα ἐν τῇ πληθώρᾳ δὲ τούτου εἶδον τὴν ἀνταλλακτικὴν αὐτῶν ἀξίαν ἐκπίπτουσαν καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν τοῦ νόμου τούτου καὶ τὸ ἡμέτερον ἀνταλλακτικὸν νόμισμα. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ἐκπέσῃ τόσον ἡ ἀνταλλακτικὴ αὐτοῦ ἀξία, ὑφ’ ἃς συνθήκας εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς πρὶν τῆς ἐξόδου καὶ ὑφ’ ἃς συνθήκας κατῆλθε αὕτη εἰς τὸν πόλεμον. Κύριοι, μὴ λησμονῆτε ὅτι ἡ Ἑλλὰς, χάρις εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς εἰρηνικῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, δηλαδὴ εἰς τοὺς δύο νόμους ΜΧΓΒʹ καὶ εἰς τὸν ΧΜΧΒ, διὰ τῶν ὁποίων ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐνισχύθη ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν ναυτιλία κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ διπλασιάσῃ τὸν στόλον της, διὰ δὲ τοῦ νόμου ΧΜΧΒʹ ὅλον τὸ συνάλλαγμα καὶ ὁ χρυσός, ὁ ὁποῖος εἰσήρχετο διὰ τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας καὶ τῆς μεταναστεύσεως, ἐναποταμιεύετο εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τοῦτο ἐγένετο καὶ πρὸ τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἐν καιρῷ πολέμου, ἔλαβε πολὺ μεγαλειτέρας διαστάσεις ἡ τοιαύτη εἰσαγωγὴ χρυσοῦ, χάρις εἰς τὰ ἀμύθητα κέρδη, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν ναυτιλία καὶ τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐναποταμιεύοντο ἐν τῷ Κράτει. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι, ὅλα τὰ ἀποθέματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴχομεν μέχρι τοῦ 1918 αὐξανόμενα, ἤρχισαν ἔκτοτε κατασπαταλούμενα. Κατεσπαταλήθη μέγα μέρος τῶν ἀποθεμάτων ἐκείνων εἰς τὴν ἐξαγωγὴν ἐμπορευμάτων ἐν Ρωσσίᾳ καὶ Ρουμανίᾳ. Ἐξήχθησαν ἐντεῦθεν ἐμπορεύματα ἀξίας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων καὶ διὰ τῆς ἐξαγωγῆς ταύτης ἐν Ρωσσίᾳ καὶ ἐν Ρουμανίᾳ ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων τοῦ συναλλάγματος μετεβλήθησαν εἰς ρούβλια καὶ εἰς λέϊ. Πλὴν τούτου, κύριοι, ἤνοιξαν διάπλατα τὰς θύρας εἰς τὰ ξένα σάπια χαρτονομίσματα. Ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ρούβλια, λέϊ, μάρκα, κορῶνες καὶ δι’ αὐτῶν ἐξῆλθε ἐκ τῆς χώρας ἡμῶν ὑγιὲς συνάλλαγμα ἀξίας ἐπίσης ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων. Εὐθύς, κύριοι, μετὰ τὴν ἀνακωχὴν ἐνομίσαμε ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν κενῶν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας καὶ διὰ νόμου καὶ διὰ παντὸς ἄλλου τρόπου, ἐνισχύσαμεν τοὺς ἐφοπλιστὰς νὰ σπεύσωσι νὰ συμπληρώσωσι τὰ κενὰ ταῦτα, καὶ ἔσπευσαν αὐτοί, νὰ προμηθευθῶσι ἀτμόπλοια καὶ νὰ παραγγείλωσιν τὴν ναυπήγησιν τοιούτων ἀντὶ ἁδροτάτης τιμῆς, ὅτε ἐστοίχιζεν 30.000 δραχμὰς ὁ τόννος. Ἀλλ’ ἔπειτα, εἴτε διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Ἀμερικὴ εἶχε κατασκευάσει μέγαν στόλον, εἴτε διότι ἕνεκα τῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ἀνεφάνη καθ’ ὅλον τὸν κόσμον, συνεπείᾳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταφέρωνται τόσα ἐμπορεύματα, ὅσα ἄλλοτε, ἐντεῦθεν ἐπῆλθε κρίσις εἰς τὴν ναυτιλίαν ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου, ἑπομένως καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ναυτιλίαν. — Κρίσις τοιαύτη, καθ’ ἣν σχεδὸν τὰ πλεῖστα καὶ τὰ μεγαλείτερα ἀτμόπλοιά μας εἶναι, κατὰ τὸ λεγόμενον, δεμένα καὶ ἄχρηστα πλέον, καὶ ἑπομένως ἄλλαι δεκάδες ἑκατομμυρίων διὰ τὴν κτῆσιν αὐτῶν μένουσιν ἀχρησιμοποίητα. Δὲν ἤρκουν πάντα ταῦτα καὶ ἠνοίξαμεν ἡμεῖς μόνον, διάπλατα τὰς θύρας ἡμῶν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν πάντων τῶν ἀντικειμένων τῆς πολιτείας. Χιλιάδες αὐτοκίνητα εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὰ ὁποῖα καταναλίσκουσιν ἑκατομμύρια εἰς βενζίνην καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον πολυτελείας, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ ἐλευθέραν τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Ἑλλάδα, καθ’ ὃν χρόνον, κύριοι, ὄχι μικρὰ Κράτη, ἀλλὰ τὰ μεγαλείτερα Κράτη ἔχουν προβεῖ ὄχι μόνον εἰς βαρεῖς δασμούς, ἀλλ’ εἰς καθαρῶς ἀποζημιώσεις πολλῶν τοιούτων εἰδῶν καὶ χάρις τούτων, κύριοι, ἔχομεν ἀντλήσῃ ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων συναλλάγματος. Καὶ ἐνῶ οὕτω πῶς ἐξητμίζοντο ὅλα τὰ ἀποθέματα ἡμῶν, αἱ πηγαὶ ἐξ ὧν ἀντλοῦμεν αὐτὰ πλέον ἤρχισαν νὰ στειρεύουν. Εἴχομεν ἐν καιρῷ πολέμῳ, πλὴν τῶν φόρων τῆς ναυτιλίας, εἴχομεν καὶ ἐκ τοῦ φανεροῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου φόρους μεγάλους, διότι τότε εἴχομεν ὑπερτιμημένα ὅλα τὰ ἡμέτερα προϊόντα, ἰδίως τὸν καπνόν, τὸ ἔλαιον, τὴν σταφίδα. Ἐκ μόνου τοῦ καπνοῦ εἰσήρχοντο ὑπὲρ τὰ 300.000.000 κατ’ ἔτος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς κρίσεως, ἡ ὁποία καὶ σήμερον ὑφίσταται εἰς τὸ πολύτιμον τοῦτο προϊόν, μᾶς ἐστείρευσεν σχεδὸν καὶ ἡ πηγὴ αὐτή. Λοιπόν, ἐνῶ ἀφ’ ἑνὸς ἐξητμίζοντο ὅλα τὰ ἀποθέματα ἡμῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν ταῦτα νὰ ἀναπληρωθῶσιν. Συνέπεσε τοῦτο ἀκριβῶς εἰς τὰ 1919, ὅτε ἔκτοτε ἀρχίζει ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, ἢ μᾶλλον ἡ ἔκπτωσις τῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς. Ἀλλ’ εἰς τὰ κακὰ ταῦτα, κύριοι, προσετέθη καὶ ἕτερον: Αἱ ἀνάγκαι, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη τὸ Κράτος ἡμῶν νὰ προβῇ εἰς δάνεια ἐπὶ δανείων καὶ ταῦτα ἐπὶ τὸ πλεῖστον συνωμολογημένα εἰς τραπεζιτικὰ γραμμάτια. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, εἰς τὸ 1917, ὅτε ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Βενιζέλου ἐξῆλθεν ἐκ τῆς οὐδετερότητος ἡ Ἑλλὰς παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Ἀντάντ, ἐζήτησεν παρ’ αὐτῆς νὰ τύχῃ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Καὶ ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἐνίσχυσις εἰς τὶ νομίζεται ὅτι συνίστατο; Εἰς τὸ νὰ ἀνοίξουν αἱ τρεῖς μεγάλαι συμμαχικαὶ Δυνάμεις πιστώσεις ὡρισμένου ποσοῦ, ἀπέναντι δὲ αὐτῶν νὰ ἐκδώσωμεν τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ταῦτα νὰ διαθέσωμεν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Χώρᾳ. Κατ’ ἀρχὴν διετέθησαν ὑπὲρ ἡμῶν πιστώσεις ἐξ 750.000.000, ἤτοι ἀπὸ 250.000.000 ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Εἰς ταῦτα προσετέθησαν βραδύτερον καὶ ἕτερα 100.000.000, ἄλλα 50 ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας καὶ ἄλλα 50 ἐκ μέρους τῆς Γαλλίας. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν συμφωνιῶν, διότι δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ δανείων, πρόκειται περὶ πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἠνοίγοντο εἰς ἡμᾶς ὑπὸ ὅρους. Ὁ πρῶτος καὶ κύριος ὅρος, ἦτο νὰ ἐκδίδωνται τὰ σχετικὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῇ ἐγκρίσει μιᾶς οἰκονομικῆς διασυμμαχικῆς ἐπιτροπῆς, μισθοδοτουμένης εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἑτέρα δὲ συμμαχικὴ ἐπιτροπή, στρατιωτικὴ αὕτη, καθώριζε πῶς ἔπρεπε νὰ διατίθενται αὐτὰ τὰ τραπεζιτικὰ γραμμάτια καὶ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κύριοι νὰ σύρωμεν τραβήγματα ἐπὶ τῶν πιστώσεων αὐτῶν ὁπότε ἠθέλομεν. Μόλις καὶ μετὰ βίας, μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου, θὰ δυνηθῶμεν νὰ σύρωμεν τραβήγματα καὶ ὄχι ἐμπορεύσιμα τραβήγματα, παρὰ μόνον εἰς τὰς χεῖρας, εἰς τὰς ὁποίας αἱ πιστώσεις εἶχον ἀνοιγῆ ὑπὲρ ἡμῶν, δολλάρια εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν ἐκεῖθεν ὡρισμένην προμήθειαν ἐμπορευμάτων, λίρας εἰς Ἀγγλίαν ὅταν ἐπρόκειτο ἐξ Ἀγγλίας νὰ προμηθευθῶμέν τι καὶ φράγκα ὅταν ἐπρόκειτο ἐκ Γαλλίας.

§188Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν ὑπόμνησιν. Τὸ δικαίωμα δὲν μᾶς ἐδίδετο μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου, παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον αἱ πιστώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὰς διαφόρους χώρας, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, κατήρχοντο κάτω τῶν 33.000.000.

§189ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λεπτομέρεια σπουδαιοτάτη, τὴν ὁποίαν παρέλειπον.

§190Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦτο συνέβαινε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ὁ πόλεμος ἔληξε, διότι πρόκειται περὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου.

§191ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπόδειξις ὅτι δὲν εἴμεθα κύριοι τῶν πιστώσεων, εἶναι ὅτι ἐπετράπη εἰς ἡμᾶς ἔκτοτε νὰ σύρωμεν τραβήγματα ἐπ’ αὐτῶν, νὰ σύρωμεν τραβήγματα εἰς τὴν Ἀμερικὴν διὰ δολλάρια καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ λίρας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἐσύραμεν τραβήγματα εἰς τὴν Γαλλίαν, διότι εὑρίσκετο τὸ φράγκον ἐν ὑπερτιμήσει καὶ δὲν συνέφερεν. Κατωρθώθη οὕτω πὼς νὰ καλυφθῶσιν ἐκ τῶν 48.000.000 δολλαρίων, εἰς ὅσα ὑπολογίζοντο τότε τὰ 250.000.000 δραχμῶν, περίπου 15.000.000 δολλάρια καὶ ὑπελείποντο 33.000.000. Κατωρθώθη νὰ σύρωμεν τραβήγματα ἐπὶ τῆς Ἀγγλίας εἰς λίρας ἐκ τῶν 12.000.000, ἐξ ὅσων ἀνήρχοντο τὰ 300.000.000 τὰ καλυφθέντα εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διὰ 7.000.000 καὶ ὑπελείποντο 25.000.000, ὅτε αἴφνης, κύριοι, ἀνεκοινώθη εἰς ἡμᾶς ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμὸν καὶ δὲν ἔχομεν πλέον νὰ σύρωμεν τραβήγματα ἐπὶ πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι διετίθεντο ὑπὲρ ἡμῶν, συνεπείᾳ ὡρισμένης συμφωνίας συναφθείσης μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Δυνάμεων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα. Ἐζητήθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ διαθέσωμεν τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια διὰ τὴν συντήρησιν τῶν στρατευμάτων τῶν Ἄγγλων καὶ Γάλλων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ διετέθησαν τότε, κύριοι, 336.000.000 ὑπὲρ τῶν Γαλλικῶν στρατευμάτων καὶ 116.000.000 ὑπὲρ τῶν Ἀγγλικῶν στρατευμάτων.

§192Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Αὐτά, ἐπειδὴ δὲν ἔχουσι στενὴν σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν, καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ τὰ πραγματευώμεθα. Ἴσως ὑπάρχει λόγος, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ γίνεται πολὺς λόγος περὶ αὐτῶν.

§193ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἀποδείξω εἶναι ὅτι ἔχομεν αὔξησιν μεγάλην τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων. Αὕτη προέρχεται ἐκ δύο λόγων· ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τῶν συμμάχων μεγάλων Δυνάμεων, ἥτις ἀνῆλθεν εἰς 350.000.000 καὶ ἐκ τῆς προκαταβολῆς, ἥτις ἐγένετο διὰ τὰ ἐν Μακεδονίᾳ στρατεύματα, ἥτις ἀνῆλθεν εἰς 282.000.000. Ὡς νὰ μὴ ἤρκουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, προσετέθησαν καὶ ἄλλα χάριν τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν αὐτῆς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ ἐξηντλήθησαν τὰ 750.000.000 ἐδέησε νὰ προσφύγωμεν κατ’ ἀρχὴν εἰς ἐσωτερικὰ δάνεια, διότι ἐτέθη εἰς ἡμᾶς τοιοῦτος ὅρος, νὰ ἐξαντλήσωμεν ἐσωτερικὰ δάνεια γενόμενα διὰ δημοσίας ἐγγραφῆς. Τὸ δάνειον τῶν 100.000.000 τῆς ἐπιτάξεως, τὸ δάνειον τῶν 75.000.000 καὶ τὸ λαχειοφόρον δάνειον τῶν 300.000.000. Ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλην τὴν ἐξάντλησιν ταύτην, ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν πάλιν εἰς νέον δάνειον. Ἐνομίσαμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ δάνεια αὐτά, τὰ νέα, νὰ τὰ συνομολογήσωμεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ διὰ τοῦτο ἐξουσιοδοτήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ Β. Διατάγματος νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 300.000.000 δραχμῶν, ἢ φράγκων, ἢ 60.000.000 δολλαρίων, ἢ ἀνάλογον ποσὸν λιρῶν, ἀπεστάλη δὲ ἐπίτηδες καὶ εἷς ἀνώτερος ὑπάλληλος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἵνα πωλήσῃ ὁμολογίας τοῦ τοιούτου δανείου ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Ἀμερικῇ, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἐπώλησεν καὶ τότε ἠναγκάσθη τὸ Κράτος νὰ στραφῇ πρὸς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς τὸ δάνειον τοῦτο καὶ προέτεινεν κατ’ ἀρχὰς 300.000.000, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, τὰ ἐδαπάνησεν καὶ ἐδέησε τότε νὰ προστεθῶσιν καὶ ἕτερα 200.000.000, ὁπότε ἡ Τράπεζα ἐζήτησεν ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, ὡς ἀντάλλαγμα, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν νὰ αὐξήσῃ τὰ εἰς λογαριασμὸν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἀπὸ 156.000.000 εἰς 456.000.000. Τότε ηὔξησε τὸ κυκλοφοροῦν ποσὸν τῆς τραπέζης κατὰ 7.000.000, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβεν ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν καὶ οὕτως ἀνῆλθε τὸ δάνειον αὐτὸ τοῦ 1920 εἰς τὸ ποσὸν τὸ κυκλοφοροῦν διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης εἰς 463.000.000. Διὰ τοῦ νόμου 1754 ἐκυρώθη ἡ σχετικὴ σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας ἐπετράπη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζον, χάριν τῶν ἀναγκῶν τῶν Νέων Χωρῶν, νὰ ἐκδώσῃ δι’ ἴδιον λογαριασμὸν 300.000.000 γραμμάτια καὶ συγχρόνως νὰ δανείζῃ τὸ Κράτος ὄχι πλέον 700.000.000, ἀλλὰ 600.000.000, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ μὲν 400.000.000 μὲ τόκον 4½% καὶ 1½% χρεωλύσια, τὰ δὲ 200.000.000 μὲ 1½% καὶ 4½% χρεωλύσιον. Ἀλλ’ ἐν τῷ νόμῳ διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυροῦντο, προσετέθη ἄρθρον, δι’ οὗ ἐπετρέπετο εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ δανείσῃ τὸ Κράτος ἕτερα 400 ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ἀναφέρωνται οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἐγίνετο τὸ δάνειον καὶ οὕτως ἀνῆλθον τὰ προσωρινὰ δάνεια πρὸς τὴν Τράπεζαν εἰς χίλια ἑκατομμύρια καὶ τὰ μὲν 800 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀρχὴν μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, παρέλαβε τὰ 200 μόνον ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐξηκολούθει ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις, δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ γίνῃ ἔπρεπε τὰ μεγάλα ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ὁ Προϋπολογισμός, νὰ καλυφθῶσι πάλιν διὰ δανείων καὶ δὴ δανείων τοιούτων προσωρινῶν καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀκολουθοῦσα τὸ παράδειγμα τῆς προκατόχου, ἐδέησε νὰ ζητήσῃ νέα δάνεια παρὰ τῆς Τραπέζης, κατ’ ἀρχὰς τὸ δάνειον τῶν 75.000.000 καὶ τελευταῖον τὸ δάνειον τῶν 550.000.000. Ἀπέναντι αὐτῶν ὅμως ἐζήτησεν ἡ Τράπεζα νὰ λάβῃ, ὡς ἀντάλλαγμα, τὴν αὔξησιν τοῦ ἐκδοτικοῦ της δικαιώματος τραπεζογραμματίων, δι’ ἴδιον λογαριασμὸν 500.000.000. Ὅταν, κύριοι, ἀναλογισθῶμεν ὅτι ὑπῆρχον καὶ τὰ 400 ἑκατομμύρια, διότι εἶχε συνομολογηθῆ ἡ σύμβασις τὴν 21ην Σεπτεμβρίου, καθ’ ἣν ἀπέναντι τοῦ νέου δανείου τῶν 400 ἑκατομμυρίων ἐλάμβανε τὸ δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ εἰς ἴδιον λογαριασμὸν ἕτερα 400 ἑκατομμύρια, οὕτω θὰ ἴδωμεν ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἡ Τράπεζα ἔλαβε δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ εἰς ἴδιον λογαριασμὸν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀνερχόμενα ἐκ 1363 ὅλα ἑκατομμύρια. Τοιουτοτρόπως σήμερον, πλὴν τοῦ ποσοῦ διὰ τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ, ἔχομεν καὶ τὴν κυκλοφορίαν τοῦ ἀρχαίου δανείου ἔχομεν καὶ ἀπέναντι τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἀνέλθῃ προσεχῶς ἡ ἔκδοσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑλλάδι εἰς 2.500 ἑκατομμύρια, δῆλα ἡ εἰς τὸ δεκαπλάσιον τῆς κυκλοφορίας, τῶν ὁποίων εἴχομεν πρὸ τοῦ πολέμου. Κύριοι, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐξηντλήθησαν, ἀφ’ ἑνὸς ὅλα τὰ ἀποθέματα τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν αὐτὴν τὴν πληθωρικὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, δὲν νομίζω ὅτι ἐπετρέπετο νὰ ἐκπλήττεταί τις, διατὶ τὸ συνάλλαγμα νὰ ὑπερτιμᾶται καὶ διατὶ ἡ δραχμὴ ἡμῶν ὁλονὲν ὑποτιμᾶται. Βεβαίως, κύριοι, συνετέλεσεν εἰς τοῦτο καὶ ἡ κερδοσκοπία. Ὅλα τὰ κράτη, κύριοι, ἐπέβαλον ἔλεγχον εἰς τὸ συνάλλαγμα. Ἰδίως πρότυπον Κράτους ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν ὑπῆρξεν ἡ Γερμανία, ἥτις περιώρισε τὴν ἀγοραπωλησίαν τοῦ συναλλάγματος εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Αὐτοκρατορίας, τὴν Dentrehe Bank. Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου αὐτὴ καὶ μόνη ἠγόραζε καὶ ἐπώλει συνάλλαγμα ὑπὸ τὸν αὐστηρότατον ἔλεγχον τοῦ Κράτους, καθ’ ὅσον ἐπετρέπετο ἡ ἐξαγωγὴ συναλλάγματος μόνον περὶ ἀντικειμένου πρώτης ἀνάγκης, οὐχὶ δὲ περὶ ἀντικειμένου, εἴτε πολυτελείας, εἴτε καὶ ἄλλων οὐχὶ πρώτης ἀνάγκης. Καὶ ἄλλα Κράτη ἐμιμήθησαν τὸ παράδειγμα αὐτό. Καὶ ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι ἠθελήσαμεν ἐν ἀρχῇ νὰ ἐφαρμόσωμεν τοιοῦτον ἔλεγχον, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ χορηγῆται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς ἐκείνους καὶ μόνον, οἱ ὁποῖοι θὰ καταθέτουν ἐγγύησιν ὅτι θὰ εἰσῆγον ἐμπόρευμα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Καὶ τότε, κύριοι, παρετηρήθη, ὄχι διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ὡς ἐλέχθη παρὰ πολλῶν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ἄλλου ὅτι εἶχον ἐξατμισθῇ κατὰ μέγα μέρος τὰ ἀποθέματα καὶ εἶχεν ἀρχίσει νὰ αὐξάνῃ καταπληκτικῶς ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἤρχισεν ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος. Μέχρι τοῦ 1918 εὑρίσκετο ἡ λίρα ἐν ὑποτιμήσει ἀπέναντι τῆς δραχμῆς, ἐκυμαίνετο μεταξὺ 22 καὶ 23 δραχμῶν, ὅτε αἴφνης ἀνῆλθεν εἰς 26 καὶ 27 δραχμὰς καὶ τότε θόρυβος μέγας ἠγέρθη ὅτι αἴτιον τοῦ κακοῦ αὐτοῦ ἦτο αὐτὸς οὗτος ὁ ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπιβληθῆ ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ συνάλλαγμα διὰ νὰ εἰσάγηται καὶ ὑποτιμᾶται. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ὁ Τύπος εἶχεν ἐξεγερθῆ ἐναντίον τοῦ μέτρου, ἐγένοντο καὶ συνέδρια, εἰς τὰ ὁποῖα παρευρέθη καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς κ. Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀνάγκην τοῦ τοιούτου ἐλέγχου καὶ ὁ ὁποῖος παραπεισθεὶς ἦρεν αὐτό. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι δὲν ἦτο πλήρης ὁ ἔλεγχος καὶ τότε διότι ἐπεξετείνετο ἡ ἐλευθερία τοῦ συναλλάγματος ἐπὶ παντὸς συναλλάγματος, χωρὶς νὰ ἀποκλείωνται τὰ ἐμπορεύματα τῆς πολυτελείας. Ποῖον δὲ ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἄρσεως τοῦ ἐλέγχου; Εὐθὺς μετ’ ὀλίγον ἤρχισε νὰ ὑπερτιμᾶται τὸ συνάλλαγμα, ἡ λίρα νὰ φθάνῃ τὰς 30, 35, 40 καὶ 45 δραχμάς, διότι οὐδεὶς ἔλεγχος πλέον ἐνησκεῖτο, ἀφέθησαν πλέον ἐλεύθεραι ὅλαι αἱ Τράπεζαι νὰ ἀγοράζωσι καὶ πωλῶσι συνάλλαγμα καὶ ἔκτοτε ἀρχίζει ἡ κερδοσκοπία, ἢ μᾶλλον ἡ αἰσχροκέρδεια. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ὅλαι αἱ Τράπεζαι παρουσιάζουσι μεγάλα κέρδη πραγματοποιηθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1920. Μία τῶν Τραπεζῶν ἐκαυχήθη ὅτι μὲ κεφάλαιον μετοχικὸν 1.500.000 ἐπραγματοποίησε 12.000.000 κέρδη. Ἄλλαι Τράπεζαι ἐπραγματοποίησαν 38.000.000 κέρδη, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπίσης κολοσσιαῖα κέρδη. Κύριοι, ὑπολογίζω τὰ κέρδη τὰ ἐκ τοῦ συναλλάγματος μόνον πραγματοποιηθέντα παρὰ τῶν Τραπεζῶν εἰς 315.000.000. Αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ χειρίστη τῶν φορολογιῶν, ἡ ὁποία ἐνησκήθη ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, φορολογία, ὑπὸ τὴν ὁποίαν κύπτει καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος, διότι, κύριοι, ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος δὲν ἐπιβαρύνει ὀλιγώτερον τὸ Κράτος, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι συνεπείᾳ τῆς τοιαύτης ὑπερτιμήσεως εἶναι ὑποχρεωμένον διὰ τὰ εἰς χρυσὸν δάνεια νὰ δαπανήσῃ τὸ τριπλάσιον. Ἂν ἔχῃ νὰ πληρώσῃ 100 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν ἔχομεν ἀνάγκην 300 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων εἰς δραχμάς. Ἐδημιουργήθη, κύριοι, οὕτω πως μία κατάστασις ἀφόρητος, ἡ ὁποία βεβαίως διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως δὲν πρόκειται νὰ βελτιωθῇ, κατ’ ἀνάγκην θὰ μείνῃ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριοι, εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως ταύτης, μεθ’ ὅσα ὁ προαγορεύσας ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἐξεγείρεται ἡ συνείδησίς μου, κύριοι, ἰδίως διὰ τὸ ἀντάλλαγμα. Προκειμένου νὰ δανείσῃ αὕτη, οὐχὶ ἐξ ἰδίων κεφαλαίων, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐξαιρετικοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον παρεχώρησεν εἰς αὐτὴν τὸ Κράτος, δηλ. ἐνασκοῦσα δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε παρὰ τοῦ Κράτους πρὸς ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων, τὸ ἀντάλλαγμα ἔδει νὰ εἶναι μεμετρημένον. Ἀλλὰ λέγει, ὅτι ἀπέναντι τοῦ δανείου θὰ λάβῃ 5% τόκον καὶ 1% χρεώλυτρον ἐτησίως, μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 50.000.000, διὰ δὲ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου ἐκ δραχμῶν 500.000.000 μέχρι τῆς διαθέσεως αὐτοῦ πρὸς τρίτους ½% κατ’ ἔτος λόγῳ προμηθείας καὶ 4% χρεώλυτρον. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι εἰς θέσιν τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ διὰ τὰ 1.500 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη ἀπὸ τοῦ 1919 μέχρι σήμερον ὑπὸ τύπον προσωρινοῦ δανείου μὲ 5 + ½% χρεωλύσιον, ὑπὸ τύπον χρεωλυσίου ἢ προμηθείας; Ποῖος ἀρνεῖται, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα λαμβάνει αὐτὰ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ τὰ ἐπιστρέφει εἰς αὐτό, ζητοῦσα τόκον δι’ αὐτά; Λαμβάνει δὲ καὶ ἄλλα ἀνταλλάγματα, ζητεῖ παράτασιν τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν καὶ ἐνῷ θὰ ἔληγε τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1930 δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1914, ἤδη παρατείνεται μέχρι τῆς 31ης Δεκεμβρίου 1950. Ὅταν ἀναλογισθῆτε, ὅτι καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ἔχει νὰ διαχειρίζηται τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ὄχι μόνον τῶν μέχρι τοῦδε δύο δισεκατομμυρίων, ἀλλὰ καὶ πλέον τούτου, διότι, κύριοι, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ πολέμου δὲν πρέπει νὰ ἀμφιβάλλωμεν, ὅτι θὰ προσφύγωμεν καὶ πάλιν εἰς νέαν ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων, θὰ ἴδητε τὶ σημαίνει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, πλὴν τῆς ἀρξαμένης τελευταίας διετίας τοῦ προνομίου της, νὰ διαχειρίζηται ἐπὶ μίαν ἀκόμη εἰκοσαετίαν ὅλον αὐτὸ τὸ ποσόν. Καὶ ἤκουσα συναδέλφου ἀποροῦντος καὶ λέγοντος: Εἶναι συμμέτοχον τὸ Κράτος εἰς τὴν Τράπεζαν, μέτοχον δι’ ἰδίων κεφαλαίων; Μάλιστα, κύριοι, εἶναι μέτοχος καὶ ὁ μεγαλείτερος μέτοχος. Τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς τὴν Τράπεζαν κατέστησαν αὐτὴν ἱκανήν, ἵνα συγκεντρώσῃ περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον καταθέσεις, νὰ διαχειρίζηται ὅλον αὐτὸ τὸ κολοσσιαῖον ποσὸν τῶν τραπεζιτικῶν γραμματίων. Καὶ περαιτέρω ἐπεκτείνομεν τὸ προνόμιον αὐτὸ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα προνόμια, τὰ ὁποῖα ἔχει λάβει διὰ νόμου καὶ διαταγμάτων καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας, διὰ τὰς ὁποίας ἡ σχετικὴ συνθήκη δὲν ὑπεγράφη ἀκόμη. Κύριοι, πρόκειται περὶ καθαρᾶς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ Τράπεζα ἐφρόντισε ν’ ἀναγράψῃ τοῦτο καὶ λέγει, πρὶν ἢ ἐξοφληθῶσι ὅλα αὐτὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια, πρὶν εὑρεθῇ τὸ Δημόσιον εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτὴν τὰ 1.500 ἑκατομμύρια, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ τὸ προνόμιον αὐτό. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον ἐν τῷ μέσῳ τῆς τοιαύτης καταπληκτικῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζογραμματίων, εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀποχωρισμοῦ τοῦ ἐκδοτικοῦ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ κτηματικοῦ καὶ γεωργικοῦ. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἔχωμεν αὐτοτελῆ ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴ πλέον τὴν διαχείρισιν τοῦ συναλλάγματος, αὐτὴ νὰ εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τοῦ συναλλάγματος, καὶ μόνον ὅταν ἀναθέσητε εἰς αὐτὴν τὴν τοιαύτην διαχείρισιν, δυνάμεθα νὰ πατάξωμεν κατακέφαλα τὴν αἰσχροκέρδειαν, ἡ ὁποία τοσοῦτον ὠργίασεν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο, ὅταν παρατείνωμεν ἀκόμη ἐπὶ 20 ἔτη τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης; Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ σοβαρότερον τὸ πρᾶγμα, δὲν ἀμφιβάλλω δέ, ὅτι θ’ ἀσπασθῇ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς αὐτήν, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν προτιμότερον μυριάκις εἶναι ν’ ἀπορρίψωμεν τὸ προσωπεῖον καὶ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ δανείου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅπως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰ βάρη ἐκεῖνα τὰ μεγάλα, μὲ τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ συγκαλύψωμεν τὸ πρᾶγμα. Εἰξεύρετε τοῦτο ποίαν σημασίαν ἔχει διὰ τὸ Κράτος; Ἐὰν ὡς δάνειον ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θεωρηθῇ, θ’ ἀπαιτήσῃ τὸ πολὺ πολὺ μίαν προμήθειαν, ὅπως γίνεται συνήθως ἐπὶ δανείου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορία, προμήθειαν διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν γραμματίων, προμήθειαν ἀνεχομένην ἐτησίως εἰς ½%, ὄχι δὲ 5½.

§194Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀνακριβὲς εἶναι ὅτι θὰ δώσωμεν 5½% εἰς τὴν Τράπεζαν. Δίδομεν μόνον 1½% ὡς προμήθειαν, τὰ 4½% εἶναι τὸ κέρδος μας.

§195Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μία πλάνη. Ἐνόσῳ εὑρίσκηται τὸ Κράτος ὑποχρεωμένον νὰ πληρώνῃ 5½%...

§196Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἐὰν θὰ δύναται τὸ Κράτος, ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ πληρώνῃ χρεωλύσιον, ἀλλὰ τὸ γεγονός, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον πληρώνει ὡς χρεωλύσιον, δὲν εἶναι παροχὴ πρὸς τὴν Τράπεζαν, εἶναι ἐξόφλησις τοῦ χρέους του, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Σεῖς θέλετε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι τὸ Κράτος δὲν πληρώνει ½% προμήθειαν, ἀλλὰ πληρώνει 5%. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν.

§197Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐπιβαρύνεται τὸ Κράτος. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶσθε ἐδῶ, ὅταν ἐγὼ ἔκαμα ἀνάλυσιν τοῦ πράγματος. Εἶπον ὅτι διὰ τὰ 400.000.000 πληρώνει εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ Κράτος 1% χρεωλύσιον καὶ 4½% τόκον.

§198Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖα 400.000.000;

§199Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁμιλῶ περὶ ὅλου τοῦ ποσοῦ τῶν προσωρινῶν δανείων πρὸς τὴν Τράπεζαν, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀρχὰς ἦσαν 600 ἑκατομμύρια, ἀνελάβομεν δὲ διὰ μὲν τὰ 400.000.000 νὰ πληρώνωμεν τόκον 4–4½% διὰ δὲ τὰ 200.000.000 1% τόκον καὶ 4½% χρεωλύσιον. Ἀκολούθως ἐλάβομεν τὰ ἄλλα 500.000.000 διὰ τὰ ὁποῖα ἔχομεν ½% τόκον καὶ 4½% χρεωλύσιον. Προστίθενται τώρα τὰ 500.000.000 μὲ ½% τόκον καὶ 4½% χρεωλύσιον, ἔχομεν δὲ καὶ τὰ 50.000.000 μὲ 5% τόκον καὶ ½% χρεωλύσιον. Αὐτὰ τὰ ἀνέλυσα προηγουμένως. Σᾶς λέγω δὲ ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἤμην θιασώτης τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὅτι διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τὴν πρώτην ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἔπρεπε κατ’ ἔτος νὰ καταβάλλωμεν ποσόν τι πρὸς ἐξόφλησιν αὐτῆς. Αὐτὴν τὴν γνώμην τὴν ἠσπάσθη ὁ μακαρίτης Στρέϊτ καὶ ἐφρόντισεν ὅπως τὴν ἀναγράψῃ εἰς τὸν νόμον «περὶ Διεθνοῦς Ἐλέγχου». Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου· δὲν ἔχομεν σήμερον ἐνώπιόν μας ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν 60.000.000, ὅπως εἴχομεν τότε. Ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν 1.500.000.000, ἡ ὁποία θὰ μᾶς δεσμεύσῃ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, οὕτως ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα εὐκόλως νὰ κάμωμεν δάνειον ἐξωτερικόν. Ἐγὼ δὲ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εὔχομαι ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἐξωτερικόν.

§200Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ δανείου ἐξωτερικοῦ ἐδῶ, διὰ τοῦ χρεωλυσίου θὰ ἐξοφληθῇ ἐκ τῶν ἐτησίων πόρων τοῦ Κράτους. Ἐὰν πρόκειται νὰ τὸ ἐξοφλήσωμεν διὰ δανείου ἐξωτερικοῦ, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ.

§201Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ἔχητε ὀγδοήκοντα καὶ πλέον ἑκατομμύρια δύνασθε νὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ πληρώνητε ἐκ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους.

§202Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν τὸ ζήτημά σας εἶναι οὐχὶ ὅτι πληρώνομεν πολὺ ἢ ὀλίγον εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ὅτι ἡ πολιτική, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦμεν ἵνα βαθμιαίως ἐξοφληθῇ τὸ χρέος αὐτὸ δι’ ἐτησίων καταβολῶν, δὲν εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ παροχῆς εἰς τὴν Τράπεζαν.

§203Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ ὑποστηρίζω, ὅτι ἀντὶ νὰ πληρώνωμεν 80.000.000 καὶ ταῦτα δανειζόμενοι, προτιμότερον νὰ δώσωμεν μίαν προμήθειαν ἐξ ½% διὰ νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν αὐτό.

§204Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ καταστρέφωμεν καὶ τὰ 2.000.000 τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατ’ ἔτος, θεωρεῖται ὡς μικρὸν τὸ ποσὸν τοῦ χρεωλυσίου.

§205Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, τώρα ποὺ κατῆλθεν ἡ παλαιὰ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς 43.000.000, ἔρχεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν 1.500.000.000. Λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ἐγώ, εἶναι τὸ ἑξῆς: ἐν ὅσῳ τὸ Κράτος ἔχει μεγάλα ἐλλείμματα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν του καὶ ἀναγκάζεται κατ’ ἔτος νὰ δανείζηται, εἶναι ἄσκοπον, διὰ νὰ πληρώνῃ τὸ χρεωλύσιον, νὰ δανείζηται μὲ πολὺ βαρυτέρους ὅρους. Διὰ τοῦτο νομίζω προτιμότερον, νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν προμήθειαν αὐτὴν τοῦ ½% πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἀλλά, κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τονίζω καὶ πάλιν, εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν αὐτὸν τὸν ὅρον τῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης μὲ τὴν ἐπέκτασιν αὐτοῦ καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον εἰκοσαετίαν, καθ’ ὃν χρόνον ἄλλο μέσον ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν μας δὲν ὑπολείπεται πλέον, κ. Πρόεδρε, παρὰ ἡ σύστασις Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τὴν ρύθμισιν τοῦ συναλλάγματος, αὐτὴ κυρίως ἐνασκοῦσα πάντα ἔλεγχον καὶ προβαίνουσα εἰς τὴν ἔκδοσιν συναλλάγματος. Αὐτός, κύριοι, εἶναι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ καταθέσωμεν τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῆς ἀνορθώσεως καὶ τῶν δημοσίων καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικῶν. Τὸν τρόπον τοῦτον συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν καὶ πάλιν νὰ τὸν μελετήσῃ καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη διέξοδος ἐκ τοῦ ἀπροχωρήτου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν. (Χειροκροτήματα).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως τῇ ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει ληφθείσῃ ἀποφάσει ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῶν Μακεδόνων καὶ ἄλλων ὁπλαρχηγῶν ὑπομνήματος πρὸς τὴν Συνέλευσιν, κατήρτισα ἐκ τῶν ἑξῆς πληρεξουσίων: Ἀθ. Ἀργυροῦ, Γ. Χατζηγεωργίου, Ἀρ. Ζάχου, Ν. Κωνσταντοπούλου, Σίμου Λιούμπ, Γ. Μερκούρη, Ἀγ. Σλήμαν, Κ. Μαρούλη, Σ. Κοτζαμάνη καὶ Γ. Μπουσίου, πρὸς ἣν καὶ παραπέμπεται τὸ ἐν λόγῳ ὑπόμνημα, ἵνα μελετηθῇ καὶ ὑποβληθῇ ἡ σχετικὴ Ἔκθεσις πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως Κοζάνης, περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Κοζάνης κ. Ἰ. Ἀντωνιάδου, καταλήγουσα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν εἶναι εὔλογον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν καταδίωξιν.

§207Ι. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα, κ. πληρεξούσιε. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις.

§209Ι. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσω ἐξηγήσεις διὰ νὰ μὴ μένῃ ἡ ἐντύπωσις. Τόσον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ὅσον καὶ οἱ ἔξω, διατελοῦσιν ἴσως ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἐγκλήματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσω ἐξηγήσεις μὲ δύο λέξεις. Κύριε Πρόεδρε, μία ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ἐπερώτησις, ἡ ὁποία θίγει τὴν ἐπισιτιστικὴν δρᾶσιν τοῦ πρώην Γ. Διοικητοῦ Δυτικῆς Μακεδονίας Ἰω. Ἠλιάκη ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ σπεύσῃ νὰ προκαταλάβῃ τοὺς ἀναγνώστας τῶν ἐφημερίδων τοῦ κόμματός του, ἰσχυριζόμενος ὅτι οὐδὲν τὸ μεμπτὸν παρουσιάζει ἡ διαχείρησίς του.

§210ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν πρόκειται νὰ θιγθοῦν ἄλλα πρόσωπα, θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§211Ι. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ποῖα ἄλλα πρόσωπα; Πρόκειται περὶ τοῦ Ἠλιάκη. Ἐννοεῖτε ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ μεταφέρω τὴν συζήτησιν ἐκ τῆς Αἰθούσης ταύτης εἰς τὰς ἐφημερίδας, πρὶν ἢ γίνῃ ἐδῶ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀφήσω ἀναπάντητον τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἀφῆκε κάποιον Μεταξᾶν νὰ φύγῃ νύκτωρ συνοδευόμενος ὑπό τινος μοιράρχου. Ἔσπευσα λοιπὸν νὰ δηλώσω, διὰ τῆς ἐγκρίτου ἐφημερίδος «Ν. Ἡμέραν», ὅτι ὅλως τὸ ἐναντίον συνέβη, ὅτι ἔφυγε νύκτωρ ἐκ Κοζάνης ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποφύγῃ νὰ δώσῃ λογαριασμὸν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἀπῄτει ἀπὸ τὸν κ. Γεν. Διοικητὴν νὰ εἴπῃ ποῦ διετέθησαν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανεν ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ καὶ τὶ ποσὰ ἔλαβον πολλὰ πρόσωπα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ κάποιος Μεταξᾶς. Αὐτὴ ἡ φράσις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν τελευταῖον τοῦτον κ. Μεταξᾶν νὰ μὲ μηνύσῃ ἐπὶ ἐξυβρίσει. Ἐννοεῖτε ὅτι οὐδὲν τὸ ἐξυβριστικὸν ὑπῆρχεν. Ἐὰν ὁ μηνυτής μου μὲ κατήγγειλλεν ἐπὶ συκοφαντίᾳ θὰ τὸ ἐννόουν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, διότι γνωρίζει ὅτι κατέχω ἐγγράφους ἀποδείξεις τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανε μηνιαίως διὰ τὰς περιφήμους ἐπιστολὰς τοῦ Ἠλιάκη πρὸς Ἐλευθέριον Βενιζέλον, τινὲς τῶν ὁποίων ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» καὶ περικοπὰς τῶν ὁποίων ἀνέφερον ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὡς ὁ ἐκ τῶν ἡγετῶν τοῦ κόμματος κ. Σωτηριάδης. Εἰς τὰς ἐπιστολὰς ταύτας ἀναφέρεται ῥητῶς ὅτι ὁ μηνυτής μου ἐλάμβανεν 150 δραχμὰς μισθὸν μηνιαίως. Βλέπετε ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνέλθῃ ὑπεράνω τῶν 150 δραχμῶν. Θὰ παρεκάλουν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ συγκατένευε ὑπὲρ τῆς καταδιώξεώς μου. Βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν εἶμαι ὑβριστής. Ἀλλὰ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐπιτρέψατέ μοι ἀπὸ τῆς Αἰθούσης ταύτης νὰ ἀπονείμω θερμότατα συγχαρητήρια εἰς τὸν εἰσαγγελεύοντα Κοζάνης, ὅστις ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ τὴν καταδίωξίν μου καὶ εἶναι τόσον μᾶλλον θερμὰ τὰ συγχαρητήριά μου, ὅσον ἐλπίζω ὅτι ἡ εὐθιξία του αὐτὴ δὲν θὰ σταματήσῃ ἐν τῷ προσώπῳ μου. Ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν κακουργησάντων, οἵτινες φυγοδικήσαντες ἐπὶ ἕνα μῆνα, ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς νίκης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔκαμαν τὴν ἐμφάνισίν των ἐν Κοζάνῃ καὶ περιφέρονται ἤδη ἐλεύθεροι. Ἐλπίζω ὅτι τῆς χαρᾶς μου ταύτης θὰ γίνῃ διερμηνεὺς πιστὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα.

§212ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι;

§213Ι. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι ὁ Λιακόπουλος, πρώην εἰσηγητὴς τοῦ στρατοδικείου Θεσσαλονίκης.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς ὑπογραφείσης συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης». Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§215Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλόν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως ταύτης, νὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀναπτύξῃ, ὁποσοῦν εὐρύτερον καὶ μᾶλλον συγκεκριμένως, τὴν ὅλην οἰκονομικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, διότι, καθὼς καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐτόνισαν καὶ καθὼς καὶ ἡ Συνέλευσις ἀντελήφθη, τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ εἶναι τὸ μόνον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταφύγωμεν διαρκοῦντος τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν. Δὲν γνωρίζω ἐκ ποίων λόγων ἀγόμενος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν ἐκ τῶν τελευταίων συνεδριάσεων ἐδήλωσεν ὅτι λόγῳ τῆς ρευστότητος τῆς ὅλης καταστάσεως, ἐπειδὴ ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς πόλεμον καὶ ἐπειδὴ ἡ διαχείρησις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους γίνεται οὕτως ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ δοθῇ καμμία εἰκών, δὲν θεωρεῖ κατάλληλον τὴν στιγμήν, ἵνα προκληθῇ συζήτησις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν. Προσέθηκε δὲ ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας εἶναι τοιαῦται, ὥστε οὐδεμία εἰς οὐδένα νὰ ἐπιτρέπηται οἱαδήποτε ἀπαισιοδοξία. Δὲν πρόκειται βεβαίως περὶ ἀπαισιοδοξίας, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ οὔτε κἂν κατὰ διάνοιαν ἔχω, ἀλλὰ νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ θεμάτων κατ’ ἐξοχὴν πρακτικῶν, ὑπαγομένων εἰς τὴν ξηρὰν ἀριθμητικήν, ὀφείλομεν νὰ τὰ ἀντιμετωπίζωμεν διὰ τῆς μόνης μεθόδου, ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, διὰ τῆς μεθόδου τῶν ἀριθμῶν. Ὑπάρχει μία παροιμία, τὴν ὁποίαν θὰ γνωρίζωμεν ὅλοι, καὶ ἡ ὁποία λέγει «ἀλογάριαστος πραγματευτής, καθάριος διακονιάρης». Ἐφόσον ἕνας ἔμπορος δὲν κρατεῖ κατάστιχα, θὰ ἀναγκάζηται νὰ ἁπλώνῃ τὸ χέρι καὶ νὰ ζητῇ δάνεια, διότι δὲν θὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς, ποία εἶναι ἡ περιουσία του, ὁ ἰσολογισμός του. Ἐπ’ αὐτοῦ λοιπὸν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι δὲν θεωρεῖ κατάλληλον τὴν στιγμήν, ἵνα προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς μίαν οἰκονομικήν, ὄχι τόσον συζήτησιν, ἀλλὰ εἰς μίαν οἰκονομικὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως. Διότι ὑπάρχουν μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη πασίγνωστα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ τὰ ἀγνοῶμεν, ἔστω καὶ ἂν δὲν τὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα δημοσίως. Ἐγένετο ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Κερκύρας Ι. Θεοτόκην μία ἐπερώτησις περὶ τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχεται τοῦτο. Ἠτοίμασεν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ ἡ σχετικὴ ἐπερώτησις, ἀκόμη νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως. Ἐν τούτοις ὅμως ἔλαβον γνῶσιν ἀνεπισήμως τῆς ἀπαντήσεως. Τὸ τακτοποιηθὲν λογιστικὸν χρέος ἡμῶν ἀνέρχεται εἰς 4.200.000.000. Ἐννοεῖτε ὅτι αὐτὴ ἡ φράσις ἀνταποκρίνεται εἰς κεκλεισμένην χρῆσιν δὲν γνωρίζω τίνος ἔτους. Ἔκτοτε, μετὰ τὸ κλείσιμον τῆς χρήσεως αὐτῆς, ὑπάρχουν ἀνοίγματα, ἐκκρεμεῖς λογαριασμοί, ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται, καὶ μένει τώρα ἡ φαντασία ἐλευθέρα νὰ προσθέσῃ ἑκατομμύρια καὶ δισεκατομμύρια, ἄλλοι τὰ λέγουν ἑπτά, ἄλλοι ὀκτώ. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν δρομολόγιον, τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς σταματήσῃ εἰς αὐτὴν τὴν φαντασίαν.

§216Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Θεοτόκη εἶναι συγκεκριμένη. Ἐζήτει νὰ μάθῃ, ὁπόσον ἦτο τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος εἰς ὡρισμένην ἐποχήν, καὶ ἡ ἀπάντησις ἐδόθη διὰ τὴν ὡρισμένην αὐτὴν ἐποχήν.

§217Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν κακίζω τὴν ἀπάντησιν.

§218Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπατε ὅτι ἐδόθη ἀπάντησις ἀόριστος.

§219Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ ἀπάντησις στηρίζεται ἐπὶ λογιστικῶν δεδομένων ὡρισμένης ἐποχῆς.

§220Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀφήκατε τὴν ἐποχὴν ἀόριστον.

§221Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὴν γνωρίζω.

§222Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς ἐμάθατε λοιπὸν τὸ ἀποτέλεσμα;

§223Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ τὸ λογιστήριον.

§224Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ δὲν σᾶς εἶπον τὴν ἐποχήν;

§225Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι.

§226Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς 31ης Δεκεμβρίου 1920, δηλ. πρὸ τριῶν μηνῶν, καὶ συνεπῶς δὲν μπορεῖ ἡ φαντασία, διὰ τοὺς τρεῖς αὐτοὺς μῆνας, νὰ τρέξῃ τόσο πολύ, ὥστε νὰ προσθέσῃ πολλὰ δισεκατομμύρια εἰς τὸ δημόσιον χρέος, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ ἀπάντησις.

§227Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀκριβῶς, καλυπτόμεθα ὄπισθεν τῆς λέξεως δημόσιον χρέος. Θὰ εἴχατε πληρέστατα δίκαιον, ἂν ἔλεγα ἐγὼ ὅτι τὸ δημόσιον χρέος εἶναι ἀνώτερον αὐτοῦ. Δὲν λέγω τοῦτο, λέγω ὅτι τὸ δημόσιον χρέος δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι αὐτό, ὑπάρχουν ὅμως ἄλλα χρέη, τὰ ἐλλείματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ἀτακτοποίητα, τὰ κυμαινόμενα χρέη, ἀξίαι ἐν κυκλοφορίᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὅλα αὐτὰ ἴσως δὲν περιλαμβάνονται ἐκεῖ, καὶ δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶσθε σεῖς εἰς θέσιν νὰ εἴπητε ὅτι ἐκτὸς τοῦ χρέους ἐκείνου τῆς 31ης Δεκεμβρίου δὲν χρεωστοῦμεν τίποτε ἄλλο, ἀλλὰ καὶ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κλείσωμεν ἕνα ἀπολογισμὸν τοῦ Κράτους μὲ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν καὶ μὲ αὐτὸ τὸ χρέος.

§228Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπολείπεται οὔτε λεπτόν, ἀλλὰ καὶ ἡ φαντασία μου δὲν θὰ μοῦ ἐπέτρεπε νὰ φαντασθῶ δισεκατομμύρια.

§229Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Οὔτε ἡ ἰδική μου, ἀλλὰ ὑπάρχουν ἄλλαι φαντασίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ νεωτεριστικώτεραι ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας καὶ προσθέτουν δισεκατομμύρια. Ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενικὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν μας, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶμαι καὶ ἐγὼ εἰς θέσιν νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον, καθόσον ἐλλείπουσι τὰ ἁρμόδια στοιχεῖα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου εἰδικῶς ἀπασχολούμεθα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν συντομωτάτην περίληψιν μὲ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν, ἐν τῇ μεγίστῃ καὶ σπουδαιοτάτῃ ἀγορεύσει του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος πληρεξούσιος. Τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ σήμερον τραπεζογραμμάτια διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας. Εἶναι τὰ τραπεζογραμμάτια διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 863.405.000 δρ., ἐκ τῶν ὁποίων 486.585.000 δρ. κρατοῦνται. Κατὰ τὸν τελευταῖον ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον εἶχον ὑπ’ ὄψει μου, εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπάρχουσι τὰ 49.000.000 τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὰ παλαιά, εἶναι καὶ ἕν δισεκατομμύριον καὶ 97.000 τοῦ νόμου ΓΧΜΒ, ἀπέναντι δὲ τῶν 863.000.000 δρ. τραπεζογραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὑπάρχει ἀντίκρυσμα ἀπὸ 47.000.000 εἰς χρυσὸν καὶ 47.000.000 εἰς Ἐθνικὰ χρεώγραφα, εἰς ὁμολογίας δανείων ἐθνικῶν εἰς χρυσόν, τὸ ὅλον 94.000.000 δρ., δηλαδὴ περίπου τὸ 118, ὅπως λέγῃ ὁ σχετικὸς νόμος. Διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, γνωρίζετε, ὅτι οὐδὲν ἀντίκρυσμα ὑπάρχει, ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸ τραπεζογραμμάτιον τοῦ νόμου ΓΧΜΒ, τὸ ἀντίκρυσμα εἶναι εἰς πιστώσεις συμμαχικάς, τὸ σύνολον τῶν πιστώσεων αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς 1.126.000.000, ἐκ τῶν ὁποίων ἐλάβομεν συναλλαγματικὴν διαφορὰν 29.000.000 δρ. καὶ ἔμεινε τὸ ποσὸν τῶν τραπεζογραμματίων 1.097.000.000, αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν συμμαχικῶν πιστώσεων τῶν 1.126.000.000 τὸ κατένειμεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἑξῆς: Ἔχει 7.734.000 λίρας ἀγγλικάς, τὰς ὁποίας ὑπολογίζει εἰς τὸ ἄρτιον μὲ 25 δραχ. τὴν λίραν καὶ κάμνουν 193.350.000, δολλ. 53.300.000, ἤτοι ἐν ἰσοτιμίᾳ δρ. 172.494.000 καὶ φρ. 380.000.000 ἐν Γαλλίᾳ διὰ λογαριασμὸν τοῦ δανείου 850 ἑκατ., ἕτερα φρ. 267.000.000 ἐν Γαλλίᾳ διὰ δαπάνας τοῦ ἐν Μακεδονίᾳ Στρατοῦ καὶ φρ. 120.000.000 εἰς διαφόρους Χώρας, ἐν ὅλῳ δρ. 1.124.844.000. Ὅλα αὐτὰ τ’ ἀντικρύσματα μένουσι νεκρά, οὕτω δὲ ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ κατ’ οὐσίαν καταργεῖται. Εἰς τὸ τέλος τοῦ 1917 ὑπῆρχον ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζογραμμάτια ἐν ὅλῳ δρ. 852.570.095, ἐξ ὧν τὰ 650 ἑκατ. περίπου, δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, ἔχοντα πραγματικὸν ἀντίκρυσμα εἰς καταθέσεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, αἱ ὁποῖαι τώρα ἔχουσιν ἐξαντληθῇ μέχρις ὀβολοῦ. Ἐν γένει ἡ κυκλοφορία τραπεζογραμματίων ἀνήρχετο τῷ 1915 εἰς δρ. 377.057.200, τῷ 1916 εἰς δρ. 553.063.219, τῷ 1917 εἰς δρ. 852.570.095, τῷ 1918 εἰς δρ. 1.289.400.559, τῷ 1919 εἰς δρ. 1.437.726.411. Τῇ 15 Φεβρουαρίου 1921 ἡ κυκλοφορία συνεποσώθη εἰς δρ. 2.009.638.010. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ προσθέσωμεν τὴν διὰ τῆς παρούσης Συμβάσεως κυρουμένην νέαν ἔκδοσιν εἰς δρ. 500 ἑκατ., τὰ γραμμάτια Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνερχόμενα εἰς δρ. 200 ἑκατ. καὶ τὰ δίδραχμα, μονόδραχμα, πεντηκοντάλεπτα κέρματα ἐκ δρ. 40 ἑκατ., θὰ ἔχωμεν σύνολον χαρτονομίσματος ἐκ δρ. 2.750.000.000. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει δανείσει πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὰ ἑξῆς ποσά: Φρ. χρ. 55 ἑκατομ. πρὸς 6% τῷ 1915– 17. Δρ. 999.985.350 τῷ 1919–20 διὰ διαφόρων Συμβάσεων, ἐξ ὧν τὰ 400 ἑκ. μὲ τόκον 5½%, τὰ δὲ 600 ἑκατ. μὲ τόκον 1%. Δρ. 12.000.000 διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν σιγαροποιῶν. Εἰς αὐτὰ πρέπει νὰ προστεθῶσι δρ. 49 ἑκατ. διὰ τὸ δάνειον τῆς παλαιᾶς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δρ. 211 ἑκατ. χρέος τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, δρ. 25 ἑκατ. τῆς Ἀνωτάτης Διευθύνσεως Μεταφορῶν, δρ. 200 ἑκατ. δι’ ἐγγύησιν τῶν γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Μαζὶ δὲ μὲ τὰ δάνεια τῶν δύο τελευταίων Συμβάσεων ἐξ 75 καὶ 555 ἑκατ. ἔχομεν σύνολον ἐκ δρ. 2.177.000.000 ἐκτὸς ἄλλων ἐγγυήσεων τοῦ Κράτους διὰ παροχὴν δανείων εἰς πρόσφυγας καὶ εἰς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς κλπ. Ἡ παροῦσα Σύμβασις ἀναφέρει δύο προηγουμένας συμβάσεις, ἡ μία εἶναι ἀπὸ 27ης Μαΐου 1920 καὶ ἡ ὁποία ἐκυρώθη διὰ νόμου δημοσιευθέντος εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τῆς 16ης Ὀκτωβρίου 1920. Ὁ νόμος αὐτὸς φέρει τὸν ἀριθμὸν 2547, ἔχει δὲ ἡμερομηνίαν 24 Σ)βρίου καὶ ἐτέθη ἡ σφραγὶς τοῦ Κράτους τὴν 12ην Ὀκτωβρίου, φέρει δὲ τὴν ἐπικεφαλίδα: Ἀλέξανδρος Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων. Εἰς τὰς 24 Σεπτεμβρίου 1920 ὁ ἀείμνηστος βασιλόπαις ἦτο βαρύτατα ἀσθενὴς, δὲν ἠδύνατο νὰ βάλῃ ὑπογραφὴν· εἰς τὰς 12 Ὀκτωβρίου, ὁπότε ἐδημοσιεύθη, ἦτο νεκρός. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπεκύρωσε τὰς συμβάσεις αὐτὰς καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δικαιοῦται καὶ ὀφείλει νὰ θεωρήσῃ αὐτὸν τὸν νόμον ὡς μὴ ὑπάρχοντα, ὅπως καὶ ἄλλα Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, διαρκούσης τῆς ἀσθενείας τοῦ ἀειμνήστου βασιλόπαιδος. Ὅλα αὐτὰ τὰ Διατάγματα ἐθεωρήθησαν ὡς μὴ ὑπάρχοντα καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ τὰ θεωρήσῃ αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις ὡς μὴ ὑπάρχοντα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἀναθεωρητέος ὁ νόμος. Καὶ αὐτὸς ὁ νόμος ἀναφέρει μόνον τὰς δύο συμβάσεις τοῦ 1920. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη μία σύμβασις τοῦ 1920, ὁπότε καὶ ἡ Βουλή, ἡ τεταριχευμένη τῆς 31ης Μαΐου, εἶχε διαλυθῇ. Αὐτὴ ἡ σύμβασις ἔχει ὑπογραφῇ τὴν 21ην Σεπτεμβρίου καὶ δὲν ἐδημοσιεύθη ποτέ.

§230Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν ἐδημοσίευσεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ τὴν σημείωσιν «μήπω κυρωθεῖσαν».

§231Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν θὰ ἦτο ὀρθόν, ἀφοῦ μᾶς παρουσιάζεται μία νέα σύμβασις διὰ 550.000.000, νὰ παρουσιασθῇ καὶ ἐκείνη ἡ σύμβασις τῆς 21ης Σεπτεμβρίου, ἡ ὁποία ἀφορᾷ διὰ 400.000.000; Διατὶ νὰ μὴ τὴν συζητήσωμεν καὶ νὰ τὴν ψηφίσωμεν ἢ νὰ τὴν ἀπορρίψωμεν, ἂν νομίζωμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ κυρωθῇ; Αὐταὶ εἶναι αἱ τυπικαὶ παρατηρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀλληλουχίαν τῶν συμβάσεων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τῆς παρούσης συμβάσεως, νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι κακὴν ἐντύπωσιν ἐμποιεῖ ἡ συσχέτισις τῶν δύο πραγμάτων. Ἠδύνατο πολὺ καλὰ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἠδύνατο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δι’ ἰδιαιτέρας συμβάσεως, ἂν ἐνόμιζε ὅτι συμφέρει νὰ τονισθῇ ἡ πίστις της, νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπέκτασιν. Ἀλλ’ ἡ συσχέτισις τῆς παρούσης συμβάσεως, ἡ ὁποία γίνεται ὑπὸ τοιαύτας ψυχολογικὰς συνθήκας πιεστικὰς διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὸ Ἔθνος, νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ συσχέτισις δὲν εἶναι διὰ νὰ δημιουργήσῃ ὁμαλὴν ἀλληλεγγύην, ὁμαλὴν ψυχικὴν ἑνότητα τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Τραπέζης.

§232Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βλέπω ὅτι ἀντελήφθητε πολὺ καλὰ τὰ τοῦ ζητήματος. Ἂν ἐγένετο αὐτό, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, τὶ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν; Τὸ δάνειον ἢ τὸ προνόμιον;

§233Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ προνόμιον.

§234Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπῆρχε ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς διὰ νὰ λάβωμεν τὸ δάνειον.

§235Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως, διότι μετρᾶτε τὸν καιρὸν ἀφ’ ὅτου ἀναλάβατε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Μὴ λησμονῆτε ὅμως ὅτι διανύομεν τὸν 6ον μῆνα ἀφ’ ὅτου συνετελέσθη ἡ παλινόρθωσις.

§236Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς διὰ νὰ λάβωμεν τὸ δάνειον τοῦτο.

§237Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ γνωρίζω. Ἀλλὰ πάντες ἡμεῖς ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου, δὲν γνωρίζω ἐγὼ πῶς ἐσκέπτεσθε, ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐφθάναμεν μίαν ἡμέραν εἰς αὐτὸ τὸ θαλασσοδάνειον.

§238Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠμπορῶ νὰ σᾶς συγχαρῶ διότι τὸ ἐσκέφθητε. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἀποκαλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§239Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀσχέτως πρὸς τὰς συμβάσεις καὶ τὰ συμβαλλόμενα μέρη, τὸ ἐπίθετον δίδεται εἰς τὴν οὐσίαν καὶ δύναται πολὺ καλὰ ν’ ἀποδοθῇ, διότι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δίδεται, τὰς ὁποίας σεῖς ὡς ἰδιώτης δὲν θὰ ἐκάνατε, ἑπομένως λέγω, ὅτι ἀσχέτως πρὸς τὰ συμβαλλόμενα μέρη καὶ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐθνικάς, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωμεν διὰ τοῦ παρόντος δανείου, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀλλάξωμεν τὴν οὐσίαν.

§240Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ ἐλαττώματα ποῖα εἶναι;

§241Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ἐλαττώματα εἶναι τὸ σύνολον τῆς συμβάσεως καὶ τὸ πρῶτον ἐκεῖνο, πού εἶπον πρότερον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ συσχέτισις.

§242Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι κεχωρισμένα.

§243Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι καθόλου. Διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως αὐξάνεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζιτικῶν γραμματίων. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ὑπάρχουν τρεῖς κατηγορίαι: Ὑπάρχουν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὰ κυκλοφοροῦντα διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὰ τραπεζογραμμάτια τὰ κυκλοφοροῦντα δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε διὰ διαφόρων συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν παρουσιάζουν καὶ τόσην μεγάλην ἀλληλουχίαν καὶ ἔχουν ἀνάγκην μιᾶς κωδικοποιήσεως διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν, ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ποῖαι αἱ ἀπολαυαὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κράτους ἐκ τῶν κερδῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατώρθωσε, λέγω, δι’ αὐτῶν τῶν ἀλληλοδιαδόχων συμβάσεων νὰ πραγματοποιήσῃ μίαν συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἐσκέφθη ἕως τώρα εἶναι ἡ φθορά, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ἐπρόκειτο περὶ 100.000.000 τραπεζογραμματίων κυκλοφορούντων, βεβαίως ἡ φθορὰ θὰ ἦτο μικρὰ καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν μίαν ἀνωτέραν ἐποχὴν ἐκκαθαρίσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖον πραγματικῶς ποσόν κυκλοφορεῖ ἐκ τῶν ἐκδοθέντων τραπεζογραμματίων, ὥστε νὰ εὕρωμεν τὴν διαφορὰν τῆς ἐκδόσεως καὶ τῆς κυκλοφορίας, διὰ νὰ προκύψῃ ἕν κέρδος διανεμητέον μεταξὺ τῶν δικαιούχων. Ἐφ’ ὅσον ὅμως θὰ ἔχωμεν ἐν κυκλοφορίᾳ 2½ δισεκατομμύρια τραπεζογραμματίων, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰς πυρκαϊάς, τὰ ναυάγια καὶ μυρίας ἄλλας φθορὰς τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ χαρτονομίσματος καὶ θὰ εὕρητε πόσα τραπεζογραμμάτια ἔπαυσαν νὰ εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἐκδότου.

§244Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸ περίεργον τοῦ πράγματος καὶ διὰ νὰ ἐντοπισθῆτε σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἐκ τῆς ἐκδόσεως τοῦ 1848 ἐλλείπουν ἀπὸ τὴ Ἐθνικὴν Τράπεζαν δύο χαρτονομίσματα τῶν 500 δρ.—εἰσῆλθον ὅλα εἰς τὴν Τράπεζαν πλὴν δύο—ἐλλείπουσιν 36 τῶν 100 δρ.—ἡ ἔκδοσις αὕτη ἦτο 50.000.000, ἐλλείπουσιν 108 τῶν 50 δρ., 209 τῶν 25. Αὐτὰ ἐλλείπουσιν ἀπὸ τὴν πρώτην ἔκδοσιν τοῦ 1848. Ἀπὸ τὴν ἔκδοσιν τοῦ 1850 ἐλλείπουν ἓν τῶν 500 δρ., 15 τῶν 100 δρ., 2 τῶν 50 δρ., 52 τῶν 25 δρ. καὶ 384 τῶν 10 δρ.

§245Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶναι καὶ τὰ πεντόδραχμα, τὰ ὁποῖα κυρίως φθείρονται, διότι τὰ μεγάλα χαρτονομίσματα προφυλάσσονται πολὺ καλά. Θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν μίαν στατιστικήν.

§246Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀντὶ πάσης στατιστικῆς θὰ ἐπεθύμουν νὰ θέσωμεν ἕνα ὅρον, πέραν τοῦ ὁποίου ὅλα τὰ τραπεζογραμμάτια ν’ ἀντικαθίστανται δι’ ἄλλων καὶ νὰ γίνηται μία ἐκκαθάρισις. Ἄς ὁρίσωμεν διὰ τὰ 1925. Καὶ ἀπὸ τὰς 26 Ἰανουαρίου κανένα δὲν θὰ ἔχῃ ἀξίαν, ὅλοι οἱ μέτοχοι θὰ τὰ δώσουν, θὰ πάρουν νέα καὶ θὰ ἴδωμεν πόσα θὰ ὑπάρχουν ἐν κυκλοφορίᾳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε μερικοὺς ἀριθμοὺς διὰ τὰ ἔτη 1915 καὶ 1916. Ἐγὼ ἔχω μίαν πρόχειρον σημείωσιν διὰ τὰ ἔτη 1919 καὶ 1920—δὲν λέγω ὅτι εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία μου, ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εὑρίσκω ὅτι εἰς τὰ 1919 τὸ Κράτος ἀπὸ συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη εἰσέπραξεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 6.000.000 ἐπὶ συνόλου κερδῶν 64.000.000, δηλαδὴ 10%, εἰς δὲ τὰ 1920 εἰσέπραξε 5.000.000 ἀπέναντι ποσοῦ 100.000.000 δηλαδὴ 5%.

§247Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν στατιστικὴν πρόχειρον. Ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας δίδει εἰς τὸ Κράτος 5 ἕως 6% ἐπὶ τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν, ἡ Τράπεζα τῆς Ἰταλίας δίδει 7%, ἡ Τράπεζα τοῦ Βελγίου 15%, τῆς Ρουμανίας 4 καὶ 8)10, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν δίδει 7%.

§248Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ κάλυψις τῶν νεωστὶ ἐκδοθησομένων τραπεζογραμματίων, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως, γίνεται διὰ βραχυπροθέσμων ἐμπορικῶν χορηγήσεων ἢ ὁμολογιῶν τῶν Ἐθνικῶν δανείων καὶ περὶ τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἐθνικῶν δανείων γίνεται παρατήρησις, ὅτι εἶναι δυνατὸν αὐταὶ αἱ ἰδίαι αἱ ὁμολογίαι νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς κάλυμμα, κάλυμμα ὅμως διαφανέστατον, μπορεῖ καὶ αὐτὴ ἡ Τράπεζα νὰ μὴ τὰς προτιμήσῃ καὶ νὰ τὰς καλύψῃ διὰ βραχυπροθέσμων ἐμπορικῶν χορηγήσεων. Ἐν πρώτοις ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τοὺς ἰσολογισμούς της δὲν παρουσιάζει ποτὲ τόσα μεγάλα κέρδη παροχῶν εἰς τὸ ἐμπόριον. Ὁ τελευταῖος ἰσολογισμὸς της ἀναφέρει 277.000.000 προεξοφλήσεις, ἀπέναντι συνόλου 4.260.000.000 ἀθροίσματος τοῦ ἰσολογισμοῦ. Ἐκτὸς ὅμως τούτου τὰ Τραπεζογραμμάτια δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὡς κάλυψιν σοβαρὰν τὰς ἐμπορικὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλαμβάνωνται εἰς ἑκάστην ζήτησιν καὶ τοιουτοτρόπως ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 2.500.000.000 τραπεζογραμματίων γίνεται ἀναγκαστικῶς κυκλοφορία, δηλαδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἀντίκρυσμα αὐτὸ δι’ οἱασδήποτε ἄλλης ἀξίας διαπραγματευσίμου καὶ μένει μὲ τὸ χαρτὶ εἰς τὸ χέρι καὶ τοιουτοτρόπως δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ οἱαδήποτε σταθερότης εἰς τὴν ἐπικαταλλαγήν. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν θὰ κάμω διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς σφραγίσεως τῶν τραπεζογραμματίων παρὰ τοῦ Γαλλικοῦ Ἐπιτρόπου. Αὐτὸ καὶ εἰς προηγουμένας ἐποχὰς ἐγέννησεν σκάνδαλα, διότι Βασιλικὸς Ἐπίτροπος παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὑπάρχει ὁ ἑκάστοτε γενικὸς γραμματεὺς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, σφραγίζων τὰ τραπεζογραμμάτια αὐτὰ ἐξ ὀνόματος τοῦ Κράτους καὶ λαμβάνων ἕνα ποσοστὸν καὶ οὕτω πῶς ἀνώτατος ὑπάλληλος τοῦ Κράτους, ἀμειβόμενος διὰ τοῦ ὀργανικοῦ νόμου ἀξιοπρεπῶς, λαμβάνει ὁσάκις ἐκδίδονται νέα τραπεζογραμμάτια ἕνα ποσοστόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἑκατονταπλάσιον τῆς συνήθους μισθοδοσίας. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ θεσμὸς τῶν Βασιλικῶν Ἐπιτρόπων, καθὼς γνωρίζετε ὅλοι, οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἀπέδωκεν οἱανδήποτε ὠφέλειαν ἐκ τῶν προσδοκωμένων ὑπὸ τοῦ σχετικοῦ νόμου, διότι οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι παρίστανται κατὰ τὰς Συνεδριάσεις τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ δὲν κάμνωσιν κανένα ἔλεγχον, οὔτε παρουσιάζουσιν κανένα νέον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον νὰ ἀξίζῃ τὸν κόπον τῆς λέξεως Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι καὶ τὸ ὁποῖον νὰ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ κοινοῦ, τὸ ὁποῖον συμμετέχει εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις αὐτάς, διότι δὲν εἶναι ὀνομαστικὸς τίτλος παρὰ εἶναι τῷ φέροντι καὶ δύναται πᾶς τις νὰ γίνῃ σήμερον μέτοχος καὶ αὔριον νὰ γίνῃ ὁ ἄλλος καὶ τοιουτοτρόπως ὁ θεσμὸς τῶν Βασιλικῶν Ἐπιτρόπων ἕως τώρα δὲν ἐφηρμόσθη καθ’ ὁλοκληρίαν. Πολὺ περισσότερον ὅμως κάμνει κακὴν ἐντύπωσιν νὰ εἶναι ὁ γενικὸς γραμματεὺς ἑνὸς Ὑπουργείου καὶ νὰ λαμβάνῃ ποσοστὰ ἐπὶ ἐκδόσεως, οὐχὶ 5 καὶ 10 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ 400 καὶ 500 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ὀρθὸν εἶναι νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἀμείβηται ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι καὶ οὕτω νὰ λείψῃ μία ἀνισότης ἀμοιβῆς μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων, ἀνισότης ἡ ὁποία διαρκῶς γεννᾷ παράπονα ὅτι ὁ ἕνας παίρνει περισσότερα καὶ ὁ ἄλλος ὀλιγώτερα.

§249Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἐγκαταστήσῃ ἴδιον Κυβερνητικὸν γραφεῖον ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς παρακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§251Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐὰν ἀναλύσῃ τις τὰ διάφορα κονδύλια τῆς Συμβάσεως θὰ ἴδῃ, ὅτι ὄχι μόνον ἐλάχιστα δίδει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ λαμβάνει μεγάλας ἐγγυήσεις διὰ τὸν τόκον, ἐκτὸς τοῦ ποσοστοῦ καὶ τὰ πλεονάσματα τῶν δημοσίων προσόδων τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ τούτων, τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται εἰς συμπλήρωσιν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Οὕτω δέ, ἐνῶ δίδει οὐχὶ δάνειον ἀλλὰ νέα τραπεζογραμμάτια, λαμβάνει τόκον, ἐξασφαλίζει ἀπολύτως αὐτὸν καὶ ζητεῖ καὶ τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου της, οὐ μόνον διὰ τὰς Νέας Χώρας, ἀλλὰ καὶ διὰ 20 ἔτη, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1930 μέχρι τοῦ 1950. Ταῦτα πράττουσα πιέζει, τὸ Κράτος, εὑρισκόμενον εἰς ἀνάγκας, ὡς ἔπραξε καὶ κατὰ τὸ 1916, ὅτε καὶ πάλιν ἐπίεσεν αὐτὸ διὰ τὸ αὐτὸ προνόμιον, δίδουσα ὡς ἀντάλλαγμα τὸ ψιχίον ἐκεῖνο τοῦ δανείου τῶν 50 ἑκατομμυρίων. Καθ’ ὃν χρόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς χύνει τὸ αἷμα του ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκμεταλλεύεται αὐτὸ κατὰ τὸν χειρότερον τρόπον.

§252Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συμβάλλει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ Κράτος, δὲν τὸ ἐκμεταλλεύεται.

§253Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ μεγάλη τιμὴ τοῦ συναλλάγματος εἶναι προϊὸν κερδοσκοπίας τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, αἵτινες μετέβαλον τὰς καταθέσεις τοῦ λαοῦ εἰς συνάλλαγμα ξένων Κρατῶν. Ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ λάβῃ τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα, διὰ νὰ συγκρατήσῃ τὸ συνάλλαγμα.

§254Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, ὥστε μὴ προβαίνετε περαιτέρω, σᾶς παρακαλῶ.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§256Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐὰν τυχὸν ἤθελε ἀναγνώσει τις ἐπισταμένως τὰς μέχρι τοῦδε συναφθείσας συμβάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μετὰ τοῦ Δημοσίου, ἀσφαλῶς θὰ εὕρισκεν ὅτι ἡ μόνη ὠφέλεια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι ἡ παροῦσα σύμβασις, ἥτις εἶναι ἡ καλλιτέρα τῶν μέχρι τοῦδε συναφθεισῶν. Ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἕν ἄνοιγμα πιστώσεως εἰς τὰ ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κέρδη πληρωτέα μετὰ εἰκοσαετίαν. Ἡ Τράπεζα δὲν παρέχει δάνειον, ἀλλὰ συνδρομὴν πρὸς δάνειον πρὸς τὸ Κράτος.

§257Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Τράπεζα μᾶς δανείζει πράγματι πενῆντα ἑκατομμύρια.

§258Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Τὰ ὑπόλοιπα πεντακόσια ἑκατομμύρια δανείζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε νὰ ἴδωμεν πῶς θὰ χωνεύσῃ ὅλον αὐτὸ τὸ νέον χαρτονόμισμα. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ὅπως διακοπῇ ἡ συνεδρίασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ πέντε λεπτά.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά.

(Ὥρᾳ 1.30′ π.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 1.40′ π.μ.).

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ν. Στράτος ὅπως συνεχίσῃ τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του.

§261Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως, κύριοι, τῶν μετὰ τῆς Τραπέζης συμβάσεων, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Τράπεζα ἐνεφανίσθη ὑπὸ τύπον κατηγορουμένου καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἄν ἡ ἐπέκτασις τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, περιλαμβάνῃ καὶ τὴν Σμύρνην.

§262Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καλύτερον νὰ μένῃ ἀκαθόριστον τὸ ζήτημα τοῦτο.

§263Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως ὁμιλεῖ περὶ ἐπεκτάσεως ὅλων τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης ἐπὶ τῶν προσαρτωμένων χωρῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν Σέβραις ὑπογραφεισῶν συνθηκῶν.

§264Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξέλιπεν ἡ λέξις Σέβραις.

§265Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁμοία τις διάταξις περιείχετο ἐν προηγουμένῃ συμβάσει ὑπογραφείσῃ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὅμως δὲν ἐγένετο μνεία περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου, ἀλλ’ ἐγένετο μόνον ἐν αὐτῇ καθορισμὸς αὐξήσεως τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων μὲ τὴν δικαιολογίαν τῶν συναλλαγματικῶν ἀναγκῶν τῶν προσαρτωμένων χωρῶν. Σήμερον ἔχομεν θετικὸν καθορισμὸν πλέον ὅτι ἡ περαιτέρω αὔξησις τῶν τραπεζογραμματίων δὲν γίνεται χάριν τῶν συναλλαγματικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ γίνεται καὶ ἐπέκτασις ἐν γένει τοῦ προνομίου εἰς ὅλας τὰς χώρας ταύτας. Προκειμένου περὶ τῆς ἐννοίας τῆς φράσεως «προσαρτωμένων χωρῶν» θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, περιλαμβάνεται καὶ ἡ Σμύρνη;

§266Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σᾶς κάμω μίαν παράκλησιν· θὰ ἦτο εὐτύχημα νὰ μὴ καθορισθοῦν αἱ χῶραι, εἰς τὰς ὁποίας ἀναφέρεται. Νὰ μείνῃ ἀόριστον τὸ πρᾶγμα, ὅπως εἶναι, ὑπάρχει λόγος πρὸς τοῦτο.

§267Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κάμνω τὸ ἐρώτημα, κύριε Ὑπουργέ, καὶ δὲν ἐπιμένω νὰ λάβω ἀπάντησιν, διότι συμφώνως πρὸς τὴν γεγραμμένην συνθήκην τῶν Σεβρῶν δὲν εἶναι μὲν προσηρτημένη χώρα ἡ Σμύρνη, ἀλλ’ εἶναι χώρα δυναμένη οἰκονομικῶς νὰ ἀφομοιωθῇ. Καίτοι δὲ καθορίζεται διὰ τῆς συνθήκης ὅτι τὸ Τουρκικὸν νόμισμα διατηρεῖται μέχρι τῆς λήξεως τῆς πενταετίας, καθ’ ἥν θὰ δύναται τὸ Σμυρναϊκὸν κοινοβούλιον νὰ ἀπαφανθῇ περὶ τῆς ὁριστικῆς προσαρτήσεως, καὶ θεωρεῖται ὡς νόμιμον νόμισμα καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ λάβῃ κανὲν μέτρον νὰ φέρῃ εἰς ὑποτίμησιν τὸ νόμισμα τοῦτο, οὐχ’ ἧττον δὲν ἀποκλείεται καὶ ἡ κυκλοφορία τοῦ Ἑλληνικοῦ νομίσματος. Ἐφόσον λοιπὸν ἡ οἰκονομικὴ ἀφομοίωσις ἐπιτρέπεται, βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ εὐκαιρία ἵνα ἐν μέλλοντι τὸ χαρτονόμισμα κυκλοφορήσῃ καὶ ἐκεῖ. Ἐννοεῖτε δὲ ὅτι τοιαύτη ἑρμηνεία διδομένη κατ’ ἔκτασιν εἰς τὸ νῦν χορηγούμενον προνόμιον, τὰ ἀνταλλάγματα τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου εἶναι κολοσσιαῖα. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι αἱ παροχαὶ αἱ χορηγούμεναι εἰς τὴν Τράπεζαν ἐξέρχονται τοῦ ὁρίου τῆς ἐντάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν μόνον, δὲν ζητῶ ἀπάντησιν καὶ ἀφίεμαι εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ μέλλοντος νὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν ἔμπρακτον. Εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παρέχεται ἡ ἐπέκτασις ἡ τοπικὴ καὶ ἡ παράτασις ἡ χρονικὴ τοῦ προνομίου. Βεβαίως τὰ δικαιώματα ταῦτα τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τὴν Ἐθν. Τράπεζαν εἶναι τῆς σημερινῆς δανειστικῆς ἀνάγκης τοῦ Κράτους. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ δανειστικὴ αὕτη ἀνάγκη δὲν προέκυπτε, ἀναμφισβητήτως δὲν ἤθελε προκύψῃ ἡ περίπτωσις τῆς διαπραγματεύσεως καὶ τῆς παρατάσεως τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης. Ποῖα εἶναι τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποκτᾷ διὰ τοιαύτης ἐπαυξήσεως τῶν προνομίων της. Τὸ ὠφέλημα τῆς τοπικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν νέων περιφερειῶν εἶναι ἀνυπολόγιστον. Οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ καθορίσῃ. Πρόκειται πάντως περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς Τραπέζης ὁλοκλήρου τῆς περιφερείας τῆς Θράκης, πρόκειται ἐπίσης περὶ ἐξασφαλίσεως ὑπὲρ τῆς Τραπέζης τοῦ τόκου ὁλοκλήρου τοῦ δανείου τῶν 550.000.000, ἐφόσον χρόνον ἡ Τράπεζα θὰ εἶναι δανείστρια.

§268Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κυρίως ἡ Τράπεζα ἐκ τῶν 500.000.000 θὰ εἰσπράττῃ ½%.

§269Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁποῖον μόλις καλύπτει τὰς δαπάνας τῆς ἐκδόσεως.

§270Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ εἶναι ἡ προμήθεια. Τὸ Δημόσιον τὶ ἀποκερδαίνει ἐξ ὅλων τούτων; Ἡ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης παραμένει ἡ αὐτή, ἡ διὰ τῶν κειμένων νόμων καθωρισμένη, ἤτοι εἶναι συμμετοχὴ εἰς ὡρισμένον ποσοστὸν ἐκ τοῦ παραγωγικοῦ κυκλοφοροῦντος τραπεζογραμματίου, καὶ συμμετοχὴ εἰς ὡρισμένον ποσοστὸν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ.

§271Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τῶν ἐν γένει κερδῶν.

§272Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι αὐτὸ εἶναι βελτίωσις τοῦ μερίσματος.

§273Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ ἐκ τῆς κυκλοφορίας κέρδη μένουν οἷα εἶναι.

§274Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, προστίθεται δὲ μόνον ἡ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ μερίσματος. Τὰ ἐκ τῆς κυκλοφορίας κέρδη τοῦ Δημοσίου παραμένουν οἷα ἦσαν, ἀλλὰ θὰ παραμένουν οἷα ἦσαν μόνον κατὰ τὴν συμμετοχὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν παραγωγικὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος, τοῦ ἤδη ὑπάρχοντος, διότι τὸ μέλλον νὰ ἐκδοθῇ ἐξαιρεῖται τῆς παραγωγικῆς κυκλοφορίας, ἐκτὸς ἄν διατεθοῦν τὰ 550.000.000 εἰς ξένην ἀγοράν.

§275Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἢ καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας.

§276Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως, ἕως ὅτου ὅμως τοῦτο γίνῃ τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει νὰ λάβῃ καμμίαν συμμετοχὴν ἐπὶ τοῦ περιπλέον ἐκδοθησομένου τραπεζογραμματίου.

§277Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι ἡ Τράπεζα δὲν λαμβάνει κανὲν κέρδος.

§278Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν κακίζω τὴν Τράπεζαν· λέγω μόνον ὅτι ἐφόσον τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν διατίθεται εἰς ἄλλην ἀγοράν, τὸ Δημόσιον δὲν συμμετέχει εἰς τὰ κέρδη τοῦ περιπλέον ἐκδοθησομένου τραπεζογραμματίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον ΓΧΜΒ, ἐφόσον ὁ νόμος τελεῖ εἰς οἵαν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον ἡ ἐφαρμογή του, ἡ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως κέρδη εἶναι ὑπὸ μείωσιν.

§279Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι μηδέν.

§280Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰσπράττει, δὲν μπορεῖ, εἰσπράττει μερικά. Ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ ἔχει κάλυμμα τὴν πίστωσιν τῶν ξένων Κυβερνήσεων, ἀλλ’ ἔχει καὶ σχετικόν τι κάλυμμα ἐκ τῆς κινήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν φθάνει εἰς τὸ ποσὸν ποὺ ἔφθανε ἄλλοτε, εἰς τὰ 650.000.000 Ἔχουν λοιπὸν ἐλαττωθῆ εἰς ἐλάχιστον ποσὸν τὰ κέρδη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, μετὰ τὴν μετατροπὴν τοῦ καλύμματος, τὸ ὁποῖον εἶχε πρὶν ὁ νόμος, φθάνον εἰς μηδὲν σχεδόν. Κατὰ συνέπειαν, ἡ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐξασφάλισις τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη τὰ καθωρισμένα ὑπὸ τοῦ νόμου βαίνει εἰς φθίνουσαν πρόοδον καὶ οὐχὶ εἰς αὐξάνουσαν. Ὥστε ἐκ τῶν ἐξασφαλίσεων τῶν ἀνταλλαγμάτων τούτων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι τὸ Δημόσιον ἐξησφάλιζεν ἀνταλλάγματα ἐκ τῆς παρατάσεως ἤ μὴ παρατάσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὶ εἶναι ἡ ἐξασφάλισις; Εἶναι ἡ ἐκ τοῦ μερίσματος, ἡ ὁποία θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἐλπίδα τοῦ παρόντος, ἡ ὁποία λόγῳ τοῦ καθοριζομένου ὁρίου τῶν 500 δραχμῶν ἐτησίως κατὰ μετοχὴν, θὰ δύναται νὰ ἐμφανισθῇ μετὰ πάροδον ἐτῶν τινων, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς κανονικῆς αὐξήσεως, τῆς προόδου τοῦ μερίσματος τῆς Τραπέζης ἴσως μετὰ 50ετίαν.

§281Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι νέα συμμετοχή;

§282Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, περὶ τῆς ὁποίας ἐλπίζομεν ὅτι θὰ εἶναι πραγματικὴ μετά τινα ἔτη, θὰ εἶναι πραγματική, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καθορίζουσα ὅλον αὐτὸν τὸν οἰκονομικὸν συνδιασμὸν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κανονίσῃ καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ ὅλα τὰ ἀποθεματικά της, κατὰ συνέπειαν δὲ πᾶσα ἐξασφάλισις ἀσφαλεστέρου καὶ ὀγκωδεστέρου ἀποθέματος θὰ σημαίνῃ συντηρητικότητα, ἄρα μὴ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς πραγματικὰ κέρδη.

§283Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔρχεται ἡ συμμετοχή.

§284Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἡ ὁποία συμμετοχὴ εἶναι εἰς τὸ παθητικόν, ἡ ὁποία εἶναι μέλλουσα, θὰ πραγματοποιηθῇ μετὰ 20 ἔτη.

§285Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πότε;

§286Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ 30 ἔτη. Κατὰ συνέπειαν πράγματι ἡ θετικὴ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν προσδοκᾷ τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ καθωρισμένων συμμετοχῶν εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι ἕν ἄνοιγμα πιστώσεως εἰς λογαριασμὸν παθητικόν, ἡ ὁποία θὰ καθορίζεται καὶ θὰ αὐξάνῃ βαθμηδὸν κατ’ ἔτος. Τοῦτο εἶναι τὸ θετικὸν ὄφελος ἀπέναντι τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ σήμερον ἀνυπάρκτου κέρδους τοῦ Δημοσίου, βαθμηδὸν μέλλοντος νὰ καθορισθῇ δι’ ἑνὸς παθητικοῦ, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα λαμβάνει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ πλεονέκτημα τῆς ἀπολύτου ἐκμεταλλεύσεως τοῦ προνομίου ἐν Θράκῃ σήμερον, εἰς τὰ Δωδεκάνησα αὔριον καὶ ὁ Θεὸς ἔστω βοηθὸς διὰ τὰ περαιτέρω. Τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέχει εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἐπέκτασιν καὶ παράτασιν τοῦ προνομίου εἶναι τόσον ὠφέλιμον.

§287Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντάλλαγμα.

§288Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ ποῖον λόγον γίνεται ἡ ἐπέκτασις αὕτη τοῦ προνομίου πρὸς τὸ Κράτος; Τὸ ἀντάλλαγμα ὡς ἀναφέρετε εἶναι ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη, αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι μικρὸν τὸ ἀντάλλαγμα. Ποῖον εἶναι; Ἡ παροχὴ ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὸ Κράτος καὶ πρὸς δανεισμὸν καὶ ὄχι δάνειον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὸ Κράτος.

§289Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πράγματι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δανείζει πρὸς τὸ Κράτος 125.000.000.

§290Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τὰ περαιτέρω 500.000.000 τὰ δανείζει πρὸς τὸ Κράτος ὁ ἑλληνικὸς λαός. Αὕτη εἶναι σαφὴς κατάστασις. Ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἡ μέχρι τοῦδε τελευταία τῆς σειρᾶς τῶν συμβάσεων, τῶν ὁποίων ἡ πρώτη ἦτο ἡ σύμβασις διεθνοῦς φύσεως τοῦ 1918 τῶν 550.000.000, ἐκεῖθεν ἤρξατο ἐφαρμοζόμενος ὁ μηχανισμὸς τοῦ δανεισμοῦ τοῦ Δημοσίου παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ διαφόρων συνδυασμῶν. Ἡ σύμβασις τοῦ δανείου τῶν 550.000.000 ὑπῆρξε πράγματι σύμβασις δανείου, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησεν ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία πρὸς τὸ Δημόσιον ἔχουσα κάλυμμα τὴν ὑπόσχεσιν προκαταβολῶν ἐκ μέρους τῶν τριῶν συμβληθεισῶν δυνάμεων καὶ τὴν μελλοντικὴν κατάθεσιν τοῦ ἰσοτίμου. Ἀλλὰ μέχρις οὗ ἡ κατάθεσις πραγματοποιηθῇ πράγματι ὁ δανειστὴς τοῦ ἑλληνικοῦ Κράτους ἦτο ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἔδωκε 150.000.000 εἰς τραπεζογραμμάτια. Εἶναι ὑπόσχεσις πραγματοποιήσεως, ἡ δὲ πραγματοποίησις τῶν πιστώσεων δὲν ἦτο ἀκόμη κατὰ χρόνον προσδιωρισμένην, διότι ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς διαδρομῆς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Πολέμου καὶ τῶν περιπετειῶν καὶ τοῦ χρόνου τῆς διαρκείας, καθ’ ὅλον δὲ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα πράγματι δανειστὴς τοῦ Κράτους ὑπῆρξεν ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία χωνεύουσα 750 ἑκατομμύρια εἰς χαρτονόμισμα. Ὅτε ἡ σύμβασις αὐτὴ συνωμολογήθη καὶ ἐψηφίζετο ὑπὸ τῆς τότε Βουλῆς εἶχον λάβει τὸν λόγον καὶ ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν τὰ κατ’ αὐτήν, εἶπον δὲ τὰ διάφορα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα περιεῖχεν, ὧν τὸ πρώτιστον ἦτο ἡ ἀθρόα χύσις μεγάλου ὄγκου τραπεζογραμματίων εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ ἐμφάνισις πραγματικοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος ἐκάλυψε τὴν ἐσωτερικὴν λύσιν τοῦ νομίσματος. Εἶπον τότε ὅτι βαίνομεν εἰς κακὸν δρόμον. Ὁ τότε πρωθυπουργὸς ἀντέτασσεν ὅτι πρόκειται περὶ πραγματικοῦ πλούτου καὶ δὲν ἐνόει νὰ παραιτηθῇ. Καὶ ἔλεγον ὅτι ὅλη ἡ κίνησις αὐτὴ ἦτο ψευδὴς κίνησις καὶ αἱ ἀνατιμήσεις ἦσαν πραγματικῶς καχεξία, διότι ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ὑπερτίμησιν ὑπέβοσκεν ἡ πραγματικὴ ὑποτίμησις τοῦ ἑλληνικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἦτο ὁ κλοιός, ὁ ὁποῖος κατηνάγκαζεν εἰς ἰσοτιμίαν, ἡ ὁποία ἦτο ψευδής. Ὑπέστη ἤδη ἡ Χώρα τὸν κλονισμὸν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, ὁ ὁποῖος ἐξεδηλώθη σαφέστερον ὅταν ἡ ἐξάντλησις τῶν ἐσωτερικῶν διαθέσεων ἐξηνάγκασε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν νὰ ἄρῃ τὸ μέτρον τοῦ αὐθαιρέτου προσδιορισμοῦ τῶν τιμῶν δι’ ἐπιτροπῆς τοῦ Κράτους καὶ ἅμα τῇ ἄρσει τοῦ μέτρου τούτου διὰ μιᾶς ἔφθασε τὸ πιστωτικὸν νόμισμα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πραγματικὴ ἐπικαταλλαγὴ ἦγεν. Τότε ἐξεδηλώθη ἡ εἰκὼν τῆς ἐπικαταλλαγῆς καὶ πάντοτε τοῦτο παρατηρεῖται, ὅτι τὰ κεκτημένα δυσάρεστα ἐκ τῶν κακῶν παραμένουσιν. Ἐφθάσαμεν κατόπιν εἰς τὴν δυσάρεστον τακτοποίησιν τοῦ χαρτονομίσματος ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ὅλαι αἱ κινήσεις τῶν ἀξιῶν ἐν τῇ Χώρᾳ αἱ ὁποῖαι εἶχον προκύψει ἕνεκα τῆς ψευδοῦς ....

§291Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ εἰκονικοῦ πλούτου.

§292Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι ἔσχε κακὴν ἐπικαταλλαγὴν ἡ σύγχρονος διατήρησις σταθερῶν ὑψηλῶν τιμῶν ὅλων τῶν εἰδῶν. Ἐννοεῖτε ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔφερε τὸν κατήφορον. Καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως νὰ τακτοποιηθῶσιν ἔφερον τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ δανεισμοῦ τοῦ περαιτέρω, ὁ δανεισμὸς δὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν ἀγορῶν κατελήξαμεν εἰς ἄλλα μέτρα ἐπίσης μηχανικά, καθ’ ἅ ἐγίνοντο ὑπὸ τύπων δανείων ἐσωτερικῶν, ὑπεχρεώθη ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία νὰ τρώγῃ πάλιν τὰς σάρκας της, διὰ τῆς ἐκδόσεως ἄλλου πληθωρικοῦ χαρτονομίσματος. Διότι καὶ τὰ δύο δάνεια τοῦ Μαΐου τοῦ 1920 εἶναι δάνεια φέροντα τὸ αὐτὸ ἐλάττωμα τῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ φέροντα καὶ τὸ πρόσθετον ἐλάττωμα ὅτι δὲν ἦσαν τραπεζικὰ γραμμάτια ἔχοντα μόνον τὴν ἐγγύησιν, τὴν πίστιν τῶν τριῶν Δυνάμεων, ἀλλ’ ὅτι ἐστηρίζοντο εἰς τὴν πίστιν τοῦ Δημοσίου καλυπτόμενα κατά τι ὑπὸ τῆς πίστεως τῆς ἐκδιδούσης αὐτὰ Ἐθνικῆς Τραπέζης. Σήμερον φθάνομεν εἰς μέτρον ἄλλο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν τῇ σειρᾷ τῶν ληφθέντων μέτρων, διότι τὸ σύστημα καὶ ὁ μηχανισμὸς εἶναι ὁ αὐτός. Ἡ διαφορὰ εἶναι ὑπὲρ τὰς ἤδη συνωμολογημένας ἀκαλύπτους οὕτως εἰπεῖν συμβάσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ νέου τραπεζικοῦ γραμματίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἔκδοσις ἀντικρυζομένη ὁπωσδήποτε διὰ τῶν ὠφελημάτων καὶ τῆς εὐεξίας τοῦ Κράτους, τὴν ὁποίαν προσπαθῇ τὸ Κράτος νὰ δημιουργήσῃ ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐν τούτῳ ἔγκειται, νομίζω, ἡ ζητουμένη παρὰ τοῦ Κράτους ἐνίσχυσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι δάνειον τραπεζικῶν γραμματίων περισσοτέρων ἐκδιδομένων ὑπὸ καταστήματος πιστωτικοῦ εὑρισκομένου ἐν τῇ εὐεξίᾳ, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ Κράτος ἐν αὐτῷ. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν ἡ σύμβασις ἡ παροῦσα πλεονεκτεῖ τῶν δύο ἄλλων συμβάσεων τῶν κυρουμένων καὶ τῆς μιᾶς ὑπογραφείσης καὶ μὴ κυρωθείσης ἀκόμη, τὰς ὁποίας συνῆψεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Διότι τὰ γραμμάτια τὰ ὁποῖα θέλει τὸ Κράτος νὰ ἐκδώσῃ σήμερον δὲν στηρίζονται μόνον εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς τὴν πίστιν μιᾶς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας αἱ ἀρχικαὶ βάσεις ἐξελίσσονται, στερεοῦνται χάρις εἰς τὰ πλεονεκτήματα τὰ οἰκονομικὰ τὰ ὁποῖα παρέχει τὸ Κράτος. Διὰ τοῦ μηχανισμοῦ τούτου καλύπτεται μία ἔκδοσις τραπεζογραμματίων, ἡ ὁποία εἶναι πραγματικῶς ἔκδοσις κυβερνητική, ἐνισχυομένη διὰ τῆς πίστεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Κατὰ συνέπειαν μόνον ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως εἶμαι ὑπόχρεως νὰ εἴπω, ὅτι προθύμως πρέπει νὰ δώσῃ τις τὴν ψῆφον ὑπὲρ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, μεθ’ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἄνευ σαφῶν ἀνταλλαγμάτων τοῦ Κράτους. Εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ τις ψῆφον ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, καθ’ ὅσον λαμβάνονται δι’ αὐτῆς ὅλα τὰ ἀνθρωπίνως δυνατὰ ἐν τῷ παρόντι μέτρα, ἵνα ἡ πίστις τῆς Τραπέζης ἐνισχυομένη κρατήσῃ τὸ ἐκδιδόμενον τραπεζογραμμάτιον ἐν ὡρισμένῃ τινὶ στάσει καὶ ἀφαιρέσῃ παρ’ αὐτοῦ ὅλα τὰ ἐλατώματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχε τὸ καθαρῶς ἐκδιδόμενον χαρτονόμισμα τοῦ Κράτους. Ἀλλά, κύριοι, ἡ σύμβασις περιέχει μίαν διάταξιν, περὶ τῆς ὁποίας ἔχω νὰ κάμω παρατήρησίν τινα. Τὸ ἄρθρον 10 τῆς συμβάσεως, ἐν τῇ παραγράφῳ 3 λέγει: (ἀναγινώσκει) «μέχρι ἐξασφαλίσεως...............κλπ.». Αὐτὸ εἶναι μία ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἡ διάταξις αὕτη λέγει, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναστολή. Ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν πληροφορίαν πότε ἡ ἀναστολὴ αὕτη καθωρίσθη.

§293Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἡ ἀρχικὴ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς κυκλοφορίας τῶν 85.000.000.

§294Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς κυκλοφορίας τῶν 85.000.000.

§295Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν σύμβασιν τῶν 85.000.000 τὴν κυρωθεῖσαν διὰ δανείου καὶ τῆς ὁποίας σήμερον ὑπάρχει ὑπόλοιπον 48.000.000, ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ τραπεζογραμματίων, τὰ ὁποῖα θὰ φθάσουν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2½ δισεκατομμυρίων.

§296Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δανειζόμεθα, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἔχῃ αὐτὴ τὸ ποσὸν, πλήρωσέ μας.

§297Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας γραμμάτιον τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη τῶν 85.000.000 καὶ τοῦ ὁποίου μένει ὑπόλοιπον 48.000.000 καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεστάλη, νομίζω. Ἔπειτα ἔχομεν τὸ τραπεζογραμμάτιον τῆς ἐκδόσεως τῆς Τραπέζης. Σήμερον πρόκειται περὶ τραπεζογραμματίων καθαρῶς προνομιακῆς Τραπέζης καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάγεται εἰς τὸν νόμον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι εἶναι τραπεζογραμμάτιον τῆς Τραπέζης. Διὰ τὸ τραπεζογραμμάτιον τοῦτο καθορίζεται ὅτι ἀναστέλλεται ἡ ἐξαργύρωσις αὐτοῦ ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος ὡς ὀφειλέτης δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ αὐτή. Ἑπομένως ἐπεκτείνεται ἡ ἐφαρμογὴ τούτου ἐπὶ ὅλου τοῦ εἰλημμένου ὑπὸ τῆς Τραπέζης γραμματίου παρὰ τοῦ Κράτους. Ἐρωτῶ ἀκριβῶς ἀπὸ πότε ἤρχισεν ἡ ἀναστολή, διότι ἡ ἀπάντησις ἡ ὁποία μοὶ ἐδόθη δὲν εἶναι ἀκριβής. Διότι ἡ φράσις αὐτὴ σημαίνει: ὑπῆρχε ἡ ἀναστολὴ ἢ νῦν τὸ πρῶτον τίθεται;

§298Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει νόμος τοῦ 1916 ψηφισθεὶς ἐπὶ Κυβερνήσεως Ζαΐμη, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ εἰς χρυσὸν τὰς ὑποχρεώσεις της.

§299Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἄν ἡ Τράπεζα ἔχει διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ τῆς παρέχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐξαργυρώσῃ προσαγόμενα τραπεζογραμμάτια.

§300Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκτὸς τῶν τραπεζογραμματίων τοῦ νόμου ΓΧΜΒ τὰ ὁποῖα ἦσαν κεκαλυμμένα.

§301Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἐξαργύρωσις διὰ ποίας περιπτώσεις εἶναι; Ἔχομεν τὰ τραπεζογραμμάτια τοῦ Κράτους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αὐτὰ ἀναμφισβητήτως θὰ ἐξαργυροῦνται. Αὐτὰ ἄλλωστε εἶναι ἐλάχιστα.

§302Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι τὰ τοῦ ἀρχικοῦ προνομίου τῆς τραπέζης 60.000.000.

§303Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ἐπίσης εἶναι ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διότι συμβάλλεται μετὰ τοῦ Δημοσίου.

§304Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Δὲν εἶναι.

§305Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως διότι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη τὸ Κράτος ἦσαν τὰ ὑπόλοιπα 48 ἑκατομμ. τῶν 85. ἑκατομμυρίων.

§306Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶσθε βέβαιος; Διότι ὅτε ἔγινε ὁ νόμος περὶ ἐλέγχου ἐκανονίσθησαν.

§307Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§308Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δέχομαι. Ὅταν εἰσάγηται ἀναγκαστική..........

§309Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν εἰσάγηται ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐκδιδομένων γραμματίων περιλαμβάνονται καὶ αὐτά.

§310Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως αὐτὸ σᾶς ἐρωτῶ, μήπως κατὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ νόμου περὶ ἐλέγχου καθωρίσθη διάταξίς τις περὶ τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῶν.

§311Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Τράπεζα εἶχεν ἀρχικῶς προνόμιον, προσετέθη κατόπιν καὶ τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας 66.000.000 (ἀναγινώσκει). Ἐπειδὴ ἔκαμεν ἓν δάνειον εἰς χρυσὸν εἰς τὸ Κράτος τὸ ἔκαμεν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι τὰ τραπεζογραμμάτια δὲν θὰ εἶναι πληρωτέα εἰς χρυσόν. Ηὔξησε κατόπιν τὸ 1914 κατὰ 80.000.000 καὶ κατὰ τὸ 1915 κατὰ 17.000.000 καὶ γίνονται 163.000.000.

§312Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅλα ὑπάγονται ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§313Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως καὶ τὰ 163.000.000 τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης εἶναι εἰς ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, μέχρις οὗ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τῶν 48.000.000, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Τώρα προστίθενται καὶ ἄλλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ λάβωμεν. Τώρα νὰ τὰ εἴπωμεν κατὰ σειράν. Παρακαλῶ. Κατόπιν τούτου τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν συνῆψε δάνειον εἰς τὰ 1919–20 600.000.000,300.000.000, 200.000.000 καὶ 100.000.000, κατόπιν γίνονται 600.000.000 ἐν τῷ αὐτῷ ἔτει 1920 τὸν Σεπτέμβριον ἄλλα 500.000.000. Αὐτὰ ὅλα τὰ ἔλαβε τὸ Κράτος καὶ ἀπέναντι αὐτῶν ἔδωκε προνόμιον εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ 700.000.000, δηλαδὴ ἡ Τράπεζα ἔδωκε ἀφ’ ἑαυτῆς πλέον ἀπὸ τὰς καταθέσεις 300.000.000, τὸ δὲ Κράτος τῆς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ 700.000.000 χαρτονόμισμα. Συνεπῶς ἐκτὸς τῶν 163.000.000, ποὺ εἴπομεν, πρέπει νὰ προσθέσητε καὶ τὰ 700.000.000 καὶ γίνονται 863.000.000.

§314Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῶν 863.000.000 δὲν ὑπάρχει διάταξίς τις ἀναστολῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας;

§315Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει.

§316Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰς ἐψηφισμένας συμβάσεις δὲν ὑπάρχει. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι εἰσάγεται μία ἀναστολὴ ἐξαργυρώσεως, κατὰ συνέπειαν εἰσάγεται πράγματι μία ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πλέον τραπεζογραμματίων τοῦ τε νῦν ἐκδιδομένου καὶ τοῦ ἐκδοθέντος 700.000.000, κατὰ συνέπειαν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης ἔχομεν γενικὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§317Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐκ τῆς προηγουμένης συμβάσεως τὸ ἴδιον ὑπάρχει. Ἰδοὺ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς συμβάσεως ἐκείνης (ἀναγινώσκει).

§318Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν τῆς 21ης Ὀκτωβρίου δὲν εἶχεν ἐγκριθῆ. Δι’ αὐτὸ ἠρώτησα νὰ λάβω πληροφορίαν διὰ ποῖον λόγον γράφεται οὕτω, ὅτι «ἡ ἀναστολὴ δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ» φράσις, ἡ ὁποία προϋποθέτει ὅτι ὑπάρχει ἀναστολή. Ἐπειδὴ ἡ σύμβασις δὲν ἔχει ψηφισθῆ, ἐρωτῶ πότε ἤρχισεν ἡ τοιαύτη ἀναγνώρισις. Ἐνῷ δὲν ἐκυρώθη ἔχει πραγματοποιηθῆ ἡ σύμβασις, διότι τὸ τραπεζογραμμάτιον ἐξεδόθη καὶ τὸ δάνειον ἐκαλύφθη, ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ὑπάρχει ἀκόμη καθορίζει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν ἀγορὰν ὁ ἀντίκτυπος ἀκόμη ἐπισήμως δὲν ἐγένετο. Σήμερον τὸ πρῶτον γίνεται ὁ ἀντίκτυπος ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης.

§319Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἦτο ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἅμα ὡς ἐξεδόθη.

§320Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγω ὅτι ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν ἵνα γινώσκω ἀπὸ ποίου χρονικοῦ σημείου ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀναστολὴ αὐτή, ὥστε ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς συμβάσεως νὰ ὁρίζηται ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναστολή, ἀναστολὴ ἡ ὁποία κατὰ τὰς κεκυρωμένας συμβάσεις δὲν φαίνεται πουθενά. Ἤδη καθορίζεται ὅτι ἐγνώσθη ἐν τῇ συμβάσει τῆς 21ης Σεπτεμβρίου, συμβάσει μὴ κυρωθείσῃ εἰσέτι. Σήμερον τὸ πρῶτον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀναγνωρίζει ὡς ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦν ὅλον τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἀνὰ τὸ Κράτος ὑφίσταται. Ἐννοεῖτε λοιπόν, κύριοι, ὅτι κατόπιν ταύτης τῆς διατάξεως εἶναι φυσικὸς ὁ ἀντίκτυπος πλέον εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν λόγῳ τῆς πληθωρικότητος τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λόγῳ τοῦ μὴ ἀνεξαργυρώτου. Εἰς τὰς δύο δὲ ταύτας αἰτίας προστίθεται εὐκόλως περιπλεκομένη ἡ κερδοσκοπία, περὶ τῆς ὁποίας τόσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. πληρεξούσιος Λέσβου καὶ ὁ πληρεξούσιος Ἀττικοβοιωτίας, κ. Τσουκαλᾶς. Ἐγὼ σήμερον ἔχω ἀπὸ πρωίας παραστάσεις καὶ παράπονα ἐμπορευομένου κόσμου καὶ χρηματιζομένου κόσμου καταγγέλλοντος ὅτι κερδοσκοπία γίνεται μεταξὺ τῶν διαφόρων τραπεζικῶν καταστημάτων καὶ τῶν διαφόρων γραφείων, γίνεται ἀγορὰ ἄφθονος ἐπὶ πιστώσει, ἀέρας δηλαδή, μετεβλήθη δὲ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἡ ἐπικαταλλαγὴ εἰς ἀξίαν παιζομένην ὡς παίζομεν τὰς μετοχὰς ἐπὶ πιστώσει. Θὰ μείνῃ ἡ κατάστασις ἀνεξέλεγκτος; Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν προβῆ εἰς δύο μέτρα. Ἕν μέτρον ὑπῆρξε ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, ἔλεγχος τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ σύμβασις περὶ παραχωρήσεως τοῦ δανείου τῶν 550.000.000 ἐπέβαλλεν. Τὸ δεύτερον μέτρον ὑπῆρξεν ὁ καθορισμὸς τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος δι’ ἐπιτροπῆς τῆς τιμῆς τοῦ διαθεσίμου ὑπὲρ τῆς Τραπέζης συναλλάγματος, δι’ ἐπιτροπῆς μικτῆς κυβερνητικῆς καὶ τραπεζιτικῆς. Τὸ πρῶτον μέτρον ὁ ἔλεγχος τοῦ συναλλάγματος τοῦ ἐξαγομένου ἦτο μέτρον νομίζω καλόν, ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ ὑπὲρ τῆς ἀγορᾶς καὶ δὲν ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ ὡς ἐφηρμόζετο πρὸς καταστενοχώρησιν παντὸς Ἕλληνος ἀντιφρονοῦντος ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, διότι κατεδικάσθησαν εἰς τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον πλεῖστοι Ἕλληνες ἀντιφρονοῦντες εὑρισκόμενοι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἀπὸ νόμου χρησιμεύοντος πρὸς καθορισμὸν τῆς ἐπικαταλλαγῆς τῆς χώρας μετεβλήθη εἰς νόμον κατασκοπευτικόν, καταδιωκτικόν, χρησιμεύοντα ὡς πιεστήριον κατὰ τῆς σπονδυλικῆς στήλης παντὸς σκληροτραχήλου, ὅστις ἔμενεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μὲ φρονήματα ἀντίθετα πρὸς τοὺς ἐνταῦθα κυβερνῶντας.

§321Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς κέρδος τῶν ὁμοφρονούντων.

§322Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν.

§323Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἠσθάνθημεν καὶ ἡμεῖς.

§324Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀναμφισβητήτως. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ὑπῆρξε μέτρον πάντως καταδικαστέον, διότι δι’ αὐτοῦ συνετελέσθη μία ζημία τοῦ Δημοσίου, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ἐπεθύμουν πολὺ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, κατέθετε τὰς δεούσας πληροφορίας.

§325Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω ἤδη πρὸ εἴκοσι ἡμερῶν δώσει ἐντολὴν καὶ γίνεται ἡ σχετικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ εὔκολος, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ἁρμόδιον ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία ἤρξατο πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν.

§326Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι εἷς λογαριασμὸς ὁλοκλήρου ὀκταμήνου, ὁ ὁποῖος κατέληξεν εἰς μεγάλας ζημίας τοῦ Δημοσίου, καθὼς ἐγνώσθη τότε, καὶ ὁ ὁποῖος κατέληξε καὶ εἰς τρομερὰς ζημίας τῆς κοινωνίας, διότι ὅταν πλέον τὰ διαθέσιμα εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἀγορὰς κατηναλώθησαν μὲ τὸν ψευδῆ κανονισμὸν τῆς τιμῆς, ἐπωφελήθησαν δὲ πολλοὶ εὐφυεῖς κερδοσκόποι γιγνώσκοντες ἴσως καὶ τὸ μυστικὸν τῆς μελλούσης ἀναστολῆς τοῦ μέτρου, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀναγκαστικῶς καὶ ὄχι ἐκ σοφίας κυβερνητικῆς ἤρθη τὸ μέτρον, διὰ μιᾶς ἡ τιμὴ τῆς λίρας, τοῦ δολλαρίου καὶ τοῦ φράγκου ἐπῆγε νὰ λάβῃ τὴν φυσικήν της θέσιν καὶ τότε ὅλη ἡ κοινωνία ἠσθάνθη τὸν ἀντίκτυπον τῶν ὑποτιμήσεων. Τὴν ζημίαν τῆς κοινωνίας δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἐκτιμήσωμεν, οὐδ’ ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλ’ ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου δέον νὰ εἶναι γνωστὴ εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ καταλογισθῇ, ἂν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλογισθῇ κάποτε εἰς τοὺς ὑπευθύνους. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ μέτρον τοῦ ἐλέγχου τοῦ ἐξαγομένου συναλλάγματος, δηλαδὴ τῆς προσαγωγῆς δικαιολογίας διὰ τὴν ἐξαγωγήν, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἴσως τὴν στιγμὴν ταύτην θὰ ἦτο τὸ μόνον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σταματήσωμεν τὸν κατήφορον τῆς κερδοσκοπίας. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, ἄν δὲν νομίζητε ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι τὸ προσῆκον, ἄν νομίζητε ὅτι δέον νὰ διαρρυθμισθῇ ἢ ἄλλο τι ἰδικῆς σας ἐμπνεύσεως νὰ εἰσαχθῇ, εἶναι ἀνάγκη μετὰ πάσης σπουδῆς ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ θὰ ἐπεθύμουν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ ἀκούσω δήλωσιν θετικὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§327Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε συνάδελφε, καὶ πρὸ μικροῦ εἰς τὸν κ. Τσουκαλᾶν ἐδήλωσα ὅτι ἤδη ἀπὸ χθὲς ἐπελήφθη ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ τοῦ μέτρου, κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῇ δηλονότι νὰ ἐξετάσῃ καὶ πεισθῇ κατὰ πόσον τὰ λαμβάνοντα χώραν εἶναι ἀποτέλεσμα κερδοσκοπίας, ἤ εἶναι ἀποτέλεσμα φυσικῆς ἐξελίξεως τοῦ συναλλάγματος. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἐκθέσω πλείονα σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι τὸ μέτρον εἶναι ἐν τῇ ἀρχῇ του. Ἔγραψα καὶ ἀπετάθην ὅπου ἔπρεπε νὰ ἀποταθῶ διὰ νὰ λάβω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβω καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἀσκήσω τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀσκήσω διὰ νὰ πεισθῶ περὶ τοῦ ἄν εἶναι φυσικὴ ἡ πορεία, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ συνάλλαγμα ἤ ἄν ὀφείλεται, ὅπως ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος, εἰς κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν.

§328Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν σαφεστάτην ταύτην δήλωσίν σας, κύριε Ὑπουργέ, καὶ εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι ἄν ὄχι τίποτε ἄλλο ἡ ἀνάμιξίς μου εἰς τὴν συζήτησιν προεκάλεσε τὴν σαφῆ δήλωσίν σας, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν συναλλασσομένην κοινωνίαν ὡς μία ἀνακούφισις, διότι ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τῆς σήμερον πρωΐας εἶχε δημιουργηθῇ ὁ πανικὸς εἰς πάντα ἔμπορον, εἰς πάντα ἄνθρωπον θέλοντα τιμίως νὰ συναλλαγῇ, περὶ τοῦ ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ γινώσκῃ τὶ θὰ τὸν εὕρῃ μέχρι τῆς ἑσπέρας, ἕνεκα τοῦ κατρακυλίσματος καὶ τοῦ ἀνεβοκατεβάσματος τῶν τιμῶν.

§329Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἕνα τρόπον, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται αἱ Τράπεζαι πρὸς ἐκδίωξιν τῶν κεφαλαίων τῶν Ἑλληνικῶν εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς εἶναι ὁ ἑξῆς. Εἰς τοὺς καταθέτας δραχμῶν δίδουν ἐλάχιστον τόκον, εἰς τοὺς καταθέτας συναλλάγματος ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ δίδουν τὸν διπλοῦν, εἰς τρόπον ὥστε εἷς καταθέτης 100 χιλ. δραχ. ἔχων τόκον 2% δύναται μετατρέπων αὐτὰς εἰς λίρας νὰ λαμβάνῃ 5 ἤ 6%, ὥστε ἀναγκάζεται νὰ τὰς ἐξαγάγῃ εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ νὰ παίρνῃ τόκον ὑψηλότερον.

§330Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω διατὶ τὸ Κράτος δὲν εἰμπορεῖ διὰ νόμου νὰ λάβῃ μέτρον διὰ τὰς Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἐξάγουν ὅλας τὰς καταθέσεις, καὶ τὰς κάμνουν εἰς ξένον συνάλλαγμα, εἴδομεν δὲ τελευταῖον μίαν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἐκδώσῃ νέας μετοχὰς ὅτι διὰ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφόρει ὅτι ἔχει ὅλας τὰς καταθέσεις της εἰς ξένον νόμισμα διὰ νὰ δείξῃ τὴν εὐρωστίαν της. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία καταθέτει εἰς δραχμάς, εἶναι πολὺ φυσικὸν ἕν μέρος τῶν καταθέσεων αὐτῶν νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ χώρᾳ καὶ νὰ μὴ μεταβάλληται εἰς ξένον συνάλλαγμα.

§331Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν πλείονες τῆς μιᾶς Τράπεζαι εἶχον κατορθώσει νὰ μεταποιήσωσι τὰς καταθέσεις των εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, τότε θὰ εἴχομεν τὴν λύσιν εὐκολωτέραν, διότι θὰ εἴχομεν διαθέσιμα ἀκριβῆ ἀντικρίσματα τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Μακάρι νὰ τὸ εἶχαν κάμει ὅλαι αἱ Τράπεζαι.

§332Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ συντελεῖ εἰς τὴν πτῶσιν τῆς δραχμῆς.

§333Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αἱ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον κάμει αὐτὸ τὸ κατόρθωμα, ἠγόρασαν ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, καθ’ ἥν στιγμὴν ἐλαμβάνοντο τὰ μέτρα πρὸς καθορισμὸν μικρᾶς τιμῆς τῆς ἐπικαταλλαγῆς, σήμερον ηὔξησαν τὰ κεφάλαιά των, ἔκαμον λαμπρὸν οἰκονομικὸν συνδυασμόν.

§334Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς γίνῃ ἐξέλεγξις τῶν Τραπεζῶν διὰ νὰ ἴδωμεν ἄν εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς κερδοσκοπίας αὐταί.

§335Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κερδοσκοπία δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἡ προαγορά, ἡ ὁποία γίνεται ἐν χρονικῷ διαστήματι 10, 20 ἡμερῶν ἤ ἑνὸς μηνός, ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ μακρᾶς διαρκείας 8 ἤ 10 μηνῶν παύει νὰ εἶναι κερδοσκοπία, εἶναι τραπεζιτικὴ ἐπιχείρησις καὶ δὲν εἰμπορεῖ κανεὶς νὰ ἐλέγξῃ μίαν Τράπεζαν, διότι εἶχε τὴν πρόβλεψιν νὰ προαγοράσῃ συνάλλαγμα καὶ νὰ ἔχῃ ἕν κέρδος. Κερδοσκοπία εἶναι ἡ σήμερον γινομένη εἰς τὰ ἀνοικτά. Τώρα ἐκτὸς τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπηγγέλθη ὅτι θὰ μελετήσῃ, ἵνα σταματήσῃ τὸν παράγοντα τῆς κερδοσκοπίας τὸν βαρύνοντα ἐπὶ τῆς ἐπικαταλλαγῆς, ἐκφράζω ὡς μέλος τῆς Συνελεύσεως τὴν εὐχὴν καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἡ εὐχὴ αὕτη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως νὰ διατυπωθῇ, ἐκφράζω τὴν εὐχήν, μὴ ἔχων οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄχι σήμερον ἢ χθὲς ἢ προχθές, ὅτι ἀσχολεῖται ἀπὸ πολλοῦ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἵνα καθορισθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 550 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸν νόμον περὶ παροχῆς τοῦ δανείου τῶν 750 ἑκατομμυρίων τὰ τρία κράτη τὰ παρασχόντα τὸ δάνειον, εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πραγματοποιήσωσι τὰς πιστώσεις διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, ἐφ’ ὅσον τὰ διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἤθελον φθάσει εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια, συνομολογουμένης δὲ τῆς εἰρήνης μετὰ πάροδον ἕξ μηνῶν ἀπὸ ταύτης. Παρενέβην εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τοῦ κ. Εὐταξία καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐτόνισα, ὅτι ἡ περίπτωσις τῆς εἰρήνης ὑπάρχει. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω σήμερον πόσα εἶναι τὰ διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὰ πραγματικά, ἐὰν ταῦτα ἔφθασαν εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια ἢ εἰς τὸ μηδέν, παρέχεται ἡ περίπτωσις κατὰ πᾶσαν ἔνδειξιν νὰ ........................

§336Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις εἰς τοῦτο.

§337Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν τότε τὴν μίαν ἔνδειξιν, τὴν μᾶλλον δυσάρεστον διὰ τὸ Κράτος, ὅτι ἔφθασαν τὰ διαθέσιμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια ἢ τὸ μηδέν, κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἄν εἶναι ἐμπόλεμος κατάστασις ἢ εἰρήνη, διότι ἡ πρώτη περίπτωσις ἐνεφανίσθη. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν ἄλλην περίπτωσιν, διότι οἱ συνομολογήσαντες τὴν σύμβασιν ἐκείνην, ὅταν ὡμίλουν περὶ εἰρήνης ἠνόουν τὴν εὐρωπαϊκὴν εἰρήνην, οὐχὶ τὴν τουρκικὴν εἰρήνην, οὔτε ἦτο εἰς τὴν σκέψιν των ἡ παράτασις τοῦ ἀγῶνος μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Ἐπρόκειτο ἄρα περὶ τῆς εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη ὑφίσταται σήμερον, διότι τὸ ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης παρῆλθεν.

§338Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχω τὸ κείμενον τῆς εὐρωπαϊκῆς συμφωνίας, καθ’ ἥν ἡ περίπτωσις, ὅτι ἔπρεπε νὰ κατέλθῃ κάτω τῶν 100 ἑκατομμυρίων εἶναι ἐν καιρῷ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου.

§339Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἶπον τοῦτο. Ἀλλ’ ὑπάρχει καί τι ἄλλο, τὸ δάνειον τοῦτο ἐχορηγήθη κατὰ τὸ ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει). Δὲν ἐχορηγήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀμοιβὴ μεταπολεμική, οὔτε πρὸς καθορισμὸν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὸν πόλεμον, ἐχορηγήθη διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀχθέντος εἰς ἀγῶνα νέον κατὰ τὸ ἔτος 1918. Ἡ Ἑλλὰς ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις ἀνθ’ ὧν τὸ δάνειον τοῦτο ἐχορηγήθη, ὁ στρατός της συνεκροτήθη καὶ ἐπολέμησε, καὶ τούτου γενομένου, ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου δὲν ἐγένετο, ἀλλ’ ἔμεινε.

§340Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει καί τι πλέον, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ διασυμμαχικὴ ἐπέμεινεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ πληρώσῃ αὐτὴ εἰς χαρτονόμισμα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ τώρα αὐτὰ ὀφείλονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§341Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκεῖ θὰ καταλήξω. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐδείχθη συνεπὲς εἰς ὅσα ὑπεχρεοῦτο, αἱ Δυνάμεις δὲ τῷ ἐχορήγησαν τὸ δάνειον κατὰ τρόπον ἰδανικόν, διότι τὸ ἐχορήγησε πραγματικῶς ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία διὰ τῆς Τραπέζης, ἀφῆκαν δὲ ἐκτεθειμένην τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία τὸ ἐχορήγησεν εἰς πίστωσιν τῶν τριῶν Δυνάμεων, καὶ σήμερον δικαιοῦχος εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἔχει δὲ μεγίστην σημασίαν διὰ τὴν ἐπικαταλλαγὴν τῆς σήμερον, τὴν ἐπικαταλλαγὴν ἀπὸ ἑξαμήνου, τὸ ὅτι ἡ θεωρουμένη ἐγγύησις τῶν Δυνάμεων διὰ τὸ δάνειον τῶν 750 ἑκατομμυρίων, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἠρνήθησαν αἱ Δυνάμεις νὰ καλύψωσι τὸ ἐκδεδομένον τραπεζογραμμάτιον, ἐθεωρήθη ὑπὸ τῆς ἀγορᾶς, ὅτι ἐξέπεσεν ἡ ἐγγύησις τοῦ de facto, διότι ὁ κάτοχος τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὡς ἠγγυημένον ὑπὸ τῶν τριῶν Δυνάμεων, ἐν μιᾷ στιγμῇ εὑρίσκεται ἐστερημένον τῆς ἐγγυήσεως, βλέπει, ὅτι ἔχει τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον ἔχασε τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ἀλλὰ καὶ ἐδημιούργησε τὸν πανικὸν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν τὰ Κράτη τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ν’ ἀρνηθῶσι τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν. Δύναμαι νὰ εἴπω μάλιστα, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τοιοῦτος χαρακτηρισμὸς ἤθελεν ἐκδηλωθῆ εἰς μίαν τῶν χωρῶν, αἵτινες ἐξέδωκαν τοῦτο ὑπὸ τραπεζιτικοῦ ἱδρύματος ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ δὲ προνοίας ἐδημοσίευσεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις της, ὁ κάτοχος τοῦ γραμματίου τούτου θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐναγάγῃ τὴν Κυβέρνησιν του εἰς τὰ δικαστήρια τοῦ τόπου του, διότι εἶναι καθαρῶς νομικὴ ὑποχρέωσις· ἐκφράζω τὴν εὐχὴν ὅτι ἡ περιπέτεια αὕτη θέλει ταχέως λήξει, τὴν στιγμὴν δέ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ περιπέτεια αὕτη ἤθελε λήξῃ, θὰ φθάσωμεν πλέον εἰς τὸ εὐτυχὲς συμπέρασμα ὅτι ἕν ποσὸν 400.000.000- τόσον δὲν ἀναλογεῖ;...

§342Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περισσότερον.

§343Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, κ. Ὑπουργέ, τὰ δολλάρια καὶ τὰς λίρας, ὄχι τὸ Γαλλικόν, διότι τὸ Γαλλικὸν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ καταλήξῃ εἰς συμψηφισμόν. Λαμβάνω τὰ δολλάρια καὶ τὰς λίρας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συμψηφιστικὴ ἀξίωσις.

§344Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι 33.000.000 δολλάρια, 5½ ἑκατομμύρια λίραι καὶ ὁλόκληρον τὸ Γαλλικὸν ποσόν.

§345Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ Γαλλικὸν ποσὸν εἶναι 200.000.000 φράγκα.

§346Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 300.000.000 φρ., 250.000.000 καὶ 50.000.000.

§347Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ τὸ ὀφειλόμενον ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους.

§348Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 280.000.000 ἀπομένουν ὀφειλόμενα ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ 560.000.000.

§349Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. 267.000.000 καὶ 380.000.000.

§350Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ 300.000.000 εἶναι πραγματικὰ ἑκατομμύρια τοῦ δανείου τῶν 750.000.000. Τὰ 80.000.000 εἶναι διάφορα δάνεια, τὰ ὁποῖα εἴχομεν κάμει ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν. 20.000.000, 50.000.000, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶνε ἄσχετα μὲ τὸν νόμον ͵ΓΧΜΒʹ.

§351Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὥστε ἔχομεν 300.000.000, καὶ 267. 000.000=567.000.000 Γαλλικὰ φράγκα. Λοιπὸν ὑπάρχει εἰς πίστωσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπὶ ἐλπίδι ταχείας πραγματοποιήσεως ἕν ποσὸν ὀγκῶδες συναλλάγματος ξένου, τὸ ὁποῖον ἅμα πραγματοποιηθῇ ἀμέσως, θὰ ἔχῃ τὸν ἀντίκτυπον τῆς σημερινῆς ἐπικαταλλαγῆς. Τότε γίνεται πλήρης ἡ ἐλαστικότης, διότι τότε γίνονται ὅλαι αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς ἐντυπώσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, συγχρόνως δὲ θὰ εἶναι τὸ μεγαλείτερον, τὸ οὐσιαστικώτερον πλῆγμα κατὰ τῆς κερδοσκοπίας παντὸς ἄλλου μέτρου κυβερνητικοῦ. Ἤθελον νὰ προκαλέσω ἀκριβῶς τὴν ἐξήγησιν ταύτην παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα γινώσκῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ποῖον εἶναι τὸ ποσόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει παγίως νὰ ἐλπίζῃ καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν χρόνῳ οὐχὶ ἀπωτάτῳ θέλει γίνει δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι πεπλανημένη ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχουν πολλοὶ τῶν συναλλασσομένων, ὅτι εἶναι τοῦτο χρῆμα ὀφειλόμενον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ κατὰ συνέπειαν διεπόμενον ὑπὸ τῆς Α ἤ Β καλῆς ἤ κακῆς σχέσεως τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ δεῖνα ἤ δεῖνα Κράτους· εἶναι κατὰ τοσοῦτον σεβαστὸν πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, ὅσον εἶναι ἰδιωτικὴ σχέσις. Ταῦτα εἶχον ἀνάγκην νὰ γνωσθῶσι διὰ νὰ γεννηθῶσιν ὅλαι αἱ ἐντυπώσεις ἐν τῇ ἀγορᾷ περὶ τῆς οὐχὶ ἐντελῶς δυσαρέστου καταστάσεως τῆς συναλλακτικῆς τῆς Χώρας καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπιρρωσθῇ ἡ πίστις τῶν συναλλασσομένων ἐπὶ τὴν ἀξίαν τοῦ πιστωτικοῦ ἡμῶν νομίσματος, πολεμηθῇ δὲ ἐπίσης καὶ διὰ τῶν ἐντεῦθεν ἐνισχύσεων ἡ τάσις πρὸς κερδοσκοπίαν. Ἤθελον παρατηρήσει, κύριοι, ὅτι ἀκριβῶς ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, συμφωνῶν μετ’ ἐμοῦ, εἶπεν, ὅτι ἡ αὔξησις ἀκριβῶς, ἡ παράτασις καὶ ἡ ἐπέκτασις τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης ἐγένετο ἀκριβῶς ἐπὶ τῷ σκοπῷ, ἵνα γίνῃ εὐρωστοτέρα ἡ Τράπεζα καὶ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Ἔχων ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἐπίσης ὅτι ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου εἶναι προσωρινὴ καὶ ὅτι τὸ δάνειον ἐπίσης εἶνια προσωρινόν, διότι οὐδὲ προθεσμία ὁρίζεται καὶ ἐν γένει ἡ διατύπωσις τοῦ δανείου φέρει τὴν προσωρινὸν χαρακτῆρα, ἐφ’ ὅσον, λέγω, ἡ παράτασις τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης γίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν ἐὰν τὸ Κράτος ἀποκτήσῃ πλῆρες τὸ δικαίωμα δι’ ἰδιαιτέρας διατάξεως, τότε ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται περὶ ἐπεκτάσεως αὐτῆς καθ’ ἑαυτὴν ἐξεταζομένης καὶ οὐχὶ σχετικῶς πρὸς τὸ δάνειον. Τοῦτο νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι δίκαιον ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος παρέχει τοιαῦτα δικαιώματα διὰ νὰ καταστήσῃ εὐκολώτερον τὸν δανεισμόν, ὀρθῶς ἔχουσι τὰ πράγματα. Φρονῶ ὅτι πρέπει, τακτοποιουμένων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, βελτιουμένων τῶν ξένων ἀγορῶν, καθισταμένου δυνατοῦ τοῦ δανεισμοῦ, τὸ μὲν κράτος νὰ ἐξοφλήσῃ τὴν πρὸς τὴν Τράπεζαν ὑποχρέωσιν αὐτοῦ, ἡ δὲ Τράπεζα παραμείνῃ κάτοχος τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα χάριν αὐτῆς τῆς προσωρινότητος παρέχονται εἰς αὐτήν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τελικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ κράτος ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν σύμβασιν κατ’ αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ὑποθέτω δὲ ὅτι ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἐζήτησεν αὐτὴ τὰ πλεονεκτήματα αὐτά, ἀλλὰ τῇ ἐχορηγήθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους, διὰ νὰ καταστῇ εὐρωστοτέρα, πρέπει νὰ δυνηθῇ νὰ διακανονίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτῆς μετὰ τοῦ Κράτους. Καταλήγω λοιπὸν εἰς τὸ νὰ διατυπώσω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν καὶ νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐγκρίνωσιν αὐτήν. Οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν τὰς χεῖρας ἐλευθέρας πλέον διὰ τὴν μέλλουσαν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Εἶμαι δέ, κύριοι, πεπεισμένος ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν εὑρίσκονται εἰς θέσιν πολὺ καλυτέραν καὶ τὸ Κράτος εἶναι πολὺ μᾶλλον εὔρωστον παρὰ ὅσον πᾶς τις ἔξωθεν, μὴ δυνάμενος νὰ παρακολουθήσῃ τὰ τῆς καταστάσεως λεπτομερῶς, δύναται νὰ ὑποθέσῃ. Ἡ κατάστασις ἡ πολεμικὴ θὰ λήξῃ ἡμέραν τινὰ καὶ θὰ παύσῃ πλέον ἡ μεγάλη διασπάθισις τῶν χρημάτων, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει κατ’ ἀνάγκην ἡ ἄμυνα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ τὰ ἤδη πραγματικῶς κεκτημένα καὶ τὰ ὑπὸ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν κυρούμενα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅσα, ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ ἀνδρεία τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν καὶ ἡ ἱκανότης τῶν ὁδηγούντων αὐτοὺς θέλουσι ἐξασφαλίσει ὑπὲρ τῆς Χώρας, θεμελιοῦσι τὴν εὐρωστίαν αὐτὴν καὶ ἐγγυῶνται ὅτι τὸ μέλλον τὸ οἰκονομικὸν τῆς Ἑλλάδος εἶναι αἴσιον καὶ πολὺ αἰσιώτερον ἄλλων Χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξῆλθον τοῦ πολέμου πολὺ περισσότερον καταπεπονημέναι. Πρέπει δὲ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία νὰ ἔχῃ πίστιν μεγάλην εἰς τὴν ἀκμὴν τῶν Ἑλληνικῶν οἰκονομικῶν καὶ ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἴσως εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Χώρα καὶ ἄλλα νὰ συνομολογήσῃ δάνεια, ἀλλὰ δάνεια ὅμως μεγαλείτερα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι παραγωγικῆς μορφῆς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα οὐδένα φόβον πρέπει νὰ αἰσθανθῇ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, διότι θὰ εἶναι τὰ δάνεια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσωσιν ἐκμεταλλευσίμους καὶ παραγωγικὰς ὅλας τὰς πλουσίας χώρας, τὰς ὁποίας ἡ τύχη τῶν ὅπλων καὶ ἡ θεία Πρόνοια εἰς τὴν Ἑλλάδα παρεχώρησεν. (Χειροκροτήματα).

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§353Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐάν, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶχε λάβει τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τσουκαλᾶς καὶ ὁ πρῶτος λαλήσας, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, διότι καὶ ὁ κ. Μπούσιος καὶ ὁ κ. Στράτος, ἀμφότεροι ἀνέπτυξαν εἰς τὴν Συνέλευσιν εὐγλωττότερον ἀπὸ ὅσον ἐγὼ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναπτύξω, ποῖος ὁ σκοπὸς τῆς παρούσης συμβάσεως. Ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ μᾶς δώσῃ δάνειον 550.000.000. Ἡ Τράπεζα μᾶς εἶπεν ὅτι ἐκ τῶν ἰδικῶν μου ἀποθεμάτων ἔχω ἤδη δώσει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν 300.000.000. Πράγματι ἔδωκα εἰς σᾶς προχθὲς 75.000.000, δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τώρα 50.000.000. Τὴν στιγμὴν ὅμως ποὺ ἐγὼ θὰ λάβω 475.000.000 ἀπὸ τὰ ἀποθέματα, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ σᾶς δώσω τι περισσότερον. Ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ γίνῃ νέα ἔκδοσις τραπεζιτικῶν γραμματίων 500.000.000. Αὐτὴ ἡ ἔκδοσις κατὰ δύο τρόπους ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ἤ νὰ ἐκδώσῃ τὸ Κράτος ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἤ ἡ Τράπεζα καθ’ ὅν τρόπον ἡ σύμβασις προβλέπει. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ ποία θὰ ἦτο ἡ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος θὰ ἐξέδιδεν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ 500.000.000; Δὲν θέλω νὰ τὸ ἐξετάσω. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Τράπεζα ἐπρόκειτο νὰ ἐκδώσῃ 500.000.000, καλυπτόμενα καθ’ ὅν τρόπον καλύπτονται ἐν τῇ συμβάσει, εἶχεν ἀνάγκην καὶ αὕτη τονώσεως τινὸς διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς ἐντυπώσεως, ἡ ὁποία θὰ παρήγετο ἀμέσως ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν 500.000.000 ἐπὶ πλέον τῶν μέχρι τοῦδε κυκλοφορούντων. Εἶχεν ἀνάγκην ἡ Τράπεζα τονώσεως καὶ τὴν τόνωσιν αὐτὴν τὴν δίδομεν διὰ τῆς προεκτάσεως καὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου, τὴν ὁποίαν προβλέπει ἡ παροῦσα σύμβασις. Καὶ ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Τὴν τελευταίαν αὐτὴν προέκτασιν τοῦ προνομίου καὶ ἄν τὴν ἐδίδομεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἀνεξαρτήτως τοῦ δανείου, δὲν βλέπω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν περισσότερον ἀπὸ τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα προβλέπει ἡ παροῦσα σύμβασις. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ παροῦσα σύμβασις ὡς ἀποτελουμένη ἀπὸ δύο μέρη, ἀπὸ τὴν παροχὴν προνομίου εἰς τὴν Τράπεζαν ἀνεξαρτήτως τοῦ δανείου, αὐτὸ εἶναι τὸ ἕνα μέρος, καὶ τὸ ἕτερον μέρος τὸ τοῦ δανείου. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Στράτου, ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμόν, τὸν ὁποῖον ἐζήτησε νὰ θέσωμεν, ὅτι καθ’ ἥν στιγμὴν θὰ μᾶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὰ 500.000.000, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν σήμερον, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναθεωρήσωμεν καὶ τὴν προέκτασιν τοῦ προνομίου, τὴν ὁποίαν δίδομεν σήμερον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ συναλλάγματος, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ μόνον σχεδὸν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Φθιωτιδοφωκίδος, ὁ κ. Στράτος ἀπήντησε καὶ δὲν ἔχω ἀπολύτως τίποτε νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπε. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ προσθέσω εἶναι, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Στράτος προεῖδεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ἡμέραν τινά, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμήν.

§354Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκόμη καλλίτερα.

§355Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ λέγω τοῦτο καὶ ἐπιμένω, διότι τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὸν πολὺν κόσμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελε τυχὸν νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ ζητήματα τοῦ συναλλάγματος σήμερον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον καταστροφαὶ κυριολεκτικῶς νὰ ἐπέλθουν ἐκ μιᾶς ραγδαιοτάτης πτώσεως τοῦ συναλλάγματος, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι αἱ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἐκ παρανοήσεων τινῶν δὲν εἶναι ἐλεύθεραι, δύνανται ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ καταστῶσιν ἐλεύθεραι, καὶ τὴν στιγμὴν ποὺ αἱ πιστώσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 600.000.000, θὰ καταστοῦν ἐλεύθεραι, δὲν γνωρίζω ποία δύναται νὰ εἶναι ἡ ἐπίδρασις ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος. Ἔρχομαι εἰς λεπτομερείας τινὰς τῆς συμβάσεως καὶ θὰ παρακαλέσω, λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἐπιμείνω εἰς πολλά. Ἀπαντῶ εἰς τὸν πρῶτον λαβόντα τὸν λόγον πληρεξούσιον Λέσβου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως, ἡ Τράπεζα ὑποχρεοῦται ὅπως ἐντὸς διετίας ἀναβιβάσῃ τὰ κεφάλαια αὐτῆς, μετοχικὸν καὶ ἀποθεματικόν, εἰς δραχ. 100.000.000. Εἶπεν ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπικίνδυνον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον αἱ μετοχαὶ αὐταὶ νὰ πολλαπλασιασθοῦν, νὰ πληρώσῃ συνεπῶς μερίσματα πολλά, νὰ μὴ ἀπομείνῃ ἀποθεματικόν, νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὰς 300 δραχμὰς τὸ μέρισμα καὶ τοιουτοτρόπως τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ὑποτίθεται ὅτι δίδονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, νὰ εἶναι ἀπολύτως εἰκονικά. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀδύνατον, διότι τὰ μετοχικὰ κεφάλαια τῆς Τραπέζης εἶναι 20.000.000, τὰ ἀποθεματικὰ εἶναι 50.000.000–70.000.000 εἶναι μετοχικὰ καὶ ἀποθεματικά. Τὶ ἀπομένει μέχρι τῶν 100.000.000; 30.000.000. Ἡ χειροτέρα περίπτωσις, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν εἶναι ὅτι τὰ 30.000.000 αὐτὰ θὰ τὰ ἐκδώσῃ ἡ Τράπεζα εἰς μετοχάς. Πόσας μετοχὰς θὰ ἐκδώσῃ; Μὲ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν σήμερον, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ τὰ ἐκδώσῃ εἰς τιμὴν μικροτέραν, θὰ ἐκδώσῃ 4.000 μετοχὰς καὶ συνεπῶς τὸ κεφάλαιόν της τὸ μετοχικὸν ἀπὸ 20.000.000 θὰ ἀνέλθῃ εἰς 24.000.000 καὶ θὰ ἔχῃ 100.000.000 ἀποθεματικὸν καὶ μετοχικόν. Ἔχω δὲ τὴν πληροφορίαν τὴν ἰδιαιτέραν τῶν σήμερον διοικούντων τὴν Τράπεζαν, ὅτι δὲν θὰ ἐκδώσῃ μετοχάς, ὅτι τὸ ἀποθεματικόν της θὰ αὐξηθῇ, διότι οἱ νῦν μέτοχοι δὲν ἔχουν συμφέρον νὰ ἐκδώσουν νέας μετοχάς, εἰς τρόπον ὥστε τὸ μέρισμα νὰ ἐλαττωθῇ διανεμόμενον ἐπὶ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ μετοχῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπὶ 20.000.000 μετοχῶν θὰ δίδεται τὸ μέρισμα αὐτὸ τῶν 500 δραχ. ἐτησίως καὶ συνεπῶς τὸ μέρισμα τὸ ὅλον θὰ εἶναι 10.000.000, καὶ 10.000.000 ἐπὶ 100.000.000 εἶναι ἕνα 10% ἐπὶ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις.

§356Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα δὲν θὰ εἶναι δεσμευμένη κατὰ ποῖον τρόπον νὰ ἐκδώσῃ καὶ νὰ αὐξήσῃ τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον, πιθανὸν τὰ 70.000.000, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζονται ἀπὸ 50 ἀποθεματικὰ καὶ 20 μετοχικά, νὰ τὰ μετασχηματίσῃ εἰς μετοχὰς τῶν 1000 δραχμῶν.

§357Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι αὐτὸ δὲν γίνεται. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ πλέον τῶν 4.000 μετοχῶν τὸ πολύ. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζογραμματίων, προστίθενται σήμερον τὰ κέρδη, ἐφ’ ὅσον τὸ μέρισμα ἤθελεν ὑπερβῇ τὰς 500 δραχμάς, τὸ ἐπὶ πλέον διανέμεται μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης καὶ διευθετεῖται τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Ἐπὶ πλέον σημειώσατε καὶ τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Σημειώσατε, ὅτι ἡ συμμετοχὴ αὕτη δὲν ἀρχίζει ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν παρατείνεται τὸ προνόμιον αὐτό, ἀπὸ τοῦ 1930, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1923, ἤτοι μετὰ δύο ἀκριβῶς ἔτη. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔχω ἄλλο τι νὰ παρατηρήσω, διότι, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι καὶ καθ’ ὅσον μοὶ ἐπιτρέπει ἡ ὥρα θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅλας τὰς παρατηρήσεις. Ὁ ἀξιότιμος κ. Τσουκαλᾶς......

§358Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δύναται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν μετοχῶν καὶ νὰ τὰς ἐκδώσῃ εἰς μικροτέραν τιμήν, νὰ προτιμηθῶσι δὲ οἱ μέτοχοί της.

§359Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν 100.000.000 δραχμῶν, διότι πέραν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἀπαγορεύεται νὰ ἐκδώσῃ καὶ ὁ περιορισμὸς αὐτὸς σχεδὸν ὑπάρχει, διότι αὐτὰ τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων δὲν τὸ ἐπιτρέπουσι. Σχεδὸν ἔχομεν ἐξηγηθῆ μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ πολὺ θὰ ἐκδώσῃ 4.000 μετοχάς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ προσθέσω τελευτῶν εἶναι, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μᾶς ἐπίεσεν εὑρεθέντες εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν χρήματα διὰ νὰ προεκτείνωμεν τὸ προνόμιον κ.λπ... Ὁμολογῶ, ὅτι οὐδεμία τοιαύτη πίεσις ἐπῆλθε καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπέμενε, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τὸ δάνειον αὐτὸ καὶ ἄνευ παρατάσεως τοῦ προνομίου, δὲν ἐνόμισεν ὅμως ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ τοῦτο, διότι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τονώσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα μὴ ἐπέλθωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφοβήθησαν οἱ κ.κ. συνάδελφοι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος συνάδελφος, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσιν.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§361ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§362Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ διανεμηθὲν νὰ ψηφισθῇ.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως).

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λόγῳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα διακόπτονται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, θέλουσι δὲ ἐπαναληφθῆ αὗται τὴν ἑβδομάδα τοῦ Θωμᾶ.

§366Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα.

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν 29ην Ἀπριλίου ἐ. ἔ., ἡμέραν Πέμπτην καὶ ὥραν 5ην μ.μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3.30′ π.μ.).