1921.02.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25η

Δευτέρα 22ας Φεβρουαρίου 1921

Προεδρεία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 5.35 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ πληρεξούσιος Λασηθίου κ. Μ. Καταπότης, ὅπως προσέλθῃ καὶ ὁρκισθῇ. (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου προσέρχεται ὁ πληρεξούσιος Λασηθίου κ. Μ. Καταπότης καὶ ἀνατείνας τὴν δεξιὰν ὤμοσεν τὸν κάτωθι ὅρκον): «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας, Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὅτι, πιστὸς εἰς τὸν συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον, θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα· ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω, οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁμοίως ὁ μὴ ὁρκισθεὶς πληρεξούσιος Ροδόπης κ. Χασὰν Ἀβδοὺλ Ραχήμ, ὅπως προσέλθῃ καὶ ὁρκισθῇ. (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Κορανίου προσῆλθεν ὁ πληρεξούσιος Ροδόπης κ. Χασὰν Ἀβδοὺλ Ραχήμ, ὅστις θέσας τὴν χεῖρα αὑτοῦ ἐπὶ τοῦ Κορανίου ἔδωκε τὸν συντακτικὸν ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ καὶ τοῦ μόνου Αὐτοῦ Προφήτου, ὅστις εἶναι ὁ Μωάμεθ, ὅτι, πιστὸς εἰς τὸν συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντα τοῦ πληρεξουσίου· ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Λαοῦ».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης ἀπέστειλε τὸ ἀκόλουθον ἔγγραφον πρὸς ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν: (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Λαμβάνω τὴν τιμήν, ὅπως παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ προεδρεύοντα τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκην, Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφ’ ὅσον χρόνον ἤθελε διαρκέσει ἡ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀπουσία τοῦ προεδρεύοντος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Δημητρίου Π. Γούναρη. Διώρισε δὲ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Ν. Γ. Θεοτόκην, εἰς ὃν ἀνέθηκεν καὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπίσης ἀνέθηκε τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Πέτρον Κ. Μαυρομιχάλην. Διὰ δὲ τοῦ ἀπὸ 22 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. Διατάγματος εὐηρεστήθη ἐπίσης νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἄνευ χαρτοφυλακίου τοὺς κ.κ. Σπυρ. Στάην καὶ Χαρ. Βοζίκην. Ὁ Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Π. Πρωτοπαπαδάκης». Ἐπίσης ἀνακοινῶ τὸ ἀκόλουθον ἔγγραφον τοῦ Αὐλάρχου: (Ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὴν Α. Ε. τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικῆς Συνελεύσεως Ἐνταῦθα Καθ’ ὑψηλὴν βασιλικὴν ἐπιταγὴν ὁ Αὐλάρχης ἔχει τὴν τιμὴν ὅπως γνωρίσῃ τῇ Αὐτοῦ Ἐξοχότητι τῷ Προέδρῳ τῆς Γʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως ὅτι ἡ τελετὴ τῶν γάμων τῆς Αὐτοῦ Βασιλικῆς Ὑψηλότητος τοῦ Πρίγκηπος Καρόλου, Διαδόχου τοῦ Ρουμανικοῦ Θρόνου, μετὰ τῆς Αὐτῆς Βασιλικῆς Ὑψηλότητος τῆς Βασιλόπαιδος Ἑλένης τελεσθήσεται ἐν τῷ Μητροπολιτικῷ Ναῷ τὴν 25 Φεβρουαρίου, ἡμέρᾳ Πέμπτῃ, ὥρᾳ 10.30 π.μ. καὶ ὅτι εἰς τὴν τελετὴν ταύτην προσκαλοῦνται, ἵνα παραστῶσι τὸ Προεδρεῖον καὶ οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι τῆς Γʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀποστέλλων τὰς διὰ τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους εἰδικὰς προσκλήσεις καὶ δελτία ἐλευθέρας διόδου, ὁ Αὐλάρχης ἔχει τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ἵνα κανονίσῃ τὰ τῆς παραστάσεως τῶν κ.κ. πληρεξουσίων καὶ ἐφοδιάσῃ αὐτοὺς διὰ τῶν προσωπικῶν τούτων προσκλήσεων. Οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι θέλουσιν εἰσέλθει εἰς τὸν μητροπολιτικὸν ναὸν διὰ τῆς μεσημβρινῆς (δεξιᾷ ἄνω) εἰσόδου τοῦ ναοῦ, ἵνα εὐχερέστερον καταλάβωσι τὰς δι’ αὐτοὺς ὡρισμένας θέσεις». Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§5Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Κύριε Πρόεδρε, προκειμένου ἡ Συνέλευσις νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων, ὡς καὶ εἰς τὴν τῶν Ἐπερωτήσεων, θὰ παρακαλέσω εἰ δυνατόν, ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τούτων συζήτησις, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ψηφισθῇ μόνον τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαίου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἀπαραίτητος, ν’ ἀναβληθῶσι δὲ αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἐπ’ ἀόριστον, ἤτοι μέχρις ὅτου οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι καθιστῶσι τὴν ἀναβολὴν ἀναγκαίαν, ἀρθῶσιν.

§6Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ, ἵνα συζητηθῇ κατόπιν, ἀφοῦ πρῶτον ἐξαντληθῶσιν τὰ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων θέματα, ὡς καὶ τὰ τῆς τῶν Ἐπερωτήσεων, διότι, ὅταν ληφθῇ ἀπόφασις ἀναβολῆς, περατοῦται καὶ ἡ συνεδρίασις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· ἔχει καλῶς.

§8Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ συνέπειαν ἐπιφυλάσσομαι κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως μίαν παρέκβασιν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, συμπληροῦται ἑκατονταετία ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης διέβη τὸν Προῦθον καὶ κατήρξατο τοῦ ἀγῶνος τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ψηφίσῃ τὴν κατάθεσιν στεφάνου ἐπὶ τοῦ μνημείου τῶν Ἱερολοχιτῶν, παρισταμένης μεγάλης ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς σήμερον ἀρχομένης μνημονεύσεως τῶν μεγάλων γεγονότων τῆς ἑκατονταετίας, θὰ ἑνωθῶμεν ὅλοι εἰς τὴν κραυγὴν «Ζήτω ἡ Μεγάλη Ἑλλάς». (Ζητωκραυγαὶ πανταχόθεν: Ζήτω ἡ Μεγάλη Ἑλλάς).

§9Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Κύριοι πληρεξούσιοι, βεβαίως ἱερὰ καὶ ἁγία εἶναι ἡ ἡμέρα, τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσεν ὁ κ. πληρεξούσιος καὶ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι σύμπασα ἡ Συνέλευσις θὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην καὶ τὸν θαυμασμόν της, διὰ τοὺς ἥρωας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ καταθέσῃ τὸν στέφανον εἰς τὸ μνημεῖον τῶν Ἱερολοχιτῶν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ Προεδρεῖον θέλει ἐκτελέσει προθύμως τὴν ληφθεῖσαν ἤδη ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, καταρτίζον τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§11Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σοβαρὰ βεβαίως ἀνάγκη δικαιολογεῖ τὴν μετάβασιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας εἰς Λονδῖνον, ὅπου σήμερον συζητεῖται ἡ ἀναθεώρησις ἢ μὴ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, δηλαδὴ τῆς Συνθήκης, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐθεώρησε καὶ θεωρεῖ ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν πρὸς αὐτὸν δικαίων ἐκχωρήσεων, ἐπὶ τούτου δὲ τοῦ δεδομένου ἡ Ἐθνοσυνέλευσις στηριζομένη, περιέβαλε μὲ ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνην της τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐκτάκτῳ ἀναχωρήσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὴ οἱαδήποτε ἀνακοίνωσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν περὶ τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται περίπου ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ὑπόθεσις. Τοῦτο ἀλλαχοῦ γίνεται πάντοτε, διὰ τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν.

§12Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἄλλη ἀνακοίνωσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων πέραν τῆς ἀνακοινώσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν ἀκριβῶς εἰς τὴν Συνέλευσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰσέτι ἐν ἐκκρεμότητι, συνομιλίαι, αἱ ὁποῖαι γίνονται καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀπολήξει καὶ ἀποκρυσταλλωθῇ εἰς ὡρισμένον συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον νὰ δυνάμεθα νὰ προσαγάγωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἐφ’ ὡρισμένων, συντετελεσμένων καὶ ὁριστικῶν γεγονότων κρίνῃ αὕτη, διαπραγματεύσεις τοιαῦται δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβῶσιν ἀντικείμενον συζητήσεως καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἵνα μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιτίμου κ. πληρεξουσίου ὅπως γίνῃ καὶ ἡ παραμικροτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τοῦτο μόνον δύναμαι ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἐλήφθη τηλεγράφημα παρὰ τοῦ ἐν Λονδίνῳ εὑρισκομένου ἀντιπροσώπου καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Ν. Καλογεροπούλου καλοῦντος ὡς ἀντιπρόσωπον ἐπίσης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν Λονδίνῳ τὸν προεδρεύοντα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Δ. Γούναρην.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§14Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν κεκανονισμένων κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν τακτικήν. Ἀνακοίνωσις διαπραγματεύσεων καὶ συνεννοήσεων διπλωματικῶν ἐκκρεμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται ἐνώπιον Συνελεύσεων καὶ κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων. Ἐὰν τοιαῦται ἀνακοινώσεις ἐγίνοντο, τοῦτο θὰ ἐσήμαινεν ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν Σῶμα συγκυβερνᾷ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, παρακολουθοῦν τὰς ἐνεργείας αὐτῆς καὶ τὰς πράξεις αὐτῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ δικαία ἐπιφύλαξις, τὴν ὁποίαν πᾶν μέλος τῆς Συνελεύσεως ἔχει διὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ, καὶ ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐλέγχου ἤθελον καταργηθῆ ἐντελῶς. Ἡ θέσις τῶν πραγμάτων ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως εἶναι αὐτή· ἡ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσίαν. Τὸ Κοινοβουλευτικὸν Σῶμα ἐλέγχει, παρακολουθεῖ, ἐπιτηρεῖ καὶ κατόπιν ἐγκρίνει ἢ καταψηφίζει. Ἐὰν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις προβῆ εἰς τὸ ὀλίσθημα ἀνακοινώσεως διπλωματικῶν διαπραγματεύσεων ἐκκρεμῶν, ἤθελεν ἀποπειραθῆ τότε νὰ καταστήσῃ τὴν Συνέλευσιν συνυπεύθυνον τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἀπέφυγε, διότι δὲν συνᾴδει πρὸς τὴν κυβερνητικὴν ἀξιοπρέπειαν. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην αὐτοῦ καὶ νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἡ πρότασις αὐτοῦ συμβιβάζεται πρὸς τὴν εἰθισμένην τακτικήν, καὶ σημαίνει τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν εὐθυνῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν πλήρη ἐλευθερίαν εἰς ἐνάσκησιν τοῦ ἐλέγχου κατὰ τὴν προσήκουσαν ὥραν. Ἤθελον προσθέσει τοῦτο μόνον· ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο, ἴσως δὲ εἰς τοῦτο δὲν ὑπάρχει ἐμπόδιον, ν’ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, τὸν τρόπον καθ’ ὅν ἐξετελέσθη ἡ ἐντολὴ τῆς Συνελεύσεως, ἡ δοθεῖσα διὰ τοῦ ψηφίσματος διὰ τὸν πρῶτον πληρεξούσιον παρὰ τῇ Διασκέψει καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο, νομίζω, εἶναι γεγονὸς ἔκδηλον, δὲν εἶναι διαπραγμάτευσις καὶ θὰ ἠδύνατο ἴσως ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ προβῇ εἰς ἀνακοίνωσιν τούτου, ὡς ἱστορικοῦ γεγονότος, πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Διότι εἶναι πρακτικὸν ἐπίσης, ὅταν ζητεῖται ἡ ἔγκρισις μέτρου τινὸς παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ἡ δὲ Συνέλευσις παρέχῃ τὴν ἔγκρισιν, νὰ γίνεται εἰς αὐτὴν καὶ ἀνακοίνωσις περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐντολῆς, οὐχὶ δὲ ἡ ἀνακοίνωσις αὕτη νὰ γίνεται γνωστὴ εἰς τὰ μέλη τοῦ Σώματος διὰ τοῦ τύπου. Κατὰ τοῦτο λοιπόν, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζει ὅτι δὲν ἤθελε βλάψει, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γένηται ἡ ἀνακοίνωσις αὕτη ὅλως διόλου ὑπὸ τύπον ἱστορικῆς ἀφηγήσεως καὶ ἠθέλομεν ἀρκεσθῆ εἰς ταύτην. Νομίζω δ’ ὅτι εἶναι ὀρθὸν, ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα εἰς νέον στάδιον διαπραγματεύσεων τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐπακολουθεῖ τὴν ἐπίδοσιν τοῦ ψηφίσματος, τὸ στάδιον δὲ τοῦτο τῶν διαπραγματεύσεων εἶναι τελείως ἄγνωστον εἰς ἡμᾶς καὶ πρέπει νὰ παραμείνῃ ἄγνωστον ἐπισήμως, μέχρις οὗ φθάσῃ εἰς ὁριστικὰ συμπεράσματα, ὀρθὸν εἶναι νὰ ποιήσωμαι διάκρισίν τινα ἐν σχέσει πρὸς τοὺς τίτλους τῶν μεταβαινόντων εἰς τὴν Διάσκεψιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν μεταβαίνει ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. πληρεξουσίου Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ῥιπτόμενον τὸν τίτλον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας. Ἐφ’ ὅσον εἴθισται ν’ ἀποκαλῆται πλειονοψηφία τὸ σύνολον τῶν παραγόντων, οἵτινες κατήγαγον τὴν ἐκλογικὴν νίκην, μειονοψηφία δὲ τὸ σύνολον τῆς ἡττηθείσης μερίδος, βεβαίως δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ ὡς καλῶς ἀπονεμηθέντα τὸν τίτλον τοῦτον, διότι δὲν εἶμαι ἀκριβής, δὲν δύναμαι δὲ νὰ θεωρήσω τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας, συνυπεύθυνον μετὰ τῶν ἄλλων πτερύγων τῆς πλειονοψηφίας. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω διὰ νὰ μὴ γένηται παρεξήγησίς τις. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς μερίδος, τὴν ὁποίαν ἀποτελοῦσιν οἱ μετ’ ἐμοῦ συνεργαζόμενοι, ἀλλὰ πάντως ἡ ἐμπιστοσύνη ἡμῶν αὕτη δὲν σημαίνει πλήρη ἀποδοχὴν πασῶν τῶν κυβερνητικῶν ἐνεργειῶν, πάντοτε δ’ ἐξικνεῖται μέχρις ὁρίου ἐντάσεως καὶ ἐκτάσεως τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§15Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχω νὰ εὐχαριστήσω, κύριε Πρόεδρε, καὶ θερμῶς τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, διότι εὐηρεστήθη νὰ μοὶ ὑπομνήσῃ ἕν καθῆκον, ν’ ἀνακοινώσω δηλονότι εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτῆς ἀνεκοινώθη πρὸς τοὺς κ. κ. Ἀντιπροσώπους τῶν Μ. Δυνάμεων τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Πέραν τούτου οὐδὲν ἔχω προσθέσω.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§17Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον δὲν εἶναι ὅπως ἀξιώσω περισσότερα τῶν ὅσων διετύπωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ στιγμὴ εἶναι κρίσιμος καὶ μεγάλης διπλωματικῆς καὶ ἐθνικῆς λεπτότητος. Ἀλλ’ ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα διατυπώσω διαφωνίαν ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Μεταρρυθμιστῶν, ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ πολιτικῶν πραγμάτων μεγίστης σημασίας, νὰ προβαίνῃ εἰς δηλώσεις πρὸς κοινοβουλευτικὰ σώματα. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ παρὸν σῶμα δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν, εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις, κυρίαρχος ἀπολύτως, ἐγκλείουσα ἐν αὑτῇ ὁλόκληρον τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν ἐξουσίαν τὴν κυβερνητικήν. Δὲν δύναται νὰ ἀποκρύψῃ ἡ Κυβέρνησις τίποτε ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ὑπ’ αὐτῆς ἐρωτηθῇ. Ἡ Συνέλευσις εἶναι κυρίαρχος καὶ τῶν ἐξουσιῶν καὶ τῶν ἀπορρήτων τῶν ἐξουσιῶν. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ σημερινῇ περιστάσει, δὲν καλεῖται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς περισσότερα πράγματα, τοῦτο συμβαίνει, διότι, ἡ Συνέλευσις κυρίαρχος οὖσα, θέλει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ νὰ τὰ μαντεύσῃ, χωρὶς νὰ τὰ γνωρίζῃ· δὲν θέλει νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τὸ ἀπολύτως τοῦ ἐρωτᾶν καὶ μανθάνειν. Ἡ Συνέλευσις ἔχει νοῦν. Τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ εἴπω, διότι δὲν θέλω νὰ μείνῃ καθόλου εἰς τὴν ἐντύπωσιν καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἐστάλησαν ἄρχοντες καὶ ἐγενόμεθα ὑποτακτικοὶ καὶ ὅτι ἐμειώθησαν τὰ δικαιώματα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Ἡ Συνέλευσις εἶναι καὶ θέλει εἶναι ἀπολύτως κυρίαρχον σῶμα καὶ ἐκτὸς αὐτῆς δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις, εἰμὴ ἐντὸς τῶν ὁρίων καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ θέλει. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐξουσία παρὰ τὴν Συνέλευσιν, ἐμφανιζομένη πρὸ τῆς Συνελεύσεως ὡς ἐξουσιαστικὴ ἔννοια αὐτόματος, ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, ὡς εἶναι ἐνώπιον ἁπλοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ εἶναι ἁπλοῦν παράρτημα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, δυναμένης καὶ νὰ τὴν καταλύσῃ καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ λόγου χάριν, ὑφ’ ἁπλῆς ἐντολοδόχου ἐπιτροπῆς, τοῦ κυβερνᾶν, χάριν. Τοῦτο ὀφείλει καλῶς νὰ ἐννοηθῇ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§19Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὑρίσκομαι σύμφωνος μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἀνακοίνωσις. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι σύμφωνος καὶ ἡ πτέρυξ αὕτη.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§21Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς ὅλους τοὺς προλαλήσαντας. Ἀναγνωρίζω βεβαίως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μὴ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις, αἱ ὁποῖαι πιθανῶς δύνανται νὰ παραβλάψουν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Βεβαίως ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, γνωρίζουσα κάλλιον ὅλων τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν δύναται νὰ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις, δύναται ὑπ’ εὐθύνην αὐτῆς νὰ ἐκλέξῃ τὴν στιγμὴν ταύτην. Τὴν ἀρχὴν ταύτην ἠκολούθησα πάντοτε καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις προεκλήθη συζήτησις καὶ εἰς προηγουμένας κρισίμους στιγμὰς ἐζήτησα, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῆς συζητήσεως. Διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. πληρεξούσιον, ὁ ὁποῖος ἐποιήσατο μνείαν, περὶ διαφορᾶς μεταξὺ Συνελεύσεως καὶ Βουλῆς. Καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. (Ἐπιδοκιμασίαι). Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δύνανται νὰ ἐξιστορηθῶσι τὰ τοιαῦτα. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ διαφωνήσω, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανὲς διὰ συνταγματικὸν κράτος· διότι βεβαίως μία συζήτησις ἐν δημοσίᾳ συνελεύσει, θὰ λάβῃ δημοσιότητα καὶ βεβαίως ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι δημοσιότητα εἰς κρισίμους στιγμάς. Διὰ τοῦτο εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα εὑρέθη εἷς τρόπος, ἓν modus-vivendi, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ Νομοθετικὸν σῶμα δύναται νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, χωρὶς νὰ ἐπέρχωνται τὰ κακά, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ ἐπήρχοντο ἐκ τῆς δημοσίας συζητήσεως. Ἐθεσπίσθη πρὸς τοῦτο ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀποτελουμένη ἀπὸ τοὺς μᾶλλον εἰδικοὺς ἄνδρας, παρακολουθεῖ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, λαμβάνουσα γνῶσιν τῶν διαφόρων ἐμπιστευτικῶν ἐγγράφων. Ἀντιπροσωπεύουσα δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἐν τούτῳ τῷ ἔργῳ τὴν Βουλὴν καὶ ἀναπληροῦσα ταύτην παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἔχει καὶ τὴν ἑξῆς σπουδαιότητα, ὅτι παρουσιάζει τὸ Κράτος, Συνέλευσιν, εἴτε Βουλὴν, ἡνωμένην, παρουσιάζει αὐτὴν ἐκπροσωποῦσαν ὅλα τὰ κόμματα καὶ ὄχι μεμονωμένον κόμμα ἢ μόνον τὴν κυβερνητικὴν πτέρυγα. Τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι δὲν παρουσιάζεται τὸ ζήτημα κομματικῆς διαμάχης, ἀλλὰ παρουσιάζεται ἐν αὐτῷ ἡ Συνέλευσις ἡνωμένη, ἀδιαίρετος, ἐκπροσωποῦσα ὁλόκληρον τὸ Κράτος καὶ ὡς τοιαύτη ἐπιβάλλεται περισσότερον.

§22Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, λαμβάνει γνῶσιν τῶν ἀνακοινώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων καὶ πολλάκις καὶ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν καὶ ἐκφράζει εὐχὰς, γνώμας κλπ.

§23Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Βεβαίως. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὤφειλον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, δὲν εἶναι ζητήματα κομματικῆς πάλης. Ἀκριβῶς ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ μόνη καὶ ὑπέχουσα τὴν εὐθύνην ἅπασαν, διότι ἂν τὸ Κράτος ὑποστῇ μίαν βλάβην ἢ καταστροφὴν δὲν μᾶς ὠφελεῖ ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει τὸ Κράτος ἡνωμένον νὰ παράσχῃ πᾶσαν βοήθειαν, ὅπως καταλήξωμεν εἰς μίαν λύσιν ἐπωφελῆ. Τὸ δὲ σπουδαιότερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον διακρίνει τὴν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπὴν εἶναι, ὅτι ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ ζητήματα αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἐπιτροπαὶ καλοῦνται ν’ ἀνακοινῶσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας αὐτῶν, ἐπὶ τῶν ζητημάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐργάζεται ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπή, δὲν ἐπέρχεται συζήτησις δημοσία ἐν τῇ Βουλῇ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Ἐθνικὸν Συντηρητικὸν κόμμα, δηλοῖ, ὅτι ἐπεράτωσε τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν πρώτων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, ἅτινα καὶ καταθέτει, ζητεῖται δὲ νὰ ἐπιτραπῇ ὅπως τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι ταῦτα πρὸς τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους. Δέχεται τοῦτο ἡ Συνέλευσις;

§25ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις).

§26Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προτοῦ, κύριε Πρόεδρε, προχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ ὁρισθέντα διὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς σήμερον ἔργα, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἔχει διανεμηθῆ, ὑπογεγραμμένον ὑπὸ 200 πληρεξουσίων, σχέδιον ζητοῦν τὴν διατύπωσιν ἐπὶ ὡρισμένων ἄρθρων περὶ ἀμνηστείας.

§27Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προχωρήσῃ ὡς καὶ πρὸ μικροῦ παρεκάλεσα, εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἐλαίου καὶ νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα ἄλλη ἐργασία, μέχρις οὗ παραστῇ ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου». Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§29Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν, ὅπως μὴ προβῶμεν εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ νὰ ἐπιληφθῶμεν μόνον ἑνὸς θέματος νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἐπειδὴ ἡ σήμερον, εἶναι ἡμέρα κυβερνητικοῦ ἐλέγχου καὶ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγράφεται ὡς πρώτη ἐπερώτησις ἐκείνη, ἣν ὑπέβαλον περὶ τῶν διωγμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον χώραν ἀπὸ μέρους τῶν Τουρκικῶν ἀρχῶν κατὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μεταβάλει τὴν ἀναλογίαν τὴν ἐθνολογικὴν τῶν πληθυσμῶν, παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος ἐπ’ αὐτῆς. Εἶναι ἀνήκουστα τὰ κακουργήματα καὶ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἀπὸ μέρους τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως μοὶ καταθέσῃ ὡρισμένα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα καὶ κατέθεσεν. Ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν ἱστορικὴν τῆς 15ης τρέχοντος μηνός.

§30Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Θὰ ὁμιλήσωμεν σήμερον, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον;

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§32Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Παρακαλοῦμεν ν’ ἀναβληθῇ, διότι θὰ ὁμιλήσωμεν ἐν ἐκτάσει.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πληρεξούσιος συζητεῖ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§34Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπέβαλε τὴν πρότασιν, ὅπως μείνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων καὶ ἐν γένει ἐπὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔχω ὑποβάλει ἐπερώτησιν, ὀφείλω νὰ ζητήσω ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον .....

§35Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, διότι εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπρόκειτο σήμερον νὰ συζητηθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Τὸν παρακαλοῦμεν ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἐπερώτησιν.

§36Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Μάλιστα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλει νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, δὲν ἐπιτρέπουν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν συζήτησιν.

§37Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Δηλαδὴ δὲν πηγαίνω τόσον μακράν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Πέραν τούτου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω.

§38Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Πολὺ ὀρθῶς. Σεῖς βεβαίως τὸ διετυπώσατε καλλίτερον. Ἐγὼ ὅμως ἐζήτησα ἀκριβῶς ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, διότι εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας ἔχει ἀναγραφῆ ἓν τηλεγράφημα, ὅτι ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς κ. Λόϋδ Τζώρτζ, ἠρώτησεν τὸν κ. Καλογερόπουλον διὰ τὰς δῆθεν βιαιοπραγίας τῶν Ἑλλήνων τῆς Θράκης ἐναντίον τοῦ τουρκικοῦ πληθυσμοῦ. Δηλαδὴ ζητοῦν καὶ ρέστα. Ἀφοῦ ἐξώντωσαν τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμόν, ἀφοῦ διέπραξαν μύρια ἐγκλήματα, ἔρχονται σήμερον καὶ λέγουν, ὅτι ἡμεῖς καταδιώκομεν τοὺς τουρκικοὺς πληθυσμούς.

§39Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑπάρχει ἐπερώτησις ἐγγεγραμμένη ὑπὸ συναδέλφων Τούρκων περὶ διωγμῶν καὶ δῃώσεων καὶ κακουργιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίστανται δῆθεν οἱ Τοῦρκοι ἐν Θράκῃ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον.

§40Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Παρακαλῶ. Ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν εἴδησιν.

§41Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐν τούτοις πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ ἐξωντώθησαν, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ χριστιανοὶ ἐν Θράκῃ καὶ Μικρασίᾳ ὑπέστησαν τὰ μεγαλύτερα μαρτύρια, διὰ τὰ ὁποῖα, ὅταν θὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν, θὰ φρίξῃ ἡ ἀνθρωπότης....

§42ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὑφίστανται ἀκόμη.

§43Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διότι οὐδεμία φυλὴ ὑπέστη τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ ἀπὸ τοῦ 1903 μέχρι σήμερον. Καὶ σήμερον ἀκόμη, εἰς τὰ μέρη τὰ ὁποῖα κατέχει ὁ Κεμάλ, διαπράττονται τὰ βδελυρότερα καὶ ἀτιμώτερα τῶν ἐγκλημάτων. Ὁλόκληρα χωρία καταστρέφονται καὶ παραδίδονται εἰς τὸ πῦρ καὶ τὴν ἐρήμωσιν.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§45Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νομίζω δὲ ὅτι ἐν προκειμένῳ, ἐὰν γίνῃ, κύριοι, ἡ συζήτησις, θὰ φρίξῃ ὁ κόσμος ὅλος.

§46Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Θὰ γίνῃ, κ. Συνάδελφε.

§47Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν σᾶς ἀφορᾷ. Ἐγὼ εἶμαι πληρεξούσιος. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ἐζήτησα ὅπως προκληθῇ εἰδικὴ συζήτησις, διότι καθὼς γνωρίζετε, ἡ Διάσκεψις ἐζήτησε νὰ ἐπιβάλῃ τὰς στατιστικὰς καὶ ν’ ἀποστείλῃ ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἦτο ἡ στιγμὴ κατάλληλος νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτή. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνῃ τὴν εὐθύνην καὶ φρονῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, ἐγὼ παραιτοῦμαι. Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ· πρέπει ν’ ἀποκαλυφθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν ἐξαρτᾶται ν’ ἀποφασίσῃ. Ἐγὼ ἐπιμένω.

§48Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ δηλώσω κἄτι τι· ὅτι ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ ἀρχαὶ ἐν Θράκῃ δεικνύουν τοιαύτην περιποίησιν καὶ ἀνοχὴν πρὸς τὸ τουρκικὸν στοιχεῖον, ὥστε παρεξηγεῖται ἡ διαγωγή των ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαγωγήν, τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύουν πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς.

§49Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§50Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, εἴμεθα ἐντελῶς ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§52Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε πρότασιν διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ πρότασιν νὰ ψηφισθῇ μόνον τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαίου. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἀντετάχθη εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν, ἀνέμιξε δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπερωτήσεώς του. Ἐπὶ τούτου δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις. Θέλετε νὰ συζητήσητε ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως; Λάβετε τὸν λόγον. Ἐπὶ ἄλλου θέματος συζήτησις εἶναι ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§54Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἶναι ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Εἶναι ἡμέρα ἐπερωτήσεων σήμερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ἐξέτασιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, ἐὰν δὲν παραιτηθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι.

§55Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Κύριε Πρόεδρε, ἡ σειρὰ τῶν ἐργασιῶν εἶναι ἡ ἑξῆς· σήμερον εἶναι ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ συζητηθῶσιν αἱ ἐρωτήσεις, αἱ ἀναφοραὶ καὶ αἱ ἐπερωτήσεις. Αὐταὶ προηγοῦνται. Παρεκάλεσα τὴν Συνέλευσιν νὰ συγκατατεθῇ εἰς τὸ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν τριῶν αὐτῶν ἀντικειμένων καὶ νὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ ψηφίσωμεν ὁριστικῶς τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαίου, διότι ὁ νόμος αὐτὸς πρέπει ἀπολύτως νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ταχύτερον.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§57Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Αὐτὸ προέτεινα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαίου.

§58ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οἱ παραδεχθέντες τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τῶν ἀδειῶν ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Παρακαλῶ νὰ ἐπικυρωθοῦν καὶ τὰ πρακτικά.

§60Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Οὐδὲν ἄλλο νομοσχέδιον θὰ συζητηθῇ κ. Πρόεδρε. Παρακαλῶ δὲ νὰ ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικὰ ὡς πρὸς τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξαγωγῆς ἐλαίου» καὶ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν συζήτησις.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐζήτησα. Δέχεται ἡ Συνέλευσις;

§62ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Τώρα ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, ὁ κ. Στράτος. Κύριε Στρᾶτε, ἐπροτάθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως μέχρις ὅτου ἐκλείψωσιν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι τὴν διακοπὴν ταύτην προκαλοῦσι, ν’ ἀνατεθῇ δὲ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ καλέσῃ αὐτὴν ἐν καιρῷ πρὸς ἐπανάληψιν τῶν συνεδριάσεων. Ἐπ’ αὐτοῦ ἂν θέλητε λάβετε τὸν λόγον.

§64Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως ἔχω νὰ διατυπώσω τὴν ἑξῆς γνώμην. Ἡ πρότασις περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως εἶναι εὔλογος· ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναται νὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας, ἐμοῦ τοὐλάχιστον, ἡ ἐπ’ ἀόριστον διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἡ ἐξάρτησις τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ προεδρείου, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ Προεδρείου νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, διότι θὰ ὑπῆρχεν ὁ ἀνάλογος ἀριθμὸς τῶν πληρεξουσίων, ὅπως καταρτισθῇ ἀπαρτία, τὸ ζήτημα θὰ ἦτο ἁπλοῦν. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἐκ τῆς πολιτικῆς ἐκτιμήσεως τοῦ Προεδρείου, δηλ. ἂν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπωσι τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι τὸ Προεδρεῖον θὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ Συνέλευσις ἀφίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλευθέραν διαχείρησιν τῶν προθεσμιῶν καὶ τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διαθέσῃ ἡ Συνέλευσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοιαῦτα ἀπόλυτα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος παρεχόμενον εἰς τὴν Κυβέρνησιν δικαίωμα διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν, ὅπερ ὅμως εἶναι ἐξηντλημένον, διότι ἐγένετο τοιαύτη διακοπὴ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει δικαίωμα, ἀλλὰ ἔχει καὶ καθῆκον νὰ παρίσταται καὶ νὰ παρακολουθῇ τὰ γενόμενα ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, μεθ’ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην, τῆς ὁποίας τυγχάνωσιν οἱ διαχειριζόμενοι καὶ τυγχάνουσι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς πρόσωπα πολιτικὰ κατ’ ἄτομα. Δὲν νομίζω ὅτι προσήκει εἰς σῶμα κοινοβουλευτικόν, μάλιστα δὲ κυρίαρχον, νὰ παραμείνῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον σιγὸν ἐν τῇ σιωπῇ. Ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας νὰ εἶναι ἀπαραίτητος ἡ παρουσία τῆς Συνελεύσεως, ὅπως δώσῃ ἔγκρισιν ἢ ἐντολήν, ὡς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, ὁπότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμενος ἐνταῦθα εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνισχύσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ καὶ τὴν πληρεξουσιότητα αὐτοῦ δι’ ἐντολῆς τῆς Συνελεύσεως, εὑρέθη δὲ ἡ Συνέλευσις παροῦσα καὶ παρέσχε τὴν ἐντολὴν ταύτην. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν εὑρεθῇ πρὸ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν ἀπεριορίστως καὶ ἐνεφανίζετο τηλεγράφημα τῶν δύο ἤδη διαχειριζομένων τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ἀντιπροσωπειῶν, τηλεγράφημα ἀπαιτοῦν τὴν παροχὴν μιᾶς γνώμης τῆς Συνελεύσεως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπε ὁ κ. Πρόεδρος νὰ καλέσῃ τηλεγραφικῶς τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως, εἶναι δὲ γνωσταὶ αἱ ἀποστάσεις τῆς χώρας καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας. Θὰ ἤθελον ἀπαιτηθῇ 4–5 ἡμέραι διὰ νὰ συνέλθωμεν. Θὰ εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀναμείνῃ ἡ ἐν Λονδίνῳ Διάσκεψις νέαν συγκέντρωσιν ὅλων τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως εἰς συνεδρίασιν; Αὐτὸ δὲν εἶνε πρακτικόν. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ Συνέλευσις δίδει περισσότερον τόνον εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς Ἑλλάδος, ὅταν παρουσιάζῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι παρίσταται ἐνταῦθα ὡς ἐνεργὸν Σῶμα, παρακολουθοῦν μετ’ ἐνδιαφέροντος τὰ γινόμενα ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παριστάμεθα—καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσουν πρὸ τῆς ἑπομένης Παρασκευῆς, καθόσον ἀναμένεται ἡ ἄφιξις ἐκ Λονδίνου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸ τῆς ἀφίξεως δ’ αὐτοῦ δὲν θὰ προχωρήσουν αἱ ἐργασίαι ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑλλάδα—εἶναι φανερὸν ὅτι μέχρι τῆς Παρασκευῆς δὲν θὰ χρειάζεται ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς Παρασκευῆς θὰ συνεχισθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ ζωηρότητος καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παρίσταται ἐνταῦθα ἡ Συνέλευσις τὴν μεταπροσεχῆ Πέμπτην ἀναμφισβητήτως, διότι εἶναι πιθανώτατον ὅτι θέλει ζητηθῆ ἡ παρουσία της. Καίτοι δὲ ἀπουσιάζωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἵτινες εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων κοινοβουλευτικῶν παραγόντων, οὐχ’ ἧττον ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὰ μέλη ὅλα τῆς Συνελεύσεως, τὰ ὁποῖα ἀπέδειξαν μέχρι τοῦδε ποῖον σεβασμὸν τρέφουσιν πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, δὲν θὰ θελήσωσι ποτέ, ἐν ἀπουσίᾳ τῶν δύο κυριωτέρων παραγόντων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γεννήσωσι συζητήσεις πολιτικάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀρθὸν καὶ κάλλιστον νὰ γίνωνται ὅταν οἱ προϊστάμενοι τῆς μερίδος τῆς ἀποτελούσης τὴν πλειοψηφίαν εἶναι παρόντες. Ὑπάρχει ὅμως ἐργασία νομοθετική, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις δύνανται νὰ ἐπεξεργασθῶσι ἐν συνεργασίᾳ τῶν παρόντων ὑπουργῶν, καὶ ἰδίᾳ ἐργασία σχετιζομένη πρὸς αὐτὴν τὴν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, διότι ἔχομεν ἀκόμη νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον περὶ ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν τοῦ Μετώπου καὶ ἐπίσης ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ ψήφισμα περὶ συμβιβαστοῦ τῶν διαχειριζομένων δημόσιον λειτούργημα καὶ πληρεξουσίων. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἔχομεν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ χωρὶς νὰ διαταράσσηται ἡ ἐργασία αὕτη ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν δύο μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπίσης δὲ ἔχομεν καὶ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ὅλων εἶναι ὅτι ὅταν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως διακοποῦν ἐπ’ ἀόριστον, ὁ πειρασμὸς θὰ ἐμβάλῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναχωρήσεως ἐξ Ἀθηνῶν εἰς ὅλους ἐκείνους τοὺς πληρεξουσίους, οἵτινες ἔχουν μόνιμον κατοικίαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, μετέχουσι δὲ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συντακτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ οὕτω τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ παραλυθῇ. Ἤλθομεν δ’ ἐνταῦθα κατ’ ἐξοχὴν ἵνα διαπράξωμεν τοῦτο τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ὀρθὸν λοιπὸν θὰ εἶναι νὰ μὴ παραλύσωμεν καὶ τὸ ἔργον τοῦτο διὰ μιᾶς ἐπ’ ἀόριστον διακοπῆς. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους τολμῶ νὰ συστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ἵνα ἡ διακοπή, ἀρχίζουσα σήμερον, παραταθῇ μέχρι τῆς μεταπροσεχοῦς Πέμπτης, παρεχομένου τοῦ δικαιώματος εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ἵνα ἐὰν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιβάλλουν, καλέσῃ τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐνωρίτερον, συγχρόνως δὲ νὰ θέσωμεν ἓν ὅριον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑπερβῶμεν, διότι θὰ γνωρίζωμεν ὅτι θὰ παραστῶμεν πάντες ἐνταῦθα τὴν ἡμέραν ἐκείνην.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§66Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως). Νομίζω ὅτι ἡ λέξις «ἐπ’ ἀόριστον» παρεξηγήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι δὲν πρόκειται νὰ διακοπῶσιν ἐπ’ ἀόριστον αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Συνήθως κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, καὶ λόγῳ τῶν ἀπόκρεω καὶ λόγῳ τῶν ἑορτῶν, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ παρασταθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῷ εὐτυχεῖ γεγονότι τῶν πριγκηπικῶν γάμων, θὰ διεκόπτωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ἢ καὶ δέκα ἡμέρας. Παρουσιάσθη ἓν γεγονός, δύναμαι νὰ εἴπω εὐτυχές. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἐπέβαλεν εἰς τὸν προεδρεύοντα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ν’ ἀναχωρήσῃ ἐπειγόντως εἰς Λονδῖνον. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε— καὶ λέγω τοῦτο καθαρῶς—ὅτι μέχρι τῆς ἐπανόδου τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ Λονδίνου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Ἰδοὺ ὅτι τὸ ἀόριστον ἐκλείπει. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ ν’ ἀναβληθῶσιν ἐπί τινα χρόνον αἱ ἐργασίαι αὐτῆς, δὲν ἔχω δὲ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐὰν ἤθελε παρουσιασθῇ ἀνάγκη, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐλπίζω οὔτε εὔχομαι, νὰ κληθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ οἱονδήποτε λόγον, ὅτι θὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐντὸς πολὺ βραχυτέρου χρονικοῦ διαστήματος ἀπὸ τὸ ρηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου νὰ καλέσῃ ταύτην, καὶ ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν της εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§67Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι μεταξὺ τῶν προτάσεων τῶν διαφόρων δὲν ὑπάρχει μεγάλη διαφορά, περὶ τύπων ἀσχολούμεθα, διότι ἐὰν, ἡ Συνέλευσις τάξῃ ὡς ἀπώτατον ὅριον διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τὴν μεταπροσεχῆ Πέμπτην, πάντοτε μέ τὴν ἐπιφύλαξιν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ καλέσῃ τὴν Συνέλευσιν δι’ ἐπειγούσης φύσεως ζήτημα, δύναται ἡ Συνέλευσις τὴν μεταπροσεχῆ Πέμπτην νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ συνεδριάσῃ καὶ ἂν ὑπάρχῃ λόγος ἐπιβάλλων τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν νὰ διακόψῃ. Πάντοτε τὸ ἐπ’ ἀόριστον δὲν δύναται νὰ τεθῇ τόσον ἀορίστως, διότι ἡ ἀοριστία δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν κρισιμότητα τῶν περιστάσεων, τὴν ὁποίαν διανύομεν καὶ χάριν τῆς ὁποίας καὶ μόνον κάνωμεν τόσας μεγάλας ἐπιφυλάξεις εἰς τὰς φιλικὰς συστάσεις καὶ ἀκόμη εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικόν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§69Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φράσις «ἐπ’ ἀόριστον», τῇ ἀληθείᾳ, δὲν ἐνέχει οὐδὲν τὸ ἀόριστον, καὶ βεβαίως, ὅταν ἐξουσιοδοτήθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς νὰ παρακολουθήσῃ τὸ πολιτικὸν καὶ ἐθνικὸν θέμα, καὶ ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, νομίζω, ὅτι κατὰ τοῦτο ἡ ἐξουσιοδότησις αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ οὐδεμίαν παραίτησιν δικαιώματος τῆς Συνελεύσεως, καὶ οὐδεμίαν παραχώρησιν δικαιωμάτων αὐτῆς ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως θέλει καλέσει ἡμᾶς αὐταρχικῶς, τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε κρίνῃ τὸ πρᾶγμα πρόσφορον, αὐτός, θελούσης ἢ μὴ θελούσης τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τρόπον περισώζοντα τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως περὶ τοῦ ἀποφασίζειν, ὡς αὕτη βούλεται περὶ τῶν ἑαυτῆς ἔργων. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἔχει καὶ ἄλλον λόγον νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ Προεδρεύοντος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ διεκόπτοντο αἱ ἐργασίαι πάντως λόγῳ τῶν ἑορτῶν τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Πράγματι ἦτο ἔθος διὰ τὸ κοινοβούλιον νὰ ἀργῇ κατὰ τὰς ἑβδομάδας αὐτὰς καὶ ἑπομένως διὰ τὴν Συνέλευσιν σήμερον εἶναι φυσικώτατον νὰ σεβασθῇ ἔθιμα τοῦ τόπου καὶ συνηθείας πατριαρχικὰς ὑφισταμένας, καὶ μάλιστα οὐδὲν παρενέπεσε τὸ ἐκθέτον τὴν χώραν εἰς κινδύνους, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ πληρεξούσιοι ἀπέλθωσιν εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν ἐπὶ βραχὺ, ἵνα διέλθωσι τὰς ἑορτὰς· ἐκτὸς ἐὰν πρέπῃ νὰ εἶναι ἐδῶ, ἵνα παραδοκῶσι πότε θὰ συνεδριάσωσι διὰ νὰ συζητήσωσι περὶ τῶν συνήθων ἀνέμων καὶ ὑδάτων. Ἡ μέχρι τοῦδε ἐξέλιξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν ἀπέδειξεν, ὅτι αὗται βαίνουσι πρὸς τὴν λύσιν των. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Δυνάμεθα συνεπῶς σήμερον ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ μικρὸν τὰς βραδυπόρους ἐργασίας ἡμῶν, ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν δήλωσιν τοῦ «ἐπ’ ἀορίστῳ» ἀφοῦ τὸ ἀόριστον τοῦτο δὲν θὰ εἶναι ὁριστικόν. Δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν μέχρις οὗ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως λαμπρότατα, γενναιότατα καὶ ἁρμονικώτατα πρὸς τοὺς θεσμοὺς ἀποφασίσει. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ περιπλέον, κύριοι, παρ’ ὅσα εὐγλώττως καὶ οὐχὶ τόσον πειστικῶς, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας θεωρῶ, ὅτι ἔγκειται αὐτὸ τοῦτο τῇ συναισθήσει τῆς ἰσχύος καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὅτι θὰ ἀνακόψῃ πρὸς βραχὺ τὸ ἔργον αὐτῆς, ἵνα ἀποδείξῃ πρὸς τοὺς παρακολουθοῦντας τὸ θέαμα, τὸ ἐνέχον μεγαλοπρέπειαν, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ἡμῶν περιῆλθον εἰς τὴν πλέον κρίσιμον αὐτῶν φάσιν, τὴν φάσιν τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις περὶ τῶν αὐτῶν ἀνέμων καὶ....ἐλαίων, τοῦ περὶ ἐλαίων νομοσχεδίου. Νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκτελεῖ καθῆκον, διακόπτουσα τὰ ἔργα αὐτῆς καὶ δεικνύουσα εἰς τὴν Εὐρώπην, τὴν κρίνουσαν τὰς τύχας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅτι οἱ πληρεξούσιοι, κατειλημμένοι ὑπ’ ἀδημονίας, ὁρῶμεν πρὸς τὴν Ἀνατολήν, καὶ δὲν τυρβαζόμεθα περὶ τὰ ἐλάσσονα. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω.

§70Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω ὅπως ἐν ᾗ περιπτώσει παρουσιασθῇ οἱονδήποτε γεγονός, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις, νὰ κληθῇ αὕτη ἀμέσως ὅπως λάβῃ γνῶσιν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§72Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἐπαναλαμβάνω καὶ διὰ τρίτην φορὰν ὅτι εὐθὺς ὡς ἤθελε παραστῆ ἀνάγκη ἔστω καὶ ἡ ἐλαχίστη περὶ παρουσίας τῆς Συνελεύσεως ἐνταῦθα, αὕτη θὰ κληθῇ ἀμέσως, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου τὸν ὁποῖον ἐζήτησε.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξ. Στρατηγὸς ἔχει τὸν λόγον.

§74Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἐὰν ἀνασκοπήσωμεν τὸ ὅλον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετελέσαμεν ἐδῶ, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν ὅτι εἶναι πενιχρότατον. Ἐστάλημεν ἐδῶ διὰ νὰ ἐργασθῶμεν. Αἱ ἀνάγκαι εἶναι ἐπιτακτικαί, καὶ αἱ ἐργασίαι εἶναι μεγάλαι καὶ βαίνουσι βραδύτατα. Δι’ αὐτὸ κηρύσσομαι ἐναντίον πάσης διακοπῆς. Ὁ λόγος τὸν ὁποῖον προβάλλει ἡ Κυβέρνησις τοῦ νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, λόγῳ τῆς ἀπουσίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι βεβαίως ἄξιοι μεγάλης προσοχῆς. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ὑπάρχει ἐργασία καὶ δὴ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τῇ Νομοθετικῇ, ὥστε θὰ ἠδύνατο τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως νὰ προχωρήσῃ χωρὶς νὰ γεννηθῶσι ζητήματα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος, τὰ ὁποῖα νὰ καταστήσωσιν αἰσθητὴν τὴν ἀπουσίαν τῶν δύο μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐκηρυσσόμην κατὰ πάσης διακοπῆς, ἐπαναλαμβάνω, ἐν τούτοις ὅμως μικρά τις διακοπὴ θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν μόνον ὑπὸ τὴν αἵρεσιν, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος ὑπέδειξεν, ἐὰν ὅμως θὰ ἔπρεπε νὰ δικαιολογηθῇ λόγῳ τῶν ἑορτῶν καὶ τῶν πριγκηπικῶν γάμων θὰ ἐκηρυσσόμην ἀπολύτως ἐναντίον πάσης διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι ἐξαιρετικαί.

§75Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἐπ’ ἀόριστον. Ὑπὸ τὴν λέξιν «ἐπ’ ἀόριστον» ἐννοῶ ὅτι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ συγκληθῇ. Αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιβάλλουν εἰς ὅλους τοὺς πληρεξουσίους νὰ παραμένωσιν ἐνταῦθα. Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐργάζηται καὶ νὰ προπαρασκευάζῃ ἐργασίαν, αἱ δὲ ἐπιτροπαὶ θὰ ἔχωσι τὸν καιρὸν νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως, ἐπὶ πλέον δὲ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, δι’ οὓς δέον νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν. Ἑπομένως ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐπ’ ἀόριστον, οἱ πληρεξούσιοι δὲ νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰ ἄλλα ἔργα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§77Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν πρέπει αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως νὰ διακοπῶσιν πέραν τῆς προσεχοῦς Πέμπτης. Ἔχομεν νὰ ἐπιτελέσωμεν σπουδαιότατον νομοθετικὸν ἔργον, ἔχομεν τοιαῦτα ἔργα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβάλλωμεν ἐπ’ ἀόριστον τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως· ἀνεξαρτήτως τούτου θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴν ἀκουσθῇ ἡ λέξις «Ἀπόκρεω». Καθ’ ἣν στιγμὴν ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα κρίνωνται ἡ λέξις «Ἀπόκρεω» δὲν ὑφίσταται ἂν εἶναι ἀνάγκη καὶ τὴν ἡμέραν τῶν ἀπόκρεω νὰ συνέλθωμεν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν. Ἡ λέξις «ἀπόκρεω» ἔπρεπε τελείως νὰ παραλειφθῇ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἐπ’ ἀόριστον;

§79ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7.5′ μ.μ.)