1921.04.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32α

Τρίτη 6ης Ἀπριλίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΙΣΧΑΝ ΒΕΗΣ–ΦΕΖΗΛ–ΖΑΔΕ. Κἄποιος συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἔμεινα ἐπὶ 12 ὥρας, ἐνῷ ἔμεινα ἐπὶ 12 ἡμέρας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θὰ διορθωθῇ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Οἱ μονιμοποιηθέντες ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Ναυπλίου, δυνάμει τοῦ νόμου 398, φρονοῦσιν ὅτι ἡ προτεινομένη ὑπὸ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Συνδέσμου τῶν Τ.Τ.Τ. ἀκύρωσις τῆς μονιμοποιήσεώς των εἶναι ἄδικος καὶ παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἀπορρίψῃ ταύτην. Ἡ Ἑλληνικὴ Παιδαγωγικὴ Ἑταιρεία ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ προστασίας τοῦ παιδίου ἐν Ἑλλάδι» καὶ παρακαλεῖ ὅπως διαβιβασθῇ τοῦτο εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος εἰδικὴν Ἐπιτροπείαν. Ὁ Κεντρικὸς Λαϊκὸς Πολιτικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν ὑποβάλλει ψήφισμα ἀφορὸν τὴν ὑποστήριξιν τῆς καθαρευούσης γλώσσης. Ὁ πληρεξούσιος Κερκύρας κ. Ξ. Στρατηγὸς, ἀναλαβὼν ἐνεργὸν ἐν τῷ Στρατῷ ὑπηρεσίαν, παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ θεωρῇ αὐτὸν περιβαλλόμενον πάντοτε διὰ τοῦ τιμητικοῦ ἀξιώματος τοῦ πληρεξουσίου. Οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ δήμου Μεσολογγίου ζητοῦσι τὴν ἀφομοίωσίν των πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Ὁ Β. Χατζόπουλος, κάτοικος Βετολίστης τῆς Ναυπακτίας, συνταξιοῦχος χωροφύλαξ, πολλὰ παθὼν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πρώην καθεστῶτος, ἤδη δ’ εὑρισκόμενος εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ζητεῖ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν. Ὁ Βασίλειος Νίκας, κάτοικος χωρίου Μπάστι, ζητεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸν Στρατὸν μονογενῶν υἱῶν εἰς τὴν Βʹ σειρὰν ἐφεδρείας. Ὁ Ὀρέστης Τσακαλῶτος, γραμματεὺς τοῦ δήμου Πρεβέζης, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι μονιμοποιηθῶσι. Ὁμοίαν παράκλησιν ὑποβάλλουσι καὶ οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι Ζακύνθου καὶ Φλωρίνης. Οἱ μονιμοποιηθέντες ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Κερκύρας, δυνάμει τοῦ νόμου 398, παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἀπορρίψῃ τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα, περὶ ἀναθεωρήσεως μονιμοποιήσεων αὐτῶν, προκειμένου περὶ ὑπαλλήλων δεινοπαθησάντων ἐπὶ ὀκταετίαν εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ προσενεγκόντων μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. Κάτοικοι τοῦ χωρίου Οἰτύλου παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ κατασκευασθῇ γέφυρα μεταξὺ Νέου Οἰτύλου καὶ Οἰτύλου, λόγῳ τοῦ ἀδιαβάτου τοῦ χειμάρρου κατὰ τὸν χειμῶνα. Ὁ Διευθυντὴς τῶν Φυλακῶν Ἀλιβερίου ὑποβάλλει αἴτησιν τινῶν ἐκ τῶν ἐκεῖσε κρατουμένων καὶ καταδικασθέντων ἐπὶ λιποταξίᾳ παρὰ τῶν Στρατοδικείων Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐπιθυμούντων ὅπως ἀποφυλακισθῶσι καὶ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ Μέτωπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς δαπάνης τῆς ὁρισθείσης διὰ τὰ Γραφεῖα ζημιῶν ἐκ τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν πολέμου». Ὁ κ. Ν. Θεοτόκης, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1. «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1520 περὶ τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατεύματος». 2. «Περὶ ἐπανορθώσεως ἀδικημάτων λαβόντων χώραν εἰς τὸ Στρατ. Σχολεῖον Εὐελπίδων κατὰ τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις καὶ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκπαιδεύσεως». 3. «Σχέδιον νόμου συμπληρωματικοῦ τοῦ νόμου 1520 «περὶ τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατεύματος». Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1. «Περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, περὶ προσωρινοῦ δανείου 75 ἑκατομμυρίων». 2. «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθν. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συναφθείσης τῇ 31 Μαρτίου 1921 συμβάσεως, περὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου τῆς Ἐθν. Τραπέζης εἰς ἔκδοσιν καὶ κυλοφορίαν τραπεζ. γραμματίων καὶ περὶ χορηγίας τῷ Ἑλλην. Δημοσίῳ δανείου 550 ἑκατομμυρίων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ παρακρατήσεως 50% ὑπὲρ τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἐκ Γερμανίας εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων. 1. «Περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διεθνῶν ταχ. τελῶν τῶν διαλαμβανομένων ἐν τῇ κυρίᾳ Συμβάσει τῆς Μαδρίτης». 2. «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2406 περὶ λιμένων, λιμενικῶν ταμείων κλπ.». (Ἀμφότερα κηρύσσονται κατεπείγοντα καὶ γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχήν). 3. «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Μαδρίτῃ τῇ 30 Νοεμβρίου 1920 (ν. ἡμ.) διομολογηθείσης ἀναθεωρήσεως τῆς Παγκοσμίου Ταχυδρομ. Συμβάσεως μετὰ τοῦ συναφοῦς αὐτῇ κανονισμοῦ ἐκτελέσεως». 4. «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Μαδρίτῃ τῇ 30 Νοεμβρίου 1920 (ν. ἡμ) διομολογηθείσης ἀναθεωρήσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς ταχ. δεμάτων καὶ τοῦ συναφοῦς αὐτῆς Κανονισμοῦ ἐκτελέσεως». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1275 περὶ προσωρινοῦ διακανονισμοῦ τῆς ὑδρονομῆς διὰ τῶν ἀρδευτικῶν ὑδάτων χειμάρρου Γλαύκου Λεύκας τῆς μεσημβρινῆς πεδιάδος Πατρῶν». Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Κ. Οἰκονομίδης, Γ. Χατζιγεωργίου, Ι. Σιακῆς καὶ Γ. Σαβαρίκας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων Νομοθετικοῦ Διατάγματος». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Στεργιόπουλος, Δ. Κουκουλέτσος, Ι. Δασκαλόπουλος καὶ Χρ. Καρᾶς ὑποβάλλουσιν ὡσαύτως τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Κουμουνδοῦρος καὶ Γ. Σχινᾶς ὑποβάλλουσιν ὡσαύτως τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ὑποβάλλει ὡσαύτως τροπολογίαν καὶ ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Πετρακάκος. Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Βαρβούτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καθορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Α. Εὐταξίας, Κ. Λυκουρέζος, Ι. Παπαλουκᾶς καὶ Δ. Χατζῖσκος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων». Ἐπίσης ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου καὶ οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Οἰκονομίδης καὶ Α. Γκιόκας. Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ μεταφορᾶς εἰς τὴν δευτέραν σειρὰν τῆς ἐφεδρίας τῶν ἐχόντων πατέρα ἢ ἀδελφὸν θανόντα ἐν πολέμῳ». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Γερμανός, Ι. Κ. Σαβαρίκας, Σ. Παππᾶς καὶ Τ. Γιαννούλης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Σπυράκης, Ι. Καψέλας καὶ Ε. Γαρουφαλιᾶς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Σιακῆς ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§5Ι. ΣΙΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ πόνον ψυχῆς ἀναγγέλλω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἓν τρομερὸν τερατούργημα συμβὰν τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐν πλήρῃ μεσημβρίᾳ καὶ ὑπὸ τὰ ὄμματα τῆς Ἀστυνομίας, κατὰ τὰ καταγγελλόμενά μοι, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τρεῖς ὥρας ἡ Θεσσαλονίκη εὑρέθη ἀνάστατος καὶ τρομοκρατουμένη καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ ἐλάμβανε τὴν ὄψιν ἑνὸς ἄλλου Κίτσενεβ τῆς Ρωσσίας, μὴ συνάδοντος πρὸς τὴν πανθομολογουμένην Ἑλληνικὴν ἀνεξιθρησκείαν καὶ πολιτισμόν. Ἰδού, κύριοι πληρεξούσιοι, περὶ τίνος πρόκειται. Τέρατα τινά ὑπὸ ἀνθρωπίνην μορφὴν διέδοσαν τὴν Παρασκευὴν περὶ τὴν 3ην ὥραν μ.μ. ὅτι οἱ Ἑβραῖοι ἐπῆραν ἕνα κοριτσάκι ἵνα χρησιμοποιήσωσι τὸ αἷμα του διὰ τὰς θρησκευτικὰς ἀνάγκας τοῦ Πάσχα. Αὐτὸ ἤρκεσε διὰ νὰ φανατισθῇ ὁ ὄχλος καὶ νὰ μαζευθῇ ἀπειλιτικῶς πέριξ μιᾶς οἰκίας ἑνὸς πτωχοῦ καὶ νὰ καταστρέψῃ τὴν οἰκίαν, νὰ δείρῃ ἀνηλεῶς τὴν οἰκοδέσποιναν, καὶ ἐπὶ τρεῖς συνεχεῖς ὥρας νὰ τρομοκρατῇ καὶ νὰ δέρνῃ τοὺς διαβάτας. Σημειωτέον δέ, ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν τριῶν ὡρῶν εἶχεν εὑρεθῇ τὸ κοριτσάκι. Ἀλλὰ ὁ ὄχλος ἐξηκολούθει τὸ ἀντιπατριωτικὸν καὶ ἀπάνθρωπον ἔργον. Εὐτυχῶς ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη εὑρέθησαν εἰς τὸ ὕψος των, καὶ προστρέξαντος τοῦ εἰσαγγελέως καὶ στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐπὶ τόπου, ἀπεκατεστάθη ἡ τάξις. Αὐτὸ εἶναι τὸ γεγονός, κ. πληρεξούσιοι, διὰ τὸ ὁποῖον διαμαρτύρομαι μὲ ὅλην τὴν δύναμίν μου ὡς Ἑβραῖος καὶ ὡς Ἕλλην, διότι εὑρίσκονται ἀκόμη ἄνθρωποι ἀπὸ ἀμάθειαν ἢ ἀπὸ σκοποῦ διαδίδοντες καὶ πιστεύοντες εἰς τοιαύτας τερατώδεις καὶ ἀτίμους συκοφαντίας, τὴν στιγμὴν ὅπου ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος κατεδίκασε διὰ τοῦ ἐπισημοτέρου τρόπου τὴν ἄτιμον ταύτην συκοφαντίαν, ἀπὸ τοῦ 1911, ὅταν ἡ ὁμοίας φύσεως ὑπόθεσις Μπελὶς συμβάσα ἐν Βαρσοβίᾳ τῆς Ρωσσίας κατετάραξεν ὅλην τὴν Οἰκουμένην διὰ τὴν ἄδικον καταδίκην του· ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος διὰ τῶν ὑπευθύνων Κυβερνήσεών του ἔσπευσεν δι’ ἐπισήμων δηλώσεων καὶ δημοσιεύσεων νὰ διακηρύξῃ τὸ ἀβάσιμον τῆς τοιαύτης κατηγορίας καὶ νὰ τὴν καταδικάσῃ ὡς ἀποτελοῦσαν στίγμα καὶ αἶσχος διὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ βλέπομεν σήμερον, κύριοι πληρεξούσιοι, μερικοὺς μικρανθρώπους, φέροντας ἀναξίως τὸ ὄνομα τοῦ Ἕλληνος, νὰ γίνωνται ὄργανα τῶν προσωπικῶν ἴσως παθῶν των, ἀλλὰ κυρίως τῆς ἀμαθείας των, προσπαθοῦντας νὰ σύρουν τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἰσοπολιτείαν εἰς τὸν βόρβορον τῆς ἀμαθείας καὶ τῆς μοχθηρίας των. Εὐτυχῶς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ δικαιοσύνη ἵστανται τόσον ὑψηλά, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ τὰ φθάσῃ ἡ ἀνόητος σκέψις καὶ ἐνέργεια μερικῶν παληανθρώπων. Θὰ ἦτο μεγάλη δὲ ἀδικία ἐκ μέρους μου, ὡς γεννηθέντος καὶ ἀνατραφέντος ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν δὲν ἔκαμνον μνείαν, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, διὰ τὴν νοημοσύνην, τὸ ἀνεξίθρησκον καὶ φιλελεύθερον αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὸν λαὸν τῆς Θεσσαλονίκης, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ὁ ὁποῖος εἶμαι βέβαιος ὅτι μαζύ μου διαμαρτύρεται καὶ αὐτὸς καὶ καταδικάζει τὴν ἄτιμον ταύτην συκοφαντίαν ὡς ἀνυπόστατον, καὶ ὡς ἀποκύημα νοσηρῶν ἐγκεφάλων, ἐμπεποτισμένων φανατισμοῦ καὶ προλήψεων, ἀξίων τοῦ Μεσαιῶνος, καὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἱερᾶς Ἐξετάσεως, τῶν Τουρκοεμάδα καὶ Σία. Καὶ ὡς συμπέρασμα, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δηλώσῃ τὰς ἀντιλήψεις της, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι συμπίπτουσιν μὲ τὰς ἰδικάς μου, καὶ μὲ τὰς ἀντιλήψεις ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, διατάξῃ δὲ νὰ ἐνεργηθοῦν αὐστηραὶ ἀνακρίσεις καὶ τιμωρηθοῦν οἱ πρωταίτιοι παραδειγματικῶς. Ἀπὸ ὑμᾶς δὲ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀναμένω, ὡς γνησίους Ἕλληνας, τὴν γνώμην σας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σοβαρωτάτου κοινωνικοῦ ζητήματος καὶ ἡ ὁποία γνώμη εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, μὲ αὐστηροτάτας ποινικὰς διατάξεις, διὰ τοὺς διαδίδοντας καὶ μόνον τοιαῦτα τερατουργήματα, πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ πρὸς δόξαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ, κοιτίδος τοῦ τε παγκοσμίου καὶ ἀνατολικοῦ τοιούτου καὶ πρὸς δόξαν καὶ τιμὴν τοῦ εὐγενοῦς καὶ ὑπερηφάνου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§6Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόλις ἔλαβον γνῶσιν τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν τῶν συμβάντων ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐξ ἀφορμῆς τῶν ὅσων ὁ κύριος συνάδελφος ἐξέθηκεν, ἔσπευσα διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καλέσω εἰς τὸ τηλέφωνον τὴν ἐκεῖ ἁρμοδίαν ἀστυνομικὴν ἀρχὴν καὶ νὰ συστήσω, ἵνα σύντονα λάβῃ μέτρα, ὥστε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ συμβῇ ἡ ἐλαχίστη διατάραξις τῆς τάξεως. Ἡ Ἀστυνομικὴ ἀρχὴ μοὶ ἀνεκοίνωσε ὅτι τὸ ἐπεισόδιον εἶχε λήξει χωρὶς νὰ συμβῇ τι ἔκτροπον, πλὴν μικρᾶς τινὸς ἀνησυχίας. Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀνέφερε τὴν διάδοσιν, ἐκ τῆς ὁποίας προεκλήθη ἡ μικρὰ αὐτὴ ἀνωμαλία. Ἡ διάδοσις ἀφορᾷ φήμην, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ εὕρω λέξιν διὰ νὰ τὴν χαρακτηρίσω.

§7Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βδελυράν.

§8Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναταί τις νὰ καταδικάσῃ ἐν ἐπαρκῇ αὐστηρότητι. Πρόκειται περὶ τῆς φήμης, ἡ ὁποία εἰς βάρος τῶν Ἰσραηλιτῶν κυκλοφορεῖ ἀπὸ μακροτάτου χρόνου, ἀπὸ αἰώνων, καθ’ ἅπασαν τὴν γῆν. Πρόκειται περὶ ἀπαισίας συκοφαντίας, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατὰ ἐποχὰς σκότους καὶ βαρβαρότητος εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τούτου, τοῦ τοσαῦτα δικαιώματα ἔχοντος ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπίνου πληθυσμοῦ, τοῦ λαοῦ τούτου, ἐκ τοῦ ὁποίου προῆλθε καὶ ἐκεῖνος, ὅστις ὑπῆρξεν ὁ ἱδρυτὴς τῆς θρησκείας, ἡ ὁποία διέπει ἡμᾶς. Πρόκειται περὶ συκοφαντίας ἐντελῶς ἀκατανομάστου, κατὰ τῆς ὁποίας ἡ συνείδησις παντὸς πολιτισμένου ἀνθρώπου, ἡ συνείδησις παντὸς ἀνθρώπου γνωρίζοντος τὸ πόθεν ἀπέρρευσεν ἡ συκοφαντία αὐτή, ἢ εἰς ποίους σκοποὺς ἀπέβλεψε, δὲν δύναται παρὰ νὰ αἰσθανθῇ ὁλόκληρον τὴν ἐξέγερσιν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ἡ ψυχὴ παντὸς τιμίου ἀνθρώπου, ὅταν βλέπῃ ὁλόκληρον λαὸν οὕτως ἀδίκως συκοφαντούμενον ἐνώπιον τῆς ἱστορίας καὶ ἐνώπιον τοῦ κόσμου. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς συμμερίζεται τὰς ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκθέτω τὴν στιγμὴν ταύτην.

§9ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐγνώρισε τοὺς συμπολίτας μας Ἰσραηλίτας ὡς πρότυπα ἀνθρώπων καὶ πολιτῶν χρηστοτάτων, οἱ ὁποῖοι διὰ πᾶν ἄλλο εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῶσι, παρὰ διὰ τοιαύτης βδελυρᾶς σκληρότητος. Ἀπεναντίας ὁ χαρακτὴρ αὐτῶν παρουσιάζει τὴν ἐντελῶς ἀντίθετον ὄψιν. Τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν γλυκύτητα, ἡ ὁποία ἀποκρούει πᾶσαν τοιαύτην ἰδέαν. Πέποιθα, κύριοι, ὅτι ἐν οἷς ἐκθέτω οἱ συμπολῖται ἡμῶν Ἰσραηλῖται θέλουν εὕρη ἀπήχησιν τῶν αἰσθημάτων καὶ τῶν ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει πρὸς αὐτούς. Δύνανται δὲ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἥσυχοι ὅτι καὶ ἐὰν ἐκ τυχαίων παρεξηγήσεων ἀσήμαντός τις ἀριθμὸς ἀνθρώπων τετυφλωμένων ὑπὸ ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ἤθελέ ποτε σκεφθῇ νὰ λάβῃ πρὸς αὐτοὺς ἀντίθετον στάσιν παρὰ ἐκείνην, ἥτις ἐνδείκνυται ἐκ τῶν κρατουσῶν ἀντιλήψεων, θέλει εὕρῃ ἀντιμέτωπον ὄχι μόνον ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ τὸ αἴσθημα τὸ ἀποκροῦον πᾶσαν τοιαύτην συκοφαντίαν ἐναντίον τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου, ἀλλὰ θέλει εὕρῃ ἀντιμέτωπον καὶ ἀμείλικτον τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ τὴν δύναμιν. Καὶ διὰ ταῦτα, ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐτηλεγράφησα δὶς ἤδη εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς τῆς Θεσσαλονίκης, νὰ προβῶσιν εἰς ἐμπεριστατωμένην ἔρευναν ἵνα ἀνακαλύψωσι ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διέσπειραν τὰς τοιαύτας φήμας. Διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι ἅμα τῇ ἀνακαλύψει τούτων, θέλει παραδειγματικὴ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτοὺς τιμωρία, ὥστε νὰ ἀποτραπῇ εἰς τὸ μέλλον πᾶς οἱοσδήποτε φόβος ἐπαναλήψεως οἱασδήποτε σχετικῆς ἀταξίας. (Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§12Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκκλησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης Ἰσραηλίτης συνάδελφος, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ εὕρῃ ἀπήχησιν, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ζῇ ἐν ἰσότητι καὶ ἀδελφότητι πρὸς τοὺς Ἕλληνας Ἰσραηλίτας καὶ σπάνια κρούσματα ἀντισημιτικῶν ἐκδηλώσεων ἐξεδηλώθησαν μεταξὺ τοῦ ἐν θρησκευτικῇ ἐλευθερία βιοῦντος Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος ἐξέφρασαν βεβαίως τὴν γνώμην καὶ τὰ αἰσθήματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ προσθέσω ἐκ τῆς ἱστορίας ὅτι ὁ μῦθος, ὅστις διαδίδεται εἰς βάρος τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ δὲν ἀνήκει εἰς πεπολιτισμένα ἔθνη, ἀλλὰ εἰς ἔθνη τυφλώττοντα ἀπὸ θρησκευτικὸν φανατισμόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύεται διατασσόμενον ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς βίβλου τῶν Ἰσραηλιτῶν, εἶναι ἀκριβῶς ἡ χύσις αἵματος, φθάνει δὲ ἡ ἐντολὴ αὕτη μέχρι τοῦ σημείου ὥστε οἱ Ἰσραηλῖται νὰ μὴ δύνανται οὐδὲ σφάγιον νὰ γευθῶσι ἐὰν δὲν ἀποσταχθῇ προηγουμένως ἐπὶ ὥρας ἀπὸ πάσης σταγόνος αἷματος. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ ἱστορία δύναται νὰ εἶναι ὑπερήφανος ὅτι δὲν ἀριθμεῖ τοιούτου εἴδους καταδιώξεις, ὅπως εἰς ἄλλα οὐχὶ πεπολιτισμένα κράτη. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης, περὶ τοῦ μεμονωμένου συμβάντος ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, δέον νὰ καταστῇ ἀντικείμενον ἐρεύνης τόσον ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ὅσον καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι περιῆλθον εἰς γνῶσιν ἡμῶν ὅτι ὅμοιόν τι κίνημα, εἰς στενώτερον κύκλον, συνέβη καὶ εἰς τὰς πόλεις τῆς Ἀδριανουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης. Τούτου δὲ δεδομένου, σαφῶς προκύπτει ὅτι οὐχὶ ἴσως, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἄλλοι, ξένοι πρὸς τὰ φρονήματα καὶ τὴν θρησκείαν τὴν ὑγιᾶ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι οἱ ἀποπειραθέντες τὰ γενόμενα εἰς τὰς τρεῖς ταύτας μεγαλοπόλεις, ὅπου πολυπληθὲς ὑπάρχει τὸ στοιχεῖον τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἵνα κατεργασθῶσι διαιρέσεις μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων καὶ Ἰσραηλιτῶν ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Χατζηγεωργίου ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μετὰ τὰς τόσον σαφεῖς καὶ κατηγορηματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν τόσον λαμπρὰν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ἀναστασοπούλου, θὰ παρεῖλκε πᾶσα ἐπὶ πλέον ἀπασχόλησις τῆς Συνελεύσεως καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ᾐσθανόμην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συγχαρῶ τὸν ἔντιμον συνάδελφον καὶ νὰ ἐκφράσω τὸν ἀποτροπιασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως καὶ ὅλου τοῦ νομοῦ διὰ τὸ συμβὰν ἀτυχὲς γεγονός. Μετὰ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ κόσμου ὁ Ἑλληνικὸς συνδέεται διὰ δεσμῶν ἀγάπης καὶ ἐκτιμήσεως, συζῶν ἀπὸ αἰώνων ἐν ἀγαστῇ ἁρμονίᾳ, τὸ δὲ συμβὰν ἀσφαλῶς ὀφείλεται εἰς ὀλίγους ἀμαθεῖς ἢ καλοθελητὰς ἀναξίους προσοχῆς, διότι γνωρίζω κάλλιστα τοὺς ἀδελφοὺς Ἰσραηλίτας ὅτι εἶναι ἀνώτεροι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας καὶ πραγματικῶς ἀξίζουν τοῦ διθυράμβου, τὸν ὁποῖον ἔψαλεν ὑπὲρ αὐτῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον.

§15Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ ἐὰν ἔλαβεν γνῶσιν τοῦ πανικοῦ, ὅστις ἐνέσκυψεν εἰς τὸ Χρηματιστήριον συνεπείᾳ διαδόσεων, ὥστε ἡ μὲν λίρα νὰ ἀνέλθῃ ἀπὸ 52 εἰς 60 δραχ., τὸ δὲ Γαλλικὸν φράγκον ἀπὸ 1.00 εἰς 1.20 Παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἂν ἀληθεύουν αἱ διαδόσεις αὗται.

§16Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ διάφοροι διαδόσεις δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ ἴσως σήμερον ἢ αὔριον τὰ οἰκονομικά της μέτρα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἅτινα ἐπιβάλλονται ἐκ τῆς παρούσης περιστάσεως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὑπαρχούσης ἔτι ἐκκρεμοῦς τῆς χθεσινῆς συζητήσεως προτείνεται ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις περὶ τῶν διωγμῶν τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων.

§18Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐὰν ἐξακολουθῇ διὰ κάθε τοιοῦτον ζήτημα ἡ συζήτησις ἐπὶ ἡμέρας δὲν θὰ κάμωμεν καμμίαν ἄλλην ἐργασίαν. Αἱ ἀναφοραὶ αὗται, ὅπως καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἀνέφερον, ἔχουν κἄποιαν σημασίαν, ὅταν ὅμως ἔλθουν μετὰ δύο μῆνας τότε εἶναι περιτταί. Ἕνεκα τούτου παρακαλῶ καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ μὴ μακρηγοροῦν διὰ ζητήματα τιποτένια, ὥστε νὰ ἀναγκαζώμεθα νὰ ἀναβάλλωμεν ὅλην τὴν ἄλλην ἐργασίαν. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ταχέως ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν ἀπεραντολογίαν αὐτήν, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἐξακολουθεῖ.

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου θὰ γίνῃ ἀσπαστὴ ὑφ’ ἁπάντων. Φρονῶ δὲ ὅτι ἐκπροσωπῶν τὴν γνώμην αὐτὴν παρακαλῶ τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ λάβουν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομοι διὰ νὰ περατοῦται ταχέως ἡ συζήτησις.

§20Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ ἂν ἔχῃ σκοπιμότητα καὶ πρακτικότητα ἡ συνέχισις αὐτῆς τῆς συζητήσεως.

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητεῖται γνώμη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθή, θὰ ἦτο ἐπέμβασις εἰς τὰ ἔργα τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀσκήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξέφραζε γνώμην ἐπὶ ζητήματος, οἷον ἡ ἐπερώτησις, ἐξέφραζε γνώμην ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ γίνῃ τοιαύτη συζήτησις, ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως ζημίας ἐθνικῆς, διότι τότε εἶχε καθῆκον νὰ ἐμποδίσῃ τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος τοιαύτης συζητήσεως, εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὁποίας δυνατὸν νὰ προέλθουν οἱ κ. πληρεξούσιοι, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀποφύγῃ νὰ ἐκφράσῃ γνώμην. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνει ἡ Κυβέρνησις εἶναι νὰ ζητῇ τὴν ὅσον ἔνεστι συντομωτέραν ἔκθεσιν τῶν γνωμῶν τῶν κ. συναδέλφων καὶ νομίζω ὅτι εἶναι τὸ τελευταῖον ὅριον, εἰς τὸ ὁποῖον δύνατοι νὰ φθάσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιας ἔχει τὸν λόγον.

§23Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἠγέρθη χθὲς δι’ ἐπερωτήσεως τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀττικοβοιωτίας καὶ ἀνεπτύχθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα τῶν διωγμῶν, τοὺς ὁποίους ὑπέστη ὁ ὁμογενὴς καὶ ἐν γένει ὁ χριστιανικὸς κόσμος ἐν Τουρκίᾳ κατὰ τὸ διάστημα ἰδίως τὸ μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἢ μᾶλλον ἕξ μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἄν τὸ περιορίσωμεν ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ ὁρίου, κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ὁποίου ἡ σύγκρουσις μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων ἦλθεν εἰς τὸ ἀνώτατον σημεῖον καὶ ἐδημιουργήθη ἀτελεύτητος σειρὰ μαρτυρίων εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ, καὶ ἂν θελήσωμεν διὰ διεκτραγῳδήσεως τῶν γεγονότων νὰ παραστήσωμεν τὸ μέγεθος τῶν δεινοπαθημάτων, νομίζω ὅτι οἱ λόγοι θὰ εἶναι πολὺ κατώτεροι τῶν πραγμάτων, διότι ὁ θρῆνος καὶ ὁ ὀδυρμός, ὁ ὁποῖος ἠκούσθη καὶ ὁ ὁποῖος δυστυχῶς καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀκόμη ἀκούεται ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ Χριστιανικοῦ κόσμου, εἶναι ἀνώτερος δακρύων, εἶναι ἀνώτερος οἱασδήποτε ἐκφράσεως πόνου καὶ ὀδύνης. Κατόπιν τοῦ συμπεράσματος, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξαν οἱ χθεσιναὶ συζητήσεις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα κατέχει καὶ ἐξ ὅσων θὰ δυνηθῇ νὰ συγκεντρώσῃ, θὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν Μαύρης Βίβλου καὶ θὰ φροντίσῃ, ἵνα τὸ περιεχόμενον αὐτῆς τῆς Μαύρης Βίβλου διαδοθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον καὶ περισσότερον ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς, πρὸς διαφώτισιν τῶν οὐχὶ ἀγνοούντων ἀλλ’ ἐθελοτυφλούντων ἰσχυρῶν τῆς γῆς, νομίζω, ὅτι, κατόπιν αὐτοῦ τοῦ συμπεράσματος, πᾶς λόγος οὐσιαστικὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ παρέλκει. Μοὶ δίδεται ὅμως ἀφορμὴ ἀπὸ μιᾶς ἐκ τῶν πολλῶν ἀφετηριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπροκάλεσαν τοὺς διωγμοὺς αὐτούς, νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν διὰ τὸ ζήτημα τὸ περιλάλητον τῆς στρατολογίας τῶν χριστιανῶν ἐν Τουρκίᾳ, τὸ ὁποῖον ζήτημα καὶ καθ’ ὃν καιρὸν εὑρισκόμην εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον παρῆλθεν ἀφ’ ὅτου ἀνεχώρησα ἐκ Κωνσταντινουπόλεως μέχρις ὅτου εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ ἔκτοτε, μετὰ τὴν εἴσοδόν μου εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, ἐδημιούργησαν εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Βουλῇ καὶ ἰδιαίτατα εἰς βάρος τοῦ ὁμιλοῦντος ἐνώπιον ὑμῶν ταύτην τὴν στιγμήν, μίαν ψευδῆ ἀντίληψιν καὶ πλάνην, ὅτι ἐγένετο καλὴ διαχείρισις τοῦ ζητήματος τούτου ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσωπησάντων τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν τῷ Τουρκικῷ Κοινοβουλίῳ.

§24Δ. ΚΙΓΚΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἴμεθα τρεῖς ἐνάντιοι καὶ θὰ ὁμιλήσωμεν.

§25Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μὲ ἀκούει εἷς παλαιὸς σύντροφος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ εἰπῇ τὴν ἀλήθειαν. Ὅταν κατὰ πρῶτον ἤχθη ἐνώπιον τοῦ Τουρκικοῦ Κοινοβουλίου τὸ ζήτημα τῆς στρατολογίας τῶν Χριστιανῶν, Ἑλλήνων, Ἀρμενίων κλπ., ἐσκέφθημεν κατὰ πόσον τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν, νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν ἢ νὰ τὸ πολεμήσωμεν. Τὸ Πατριαρχεῖον ἦτο κεκηρυγμένον κατὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, διότι δὲν εἶχεν καμμίαν ἐγγύησιν ὅτι θὰ ἐφηρμόζετο, διὰ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ τουρκικοῦ Συντάγματος, ἡ ἰσοπολιτεία μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐθνοτήτων τῶν οἰκουσῶν ἐν Τουρκίᾳ, ὥστε νὰ συνυπολογισθοῦν τὰ καθήκοντα μὲ τὰ δικαιώματα. Οἱ ἀντιπρόσωποι ὅμως τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῷ πολιτικῷ ἱδρύματι τοῦ Ὀθωμανικοῦ Συντάγματος ἐφρόνουν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἴδιοι νὰ παρίστανται, νὰ βουλεύωνται καὶ νὰ ἀποφασίζουν ἐπὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφεώρων σύμπαν τὸ Τουρκικὸν Κράτος, θέτοντες περιορισμοὺς καὶ φραγμοὺς μεταξὺ καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων. Ἠδύναντο ὁπωσδήποτε ν’ ἀναμείνωσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ, μὴ ἐπισπεύδοντες, διότι καὶ μουσουλμάνοι συνάδελφοι ἔτι ἔβλεπον μὲ καλὸν ὄμμα τὴν εἴσοδον τῶν χριστιανῶν εἰς τὸ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης καθαρῶς μουσουλμανικὸν στράτευμα; πρὶν ὅμως προφθάσουν οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ νὰ λάβουν κἂν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐπρόφθασαν οἱ Ἀρμένιοι καὶ Βούλγαροι συνάδελφοι ἐν τῇ Τουρκικῇ Βουλῇ, οἱ ὁποῖοι ἐκηρύχθησαν ἀπεριφράστως καὶ ἀδειστάκτως ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου. Ἤθελον οὗτοι, ἵνα οἱ χριστιανοὶ στρατεύωνται ἐν τῷ Τουρκικῷ στρατεύματι, ἐννοεῖτε δὲ βεβαίως ποῖοι λόγοι ἠνάγκασαν καὶ τοὺς Βουλγάρους ἀλλὰ πρὸ παντὸς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς Ἀρμενίους νὰ ἐπισπεύσωσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Ἐνόμιζον ὅτι διὰ τῆς στρατολογίας, διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως θὰ ἠδύναντο νὰ καταστῶσιν ὀλίγον περισσότερον ἰσχυροί, περισσότερον θαρραλέοι, ὅπως ἀντιμετωπίσωσι τὸν ζυγὸν τὸν δυσβάστακτον.

§26ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ οἱ Ἀρμένιοι;

§27Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τοὺς Ἀρμενίους ὁμιλῶ. Ἀλλὰ καὶ οἱ Βούλγαροι εἶχον συμφέρον νὰ θέλωσι τὴν στράτευσιν.

§28Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ ἀπετέλουν πλειοψηφίαν ἐν σχέσει μὲ τοὺς Βουλγάρους καὶ τοὺς Ἀρμενίους. Πῶς ὑπέγραψαν;

§29Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διότι ἡ Τουρκικὴ Βουλὴ δὲν ἀπετελεῖτο ἀπὸ Ἕλληνας, Ἀρμενίους καὶ Βουλγάρους ὁπότε θὰ εἶχον τὴν πλειοψηφίαν οἱ Ἕλληνες. Ἡ πλειοψηφία ἀνῆκεν εἰς τοὺς Μουσουλμάνους. Ἐπὶ τέλους, ἵνα δοθῇ μία λύσις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον—ἐκτὸς τοῦ Πατριαρχείου, τὸ ὁποῖον ἦτο κεκηρυγμένοι κατὰ τοῦ μέτρου,—νὰ συμβουλευθῶσι καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἐννοεῖτε, ὅτι ὅλα αὐτὰ δύνανται τώρα νὰ λέγωνται ἀνενδοιάστως ὁπωσδήποτε, ἐνῷ μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς χθεσινῆς δὲν ἔπρεπε κἂν νὰ ἔλθωσιν εἰς δημοσιότητα καὶ δι’ αὐτὸ ἠνέχθημεν ἡμεῖς, εἰς βάρος τῶν ὁποίων ἐλήφθη τὸ ἀτυχὲς μέτρον, νὰ μὴ ἀπολογηθῶμεν, ἀλλὰ νὰ λογισθῶμεν ὡς ἀσκόπως ἢ μᾶλλον ὡς ἀπερισκέπτως δημιουργήσαντες ὅλην αὐτὴν τὴν συμφορὰν εἰς βάρος τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ Ἑλληνικοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Θεοτόκη καὶ ἔχουσα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν καὶ νῦν κατέχοντα τὸ Ὑπούργημα τοῦτο, ἀπεφάνθη ὅτι συμφέρει νὰ στρατευθῇ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν Τουρκίᾳ. Ὁ τότε πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Κωνσταντινουπόλει κ. Γρυπάρης, ὁ πρῶτος γραμματεὺς τῆς Πρεσβείας, ἀείμνηστος Ἴων Δραγούμης, ὁ Στρατιωτικὸς ἀκόλουθος κ. Π. Κοντογιάννης, ὅλοι αὐτοὶ ἑρμηνεύοντες τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφάνθησαν ὅτι συμφέρει ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ στρατευθῇ ἐν Τουρκίᾳ. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ ἀπὸ πραγματικῆς ἀπόψεως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν ἕν μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβάλλετο διὰ τῆς βίας, ὡς ἀπόρροια τῆς λειτουργίας τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος.

§30Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πράγματι ἡ Κυβέρνησις τότε, τῆς ὁποίας ἡγεῖτο ὁ ἀείμνηστος Γεώργιος Θεοτόκης, εἶχε τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ στρατευθῶσιν οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ συνεβουλεύσαμεν τοὺς Ἕλληνας ἀντιπροσώπους ἐν τῇ Τουρκικῇ Βουλῇ, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, νὰ ἐνεργῆται ἡ στρατολογία κατὰ περιφερείας καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἡ ἀποστολὴ τῶν στρατιωτῶν ἔξω τῆς περιφερείας, διὰ ζητήματα ἐσωτερικῆς τάξεως καὶ νὰ μετατίθενται συντάγματα εἰς ἀπομεμακρυσμένας ἐπαρχίας τῆς Τουρκίας, τούτου ἐπιτρεπομένου μόνον ἐν περιπτώσει μεγάλου ἐξωτερικοῦ πολέμου. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἱστορίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης.

§31Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ θὰ προσέθετον καὶ ἐγώ. Ἡ σκέψις ἡ ἐπικρατήσασα τότε, τόσον ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει, ὅσον καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κοινοβουλευτικῇ ὁμάδι, ἦτο, ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, ἡ ἑξῆς: Ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς, ὁ ἐν Τουρκίᾳ κατ’ ἀριθμὸν ἦτο ἂν ὄχι διπλάσιος, κατὰ πολὺ περισσότερος ἀπὸ τὸν πληθυσμὸν τὸν οἰκοῦντα ἐν τῷ τότε Βασιλείῳ. Ἐὰν ἑπομένως κατωρθοῦτο, ἵνα, ὑπὸ μερικὰς προϋποθέσεις, μία ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ἡ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ὑποδειχθεῖσα, στρατευθῇ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν Τουρκίᾳ, θὰ ἦτο δυνατὸν, εἰς διάστημα ὄχι βεβαίως ἑνὸς ἔτους ἢ δύο ἐτῶν, ἀλλὰ μιᾶς δεκαετίας, τὸ Ὀθωμανικὸν στράτευμα νὰ παύσῃ νὰ εἶναι πλέον καθαρῶς Μουσουλμανικὸν καὶ νὰ περιέχῃ εἰς τὰ στελέχη του κατ’ ἀρχὴν μὲν ἁπλοῦς στρατιώτας, σιγὰ–σιγὰ δὲ καὶ ὑπαξιωματικούς, βραδύτερον καὶ ἀξιωματικούς, εἰς ἀριθμὸν ἂν ὄχι ἀνώτερον ἀλλ’ ἴσον τοὐλάχιστον πρὸς τὸν ἐν τῷ ἐλευθέρῳ Βασιλείῳ στρατευόμενον Ἑλληνικὸν στρατὸν. Ὅταν δὲ ἐντὸς τοῦ Ὀθωμανικοῦ στρατεύματος θὰ ὑπῆρχε ποσὸν στρατοῦ ὁπλιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν τόσον, ὥστε αὐτὸ καὶ μόνον νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀριθμητικῶς τὸν στρατὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, βεβαίως ἡ Τουρκία θὰ εἶχε μέγα συμφέρον νὰ ἀποφύγῃ πᾶσαν ἐμπόλεμον σύγκρουσιν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Κατωρθώναμεν τοιουτοτρόπως μίαν πολιτικὴν Ἑλληνικὴν ἐντὸς τοῦ Ὀθωμανικοῦ κράτους ἐλαφρύνοντες καὶ ὑποβοηθοῦντες τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας κατέβαλλε τὸ μικρὸν τότε Βασίλειον πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ὑπὸ ζυγὸν τελούντων ἀδελφῶν. Ἦτο μία πολιτική, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο, καθὼς εἶπον, ἐφαρμοζομένη νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματά της, ἀπὸ χθὲς ἕως σήμερον, ἀπὸ σήμερον ἕως αὔριον. Ἤθελε μακρὰν ἐξέλιξιν. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἠρχίσαμεν καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ διὰ τῶν Πατριαρχείων, βραδύτερον δὲ διὰ τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατηρτίσθη ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν χριστιανικῶν ἐθνοτήτων καὶ ὑπεβάλλομεν εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν διάφορα αἰτήματα ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς χριστιανικῆς στρατολογίας. Μεταξὺ τῶν αἰτημάτων αὐτῶν τὴν πρώτην βεβαίως κατέχει θέσιν τὸ σύστημα τὸ λεγόμενον regional, τῆς περιφερειακῆς στρατολογίας, τὸ ὁποῖον ἠσπάσθησαν καὶ οἱ Βούλγαροι καὶ οἱ Ἀρμένιοι καὶ οἱ Σέρβοι συνάδελφοι ἡμῶν. Ἐζητήσαμεν ἐπίσης νὰ ὑπάρχωσιν ἱερεῖς ἐν τῷ στρατεύματι διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν χριστιανῶν στρατιωτῶν. Ἐζητοῦμεν νὰ καταταχθῶσι κατὰ προτίμησιν χριστιανοὶ μαθηταὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολάς, ἵνα ἐξέλθωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ περισσότεροι ἀξιωματικοί, καθὼς καὶ ἄλλα πολλὰ αἰτήματα. Τὸ μέτρον τῆς στρατολογίας δὲν ἐφαρμόσθη ὁλοκληρωτικῶς. Πρῶτον ληφθὲν μέτρον ἦτο ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τοῦ πληρωνομένου πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, τὸ λεγόμενον «μπεντέλι». Ἀφοῦ κατηργήθη αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ γενικῶς ἡ στρατολογία, καὶ πάλιν ὅμως δὲν ἐφηρμόσθη γενικῶς, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῶν ἡλικιῶν, αἵτινες ἀντεστοίχουν εἰς τὰς ὑπηρετούσας κλάσεις τῶν Μουσουλμάνων. Ἡ στρατιωτικὴ θητεία τῶν Μουσουλμάνων ἦτο τότε ἑξαετής. Ἐφηρμόσθη λοιπὸν ἐπὶ τῶν ἕξ ἀντιστοίχων πρὸς τὰς ὑπηρετούσας ἐν τῷ Τουρκικῷ στρατεύματι ἡλικιῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 21ου μέχρι τοῦ 26ου ἔτους. Καὶ ἤρχισεν ἡ στρατολογία ἀπὸ τοῦ 26ου ἔτους κατ’ ἀρχάς· ἑπομένως ὅλοι οἱ ἄνω τῶν 26 ἐτῶν δὲν ὑπεῖχον στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1909, ὁπότε ἐψηφίσθη τὸ μέτρον. Ἔπρεπε λοιπὸν μόνον οἱ εἰκοσιεξαετεῖς νὰ ὑπηρετήσουν ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον πρὸς ἐκγύμνασιν, ἔπειτα δὲ καὶ αἱ μικρότεραι ἡλικίαι. Αὐτὸ τὸ μέτρον ἴσχυε μέχρι τῆς ἐκρήξεως τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου. Οἱονδήποτε δὲ μέτρον καὶ ἂν ἐφηρμόσθη ἔκτοτε εἰς βάρος τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων καὶ Χριστιανῶν ἐν γένει ἦτο μέτρον αὐθαίρετον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζουσιν ὅλαι αἱ ἀπολυταρχικαὶ Κυβερνήσεις, παραδείγματα τῶν ὁποίων καὶ ἡμεῖς εἴχομεν τώρα τελευταῖον εἰς βάρος μας, Τὸ ζήτημα ἑπομένως δὲν εἶναι τοιοῦτον, οἷον ἐφαντάσθη αὐτὸ ὁ χριστιανικὸς πληθυσμὸς καὶ ἰδίως ὁ Ἑλληνικὸς, ὁ ὁποῖος δικαίως ἐδυσανασχέτει διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου, διότι οὐδὲν αἴσθημα προθυμίας ὑπῆρχεν, ὅπως ὠθῇ τὴν συνείδησίν του εἰς τὴν ἀνάληψιν τοιούτου καθήκοντος ἐν μέσῳ τοιούτου δυσμενοῦς καὶ ἀνοικείου περιβάλλοντος. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς δὲ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου εἴδομεν φεύγοντας ὅλους τοὺς στρατευομένους. Ἡ φυγή, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἐπέφερε διπλῆν ζημίαν. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸν ἐκπατρισμὸν νέων ἀκμαιοτάτων, οἱ ὁποῖοι μένοντες καὶ ἐκγυμναζόμενοι ἠδύναντο νὰ εἶναι ὠφελιμώτατοι εἰς τὸ ἔθνος των καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν των. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐζητοῦμεν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὑπὲρ τῶν στρατευομένων χριστιανῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἐφ’ ὅσον μικρὰ μειονότης μόνον ἐστρατεύετο καὶ περιεφρονεῖτο. Τὸ μέτρον λοιπὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς εἶχε τοιοῦτον ἐθνικὸν σκοπὸν καὶ ἐστηρίζετο ἐπὶ πολιτικοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπέδιδε τοὺς καρποὺς του μετὰ πάροδον πολλῶν ἐτῶν, ἦλθε καὶ τὸ κατέστρεψεν ἡ ἔκρηξις τοῦ πρώτου πολέμου καὶ τὸ κατέστησεν, ὅπως εἶναι ὅλα τὰ δίκοπα μαχαίρια, τοιοῦτον ὥστε νὰ στραφῇ εἰς βάρος ἡμῶν.

§32Ι. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Πολὺ πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων ἐρημώθησαν αἱ περισσότεραι πόλεις τῶν Μεσογείων, ὅπως ἡ Μάκρη, διότι ἔφυγον εἰς τὴν Ἀμερικήν, ὥστε τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων εἶχε τρομερὰ ἀποτελέσματα.

§33Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ εἶπον προτήτερα, δὲν τὸ ἠρνήθην.

§34Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο, δὲν ἤθελον οἱ Τοῦρκοι νὰ ἐφαρμόσουν τὸ μέτρον αὐτό, καὶ τοὺς ἐπιέσατε;

§35Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ Μουσουλμανικῆς ἀπόψεως ἴσως δὲν θὰ τὸ ἤθελον, ἀλλὰ δὲν ἠδύναντο νὰ τὸ ἀποφύγουν ἐφ’ ὅσον εἶχον τὸ Σύνταγμα. Οὔτε αὐτοὶ ἐπίεσαν ἡμᾶς, οὔτε ἡμεῖς ἐπιέσαμεν αὐτούς, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου ἦτο ἀναπότρεπτος.

§36Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἀκριβῶς ἕνεκα τοῦ Συντάγματος ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ εἶναι ἴσοι πρὸς ὅλους καὶ ἤρχισαν νὰ εἶναι ἴσοι πρὸς τὰ καθήκοντα. Τότε οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ οἱ ὁδηγοῦντες τὰ πράγματα ἐκεῖ ἐζήτουν νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν τὰ καθήκοντα τὰ ἀπορρέοντα ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἕνεκα τῶν ὁποίων μᾶς παρείχοντο καὶ δικαιώματα. Εὑρέθημεν τότε εἰς τὴν θέσιν ὄχι νὰ μὴ στρατολογῶνται οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ στρατολογηθοῦν, ἡ στρατολογία νὰ γίνεται ἐπ’ ὠφελείᾳ ἢ ὀλιγωτέρα βλάβῃ καὶ ἐπὶ αὐτὸ ἔτεινε ἡ προσπάθεια ὅλων· δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον ἀπολογεῖται ὁ κ. συνάδελφος καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἄλλο τὸ ζήτημα ἂν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐχρησιμοποίησε τὸ μέτρον αὐτὸ διὰ νὰ καταστρέψῃ τὸν Ἑλληνισμόν.

§37Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἀπῃτεῖτο ὀλίγη ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν καὶ οἱ Τοῦρκοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβλεπον τὴν στρατολογίαν αὐτὴν δὲν θὰ τὴν ἐδέχοντο.

§38Δ. ΚΙΓΚΟΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Νικολαΐδην ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὁ τότε Μ. Βεζύρης Χουσεΐν Χιλμῆ ἐπρότεινε εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας βουλευτὰς ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Βουλῇ νὰ δεχθῶμεν ὅπως οὐχὶ ἀμέσως, ἀλλὰ μετὰ δεκαετίαν νὰ στρατολογούμεθα καὶ ὁ λόγος ἦτο διότι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις τότε ἔπερνεν ἐκ τοῦ «μπεντελιοῦ» πλέον τῶν πέντε ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν. Ἐδόθη ἑπομένως εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία νὰ ἀποφύγωμεν τὴν στρατολογίαν καὶ ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ διὰ τῶν ἐν Κωνσταντιπόλει εἶπεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ στρατευθῶμεν διὰ νὰ κάμωμεν ἕν Ἑλληνο–Τουρκικὸν Βυζαντινὸν Κράτος. Αὐτὰ ἐσκέπτετο ἡ Κυβέρνησις, τρεῖς δὲ ἐξ ἡμῶν, ἐγὼ καὶ δύο ἄλλοι συνάδελφοι ἐν τῇ Τουρκικῇ Βουλῇ, ἐμείναμεν μέχρι τέλους εἰς τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ στρατευθῶμεν.

§39Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερε τὸν μεγαλείτερον ψεύστην, τὸν Χουσεΐν Χελμῆ Πασσᾶν, τὸν ὁποῖον καὶ οἱ Τοῦρκοι συνάδελφοι γνωρίζουσι διὰ τὰ πολλὰ ψεύδη του. Δὲν ἦτο δυνατὸν οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ νὰ στηριχθῶσιν εἰς διαβεβαιώσεις ἑνὸς Χουσεΐν Χελμῆ.

§40Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Οὔτε περὶ Τουρκοβυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ἐπρόκειτο.

§41Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπρόκειτο ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ δράσῃ μὲ ὅλην τὴν ἐκπολιτιστικήν του δύναμιν καὶ μὲ τὴν ἀριθμητικὴν του ὑπεροχήν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξετέλεσε μετὰ τὸ 1912, ἔπρεπε ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς τῆς Τουρκίας, ὁ ὁποῖος ἦτο πολυαριθμότερος τοῦ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ Βασιλείῳ ὁμαίμονος πληθυσμοῦ, νὰ δείξῃ ὅτι ζῇ καὶ δρᾷ ἐξ ἑαυτοῦ καὶ νὰ ἐλαφρύνῃ τὸ ἐλεύθερον Βασίλειον λαμβάνων εὐρυτέραν συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐξελληνιστικὴν αὐτοῦ ἀποστολὴν ἐντὸς τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους.

§42Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Καὶ ἤθελεν, ἢ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Σύνταγμα ἐπ’ ὠφελείᾳ ὅλων, ἢ νὰ δείξῃ εἰς τὴν Εὐρώπην ὅτι ἦτο ἕνα ψέμμα. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὰ τερτίπια τοῦ Μεγάλου Βεζύρου.

§43Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ὅλη ἐξέλιξις τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος εἶναι ἀπόδειξις τῆς Νεοτουρκικῆς κακοπιστίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἴσως δεήσῃ κἄποιαν ἡμέραν νὰ ἀναγείρωμεν ἀδριάντα, διότι, ναὶ μὲν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ κακοπιστία, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε βεβαίως σφαγάς, διωγμοὺς καὶ συμφορὰς εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐδημιούργησε καὶ τὴν ἀνάνυψιν τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Βαλκανικοῦ συνασπισμοῦ καὶ τὴν ἄνδρωσιν τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ ἤδη εἰς πέρας μόνη τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὰς μετὰ συμμάχων ἀνέλαβε νὰ διεκπεραιώσῃ, ἄν ἔλειπε, λέγω, αὐτὴ ἡ κακοπιστία τῶν Νεοτούρκων ἀντὶ νὰ εἴμεθα τώρα ἐδῶ βουλευόμενοι καὶ αὐτοκυβερνώμενοι, θὰ εἴμεθα ἀκόμη ἐντὸς τῆς Τουρκίας καὶ θὰ ἐξηκολουθοῦμεν διαγκωνιζόμενοι μὲ τὸν Χουσεΐν Χελμῆ Πασσᾶν, δεχόμενοι ὑποσχέσεις ψευδεῖς, ἀπατῶντες καὶ ἀπατώμενοι, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Ὅλα τὰ δεινοπαθήματά μας εἶναι συνέπεια τῆς κακοπιστίας τῶν Νεοτούρκων, ἐνῷ ἡ ἰδική μας πολιτικὴ ἦτο ἡ μόνη ὑγιής, σαφὴς καὶ ἀληθής, ἡ ὁποία ἐφαρμοσθεῖσα, καθ’ ὃν ἐφηρμόσθη τρόπον, ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν καὶ τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἀκόμη ἐν τῇ ἐξελίξει των. Μὴ νομίζητε ὅτι ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὸ τέρμα. Ὅπως εἰς τὸ 1821 ἤρχισεν ὁ μέγας τῆς ἀνεξαρτησίας, ἀγὼν καὶ δὲν ἐτελείωσε παρὰ μὲ μίαν ἐννεαετίαν ὁλόκληρον, τὸ 1830, τοιουτοτρόπως καὶ ὁ σημερινὸς μας ἀγών, ἤρχισεν τὸ 1912, σήμερον δὲ εἴμεθα εἰς τὸ 1921 καὶ ἐξακολουθεῖ ἀκόμη, ὅπως δὲ καὶ τότε ἐχρειάσθη νὰ θυσιασθοῦν ὁλόκληροι περιφέρειαι, ὡς ἡ Πελοπόννησος, ἡ Χίος, τὰ Ψαρρὰ καὶ ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ὁλοκαύτωμα καὶ οἱ ἐπιζήσαντες κάτοικοι αὐτῶν ἐξηνδραποδίσθησαν καὶ ἐμαρτύρησαν, διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ ἐλευθερία εἰς τὴν πρώτην μικρὰν γωνίαν τοῦ νῦν Κράτους, ὅπως καὶ τότε ἠναγκάσθησαν νὰ δώσωσιν ἑκατόμβας εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος, οὕτω καὶ σήμερον δίδονται θύματα ἐκ μέρους μὲν τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου, θετικῶς δρῶντος, ὑπὸ τύπον θυσιῶν στρατεύματος, ἐκ μέρους δὲ τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ ἀρνητικῶς, δυστυχῶς, δρῶντος καὶ παθητικῶς ἀγωνιζομένου ὑπὸ τύπον παντοίων διωγμῶν, σφαγῶν, ἐκτοπίσεων, ἐξανδροποδισμοῦ, ἐξισλαμισμοῦ. Κατόπιν δὲ τῶν τοιούτων θυσιῶν ὅλων ἡμῶν βλέπομεν ἤδη κατὰ πόσον ἔχει προαχθῆ ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος καὶ ὡς Κράτους καὶ ὡς Ἔθνους, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχικῇ του κοιτίδι, τῇ καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῇ, ὅπου ἀνέκαθεν ἔζησε καὶ ἔδρασεν ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὅπου καταγίνεται ἤδη, ὅπως ἑδραιωθῇ καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐπικράτησίν του πρὸς θρίαμβον, οὐ μόνον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὅλου Πολιτισμοῦ, μετὰ τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ ἁπλῆν συνωνυμίαν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§45Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ τοὺς προλαλήσαντας κ. συναδέλφους διὰ τὰς ἀγορεύσεις των ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ζητήματος τῶν ἐκτοπισμῶν, ἐκφράζω δὲ πρὸς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Ἀττικοβοιωτίας κύριον Τσουκαλᾶν ἐκ μέρους τῶν Θρακῶν τὴν βαθεῖαν μας εὐγνωμοσύνην διὰ τὸ εὐλαβὲς μνημόσυνον, τὸ ὁποῖον ἔστησεν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Καὶ ὑπῆρξεν ἡ φωνὴ τοῦ κυρίου συναδέλφου, εἰλικρινής, ἀποκαλυπτική, διαφωτιστική, τὸ εὔγλωττον στόμα τῆς μεγάλης συμφορᾶς, τῆς φρικτῆς τραγῳδίας τοῦ κακομοίρου ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ἠσθάνθη χθὲς ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τὴν ἱερὰν καὶ φρίττουσαν ἐκείνην συγκίνησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν βαθὺν σπαραγμὸν τῆς ψυχῆς, ἀνάλογον ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἐξ Ἁλικαρνασσοῦ ψάλτης ἱστορεῖ, ὅτι ὅτε ὁ Φρύνιχος ἐδίδαξε τὴν Μιλήτου ἅλωσιν καὶ ὑπενθύμησε εἰς τοὺς Ἀθηναίους «οἰκήϊα κακὰ» εἰς δάκρυα ἔπεσε ὁλόκληρον τὸ Θέατρον. Κατὰ μείζονα ὅμως λόγον ἀνήκει ὁ λόγος εἰς τοὺς Θρᾷκας, καὶ θὰ ἦτο ἀσυγχώρητος παράλειψις ἂν δὲν ἠκούετο ἡ φωνὴ τῆς Θράκης, ἀρχῆς γιγνομένης παρ’ ἐμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡ καταιγὶς τῶν πολεμικῶν τελευταίων γεγονότων μ’ ἔστειλε πολὺ μακρὰν μετὰ συζύγου καὶ ἀδελφῆς καὶ ἐπανῆλθον μετὰ τριετῆ ἐξορίαν μόνος, σωματικῶς ἐρείπιον. Καὶ ὁ πόνος μου ὁ ὑποκειμενικὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σιωπήσῃ, νὰ σβύσῃ, ἐάν, παλιννοστήσας εἰς τὸ προσφιλὲς πάτριον ἔδαφος, δὲν ἔβλεπα αὐτὸ μεταβληθὲν εἰς καπνίζοντα ἐρείπια. Οὐδὲ ἐπὶ ἡμέρας τὶς ὁμιλῶν ἤθελε δυνηθῆ νὰ περιγράψῃ τὴν συμφοράν, ἡ ὁποία ἁπλώθηκε εἰς τὴν γελαστὴν καὶ ἀκμάζουσαν ἄλλοτε Θράκην μας. Οὔτε ἡ αἰχμαλωσία Βαβυλῶνος τῆς Βιβλικῆς ἐποχῆς, οὔτε αἱ ἐπιδρομαὶ τοῦ Ἀττίλα, οὔτε ἡ πένθιμος φωνὴ τοῦ Ἱερεμία, οὔτε τι ἄλλο φρικιαστικὸν γεγονὸς τῆς ἱστορίας δύναται νὰ ἀναπαραστήσῃ τὴν καταστροφὴν τῆς Πατρίδος μας. Ἠκούσατε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸν κύριον πληρεξούσιον Ἀττικοβοιωτίας ἐκθέτοντα τὰς στατιστικὰς τῶν θυμάτων, ὡς καὶ τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προσαγαγόντα ἐπίσημα ἔγγραφα τῶν γενομένων καὶ ὡς συμπέρασμα, ὡς πικρὸν καταστάλαγμα ὅλων τῶν δηλώσεων τούτων ἀπομένει ὅτι αἱ ἀκμαιόταται ἄλλοτε πόλεις Αἶνος, Κεσσάνη, Μάλγαρα, Καλλίπολις, Μάδυτος, Μυριόφυτον, Περίστασις, Γάνος, Χώρα, Ἡράκλεια, Ραιδεστός, Τυρολόη, Βιζύη, Στράντζια, Μήδεια, Χαριούπολις, Σχολάριον, Ἀρκαδιούπολις, Μακρὰ Γέφυρα, Σκοπός, Σκόπελος, Σκεπαστόν, Σαμακόβιον, Πέτρα, Ἀδριανούπολις σχεδὸν δὲν ὑφίστανται, ἑκατοντάδες δὲ χωρίων Ἑλληνικῶν παρουσιάζουν ἄμορφα μόνον ἐρείπια ἀχνίζοντα. Καὶ οἱ κάτοικοι τούτων, (ὡς ἀναλυτικῶς ἐμφαίνουν αἱ προσαχθεῖσαι στατιστικαί) ἄλλοι μὲν ἀπηλάθησαν κατὰ τὸ 1914 εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἄλλοι δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἐξετοπίσθησαν εἰς τὰ βάθη τῆς Μ. Ἀσίας διὰ νὰ σκορπίσουν τὰ κόκκαλά των οἱ περισσότεροι εἰς τὰς ἐρημίας αὐτῆς. Οἱ Τοῦρκοι, τοὺς ὁποίους κατὰ τραγικὴν παρόρμησιν τῆς Εἱμαρμένης ἐξαπέλυσαν καὶ ἐξήμεσαν αἱ αἰχμηραὶ στέππαι τοῦ Τουρκεστὰν εἰς τὴν ὡραίαν Πατρίδα μας, ἐνεθυμήθησαν τὰ ἄγρια ἔνστικτά των καὶ ἐπανῆλθον ἀκάθεκτοι καὶ ἀδέσμευτοι εἰς τὰς προσφιλεῖς μεθόδους των πρὸς ἐξόντωσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν Ἀρμενίων, ἀλλὰ ταύτην τὴν φορὰν τὸ ξερρίζωμα ἔγινε ἐπιστημονικῶς καὶ συστηματικώτατα ὡργανωμένον. Καὶ ἐκ μὲν τῶν ἀπελαθέντων κατὰ τὸ 1914 εἰς τὴν Μακεδονίαν, πρὸ πάντων, μόλις ἐπέζησε τὸ ἥμισυ καὶ ἐπαλιννόστησε, ἐκ δὲ τῶν ἐκτοπισθέντων εἰς τὴν Ἀνατολίαν καὶ Μεσοποταμίαν οὔτε τὸ πέμπτον, καθότι ἐξωρίσθησαν γυμνόποδες καὶ ρακένδυτοι. Οἰκονομικὴ καταστροφὴ πλήρης, θὰ περιορισθῶ δὲ μόνον εἰς ἕνα παράδειγμα, τὸ Σχολάριον, ἀκμαιοτάτην πολίχνην τῆς Ραιδεστοῦ, ἔχουσαν ἄλλοτε δύο χιλιάδας οἰκογενειῶν. Ἀπὸ τοὺς Σχολαριώτας μόνον, ὅταν ἐξωρίζοντο, ἥρπασαν 150,000 πρόβατα οἱ Τοῦρκοι τῶν πέριξ χωρίων. Καὶ θὰ εἶναι περίπου ἕν ἑκατομμύριον προβάτων τῶν Θρακῶν καὶ χιλιάδες ἵππων, βοῶν καὶ ἀγελάδων ἑκατοντάδες, τὰ ὁποῖα ἡρπάγησαν παρὰ τῶν Τούρκων κατοίκων, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη, μετὰ κατοχὴν Ἑλληνικὴν τόσων μηνῶν, οἱ Τοῦρκοι κάτοικοι κατέχουν μακαρίως τὰ ἁρπαγέντα κτήνη τῶν Ἑλλήνων, τὰ ὁποῖα τὰ ἀναγνωρίζουν οἱ Ἕλληνες καὶ ὅταν ποτὲ Ἑλληνικὰ ἐν Θράκῃ Δικαστήρια θὰ ἀποφασίσουν νὰ τὰ παραδώσουν εἰς τοὺς δικαιουμένους νὰ τὰ λάβουν, ὑποθέτω ὅτι ὄχι μόνον δὲν θὰ τὰ εὕρουν ζωντανά, ἀλλὰ καὶ τὰ δέρματά των θὰ ἔχουν φθαρῇ εἰς τὰ βουλεβάρτα τῶν Παρισίων ἀπὸ τὰς καλλισφύρους καὶ εὐκνήμιδας Γαλάτιδας. Ἀλλ’ οὔτε κἂν ἡ στοιχειώδης Ἐθνικὴ φιλοτιμία ἱκανοποιήθη καὶ πολλαὶ Ἑλληνίδες ἀλλαξοπιστήσασαι διὰ τῆς βίας, πρὸ πάντων ἐκ τῆς περιφερείας Κεσσάνης, ἐξακολουθοῦν νὰ θερμαίνουν τὰς μικρὰς ἀγκάλας τῶν νέων θηριωδῶν Ἀληπασάδων. Καὶ εἶχον τὸ θράσος νὰ προβάλουν προτάσεις εἰς τὸ Λονδῖνον διὰ στατιστικὰς καὶ ἐπιτροπὰς διὰ τὴν Θράκην. Ἴσως νὰ ἐφαντάσθησαν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχουν νέαν ὑποδούλωσιν τῆς Θράκης. Μετὰ λύπης μου παρετήρησα ὅτι οἱ ἐκ Θράκης Μουσουλμάνοι πληρεξούσιοι, ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἐπερώτησίν των, μὴ συζητηθεῖσαν εἰσέτι, ἐν τῇ ὁποίᾳ λέγουσιν ὅτι ἐν Θράκῃ διαπράττονται βιαιότητες κατὰ τοῦ Μουσουλμανικοῦ στοιχείου.........

§46ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ῥήτορα νὰ μετέρχηται τοιαύτην γλῶσσαν κατὰ συναδέλφων.

§47Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσι κατὰ συνείδησιν ὅτι γενικὴ ὑπόληψις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ περὶ τῆς γυναικὸς τοῦ Καίσαρος, ἡ δὲ ἐπερώτησις αὕτη δὲν ἔπρεπε νὰ μείνῃ μέχρι τῆς σήμερον ἄνευ ἀπαντήσεως ἐντὸς τῶν ἐπιτρεπομένων, ἐννοεῖτε, ὅρων τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, διότι θίγει τὴν Κυβερνητικὴν ἀξιοπρέπειαν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διότι θίγει τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν.

§48Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν Κανονισμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον συζητοῦνται αἱ ἐπερωτήσεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, δοθείσης ἀφορμῆς ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν οὐδέποτε ἐποιήσατο διάκρισιν μεταξὺ τῶν κεκτημένων τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ἕνεκα τῆς θρησκείας ἢ τῆς φυλῆς αὐτῶν. Πάντας ἐξ ἴσου ἐθεώρησε πολίτας Ἕλληνας ἀπολαύοντας πασῶν τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας τὸ πολίτευμα παρέχει εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἔχει λόγους νὰ ἐκφράσῃ οἱανδήποτε δυσπιστίαν πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους πολίτας Ἕλληνας, διὰ τὴν συμπεριφορὰν αὐτῶν ἐν τῇ Χώρᾳ· ἀπ’ ἐναντίας ἔχει τὸ καθῆκον νὰ σημειώσῃ ὅτι αἰσθανόμενοι πάντες καὶ ἀνομολογοῦντες τὴν ἰσοπολιτείαν, τῆς ὁποίας ἀπολαύουσιν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, συμπεριφέρονται ὡς νομοταγεῖς πολῖται· ὅτι ἐν τούτοις, ἄν ὑπάρχωσι ἄτομα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γίνουν ἔνοχα πράξεων τὰς ὁποίας ἀπαγορεύουσιν οἱ κείμενοι νόμοι τοῦ Κράτους, οἱ πράττοντες ταύτας κατὰ φυσικὸν λόγον, ἀνεξαρτήτως τοῦ θρησκεύματος ἢ τῆς φυλῆς αὐτῶν, θὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τὰς νομίμους τῆς πράξεώς των· ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἔχον τὴν συνείδησιν ὅτι διὰ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀσκεῖ τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ ἔχει ἐκ τούτου καὶ μόνου ἅπασαν τὴν δύναμιν τὴν ἀπαιτουμένην, ἵνα ἀποτρέπῃ οἱονδήποτε κίνδυνον ἐκ προσώπων ἀνηκόντων εἰς ἑτέραν φυλὴν ἢ θρησκείαν, κεκτημένων δὲ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, νομίζει ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάγκην νὰ τεθῇ εἰς τὴν λίαν δυσάρεστον θέσιν νὰ προσκρούσῃ εἰς οἱανδήποτε ἀρχὴν ἀπὸ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι προστατεύουσι τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ἐσαεὶ σεβασταὶ ἐν τῇ Χώρᾳ ὑπὸ τὴν κρατοῦσαν σήμερον πολιτικὴν κατάστασιν. Αὐταὶ εἶναι αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἀνεξαρτήτως τῶν συγκεκριμμένων θεμάτων, τὰ ὁποῖα πραγματεύεται ἡ ἐπερώτησις, εἶχον καθῆκον νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, διὰ νὰ γίνῃ γνωστὸν τίνες εἶναι αἱ ἀντιλήψεις, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἄγεται τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐν τῇ πολιτικῇ αὑτοῦ, πρὸς τοὺς ἐν τῇ Χώρᾳ ἀλλοφύλους καὶ ἀλλοθρήσκους.

§49Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπετε μίαν προσθήκην, ἄν ἐπιτρέπῃ τοῦτο καὶ ὁ ἀγορεύων;

§50Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἄν εἶναι σύντομος.

§51Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς: Ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὸ νεώτερον Κράτος, ὅπερ ἐδημιούργησεν τὴν ἰσοπολιτείαν, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1821 ἔλαβε τὰ ὅπλα, ὅπως ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας, τὸ πρῶτον Ἐθνικὸν Σῶμα, ὅπερ ἦτο ὁ Ἄρειος Πάγος, ἑδρεῦον ἐν Σαλώνοις, ἐκήρυξε τὴν ἰσοπολιτείαν. Κατὰ ποίαν ἐποχήν; Κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἀκριβῶς ἐμάχετο πρὸς τοὺς Τούρκους, εἶπε δὲ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ θρησκευμάτων καὶ φυλῶν, ὅτι θεωρεῖ πάντας τοὺς πολίτας Ἕλληνας ἴσους ἐνώπιον τῶν νόμων. Ταῦτα δέ, κύριοι συνάδελφοι, λέγοντες κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως ἀπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου τῶν Σαλώνων, ἦλθον κατόπιν αἱ Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις τῆς Ἐπιδαύρου καὶ ὅλη ἐκείνη ἡ μακρὰ σειρὰ τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, αἵτινες ἐν τοῖς πολιτεύμασι τῆς μαχομένης Ἑλλάδος, κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ὑπῆρχον ἄλλαι ἰδέαι, ὀπισθοδρομικαὶ ἐν τῇ πεπολιτισμένῃ Εὐρώπῃ, ἐκήρυξαν τὴν ἰσοπολιτείαν μεταξὺ Ὀθωμανῶν καὶ Χριστιανῶν. Καὶ δὲν περιμένομεν ἡμεῖς νὰ μάθωμεν ταύτην ἀπὸ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, καὶ νὰ μελετήσωμεν τὰ ἄρθρα τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἵνα συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰ ἄρθρα, διότι οἱ ἀείμνηστοι πατέρες ἡμῶν ἐγνώριζον ἐπίσης καλῶς, ὅπως καὶ ὁ ἄλλος πεπολιτισμένος κόσμος, ποῖαι ἦσαν αἱ ἀρχαί, ὑφ’ ἃς ἐπανεστάτησαν κατὰ τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας.

§52Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Οὐδεὶς ἀντιλέγει εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ κατόπιν ὅσων ἀνέφερα, λόγοι Ἐθνικῆς φιλοτιμίας ἐπιβάλλουσιν, ὅπως μὴ μείνωσιν ἄνευ ἀπαντήσεως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως αἱ καταγγελίαι μου. Στενάζουσι καὶ σήμερον ἀκόμη αἱ Ἑλληνίδες εἰς τὰ χαρέμια. (Αἴσθησις).

§53ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Διατί δὲν προκαλοῦσιν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Ἀρχηγῶν πρὸς ἀπελευθέρωσιν;

§54Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Σεβάσθητε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ ἀκούσια μαρτύρια τῶν θυμάτων τούτων.

§55Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ προσθέσω δύο λέξεις. Δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὡμιλήσατε περὶ τῶν συναδέλφων Μουσουλμάνων, τῶν ἀπόντων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι μία ἐκ τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα ἀναγνωρίζει εἰς πάντας τοὺς πολίτας Ἕλληνας εἶναι καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου. Νομίζω δὲ ὅτι μία ἀπόδειξις τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν ἐν γένει τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἀνεξαρτήτως ὡς εἶπον, τοῦ θρησκεύματος καὶ τῆς φυλῆς τῶν πολιτῶν αὐτοῦ, εἶνε καὶ ἡ παρουσία τῶν συναδέλφων τούτων ἐν τῇ Αἰθούσῃ. Διὰ τοῦτο, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι πρέπει καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ἀσκηθῇ ἐπίδρασις ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνασκήσεως τῶν καθηκόντων των, οἷον αὐτοὶ τὸν ἀντιλαμβάνονται. Βεβαίως θέλομεν ἀποκρούσει πᾶν ὅ,τι εἶναι ἀποκρουστέον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διϊσχυρισθῶσιν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ γλῶσσαν, ἡ ὁποία χωρίζει αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ πληρεξουσίους.

§56Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ βεβαίως εἶναι καὶ ὑποκειμενική, ὅπως καὶ ἐγὼ ὑποκειμενικῶς ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζω μὲ ἐλευθερίαν τὰς σκέψεις μου καὶ τὰς ἀντιλήψεις μου, καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι Μουσουλμάνοι εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἔλθωσιν νὰ ἐκφράσωσιν τὴν γνώμην των καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσωσιν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἐκφράσω τὸν πόνον τῆς ψυχῆς μου. Ἐξαίρων τις, κύριοι, τὰς εὐθαρσεῖς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς θὰ τιμωρήσῃ τὰ ἄπειρα αὐτὰ ἐγκλήματα, δὲν δύναται εἰμὴ νὰ διαμαρτυρηθῇ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξαιροῦσι τὸν Τουρκικὸν λαὸν τῆς εὐθύνης τῶν ἐκτιθεμένων ἀνοσιουργημάτων. Ἀγνοοῦσι, κύριοι, οἱ τοιοῦτοι τὴν ψυχολογίαν τοῦ Τουρκικοῦ λαοῦ. Οἱ Θρᾷκες ἔχουσιν πικρὰν πεῖραν τῆς ψυχολογίας ταύτης καὶ μόνη ἱκανοποίησις αὐτῶν εἶναι ἡ θριαμβευτικὴ ἐκλογὴ καὶ εἴσοδός των εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ταύτην Ἐθνοσυνέλευσιν (Χειροκροτήματα).

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἰδίαν δήλωσιν ἔκαμε. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κατηγορήσωμεν ἕνα λαόν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§59Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν τελευταίων δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος ἤθελα νὰ δηλωθῇ τὸ ἑξῆς: ὅτι καὶ ἐγὼ κατάγομαι ἐκ περιφερείας, ἡ ὁποία περιέχει πληθυσμοὺς τόσον Ἑλληνικοὺς ὅσον καὶ Τουρκικοὺς καὶ ἄν ὁ κ. πληρεξούσιος τῆς Θράκης ἔχει τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔχω ἐντυπώσεις ὅλως διαφόρους.

§60Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δικαίωμά σας νὰ τὰς ἔχητε.

§61Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἀπὸ παιδικῆς ἡλικίας, κύριε Πρόεδρε, ἔχω γνωρίσῃ τὸν Τουρκικὸν λαὸν καὶ ἀφ’ ἧς ἡμέρας πολιτεύομαι καὶ ἦλθον εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν μετὰ τοῦ Τουρκικοῦ στοιχείου τῆς Μακεδονίας, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ Τουρκικὸν στοιχεῖον τὸ διαβιοῦν εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ μεγάλου Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἶναι στοιχεῖον τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι συναδελφώθη καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ συζήσῃ καὶ συμπράξῃ μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου εἰς ἀνάπτυξιν τῶν πεπρωμένων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς.

§62Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δηλώσω ὅτι μεταξὺ τῶν δύο ἀπόψεων ὀρθοτέρα θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον. Πραγματικῶς, λαὸς νομοταγέστερος ἀπὸ τὸν Τουρκικὸν ἴσως δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅπως οἱ ἀρχηγοὶ αὐτοῦ εἶναι καὶ αὐτοὶ νομοταγεῖς. Δὲν ὑπάρχει δὲ αἱμοβορώτερος λαὸς, ἐφόσον οἱ ἀρχηγοὶ αὐτοῦ εἶναι αἱμοβόροι. Ἐκτελοῦν σφαγὰς κατὰ τὸν μᾶλλον εὔκολον τρόπον. Αὐτὴ εἶνε ἡ ψυχολογία τοῦ Τουρκικοῦ λαοῦ καὶ δι’ αὐτὸ διεκήρυξα πάντοτε εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὅτι μὲ τοὺς Τούρκους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζήσωμεν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν τὰς ἐγγυήσεις ὅτι οἱ Τοῦρκοι θὰ διοικῶνται ἀπὸ νομιμόφρονας ἀρχηγούς.

§63Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Σερρῶν ὡμίλησε περὶ τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι οἱ Τοῦρκοι ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν εἶναι λαὸς ὡς τοὺς ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος. Ἀλλὰ οἱ Θρᾷκες πληρεξούσιοι δὲν ὡμίλησαν περὶ αὐτῶν τῶν Τούρκων, ἀλλὰ περὶ τῶν Τούρκων τῶν διαβιούντων ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν διοίκησιν. Τὸ μόνον συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἐξ αὐτῆς τῆς συζητήσεως, εἶναι ὅτι οἱ Τοῦρκοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ἱκανοὶ μόνον εἰς τὸ σφάζειν, πρέπει νὰ τοὺς ἀφαιρεθῇ πᾶσα διοίκησις.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ἔγγραφον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, δι’ οὗ γνωστοποιεῖ αὕτη ὅτι μεθαύριον Πέμπτην ὥρᾳ 10 π.μ. θέλει λάβει χώραν ἐν τῇ Μητροπόλει τελετή, δι’ ἧς θὰ ἀναγνωρισθῇ ἅγιος ἱερομάρτυς ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Εʹκαὶ παρακαλῶ τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους νὰ παραστῶσι. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§65Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὸ Κοινοβουλευτικὸν μνημόσυνον, τὸ ὁποῖον τελεσιουργεῖται ἀπὸ χθὲς ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τῆς Γʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀποτελεῖ τὸν πλέον πένθιμον καὶ τὸν πλέον βαρύτιμον φωτοστέφανον τῶν μυριάδων μαρτύρων καὶ ἡρώων τοῦ Γένους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐντονωτέραν διαμαρτυρίαν κατὰ τῆς Τουρκικῆς ὠμότητος καὶ τὴν ἐπισημοτέραν καταγγελίαν τῆς Τουρκικῆς θηριωδίας πρὸς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Ἀνθελληνικοὶ διωγμοί. Ἰδοὺ ἡ αἰωνία Ἐθνικὴ τραγῳδία, ἡ ὁποία σπαράσσει τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Ἀνθελληνικοὶ διωγμοί. Καὶ τὶ δὲν περιέχουν αἱ δύο αὗται τραγικαὶ λέξεις; Πόσον αἷμα, πόσον θρῆνον, πόσην καταστροφήν! Εἶναι ἡ μεγαλειτέρα Ἐθνικὴ συμφορά, ἡ ὁποία ἀποδεκατίζει ἐπὶ αἰῶνας ὅλους τὸ πολυπαθὲς ἡμῶν Γένος. Ὁ Ἐθνικὸς Γολγοθᾶς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σύρει τὸν σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου ὡς Κυρηναῖος ὁ Ἑλληνισμός. Εἶναι αὐτὸς ὁ Ἐθνικὸς σταυρὸς τῶν ἀτερματίστων βασάνων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κρέμαται τὸ δουλεῦον Γένος, κεντώμενον διαρκῶς ἀπὸ τοὺς Κεντηρίονας. Ἡ αἰωνία τρομερὰ πάλη τοῦ πολιτισμοῦ κατὰ τῆς βαρβαρότητος, πάλη ἄνισος, ἀγὼν τεράστιος, πόλεμος συνεχής, ἀδιάκοπος, ἀτελείωτος. Καὶ ἐπὶ αἰῶνας αἰώνων ἐξακολουθεῖ τὸ τρομερὸν αὐτὸ μαρτύριον, πρὸ τῶν ὀμμάτων τῆς πεπολιτισμένης ἀνθρωπότητος, παρακολουθούσης μακρόθεν ἢ ἐκ τοῦ σύνεγγυς αὐτό! Ναί, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ἀτέρμων ἀγὼν τῶν σκλάβων καὶ οἱ συνεχεῖς αὐτῶν διωγμοὶ χρονολογοῦνται ἀπὸ αἰώνων μακρῶν, ἀφ’ ἧς ἡ Τουρκικὴ θηριωδία εἰσήλασεν εἰς τὴν εὐδαίμονα τότε Ἑλληνικὴν τοῦ Βυζαντίου Αὐτοκρατορίαν πρὸ ὀκτὼ καὶ πλέον αἰώνων· ναί, πρὸ ὀκτακοσίων καὶ πλέον ἐτῶν, ὁπότε κατὰ διαπρεπῆ ἱστορικόν, ὁ πληθυσμὸς μόνον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας «ὑπερέβαινε τὰ εἴκοσι πέντε ἑκατομμύρια καὶ ἦτο ἀκραιφνῶς Ἑλληνικός».

§66ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε;

§67Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Περὶ τὸ 1050, ὅτε ἤρχισεν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Ἀσίας ἡ ἐπιδρομὴ τῶν Τούρκων (Σελτζούκων καὶ Ὀγούζων μετὰ ταῦτα) εἰς τὸ Ἀραβικὸν τῆς Μικρασίας Χαλιφᾶτον. Καὶ ἀνῆλθε σὺν τῷ χρόνῳ τότε ὁ Τουρκικὸς ἐκεῖνος συρφετὸς εἰς τὰς πεντήκοντα περίπου χιλιάδας. Καὶ ἤδη ἐρωτῶ: Πῶς τὰ 25 ἐκεῖνα ἑκατομμύρια μόνον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας (ἀφίνω τῆς Θράκης, Μακεδονίας, Ἠπείρου, Στερεᾶς Ἑλλάδος, Πελοποννήσου καὶ τῶν Νήσων), πῶς, λέγω, κατῆλθον εἰς τὸ σημερινὸν εὐάριθμον σημεῖον καὶ πῶς ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐλαχίστη ἐκείνη μειονότης τῶν Τούρκων ἀνῆλθεν εἰς τοὺς σημερινοὺς ἀριθμούς; Πῶς; Καὶ εἶναι ἄγνωστον τὸ ἀπαίσιον καὶ τραγικὸν μυστήριον; Πῶς ἄλλως, παρὰ διὰ τῶν σφαγῶν καὶ τῶν στραγγαλισμῶν, διὰ τῶν βιαίων ἐξισλαμίσεων καὶ ἀτιμώσεων, διὰ τῆς διαρπαγῆς καὶ μετατροπῆς εἰς τεμένη τῶν ναῶν καὶ μονῶν, διὰ τῶν ἀπελάσεων καὶ τῶν διωγμῶν, διὰ τῆς καταλήψεως καὶ λεηλασίας τῶν χριστιανικῶν κτημάτων, διὰ τῶν ἀγγαρειῶν καὶ τῶν στρατεύσεων, διὰ τῶν τελευταίων ἐκτοπισμῶν καὶ τῶν «λευκῶν σφαγῶν».......

§68ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τὸ παιδομάζωμα;

§69Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀκριβῶς φθάνω, κύριε συνάδελφε, καὶ εἰς τὴν πλέον τραγικὴν αὐτὴν σελίδα τοῦ ταλαιπώρου ἡμῶν Γένους. Παιδομάζωμα! Τὶ πόνος, φρίκη καὶ στεναγμός! Τὸ παιδομάζωμα ὑπῆρξεν ἡ μεγαλειτέρα ἀφαίμαξις καὶ ἡ τρομερωτέρα βάσανος τῶν σκλάβων. Διὰ τοῦ παιδομαζώματος, διαρκέσαντος ἐπὶ αἰῶνας ὅλους, ὁ Τοῦρκος προσεπάθει νὰ ἁρπάζῃ τὰ σπλάγχνα μας, νὰ τὰ φανατίζῃ μὲ τὸν Ἰσλαμισμὸν καὶ νὰ τὰ στρέφῃ κατόπιν πάνοπλα κατὰ τῶν καρδιῶν ἡμῶν. Καὶ ἔβλεπον οἱ γεννήτορες μετὰ φρίκης τὰ τέκνα αὐτῶν νὰ ἐμπηγνύωσι τὸ Τουρκικὸν φάσγανον εἰς τὰ στήθη πατέρων καὶ ἀδελφῶν των. Διπλῆ φρίκη ἀπαισίας τραγῳδίας, ἡ ἀπώλεια τῶν ἐξισλαμισθέντων τέκνων ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ φόνος τῶν γονέων ὑπὸ τῶν ἰδίων σπλάγχνων των! Ἰδοὺ μὲ ποῖα ἀποτρόπαια μέσα ἐπεδίωκεν ὁ Τοῦρκος τὴν ἐξόντωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ χριστιανικοῦ στοιχείου. Πλὴν, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Συνέλευσιν μὲ τὸ αἰώνιον αὐτὸ Ἐθνικὸν μαρτυρολόγιον, τὸ ὁποῖον πληροῖ σελίδας ὅλας τῆς μακραίωνος ἡμῶν ἱστορίας. Ἀλλ’ ἀνῆλθον τὸ ἐπίσημον τοῦτο βῆμα μᾶλλον ὅπως ἀνατάμω τὴν ἐξ ἀταβισμοῦ καὶ φανατισμοῦ Τουρκικὴν ὠμότητα καὶ θηριωδίαν διὰ τῶν ἀνθελληνικῶν διωγμῶν, τοὺς ὁποίους θεωρῶ ὡς τὴν τρανωτέραν ἀπόδειξιν τῆς βαρβαρότητος τῶν Τούρκων, συγχρόνως δὲ καὶ τὸ πλέον μεγαλύτερον καὶ ἰσχυρότερον Ἐθνικὸν καὶ πολιτικὸν κεφάλαιον τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Συνελεύσεως καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ διεκδικήσει τῶν φυλετικῶν ἡμῶν δικαίων. Φρονῶ δέ, ὅτι πρέπει νὰ μάθῃ ὁ πεπολιτισμένος κόσμος τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς, ὅτι οἱ Τοῦρκοι δὲν μᾶς καταδιώκουν ἀπὸ τὸ 1913 μόνον, ἀλλὰ πολὺ πρότερον. Ἐντεῦθεν καὶ ἡ κατ’ ἀριθμὸν μείωσις τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνικοῦ στοιχείου καὶ τὰ περίεργα ζητήματα τῶν διαφόρων στατιστικῶν. Πλήν, διατὶ μᾶς ἐρωτῶσι, πόσοι εἴμεθα τώρα, καὶ δὲν ἐξετάζουσι πόσοι εἴμεθα, ὅταν εἰσήλασεν ὁ Τοῦρκος εἰς τὰ μέρη μας; Ἢ μήπως καθιερώθη καὶ ἀνὰ τὸν κόσμον ὅλον ὡς δόγμα πίστεως, ὅτι «ὁ μὲν Τοῦρκος προώρισται νὰ σφάζῃ, ὁ δὲ ραγιᾶς νὰ σφάζηται;» Τότε ἂς ἀφίσουν οἱ εὐγενεῖς λαοὶ τοὺς βαρβάρους Τούρκους νὰ μᾶς σφάξουν ὅλους, διὰ νὰ ἡσυχάσουν καὶ αὐτοὶ καὶ ἡμεῖς πρὸς τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ πολιτισμοῦ! Δὲν εἶναι ἄλλως τε ἄγνωστον, ὅτι οἱ Τοῦρκοι εἰς τὸ ἕνα χέρι ἐκράτουν τὸ Κοράνιον καὶ εἰς τὸ ἄλλο τὸ φάσγανον, ἐπιβάλλοντες εἰς τοὺς Ἕλληνας ἢ τὸ πρῶτον ἢ τὸ δεύτερον. Τὰ ἀποτρόπαια δὲ μέσα τῶν Τούρκων πρὸς ἐξόντωσιν τῶν χριστιανῶν ἐπιτάσσει αὐτὸ τὸ Κοράνιον, λέγον: «Σφάξατε τοὺς ἀπίστους, ὅπου ἂν εὕρητε αὐτοὺς, αἰχμαλωτίσατε αὐτοὺς καὶ στήσατε αὐτοῖς ἐνέδρας». Καὶ ἀλλαχοῦ: «Ἐπιτρέπεται ἡ κατάληψις τῶν ἀκατοικήτων καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς μακαρία ἐγκατάστασις». Τὸ ἐπικρατοῦν λοιπὸν δόγμα παρὰ τοῖς Τούρκοις ἦτο: «ὁ Τοῦρκος προώρισται νὰ σφάζῃ, ὁ δὲ ραγιᾶς νὰ σφάζηται» Τὸ ὀλέθριον τοῦτο δόγμα τοῦ Κορανίου ἐξασκῶν καὶ ὁ Γιαοὺζ Σουλτὰν Σελήμ τῷ 1520 ἀπεφάσισε νὰ μεταβάλῃ εἰς τεμένη ὅλους τοὺς χριστιανικοὺς ναούς, τοὺς δὲ χριστιανοὺς βίᾳ νὰ ἐξισλαμίσῃ ἢ ἄλλως νὰ κατασφάξῃ. Καὶ ἐσώθη τότε τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἀπὸ τὴν τελείαν ἐξόντωσιν τῇ ἐπεμβάσει τοῦ ἱερονομολόγου Ζεμπιλλῆν Δζεμαλῆ καὶ τοῦ Μεγάλου Βεζύρου Πυρρῆ Πασᾶ παρὰ τῷ Σουλτάνῳ, ὡς καὶ διὰ τοῦ τότε Πατριάρχου Θεολήπτου, ὅστις διὰ χρηματικῶς ἀμειφθέντων ὑπεργήρων Γενητσάρων, παρευρεθέντων κατὰ τὴν ἅλωσιν, ἐβεβαίωσε τῷ Σουλτάνῳ Σελὴμ περὶ τῆς ἐκχωρήσεως παρὰ τοῦ Πορθητοῦ Μωάμεθ τῶν προνομίων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Ναί, ἐσώθη μὲν τότε ὁ Ἑλληνισμὸς ἐκ γενικῆς ἐξαφανίσεως, τὸ ἐξοντωτικὸν ὅμως δόγμα τῶν Τούρκων κατὰ τῶν χριστιανῶν δὲν ἐξέλιπεν, ἀλλ’ ἐφηρμόζετο ἑκάστοτε κατὰ διαφόρους ἀπαισίας μεθόδους. Ἡ τρομερωτέρα τούτων ἦτο ἡ ἀπορρόφησις τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου διὰ τῆς ἐξισλαμίσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἄλλοι μὲν τῶν ἐξομοσάντων χριστιανῶν ὁλοτελῶς ἀπέβαλον τὴν Ἐθνικὴν καὶ χριστιανικὴν αὑτῶν συνείδησιν, ἄλλοι δὲ διέσωσαν μὲν ζωηρῶς ἢ ἀμυδρῶς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς θρησκείας καὶ Ἑλληνικότητος αὑτῶν, πλὴν ἐκ φόβου δὲν ἐτόλμων νὰ διαδηλώσωσιν αὐτήν. Ἐντεῦθεν προῆλθον αἱ τάξεις τῶν Τουρκοφανῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Κρυπτοχριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀνὰ τὸν Πόντον, τὴν Παφλαγονίαν, τὴν Καρίαν καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Μικρασίας Σάννοι, Διζιλιμπάσηδες, Κρωμναῖοι, Σταυριῶται καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἀνερχόμενοι εἰς ἱκανὰς χιλιάδας. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ἀμφιβάλλω, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον πάντα ταῦτα εἶναι γνωστὰ καὶ εἰς πολλοὺς μὲν ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἀκόμη, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς τὸν ξένον πεπολιτισμένον κόσμον, ὁ ὁποῖος, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ τὰ μάθῃ πλέον, ἐξαγγελλόμενα μάλιστα κατὰ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ἀπὸ μίαν Ἐθνοσυνέλευσιν, διὰ νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίζῃ ὀρθῶς καὶ δικαίως ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ναί, οὐδέποτε ὁ Τοῦρκος ἐσεβάσθη τὴν ζωήν, τὴν τιμὴν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν Ἑλλήνων—παρ’ ὅλα τὰ κατὰ καιροὺς ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀπειλῆς ἐκδοθέντα «Χάττι–Σερίφ» καὶ «Χάτι—χουμαγιούν». Ἀλλ’ ἡ κατάστρωσις τοῦ συστηματικοῦ κατὰ τῶν Ἑλλήνων προγράμματος ἤρχισεν ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Τουρκικοῦ ψευδοσυντάγματος τοῦ 1908, ἐκορυφώθη δὲ ἡ κατὰ τῶν χριστιανῶν μῆνις ἀπὸ τοῦ 1913 καὶ ἐντεῦθεν, ἤτοι μετὰ τοὺς τελευταίους Βαλκανικοὺς πολέμους, κατὰ τοὺς ὁποίους συνετρίβη ἡ ἐπηρμένη Τουρκικὴ ὀφρὺς ὑπὸ τῆς ἀφθάστου γενναιότητος καὶ ἀνδρείας τοῦ ἐνδόξου Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, σκορπίσαντος τὴν Ἐθνικὴν ἐλευθερίαν μέχρι τῶν ὀχθῶν τοῦ Νέστου ποταμοῦ, ἡ αὔρα τοῦ ὁποίου ἀνερρίπιζεν ἐλαφρῶς τὰς πτυχὰς τῆς κυανολεύκου καὶ τὰς ἐλπίδας τῶν ὑπολειφθέντων ἀλυτρώτων. Μετὰ τὴν τότε ἀνακωχὴν καὶ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν Τούρκων αἰχμαλώτων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλληνικὴ εὐγένεια ἐπεδαψίλευσε τόσας περιποιήσεις, οἱ ἐν Τουρκίᾳ Ἕλληνες ἐφαντάζοντο, ὅτι ὕστερον ἀπὸ μίαν τοιαύτην συντριβὴν καὶ ταπείνωσιν τῶν Τούρκων δὲν θὰ ἐτόλμων οὗτοι οὐδὲ νὰ προσατενίσωσι κἂν τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον. Ὁποία πλάνη! Παρελθόντος τοῦ κινδύνου, οἱ Τοῦρκοι μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντεπεξέλθωσι κατὰ τῶν νικηφόρων Ἑλληνικῶν λογχῶν, ἐπετέθησαν ἀνάνδρως καὶ ἀτίμως ἐναντίον τῶν φιλησύχων καὶ ἀόπλων Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν. Τότε ἤρχισεν ὁ ἐξοντωτικὸς ἀνθελληνικὸς διωγμός, ἡ προγραμματικὴ ἐκρίζωσις παντὸς Ἑλληνικοῦ ἐν Τουρκίᾳ. Τὸν Μάρτιον τοῦ 1914 ἡ ἀνθελληνικὴ πυρκαϊὰ ἐξερράγη εἰς τεραστίας διαστάσεις ἀνὰ τὴν Θρᾴκην ὅλην καὶ εὑρισκόμενος ἐν Προύσσῃ τότε, ἔβλεπον τὰς παμφάγους φλόγας αὐτῆς νὰ κλίνουν ὁλονὲν ὑπεράνω τῆς Προποντίδος πρὸς τὴν Βιθυνίαν καὶ τὴν λοιπὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Ὁλόκληροι ἀνθοῦσαι πόλεις καὶ χωρία τῆς Θρᾴκης ἐξεκενώθησαν τότε, οἱ δὲ κάτοικοι αὐτῆς ὑπὸ τὴν ἀγρίαν τῶν Τούρκων βίαν ἐσύροντο ὡς ἀγέλαι εἰς τὰ παράλια τοῦ Αἰγαίου, τοῦ Ἑλησπόντου καὶ τῆς Προποντίδος, διὰ νὰ φθάσωσιν ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει ὡς πρόσφυγες εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ αὐτὸ ἐκδιωκτικὸν πρόγραμμα ἐφηρμόσθη ἐν ὅλῃ τῇ ἀγριότητι καὶ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια τῶν Δαρδανελλίων, τὸ Ὀφρύνιον (Ρένκιοϊ) τὸ Ἐζίνε, τὸ Γενῆ–Σεχίρ, ὅλη ἡ περιφέρεια τῆς Τρωάδος, ἐν μιᾷ στιγμῇ ἠρημώθησαν, τῶν Ἑλλήνων κατοίκων ἐκσφενδονισθέντων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁλόκληρος ἡ Ἐρυθραία Χερσόνησος (τοῦ Τσεσμὲ) ἐξετοπίσθη ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ οἱ εὐποροῦντες ἕως τότε Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ της ἀπεβιβάσθησαν εἰς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου. Ὅλα, ὅλα τὰ δυτικὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας διηρπάγησαν, ἐλεηλατήθησαν, κατεστράφησαν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς μανίας. Τελείαν, ὁλοκληρωτικὴν ἐκρίζωσιν τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὰ προγονικὰ αὐτῶν ἐδάφη ἐπεδίωκον νὰ ἐπιτύχωσιν οἱ Τοῦρκοι. Τὸ ἐξοντωτικὸν δὲ τοῦτο πρόγραμμα ὑπέδειξαν εἰς αὐτοὺς καὶ οἱ σύμμαχοί των Γερμανοί, ἐπιδιώκοντες τὴν διείσδυσιν αὐτῶν ἐν Θρᾴκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, διείσδυσιν καὶ ἐπικράτησιν, τὴν ὁποίαν ἐφαντάζοντο, ὅτι δὲν θὰ ἐπετύγχανον εὐκόλως, ἐφόσον θὰ παρέμεινεν ἐκεῖ ἀκμαῖος καὶ κυριαρχῶν ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμός. Αὐτὸς ὁ Γερμανὸς στρατηγὸς Λίμαν–Φὸν–Σάνδερς, περιερχόμενος τὴν Θρακο–Μικρασιατικὴν Ἑλλάδα καὶ βλέπων μετὰ καταφανοῦς ἐκπλήξεως καὶ δυσφορίας τὴν ἀνθηρότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοὺς μεγαλοπρεπεῖς ναούς, τὰ ὠργανωμένα σχολεῖα καὶ τὰ λοιπὰ εὐαγῆ τῶν Ἑλλήνων ἱδρύματα, στραφεὶς πρὸς τοὺς συνοδεύοντας αὐτὸν Νεοτούρκους εἶπεν: «Εἶναι Τουρκία ἐδῶ ἢ Ἑλλάς; Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον θὰ ὑφίστανται τὰ μεγαλοπρεπῆ ταῦτα Ἑλληνικὰ κτίρια, μαρτυροῦντα τὴν ἀνθηρότητα καὶ ἀκμαιότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, σεῖς οἱ Τοῦρκοι δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζητε οὐδεμίαν ἐπικράτησιν καὶ πρόοδον ἐνταῦθα». Ὑπεδείκνυε δηλαδὴ μὲ ἄλλους λόγους εἰς τοὺς Τούρκους τὴν ἐξόντωσιν τῶν Ἑλλήνων πρὸς ἐπικράτησιν τῆς Γερμανοτουρκικῆς Culture. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπεθύμουν καὶ οἱ Τοῦρκοι Ἀλλ’ ὅταν ἀργότερον Τοῦρκοι καὶ Γερμανοὶ ἀντελήφθησαν, ὅτι οἱ ἐκ Τουρκίας εἰς Ἑλλάδα ἀπελαυνόμενοι Ἕλληνες ἀπελάμβανον ἐνθέρμου ἐκ μέρους τῶν ἐλευθέρων ἀδελφῶν των ὑποδοχῆς καὶ περιθάλψεως, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε καὶ τὴν μπουκιὰ ἀκόμη ἀπὸ τὸ στόμα των πρὸς ἡμᾶς νὰ προσφέρωσι καὶ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως χάριν ἡμῶν νὰ ἱδρύσωσιν— Ὑπουργεῖον, πρὸς τὸ ὁποῖον εὐγνώμων πάντοτε θὰ στρέφηται ἡ ψυχὴ τῶν προσφύγων, δι’ ὅσα ἀγαθὰ παρ’ αὐτοῦ ἀπήλαυσαν καὶ ἐξακολουθοῦσι ἀπολαμβάνοντες—ὅταν, λέγω Τοῦρκοι, καὶ Γερμανοὶ ἐπληροφορήθησαν, ὅτι οἱ ἐκδιωκόμενοι ὑπ’ αὐτῶν εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα ἀλύτρωτοι συντηροῦνται περιθαλπόμενοι, τότε ἤλλαξαν πρόγραμμα καὶ ἀντὶ ἀπελάσεως τῶν Ἑλλήνων εἰς Ἑλλάδα μετῆλθον τὸν βίαιον ἐκτοπισμὸν αὐτῶν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μικρασίας. Ὦ! τὸ μέτρον τοῦτο ὑπῆρξεν ἀγριώτερον, τρομερώτερον, ἀπανθρωπότερον τοῦ πρώτου. Μυριάδες δυστυχῶν Ἑλλήνων ἐσύρθησαν τότε εἰς τὸ ἄγνωστον. Ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας περὶ τὰς 30 χιλιάδας Ἑλλήνων τῆς Χερσοννήσου Καλλιπόλεως ἐξετοπίσθησαν ἐκ τῶν πατρώων αὐτῶν βωμῶν καὶ ἑστιῶν καὶ ὡδηγήθησαν ὡς εἵλωτες εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπου ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα ἀπὸ τὰς διώξεις τὰς κακουχίας καὶ τὰς στερήσεις. Ἡ ἀκμαία Μάδυτος μὲ τὸν ἀμιγῆ της Ἑλληνικὸν πληθυσμόν, ἡ ἀνθηρὰ Καλλίπολις μὲ τὸ ἀπαράμιλλον ἐθνικόν της ὀργανισμὸν καὶ ὅλα τὰ Ἑλληνικὰ χωρία τῆς Θρακικῆς Χερσοννήσου ἐν μιᾷ στιγμῇ ἠρημώθησαν. Τὰ Ἑλληνικώτατα ἐπὶ τῆς Προποντίδος Θρακικὰ παράλια, ἡ Περίστασις, τὸ Μυριόφυτον, τὰ Γανόχωρα μὲ τὴν ἀκμαιοτάτην Κεσσάνην τὴν αὐτὴν κατὰ μέγα μέρος ὑπέστησαν τύχην. Ὁ ἀνθηρότατος Μαρμαρᾶς μὲ τὰ πέριξ Μικρόνησα ὡς καὶ ἡ Λάμψακος, ἡ Τρίγλια, ἡ Σιγὴ βιαίως ὡσαύτως ἐξετοπίσθησαν εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικωτάτη Θράκη καὶ σχεδὸν ὅλα τὰ ἐπὶ τῆς Προποντίδος καὶ τοῦ Πόντου χριστιανικὰ παράλια ἐξεδιώχθησαν, ἐξετοπίσθησαν, ἐξερριζώθησαν! Ὦ! Εἶναι φρικιαστικὸν μαρτυρολόγιον ἡ ἀφήγησις τῶν ἀνεκδιηγήτων δεινοπαθημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν οἱ ἐκτοπιζόμενοι Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ εἰς τὴν ἀπαισίαν ἐκείνην ἐξορίαν. Ἐν τῇ ἀγρίᾳ αὐτῶν μανίᾳ οἱ Τουρκογερμανοὶ στρατολογοῦντες ἐκ τῶν προτέρων τοὺς νέους καὶ τοὺς ἄνδρας εἰς τὰ ὀλέθρια ἐκεῖνα ἐργατικὰ τάγματα, ὅπου αἱ στερήσεις καὶ αἱ κακουχίαι ἐδεκάτιζον αὐτοὺς ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ὡδήγουν κατόπιν ὡς ἀγέλας τὰ γυναικόπαιδα εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπου διεδραματίζετο εἰς βάρος αὐτῶν ἡ ἀπαισιωτέρα καὶ ἀτιμωτέρα τραγῳδία. Ἀπεχωρίζοντο αἱ εὐειδεῖς γυναῖκες καὶ παρθένοι καὶ ὡδηγοῦντο εἰς τὴν ἀτίμωσιν καὶ τὴν σφαγήν. Καὶ ἐπληρώθησαν οὕτω τὰ χαρέμια τῶν Τούρκων ἀπὸ τὸ ἄνθος τῆς Ἑλληνικῆς παρθενίας καὶ σεμνότητος καὶ οἱ μεδρεσέδες ἀπὸ μικροὺς Ἑλληνόπαιδας. Αἱ γραῖαι καὶ οἱ γέροντες διεσκορπίζοντο τότε εἰς τὰς ἐρήμους, ὅπου γυμνοί, ἄστεγοι καὶ νήστεις σωρηδὸν ἀπέθνησκον. Ἀλλὰ καὶ ὁσάκις τὴν μακρὰν πεζοπορίαν διεδέχετο ἡ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μεταβίβασις τῶν εἱλώτων, ἐξετυλίσσοντο σκηναὶ φρικτωτέρας τραγῳδίας. Ἐσταμάτα τὸ τραῖνον μέσα εἰς τὴν ἔρημον, διὰ νὰ ριφθῶσιν ἀπροστάτευτα τὰ δυστυχῆ ἐκεῖνα πλάσματα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἀγρίων θηρίων καὶ τῶν ἀνθρωπομόρφων τεράτων. Δυστυχὴς μητέρα, ἐστιβαγμένη μετ’ ἄλλων γυναικῶν ἐντὸς σκευοφόρου βαγονίου, βλέπουσα κινδυνεῦον τὸ τέκνον της ἀπὸ ἀσφυξίαν ἐτόλμησε νὰ ζητήσῃ βοήθειαν. Παρευθὺς Τοῦρκος χωροφύλαξ ἁρπάσας ἀπὸ τὴν ἀγκάλην τῆς μητρὸς τὸ τέκνον της τὸ ἐξεσφενδόνισεν ἐκ τοῦ παραθύρου εἰς τὸ κενόν, ἐνῷ τὸ τραῖνον ἐξηκολούθει τρέχον εἰς τὴν ἀπέραντον ἔρημον!... Ἄλλαι μητέρες εὑρέθησαν παγωμέναι εἰς τὰς χιονισμένας πεδιάδας μὲ τὰ δυστυχῆ μικρά των κρεμασμένα ἀπὸ ξηροὺς μαστούς! Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις διὰ τὰς Κυδωνίας, διὰ τὸ μαρτυρικὸν Ἀϊβαλί, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι ἐπὶ ὁλόκληρα ἡμερονύκτια ἐβάδιζον μαστιγούμενοι εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας; Πόσοι γέροντες, πόσαι ἀσθενικαὶ ὑπάρξεις, πόσαι λεχωΐδες καὶ παιδία καὶ βρέφη δὲν εὗρον οἰκτρὸν θάνατον κατὰ τὴν ἀδιάκοπον ἐκείνην πεζοπορίαν! Εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Προύσσης ἄλλη τραγῳδία εἰς βάρος τῶν χριστιανῶν καὶ ἰδίως τῶν δυστυχῶν Ἀρμενίων. Ἕλλην τὸ γένος ἀλλ’ Ἀμερικανὸς ὑπήκοος, ἀναχωρῶν ἐκ Προύσσης διὰ Κίον νύκτωρ, παρετήρησεν εἰς τὸν Τοῦρκον ἁμαξηλάτην, διατὶ ἐφρόντιζε νὰ ἀλλάξῃ δρόμον. Διότι ἐδῶ ἐπάνω ἐφένδη μου, σφάζουν τοὺς Ἀρμενίους, ἀπήντησεν ἀτάραχος ἡ Τουρκικὴ ὠμότης. Πραγματικῶς, ἐνῷ ἐπροχώρουν, ἠκούοντο μακρόθεν οἱ κοπετοὶ καὶ οἱ γόοι, οἱ κλαυθμοὶ καὶ ὀδυρμοὶ τῶν δυστυχῶν θυμάτων. Ἀλλὰ καὶ ὅσα ὑπέστη ἡ δύσμοιρος περιφέρεια τοῦ Πόντου, εἶναι ἀνώτερα πάσης περιγραφῆς. Ὁ ἀκμαῖος καὶ ἀνθηρότατος ἄλλοτε Ἑλληνικὸς Πόντος μὲ τοὺς πλουσίους ὁμογενεῖς, μὲ τὰ ὡραῖα σχολεῖα του, μὲ τὰ μεγαλοπρεπῆ κτίριά του, ὁ Πόντος, τὸ σέμνωμα τοῦτο τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ ἐπὶ τῆς Μαύρης Θαλάσσης, μετεβλήθη εἰς τέφραν καὶ ἐρείπια καὶ κατέστη τελείως ἀγνώριστος. Ὤ! Εἶναι ἀφάνταστα τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν καὶ ὑφίστανται ἀκόμη οἱ δυστυχεῖς Πόντιοι. Ἀρκοῦσιν ἕν ἢ δύο μόνον τραγικὰ γεγονότα νὰ σᾶς ἀναφέρω. Ἀπὸ μίαν κωμόπολιν ἀπηλάθησαν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἀθρόως 1300 ὁμογενεῖς, ἄνδρες, γυναῖκες, παιδία. Μετὰ ἑπτάωρον πεζοπορίαν ἐν μέσῳ χειμῶνι ἔφθασαν εἰς Τουρκικὸν χωρίον, ὅπου ὡδηγήθησαν εἰς λουτρὸν δῆθεν πρὸς ἀπολύμανσιν. Ὅταν μετ’ ὀλίγον ἐξῆλθον, δὲν εὗρον τὰ ἐνδύματά των. Τὰ εἶχον διαρπάσει προηγουμένως οἱ Τοῦρκοι. Ὁλόγυμνοι τότε, ὅπως ἦσαν, ἠλαύνοντο μαστιγούμενοι εἰς τὸ ἐσωτερικόν, εὑρόντες καθ’ ὁδὸν οἰκτρὸν θάνατον! Ἀπὸ ἄλλο χωρίον τοῦ Πόντου οἱ ἐκτοπισθέντες κάτοικοι αὐτοῦ, πεζοπορήσαντες ὅλην τὴν ἡμέραν, ὡδηγήθησαν καὶ πάλιν τὸ ἑσπέρας ὀπίσω εἰς τὴν πατρίδα των. Τὴν ἑπομένην ἐσύρθησαν καὶ πάλιν εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Τὴν μεθεπομένην ἐπέστρεψαν καὶ αὖθις, καὶ πάλιν ἐξετοπίσθησαν ἐπὶ τῇ προφάσει τῶν Τούρκων, ὅτι ἡ δοθεῖσα σχετικὴ διαταγὴ ἐφηρμόσθη ἐσφαλμένως, ἕως ὅτου οἱ δυστυχεῖς μάρτυρες πάντες ἀφῆκαν τὰ κῶλα ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἰδοὺ κατὰ ποῖον ἀπάνθρωπον τρόπον ἐφηρμόζετο κατὰ τῶν Ἑλλήνων ἡ πραγματικὴ ἐξόντωσις αὐτῶν. Ἀλλὰ μήπως εἶναι αὐτὰ καὶ μόνα; Πόσαι παρθένοι καὶ γυναῖκες δὲν ἠτιμάσθησαν, πολλάκις ἐνώπιον τῶν δεσμευμένων συζύγων καὶ μνηστήρων των! Πόσα ἀνήλικα κοράσια κτηνωδῶς δὲν ἐξεπαρθενεύθησαν! Πόσα δὲν παρεμορφώθησαν, ἀποθανόντα ἐν μέσῳ φρικτῶν ἀλγηδόνων ἐκ μεταδοτικῶν νοσημάτων! Πόσαι λίμναι καὶ πόσοι ποταμοὶ δὲν ἐπληρώθησαν Ἑλληνικῶν πτωμάτων! Πόσοι σκλάβοι δὲν ἐκάησαν ζῶντες, πόσοι δὲν ἐξεδάρησαν, πόσοι δὲν ἐσταυρώθησαν εἰς κορμοὺς δένδρων, πόσοι δὲν ἀπέθανον εἰς τὰς φυλακάς, πόσοι δὲν ἐξέπνευσαν ξυλοκοπούμενοι, πόσοι δὲν ἐστραγγαλίσθησαν, πόσοι δὲν ἠκρωτηριάσθησαν, πόσοι δὲν ἀπεβίωσαν ἐκ πείνης καὶ ψύξεως, πόσοι δὲν ἐξηφανίσθησαν εἰς τὴν ἀγγαρείαν, πόσαι μυριάδες μυριάδων μαρτύρων τοῦ Γένους δὲν προσεφέρθησαν ὡς ἀθῶα θύματα εἰς τὸν βωμὸν τοῦ Τουρκικοῦ Μολὼχ! Πόσαι! Πόσαι!.... Τὰ βουνὰ καὶ αἱ κοιλάδες καὶ αἱ φάραγγες τῆς Θρακο– Μικρασιατικῆς Ἑλλάδος ἐποτίσθησαν μὲ ἄφθονον αἷμα καὶ ἐσπάρησαν μὲ ἄπειρα ὀστᾶ τῶν μαρτύρων τῆς δυσμοίρου Ἑλληνικῆς Φυλῆς. Πρὸς τὶ ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ μακρηγορῶ, ἀφηγούμενος γνωστὰ ἄλλως τε πασίγνωστα μαρτύρια τῶν σκλάβων, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ καὶ εἶπον καὶ ἔγραψαν καὶ διελάλησαν; Μήπως τελειώνῃ τὸ μακρόν, τὸ αἰώνιον μαρτυρολόγιον τῆς Φυλῆς ἡμῶν, τὸ ὁποῖον συνεχίζεται ἀκόμη εἰς τὴν Ἀττάλειαν καὶ εἰς τὴν Κιουτάχειαν καὶ εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὑπὸ τῶν ἀπαισίων ὀρδῶν τοῦ Κεμάλ;.... «Ὁ Τοῦρκος προώρισται νὰ σφάζῃ καὶ ὁ ραγιᾶς νὰ σφάζηται». Τὸ γνωρίζομεν ἐκ πείρας πικρᾶς, παλαιᾶς καὶ νωπῆς ἀκόμη. Τὸ γνωρίζομεν. Ἀλλ’ ὅ,τι ἰδίως προξενεῖ ἐν ἡμῖν θλιβερώτερα συναισθήματα, εἶναι ἡ ἀδιαφορία τῆς πεπολιτισμένης ἀνθρωπότητος. Πῶς, διερωτώμεθα, πῶς ἡ Εὐρώπη καὶ ἡ Ἀμερική, κυρίως ἡ Εὐρώπη, ἡ ὁποία ἔχει ὡσαύτως πικρὰν πεῖραν τῆς Τουρκικῆς ὠμότητος, πῶς ἀνέχεται ἀκόμη τὴν Τουρκικὴν φυλήν, ὡς ἄρχουσαν καὶ κυβερνῶσαν χριστιανικοὺς λαοὺς ὑπὸ τοιαύτας τραγικὰς συνθήκας; Πῶς ἀδιαφορεῖ διὰ τὰς βασάνους καὶ τὰ μαρτύρια μυριάδων χριστιανῶν; Πῶς ἀνέχεται τὸ βάρβαρον Τουρκικὸν στῖγμα ἐν μέσῳ εἰκοστῷ μάλιστα αἰῶνι; Μήπως τιμᾷ τοῦτο τὸν πολιτισμόν, ἢ μήπως προάγῃ καὶ ἐξυπηρετῇ ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν τοῦτον; Ἀλλ’ ἀρκεῖ ἡ γηραιὰ Εὐρώπη νὰ ἀναμνησθῇ καὶ μόνον τοῦ ἀπαισίου φρουρίου τοῦ Γεδῆ–Κουλέ, τὸ ὁποῖον ἀνήγειρεν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τοῦ Ἑπταπυργίου Μωάμεθ ὁ πορθητὴς ὡς ἀμυντικὸν φρούριον κατ’ ἀρχάς, μετατραπὲν κατόπιν εἰς πολιτικὴν εἱρκτήν, ὡς ἦτο ἡ Βαστίλλη τῶν Παρισσίων καὶ ὁ Πύργος τοῦ Λονδίνου. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονῇ ὅτι ἐντὸς τῆς εἱρκτῆς ταύτης ἐφυλακίζοντο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ Εὐρωπαῖοι Πρέσβεις ὁσάκις ἡ Εὐρώπη περιήρχετο εἰς πόλεμον πρὸς τοὺς Τούρκους, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Φραγκιὰ ἔτρεμε τὴν Τουρκίαν.

§70ΕΜΜ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Κατὰ τὰ τελευταῖα τηλεγραφήματα, ἅτινα ἔφθασαν χθές, ὁ κ. Μπριὰν ὁμιλῶν περὶ τῶν κακούργων τούτων τοὺς ἐχαρακτήρισεν ὡς εὐγενεῖς καὶ ἱπποτικούς.

§71Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Πιθανὸν ἐν ἀγνοίᾳ, κύριε συνάδελφε· μὲ ὅλον ὅμως τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω, ὅτι ἀκριβῶς ὁ τελευταῖος πρέσβυς, ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἐπὶ τρία ἔτη ἐγκάθειρκτος εἰς τὸ τρομερὸν ἐκεῖνο φρούριον τοῦ Γεδῆ Κουλέ, ἦτο ὁ πρέσβυς τῆς ἀγαπητῆς Γαλλίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Ναπολέων ἐξεστράτευεν ἐναντίον τῆς τότε Τουρκικῆς Αἰγύπτου. Αὐτὸς εἶναι ὁ αἰώνιος Τοῦρκος! Διὰ τοὺς Εὐρωπαίους ἴσως νὰ περνοῦν καὶ νὰ λησμονῶνται ὅλα δι’ ἡμᾶς ὅμως τὰ Τουρκικὰ κακουργήματα εἶναι νωπά, συνεχιζόμενα ἀκόμη καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀδυνατοῦμεν— καὶ ἄν ἠθέλαμεν— νὰ τὰ λησμονήσωμεν, ἐφ’ ὅσον διαρκῶς ὑφιστάμεθα αὐτὰ καὶ μάλιστα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Εἶναι δὲ πάντα ταῦτα οὐχὶ μῦθοι, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ γεγονότα πραγματικά, τὰ ὁποῖα —ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπισήμων ἐκθέσεων τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑληνικῆς Πρεσβείας, τῶν Ἑλληνικῶν Προξενείων, τῶν Πατριαρχείων, τῶν Μητροπόλεων καὶ ἄλλων τοιούτων ἐπισήμων ἀρχῶν— βεβαιοῦσι καὶ ξένοι ἀκόμη καὶ μάλιστα Ἀμερικανοὶ καὶ Γερμανοὶ αὐτόπται μάρτυρες, ὡς ὁ πρὸ τῆς ἐξόδου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐκ τῆς οὐδετερότητος πρέσβυς τῆς Ἀμερικῆς Μοργεντάου εἰς «τὰ ἀπομνημονεύματα» αὑτοῦ καὶ ὁ Γερμανὸς H. Stuermer, ἀνταποκριτὴς τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κολωνίας», τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπετε, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀναγνώσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως σχετικὴν περικοπήν;

§72ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§73Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ ἐπὶ λέξει γράφει ὁ ἐν λόγῳ Γερμανὸς ἀνταποκριτής: «Τὸ μῖσος τῶν Τούρκων κατὰ τῶν Ἑλλήνων δὲν ἔχει ὅρια. Οἱ διωγμοὶ ἐπήνεγκον τὸν θάνατον πολλῶν χιλιάδων Ἑλλήνων εἰρηνικῶν γερόντων καὶ παιδίων καὶ παρέδωκαν εἰς τὸ πῦρ καὶ μετέβαλον εἰς τέφραν πολλὰς δεκάδος ἀνθουσῶν πόλεων καὶ χωρίων. Εὑρισκόμην κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, κατὰ τὴν δολοφονίαν τοῦ Σεραγιέβου, ἐν τῷ νομῷ Ἀϊδινίου χάριν σπουδῶν καὶ εἶδον ὠμότητας προκαλούσας τὴν δεινὴν ἀγανάκτησίν μου κατὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἠνείχετο καὶ πολλάκις διηυκόλυνεν ἀγριότητας, οἷα ἡ ἑξῆς: γυναῖκες παρήλικες ἤδη ἐξεβιάζοντα ὑπὸ δεκάδος κτηνωδῶν καὶ ἀγρίων στρατιωτῶν, ἐπαλλασσομένων. Ἀπίστευτον, ἀλλ’ ἀπολύτως βέβαιον». Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπίσημοι Τοῦρκοι ἠναγκάσθησαν πλέον νὰ ὁμολογήσωσιν ἐκ τῶν ὑστέρων τὰς φρικαλεότητας καὶ τὰς βδελυρότητας τῶν φοβερῶν διωγμῶν, καὶ μάλιστα ἐν αὐτῇ τῇ Τουρκικῇ Γερουσίᾳ, ὡς ὁ Ἀχμὲτ Ριζᾶ, ὁ Δαμὰτ Φερήτ, ὁ Ρεσὴ Ἀκὴφ καὶ ἄλλοι. Ἐν τούτοις παρ’ ὅλας τὰς βιαιοπραγίας τῶν Τούρκων κατὰ τῶν Συμμάχων καὶ παρ’ ὅλους ἀφ’ ἑτέρου τοὺς πολεμικοὺς ἀγῶνας τῶν Ἑλλήνων ἐλευθέρων καὶ ἀλυτρώτων πλησίον τῆς Ἀντάντ, παρ’ ὅλα ταῦτα παλαιὰ καὶ νέα, οἱ Τοῦρκοι καὶ σήμερον ἀκόμη τυγχάνουσι συμπαθείας καὶ προστασίας παρά τινων τῶν Συμμάχων, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ Ἕλληνες καὶ μάλιστα οἱ δυστυχεῖς ἀλύτρωτοι ἀφίνονται μόνοι εἰς τὸν ἀπελευθερωτικὸν αὐτῶν ἀγῶνα, ἐγκαταλειπόμενοι εἰς τὰς δυνάμεις των καὶ εἰς τὴν τύχην των. Ποῖος ὅμως νὰ ἐφαντάζετο ὅταν ἐξερρήγνυτο ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ οἱ Σύμμαχοι ἡμῶν, παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ὁποίων ἐτάχθημεν, ὡς δόγμα πίστεως ἐκήρυττον, ὅτι σκοπὸς τοῦ πολέμου ἐκείνου ἦτο: ἡ κατάλυσις τῆς ἀπολυταρχίας ἢ ἀπελευθέρωσις τῶν λαῶν καὶ ἡ βασιλεία τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ κόσμῳ, ποῖος λέγω, νὰ ἐφαντάζετο τότε, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς δικαιοσύνης ταύτης μόνον δι’ ἡμᾶς θὰ συνήντα δυσυπέρβλητα προσκόμματα; Καὶ ὅμως, καταδιωκόμενοι ἐν Τουρκίᾳ ὄχι μόνον ὡς Ἕλληνες ραγιάδες, ἀλλὰ καὶ ὡς φιλανταντικοί, καὶ συμπολεμοῦντες κατόπιν μετὰ τῶν κραταιῶν ἡμῶν Συμμάχων κατὰ κοινῶν ἐχθρῶν καὶ πολεμίων, ἀνεμιμνησκόμεθα πάντοτε τοῦ Γραφικοῦ: «Ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπὲρ πᾶν δόρυ καὶ ἀσπίδα, πολεμήσει δικαιοσύνη». Ἀλλ’ ἐὰν δι’ ἡμᾶς μόνον καὶ μάλιστα διὰ τοὺς ἀλυτρώτους ἀδελφοὺς ἡμῶν, τῶν ὁποίων τὴν βραχνὴν φωνὴν δανείζομαι, ἵνα συνδιαμαρτυρηθῶ παραπονετικὰ—ἐάν, λέγω, δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ αὐτοὺς μόνον σιγᾷ καὶ ἀτονῇ ἡ θεία Θέμις τότε ἀντιστρέφοντες ἢ καὶ τροπολογοῦντες τὸ ἱερὸν ῥητὸν τῆς τοῦ «Σειρὰχ Σοφίας», ἀναφωνοῦμεν εἰς ἐπήκοον τοῦ κόσμου ὅλου: «Ὑπὲρ ἡμῶν, μετὰ δικαιοσύνης συμπολεμήσει ἀσπὶς καὶ δόρυ». (Ραγδαῖα καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§75Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξ ὅσων χθὲς συνεζητήσαμεν καὶ ἐξ ὅσων ἐπίσης ἠκούσαμεν σήμερον, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λήξῃ καὶ νὰ τερματισθῇ ἡ συνεδρίασις αὕτη χωρὶς τὸ ὑπέρτατον τοῦτο Σῶμα, τὸ ἀντιπροσωπεῦον σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμόν, νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασίν τινα, Δὲν σκοπῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀγορεύσω, διότι αἰσθάνομαι, ὅτι ἴσως ἐκουράσθη ἡ Αἴθουσα αὕτη ἐκ τῆς μακρᾶς συγκινήσεως, καίτοι, ἐὰν ἐξήρτατο ἀπ’ ἐμοῦ, ἤθελον παρατείνει ἔτι ἐπὶ πολὺν χρόνον τὴν ἐξέλιξιν τῆς συζητήσεως, ἵνα μάθῃ ὁ λεγόμενος πεπολιτισμένος κόσμος τίνα φυλὴν καὶ τίνας Κυβερνήσεις ἀνέλαβεν ἵνα προστατεύσῃ. Βεβαίως ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι τιμιωτέρα καὶ ὑπερτέρα τῆς σειρᾶς μικρῶν καὶ μηδαμινῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων. Οὐδὲ τὰ Ἔθνη εὑρίσκουσι συχνάκις τοιαύτας ἀφορμάς, ἵνα ἐκφράσωσι τὸν πόνον τῆς ψυχῆς αὐτῶν, τῆς ψυχῆς αὐτῶν φρικιώσης ἐκ κακουργημάτων, ὧν ὅμοια σπανίως εἶδεν ἡ ἀνθρωπότης. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, καίτοι σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον, καίτοι οὐχὶ διὰ μακρῶν συνήθως ἀγορεύω, νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τινὰς λέξεις εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀλλὰ παραλείπω τοῦτο, διότι τὰ γεγονότα εἶναι τοσοῦτον εὔγλωττα, τοσοῦτον πειστικά, τοσοῦτον προκύπτουσιν ἐκ τῆς ἀληθείας τῶν πραγμάτων, ὥστε φοβοῦμαι, ὅτι ἐγώ, ἀφηγούμενος ἀτέχνως καὶ ἄλλα ἴσως ἤθελον ἐλαττώσει τὴν ἐξ ἐκείνων ἐντύπωσιν. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, κύριοι, ὅτι δὲν ἤθελον εἶσθαι ἄξιον τῆς σοβαρότητος τῆς Αἰθούσης ταύτης, ἐὰν ἠρχόμεθα ἐντεῦθεν μετὰ τῶν πίλων ἀνὰ χεῖρας εἰς τὰς οἰκίας ἡμῶν, ἵνα δειπνήσωμεν, χωρὶς νὰ λεχθῇ ἡ ἐλαχίστη ἔστω ἀλλ’ ἐπίσημος διαμαρτυρία δι’ ὅσα ἠκούσαμεν, δι’ ὅσα ἤκουσεν ὅλως ὁ κόσμος. Ἤθελον νομίσει, ὅτι, μετὰ τοιαύτην συνεδρίασιν, ἐὰν δὲν προβῶμεν εἰς ἀπόφασίν τινα, τοῦτο οὐδὲ ὀρθόν, οὐδὲ συνετὸν ἤθελεν εἶσθαι. Θέλομεν λοιπὸν ἀπέλθει ἐντεῦθεν, ἵνα πάλιν αὔριον, ἀκούσωμεν τὴν μακρὰν ἀηδίαν τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἐρωτήσεων; Εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι τὴν δύναμιν, ἵνα παρατείνω ἐπὶ μακρὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ δὲν θέλω καθεσθῇ ἐπὶ τῆς θέσεώς μου ταύτης, πρὶν ἢ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν κείμενόν τι ἐπισημότατον, ὅπερ εἶναι φωνὴ ἐξερχομένη ἐκ τοῦ τάφου Ἄγγλου, μεγάλου τέκνου τῆς Ἀγγλίας, ἐξερχομένη οὕτως εἰπεῖν σήμερον ἐκ τοῦ τάφου. Ὅσα λοιπὸν θέλω ἀναγνώσει ἐγράφησαν πρὸ 40 καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν. Δὲν θέλω ἀναγνώσει, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ κείμενον τοῦτο ἁπλῶς καὶ μόνον ἵνα ἀκουσθῇ παρ’ ἡμῶν καὶ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Θέλω δὲ ἀναγνώσει τὸ κείμενον τοῦτο, ἵνα ἀκουσθῇ οὐχὶ τοσοῦτον ὑπὸ τῆς φιλέλληνος Ἀγγλίας, ἀλλ’ ἵνα ἀκουσθῇ ὑπ’ ἄλλων Κρατῶν Συμμάχων, ὡς λέγονται.

§76ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Φίλων Κρατῶν.

§77Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Φίλων Κρατῶν, ἵνα ἐνθυμηθῶσι τὶ ἔλεγε περὶ τῆς Τουρκίας ὁ μέγας Γλάδστων ὅταν τῷ 1876 ἐγένοντο αἱ σφαγαὶ τῆς Βουλγαρίας, αἱ ἐν Βουλγαρίᾳ φρικαλεότητες ὑπὸ τῶν Τούρκων. Τὸ φυλλάδιον τοῦτο τοσαύτην ἐντύπωσιν προὐξένησεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ κυρίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε πολλαὶ ἐγένοντο μεταφράσεις αὐτοῦ. Δύο ηὐτύχησα νὰ ἔχω ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ μου, αὕτη δὲ εἶναι ἡ τρίτη, ἥτις εὕρηται ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς. Θέλω λοιπὸν ἀναγνώσει πρὸς ὑμᾶς τί ἔλεγε περὶ τοῦ Κράτους αὐτοῦ ὁ Γλάδστων, ὅταν οἱ Τοῦρκοι εἶχον φονεύσει χιλιάδας πολλὰς Βουλγάρων. (Ἀναγινώσκει): «...Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι καὶ λέγω εἰς τὸ ὅτι ἦτο τὸ Ὠμέγα καὶ τὸ Ἄλφα τοῦ μεγάλου τούτου καὶ θλιβεροτάτου συμβάντος. Ἀρχαῖος ὑπηρέτης τοῦ Στέμματος καὶ τοῦ Κράτους ἐγὼ παρακαλῶ τοὺς συμπολίτας μου, ἐξ ὧν πλειότερον ἢ ὅσον ἴσως ἐκ παντὸς ἄλλου λαοῦ τῆς Εὐρώπης ἤρτηται, νὰ ἀπαιτήσωσι καὶ ἐπιμένωσιν, ὅπως ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις, ἡ πρὸς μίαν διεύθυνσιν ἐργασθεῖσα, ἐργασθῇ πρὸς ἑτέραν, καὶ ἐφαρμόσῃ πᾶσαν τὴν δύναμιν αὐτῆς ὅπως μετὰ τῶν ἄλλων τῆς Εὐρώπης Κρατῶν συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἀποσβέσεως τῆς Τουρκικῆς ἐκτελεστικῆς Ἀρχῆς ἐν Βουλγαρίᾳ. Ἄς ἀποφέρωσι νοῦν μεθ’ ἑαυτῶν οἱ Τοῦρκοι τὰς καταχρήσεις αὐτῶν διὰ τοῦ μόνου δυνατοῦ τρόπου, ἤτοι διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως αὐτῶν. Οἱ Ζαπτιέδες καὶ οἱ Μποντίραι των, οἱ Μπιμπάσιδες καὶ οἱ Γιουμπάσιδες, οἱ καϊμακάμαι καὶ πασσάδες των, ὡς καὶ πάντες, πάντες συλλήβδην δέον, ἐλπίζω, νὰ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἠρήμωσαν καὶ ἐβεβήλωσαν. Ἡ ὁλοσχερὴς αὕτη ἀπαλλαγή, ἡ μακαριωτάτη αὕτη ἀπελευθέρωσις, εἶναι ἡ μόνη ἐπανόρθωσις, ἣν δυνάμεθα νὰ ποιήσωμεν εἰς τὴν μνήμην τῶν σωρῶν ἐπὶ σωρῶν τῶν πτωμάτων, εἰς τὴν ἐξ ἴσου βιασθεῖσαν ἁγνότητα οἰκοδεσποίνης, τῆς κορασσίδος καὶ τοῦ παιδός». Ὅμοια ὄργια μετὰ 50 ἔτη διέπραξαν κατὰ τῶν ἀτυχῶν Ἑλλήνων οἱ Μουσουλμάνοι. «Εἰς τὸν πολιτισμὸν (ἐξακολουθεῖ ὁ Γλάδστων) ὑβρισθέντα καὶ αἰσχυνθέντα, εἰς τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ, ἤ, ἄν θέλητε, τοῦ Ἀλλάχ. Εἰς τὸ ἠθικὸν αἴσθημα ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος. Δὲν ὑπάρχει κακοῦργος ἐν Εὐρωπαϊκῇ φυλακῇ, δὲν ὑπάρχει ἀνθρωποφάγος ἐν ταῖς νήσοις τῆς Μεσημβρινῆς θαλάσσης, οὗ ἡ ὀφρὺς νὰ μὴ ἐγερθῇ καὶ ἀναβράσῃ ἐπὶ τῇ ἀφηγήσει τῶν ὅσων διεπράχθησαν, ἅτινα ὅμως λίαν ἀργὰ ἠρευνήθησαν, ἀλλ’ ἅτινα εἰσὶν ἀνεκδιήγητα, ἅτινα κατέλιπον ὄπισθεν αὐτῶν τὰ αἰσχρὰ καὶ θηριώδη πάθη, τὰ παραγαγόντα αὐτὰ καὶ τὰ ὁποῖα πάλιν δύνανται νὰ ἀναφανῶσιν ἐν ἑτέρῳ φονικῷ θερισμῷ». Προεμάντευεν ὁ μέγας τῆς Ἀγγλίας πολίτης τὸν φονικὸν θερισμὸν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. «Ἐν ἑτέρῳ φονικῷ θερισμῷ ἐκ τοῦ ἐδάφους ἐκείνου τοῦ βεβρεγμένου καὶ καπνίζοντος ἐκ τοῦ αἵματος καὶ ἐν τῷ αἰθέρι ἐκείνῳ τῷ μεμολυσμένῳ ἐκ παντὸς κακουργήματος καὶ πάσης αἰσχρότητος». Ταῦτα ἔγραφεν ὁ σοφὸς Γλάδστων περὶ τῶν Τουρκικῶν θηριωδῶν, καὶ οὕτω οἱονεὶ προεμάντευεν ὅμοιον φονικὸν θερισμόν. Αὐτά, κύριοι, ἔγραφεν ὁ Γλάδστων περὶ τῶν Τούρκων πρὸ 45 ἐτῶν. Καὶ ἐπίστευσα, ὅτι ἤθελον κατά τι βοηθήσει τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ἐὰν ὡς κατακλεὶς τῆς συζητήσεως ταύτης κατεχωροῦντο ἐν τοῖς Πρακτικοῖς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως οἱ λόγοι τοῦ ἀειμνήστου αὐτοῦ ἀνδρός. Ἀλλὰ ἐπιμένω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς Αἰθούσης ταύτης, συζητοῦντες τὰς μικροαναφοράς, χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς ἔντονον καὶ εὔγλωττον καὶ γιγαντιαίαν διαμαρτυρίαν διὰ τὰ κακουργήματα, ἅτινα ἠκούσαμεν ἐπὶ δύο ἤδη συνεδρίας, διαμαρτυρίαν πρὸς τὴν Χριστιανωσύνην καὶ τὸν πολιτισμὸν. Διὰ τοῦτο νομίζω κύριε Πρόεδρε, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ συστήσωμεν πρὸς ὑμᾶς, ὅπως διατάξητε ὅσον τάχιστα τοὺς στενογράφους, ἵνα προβῶσιν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν στενογραφημένων, παραδοθῶσιν δὲ αἱ ἀγορεύσεις εἰς τοὺς εὐγλώττους ρήτορας, οἵτινες ἠγόρευσαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, διορθωθῶσιν καὶ τυπωθῶσιν ἐν φυλλαδίῳ, ὁμοίῳ ἐκείνῳ ὅπερ ἐξεδώσατε κατὰ τὴν μεγάλην ἐπίσης συζήτησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τὸ φυλλάδιον τοῦτο νὰ τυπωθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἣν ὀλίγα μόνον ἑκατομμύρια ὁμιλοῦσιν ἐν τῷ κόσμῳ. Τὸ φυλλάδιον αὐτὸ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ μεταφρασθῇ εἰς τὴν Γαλλικὴν καὶ τὴν Ἀγγλικὴν γλῶσσαν καὶ Ἰταλικὴν ἔτι νὰ ἀποσταλῇ εἰς ὅλον τὸν Παγκόσμιον Τύπον, νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὰς κορυφὰς ὅλων τῶν Κοινοβουλίων, νὰ ἀποσταλῇ εἰς τοὺς ἱεράρχας ὅλου τοῦ κόσμου παλαιοῦ καὶ νέου, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς εὔγλωττον ἐγερτήριον ὑπὲρ τοῦ ἀτυχοῦς Ἑλληνισμοῦ, ὅστις ἐπέπρωτο κατὰ τὸν αἰῶνα τῶν φώτων καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, νὰ ὑφίσταται μαρτύρια, ὧν ὅμοια δυσκόλως δύναταί τις νὰ εὕρῃ ἐν τῇ παγκοσμίῳ ἱστορίᾳ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§79Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὅταν ἀπὸ βαρὺν πυρετὸν καταλαμβάνῃ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου ὁ ἐφιάλτης καὶ δημιουργῇ ἡ φαντασία τοῦ κοιμωμένου τὰ μύρια ἐκεῖνα φαντάσματα, τὰς μαχαίρας καὶ τὰ πιστόλια, καὶ τοὺς σεισμοὺς, καὶ τὰς καταστροφάς, καὶ τοὺς ἀνοικτοὺς τάφους, ἐν τοῖς ὁποίοις καταποντίζεται, καὶ ἡ ψυχὴ μαρτυρεῖ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ τοῦ βασάνου, ἐγείρεται δὲ τὴν πρωΐαν καὶ θέτει τὴν παλάμην ἐπὶ τῶν κροτάφων, ἵνα ἴδῃ ἄν ζῇ καὶ δὲν παρεφρόνησεν, οὕτω καὶ τώρα, ἀκούεται τὸ ἀτελεύτητον μαρτυρολόγιον, τὸ «Κύριε, ἐλέησον» ὅλων αὐτῶν τῶν ἀπανθρωπιῶν, τῶν κακουργιῶν, τῶν λεηλασιῶν, τῶν ἐμπρησμῶν, τῶν βιασμῶν, τῶν φόνων, τῆς ἐρημώσεως, ἐν ᾗ σφαδάζει καὶ ἀπόλλυται ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος τῶν ἀπεράντων ἐκτάσεων τῆς Μικρασίας, ὑπὸ ἐκείνου ἀκριβῶς τοῦ κακοῦ αἰσθάνεται καταλαμβανομένην τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. Ἐρωτῶ: Ὅλα αὐτὰ τὰ κακουργήματα, διὰ τῆς διαιωνίσεως τῶν ὁποίων ἐξαλείφεται ἔθνος μέγα, ὅλα αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα τελούμενα εἰς τὴν ὁδὸν τῆς Εὐρώπης ὑπὸ βαρβάρων, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συγκινῶσι οὐδένα λαόν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εὑρίσκωσιν ἠχὼ αἱ Ἑλληνικαὶ Ἱερεμιάδες ἐν τῇ τύρβῃ τοῦ φερομένου πεπολιτισμένου κόσμου; Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑψοῦται μία κἄν φωνὴ χριστιανοῦ ἀπὸ τῆς ἕδρας τῶν γραμμάτων, ἢ τοῦ ἄμβωνος τῶν ἐκκλησιῶν, ἢ τοῦ βήματος τῶν Κοινοβουλίων τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς τοσοῦτο εὐθίκτου Ἀμερικῆς ὑπὲρ τοσοῦτο σπουδαίου τμήματος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἐξολοθρευομένου, ὡς εἶναι τὸ ἐνδοξότατον Ἑλληνικὸν τῆς Ἰωνίας. Ἀλλοίμονον! Δὲν ὑπάρχουσι πλέον ἐν ταῖς δύο Ἠπείροις, δὲν ὑπάρχουσι ἐν τῇ ὑφηλίῳ αἱ μεγάλαι, αἱ παγκόσμιοι, καὶ κοσμοπολιτικαί, αἱ φιλάνθρωποι, καὶ γιγάντιαι ἐκεῖναι μορφαί, αἱ ὁποῖαι ἐκλέϊσαν ἄλλας ἐποχὰς καὶ ἐδόξασαν ἄλλα ἔθνη, δι’ ὧν οἱ λαοὶ τοῦ κόσμου ἐνόμιζον ὅτι εἶχον προστάτας, ἐπειδὴ ἐθεώρουν ἐν αὐταῖς ἀντιπροσώπους τοῦ μεγάλου Θεοῦ. Ἦσαν οἱ πατριάρχαι τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, ἐν αὐτοῖς κατεσκήνου ἡ συνείδησις τῆς ἀνθρωπότητος. Δὲν ὑπάρχει πλέον ἡ μορφὴ τοῦ Γλάδστωνος, τὸν ὁποῖον ὑπέμνησεν ἐνταῦθα εὔγλωττος ῥήτωρ, δὲν ὑπάρχει ἡ φωνὴ αὐτοῦ, ἡ ὁποία διεμαρτύρετο κατὰ τοῦ Ἀγλικοῦ κόσμου ὅτε Φερδινάνδος Βʹ, ὁ Βόμβας, Βασιλεὺς τῶν Δύο Σικελιῶν, ἐβομβάρδιζε καὶ ἔπνιγεν εἰς τὸ αἷμα τὴν Μεσσήνην ἐκραύγαζε καὶ διεμαρτύρετο κατὰ τῆς Μ. Βρεττανίας ὅτι αὐτὴ ἠνείχετο διὰ τὰ κακουργήματα τῆς Μεσογείου θαλάσσης, ἀφοῦ τὰ πλοῖα αὐτῆς ἐν αὐτῇ ἠδύναντο νὰ περιφέρωσιν ὑπερήφανον τὴν σημαίαν τῆς Ἀγγλίας. Δὲν ὑπάρχει ἡ ἀθάνατος μορφὴ τοῦ Γλάδστωνος, ἡ ὁποία διεμαρτύρετο κατὰ τὸ 1877, διεμαρτύρετο κατὰ τὸ 1896, ὁπότε, ἐσφάζοντο Ἀρμένιοι, καὶ αὐτὸς ἀπεκάλει τὸν Σουλτᾶνον Ἀβδοὺλ Χαμὴτ «Μέγαν Δολοφόνον» κατ’ ἀντίθεσιν, εἶναι ἀλήθεια, πρὸς τὸν Γάλλον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ εἶτα καὶ Ἀκαδημαϊκὸν κ. Ἀννοτώ, ὅστις φιλοξενηθεὶς ποτὲ ἐν τοῖς ἀνακτόροις τοῦ Γιλδίζ, ὑπεχρεώθη τόσον ὥστε νὰ μὴ ἀντιληφθῇ οὐδὲν ῥυάκιον αἵματος ῥέον πρὸς τὸν Βόσπορον, καὶ νὰ γράφῃ περὶ τοῦ Ἀβδοὺλ ἐν ὥραις σφαγῶν Ἀρμενικῶν: «ὁ Σουλτάνος οὗτος, ὁ φιλάνθρωπος καὶ ντελικάτος».

§80Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ὁ μέγας καθηγητὴς Ἀλμπὲρ Βανδὰλ τὸν εἶπεν «Ἐρυθρὸν Σουλτᾶνον».

§81Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Οὕτω τὸν ἀπεκάλεσεν ὁ μέγας ἀνήρ. Ὁ Ἀλμπὲρ Βανδὰλ ἦτο διδάσκαλός μου ἐν τῇ πολιτικῇ σχολῇ τῶν Παρισίων. Κλίνω τὸ γόνυ εὐλαβῶς εἰς τὴν μνήμην του, ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τοῦ ὀνόματός του. Ἦτο φιλέλλην. Ἐξέλιπεν ὁ κόσμος ἐκεῖνος τῶν ἰδεολόγων καὶ τῶν μεγαλαυθρώπων. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁ Σώλσβαρυ. Ἐξέλιπε πρὸ παντὸς ἡ ἐποχὴ τῶν ἐνδόξων ἐκείνων Γάλλων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς μεγαλοκαρδίας των ἐμόρφωσαν τὸ νεώτερον πνεῦμα, δὲν ἐπανευρίσκεται πλέον ὁ Λομαρτῖνος, ἢ ὁ Οὐγγὼ ὁ ψάλτης τοῦ Μπότσαρη καὶ τοῦ Κανάρη· δὲν ζῇ πλέον ὁ μέγας Γαμβέττας διὰ νὰ πονέσῃ μὲ στέρνα κενταύρου Χείρωνος τὸν πόνον τοῦ πλάνητος. Δὲν ἐπανευρίσκεται οὔτε ὁ Βάσιγκτων, οὔτε ὁ Δὲ Μουῆ. Οὔτε εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀναγεννᾶται ὁ Ματσίνι, ἢ ὁ Γαριβάλδης, οὔτε ὁ Κυπριάκης καὶ ὁ Καβαλότης, οὔτε ὁ φιλλέλην Λομπρόζο, καὶ ὁ οὐρανοβάμων Καρδοῦτσι, ἢ ὁ Τομασέτη, ἀλλ’ ἐνῷ ἐλησμόνησαν ἡμᾶς καὶ ὁ Ρομανιόλη, ἢ αὐτὸς ὁ Ροβέρτος Γάλλη, ὁ παλαίμαχος τῶν δικαίων τῆς Ἑλλάδος ἀμύντωρ—ἀνευρίσκεται ἐν μέσῳ τῆς λεγεῶνος τῶν Ἐθνομανῶν ἰμπεριαλιστῶν τῆς Ρώμης, δι’ οὓς ἡ Ἑλλὰς εἶναι καταλυτέα ὡς ἡ ἀρχαία Καρχηδών, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Σφόρτσα, ὅταν σφάζωνται οἱ Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θρᾴκης καὶ ἐξαλείφωνται ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς γαίαις ἔνδοξα τμήματα τῆς παγκοσμίου ἀνθρωπότητος εὑρίσκεται αὐτὸς ἵνα χαριτολογήσῃ ἐκστομίζων αἰκισμῶν χάριν ὅτι «ἡ Σμύρνη ἀνήκει εἰς τοὺς Ἕλληνας, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἡ Γαλλικὴ Μασσαλία καὶ τὸ Ἰταλικὸν Πάλερμον». Εἶναι ὁ κ. Σφόρτσα ὅστις, ἐν μέσῳ Ἰταλικῷ Κοινοβουλίῳ, τῇ 6)19 Μαρτίου, ἤρθρωσε τὴν ψυχρὰν ἐκείνην ἀναθεματισμένην φράσιν: οἱ Ἕλληνες ἔχουσι νὰ κερδίσωσιν ἀποπεμπόμενοι τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, διότι τότε θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἔνδοξον αὐτῶν παρελθὸν ἐν τῷ τόπῳ, παρελθὸν μόνον καλλιτεχνίας καὶ ἐμπορίου.— Ποῖον παρελθὸν καὶ ποίαν ἱστορίαν, κύριοι; Ἆραγε τῶν 35 ἑκατομμυρίων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι κατῴκουν τὴν Μικρὰν Ἀσίαν ἐπὶ τῶν Βυζαντίνων; Οὐχί! Ὁ κ. Σφόρτσα τοὺς ζωντανοὺς δὲν τοὺς μετρᾷ, καὶ τὰ κοιμητήρια τὰ ἀψηφεῖ ὅταν δὲν εἶναι Ἰταλικὰ ἐπὶ τῆς Δαλματίας. Ἕλληνας δὲν βλέπει πλέον ἐν Ἰωνίᾳ, ἀλλ’ Ἑλληνομαθεῖς. Ὡς εἴμεθα Γαλομαθεῖς οἱ Ἕλληνες χωρὶς νὰ ὦμεν Γάλλοι. Οἱ ὀλίγοι Ἕλληνες τῆς Ἰωνίας, φρονεῖ ὁ κ. Σφόρτσα, ἂς ἀρκῶνται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐνδόξων παραδόσεων τῆς καλλιτεχνίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Τοῦ ἐμπορίου δὲ πρῶτα. Διότι οἱ σύγχρονοι μεγάλοι πολιτικοὶ τῶν λαῶν φαίνεται ὅτι ἐπιδιώκουσι νὰ καταστήσωσι μεταπράτας τοὺς παναρχαίους γηγενεῖς πληθυσμοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἰδοὺ μίαν φορὰν πολιτικὴ ἐνημερότης τῶν μεγάλων ζητημάτων τῶν ἐθνῶν.! Φεῦ! Ἐξέλιπον πλέον ἐν τῇ Εὐρώπῃ αἱ μεγάλαι μορφαὶ τῶν γιγάντων.

§82ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει ὁ Λόϋδ Τζὼρτζ καὶ ὁ Κλεμανσώ, καὶ μᾶς ἀρκοῦν.

§83Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς πολλὰ ἔτη! Τοὺς τιμῶ μεθ’ ὑμῶν, δὲν τοὺς κατατάσσω μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπόνεσαν τὸν πόνον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δὲν νομίζετε; Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ στρέφω τὸν νοῦν πρὸς τὴν στεῖραν Εὐρώπην, θὰ ἤθελον νὰ μοὶ ἦτο δυνατὸν καλλίτερον νὰ ἀπευθύνω μίαν σκέψιν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν Ἀσιανούς, ἤθελον, ἐὰν ἦτο δυνατόν, ὑπερπηδῶν τὰς φάραγγας καὶ τὰς κοιλάδας τὰς αἱματοποτισμένας τῆς Μ. Ἀσίας, νὰ ἔφθανον μέχρι αὐτοῦ τοῦ Κεμὰλ Πασσᾶ καὶ νὰ τοῦ εἴπω. Ἄφρον τὶ πράττεις; Τὶ ἐξαλείφεις ἐκ τοῦ προσώπου τῆς γῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ καλεῖσαι νὰ ζήσῃς σὺ καὶ ἡ Φυλή σου; Τὶ ἐξολοθρεύεις καὶ καταλύεις; Καταστρέφεις ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ἐκλεκτότατον πρᾶγμα, ἐκεῖνο τὸ στοιχεῖον καὶ ἐκείνην τὴν ἰκμάδα, τὸ ὁποῖον στοιχεῖον μόνον διότι συνυπῆρχε μεθ’ ὑμῶν τῶν νομάδων καὶ τῶν βαρβάρων, ἐν τῇ γῇ ἐν ᾗ ἐξεπεζεύσατε παροδῖται, σᾶς ἐπέτρεψε καὶ σᾶς συγχωρεῖ ἀκόμη καὶ σήμερον νὰ παρουσιάζησθε, καὶ σύ, καὶ οἱ ὁμόφυλοί σου, ὡς λαὸς οὐχὶ νομάς, ἀλλ’ ὡς λαὸς ἐν τόπῳ, σχηματίζων Κράτος! Ἐξαλείφετε ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ κοινωνικὸν πλῆθος καὶ στρῶμα, τῆς κατὰ τὸ ὑπόλοιπον νομαδικῆς Αὐτοκρατορίας ὑμῶν, τὸ ὁποῖον ποιεῖται ὑμῖν τὴν εὐεργεσίαν καὶ τὴν τιμήν, νὰ ἐπιθέτῃ εἰς τὸ ὑγρὸν καὶ φεῦγον ὑμῶν συγκρότημα ἀκόμη καὶ σήμερον τὴν σφραγῖδα τοῦ Κράτους—ἀδιάφορον ποίους Κράτους—τοῦ μονίμου καὶ τοῦ βιωσίμου! Τὶ εἶναι, κύριοι, ὁ Ἑλληνισμός, τὸν ὁποῖον σφάζουν ὡς τυφλοὶ διὰ τελευταίαν φορὰν οἱ Τοῦρκοι συναυτοκτονοῦντες; Εἶναι ἀρά γε ἀριθμὸς ἁπλοῦς; Οὐχί, κύριοι, καὶ θλίβομαι θλίψιν μεγάλην ὅταν σήμερον, παρακολουθῶν καὶ μελετῶν τὰ πράγματα, βλέπω ποῖον σφαλερὸν ἀγῶνα, τίνος εἴδους καταδεδικασμένην μάχην, διεξήγαγον ἤδη πρὸ τῶν Σωρινῶν, καὶ οἱ παλαιότεροι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ παλαιὸν Συνέδριον τῶν Παρισίων, ὁμιλοῦντες περὶ ἀριθμῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα κατατάσσοντες τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην, οἱ ὁποῖοι ἀριθμοῦνται. Ὄχι, κύριοι, δὲν ἀριθμεῖται ὁ ἑλληνικὸς κόσμος! Τὸ πνεῦμα δὲν εἶναι ζήτημα ποσοῦ, ἀλλὰ ποιοῦ καὶ εἴδους. Λυποῦμαι δὲ διότι δὲν εἶδον προβαλλομένην μετ’ ἐπιχειρηματικότητος, ἥτις ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς ὅλην τὴν ἐπιστημοσύνην, προβαλλομένην λέγω τὴν θεωρίαν ἐν τοῖς μεγάλοις συνεδρίοις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ πληθύς, εἶναι ἐν Ἀνατολῇ ὁ κόσμος ἀκριβῶς ὁ ἀποτελῶν τὴν καθ’ ἑαυτὸ ψυχήν του ἄλλως, ἄνευ αὐτῆς, νεκροῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους. Διατί, ἠθέλετε ἐρωτήσει; Διότι ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Ἀνατολῆς, ἐμφανίζεται ὡς σχηματίζων, ἐν τῷ ὄγκῳ τοῦ συνόλου αὐτῆς, τὴν ἀστότητα, τὴν ἀριστοκρατίαν, τὴν μεσαίαν κοινωνικὴν τάξιν, τὴν τάξιν ἐκείνην, δι’ ἧς συγκολλῶνται τὰ ἄνευ αὐτῆς ἀσύνδετα δύο ἄλλα κοινωνικὰ στρώματα, τὸ στρῶμα τὸ πολιτικῶς καὶ στρατιωτικῶς ἐξουσιάζον, τὸ ἀριστοκρατικόν, καὶ τὸ στρῶμα τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ χύδην. Εἶναι ἡ ἀστότης, ἥτις ἤδη κατ’ Ἀριστοτέλη ἀποτελεῖ τὸ ἕρμα, τὸ ἔρεισμα, τὴν ἰκμάδα, καὶ τὴν δύναμιν πάσης πολιτείας, ἐφόσον περὶ πολιτείας πρόκειται. Ἐπίσης ἡ ἀστότης ἥτις προσδίδει μορφὴν καὶ χρῶμα πνεῦμα καὶ κίνησιν, ὀντότητα καὶ χαρακτῆρα εἰς τὸ σύνολον, αὐτὴ ἀποτελοῦσα τοῦ συνόλου τὸ κεντροβαρές, δι’ οὗ ἰσορροπεῖ καὶ δὲν πίπτει. Ὁ Ἕλλην ἐν Ἀνατολῇ εἶναι, ὡς ἀστός, ὁ κοινωνικός, πνευματικός, πλουτολογικὸς κύριος τῆς Ἀνατολῆς. Ὁ Τοῦρκος εἶναι ὁ πολιτικὸς κύριος σώματος ὑπάρχοντος διὰ τοῦ ἄλλου. Ὁ Εὐρωπαῖος παρασιτεύει ἁπλῶς. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ προσωπικὴ θεωρία μου, ἔπρεπε δὲ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία οὕτω πως, ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐπιστημονικῆς ἀντιλήψεως νὰ ἐχειρίζετο τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα, ὅταν ἐλάλει δι’ ἐπιχειρημάτων ἀναιμικῶν, ἀμελετήτων καὶ τετριμμένων, περὶ τῶν Ἑλληνικῶν δικαιωμάτων τῆς Θράκης καὶ τῆς Ἰωνίας χθές, τῆς Μακεδονίας καὶ Ρωμυλίας καὶ Νοτίας Ἀλβανίας ἄλλοτε, διότι ὁ Μέγας Πόντος φαίνεται ἀνέκαθεν ἐλησμονήθη. Εἶναι ἡ περὶ τοῦ ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Αὐτοκρατορίᾳ ἀντίληψις, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ μέγας Ὀσμάν ἀφ’ οὗτινος καὶ ἀπορρέει τὸ ὀθωμανικὸν κράτος. Διέγνωσε μετὰ μεγαλοφυΐας τὴν ποιότητα τῆς φυλῆς του, καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν ἰδιοσυγκρασίαν της τῇ ἐχάραξε τὴν ἱστορικήν της πορείαν, ἀφ’ ἧς, ἐὰν ἀπεμακρύνετο αὕτη, οὐδὲ θὰ ἔζη. Ὁ Τοῦρκος, ἔσφαξε τοὺς λαοὺς οὓς κατέκτα καὶ ἔκαιε τὴν γῆν. Ὁ μεγαλόνους Ὀσμὰν ἐσκέφθη καὶ εἶπεν. Τὸ πρᾶγμα δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ οὕτω: διότι ἐὰν ἐξαφανισθῶσιν οἱ λαοὶ αὐτοί, ὁ Τοῦρκος, ὁ ὁποῖος δὲν ἀποτελεῖ παρὰ νομαδικὸν πλῆθος ἐν κινήσει, λαὸν στρατιωτῶν, καὶ ἐκμεταλλευτήν, δὲν θὰ ἔχῃ οὐδένα πλέον ἵνα ἐκμεταλλεύηται, οὐδένα ὅστις νὰ ἐργάζηται δι’ αὐτὸν τὸν ἄεργον. Τότε λοιπὸν ὁ Τοῦρκος θ’ ἀποθάνῃ. Τοῦτο τὸ φῶς ἰδὼν ὁ βαθὺς Ὀσμὰν ἵδρυσεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ σημερινὴ Τουρκία ἐκλείπει, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ. Ἵδρυσε τὸ Κράτος τὸ Ὀθωμανικὸν (ὀθωμανικὸν ἐκ τοῦ ὀνόματός του) ἐπὶ βάσεως ἑλληνικῆς, ἤτοι στερεούμενον ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ, ἐπὶ βυζαντινοῦ στοιχείου. Εὗρε ὀργανωμένην τὴν πολιτείαν τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικῶς, πνευματικῶς καὶ κοινωνικῶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἑτοίμου καμβὰ ἐκέντησε τὴν Ὀθωμανικὴν αὐτοκρατορίαν. Παρῆλθον ἔκτοτε αἰῶνες μακροί. Ἀλλ’ οὐδὲν παρήλλαξεν. Διὰ πλάσματος τῆς φαντασίας ἀποσπάσατε σήμερον τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ τῆς Αὐτοκρατορίας. Τί ἀπομένει; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπομένει δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς τὰ γεωγραφικὰ ἐκεῖνα πλάτη. Πρέπει νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὰ βάθη τῆς κεντρώας Ἀσίας, τῆς Ἀφρικῆς τῆς Ὠκεανίας. Αὐτὸ ἐλησμόνησαν οἱ σημερινοὶ Τοῦρκοι καὶ δι’ αὐτὸ ἀπῆλθον ἤδη ἀπὸ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας. Διὰ τοῦτο ὅταν κατακτηθῶσιν καὶ οἱ ἐν τῇ ἀσιατικῇ Τουρκίᾳ, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ φωνὴ τοῦ Ὀσμὰν θὰ ἐπαναγυρίσῃ εἰς τὴν μνήμην των, καὶ τότε πλήττοντες τὴν κεφαλὴν των θὰ εἴπωσιν, οὐαί! οἱ ἐπικατάρατοι, ὑπήρξαμεν ἄφρονες πραγματικῶς, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ζήσωμεν εἰς τὰ εὐγενῆ ἐδάφη τῶν Ἑλλήνων, παρὰ ἐγκολπούμενοι τὸν Ἑλληνισμόν. Δὲν τὸν ἐνεκολπώθημεν, καὶ ὁ ἑλληνισμὸς ἔζησεν καὶ ἡμεῖς ἀπεθάναμεν. Οὐαί! Ποῦ εἶσαι, Ὀσμάν! Τῇ ἀληθείᾳ τί ἐκαλοῦντο οἱ Τοῦρκοι νὰ πράξωσιν; Ὅ,τι ἀλλαχοῦ ἔπραξαν ἄλλοι λαοί, συνταυτισθέντες καὶ μὴ συγχωνευθέντες, Γερμανοὶ καὶ Γάλλοι καὶ Ἰταλοὶ ἐν Ἑλβετίᾳ, Βάλλωνες καὶ Φλαμανδοὶ ἐν Βελγίῳ, Σκῶτοι καὶ Ἄγγλοι. Ἀλλ’ οἱ Τοῦρκοι ἦσαν πρόθυμοι νὰ συνθηκολογήσωσι πρὸς Βουλγάρους, πρὸς Σλαύους, πρὸς Φράγκους, πρὸς Ἰταλούς, νὰ πωλήσωσι τὴν ψυχήν των καὶ πρὸς τὸν Σατανᾶν ἀκόμη νὰ διανείμωσι δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ πρὸς ὅλα τὰ ἔθνη τοὺς ἐνδοξοτέρους ἑλληνικοὺς τόπους, τὴν Ρωμυλίαν, τὴν Θράκην, τὴν Δωδεκάνησον, τὴν Κύπρον, τὴν Κυρήνην, τὸ Καστελόριζον, τόπους τόσον ἐνδόξους ὅσον αἱ Ἀθῆναι καὶ ἡ Σπάρτη, νὰ παραχωρήσωσι τὴν χώραν τὴν ἀπέραντον, ἡ ὁποία ἄρχεται ἀπὸ τῆς Σμύρνης καὶ καταλήγει κάτω πρὸς τὰ Ἄδανα καὶ περιλαμβάνει ὅλα τὰ πλέον περίλαμπρα ἐδάφη τῆς Ἑλληνικῆς μεγαλουργίας, ἐν οἷς τὸ φῶς, ὁ ἄνεμος, πᾶς λίθος ἀναπολοῦσι τοὺς Ἕλληνας, καὶ σκυθρωπάζει διὰ τὴν ψυχὴν τῆς Ἐφέσου ὁ ἀγέλαστος Ἡράκλειτος. Ὅλα αὐτά, Ἀϊδίνιον, Ταῦρον, Ἀττάλειαν, Κιλικίαν, τὰ παρέδωσαν οἱ ἄφρονες, συνθηκολογήσαντες τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐν σπουδῇ πρὸς Ἰταλοὺς καὶ Γάλλους, ἵνα ἔχωσιν ἐλευθέρας μόνον τὰς χεῖρας κατὰ τοῦ κυρίου ἐχθροῦ των, κατὰ τίνος; Κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ στενώτερος φίλος των. Τὸ πᾶν τοῖς πᾶσιν ἐκτὸς τοῖς Ἕλλησιν! Καὶ μοιράζοντες τὸ πᾶν τοῖς πᾶσι, διανέμοντες κατὰ τῶν Ἑλλήνων τὰς βυζαντιακὰς ἑλληνικὰς γαίας, κατησώτευσαν τὰς ἰδίας αὐτῶν σάρκας! Ἕως ἐκεῖ ἔφθασεν ἡ ἀφροσύνη των. Ἀλλ’ ἔστι δίκης ὀφθαλμός, καὶ τὸν ὀφθαλμὸν αὐτὸν δὲν συσκοτίζουσιν οὔτε ὁ Κεμὰλ πασσᾶς, οὔτε αἱ συνθῆκαι αἱ ἄνομοι καὶ κουρελοχαρτικαὶ τῶν Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι σύμμαχοι ἀκόμη οὖσαι πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ηὐτομόλησαν πρὸς τὸν ἐχθρὸν καὶ ἐσυνθηκολόγησαν μονομερῶς πρὸς αὐτόν, καὶ ἀφῆκαν τὴν Ἑλλάδα νὰ παλαίῃ πρὸς αὐτόν, χωρὶς νὰ ἐνθυμηθῶσι τὰς ὕβρεις, δι’ ὧν τὴν περιέλουον δῆθεν ἐπ’ ἀπιστίᾳ πρὸς τὴν Σερβίαν τὴν ὥραν καθ’ ἣν χωρὶς νὰ εἴμεθα ποσῶς παράσπονδοι πρὸς αὐτήν, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὰς εἰς τὸν πόλεμόν των. Καὶ ὁ μὲν Ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ λύσῃ τώρα χωρὶς ἄλλο τὸ μικρασιατικόν του πρόβλημα διὰ τῆς αἰχμῆς τῆς σπάθης του, καὶ θὰ περισώσῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα τῷ διαμφισβητεῖ ἡ γενικὴ ἀκηδεία καὶ ἀγνωμοσύνη, ἡ παρασπονδία καὶ ἡ ἀδιαφορία. Ἐγὼ ὅμως ἐρωτῶ, τὴν σκληρὰν αὐτὴν στιγμὴν καθ’ ἣν περὶ τὴν Ἑλλάδα παλαίουσαν σχηματίζεται τὸ κενόν, καὶ ὁ κόσμος μένει θεατὴς ψυχρὸς τοῦ χυνομένου αἵματος τῶν γυναικοπαίδων, τί ἀπέγιναν οἱ φίλοι τῆς Ἑλλάδος; Δὲν ὑπάρχουσι λοιπὸν πλέον ἵνα ρίξωσι φωνήν; Εἰς τί κατέληξαν αἱ προσπάθειαι ἑνὸς ὁλοκλήρου αἰῶνος ἐθνικοῦ βίου, ὥστε νὰ μὴν εὑρεθῇ εἷς ἄνθρωπος ἰσχυρὸς εἰς τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Ποῦ εἶναι οἱ ὠφέλιμοι πελάται καὶ φίλοι τῶν ὁποίων, ἐὰν ὄχι ἡμεῖς ἐδῶ, ἀλλ’ οἱ ἀνὰ τὴν ὑφήλιον ἐπίσημοι Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι ἠδυνήθησαν νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ὑποστήριξιν ὑπὲρ τῶν ὡραίων δικαίων τῆς Ἑλλάδος; Πταίουσιν οἱ ξένοι ὅτι δὲν εὑρίσκονται, ἢ πταίομεν ἡμεῖς ὅτι δὲν τοὺς ἐπεζητήσαμεν; Διότι ἀληθῶς δὲν ἐπεζητήσαμεν τὸν μέγαν πλοῦτον καὶ τὴν ἰσχὺν τῶν φιλιῶν καὶ τῶν σχέσεων, αἱ ὁποῖαι ὤφειλον νὰ ὑπάρχουν μεταξὺ τῆς ξένης καὶ ἡμῶν. Τώρα τὸ κακὸν ἔφθασεν εἰς τὸ ὀξύτατόν του σημεῖον. Εἶναι δὲ καλὸν ἡ σκέψις τῶν πατριωτῶν νὰ ἀνερευνᾷ τὰς αἰτίας τῶν πραγμάτων, καὶ νὰ μὴ περιορίζηται εἰς τὴν παρατήρησιν τῶν φαινομένων. Ἂς ζητῶμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐγκαταλείψεως κατηντήσαμεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, φιλογενῶς τὸν νοῦν βασανίσας ἐσκέφθη καὶ λέγει ἡμῖν σήμερον, ἀκούετε σήμερον, τὴν ἑνδεκάτην καὶ ἡμίσειαν, ὅτι θὰ καταβληθῇ σπουδαία φροντὶς ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς διαλαλήσεως τῶν ἐθνικῶν δικαίων ἀνὰ τὴν ὑφήλιον. Κατὰ παρότρυνσιν δὲ εὐγενοῦς συναδέλφου καὶ γενναίου ἀνδρός, τοῦ κ. Τσουκαλᾶ, προέβη, καὶ ἐπέτυχεν ἀκόμη ἐπιψήφισιν κονδυλίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέπῃ νὰ ὀργανωθῇ εἰς σύστημα ἡ σπουδαία ἐργασία αὐτή. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἐρχόμεθα μὲ καθυστέρησιν ὡς τὰ τραῖνα τῶν ἐμπορευμάτων ἢ ὡς αἱ μωραὶ παρθένοι! Ἀπὸ ἑνὸς αἰῶνος ἡ φροντὶς αὐτὴ παρωράθη! Καὶ μόνος ὁ κ. Βενιζέλος ἐξώδευσεν 50 ἑκατομμύρια φράγκα τοῦ μυστικοῦ κονδυλίου εἰς 3 καὶ ½ ἔτη, ἵνα γίνηται λόγος περὶ τοῦ προσώπου του καὶ ὄχι περὶ τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τοῦ βορείου ἕως τοῦ νοτίου πόλου, ἐξοικειώσας τὰς ἀκοὰς εἰς τὴν φήμην ὅτι εἶναι Περικλῆς, ὅταν δὲν θέλῃ νὰ εἶναι μόνον Μεσσίας. Δὲν βλέπω ἀληθῶς πῶς καὶ διὰ τίνων τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ προλάβῃ νὰ διατυμπανίσῃ εἰς τοὺς ἀδιαφόρους λαοὺς τῆς γῆς τὰ ἑλληνικὰ δίκαια, τώρα εἰς τὰς παραμονὰς τῆς δίκης των. Παρατηρήσατε, κύριοι, ποῦ ἔχει φθάσει, ὄχι εἰδικῶς βέβαια ὑπ’ εὐθύνη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀκηδεία καὶ ἡ ἀμέλεια, ἡ ἀπερισκεψία, ἡ σφαλερὰ ἐκτίμησις τῶν ὑπερτάτων ἀναγκῶν τοῦ ἐθνικοῦ προσηλυτισμοῦ. Ἀναφοραὶ ἐκτραγωδοῦσαι κατὰ τρόπον τοσοῦτον φρικαλέον τοὺς φόνους καὶ τὰς λεηλασίας τῶν Τούρκων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, χρονολογούμενοι ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου 1920 σήμερον μόνον 6 Ἀπριλίου 1921, μετὰ 8 μῆνας κατατίθεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἵνα κοινολογηθῶσι τὰ ἐν αὐταῖς ἀπαίσια κακουργήματα τόσον μεταξὺ τῶν ξένων, ὅσον καὶ μεταξὺ ἡμῶν αὐτῶν, τοῦθ’ ὅπερ ὁμολογήσατε, εἶναι πρᾶγμα ἀπίστευτον! Ἐκεῖνος δὲ ὁ ὁποῖος ἦτο κύριος μηνὶ Ἰουλίῳ καὶ τύραννος τῶν τυχῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅστις ἐδαπάνα διὰ προσωπικήν του ρεκλάμαν καὶ διὰ τὸ ριζοβόλημα τοῦ κόμματός του τὰ ἑκατομμύρια ἐκεῖνα, δὲν ἐστοχάσθη ὅτι ἤξιζαν καὶ οἱ νεκροὶ τῆς Ἰωνίας ὀλίγα κόλυβα μνημοσύνου.

§84ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὰς ἐχρησιμοποίησεν τὰς ἀναφοράς;

§85Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν τὰς ἐχρησιμοποίησεν, ἀφοῦ κατὰ πρώτην φορὰν σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὰς φέρει εἰς γνῶσιν τοῦ τόπου, δι’ ὅπερ καὶ εἶναι ἀξιέπαινος. Ἰδοὺ πῶς κατεπνίγησαν τὰ ζητήματα ἡμῶν τὰ μεγάλα, ἰδοὺ πῶς σήμερον ἐνώπιον τοῦ παγκοσμίου Ἀρείου Πάγου εὑρισκόμεθα καταδικαζόμενοι ἐρήμην ἄνευ συνηγόρου. Διότι βεβαίως δὲν θὰ ἦσαν συνήγοροι ἡμῶν οἱ πρέσβεις καὶ ἄλλοι ἐπίσημοι ἀντιπρόσωποι, οὓς ἡ Ἑλλὰς ἐλησμόνησε καὶ ἀφῆκεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡς δείγματα. Ὑπῆρξε σωτηρία δι’ αὐτούς, ὅτι ζῶντες μακρὰν δὲν ἠδυνήθησαν ποτὲ νὰ ὑποπέσωσιν ἐν Ἑλλάδι εἰς τὸν ἐγγύτερον καὶ ὡς ἐκ τούτου σκληρὸν ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος καραδοκεῖ εἰς τὴν πλατεῖαν τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἐργαζομένους ἄλλους δημοσίους λειτουργούς. Διότι οὐδεὶς Ἕλλην ποτὲ ἐγνώρισεν οὐδ’ ἐφαντάσθη τὸ τί ἀπέγειναν ἐν Εὐρώπῃ οἱ ἀντιπρόσωποί του. Τὰ ἔργα καὶ αἱ ἡμέραι των τῷ ἀπέμειναν ἄγνωστα. Οἵα σωτηρία! Καὶ ἐν τούτοις ὁπόσα εἶχον οὗτοι ἠθικὰ κεφάλαια νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Εἶχον ὅλην τὴν φιλελληνικὴν καλλιέργειαν τῶν πνευμάτων ὑπὸ τῆς κλασσικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ ἔρωτι τῆς ὁποίας ἀνεπτύχθησαν αἱ μεγάλαι καὶ πρωτεύουσαι τάξεις τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Ἐνθυμήθητε τὰ ἐκ τῆς κλασσικῆς ἐκπαιδεύσεως θαύματα ἐν Ἀγγλίᾳ. Τόσον τὸ κλασσικὸν κάλλος ἐγοήτευσε τοὺς Ἄγγλους, ὥστε μεγάλοι πολιτικοὶ ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἄν ἡ πατρίς των ἐμεγαλύνθη, καὶ αὐτοὶ ἔγεινάν τι τοῦτο τὸ ὀφείλουσι εἰς τὴν μελέτην τῶν ἑλληνικῶν συγγραμμάτων. Τὰ ἀρχαῖα ἀνάγλυφα, λέγουσιν οἱ συγγραφεῖς των, ἔμαθον τοὺς Ἄγγλους νὰ γείνωσι καὶ ἱππεῖς ἀκόμη εἶπεν ὁ Ἄσκουϊθ. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ παρ’ ὅλοις τοῖς ἄλλοις λαοῖς τῷ Γαλλικῷ, τῷ Γερμανικῷ, τῷ Ἰταλικῷ, ὅπου ἡ κλασσικότης ἤνθησεν, οἱ θαυμασταὶ ἦσαν ἕτοιμοι φίλοι. Ἐχρειάζετο εἰδικὴ ἀνικανότης ἵνα ἡ Ἑλλὰς μὴ περισυλλέξῃ ὅτι, οἱ ἀθάνατοι αὐτῆς πρόγονοι τῇ εἶχον τοσοῦτο δαψιλῶς κληροδοτήσει, καὶ νὰ μὴ ἐκμεταλλευθῇ τηλικοῦτον πλοῦτον ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἡ ἑλληνικὴ Πολιτεία, τὰ ὄργανα αὐτῆς τὸ πᾶν ἠγνόησαν. Καὶ δὲν ὑπῆρξε ποτὲ σπουδαῖον πνεῦμα ἐν τῇ ξένῃ, ἄνθρωπος πνευματικῶς σημαίνων, πρὸς τὸν ὁποῖον νὰ ἦλθον εἰς ἐπαφὴν ποτε οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι ἀφ’ ἧς ἐξέλιπον πλέον οἱ παλαιοὶ λόγιοι ἄνδρες, οὕς κυρίως ἡ βασιλεία τοῦ Ὄθωνος εἶχε τὴν εὐφυΐαν νὰ χρίῃ πρέσβεις τῆς ἐνδόξου Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ὁ τύπος τοῦ νεωτέρου ἐπισήμου Ἕλληνος ἀντιπροσώπου, ὁ ἑωρακὼς μεμαρτύρηκεν, εἶναι ὁ τοῦ τυρβαζομένου περὶ τὰ ἑφθηνά. Κατετρίβησαν πολλάκις εἰς τὸ περιβάλλον τῶν χρηματιστηρίων καὶ τοῦ εὐκόλου καὶ γλεντῶντος κόσμου, κατετρίβησαν εἰς τὴν σιγὴν καὶ τὴν ἀφάνειαν, ἔλαθον βιώσαντες, ἐν τῇ ἐπιμελημένῃ ἀποφυγῇ ἀνεξαιρέτως παντός, ὅτι διανοητικῶς ὑπῆρχεν αὐτῶν ἐν τοῖς μεγάλοις κύκλοις τῶν χρησίμων ἀνθρώπων. Οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν ἠγνόουν, μετὰ τῆς ἰδικῆς των καὶ τὴν γλῶσσαν τῶν ἐθνῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἐστέλλοντο. Ἡ φρόνησις τοῖς ἔλεγε νὰ μὴ λαλῶσι, νὰ μὴ συναντῶνται, νὰ ζῶσιν ἀπαρατήρητοι μακρὰν τῆς πάλης τῶν ἰδεῶν, ἐκπροσωποῦντες τὴν γαστέραν των καλύτερον ἢ τὴν πατρίδα των. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διέφυγε τῇ Ἑλλάδι μετ’ αὐτῶν, ἦτο τὸ μέγα καὶ ἰσχυρὸν περιβάλλον τῶν ἐν τῇ πολιτικῇ τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ τοῖς γράμμασιν ἀνθρώπων τοῦ πνεύματος, τὸ φύσει φιλελληνικόν. Διὰ τοῦτο κατηντήσαμεν σήμερον εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ μὴ εὑρίσκωμεν πλέον φίλους χρησίμους, οἱ ὁποῖοι νὰ ὁμιλήσωσιν ὑπὲρ ἡμῶν.

§86Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε, δύο λέξεις; Κατὰ τὸ τέλος τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἡ Κοινὴ Γνώμη ἐν Εὐρώπῃ ἦτο πολὺ ὀλιγώτερον εὐνοϊκὴ δι’ ἡμᾶς παρὰ σήμερον. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον τοῦ 1918 οὐδεμία ἐφημερὶς ἐδέχετο νὰ γράφῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ὁ κ. Βενιζέλος ἐπῆγε εἰς τὸ Παρίσι. (Θόρυβος).

§87Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Μὴ τὸν ἀναφέρετε αὐτόν.

§88Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, οὐδεμία ἐφημερὶς εἶχεν ἀναγράψει ἐκτὸς τῆς Journal des Debuts. Λοιπὸν πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἔγινεν ἐντατικὴ ἐργασία ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, ὅτι εἰργάσθη πολὺ τὸ γραφεῖον τοῦ Τύπου διὰ νὰ κατορθωθοῦν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα κατωρθώθησαν καὶ τὰ ὁποῖα κατέληξαν εἰς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν ἀλήθειαν.

§89Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, γινώσκων ὁπόση εἶναι ἡ ἐν ὑμῖν εὐθυκρισία, καὶ πρὶν ἢ εὕρω ὑμᾶς ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἤθελον προτιμήσει νὰ εἶχον ὑμᾶς ἐν ὅσοις εἴπατε, μὴ ἀπομακρυνόμενον τῆς ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐν εἰλικρινείᾳ ἔχω καὶ ἐξέθηκα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέφερεν ἀγαθὸν τι ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν οἱ ἀποσταλέντες εἰς τὴν Εὐρώπην ἐπὶ ἁδροῖς ἀναλώμασι κατέβαλον.

§90Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀποσταλέντων.

§91Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἀπεκόμισε τὰ ἀπομεινάρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑμεῖς οἱ Ἕλληνες πατριῶται θεωροῦμεν ὡς ψιχία, καὶ ἡμεῖς θεωρεῖτε ὡς πυραμίδας, τὰ ἀπεκόμισε, διότι τὰ ζητήματα τὰ παγκόσμια εἶχον τεθῇ δι’ ὅλον τὸν κόσμον ἐπὶ τοῦ τάπητος, ἆρα καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἦτο ἀδύνατον, καὶ ἄνευ συνηγόρων, καὶ μετὰ κακῶν συνηγόρων, τοὺς ὁποίους καὶ εἴχομεν, ἦτο ἀδύνατον, ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐξήρχετο ἐκ τοῦ Συνεδρίου οὐδὲν ἀποκομίζουσα μόνη αὐτή, λοιπὸν πῶς νομίζετε ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσεπράξαμεν, τὸ εἰσεπράξαμεν κατόπιν τῆς φαντασιώδους ἐργασίας, περὶ τῆς ὁποίας λαλεῖτε σήμερον καὶ θὰ λαλῆτε αἰωνίως; Γνωρίζω τὴν θεωρίαν· ἡ Ἑλλὰς δὲν ὑπῆρχε, καὶ εἶναι δῶρον τοῦ Βενιζέλου! Ἀλλὰ ἂς εἴπωμεν, τώρα. Τὶ θὰ πράξωμεν σήμερον; Διότι βεβαίως δὲν θὰ εἶχε σκοπὸν αὐτὴ ἡ μακρὰ ἀγόρευσίς μου, ἂν δὲν προέκειτο νὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα περὶ τοῦ πῶς ἐπιβάλλεται ἡμῖν νὰ ἐργασθῶμεν ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν. Καὶ καταλήγω βέβαια ὅταν ἀπὸ τῆς ἐπισήμου ἀντιπροσωπείας τῆς Ἑλλάδος ζητήσω ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως νὰ στρέψῃ τὸ βλέμμα πρὸς ὅσα ἄλλα στοιχεῖα ἠδράνησαν καὶ ἀδρανοῦσιν ἐν Ἑλλάδι ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ λαλεῖν ὑπὲρ αὐτῆς. Τὶ ἔπραξε καὶ τὶ πράττει σήμερον τὸ Πανεπιστήμιον; Ἄλλοτε ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἤμην ἐν Ἰταλίᾳ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς πατρίδος, ὕβρισε τὸ ἡμέτερον γένος ἀπὸ τῆς ἕδρας ὡς ἀνόητον, πονηρόν, ἄπιστον, βάρβαρον καὶ κακεντρεχὲς εἷς ἐκ τῶν μεγάλων Ἰταλῶν, ὁ Ἑρρῖκος Φέρρι, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ βουλευτής, περικλεὴς συγγραφεύς, μία τῶν δυνάμεων τῆς Ἰταλίας. Λοιπὸν τότε μοὶ ἐστάλη ἐξ Ἀθηνῶν, τὸ κείμενον τῆς καθ’ ἡμῶν ἐπιθέσεως τοῦ κ. Φέρρι ἵνα ἀπαντήσω. Καὶ ἐγὼ μὲν ἀπήντησα εἰς τὸν λίβελλον, ἀλλ’ ἀπήντησα καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ περιμένετε μόνον ἀπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου, τὸν ὁποῖον ἔχετε, νὰ κατέρχηται εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς μάχης, τῆς ἐκ τοῦ συστάδην, καὶ σῶμα πρὸς σῶμα πρὸς τοὺς ὑβριστὰς τῆς Ἑλλάδος, ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ παρωτρύνοντο οἱ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ σοφοὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ τοιοῦτον πρᾶγμα εἰς τὴν ἄκραν τῆς ὁδοῦ Κοραῆ, νὰ ἀπαντήσωσιν αὐτοὶ ὡς καθηγηταὶ εἰς τὰ γραφόμενα ἑνὸς ξένου συναδέλφου των, καὶ νὰ εὑρίσκωσι συχνότερον ἀφορμὴν νὰ φωτίζωσι τὸν κόσμον περὶ τῆς πατρίδος των δι’ ἔργων τῆς ἐπιστήμης. Διότι τοῦτο πράττουσι τὰ Πανεπιστήμια τῆς Ρουμανίας, τῆς Βουλγαρίας, τῆς Σερβίας, καὶ ὅλων τῶν λαῶν. Καὶ διὰ τοῦτο λέγονται Ἐθνικά. Λοιπὸν καθηγητάς, λογίους, κλῆρον, καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, αὐτὰ πρὸ πάντων, ὀφείλομεν νὰ ἀφυπνίσωμεν ὑπὲρ τοῦ πατριωτικοῦ ἀγῶνος. Ἀρκετὰ ἐσιώπησαν. Ποῦ εἶναι τὰ συγγράμματά των, ποῦ εἶναι τὰ δημοσιεύματά των; Ὅλοι μόνον ἕν ἀναμένουσι, πότε θὰ σταλῶσι εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡ δὲ μεγαλειτέρα προσοχὴ ὀφείλεται εἰς τὰς ἀποστολὰς ταύτας, καὶ τὰ γαμήλια ταξείδια, τὰ γινόμενα ὑπὸ τὸν τίτλον Ἐθνικῶν Εὐεργετῶν, ὑπὲρ ἀναψυχῆς κυρίως τῶν τυφλῶν φίλων τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ μέθοδος αὕτη ἐξεκοκκάλισε δεκάδας ἑκατομμυρίων. Ἐπιτραπήτω μοι μετὰ τοῦτο νὰ συμβουλεύσω ὅπως δημοσιευθῶσιν καὶ μεταφρασθῶσιν εἰς πολλὰς γλώσσας καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ κυκλοφορήσωσιν εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς αἱ ὑπάρχουσαι περὶ τῶν σφαγῶν ἐκθέσεις, καὶ αἱ ἐπακολουθήσασαι ἀγορεύσεις. Δὲν ἀρκεῖ ἡ διὰ φυλλαδίων κυκλοφορία αὐτῶν. Θὰ ηὐχόμην τὴν διὰ τῶν ἑκασταχοῦ ἐφημερίδων δημοσίευσιν, θὰ ηὐχόμην δέ, καὶ πάλιν λέγω, νὰ ἤρχεσθε εἰς ἐπαφὴν πρὸς ὅσους φίλους συμπίπτει νὰ ἔχωμεν ἀκόμη ἐν Εὐρώπῃ, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὥστε νὰ ὑψωθῇ ἀπὸ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κοινοβουλίων καὶ μία φωνὴ καὶ περὶ τοῦ μαρτυρίου τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἰωνίας. Καταλήγων, κύριοι, θὰ ἐπεθύμουν, τερματίζοντες διὰ σήμερον τὸ ἀνεξάντλητον τοῦτο θέμα τὸ συνταράξαν τὴν Ἑλληνικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισμα, τὸ ὁποῖον, ἀπευθυνόμενον ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὡς ὑπὸ λαοῦ πρὸς λαοὺς καὶ ὑπὸ ἔθνους πρὸς ἔθνη, νὰ διαβιβασθῇ διὰ τοῦ προέδρου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως πρὸς τὰ Κοινοβούλια οὐ μόνον τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐλαχίστων τοῦ κόσμου, καὶ νὰ κηρύττῃ τὴν ἀλήθειαν ὅτι τὸ Τουρκικὸν Κράτος ὁσονδήποτε καὶ ἂν περιέπηται ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς Γῆς εἶναι καὶ ἀποδεικνύεται πάντοτε κατασκήνωμα σφαγέων, ἀνίκανον νὰ ἐξακολουθήσῃ βιοῦν, ὑφ’ ἣν μορφὴν εὑρίσκεται σήμερον. Ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθῇ κρατοῦν διηρπαγμένα ἐν χερσὶν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡμῖν ἱερὰ δι’ ὅλον τὸν κόσμον ἡ μακρὰ ἡμῶν ἱστορία, ἡ ὑπεροχὴ τῆς φύσεως τοῦ ἀθανάτου Γένους τὸ λεπτεπίλεπτον πνεῦμα του, οἱ εὐγενέστατοι ἀγῶνες του Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀφαιρέσῃ ἡ δικαιοσύνη ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος τὰ ἐδάφη της καὶ τὴν ἐλευθερίαν των, ἐφ’ ὅσον δικαιοσύνη ὑπάρχει ἐν ἀνθρώποις καὶ ἐφ’ ὅσον ἔργον ἔχει νὰ ἀναγνωρίζῃ τὸ δίκαιον, ὄχι μόνον εἰς τὰς μάζας τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς μυρμηκιὰς τῶν μυρμήκων τῶν ὑπὸ τὴν γῆν. (Χειροκροτήματα).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δροσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§93Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὰς εὐγλώττους ὄντως ἀγορεύσεις ὅλων τῶν προλαλησάντων, οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν τὰς φρικιαστικὰς λεπτομερείας τῶν κακουργιῶν τῶν Τούρκων. Νομίζω ὅμως ὅτι αἱ πολεμικαὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, δὲν εἶναι κατάλληλοι ὅπως μεταβάλλωμεν τὴν Αἴθουσαν ταύτην εἰς αἴθουσαν θρήνων καὶ ὀδυρμῶν. Διότι ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀναπτύξεως ὅλων τῶν κακουργιῶν, τὰς ὁποίας οἱ Τοῦρκοι ἀπ’ αἰώνων διαπράττουν ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, βεβαίως δὲν θὰ ἤρκουν ἑκατομμύρια τόμων. Ἀλλὰ σήμερον ὁ λόγος ἐδόθη εἰς τὰ ὅπλα καὶ νομίζω ὅτι ὅταν τὰ ὅπλα ὁμιλοῦν πᾶσα ἄλλη φωνὴ διαμαρτυρίας ὀφείλει νὰ σιωπᾷ· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ vae victis. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαμαρτυρίας, εἰς μάτην καταναλίσκομεν τὸν χρόνον νὰ διαμαρτυρώμεθα, διότι νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἀντιμέτωποι τῶν γνωστῶν ἱερῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων μας συμμάχων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὦτα διὰ νὰ μὴ ἀκούωσι καὶ καρδίαν διὰ νὰ μὴ συγκινῶνται. Μήπως πρὸ ὀλίγου καιροῦ δὲν ἠκούσαμεν τὰς εὐγλώττους διαμαρτυρίας τῶν πληρεξουσίων τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς διὰ συγκινητικῶν φράσεων, παρέστησαν τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα διέπραξαν οἱ Τοῦρκοι εἰς τὴν Θράκην; Μήπως δὲν μετεφράσθησαν αἱ ἀγορεύσεις αὐτῶν εἰς τὰς ξένας γλώσσας καὶ ἐτηλεγραφήθησαν εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου; Καὶ ἐρωτῶ ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διαμαρτυριῶν αὐτῶν;

§94Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ ἐγκατάλειψις τῆς προτάσεως τῶν στατιστικῶν τῶν ἐθνοτήτων.

§95Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι προτέρημα ἢ ἐλάττωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπετύχομεν, διότι καὶ ἡ ἀντίθετος γνώμη ἐξεδηλώθη. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ἀπεκομίσαμεν ἐκ τῆς Διασκέψεως εἶναι αἱ δύο συμφωνίαι, ἡ Γαλλοτουρκικὴ καὶ ἡ Ἰταλοτουρκική. Καὶ ἡ μὲν Γαλλία ἀπέσυρε τὸν στρατὸν της ἐκ Κιλικίας καὶ ὁ Κεμὰλ ἠδυνήθη νὰ ἀποσύρῃ τὴν στρατόν του ἐκεῖθεν καὶ νὰ τὸν ρίψῃ ἐναντίον τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§96ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν λαῶν, ὄχι τῶν Κυβερνώντων. Οἱ λαοὶ νὰ διαφωτισθῶσι.

§97Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς λαοὺς τοὺς ὁδηγοῦσιν αἱ Κυβερνήσεις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ αὐταπατώμεθα, ἀλλὰ νὰ βλέπωμεν τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς πραγματικῆς καὶ ὠμῆς αὐτῶν ὄψεως. Πρέπει νὰ συγκεντρώσωμεν τὰς δυνάμεις μας καὶ νὰ τὰς διαθέτωμεν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸν ἀγῶνα. Αἱ διαμαρτυρίαι εἶναι ἴδιον τῶν ἀσθενῶν, ἡμεῖς δέ, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἰσχυροί, θὰ ἐπιβάλωμεν διὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς πυγμῆς τὰ δίκαια ἡμῶν εἰς τοὺς Τούρκους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ἀντὶ τῆς ἐρυθρᾶς ἢ μαύρης βίβλου, ἡ ὁποία ἐπροτάθη νὰ τυπωθῇ, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ τυπωθῇ μία κυανῆ βίβλος, ἡ ὁποία νὰ περιέχῃ τὰ ἀνδραγαθήματα τὰ ἔνδοξα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ τὴν συνδρομήν, τὴν ὁποίαν παρέσχε εἰς τοὺς Συμμάχους ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς κατὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον.

§98ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ἀκούουν οἱ Σύμμαχοι.

§99Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἀκούουν, οὔτε τὰ ἄλλα. Ἴσως δὲν εἶναι καὶ γνωστὰ τὰ πολεμικὰ κατορθώματα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι γνωστά, διότι οὐδέποτε διεφημίσθησαν καταλλήλως. Νομίζω, δὲ ὅτι θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ ὀξύνοια καὶ ἡ θεληματικότης, θελήσῃ νὰ δημοσιευθῇ καὶ μία κιτρίνη βίβλος τῶν διαφόρων ἀνυποτάκτων καὶ κουραμπιέδων, οἱ ὁποῖοι παραμένουσιν ἐνταῦθα καὶ δὲν στρατεύονται. (Χειροκροτήματα).

§100ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσκομίσῃ πίνακα, δι’ οὗ νὰ ἐμφαίνηται πόσοι παραμένουσιν ἐνταῦθα διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ καθαρὰ ποῖοι στρατιωτικοὶ παραμένουσιν ἐνταῦθα.

§101Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν.

§102Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐπιμείνω.

§103Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶσθε στρατιωτικός, γνωρίζετε δέ, ὅτι ἐγένοντο προαγωγαὶ καὶ ἔχομεν ἀξιωματικοὺς ὑπεραρίθμους, ἰδίᾳ ἀνωτέρους, οἱ ὁποῖοι καὶ ἂν μεταβῶσιν εἰς τὸ Μέτωπον κατὰ τὴν ἁπλῆν μου γνώμην, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω στρατιωτικὰς γνώσεις, ὡς ἔφεδρος ἀξιωματικὸς, θὰ μεταβῶσι διὰ νὰ συνεχίσωσι καὶ ἐκεῖ τὰ ἴδια διότι ὅλαι αἱ ὀργανικαὶ θέσεις ἔχουν καταληφθῇ.

§104Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Ὁ Βενιζέλος ἐπέταξε 2000 ἀξιωματικοὺς καὶ ἔκαμε 5000.

§105Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται κυρίως περὶ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν.

§106Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, φρονῶ, ὅτι πρῶτος θὰ ἔδιδε τὸ παράδειγμα ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀγορεύει ταύτην τὴν στιγμήν, διότι ἀπορρέει ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, τοῦ ὁποίου εἶναι ἐπίλεκτον μέλος καὶ εἶναι καὶ γενναῖος ἀξιωματικός.

§107Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πῶς γνωρίζετε, ἐὰν δὲν ἔχω ὑποβάλῃ αἴτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δὲν ἐγένετο δεκτή. Ἡ παρατήρησίς μου ἀφορᾷ τοὺς κατατωτέρους καὶ ὄχι τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ πρὸ πάντων τοὺς ὁπλίτας, διότι πολλοὶ ὁπλῖται χάριν τῶν διαφόρων μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτουσιν, ἀποσπῶνται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ γίνονται ἄφαντοι ἀπὸ τὸ στράτευμα τὸ μάχιμον.

§108ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλοι οἱ ὁπλῖται πηγαίνουσιν.

§109Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγωμεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν πηγαίνουσιν εἰς τὸ Μέτωπον.

§110Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν νὰ διαμαρτυρηθῆτε. Εἶσθε ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἐγὼ εἶμαι ἀξιωματικὸς τῆς ξηρᾶς, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ δὴ περὶ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ ὄχι περὶ τῶν ἀνωτέρων. Νομίζω δὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνηται τοιαύτη συζήτησις, καθ’ ὅσον ὑπάρχει στέρησις τῶν ἀναγκαίων στελεχῶν. Τὸ ζήτημά μου εἶναι τὸ ἑξῆς: ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις μετέθεσε τὸ ἐθνικὸν ζήτημα ἀπὸ τοῦ διπλωματικοῦ πεδίου εἰς τὸ πολεμικόν, πρέπει νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα καὶ νὰ ἐντείνῃ ὅλας τὰς ἐνεργείας ὅπως διεξαχθῇ ὁ πόλεμος ὑπὸ τὰς καλλιτέρας δυνατὰς συνθήκας, διότι ὁ πόλεμος εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνονται οἱ πολιτικοὶ σκοποὶ ἑνὸς ἔθνους. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω, ἐὰν ἔχῃ καθορίσῃ τοὺς πολιτικοὺς σκοπούς, διότι πολλὰ ἔχουσιν γραφεῖ καὶ προχθὲς μάλιστα ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς Ἐφημερίδας μίαν γνώμην ἑνὸς πληρεξουσίου, ἀνωνύμως γράφοντος, περὶ τῆς κατευθύνσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ λάβωσι τὰ πολεμικὰ πράγματα τοῦ ἔθνους. Ἡ διατύπωσις τῶν πολιτικῶν σκοπῶν, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀποβλέπωσιν αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις, θὰ ἔχῃ τοῦτο τὸ καλὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ καθορίσῃ τὰς δυνάμεις αἱ ὁποῖαι εἰσὶν ἀναγκαῖαι καὶ ἀπαραίτητοι, ἵνα διεξαγάγῃ τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις ἐπιτυχῶς, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ θέλωμεν χάριν οἰκονομίας δῆθεν δυνάμεων, νὰ διεξαγάγωμεν τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις μὲ ἀνεπαρκεῖς δυνάμεις, διότι τότε θὰ ὑποστῶμεν ἀπωλείας, χωρὶς νὰ ἐπιτύχωμεν ἀποτέλεσμα σοβαρόν. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι πρόθυμον νὰ προβῇ εἰς πάσας τὰς θυσίας, ἀρκεῖ νὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ἀποβῶσιν αὗται ἐπὶ ματαίῳ, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύωσιν εἰς τὸ νὰ ἐπιδικασθῶσιν τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια καὶ αἱ Ἑλληνικαὶ βλέψεις αἱ ἐθνολογικαί. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ὁ πόλεμος, ὁ ὁποῖος διεξάγεται ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, δὲν εἶναι πόλεμος προσκτήσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀλλὰ διατηρήσεως αὐτῆς καὶ τῆς Θράκης. Ὁ Ἑλληνισμὸς σήμερον συνεχίζει τοὺς ἀγῶνας τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ Βυζαντίου, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν νικῶν, τὰς ὁποίας ἐκέρδιζεν εἰς τὰ πεδία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐξησφάλιζε τὴν Βασιλεύουσαν καὶ τὴν Θράκην ἀπὸ τῶν βαρβάρων ἐπιδρομέων. Ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ προηγουμένως εἶπον, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν διωγμῶν τῶν γενομένων ὑπὸ τῶν Τούρκων, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κροτεῖ τὸ πυροβόλον, δὲν εἶναι συζήτησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ σοβαρὰ ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπροτίμουν, ἀντὶ τῆς ἐκτυπώσεως τῶν διαφόρων βίβλων, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, νὰ ἀνήρχετο εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅτι κατόπιν τῆς παρασπόνδου συνεργασίας τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ Κεμὰλ διέταξε τὴν Στρατιὰν τῆς Θράκης νὰ προελάσῃ πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν. (Χειροκροτήματα).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μομφερρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§112Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Λαμβάνω, κύριοι, τὸν λόγον, ἵνα συντομώτατα ἐκθέσω τὰς σκέψεις καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐσχημάτισα ἐκ τῆς μακρᾶς αὐτῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς χθὲς διεξάγεται. Ἐθαύμασα τὴν ἐπιμελῆ προσπάθειαν τοῦ πρώτου ἐνταῦθα προσκομίσαντος τὰς ἐκθέσεις τῶν δεινοπαθημάτων, τῶν καταδιώξεων, τῶν διώξεων, τῶν φόνων τῶν Ἑλλήνων ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῶν παρανομιῶν τῆς Τουρκικῆς ἐξουσίας περὶ καταργήσεως τῶν προνομίων τοῦ Πατριάρχου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε καὶ ἐμὲ νὰ φρικιάσω εἶναι, ὅταν ἤκουσα τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικοβοιωτίας συναδέλφου καὶ φίλου μου, ὡς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὁποῖος ὑπερθεμάτισε καὶ προσεκόμισε φρικτὰς ἐκθέσεις. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον γεννᾶται, εἶναι τὶ πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ τὴν διεκτραγώδησιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὁσάκις ἡ Τουρκικὴ ἐξουσία εὗρεν ἀντίστασιν ἐν τῇ πολιτικῇ αὐτῆς, προέβη εἰς μέτρα βίαια, εἰς μέτρα ἀνανδρείας κατὰ τῶν λαῶν, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἦτο. Ἀλλὰ σήμερον, τί πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις μετὰ τὰς ἐκθέσεις καὶ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο; Ἐγὼ δὲν ἔχω φανατισθῆ, καὶ θὰ θέσω τὰ ζητήματα ὅπως ἐγὼ κρίνω διὰ νὰ ἐκφέρω γνώμην σαφῆ καὶ νὰ διακρίνω τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία σήμερον ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἐδημιουργήθη, πρὸς τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ ψυχολογία τοῦ Τουρκικοῦ Λαοῦ δὲν δύναται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφρασθῇ. Δὲν δυνάμεθα, ἡμεῖς οὔτε ἐπαλήθευσιν νὰ ἀναζητήσωμεν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς ἐπίσης νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἐξηνέχθη μετὰ ὄχι ἤρεμον σκέψιν, ἀλλὰ κατόπιν τῆς συγκινήσεως, τὴν ὁποίαν ἠσθάνθη ἡ ψυχὴ ἡμῶν, τὴν γνώμην ἵνα ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώσθησαν καὶ τῶν ὁποίων τὸ κῦρος ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα ν’ ἀμφισβητήσω, οὔτε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, νὰ μεταφρασθῶσιν καὶ τυπωθῶσιν εἰς διαφόρους γλώσσας καὶ νὰ σταλῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πρὸς ποῖον σκοπὸν θὰ γίνῃ; Μήπως δὲν γίνωνται γνωσταὶ αἱ φρικταὶ τραγῳδίαι, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἐν Εὐρώπῃ; Μήπως σήμερον δὲν δύναται νὰ εἶναι γνωσταὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου; Καὶ δὲν ἤθελον ν’ ἀπασχολῆται ἡ Συνέλευσις ἐπὶ παρομοίων γεγονότων καὶ περιστάσεων τοιούτων, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ δυνατοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συνδράμωσι τὴν Ἑλλάδα, οἱ φίλοι τοὺς ὁποίους ἀναζητεῖ ὁ κ. Μητσόπουλος, ἀπέστρεψαν τὰ βλέμματα ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος, ἔχοντες ἄλλην πηξίδα τῶν σκοπῶν καὶ τῶν ἐνεργειῶν των, δυστυχῶς, τὸ συμφέρον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ γίνῃ διαμαρτυρία τοιαύτη ὡς διετυπώθη, τοῦ νὰ ἐκτυπωθῶσιν αἱ ἐκθέσεις καὶ νὰ δημοσιευθῶσιν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Ἡ φωνὴ αὐτὴ ἄλλως τε θὰ εἶναι πάλιν ἀδύνατος. Ἀντὶ ὅμως τῶν μέτρων καὶ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν, ἔχω μίαν ἄλλην σκέψιν. Ποία εἶναι σήμερον ἡ κατάστασις, τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ φέρῃ τὴν Ἑλλάδα ὡς δυστυχῆ, εἰς τὰς αὐλὰς καὶ τοὺς λαοὺς τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ νὰ προτείνῃ τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας; Περὶ αὐτοῦ ἐγὼ διαμαρτύρομαι. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ θρηνήσῃ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φορέσῃ τὸν σάκκον τοῦ Ἰὼβ καὶ νὰ ρίψῃ σποδὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι σήμερον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος καυχᾶται ὅτι δεσπόζει ἀπὸ τῆς Ἠπείρου μέχρι τοῦ Ταινάρου καὶ μέχρι τοῦ Εὐξείνου Πόντου. Ἔχομεν καὶ ἀπὸ τοῦ Πόντου μέχρι τοῦ κέντρου τῆς Τουρκίας 300,000 πλέθρων γῆς καὶ μάχονται οἱ παῖδες τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν σᾶς ἐρωτῶ: ποία εἶναι ἡ διαμαρτυρία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει ὁ ἀξιοπρέπεια μιᾶς Ἑλλάδος; Ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ Περικλῆς: «εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ διεξάγωμεν διαποντίους πολέμους», οἱ Ἀθηναῖοι ὅμως ἐφοβοῦντο πάντοτε τοὺς πολέμους αὐτούς, ἐνῶ περισσοτέρους διαποντίους πολέμους διεξάγει σήμερον ἡ Ἑλλάς. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δὲν θὰ ἐξευτελίσωμεν τὴν ἡμετέραν Πατρίδα μεμψιμοιροῦντες, δακρύζοντες καὶ περιφέροντες αὐτὴν εἰς τὴν Δύσιν, ἐνῶ ἡ ἐλευθερία χειραγωγεῖ αὐτὴν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν καὶ ἡ δόξα ἑτοιμάζει στέφανον διὰ νὰ περιβάλῃ τὴν κεφαλήν της. Ὁ πόλεμος ὁ διαπόντιος, ὁ ὁποῖος προκαλεῖ τὴν προσοχὴν ὅλου τοῦ κόσμου εἶναι αἱ διαμαρτυρίαι καὶ αἱ μεμψιμοιρίαι καὶ αἱ θρῃνῳδίαι τῶν προφητῶν τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ Συνέλευσις αὕτη, ἡ σοβαρά, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος, ἡ ὁποία εἰς τὴν ἱστορίαν θ’ ἀναφέρεται διὰ μίαν πρᾶξίν της σοβαρωτάτην, τὴν ἄρνησιν τοῦ διορισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἥτις ἠνέχθη τὸν κίνδυνον τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἥτις ἀπεφάσισε διὰ τῶν ὅπλων νὰ διεκδικήσῃ τὰς ἀμφισβητουμένας χώρας· τὰς δὲ ἐκθέσεις νὰ τὰς θάψετε εἰς τὰ συρτάρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ πολιτικὴ ἡ ἐξωτερικὴ εἶναι μία: ἡ διεκδίκησις τῶν χωρῶν τούτων. Ἐφ’ ὅσον γίνεται τοῦτο, δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπασχολήσωμεν τὴν πατρίδα ἡμῶν εἰς τοιαύτας μεμψιμοιρίας, χύνοντες δάκρυα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπέναντι σοβαρωτάτης Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ ὁποία θ’ ἀφήσῃ ἀείδιον λάμψιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Λοιπόν, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀφίσωμεν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα τὴν ἀπάντησιν. Ἡ ἀπάντησις κατὰ τῶν δῃώσεων καὶ τῶν σφαγῶν καὶ τῶν κτηνωδῶν καταδιώξεων, εἶναι ἡ κλαγγὴ τῶν ὅπλων. Ἐν μέσῳ τῆς κλαγγῆς τῶν ὅπλων καὶ τῶν ἀστραπῶν τῶν Ἑλληνικῶν πολυβόλων δημιουργεῖται κατάστασις ἔνδοξος. Ἡ δόξα πλέκει τὸν στέφανον ὁ ὁποῖος θὰ περιβάλλῃ τὸ μέτωπον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ συγκινήσωμεν τρίτους, οὔτε τοὺς ἰσχυρούς, οἱ ὁποῖοι ἐκ συμφέροντος δὲν ἀκούουσιν. Ἄν ἀναγνώσητε τὴν ἐφημερίδα «Ἀθηναϊκὴ» θὰ ἴδητε ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐρωτοτροπούσας μεγάλας Δυνάμεις πρὸς τοὺς Ὀθωμανούς, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς δημίους. Καὶ ὀρθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ὑποψήφιος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν πταίει εἰς ὅλα αὐτὰ ὁ Ὀθωμανικὸς λαὸς καὶ βεβαίως δὲν πταίει. Ἄν ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ Τουρκικοῦ Ἔθνους, ἠθέλωμεν ἰδῇ ὅτι ἄλλοι εἶναι οἱ ἐχθροί, οἱ ὁποῖοι περισσότερον διώκουσιν τὸν Ἑλληνισμόν. Ὁ Ὀθωμανικὸς λαὸς εἶναι ἁπλοῦς θεματοφύλαξ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τὰς εἰς αὐτὸν κατατετμημένας Ἑλληνικὰς Χώρας διεκδικεῖ σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ παραλάβῃ. Σήμερον πρέπει νὰ προελάσωμεν, ἀλλὰ μὲ ὑψηλὰ τὸ μέτωπον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν μάχεται πλέον διὰ τὴν Εὐρωπαϊκὴν Τουρκίαν. Κατέχει τὴν Θράκην καὶ οὐδεὶς θὰ ἀφαιρέσῃ αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς Ἀσίας θὰ ἀποχωρήσουν οἱ βάρβαροι καὶ θὰ ἐπανέλθῃ ἡ αἴγλη τῆς ἀρχαιότητος. Ἀπὸ τοῦ Βοσπόρου καὶ τοῦ Εὐξείνου Πόντου καὶ ἀπὸ τοῦ Πόντου ὁλόκληρος ἡ Μικρὰ Ἀσία, ἡ ὁποία εἶναι Ἑλληνικωτάτη καὶ ἡ Ἰωνία, θὰ ἀποτελέσουν τὸν στέφανον, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ μέσῳ ἔχει τὴν ἀνθοδέσμην τῶν νήσων καὶ ἐκ τῆς ἀνθοδέσμης ταύτης θὰ προκύψῃ ὁ μέγας Ἑλληνικὸς πολιτισμός, ὁ ὁποῖος καὶ ἄλλοτε ἐφώτισε τὴν οἰκουμένην καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι προωρισμένος νὰ ἀναλάμψῃ διὰ τῶν ἀοράτων αὐτοῦ προβολέων εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἐὰν, κύριοι, ὑπάρχωσι ἐμπόδια, τὰ ἐμπόδια θὰ τὰ συντρίψῃ ὁ Ἑλληνικὸς στρατός. Τοῦ βασιλέως τῆς Φρυγίας ὁ δεσμὸς θὰ κοπῇ καὶ τότε ἐνταῦθα θὰ ἑορτάσωμεν πράγματι τὴν Ἑκατονταετηρίδα τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Παλιγγενεσίας. Ἡ ἑορτὴ τῆς Παλιγγενεσίας εἶναι σήμερον ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Ἐκεῖ δίδεται ἡ ἀπάντησις ἀπὸ τοὺς ἥρωάς μας. Καὶ μετ’ οὐ πολύ, θὰ εἶναι ἀλλοία ἡ δόξα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἡ ὁποία θὰ περιβάλλῃ τὴν κεφαλὴν τῆς Ἑλλάδος δι’ ἀμαράντου δάφνης καὶ ἐκ τοῦ στεφάνου τῆς δάφνης ὀλίγα φύλλα, θὰ περιβάλλωσι καὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἥρωος ἡμῶν Βασιλέως καὶ θὰ ἀφαιρεθῇ ὁ ἀκάνθινος στέφανος τοῦ μαρτυρίου, μὲ τὸν ὁποῖον ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν ἐχθροὶ περιέβαλον αὐτόν. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Χατζιδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§114Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Αἱ φρικαλεότητες ὅσας διεξετραγώδησαν χθὲς καὶ σήμερον οἱ διάφοροι ρήτορες φρονῶ ὅτι δὲν πτοοῦσι τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ δὲν ἀπελπίζουσι κανένα. Ἐξιστορήθησαν ἁπλῶς διὰ νὰ ἐκφράσωμεν ἐντονωτάτην διαμαρτυρίαν. Σήμερον δὲν εἶναι καιρὸς θρήνων καὶ ἱερεμιάδων, εἶναι καιρὸς θυσιῶν. Σήμερον ἓν καὶ μόνον ἀπαιτεῖται διὰ νὰ κατισχύσῃ τὸ δίκαιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀπαιτοῦνται θυσίαι. Εὐτυχῶς καὶ τώρα, ὅπως πάντοτε, ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι πρόθυμος εἰς πᾶσαν θυσίαν. Ἕν ρητὸν τῆς Γραφῆς λέγει, ὅτι «διὰ πολλῶν δοκιμασιῶν δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». Πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ πολλῶν θυσιῶν δεῖ ἡμᾶς ἐπανελθεῖν εἰς τὴν Βασιλεύουσαν τῶν πόλεων. Καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν καὶ θὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ πεπρωμένα τῆς Φυλῆς. Περὶ τούτου οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἀμφιβολία, διότι θὰ ἀναστηθῇ ὁ Μαρμαρωμένος Βασιληᾶς καὶ ἡ θεία λειτουργία, ἡ ὁποία διεκόπη κατὰ τὴν ἀποφράδα ἡμέραν τῆς 29 Μαΐου 1453, θὰ συνεχισθῇ εἰς τῷ πανσέπτῳ ναῷ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας. (Χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σαραντίδης ἔχει τὸν λόγον.

§116Σ. ΣΑΡΑΝΤΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ συγχαρῶ τὸν φίλον μου κ. Τσουκαλᾶν, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς συζητήσεως, καὶ ὡς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως ταύτης ἕνα βλέπω, ὅτι ἀντὶ νὰ πείσωμεν τοὺς Εὐρωπαίους, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ καλὰ πεπεισμένοι, ἐπείσαμεν αὐτοὺς τοὺς ἑαυτούς μας ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα τοῦ λοιποῦ τοὺς ἀδελφούς μας καὶ τὴν ἐθνικήν μας κληρονομίαν εἰς τοὺς σφαγεῖς, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ Δαμὰτ Φερὴτ Πασᾶς κατήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ σπουδαιότερον καὶ τοιουτοτρόπως σήμερον ὅλοι ἡνωμένοι, ἐνδυναμοῦντες καὶ ἐμψυχοῦντες τὸν ἔνδοξον στρατόν μας, θὰ κάμωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι πεπρωμένον νὰ κάμωμεν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κεβὸρκ Παπαζιὰν ἔχει τὸν λόγον.

§118ΚΕΒΟΡΚ ΟΧΑΝΕΣ ΠΑΠΑΖΙΑΝ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀναφέρω ἀριθμούς τινας περὶ τῶν διωγμῶν εἰς Ἐρζερούμ, Βάν, Βιτλὶς καὶ Σιβάς, ὅπου ἐπὶ 900 χιλιάδων Ἀρμενίων ἐσφάγησαν ἢ ἀπέθανον εἰς τὰς ἐρήμους 610 Χιλιάδες. Εἰς Κιλικίαν καὶ Χαλέπιον ἐκ 360 χιλ. ἐσφάγησαν 140 χιλιάδες. Εἰς Τραπεζοῦντα, Κασταμονήν, Ἄγκυραν, Ἰκόνιον, Προῦσαν κλπ. ἐπὶ 385 χιλιάδων ἐσφάγησαν ἢ ἀπέθανον εἰς τὰς ἐρήμους 265 χιλιάδες. Εἰς Θράκην ἐπὶ 31 χιλιάδων ἐσφάγησαν 19 χιλιάδες. Εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς μέχρι τέλους τοῦ 1919. Μετὰ ταῦτα οἱ Κεμαλικοὶ ἔσφαξαν εἰς Κιλικίαν, Μαρὰς καὶ Χατζῆ 30 χιλιάδας Ἀρμενίους. Τῷ 1921, καθ’ ὃν χρόνον συνεδρίαζε τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὁ Κεμὰλ ἔσφαξε μεθοδικῶς 40 χιλιάδας Ἀρμενίων εἰς Κάρς καὶ Ἀλεξανδρέτταν. Ἡ μόνη ἐλπὶς τῶν Ἀρμενίων εἶναι ὁ ἔνδοξος Ἑλληνικὸς στρατός, ὅστις φέρει τὸν πυρσὸν τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὰ σκότη τῆς Ἀνατολῆς (Χειροκροτήματα).

§119Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς διωγμοὺς τῶν Ἀρμενίων συμμερίζομαι τὸν πόνον αὐτῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τοὺς ἀριθμούς, νομίζω, ὅτι αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἀποδεκτοὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὡς δεόμενοι ἐξετάσεως.

§120ΚΕΒΟΡΚ ΟΧΑΝΕΣ ΠΑΠΑΖΙΑΝ. Εἶναι ἐπίσημος στατιστική.

§121Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, ἐὰν δὲν σᾶς ἀναφέρω ἐπίσημον ἔκθεσιν ἀνωτέρου διοικητικοῦ ὑπαλλήλου ἐν Ἰκονίῳ, σταλεῖσαν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν (ἀναγινώσκει): «Πᾶν κίνημα τῆς Εὐρώπης κατὰ τῆς Τουρκίας θὰ ἐξωθήσῃ τοὺς Τούρκους κατὰ τῶν ἀτυχῶν Χριστιανῶν καὶ θὰ εὕρῃ μελετημένην ἀντίστασιν ἀπὸ μέρους τῶν Τούρκων, ἐν ᾗ πρῶτον ἔργον αὐτῶν θὰ εἶναι ἡ γενικὴ καὶ ἀδυσώπητος σφαγὴ τῶν Χριστιανῶν». Προκήρυξις δὲ πρὸς τὸν Τουρκικὸν Λαὸν τῆς ἐν Σεβαστείᾳ Κεμαλικῆς Συνελεύσεως συνιστᾷ τὴν τελείαν ἐξόντωσιν τῶν Χριστιανῶν. Ἐν ἀγορεύσει πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας λέγει μεταξὺ ἄλλων: «Δυστυχῶς τὰ ἐδάφη τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας διετέλεσαν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν Κράτους, ὅπερ καὶ ἐν τῇ ἀκμῇ του ὑπῆρξε τελείως ἀνίκανον διοικητικῶς καὶ στρατιωτικῶς. Ὁ Τοῦρκος ἀποζῇ ἐκ τοῦ κεφαλαίου, ὅπερ ἀπέκτησεν ἐκ μακραίωνος θηριώδους βίας. Κατὰ δὲ τὰ τελευταῖα ἔτη διεσπάθησε καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἐξ ὁλοκλήρου». Τὰ πράγματα λαλοῦσιν ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ περιττὴ εἶναι πᾶσα ἐξήγησις.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§123Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐξιστόρησις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῶν θηριωδιῶν τῶν γενομένων ὑπὸ τῶν Τούρκων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ Ἀρμενικοῦ, ἔπεισε ὑποθέτω τὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ προμελετημένου καὶ τοῦ ἐσκεμμένου τοῦ πράγματος. Θρησκευτικὸς φανατισμὸς τοῦ λαοῦ καὶ ψύχραιμος πολιτικὸς ὑπολογισμὸς καταχθονίου συλλήψεως, συνειργάσθησαν ἵνα ἐξοντώσωσι τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν, ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν ἐδαφῶν ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπὶ τρεῖς χιλιετηρίδας ἐξακολουθητικῶς δρᾷ καὶ ἐξειλίσσεται δημιουργοῦσα πολιτισμόν. Βεβαίως ἡ ὁριστικὴ λύσις τοῦ ζητήματος ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ὅπλων, ἀλλὰ καὶ μία παράλληλος πολιτικὴ ἐνέργεια, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπος καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, νομίζω, ὅτι συνέπεσαν αἱ περισσότεραι γνῶμαι τῶν ἀγορευσάντων. Καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ ἡρωικὰ παλληκάρια μας μάχονται εἰς τὰ πεδία τῆς Μ. Ἀσίας καὶ διανοίγουν μὲ τὰς λόγχας των νέας λόχμας καὶ βαδίζουν τὰς ἀτραπούς, τὰς ὁποίας ἐβάδισαν οἱ Μύριοι τοῦ Ξενοφῶντος καὶ αἱ στρατιαὶ τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ περιίπταται εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν παλληκαριῶν ἐναποθέτουσα ἀσπασμὸν ἐπὶ τοῦ ἡρωικοῦ των μετώπου, νομίζω ὅτι μία διαμαρτυρία εἰς τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς, τοὺς δυναμένους καὶ ὄντας εἰς θέσιν νὰ ἀντιλαμβάνωνται τῶν ξένων παθῶν, θὰ εἶχε τὸ πρακτικὸν αὐτῆς ἀποτέλεσμα. Ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης ὁρμώμενος εἰσάγω τὸ ψήφισμα τοῦτο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐλπίζω ὅτι θὰ συμπέσῃ ὁμόφωνος καὶ ὁμόγνωμος ἡ ἀντίληψις ὅλων τῶν πληρεξουσίων. (Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμα).

§124Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Δὲν ἤκουσε διὰ πρώτην φορὰν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοὺς διωγμοὺς καὶ τὰς σφαγάς, ἀλλὰ παρακολουθοῦσα τὰ ζητήματα τοὺς ἐγνώριζε κάλλιστα.

§125Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει τὸ ἀντίθετον τὸ ψήφισμα.

§126Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐπίσης λέγετε εἰς τὸ ψήφισμα: Θράκην, Πόντον καὶ Ἰωνίαν, διατὶ δὲν λέγετε γενικῶς Μικρὰ Ἀσία; Ἐπίσης διαχωρίζετε τὸν ἀνεύθυνον Τουρκικὸν πληθυσμὸν καὶ σιγὰ σιγὰ θὰ τὸν φθάσητε συμπαθῆ καὶ προσφιλῆ. Οἱ Τοῦρκοι εἶναι πάντοτε Τοῦρκοι.

§127Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὀρθότερον εἶναι ἵνα ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας τῶν διαφόρων συναδέλφων, προβῆτε εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ψηφίσματος.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§129Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῶν διωγμῶν εἶναι παλαιὰ ἱστορία γνωστὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον τῆς δουλείας οὐχὶ ἅπαξ καὶ διαμαρτυρίαι ἐγένοντο ὡς ψηφίσματα, καὶ βιβλία ἐξεδόθησαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον; Ὅτι ἀπηλευθερώθησαν ἐκεῖνοι οἱ λαοί, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν. Αἱ ἐπικλήσεις, αἱ διαμαρτυρίαι, τὰ βιβλία, εἰς οὐδὲν συνετέλεσαν. Ἔπρεπε νὰ πολεμήσουν, νὰ χύσουν τὸ αἷμά των διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐλευθερίαν. Ζητεῖται νὰ σταλῇ ψήφισμα. Τὶ ἐπιδιώκομεν διὰ τούτου; Νὰ συγκινήσωμεν κανένα; Γνωρίζετε τοὺς δυναμένους νὰ συγκινηθοῦν; Νὰ ἑλκύσωμεν τὸ ἐνδιαφέρον; Νομίζετε ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν ὑλιστικὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἄνθρωποι διατεθειμένοι νὰ συγκινηθοῦν; Φρονῶ ὅτι τὸ ψήφισμα θὰ δώσῃ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα, διότι θὰ γίνῃ ἡ προσήκουσα ἐκμετάλλευσις νὰ φανῇ ὡς ἀδυναμία. Δὲν εἶναι πρέπον τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ συγχρονήσωμε καὶ ἄλλην ἐνέργειαν, διότι εἶναι φόβος νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀδυναμία· νὰ ἀπαντήσωμεν διὰ τῶν ὅπλων. Τὶ θέλομεν; Νὰ δικαιολογήσωμεν τὸν ἀγῶνα μας; Ὑποθέτω ὅτι ὁ τίμιος πόλεμός μας εἶναι γνωστός. Ἄν ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ὁ πόλεμος καὶ ἠθέλομεν νὰ εἴπωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πολεμοῦμεν, ἴσως θὰ ἦτο δεδικαιολογημένον τὸ ψήφισμα, ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἔχωμεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τοῦ πολέμου, δὲν πιστεύω ὅτι ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου νὰ δικαιολογήσωμεν τὰς ἀφορμὰς τοῦ πολέμου. Ἄλλως τε κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ πολέμου, ὅτι ἀποβλέπει εἰς ὁλοκληρωτικὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Ἔθνους. Τοῦτο ἐγένετο ἐν τῷ προσήκοντι χρόνῳ. Τὶ δικαιολογεῖ ἐκ νέου νὰ ἐπαναλάβωμεν τοῦτο; Μία τοιαύτη ἐνέργεια θὰ ἦτο δικαιολογημένη δι’ ἕν ἀσθενικὸν κράτος, δι’ ἕν κράτος, τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκετο εἰς ἀδυναμίαν νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαιά του διὰ τῶν ἰδίων του δυνάμεων. Ἀπεβλέψατε εἰς τὸν πόλεμον, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ἐπιτυγχάνοντες εἰς αὐτὸν θὰ τοὺς περιορίσωμεν καὶ εἰς τοὺς διωγμοὺς καὶ εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ βασανιστήρια. Διότι ἐπαναλέγω, τὰ ψηφίσματα καὶ διαμαρτυρίαι δὲν προορίζονται νὰ ἐνισχύσωσιν τὸν ἀγῶνα, ἀλλ’ εἶναι πολλάκις ἐνδεικτικὰ ἀδυναμίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται.

§130Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργός Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει μία ριζικὴ καὶ οὐσιαστικὴ παρεξήγησις. Δὲν πρόκειται οὔτε νὰ ἀπευθυνθῶμεν πρός τινα, οὔτε νὰ ζητήσωμεν τὴν βοήθειάν τινος, ἀλλὰ πρόκειται ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων νὰ ἀποφαίνηται γνώμην ἐπὶ τῶν λεχθέντων καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτεθέντων καὶ ἐπὶ τῶν περιγραφέντων. Θέλετε, παρακαλῶ, ἐπὶ δύο ἡμέρας νὰ συζητῶμεν ἐδῶ καὶ νὰ ἀκούωμεν ὅσα ἐγένοντο καὶ νὰ ἔρχωνται αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ παθόντες νὰ ὁμιλῶσι περὶ τῶν βασάνων των καὶ νὰ ἔρχεται εἷς Ὑπουργὸς νὰ ἀναγινώσκῃ ἐκθέσεις καὶ νὰ θέτῃ ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν κ. κ. πληρεξουσίων τὰς ἐκθέσεις ἅς ἀνέγνωσε πρὸς ὑμᾶς καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ἔντιμα μέλη τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἀφ’ οὗ ἀκούσωσι τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους καὶ ἀφοῦ ἀκούσωσι τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ πάρωσι τὸν πῖλον των καὶ ἐν ἀδιαφορίᾳ νὰ ἀπέλθωσιν; Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ ἔχῃ γνώμην, ὀφείλει τοὐλάχιστον νὰ ἐκφράσῃ τὸν ἀποτροπιασμόν της. Τοῦτο εἶναι τὸ ἐπιδιωκόμενον, τοῦτο δὲ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐζήτησεν καὶ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Θράκης. Τὶ σχέσιν ἔχει τὸ καθῆκον τοῦτο τῆς Συνελεύσεως μὲ τὸν πόλεμον; Διατὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας ἀσχάλλει καὶ φοβεῖται μὴ τάχα δείξωμεν ἀδυναμίαν; Θὰ δείξωμεν δύναμιν καὶ θάρρος, δεικνύοντες ὅτι ἠξεύρομεν νὰ πολεμῶμεν, ἀλλὰ συνάμα ὅτι ἠξεύρομεν καὶ διατὶ πρέπει νὰ πολεμήσωμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἤκουσεν πάντων τὰς συζητήσεις καὶ πεῖραν ἔχει κοινοβουλευτικὴν μακράν. Ἄς ἀφήσωμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατυπώσῃ τὰς γνώμας πάντων, νομίζω δὲ ὅτι αἱ γνῶμαι ὅλων συμπίπτουσιν ἐντελῶς καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας πληρεξουσίου δὲν θέλει ἀποτελέσει μοναδικὴν παραφωνίαν.

§131Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σκέψις μου δὲν εἶναι ἄνευ σκοποῦ, διότι ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ὄψις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς.

§132Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἡ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθεῖσα;

§133Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν μὲ ἐπροσέξατε, διότι ἂν μ’ ἐπροσέχετε δὲν ἠθέλατε ὁμιλήσει οὕτω. Σεῖς ὡμιλήσατε περὶ γνώμης, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔχητε πεποίθησιν. Καὶ ὡμιλήσατε περὶ ἀποτροπιασμοῦ, ὅτι πρέπει ἡ διαμαρτυρία μας νὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸν τὸν ἀποτροπιασμόν, τὸν ὁποῖον αἰσθάνεται ἡ Συνέλευσις, καὶ ὅτι κατ’ ἐπέκτασιν τὸν αὐτὸν αἰσθάνεται ἀποτροπιασμὸν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ἀλλὰ τὸν ἀποτροπιασμὸν τοῦτον τὸν ἔχει καὶ τὸν αἰσθάνεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἀφ’ ἧς ᾐσθάνθη ὅτι ὑπάρχει.

§134Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸν καταδηλοῖ καὶ πάντοτε ὁσάκις τοῦ δίδεται εὐκαιρία.

§135Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην, ἐὰν νομίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι πρέπει νὰ συγχρονισθῇ μία τοιαύτη ἐνέργεια. Ἐγὼ δὲν θὰ ζητήσω βέβαια νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη μου.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον θέλει καταρτίσῃ τὸ ψήφισμα κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς Συνελεύσεως καὶ θέλει τὸ ἀνακοινώσει εἰς τὴν Συνέλευσιν.

Ἡ Συνέλευσις εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις νὰ προταθῇ καὶ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 28 νομοσχέδιον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως «περὶ ὑποθηκῶν», διότι εἶναι κατεπεῖγον.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τῶν ἄρθρων 1,3,4 καὶ 5 τοῦ νόμου 2431 τοῦ 1920 περὶ ἀνανεώσεως τῶν βιβλίων ὑποθηκῶν κλπ.» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, κηρυσσόμενον κατεπεῖγον).

§139Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ ὅπως τὰ ὑπ’ ἀριθ. 35 καὶ 37 Νομοσχέδια τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ψηφισθῶσιν, κηρυσσόμενα κατεπείγοντα.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἀντίρρησιν ἡ Συνέλευσις εἰς τοῦτο;

§141ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῶσι.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2332 τῆς 25 Ἰουνίου 1920 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 863 περὶ προσθέτων τελῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1920–1921». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§143Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ ὅπως κηρυχθῶσιν κατεπείγοντα τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 20 καὶ 33 νομοσχέδια τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Σχετικῶς μάλιστα μὲ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἀμερικῆς εἶχον πρὸ ὀλίγου τηλεγράφημα ὅτι ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Γερουσίας τῆς Ἀμερικῆς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τοῦτο;

§145ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Οὐασιγκτῶνι ὑπογραφείσης τὴν 5)18 Ὀκτωβρίου 1920 Συμβάσεως, τροποποιούσης τὸ ἄρθρον XVII τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς Συνθήκης Ἐμπορίας καὶ Ναυτιλίας. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1921–1922». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§147Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 11 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, δηλ. τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τῶν ἄρθρων 71 καὶ 72 τοῦ Συντάγματος περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν. Αὐτὸ ἔδει νὰ εἶχε ψηφισθῇ ἀμέσως μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος.

§148Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸ 37 δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§149Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Εἶναι νόμιμος ἡ παράστασις ἢ μή, τῶν ἀξιωματικῶν ἢ δημοσίων ὑπαλλήλων; Ἔχει ἀντίρρησιν ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ ψηφισθῇ;

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ψήφισμα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§151Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ἀντίρρησιν;

§153Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως, θέλομεν νὰ συζητήσωμεν καὶ δὲν ἔχομεν ἀπαρτίαν.

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος λέγει ὅτι θέλει νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ψηφίσματος, ἀλλὰ σήμερον εἶναι ἀργά, ὥστε εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ γράφῃ πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. συνάδελφον νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἀντιρρήσεις του, ὥστε νὰ τὰς ἀκούσωμεν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὥστε ἀναβάλλεται τὸ ψήφισμα καὶ προχωροῦμεν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Παρισίοις ὑπογραφείσης τῇ 30 Σεπτεμβρίου (13 Ὀκτωβρίου) 1919 Διεθνοῦς συμβάσεως περὶ ἀεροπλοΐας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον κηρυσσόμενον κατεπεῖγον)

§156Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐν σχέσει πρὸς τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἀνυποτάκτων, ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ λάθος χθὲς ἐλέχθη ὅτι οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι θὰ φέρωσι τὰς τροπολογίας των κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν αὐτοῦ, ἐνῶ εἶναι ἡ δευτέρα. Ὥστε θὰ παρεκάλουν οἱ ἔχοντες τροπολογίας νὰ φέρωσι ταύτας αὔριον καὶ τὰς καταθέσωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὥστε νὰ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰς μελετήσῃ, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἀποφασίσωμεν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, διότι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν στρατολογίαν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου ΒΤΜΓʹ τοῦ ἔτους 1895, «περὶ διοικήσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλου Ζάππα καταληφθείσης εἰς τὸ Ἔθνος περιουσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως τμήματος Προσωπικοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον κατεπεῖγον)

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ προσεχὴς συνεδρίασις τῆς Πέμπτης εἶναι ὡρισμένη δι’ Ἐπερωτήσεις. Ἀποφασίζει ἡ Συνέλευσις ὅπως τὴν Πέμπτην ἀφήσωμεν τὰς ἐπερωτήσεις καὶ προχωρήσωμεν εἰς τὸ Νομοθετικὸν ἔργον;

§159ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη μεθαύριον τὴν 5ην μ.μ. (Ὥρᾳ 10 μ.μ.)