1921.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21η

Δευτέρα 15ης Φεβρουαρίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§3Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμήν, κύριοι, νὰ κάμω πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰς ἀκολούθους ἀνακοινώσεις. Τῇ 13)26 Ἰανουαρίου 1921 ὁ τότε Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Δ. Ράλλης ἔλαβε τὴν ἀκόλουθον ῥηματικὴν Διακοίνωσιν τῆς ἐν Ἀθήναις Πρεσβείας τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, (ἀναγινώσκει): «Ἐντολῇ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς Προέδρου τῆς ἐν Παρισίοις Συνδιασκέψεως, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Ὑμετέρας Ἐξοχότητος τὴν ἀπόφασιν, ἥτις ἐλήφθη ὑπὸ τῆς Συνδιασκέψεως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 25 Ἰανουαρίου: 1) Σύγκλησις ἐν Λονδίνῳ τῇ 8)21 Φεβρουαρίου Συνδιασκέψεως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Συμμάχων Δυνάμεων, ὡς καὶ τῶν Κυβερνήσεων Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος πρὸς συζήτησιν τοῦ κανονισμοῦ τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. 2) Βάσις τῆς Συνδιασκέψεως ἔσεται ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ὑπογραφεῖσα ὑπὸ τῶν Δυνάμεων καὶ τῆς Τουρκίας, ὑπὸ ἐπιφύλαξιν τῶν τροποποιήσεων, αἵτινες θ’ ἀνεγνωρίζοντο ὡς ἀναγκαῖαι συνεπείᾳ τῶν γεγονότων. 3) Ἡ πρὸς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν πρόσκλησις θὰ ἔχῃ ὡς ὅρον, ὅτι ὁ Μουσταφᾶ Κεμὰλ ἢ Ἀντιπρόσωποι ἐντεταλμένοι τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἀγκύρας θὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Ἀντιπροσωπείαν. 4) Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ προσκληθῇ ἐπίσης νὰ συμμετάσχῃ τῆς Συνδιασκέψεως. (Ὑπογρ.) ΜΠΡΙΑΝ Ἐν Ἀθήναις τῇ 26 Ἰανουαρίου 1921». Εἰς τὴν οὕτω γενομένην πρόσκλησιν ὅπως μετάσχῃ τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου ὡς Σύμμαχος, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπήντησε διὰ τῆς ἀκολούθου ῥηματικῆς Διακοινώσεως: (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἀπάντησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 16 τῆς 13)26 Ἰανουαρίου ῥηματικῆς διακοινώσεως, ἣν ἡ Πρεσβεία τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας ἀπηύθυνεν εἰς τὸ Β. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ Β. Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ δηλώσῃ ὅτι ἔλαβε γνῶσιν τῆς ὑπὸ τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Παρισίων ληφθείσης ἀποφάσεως περὶ συγκλήσεως τῇ 8)21 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. Συνδιασκέψεως ἐν Λονδίνῳ πρὸς κανονισμὸν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ὅτι δὲ θὰ σπεύσῃ νὰ συμμετάσχῃ αὐτῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐλπίζει ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις τῆς ἐν Ἀνατολῇ καταστάσεως θὰ γίνῃ μεθ’ ὅλης τῆς ταχύτητος, ἣν ὑπόσχεται ἡ ἄμεσος μεταξὺ τῶν Συμμάχων καὶ τῆς Τουρκίας ἐπαφή. Ἡ Β. Κυβέρνησις προσχωρεῖ εἰς τὸ διὰ τῆς ῥηματικῆς Διακοινώσεως τῆς 13)26 Ἰανουαρίου ἀνακοινωθὲν πρόγραμμα τῆς Συνδιασκέψεως, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι τοῦτο ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ὁλοκληρωτικὴν διατήρησιν τοῦ ἐν Ἀνατολῇ καθεστῶτος, οὗτινος ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἶναι ἡ καταστατικὴ πρᾶξις ἡ διατυπωθεῖσα ὑπὸ πασῶν τῶν Συμμάχων Δυνάμεων. Τῆς Συνθήκης ταύτης ἐγγύησις εἶναι ἡ ἄγρυπνος προσοχή, ἧς ἡ Ἑλλὰς ἔδωκε μέχρι τοῦδε ἀναντιρρήτους ἀποδείξεις. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι στερρῶς ἀποφασισμένος νὰ ἐμμείνῃ μέχρι τέλους ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων. Ἐν τούτοις ἡ Β. Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι ἡ Συνδιάσκεψις δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς τὰς κυρώσεις, ἃς αἱ ὑπογράψασαι τὴν Συνθήκην Δυνάμεις ἐπεφυλάχθησαν ὅπως ἐπιβάλωσι τῇ Τουρκίᾳ ὡς συνεπείας τῆς κακῆς αὐτῆς θελήσεως.» Ἡ περατοῦσα τὴν Διακοίνωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σύστασις ἀναφέρεται εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 36 τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπειλεῖται ἡ τροποποίησις τοῦ ὅρου καθ’ ὃν ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος εἶνε ἐλεύθεροι νὰ διαμείνωσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ νὰ ἔχωσιν αὐτὴν ὡς πρωτεύουσαν τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, «εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ Τουρκία ἤθελεν ἀμελήσει νὰ τηρήσῃ νομιμοφρόνως τὰς διατάξεις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἢ τῶν συμπληρωματικῶν Συνθηκῶν ἢ Συμβάσεων». Καὶ εἶναι ὄντως ἀληθὲς ὅτι τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν ἡ Τουρκία κατέδειξεν, ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ ἐκτελέσῃ ἀντιδράσασα διὰ κινημάτων ἐν Θρᾴκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Εὐρώπης καὶ τῶν διατάξεων τῆς Συνθήκης καὶ ὑποβαλοῦσα διὰ τῆς διαγωγῆς ταύτης τοὺς Συμμάχους καὶ ἰδιαίτατα τὴν Ἑλλάδα εἰς νέας θυσίας χάριν τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν ληφθεισῶν ἐν Σέβραις. Τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου ἀνέλαβεν αὐτὸς ὁ πρόεδρος τῆς σήμερον Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κ. Ν. Καλογερόπουλος, ἀφοῦ πρῶτον ἔτυχε τῆς ὁμοθύμου καὶ ὁμοφώνου ἐμπιστοσύνης τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτοῦ ὅτι «πάντως ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν θ’ ἀποτελέσῃ τὴν μόνην βάσιν τῶν ἐν Λονδίνῳ διαπραγματεύσεων, ὡς ἐκπροσωποῦσα τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐν τῷ παρόντι δικαίωσιν τῶν πόθων τῶν ὑπὸ τὴν τουρκικὴν δεσποτείαν διατελούντων λαῶν». Προσέθηκε δὲ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνην καὶ τὰ ἀκόλουθα: «Μεταξὺ τῶν λαῶν τούτων ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ εὕρηται ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τῶν θυσιῶν καὶ ὡς Ἔθνος καὶ ὡς Κράτος. Δὲν ἀπώκνησε δὲ ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς Συνθήκης ταύτης, οὐδὲ θὰ ὑστερήσῃ τὸ παράπαν πρὸς ταύτην τὴν κατεύθυνσιν ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, σταθερὰν ἔχουσαν τὴν γνώμην, ὅτι ἐμμένουσα εἰς στενὴν συνεργασίαν μετὰ τῶν Συμμάχων θὰ ἐμπεδώσῃ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν εὐνομίαν ἐν Ἀνατολῇ καὶ διὰ νέων ἐν ἀνάγκῃ θυσιῶν, εἰς ἃς εἶναι πρόθυμος πάντοτε καὶ νῦν εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε ὁμόφρων καὶ σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαός». (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Κατόπιν τῆς δηλώσεως ταύτης, παρασχεθείσης τῆς ὁμοφώνου τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Καλογεροπούλου Κυβέρνησιν, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἔχουσα πλέον ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν τοῦ κυριάρχου Σώματος μετέβη εἰς τὸ Λονδῖνον ἵνα μετάσχῃ τῆς Συνδιασκέψεως καὶ ἐκθέσῃ πρὸς τοὺς μεγάλους ἡμῶν Συμμάχους τὰς ἡμετέρας ἀπόψεις ἐν τῷ διακανονισμῷ τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐν Σέβραις Συνθήκης. Ἡ πρώτη ἐπίσημος συνάντησις τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν Λονδίνῳ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Συμμάχων ἔλαβε χώραν εἰς τὰ ἀνάκτορα τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου τῇ 8)21 Φεβρουαρίου. Κατὰ τὴν συνάντησιν ταύτην ἐτέθησαν εἰς αὐτὸν διάφορα ἐρωτήματα. Τὸ πρῶτον ἀφεώρα τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν κατάστασιν ἐν Μ. Ἀσίᾳ. Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἀπαντῶν ὁ κ. Καλογερόπουλος ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἡμῶν θέσις εἶναι ἀρίστη καὶ ἀπὸ ἀπόψεως παρατάξεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικοῦ τοῦ στρατοῦ. Δεύτερον ἐρώτημα ἀφεώρα εἰδικώτερον, πόση εἶναι ἡ δύναμις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ ἂν εἶχεν ἐπηρεασθῇ τὸ ἠθικὸν αὐτοῦ ἐκ τῶν μεταβολῶν τῶν κατὰ τοὺς Συμμάχους ἐπελθουσῶν εἰς τὰ στελέχη τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Καλογερόπουλος ἀπήντησεν ὅτι ἡ στρατιὰ τῆς Μ. Ἀσίας περιλαμβάνει 120.000 ἀνδρῶν τελείως ἐξοπλισμένων καὶ ἐμπειροπολέμων καὶ ὅτι οἱ 50 μόνον ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπελθόντες εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀντικατεστάθησαν ὑπὸ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ τοιούτων, δι’ ὧν σημαντικῶς ἐνισχύθη τὸ στράτευμα. Προσέθηκε δὲ ὅτι διὰ τῶν μέσων, ἅτινα διαθέτει ἡ Ἑλλὰς δύναται ἄνευ συμμαχικῆς στρατιωτικῆς ἐπικουρίας νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς μελετωμένης ἤδη στρατιωτικῆς προελάσεως ἐντὸς τριμήνου τὴν πλήρη καὶ ὁλοσχερῆ εἰρήνευσιν τῆς Ἀνατολῆς. Ἀπαντῶν εἰς ἕτερον ἐρώτημα ἀφορῶν τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδειξεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐξ ὅλων τῶν μετασχόντων τοῦ πολέμου Κρατῶν ἡ ὀλιγώτερον οἰκονομικῶς ἐξαντληθεῖσα καὶ ὅτι ἔχει ἀντοχὴν οἰκονομικὴν ἐγγυωμένην τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀνειλημμένων στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων ὑπὸ τὴν αἵρεσιν εὐμενοῦς ἐν τῷ οἰκονομικῷ ζητήματι στάσεως τῶν Δυνάμεων. (Εὖγε, εὖγε). Ἐδήλωσε δὲ ἀπαντῶν εἰς ἕτερον ἐρώτημα ὅτι μετὰ τὴν κύρωσιν καὶ τὴν πλήρη ἐκτέλεσιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ τὴν καταστολὴν τοῦ Κεμαλικοῦ κινήματος, ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς ἐν Μ. Ἀσίᾳ δὲν θὰ βαρύνῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Τῶν συζητήσεων περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἐπαρκείας τῆς Ἑλλάδος μετέσχον πάντες οἱ παρόντες, ἐν οἷς καὶ οἱ εἰδικοὶ Σύμβουλοι τῶν κ.κ. Ἀντιπροσώπων. Μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν δὲ ἔκθεσιν καὶ αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Συνδιασκέψεως ἐτόνισεν, ὅτι τὰ γεγονότα ἐδικαίωσαν πάντοτε τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐπιτελείου. (Φωναί: Ζήτω ὁ Στρατός). Ἐν τέλει ἠρωτήθη ὁ κ. Καλογερόπουλος ἂν ὑπάρχωσιν ἐν τῇ χώρᾳ κόμματα ἀντιτιθέμενα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπήντησεν δὲ ὅτι εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὸ ζήτημα τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι σύμφωνοι καὶ οὐδεμία χωρίζει αὐτοὺς διαφορά. (Μάλιστα, μάλιστα, ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Κατὰ τὴν δευτέραν συνάντησιν μετὰ τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν Συμμάχων τῇ 10/23 Φεβρουαρίου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβέρσεως, ὅτε ἐζητήθησαν παρ’ αὐτοῦ στατιστικαὶ πληροφορίαι, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Συνδιάσκεψις ἐπὶ ζητημάτων, ἅτινα ἐπιμελῶς εἶχον ἐξετασθῆ καὶ ἅτινα ἐπήνεγκον τὰ ὁριστικὰ ἀποτελέσματά των. Παρουσίασεν ἐντούτοις ἐξ ἁπλῆς εὐλαβείας πρὸς τοὺς Συμμάχους τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κατηρτίσθη ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, καὶ ἀνέπτυξε τὴν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ὑπεροχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου ἐν Θράκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ καταδείξας τὴν ἀπόλυτον ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν οἱ Μουσουλμάνοι ἐπιδίδονται εἰς τὰ εἰρηνικά των ἔργα, εὐτυχεῖς ὑπὸ τὴν ἑλληνικὴν διοίκησιν καὶ ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν δρᾶσιν τῆς Κεμαλικῆς προπαγάνδας. «Προσεφέρθημεν, εἶπεν ὁ κ. Καλογερόπουλος, καὶ προσφερόμεθα νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν Κεμαλικὴν ἀνταρσίαν. Τοῦτο εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Εὐρώπης. Οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν τιμήν, τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν, ἀπειλουμένων νὰ ὑποστῶσιν ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγὸν τὴν γνωστὴν τύχην τῶν Ἀρμενίων καὶ Ἑλλήνων. Οἱ Ἕλληνες εἶναι πάντες ἡνωμένοι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ καὶ ζητοῦσι τὸν τερματισμὸν τῆς καταστάσεως, δέον δὲ ἡ Συνδιάσκεψις νὰ μὴ συμπράξῃ εἰς τὴν παράτασιν αὐτῆς, ἐφ’ ᾧ καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν φιλοδικαίαν καὶ εὐσυνείδητον αὐτῆς ἀπόφασιν». (Μάλιστα, μάλιστα, χειροκροτήματα). Μετὰ τὴν συνάντησιν ταύτην ἐγένετο ὑπὸ τῆς Συνδιασκέψεως δεκτὴ ἡ Τουρκικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ταύτης ἀπελθούσης ἡ Συνδιάσκεψις προέβη εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ προτείνῃ εἰς ἡμᾶς καὶ τοὺς Τούρκους τὸν διὰ διαιτησίας τῶν Μεγάλων Δυνάμεων διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῆς Σμύρνης καὶ τῆς Θράκης, μετὰ ἔρευναν ἐπιχειρηθησομένην ὑπὸ πρὸς τοῦτο ἀποσταλησομένης Ἐπιτροπῆς. Μεθ’ ὃ ἀνεκοινώθησαν εἰς τὸν κ. Καλογερόπουλον αἱ προτάσεις αὗται αἵτινες ἔχουσαι ὡς ἑξῆς: «Ἔχουσαι ὑπ’ ὄψει τὴν διχογνωμίαν ἥτις ἠγέρθη ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης καὶ τῆς Σμύρνης εἰς τὰ ἐδάφη τὰ ἐπιδικασθέντα εἰς τοὺς Ἕλληνας διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, αἱ Δυνάμεις εἶναι διατεθειμέναι νὰ ἀναθέσωσι τὸ ζήτημα τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δύο τούτων ἐδαφῶν εἰς διεθνῆ ἐπιτροπήν, ἥτις θέλει διορισθῆ παρ’ αὐτῶν μὲ ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῶν πληθυσμῶν τήν τε προπολεμικὴν καὶ τὴν μεταπολεμικὴν καὶ νὰ προβῇ ἄνευ ἀργοπορίας εἰς ἐπιτοπίους ἐρεύνας. Ταῦτα, ἐννοεῖται, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἀμφότερα τὰ μέρη, ἤτοι οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἕλληνες, θέλουσιν ἀποδεχθῆ: 1) Τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης διαιτησίας. 2) Ὅτι οἱ ὑπολειπόμενοι ὅροι τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν θέλουσι παραμείνει ἀναλλοίωτοι καὶ θέλουσι γίνει εἰλικρινῶς δεκτοὶ παρά τε τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ἑλλήνων». Οἱ ἑπόμενοι συμπληρωματικοὶ ὅροι προστίθενται εἰς τὴν πρότασιν ταύτην: 1) Θέλει ἐπέλθει ἄμεσος παῦσις τῶν ἐχθροπραξιῶν. 2) Θέλουσιν ἀνταλλαγῆ οἱ αἰχμάλωτοι συμφώνως πρὸς ὅρους, οἵτινες θέλουσιν ἐξετασθῆ καὶ καθορισθῆ. 3) Θὰ δοθῶσιν ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ καὶ τουρκικῷ ἐδάφει εὑρισκομένων μειονοτήτων ἐν τῷ διαμέσῳ χρόνῳ, μέχρι τῆς τελειωτικῆς συνομολογήσεως τῆς εἰρήνης». Μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν προτάσεων τούτων ἐπηκολούθησε συζήτησις τῇ 12)25 Φεβρουαρίου, περὶ ἧς ἀναγινώσκω τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Καλογεροπούλου, (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς μεσημβρίας ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Συνδιάσκεψις ἀπεφάσισε τὴν διατήρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἐκτὸς μικρᾶς τροπολογίας εἰς Ἀρμενίαν καὶ Κουρδιστὰν καὶ τῆς προτεινομένης ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ Σμύρνην καὶ Θράκην. Ἀνεκοίνωσεν ἔπειτα ὅτι οἱ πρὸ ὀλίγου ἐγκαταλείψαντες τὴν αἴθουσαν τῆς συνεδριάσεως Τοῦρκοι Ἀντιπρόσωποι ἐδέχθησαν τὴν ἀποστολὴν ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ διαιτησίαν καὶ ἐπεφυλάχθησαν νὰ ἀπαντήσωσι κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν περὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν λοιπῶν ὅρων τῆς Συνθήκης. Συνεβούλευσε τὴν Ἑλληνικὴν Ἀποστολὴν ὅπως ἀποδεχθῇ καθότι ἡ ἄρνησις ἡμῶν θὰ προυξένει κακὴν ἐντύπωσιν ὄχι μόνον εἰς τοὺς Συμμάχους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κόσμον ἐν γένει. «Λαβὼν τὸν λόγον ἐζήτησα πρῶτον διασαφήσεις περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ὅρου «ἀποδοχὴ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν», ἂν δηλαδὴ τοῦτο σημαίνει ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκκενώσωμεν τὴν κατεχομένην χώραν, περιοριζόμενοι εἰς τὴν ζώνην τῆς Συνθήκης καὶ ἐγκαταλείποντες ἐκτεθειμένους τοὺς ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, τόσον τοῦ ἐσωτερικοῦ ὅσον καὶ τῆς ζώνης Βέϊκος– Νικομηδείας–Προύσσης–Πανόρμου. «Εἰς ταῦτα σαφῶς ἀπήντησεν ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς οὐδαμῶς θέλει ἐγκαταλείψει τὴν κατεχομένην ζώνην, τοῦθ’ ὅπερ οὔτε οἱ Τοῦρκοι ζητοῦσιν. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν θὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐνίσχυσις διὰ νέων δυνάμεων, οὐδ’ ἡ κατάληψις νέων σημείων εἰς οὐδέτερον ἐκ τῶν ἀντιμετώπων στρατῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐξέφρασα ἀμφιβολίας περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν Τούρκων, ὁ δὲ κ. Σφόρτζα προέτεινεν ὅπως ἐπιτροπὴ Ἄγγλων, Γάλλων καὶ Ἰταλῶν ἀξιωματικῶν ἐλέγχῃ τὴν εἰλικρινῆ τήρησιν τῆς ἀνακωχῆς. Ἐτόνισα ὅτι ἡ Συνδιάσκεψις δέον ν’ ἀντιληφθῇ καλῶς ὅτι τὸ ζητούμενον παρὰ τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ παραιτηθῇ τοῦ ἀναγνωρισθέντος αὐτῇ, διὰ συνθήκης ὑπογεγραμμένης ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, αἵτινες λαμβάνουσι μέρος εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν. Τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα θὰ μένωσιν οὕτω μετέωρα καὶ ὡς Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἔχω ἀνάγκην, πρὶν ἀπαντήσω, τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀφοῦ συμβουλευθῇ πρότερον τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ἡ ἐπίσημος ἐντολὴ ἡ δοθεῖσά μοι προέρχεται ἐκ κυριάρχου Σώματος ὡς ἡ Συντακτικὴ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ μοὶ ἐδόθη καθ’ ὁμόφωνον ἀπόφασιν ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων. Εἶχε δὲ ἡ ἐντολὴ αὕτη ἀπαράβατον βάσιν τοὺς ὅρους τῆς Συνθήκης. Ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε ταχεῖαν ἀπάντησιν ἡμῶν, καθόσον τὴν Δευτέραν ἡ Συνδιάσκεψις θέλει ἀσχοληθῆ περὶ θεμάτων ἀπ’ εὐθείας ἐνδιαφερόντων τὰς Μεγάλας Δυνάμεις. Ἀνεκοίνωσα ὅτι θὰ ζητήσω ταχίστην ἀπάντησιν παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ θὰ σχηματίσῃ γνώμην, ἀφοῦ συμβουλευθῇ πρῶτον τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν δηλώσαντος ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς δέον νὰ εἶναι ταχύ, ὁριζομένης εἰς δίμηνον κατ’ ἀνώτατον ὅριον τῆς διαρκείας τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς Συνδιασκέψεως ἐπὶ τῶν σοβαρῶν συνεπειῶν, ἃς δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἑτοίμου ἐπὶ τοῦ παρόντος πρὸς προέλασιν, ἡ τοιαύτη τυχὸν ὑποχρεωτικὴ ἐπὶ δίμηνον ἀπραξία, ἰδίᾳ δὲ τὸ ἐνδεχόμενον νὰ διακυβευθῶσιν ὅσα διὰ τόσων θυσιῶν αἵματος καὶ χρήματος ἀπεκτήσαμεν, δὲν δύναται εἰμὴ δυσμενῶς νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν». Ἐκ τῶν ἀνακοινώσεων, ἃς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι μέχρι τοῦδε ἡ Συνέλευσις διατελεῖ ἐν πλήρει γνώσει τῶν λαβόντων χώραν, ἀφ’ ἧς προσεκλήθη ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν ζητημάτων δέον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πᾶν ὅ,τι συναφὲς ὑπάρχει ἐν σχέσει πρὸς τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν Θράκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν Θράκην ἡ προσάρτησις αὐτῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα καθωρίσθη διὰ τοῦ ἄρθρου 27 τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, χαράξαντος τὰ σύνορα τὰ χωρίζοντα τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς Τουρκίας. Ὡς πρὸς τὴν Σμύρνην ὅμως, πλὴν τῶν ἄρθρων 69, 70 καὶ 71 τῆς Συνθήκης, τῶν διατυπούντων τοὺς ὅρους τῆς κατοχῆς τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐνδοχώρας αὐτῆς, καὶ τῶν κατόπιν αὐτῆς ἄρθρων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τῆς τοπικῆς διοικήσεως ἐν Σμύρνῃ καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑλλάδος μέχρι τοῦ ἐνεργηθησομένου μετὰ πενταετίαν δημοψηφίσματος, ἡ Συνέλευσις δέον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐγένετο τὸ πρῶτον ἡ κατοχή, πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς εἰρήνης, καὶ τοὺς ἀγῶνας οὓς ἡ Ἑλλὰς κατέβαλε μετὰ τὴν ὑπογραφὴν αὐτῆς διαρκῶς πολεμοῦσα πρὸς τοὺς ἀντάρτας τοῦ Μουσταφᾶ Κεμάλ. Κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1919 τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Παρισίων παμψηφεὶ ἀπεφάσισεν ὅπως ἡ στρατιωτικὴ κατοχὴ τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐνδοχώρας αὐτῆς ἀνατεθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα μεθ’ ὅλων τῶν συμπαρομαρτουσῶν τῇ κατοχῇ ταύτῃ ὑποχρεώσεων καὶ θυσιῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 7ου ὅρου τῆς ἀνακωχῆς τῆς ὑπογραφείσης ὑπὸ τοῦ Ἄγγλου Ἀντιναυάρχου Κάλθορπ ἐνεργοῦντος ἐν ὀνόματι ἁπάντων τῶν Συμμάχων καὶ τῶν Ὀθωμανῶν Πληρεξουσίων, καθ’ ὃν οἱ Σύμμαχοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβωσι πάντα τὰ στρατηγικὰ σημεῖα εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤθελε παραχθῆ κατάστασις ἀπειλητικὴ διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν Συμμάχων. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὅρου τούτου ἐγένετο στρατιωτικὴ κατοχὴ ἐν Μεσοποταμίᾳ ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας τῷ 1919, ὑπὸ τῆς Γαλλίας ἐν Συρίᾳ καὶ Κιλικίᾳ τῷ 1919, ὑπὸ τῆς Ἰταλίας κατὰ τὰς ἀρχὰς Μαΐου τοῦ 1919 εἰς τὴν γραμμὴν Νέας–Ἐφέσου–Νασλῆ ἀκριβῶς συγχρόνως μὲ τὴν εἰς Σμύρνην ἑλληνικὴν κατοχήν. Ἀλλ’ ἡ ἑλληνικὴ κατοχὴ αὕτη ἐπεξετάθη κατ’ ἀνάγκην καὶ κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Συνδιασκέψεως τῆς Βοστώνης, ληφθείσης τῇ 9)22 Ἰουνίου 1920 χάριν ἀσφαλείας τῶν στρατιωτικῶν σκοπῶν. Αὕτη εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἔκθεσις τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς ὁποίας φωτιζομένη ἡ Συνέλευσις εἶναι εἰς θέσιν νὰ ζητήσῃ καὶ νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτῶν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§5Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προσωρινῶς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐξέθηκε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ τὰ γεγονότα. Ἡ ἐκ τῶν γεγονότων τούτων ἐντύπωσις τῆς Συνελεύσεως εἶναι κατάδηλος. Θεωρῶ ἤδη καθῆκόν μου ν’ ἀνακοινώσω εἰς αὐτὴν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τῆς τηρητέας πορείας, ἥτις θ’ ἀνακοινωθῇ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς Λονδῖνον. Τὸ καθῆκον τοῦτο αἰσθάνομαι ἐπιβεβλημένον ἐκ διττοῦ λόγου, ἀφ’ ἑνὸς ἐκ τῆς ὀφειλομένης εὐλαβείας πρὸς τὸ κυρίαρχον Σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς πορείας, ἣν θεωρεῖ ἐνδεδειγμένην τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπὶ τόσῳ ζωτικοῦ διὰ τὴν χώραν ζητήματος, ἀφ’ ἑτέρου ἐκ τῆς ἐπιβεβλημένης ἀνάγκης ὅπως ἡ πορεία αὕτη κανονισθῇ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ ἐμφανισθῇ ἐκεῖ ὅπου θὰ ἐμφανισθῇ ὡς ἡ ἐνσωμάτωσις τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τῆς ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μεθ’ ὅλου τοῦ ἰδιάζοντος αὐτῇ κύρους ἐκδηλωθείσης. Καὶ ἡ πορεία τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δέον ν’ ἀκολουθήσωμεν εἶναι αὕτη: Ν’ ἀπαντήσωμεν μετὰ πάσης εὐλαβείας εἰς τοὺς μεγάλους ἡμῶν Συμμάχους, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως αὐτῶν προσκρούει εἰς προσκόμματα ἀνυπέρβλητα, εἰς ἄρσιν τῶν ὁποίων δὲν ἀρκεῖ ἡ καλὴ ἡμῶν θέλησις. (Μάλιστα, μάλιστα, χειροκροτήματα). Δὲν θ’ ἀναπτύξω ἐνταῦθα τὰ ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ταύτης ἐπιχειρήματα. Εἶναι εὔκολον εἰς πάντα ἄνευ προκαταλήψεως ἐξετάζοντα τὰ γεγονότα ν’ ἀνεύρῃ ἐν αὐτοῖς τὴν ἐπιβολὴν τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἡ Ἑλλὰς ἠγωνίσθη παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν μεγάλων αὐτῆς Συμμάχων. Ἐμπνεομένη ὑπὸ τῶν αὐτῶν μὲ τοὺς Συμμάχους ἰδεωδῶν ἐλευθερίας καὶ δικαιοσύνης καὶ ἐν τῷ ἀγῶνι αὐτῶν διαβλέπουσα ὡς τέρμα τὴν πραγμάτωσιν τῶν ἰδεωδῶν τούτων συνεμερίσθη τὸν ἀγῶνα αὐτῶν. Ἡ εἰς αἷμα καὶ εἰς χρῆμα συμβολὴ αὐτῆς ὑπῆρξεν ἀνάλογος μὲν πρὸς τὸν ἐμπνέοντα αὐτὴν ἐνθουσιασμόν, ὑπερτέρα δὲ τῶν ἀσθενῶν αὐτῆς δυνάμεων. Καὶ ὅτε ὁ κοινὸς ἀγὼν ἔφθασε εἰς αἴσιον τέρμα καὶ οἱ ἰσχυροὶ Σύμμαχοι ἐπελήφθησαν τῆς διαρρυθμίσεως τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καθοδηγησάντων τὸν ἀγῶνα ἰδεωδῶν, ἡ Ἑλλὰς ἔτυχε τῆς ἀναγνωρίσεως ὑπὸ τῶν Συμμάχων καὶ κατόπιν τῆς πανδήμου κυρώσεως καὶ ἐπιβολῆς εἰς τὴν Τουρκίαν διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν τῶν ἐθνικῶν αὐτῆς δικαίων, ἐκείνων ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀπὸ αἰώνων ἠγωνίζετο καὶ ἐπάλαιεν ὁλόκληρος ἡ φυλὴ ἡ Ἑλληνική. Τὰ δίκαια ταῦτα δὲν ἐδημιουργήθησαν διὰ τῆς Συνθήκης. Τὰ δίκαια ταῦτα ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ ἐποχῆς, εἰς ἣν δὲν φθάνει ἡ ἀνθρωπίνη μνήμη. Ὑπάρχουσιν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἡ φυλὴ ἡ Ἑλληνική, παράγων καὶ ὄργανον ὑπερτέρου πολιτισμοῦ, διεχύθη ἐπὶ πάσας τὰς περὶ τὸ Αἰγαῖον Χώρας καὶ κατέστησεν αὐτὰς ἑστίαν ἀκτινοβολίας, θερμαινούσης τὴν ἀνθρωπότητα καὶ προαγούσης αὐτὴν εἰς τὰς ὑπερτέρας ἐκείνας ἀντιλήψεις τῆς ζωῆς, αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ἀποτελοῦσι τὰς βάσεις τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως τῆς ἀνθρωπίνης προόδου. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Τὰ δίκαια ταῦτα δὲν ἀπέθανον οὔτε ὅτε ἡ δύναμις ἡ ἑλληνικὴ ἀκολουθοῦσα τὴν ἀναπόφευκτον φορὰν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἔκλινεν εἰς τὴν δύσιν. (Ἐπευφημίαι). Ἡ φυλὴ παρέμεινε πάντοτε ἐν ταῖς χώραις ταύταις χάρις εἰς τὸν πολιτισμόν, τοῦ ὁποίου ἦτο φορεύς. Ὑφισταμένη τὰς παντοειδεῖς περιπετείας, ἃς αἱ πανταχόθεν ἐπιδρομαὶ ἐδημιούργησαν, ἔμεινε πάντοτε ἐν τῇ συνειδήσει τῆς ἀποστολῆς, ἣν τὸ παρελθὸν τῇ εἶχε κληροδοτήσει, ἐμπεποτισμένη τὴν πίστιν τὴν ἀκλόνητον, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα καθ’ ἣν θ’ ἀνατείλῃ καὶ θὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἱστορικὴ δικαιοσύνη, ἡ ἐξασφαλίζουσα εἰς ἕκαστον λαὸν τοὺς ὅρους τῆς πραγματώσεως τῆς ἀποστολῆς αὑτοῦ καὶ ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐκ τῶν ὅρων τούτων τὴν ἀπὸ τοῦ ξενικοῦ ζυγοῦ ἀπαλλαγήν. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Καὶ ἡ πίστις αὕτη διεφύλαξε ζωντανὰ τὰ δίκαια τῆς φυλῆς· ζωντανὰ διότι ἐν πάσῃ στιγμῇ ἦτο ἀποφασισμένη ὑπὲρ αὐτῶν νὰ ὑποστῇ καὶ ὑφίστατο τὰς μεγίστας τῶν θυσιῶν· ζωντανὰ καὶ διότι ἦτο ἀποφασισμένη νὰ τὰ ἐκτελῇ καὶ ἐξετέλει πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἀπορρεούσας ἐκ τῆς τεταγμένης εἰς αὐτὴν ἐκπολιτιστικῆς ἀποστολῆς, τῆς καθαγιαζούσης τὰ δίκαιά της. Οὕτως ἔζησαν τὰ δίκαια ταῦτα ἐπὶ αἰῶνας μακρούς, αἰῶνας ἐργώδους ἱστορικῆς ἐπεξεργασίας, καθ’ ἣν τὸ δίκαιον, τὸ καταπνιγόμενον ὑπὸ τῆς ἀκάμπτου εἰς τὰς ἐπιταγὰς αὐτοῦ βίας, ἐξετέλει οὐδὲν ἧττον τὸ δημιουργικὸν αὐτοῦ ἔργον, τὸ μὲν καταναλίσκον τὴν πρὸς κατάπνιξιν αὐτοῦ χρησιμοποιουμένην δύναμιν, τὸ δὲ χαλυβδοῦν ἐν τῇ πάλῃ, παρὰ τὰς ἑκάστοτε ὑπερανθρώπους θυσίας, τὴν ὑπὲρ τοῦ δικαίου ἀγωνιζομένην φυλήν. Τῆς ἐργώδους ταύτης ἱστορικῆς ἐπεξεργασίας, τῆς ἐπὶ αἰῶνας παραταθείσης, προϊὸν ἦτο ἡ βαθμιαία ἀποκατάστασις εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν διαφόρων τοῦ Ἑλληνισμοῦ τμημάτων. Αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις τῆς Δύσεως αἱ εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τοῦ πολιτισμοῦ ἱστάμεναι, προσεῖδον εἰς τὰ ἑλληνικὰ δίκαια μετ’ εὐμενείας ὑπαγορευομένης ἀπὸ τὰς ὑψηλὰς ἀρχὰς τὰς διεπούσας τὴν πολιτικὴν αὐτῶν. Χάρις εἰς τὴν εὐμένειαν ταύτην, ἥτις ἀΐδιον προσεπόρισεν εἰς αὐτὰς τὴν εὐγνωμοσύνην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀποκατεστάθη εἰς τὴν ἐλευθερίαν τὸ πρῶτον τμῆμα αὐτοῦ. Μὲ τὴν συνείδησιν πεπληρωμένην ἀπὸ τὴν ὑψίστην ὑποχρέωσιν εἰς πᾶσαν νὰ ὑποβληθῇ θυσίαν πρὸς πραγμάτωσιν τῶν ἀπαραγράπτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ δικαίων τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ηὐτύχησε, χάρις εἰς τὴν ζωτικότητα τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ καὶ τὴν εὐμένειαν μεθ’ ἧς αἱ συντελέσασαι εἰς τὴν σύστασιν αὐτοῦ Μεγάλαι Δυνάμεις παρηκολούθουν τὰς προόδους του, νὰ καταστῇ ἐπαρκές, ὅπως ἀποτελεσματικῶς δράσῃ ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως εἰς τὴν ἐλευθερίαν καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τμημάτων. Καὶ ὅτε κατὰ τὸν τελευταῖον παγκόσμιον πόλεμον, ἐξ οὗ εὐλόγως προσεδοκᾶτο ὁ τερματισμὸς πάσης ἐπωδύνου ἱστορικῆς ἐπεξεργασίας διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως παντὸς δικαίου ἀπὸ μακροῦ παλαίοντος κατὰ τῆς καταπνιγούσης αὐτό βίας, ὁ Ἑλληνισμὸς ἐτάχθη παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων, οὐδεμίαν ἀπέφυγε θυσίαν καὶ εἰς αἷμα καὶ εἰς χρῆμα, ὅπως συντελέσῃ εἰς τὴν ὑπὸ τῆς νίκης ἐπίστεψιν τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος. (Ἐπιδοκιμασίαι ζωηραὶ ἐκ τῆς αἰθούσης). Καὶ ὅτε ἀκόμη ὁ ἀγὼν διὰ τοὺς ἄλλους ἐτερματίσθη, ὑπελείποντο δ’ ἐν ταῖς χώραις, ἐφ’ ὧν ἐξετείνοντο τὰ ἀπαράγραπτα τοῦ Ἑλληνισμοῦ δικαιώματα, ἀντιδράσεις δυσχεραίνουσαι τὴν ἐπιβολὴν τοῦ δικαίου, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδίστασε ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἰδίαις δυνάμεσι καὶ ἰδίαις ἀποκλειστικῶς θυσίαις κατάπνιξιν τῶν ἀντιδράσεων τούτων. Καὶ ὄχι μόνον ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου ὁ κοινὸς ἀγὼν ἀπῄτησε τοῦτο, προσέφερε προθύμως τὴν ἀρωγήν του, καὶ τὰ ὀστᾶ οὐκ ὀλίγων τέκνων του εὕρηνται ἐγκατασπαρμένα εἰς τὰς ἀξένους ἀκτὰς τῆς Οὐκρανίας. (Αἴσθησις καὶ χειροκροτήματα). Χάρις εἰς τὴν προσφορὰν ταύτην, τὰ δικαιώματα αὐτοῦ ἀνεγνωρίσθησαν ἐν τῇ συνθήκῃ τῶν Σεβρῶν καὶ ἐκυρώθησαν διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν μεγάλων ἡμῶν Συμμάχων· χάρις εἰς τὴν δύναμιν καὶ τὰς θυσίας τῆς Ἑλλάδος, αἱ ἀντιδράσεις συνετρίβησαν καὶ τὰ δίκαια τὰ ἐν τῇ συνθήκῃ ἀναγνωρισθέντα ἐπραγματοποιήθησαν. Καὶ ἐπεβλήθησαν ὄχι μόνον αἱ ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων ρῆτραι τῆς συνθήκης, ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ λοιπαί, καθ’ ὧν ἐστρέφετο ἡ καταπνιγεῖσα ἀντίδρασις. Καὶ μὴ ἀπορήσῃ τις, ὅτι ὁμιλῶ περὶ καταπνιγείσης ἀντιδράσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν τόση καταβάλλεται προσπάθεια, ἵνα παρασταθῇ ὅτι ἡ ἀντίδρασις ἐξακολουθεῖ καὶ μάλιστα λαμβάνει χαρακτῆρα ἐπικίνδυνον. Εἶμαι ἐν γνώσει τῆς ἐν Μ. Ἀσίᾳ καταστάσεως ὑπὲρ πάντα ἄλλον. Καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι ἡ ἐκεῖ ἀντίδρασις πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς συντριβεῖσα. (Ζήτω ὁ στρατός. Χειροκροτήματα ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Ἑλληνικὸς στρατὸς εὑρίσκεται εἰς ἀπόστασιν ἑκατοντάδων χιλιομέτρων ἀπὸ τῆς γραμμῆς, ἥτις διὰ τῆς συνθήκης μᾶς παρεχωρήθη. Καὶ ὅμως εὑρίσκεται ἐκεῖ ἀδιατάρακτος καὶ πλήρει ἀσφαλείᾳ. (Ζήτω ὁ στρατός. Οἱ πληρεξούσιοι ὄρθιοι χειροκροτοῦσι καὶ ἐπευφημοῦσι τοὺς Ἕλληνας μαχητάς. Τὰ θεωρεῖα χειροκροτοῦσιν). Ἔχει ἀπέναντί του τὰ λείψανα τῶν μέχρις ἐκεῖ σπρωχθέντων ἀσυντάκτων στιφῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεπειρῶντο τὴν ἀντίδρασιν καὶ πρὸς τελείαν ἐκμηδένισιν τῶν ὁποίων ἐν βραχυτάτῳ σχετικῶς χρόνῳ θὰ ἦτο πλέον ἢ ἐπαρκὴς ἡ Ἑλλάς, ὡς καὶ ἐν Λονδίνῳ ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ λεγόμενα καὶ γραφόμενα περὶ τῆς σπουδαιότητος τῆς ἐχθρικῆς δυνάμεως ἀναπολοῦσιν εἰς τὴν μνήμην παρομοίας φήμας σχετικὰς πρὸς τὴν ἄλλοτε ἐν Θρᾴκῃ ἀντίδρασιν, τὴν ὑπὸ τοῦ Τζαφὲρ Ταγιάρ. Εἶναι ἄρα γε τολμηρὸν νὰ παραπέμπω τοὺς ἐπικαλουμένους τὰς σημερινὰς φήμας περὶ τῆς ἐν Μ. Ἀσίᾳ ἐχθρικῆς δυνάμεως εἰς τὰς τότε φήμας περὶ τῆς ἐν Θρᾴκῃ ἐχθρικῆς δυνάμεως; Τοιαῦτα ἔχουσα δίκαια οὕτω πανηγυρικῶς ἀναγνωρισθέντα, εἰς τοιαύτας ὑποβληθεῖσα θυσίας καὶ ἐπιτυχοῦσα χάρις εἰς αὐτὰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν οὕτως ἀναγνωρισθέντων δικαίων αὐτῆς ἡ Ἑλλὰς νομίζομεν ὅτι ἔχει καθῆκον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν πρότασιν τῶν μεγάλων αὐτῆς Συμμάχων, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν εὐλάβειαν, μεθ’ ἧς ἀποβλέπει εἰς πᾶσαν εἰσήγησιν αὐτῶν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε θεωρεῖ ξένην ἀπὸ τὸ ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων ἐνδιαφέρον αὐτῶν, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ μὴ στέρξῃ ὅπως τὰ διὰ τῆς συνθήκης ἀναγνωρισθέντα εἰς αὐτὴν δίκαια ὑποβληθῶσιν εἰς ἀναθεώρησιν. (Φωναί. Ποτέ, ποτέ). Ἐν τῇ μέχρι τοῦδε ἱστορικῇ ἐξελίξει τῶν ἀνατολικῶν πραγμάτων ἴσχυσεν ἓν δόγμα: τὸ δόγμα, δι’ οὗ ἀνεγνωρίζετο, ὅτι χώρα ἀποσπασθεῖσα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς αὐτήν. Καὶ ἦτο σωτήριον τὸ δόγμα τοῦτο. Ἐξησφάλιζε τὴν ἄνευ διακυμάνσεων ἐφαρμογὴν τοῦ ἀμειλίκτου ἱστορικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἀνάλογος πρὸς τὸν φυσικὸν νόμον τῆς πλημμύρας καὶ τῆς ἀμπώτιδος ὤθει ὀπίσω τὸ ὀθωμανικὸν κῦμα, τὸ μέχρι τῶν πυλῶν τῆς Βιέννης ὑψωθὲν, εἰς τὴν χώραν τὴν ἀσιατικήν, ἀφ’ ἧς ἀφωρμήθη. Ἂν τὸ δόγμα τοῦτο ἐτηρήθη ἀπαρεγκλίτως καθ’ ὅλην τὴν μέχρι σήμερον ἐξέλιξιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον διὰ τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς νὰ ὑπομνήσωμεν μετὰ πάσης εὐλαβείας εἰς τοὺς κραταιοὺς ἡμῶν Συμμάχους τὴν ἀνάγκην ὅπως τὸ δόγμα τοῦτο παραμείνῃ ἀπαραβίαστον. (Φωναί: Μάλιστα, μάλιστα). Ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ὄχι μόνον τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου τῶν ἅπαξ ἀποσπωμένων ἀπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας λαῶν τὸ δόγμα τοῦτο. Ἀποτελεῖ συγχρόνως ἐγγύησιν τῆς εἰρήνης τῆς τε τῶν λαῶν τούτων καὶ τῆς γενικῆς τοῦ κόσμου. Δι’ αὐτοῦ ἐξασφαλίζεται ἡ εἰρήνη μετὰ τὴν ἀπόσπασιν χώρας τινὸς ἀπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας τοὐλάχιστον ἀπὸ τοὺς κινδύνους, τοὺς ἐκ τῶν συγκρούσεων τῆς χώρας αὐτῆς πρὸς τὴν Τουρκίαν. Πᾶσα διάμεσος κατάστασις δημιουργηθεῖσα ἐν Χώρᾳ ἀνηκούσῃ εἰς τὴν Τουρκίαν, διάμεσος κατάστασις, ἣν ἐπέβαλεν ἡ ἀνάγκη τοῦ μετριασμοῦ τῆς τουρκικῆς πιέσεως, ὅτε ὑπῆρχον λόγοι καθιστῶντες ἀδύνατον τὴν ἄμεσον ὁριστικὴν ἀπελευθέρωσιν, συνεπήγετο πάντοτε περίοδον αἱματοχυσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξήγειρον τὰ αἰσθήματα τῶν πεπολιτισμένων ἀνθρώπων. Ἐπήρχετο ἡ ὁριστικὴ ἀπόσπασις καὶ ἡ αἱματοχυσία ἐτερματίζετο ὁριστικῶς χάρις εἰς τὸ δόγμα τοῦτο. Θὰ γίνῃ δυνατὸν ἤδη καὶ αὐτὸ νὰ καταργηθῇ; Θὰ ἐκλείψῃ σὺν αὐτῷ καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ ἐγγύησις τῆς εἰρήνης. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ πλήσσεται καιρίως τὸ δόγμα τοῦτο διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν σχετικῶν πρὸς τὴν Σμύρνην καὶ τὴν Θρᾴκην ρητρῶν τῆς Συνθήκης. Αἱ χῶραι αὗται ἀπεσπάσθησαν ἤδη δικαίως τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία ὑπέγραψε τὴν Συνθήκην. Ἡ ἀπόσπασις αὕτη ἐκυρώθη διὰ τῆς ὑπογραφῆς καὶ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Τὴν ἀπόσπασιν ταύτην τὴν δικαίως συντετελεσμένην ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν δυνάμεων καὶ τῶν θυσιῶν αὐτῆς κατέστησε πραγματικότητα. Αἱ χῶραι αὗται αἱ ἐπὶ αἰῶνες μαρτυρήσασαι ὑπὸ τὸ βάρος τὸ ἀφόρητον τῆς τουρκικῆς κακοδιοικήσεως ἀπήλαυσαν τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἰσονομίας, τῆς δικαιοσύνης, τῆς χρηστῆς διοικήσεως. Οἱ οἰκοῦντες αὐτὰς ἐπίστευσαν ἑαυτοὺς ἐλευθέρους καὶ ὡς τοιοῦτοι ἔζησαν καθ’ ὅλην τὴν ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς καταλήψεως περίοδον. Ἐπίστευσαν ὅτι τὸ κῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχε κατακλύσει καὶ τὴν πατρίδα αὐτῶν, συνεχίζον τὴν κατὰ τὸν φυσικὸν νόμον ὀπισθοδρόμησιν, ἀπήλλαξε καὶ αὐτοὺς ἀπὸ τὴν πλήμμυραν, ἐν ᾗ εἶχε κατακλύσει τὴν πατρίδα των. Ἐπίστευσαν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καμμία θέλησις δυναμένη ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἀναχαίτησιν τῆς ἱστορικῆς αὐτῆς ἀνάγκης, διότι πᾶσαν θέλησιν θ’ ἀπέτρεπεν ἀπὸ τοιούτου σκοποῦ ἡ ἰσχὺς τοῦ δόγματος, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα. Πῶς θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ ἐξηγήσωμεν εἰς τοὺς ἀδελφούς μας αὐτοὺς τὴν στάσιν ἡμῶν, ἂν δὲν λάβωμεν τὸ θάρρος νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῶν κραταιῶν ἡμῶν Συμμάχων ἐπὶ τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐδημιουργοῦντο, ἂν ἐδεχόμεθα τὴν πρότασιν αὐτῶν; Καὶ δὲν μᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ πράξωμεν ἀκριβῶς τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῶν τὸ ὑπὲρ ἡμῶν, τοῦ ὁποίου τοσαῦτα ἔχομεν δείγματα καὶ διὰ τὸ ὁποῖον τόσον εὐγνώμων διατελεῖ πρὸς αὐτοὺς πᾶσα ἑλληνικὴ καρδιά; Τὸ μεμαρτυρημένον αὐτὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλει τὴν πίστιν ὅτι ἀδύνατον νὰ θέλωσί τι δυνάμενον νὰ πλήξῃ τὰ δίκαια ἡμῶν συμφέροντα; Δὲν μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς, ὁποῖον πλῆγμα θὰ κατεφέρετο εἰς αὐτά, ἂν ἀποδεχόμεθα τὴν πρότασίν των; (Φωναί: Βεβαίως, βεβαίως). Δι’ ἡμᾶς ἡ διὰ τῆς συνθήκης κυρωθεῖσα ἀπελευθέρωσις τῶν ἡμετέρων ἀδελφῶν εἶναι πλήρωσις ἱστορικῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία καὶ ἂν δὲν ἐπληροῦτο σήμερον, θὰ ἐπληροῦτο αὔριον. Εἶναι αὕτη ἡ πίστις μὲ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθημεν καὶ ἀνετράφημεν· εἶναι ἡ πίστις μὲ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθησαν, ἀνετράφησαν καὶ ἔζησαν οἱ πατέρες ἡμῶν καὶ οἱ πατέρες τῶν πατέρων ἡμῶν καὶ οἱ ἀπώτεροι ἡμῶν πρόγονοι ἀπὸ τῆς μαύρης ἡμέρας καθ’ ἣν ἡ βία κατέπνιξε τὸ δίκαιον καὶ ὑπέταξε τὰς χώρας αὐτὰς εἰς τὸν ζυγὸν τοῦ ἔξωθε κατακτητοῦ. Μὲ τὴν πίστιν ταύτην ἐπὶ τῶν δικαίων ἡμῶν τῶν ἐθνικῶν, κληροδοτουμένην ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν, ὁ Ἑλληνισμὸς ἤγετο εἰς πάσας τὰς ἀπὸ αἰώνων μαρτυρικὰς θυσίας. Ἦλθε τέλος ἡ ἡμέρα καθ’ ἣν τὰ δίκαια ταῦτα χάρις εἰς νέας θυσίας ἀνεγνωρίσθησαν καὶ ἐκυρώθησαν καὶ ἐπραγματοποιήθησαν.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ γίνῃ δυνατὸν εἰς ἡμᾶς μεθ’ ὅλα ταῦτα νὰ ὑποβάλωμεν τὴν περὶ τῆς βασιμότητος αὐτῶν ἀπόφασιν εἰς τὴν κρίσιν ἐπιτροπῆς ἐπιχειρούσης ἐπιτοπίους ἐρεύνας περὶ αὐτῶν; Ἀλλὰ ποῦ θὰ δυνηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ εὕρῃ εἰς τὰς ἐρεύνας αὐτῆς τὰς μυριάδας καὶ μυριάδας τῶν νεκρῶν (ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα. Ζωηραὶ ἐκδηλώσεις εἰς μνήμην τῶν νεκρῶν Ἑλλήνων), οἱ ὁποῖοι ἐπὶ αἰῶνας παλαίοντες καὶ ἀγωνιζόμενοι καὶ πίπτοντες ὑπὲρ τῶν δικαίων τούτων καθηγίασαν αὐτά; Καὶ ὅμως ὅλη τῶν νεκρῶν αὐτῶν ἡ πίστις ἐπὶ τὰ δίκαια ταῦτα καὶ ὅλον αὐτῶν τὸ αἴσθημα καὶ ὅλη αὐτῶν ἡ ἀφοσίωσις καὶ ὅλαι αὐτῶν αἱ θυσίαι εὕρηνται ἐντὸς τοῦ αἵματος ἡμῶν καὶ ἐπιτάσσουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν αὐτὴν πίστιν πρὸς τὰ δίκαια ὑπὲρ ὧν ἐκεῖνοι ἐθυσιάσθησαν. Πῶς θὰ ἀκούσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν φωνὴν αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ἐπιτακτικὴν ἀκούομεν πάντες ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι φερόμεθα ὑπ’ αὐτῆς, ὡς ὑπὸ ἀκατασχέτου δυνάμεως, ἐκεῖ ὅπου ἡ ἱστορικὴ φορὰ τῆς φυλῆς μας ἄγει ἡμᾶς; Καὶ ἡ δύναμις αὕτη εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ οἱουσδήποτε ἀριθμούς. Εἶναι ἡ δύναμις ἡ δημιουργικὴ τῆς ἱστορίας ἡ μὴ ὁρατὴ ἄλλως παρὰ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων. Εἶναι ἡ δύναμις, ἡ ὁποία μᾶς ἤγαγεν ἐκεῖ ὅπου ἐχύσαμεν τὸ αἷμα τὸ ἑλληνικόν. Εἶναι ἡ δύναμις, ἡ ὁποία ἤγαγε τὰ τέκνα ἡμῶν ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκονται, εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀγογγύστως ὑφιστάμενα πάσας τὰς κακουχίας καὶ ἀτρομήτως ἐκτιθέμενα εἰς πάντας τοὺς κινδύνους χάριν τῆς προασπίσεως ὄχι μόνον τῶν ἡμετέρων ἀλλὰ καὶ τῶν κοινῶν συμμαχικῶν συμφερόντων. (Ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ Στρατοῦ). Εἶναι ἡ δύναμις ἡ ἐμπνέουσα τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ὑφίσταται ἐπὶ ὀκταετίαν σχεδὸν ἀδιακόπως τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς δεινά, καὶ ὅμως νὰ αἰσθάνηται ἑαυτὸν ἱκανὸν καὶ πρόθυμον ἵνα συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα, ἀδιάφορον ἐπὶ πόσον χρόνον ἀκόμη, ἀρκεῖ ν’ ἀπαιτῇ τοῦτο ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐθνικῶν δικαίων. (Ζωηραὶ ἐπιδοκιμασίαι). Πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀξίαν τῆς δυνάμεως ταύτης νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν κρίσιν ἐπιτροπῆς, ὅτε τὴν πραγματικότητα αὐτῆς κατέδειξεν ἡ δρᾶσίς μας ἡ κατὰ τὸν πόλεμον, ὃν παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν κραταιῶν Συμμάχων μας διεξηγάγομεν ἐξ αὐτῆς κινούμενοι, καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς κατέδειξαν τὰ ἐκ τῆς δράσεως ταύτης προκύψαντα ἀποτελέσματα; Καὶ πῶς θὰ δεχθῶμεν τὸ οὕτω μεμαρτυρημένον κῦρος τῆς δυνάμεως ταύτης, κῦρος τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθησαν καὶ οἱ μεγάλοι ἡμῶν Σύμμαχοι διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν δικαίων μας, πῶς θὰ δεχθῶμεν ὅτι τὸ κῦρος τοῦτο δύναται νὰ καμφθῇ πρὸ τοῦ κύρους ἐπιτροπῆς ἐπιχειρούσης ἐπί τινας ἑβδομάδας ἐπιτοπίους ἐρεύνας; Θὰ ἦτο τοῦτο ἀπάρνησις τῶν ἱερωτέρων ἡμῶν αἰσθημάτων, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν θὰ θελήσωσι νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς ἡμᾶς οἱ κραταιοὶ ἡμῶν Σύμμαχοι. Συμπεραίνων, κύριοι, ὑποβάλλω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα εἰς ἀδυναμίαν ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῶν μεγάλων ἡμῶν Συμμάχων, τὴν διατυπωθεῖσαν καθ’ ὃν τρόπον ἐξέθηκε ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ Συνέλευσις, μετ’ ἐπιμελῆ ἔρευναν τοῦ ζητήματος, θὰ δώσῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς περὶ τῆς γνώμης ταύτης. Εὔχομαι ἵνα ἡ ψῆφος ὑμῶν, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως θὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὴν ἀφοσίωσιν πάντων ἀδιακρίτως τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν μίαν καὶ ἀδιαίρετον Πατρίδα, ἐπιτύχῃ ὅπως εἰς τὸ ἔργον τοῦ ἡρωικοῦ ἡμῶν στρατοῦ τεθῇ ἡ κορωνίς, ἧς εἶναι ἄξιος διὰ τῆς πραγματώσεως καὶ ἐξασφαλίσεως τῶν ἀπαραγράπτων δικαίων τοῦ Ἔθνους. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν Θεωρείων).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§9Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, αἱ ἀνακοινώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν γενομένων ἐρωτημάτων καὶ ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἔλεγχον τῆς γενομένης ἐνεργείας. Δὲν εἶναι οὔτε ἡ περίστασις οὔτε ἡ ἡμέρα ἡ προσήκουσα ὅπως ἐνασκηθῇ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν γενομένων καὶ ἐξετασθῇ ἂν ὅ,τι ἔδει νὰ γίνῃ ἐγένετο, οὐχὶ σήμερον, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ἐτέθησαν ἐν δυσχερείᾳ. Ὁ ἔλεγχος τῆς Συνελεύσεως θέλει γίνει τότε μόνον ὅταν ἡ ἐνέργεια ἡ ἐθνικὴ εἶναι περατωμένη καὶ εἶναι δυνατὸν ἄνευ βλάβης οἱασδήποτε τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ ὁμιλήσωμεν ἐνταῦθα περὶ τῶν πραχθέντων. Σήμερον μίαν ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις· εὑρισκομένη πρὸ μιᾶς δυσχερείας ἐθνικῆς νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην αὐτῆς σαφῶς, κατηγορηματικῶς καὶ ἀνδρικῶς, διὰ νὰ κατοχυρώσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ τὴν ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσωπείαν διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἐθνικὴ θέλησις, ἡ ἀβίαστος καὶ σταθερά. Ὡς ἐτέθησαν τὰ ζητήματα κατόπιν τῆς ἀνακοινωθείσης ὑπὸ τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου προτάσεως πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀναθεωρήσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἀναθεωρήσεως ἡ ὁποία θίγει τὸν τίτλον τοῦ ἀναγνωρισθέντος ἑλληνικοῦ δικαίου. Ἄλλοτε εἰς περίστασιν ἀναμίξεως τῶν Μεγάλων Δυνάμεων πρὸς καθορισμὸν τῶν ζητημάτων τῆς Ἀνατολῆς ὑπῆρξε παράδειγμα ὁμοίας ἀναθεωρήσεως εἰλημμένων ἀποφάσεων, τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ δεκάτου τρίτου πρωτοκόλλου τοῦ Βερολινείου Συνεδρίου, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν παραχώρησιν πρὸς τὴν Ἑλλάδα τῶν ἐπαρχιῶν Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Ἀλλ’ ἡ ἀναθεώρησις ἐκείνη δὲν ἀφῄρεσε τὴν βάσιν τοῦ ἑλληνικοῦ δικαίου, ἡ ἀναθεώρησις ἐκείνη ὑπῆρξε κανονισμὸς προσωρινὸς ἕνεκα τῆς δυσχερείας τῆς ἀποτελεσματικῆς συνεννοήσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, παρέμεινε δ’ ὁ τίτλος τοῦ ἀναγνωρισθέντος δικαίου ἀπαραβίαστος καὶ ἰσχυρὸς ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων καὶ ἀπέκειτο εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ διεκδικήσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τοῦτον, ἐφ’ ὅσον αἱ στρατιωτικαὶ καὶ πολιτικαὶ περιστάσεις ἤθελον ἐπιτρέψει. Ἡ ἀναθεώρησις, εἰς ἣν προβαίνει σήμερον ἡ Συνδιάσκεψις, εἶναι ἀναθεώρησις ἀναιροῦσα τὴν βάσιν τοῦ τίτλου ἡμῶν, διότι παραπέμπεται ἡ ἐξέτασις εἰς Ἐπιτροπὴν ἐντεταλμένην νὰ ἐξελέγξῃ τὰς στατιστικάς, τὴν ἐθνολογικὴν σύστασιν τῶν πληθυσμῶν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μ. Ἀσίας, ἂν δὲ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς ἤθελεν εἶναι δυσμενής, ἤθελεν ἄρει τὴν βάσιν τοῦ τίτλου ἡμῶν. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκταθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, διότι, φρονῶ, ὅτι προκειμένου ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, ἡ ἀπόφασις αὕτη πρέπει νὰ συνοδεύηται ὑφ’ ὅλων τῶν αἰτιολογιῶν, τὰς ὁποίας εἶναι ἐντεταλμένοι οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλοῦντες νὰ προσαγάγωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ δώσῃ ἁπλῶς ψῆφον αἰσθηματολογικήν. Ἡ Συνέλευσις θὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, τῆς ὁποίας αἱ αἰτιολογίαι θὰ εὕρηνται εἰς τὰς ἀγορεύσεις καὶ τὰς δηλώσεις τῶν διαφόρων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ ἀναθεώρησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, κύριοι, ἄνευ τῆς ῥητῆς συναινέσεως τῆς Ἑλλάδος εἶναι νομικῶς καὶ πολιτικῶς ἀδύνατος. Κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὰ ζητήματα τῆς Ἀνατολῆς ἐφηρμόσθη δίκαιον ἴδιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογή, ἡ ἐκ τοῦ ὁποίου πεῖρα, οὐδένα πρέπει ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ καὶ τῷ ἔξω κόσμῳ νὰ παρασύρῃ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ ἐν τῇ Συνθήκῃ τῶν Σεβρῶν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἄνευ τῆς θελήσεως καὶ τῶν κυρίως ἐνδιαφερομένων ν’ ἀνατρέψωσιν τὰ διὰ τῆς Συνθήκης καθωρισμένα. Διὰ τοῦ 7 ἄρθρου τῆς Συνθήκης τῶν Παρισίων, ἀναγνωρισθείσης τὸ πρῶτον τῆς Τουρκίας ὡς ἀποτελούσης μέλος τῆς εὐρωπαϊκῆς οἰκογενείας, γενομένης δὲ δεκτῆς ἵνα μετάσχῃ τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ εὐρωπαϊκοῦ δημοσίου δικαίου, ἐδόθη συγχρόνως ἡ ἐγγύησις τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ ἀκεραιότητος αὐτῆς καὶ συνεπείᾳ τούτου καθωρίσθη, ὅτι πᾶσα πρᾶξις θίγουσα τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τῆς Τουρκίας ἀποτελεῖ διὰ τὰς συμβεβλημένας Δυνάμεις ζήτημα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος. Κατόπιν τῆς ἀρχῆς ταύτης, τῆς πλασθείσης διὰ τὴν Ὀθωμανικὴν Ἐπικράτειαν, αἱ Δυνάμεις ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα διεθνοῦς δικαίου ἵνα καθορίζωσιν αὐταὶ κυριαρχικῶς ἐν τέλει πάντα τὰ ζητήματα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἀναληφθεῖσαν ὑπ’ αὐτῶν ἐντολήν. Ταῦτα δὲ τὰ δόγματα τῆς Συνθήκης ἐπεκαλέσθησαν οἱ συνελθόντες ἐν Βερολίνῳ, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐκανονίσθησαν ἐν τῇ Συνδιασκέψει τοῦ Βερολίνου τὰ ζητήματα τῆς Ἀνατολῆς, ἀκριβῶς διότι ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, ἵνα αὐταὶ καθορίζωσι τὰ ζητήματα τῆς Ἀνατολῆς ὡς ζητήματα συνδεόμενα πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον τὸ εὐρωπαϊκόν. Ἐφ’ ὅσον τοιοῦτον ἴσχυε δίκαιον, τοῦ ὁποίου ἐφαρμογὴ ἐγένετο καὶ κατὰ τὴν διαρρύθμισιν τῶν τελευταίων ἀποτελεσμάτων τῶν βαλκανικῶν πολέμων, ἐκράτησαν πάντοτε δι’ ἑαυτὰς αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις τὸ δικαίωμα ἵνα πᾶσαν πρᾶξιν τρίτων Κρατῶν συνδεομένων πρὸς τὸ Ἀνατολικὸν καθεστὼς ἀναθεωρῶσιν, ἐφ’ ὅσον τὸ εὐρωπαϊκὸν συμφέρον ἐπέβαλλε τὴν τοιαύτην ἀναθεώρησιν. Περὶ τούτου ὅμως δὲν πρόκειται πλέον. Ἀφ’ ἧς ἡ Τουρκία ἐνεπλάκη εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον γενομένη ἐμπόλεμος πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις καὶ πρὸς τὰ μετασχόντα τῆς συμμαχίας αὐτῶν βαλκανικὰ Κράτη, ἐγένοντο δὲ συγχρόνως ἐμπόλεμοι καὶ οἱ μεγάλοι Σύμμαχοι αὐτῆς, ἡ Συνθήκη τῶν Παρισίων ἐρράγη καὶ νέον καθεστὼς τῶν εὐρωπαϊκῶν πραγμάτων ἐνεφανίσθη. Τί εἶναι ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν; Δὲν εἶναι Συνθήκη Συνεδρίου κρίνοντος συμφέροντα εὐρωπαϊκά· εἶναι Συνθήκη συμμαχική, τὴν ὁποίαν διέπραξαν ἀπὸ κοινοῦ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις καὶ τὰ σύμμαχα Κράτη, ὡς ἐπιβάλλουσαν τὰς κοινὰς θελήσεις των πρὸς τὸν ἡττημένον ἐχθρόν. Ἡ Συνθήκη αὕτη περιλαμβάνει τὰς συνησπισμένας καὶ συνδεδυασμένας θελήσεις πάντων τῶν μετασχόντων αὐτῆς Κρατῶν, συσχετιζομένας πρὸς τὸ ἐθνικὸν αὐτῶν δίκαιον καὶ πρὸς τὸ γενικὸν εὐρωπαϊκὸν δίκαιον, περιλαμβάνει δὲ ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν τρεῖς κατηγορίας κεφαλαιωδῶν διατάξεων: Περιλαμβάνει διατάξεις αἵτινες ἀφορῶσι τὸ ἴδιον συμφέρον ἑκάστου συμπράξαντος Κράτους, καὶ αἱ διατάξεις αὗται εἶναι κυρίως αἱ ἀφορῶσαι τὰς ἐδαφικὰς προσκτήσεις· περιλαμβάνει διατάξεις ἐνδιαφερούσας τὰ συμπολεμήσαντα Κράτη, καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ περὶ τῆς κοινῆς ἀλληλεγγύης τῶν Συμμάχων πρὸς ἄμυναν ἀλλήλων καὶ ἐπιβολὴν τῶν θελήσεών των· περιλαμβάνει καὶ διατάξεις γενικοῦ εὐρωπαϊκοῦ δικαίου, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη τὰ μὴ συμπράξαντα εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, συμπράξαντα ὅμως εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς Συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν, καὶ τοιαῦται διατάξεις εἶναι αἱ περὶ Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, αἱ περὶ ναυσιπλοΐας καὶ ἄλλαι διατάξεις γενικῆς φύσεως. Αἱ διατάξεις αἱ μὴ ἀφορῶσαι εἰς τὸ κοινὸν ἐνδιαφέρον, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὸ ἴδιον ἐνδιαφέρον ἑκάστου Κράτους, εἶναι διατάξεις τῶν ὁποίων ἡ τήρησις ἀφίεται ἐφεξῆς εἰς τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἐνδιαφερομένου Κράτους ἔχοντος μόνον δικαίωμα ν’ ἀρυσθῇ καὶ ἐπιζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τῶν συμμάχων του ἐκ τῆς καθορισθείσης ἀλληλεγγύης, ἐκεῖ ἔνθα τάσσεται τοιαύτη ἀλληλεγγύη. Ἀλλὰ πέραν τῆς τοιαύτης συμμαχικῆς ἀλληλεγγύης δὲν ὑπάρχει δικαίωμα πρὸς μεταρρύθμισιν τῆς θελήσεως ἐκείνου τοῦ Κράτους ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καθωρίσθησαν ὡρισμένα δίκαια καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν θέλησιν νὰ χωρήσῃ πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῶν. Ἐκ τούτων φρονῶ ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ἐδαφικῶν προσκτήσεων αἵτινες προσεκυρώθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδεὶς τῶν Συμμάχων εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναλάβῃ νὰ δώσῃ ψῆφον ὑποχρεοῦσαν τὴν Ἑλλάδα ἵνα παραιτηθῇ τῶν προσκτήσεων τούτων. Ἀλλ’ ἐγεννήθη ἡ θεωρία, θεωρία ἀναπτυχθεῖσα παρά τισι τῶν Κρατῶν τῶν Συμμάχων, ὅτι ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν δὲν ἔχει ἐπικυρωθῇ καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει ὑποχρεωτικὴν ἰσχύν. Τὴν θεωρίαν τῆς μὴ ἐπικυρώσεως τῆς Συνθήκης δύνανται ν’ ἀντιτάξωσι καὶ ἐπικαλεσθῶσιν οἱ Τοῦρκοι, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπικυρώσωσι ταύτην χάριν καὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἔτι συμφερόντων. Ἀλλ’ ἄλλως τε εἰς τὶ χρησιμεύει ἡ θεωρία αὐτή; Ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, πέριξ τῆς ὁποίας γίνεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν μὴ ἐπικύρωσιν, ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἶναι ἐκτέλεσις εἰλημμένων ἀποφάσεων· αἱ ἀποφάσεις δ’ αὗται δὲν ἐλήφθησαν ἐν Σέβραις. Αἱ ἀποφάσεις αὗται ἐλήφθησαν εἰς προηγούμενα συνέδρια· εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Σὰν Ρέμο καὶ εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Σπᾶ. Ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἶναι ἔγγραφον καταρτισθὲν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τούτων, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν προηγουμένως καὶ καθωρίσθησαν μεταξὺ τῶν Συμμάχων. Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἶναι ἔγγραφον συμμαχικόν, τοῦ ὁποίου προηγήθησαν συμμαχικαὶ συμφωνίαι καὶ ἀποφάσεις καταρτισθεῖσαι διὰ πρωτοκόλλου δύο Συνεδρίων. Αἱ θελήσεις δὲ τῶν συμμάχων κρατῶν προσηρμόσθησαν πρὸς ἀλλήλας εἰς ἀμφότερα τὰ προηγούμενα Συνέδρια. Ἀλλ’ αἱ διπλωματικαὶ συμφωνίαι μεταξὺ συμμάχων αἱ κατὰ τὸν πόλεμον καὶ αἱ συμμαχικαὶ συμφωνίαι πρὸς συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης δὲν χρήζουσιν ἐπικυρώσεως, διότι εἶναι συμφωνίαι καλῆς πίστεως, εἶνε συμφωνίαι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων καλοῦνται οἱ Σύμμαχοι καὶ προβαίνουσιν εἰς θυσίας, αἵματος καὶ χρήματος πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν· οὐδὲν δὲ Κράτος ἰσχυρίσθη ποτὲ ὅτι συμφωνίαι πρὸ τοῦ πολέμου ἢ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου διπλωματικῆς φύσεως χρήζουσιν ἐπικυρώσεως, διότι ὅλα τὰ Κράτη ἀνεγνώρισαν ὅτι αἱ συμφωνίαι αὗται ἐδέσμευον τὴν καλὴν πίστιν αὐτῶν πρὸς ἄλληλα, ἐδέσμευον δὲ κατὰ τοῦτο τὴν καλὴν πίστιν τῶν Κρατῶν, ὅτι ἦσαν πάντα τὰ Κράτη τὰ συμβεβλημένα ὑπόχρεα νὰ συνεπιβάλωσιν εἰς τὸν ἡττημένον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συμφωνιῶν τούτων. Συμφωνίαι τοιαῦται ἐγένοντο μεταξὺ τῶν συμμετασχόντων εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον πλεῖσται ὅσαι, οὐδεμία δ’ ἔτυχε κυρώσεως. Οὐδεὶς ἐζήτησε τὴν διάρρηξιν τῶν συμφωνιῶν τούτων ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς ἐπικυρώσεως. Ἐγένετο συμφωνία μετὰ τῆς Ρουμανίας ὑπὸ τὸν τύπον συνθήκης συμμαχίας, ἐγένετο συμφωνία μετὰ τῆς Ἰταλίας ὑπὸ τὸν αὐτὸν τύπον Συνθήκης συμμαχίας. Ἐγένετο ἡ ἀγγλογαλλικὴ συμφωνία ἐν σχέσει πρὸς τὸν κανονισμὸν τῶν ζητημάτων τῆς Ἀνατολῆς, ἡ ὁποία ἦτο καθαρῶς διπλωματικὴ συμφωνία, μὴ λαβοῦσα μορφὴν Συνθήκης. Ἴδωμεν, κύριοι, ποῖον ἔχει χαρακτῆρα ἡ συμφωνία αὕτη. Εἷς ἐκ τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς σημερινῆς διεθνοῦς κινήσεως λέγει τὰ ἑξῆς ἐξηγῶν τὴν κατάργησιν τῶν ἀγγλογαλλικῶν συμφωνιῶν τοῦ 1916 (ἀναγινώσκει): «Ἐσκέφθην κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὅτι ἐν πνεύματι ἀλληλεγγύης μεταξὺ τῶν συμμάχων, ἵνα μὴ πρὸ τῆς τραπέζης τῆς εἰρήνης ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ τῆς χθές, παρουσιασθῇ τὸ θλιβερὸν θέαμα διαφωνιῶν μεταξὺ λαῶν χυσάντων κοινὸν αἷμα ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν, ἔπρεπε νὰ διασαφηνισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων ὅλα τὰ προβλήματα, ν’ ἀντιμετωπισθῶσιν ὅλα, νὰ πραγματοποιηθῇ δι’ ἕκαστον τούτων τὸ μέγιστον τῆς δυνατῆς συνεννοήσεως». Ἡ αὐτὴ πολιτικὴ προσωπικότης ἐπαναλαμβάνει (ἀναγινώσκει): «Εἶπον τὴν προτεραίαν ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος εἴτε εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ ἀνατολικὰ ἡμῶν ὅρια εἴτε εἰς τὸ ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ προαιώνια ἡμῶν δίκαια ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ νὰ κανονίσω ἐκ τῶν προτέρων τὰ μεταξὺ συμμάχων ζητήματα κατὰ τρόπον ὥστε πρὸ τῆς τραπέζης τῆς Συνδιασκέψεως νὰ μὴ λάβῃ χώραν συζήτησις μεταξὺ αὐτῶν. Αἱ συμφωνίαι αὗται θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν καὶ θὰ συζητηθῶσιν ὑπὸ ταύτης, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἀγγλία, τηρήτρια πάντοτε τοῦ λόγου της, θὰ τὰς ἐπικυρώσῃ, διότι τὰς ὑπέγραψεν».

§10ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος τὰ λέγει;

§11Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ταῦτα ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς λέγων εἶναι ὁ σήμερον πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας κ. Μπριὰν καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ἀφοῦ, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἡ πρὸ τοῦ κ. Μπριὰν ὑπογράψασα τὸ πρωτόκολλον τοῦ Σὰν Ρέμο, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἡ πρὸ τοῦ κ. Μπριὰν ὑπογράψασα τὸ πρωτόκολλον τοῦ Σπᾶ ἀπεδέχθη συμφωνίας ἐπωφελεῖς διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁμοῦ μετὰ τῶν λοιπῶν συμμάχων, δικαιοῦται ἡ Ἑλλὰς νὰ ζητήσῃ τὴν τήρησιν τῶν συμφωνιῶν, δεδομένου μάλιστα ὄντως ὅτι κατηρτίσθη οὕτω συμφωνία Συνθήκης, ἡ ὁποία ἀπέδωκε μεγάλας ἱκανοποιήσεις, ὡς νομίζουσι, διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς ἀπέδωκε τὸ ἐλάχιστον τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ πρωτόκολλα τὰ ὑπογραφέντα ἐν Σὰν Ρέμο καὶ ἐν Σπᾷ, κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ ἐπιφανεστάτου πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῆς Γαλλίας, εἶναι πρωτόκολα ὑποχρεοῦντα τοὺς Συμμάχους. Συμφώνως πρὸς τὴν θεωρίαν ταύτην τὰ πρωτόκολλα ταῦτα ὑποχρεοῦσι καὶ τὰς διαδόχους Κυβερνήσεις καὶ πάντας τοὺς συμμάχους ἐν τῇ συμμαχικῇ αὐτῶν ἀλληλεγγύῃ πρὸς τὴν μικρὰν Ἑλλάδα καὶ τοὺς ὑποχρεοῦσι τόσον μᾶλλον ὅσον εἶναι συμμαχικὴ ἀλληλεγγύη μεγάλων πρὸς μικρούς. (Χειροκροτήματα) Παραπέμπουσιν ἡμᾶς, κύριοι, εἰς τὰς στατιστικάς. Ἡ ἐξέτασις τῶν ἐθνολογικῶν ζητημάτων διὰ στατιστικῶν καὶ δημοψηφισμάτων εἶναι ἐξέτασις, τὴν ὁποίαν προήγαγεν ἡ ἰδεολογία καὶ ἡ φιλοσοφία τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν κ. Οὐΐλσων, φιλοσοφία ὅμως πολὺ μακρὰν κειμένη τῆς Ἀνατολικῆς πραγματικότητος.

§14Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς πρὸ πάντων.

§15Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐν πρώτοις εἰς ποίους συμμάχους ἐπεβλήθη ἡ στατιστικὴ ἐξέτασις πρὸς ἀναγνώρισιν τοῦ δικαίου αὐτῶν; Ὁ πόλεμος οὗτος ἀποκατέστησε τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα Κρατῶν, ἀποκατέστησε τὴν ἐλευθερίαν ἄλλων Κρατῶν. Εἶναι κοινὸν καὶ γενικὸν τὸ μέτρον τῆς στατιστικῆς ἐξετάσεως τῶν πληθυσμῶν δι’ ὅλους τοὺς συμμάχους, οἵτινες ὠφελήθησαν ἐδαφικῶς καὶ ἐν ταῖς ἐθνικαῖς διεκδικήσεσιν αὑτῶν ἐκ τῆς νίκης; Ὄχι, κύριοι. Ἡ στατιστικὴ ἐξέτασις εἶναι δυνατὴ ἐκεῖ ἔνθα ὑπάρχει μικτὴ ἐγκατάστασις γηγενῶν πληθυσμῶν, ἐκεῖ ἔνθα ὑπάρχει ἀποδεδειγμένη συμβολὴ πληθυσμῶν ἴσου πολιτισμοῦ, τῶν ὁποίων ὁ εἷς δὲν ἐδυνάστευσεν τὸν ἕτερον, ἢ ἐκεῖ ὅπου παρετηρήθη μακρὰ ἀπ’ αἰώνων εἰρηνικὴ καὶ ἀνεμπόδιστος πληθυσμῶν ἀλλογενῶν εἴσδυσις. Ἀλλὰ ταῦτα ἠδύναντο νὰ γίνωσιν εἰς τὴν Κεντρικὴν Εὐρώπην, ἔνθα ὁ πολιτισμὸς ἐλευθερουμένων καὶ κυριαρχούντων εἶναι ἴσος, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ ἀνώτερος ὁ τῶν κυριαρχούντων. Καὶ ἐκεῖ δὲν ἐγένετο στατιστικὴ μελέτη καὶ δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα τῶν μικτῶν πληθυσμῶν κατόπιν στατιστικῆς μελέτης. Μὴ ἐγένετο στατιστικὴ μελέτη τῆς Τρανσυλβανίας, ἥτις ἀπεδόθη εἰς τὴν Ρουμανίαν ὁλομερῶς; Καὶ μολαταῦτα εἰς τὴν Τρασυλβανίαν εἶναι ἓν ἑκατομμύριον περίπου Οὔγγρων καὶ Γερμανῶν κατοίκων. Μὴ ἐγένετο στατιστικὴ μελέτη ἐν Τσεσχολοβακίᾳ, ἔνθα ὑπάρχουσι τέσσαρα ἑκατομμύρια πληθυσμοῦ τσεχολαβακικοῦ ἐν Βοημίᾳ καὶ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια γερμανικοῦ πληθυσμοῦ, κατοικοῦντος μάλιστα εἰς ὡρισμένας ζώνας καὶ δυναμένου ν’ ἀποχωρισθῇ; Οὐδεμία. Μὴ ἐγένετο ἐν Πολωνίᾳ; Μὴ ἐγένετο ἐν Τεργέστῃ; Μὴ ἐγένετο ἐν Κροατίᾳ, Σλαβονίᾳ καὶ Δαλματίᾳ; Οὐδαμοῦ. Οἱ Σύμμαχοι, καταλυθείσης τῆς δυνάμεως τῶν κυριαρχούντων στρατῶν, εἰσῆλθον καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰ ἐδάφη τὰ ἐθνικά, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐθνικὴν ἱστορίαν καὶ ἐθνικὴν σφραγῖδα. (Χειροκροτήματα).

§16ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Ἀλσατίαν καὶ Λωρραίνην ἔγινε;

§17Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ποῦ ἐγένετο δημοψήφισμα; Ἐγένετο δημοψήφισμα μεταξὺ Δανίας καὶ Γερμανίας, δηλαδὴ ἑνὸς ἡττημένου Κράτους καὶ ἑνὸς μὴ πολεμήσαντος. Ἐγένετο δημοψήφισμα μεταξὺ Πολωνίας καὶ Τσεχοσλοβακίας, μεταξὺ δύο Κρατῶν ἐξ ἴσου ὠφεληθέντων ἐκ τῆς νίκης καὶ ἀποκατασταθέντων εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλ’ οὐχὶ ἀντιπάλων. Εἶναι δυνατόν, κύριοι, ν’ ἀξιωθῇ ἡ ἐνέργεια στατιστικῆς ἐρεύνης προκειμένου περὶ τῶν ἐθνικῶν ἑλληνικῶν διεκδικήσεων ἐπὶ τῷ ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ μικτοὶ πληθυσμοί; Τίς κατέστησε τοὺς μικτοὺς πληθυσμοὺς ἐν Θράκῃ; Ἡ ἐλευθέρα θέλησις τῶν κατοίκων ἢ ὁ δεσποτισμὸς ἐπιζητῶν τὴν ἐγκατάστασιν πλειονοψηφούσης ὑπὲρ αὐτοῦ μερίδος; Καὶ ἡ στατιστικὴ τῶν ζώντων εἶναι ἐπαρκὴς — διὰ νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — Ἐὰν εὕρωσιν οἱ ἐρευνηταὶ στατιστικῶς ἐν μειονοψηφίᾳ τὸν ἑλληνικὸν πληθυσμὸν ἐν Θράκῃ ἢ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ὀφείλουσι νὰ ὑπολογίσωσιν ὅμως καὶ τοὺς τάφους, ἀλλ’ ὀφείλουσι συνάμα νὰ ὑπολογίσωσι ποῖον ὄγκον πλειονοψηφίας ἀποδεικνύουσιν οἱ τάφοι τῶν ἡρώων καὶ τὸ αἷμα τῶν μαρτύρων. (Χειροκροτήματα) Ἐὰν θελήσωσιν οἱ μεγάλοι Σύμμαχοι ἡμῶν οἱ ὁποῖοι μίαν ἀρχαιοπρεπῆ ἑλληνικὴν ἰδέαν τῆς τιμῆς πρὸς τὸν ἄγνωστον στρατιώτην ἀπεμιμήθησαν, νὰ τιμήσωσι τὸν ἄγνωστον μάρτυρα τῆς ἐθνικῆς ἑλληνικῆς ἰδέας, ἂς εὐαρεστηθῶσι νὰ στήσωσιν ὡς μνημεῖον αὐτοῦ ἀΐδιον τὸ ἄτρωτον τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. (Χειροκροτήματα). Τὰ ζητήματα τὰ ἑλληνικά, κύριοι, δὲν λύονται διὰ στατιστικῶν. Μία ἱστορία τριῶν χιλιάδων ἐτῶν ἐγκατέστησε τὴν ἑλληνικὴν ἰδέαν ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένη σήμερον. Μία ἱστορία ἐκπολιτιστικῆς ἐργασίας, μία ἱστορία ἡρωϊσμοῦ καὶ διανοητικῆς ὑπεροχῆς καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὰς χώρας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τμῆμα ἀναφαίρετον τῆς Ἑλλάδος. Προκειμένου περὶ ἐθνικῶν διεκδικήσεων Κρατῶν οἷον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ τὸ Ἰταλικὸν καὶ τὸ Γαλλικόν, εἷς καὶ μόνος ὑπάρχει τρόπος καθορισμοῦ τῶν ἐθνικῶν δικαίων, ἡ ἐκτίμησις ἡ πραγματικὴ τῶν ἱστορικῶν δεσμῶν πρὸς τὸ ἔδαφος, ἡ ἐκτίμησις πρὸ παντὸς τῆς ὑπεροχῆς τοῦ δυναστευθέντος ὑπὲρ τὸν δυνάστην. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς κείμενά τινα (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐθνογραφικοὶ ὅροι ἐν τῇ Κεντρῴᾳ Εὐρώπῃ εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε ὄντως εἶναι ἀδύνατον, ὅπως τὰ πολιτικὰ ὅρια συμπέσωσι καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασίν των πρὸς τὰ ἐθνικὰ. Ἐξάγεται ἐκ τούτου—καὶ αἱ Σύμμαχοι αἱ συνησπισμέναι Δυνάμεις δὲν προσεχώρησαν ἄνευ λύπης εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην—, ὅτι πυρῆνες τινὲς οὑγγρικοῦ πληθυσμοῦ θὰ μετατεθῶσιν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν ἄλλου Κράτους. Ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ βασισθῇ ἐπὶ τοιαύτης καταστάσεως ὅπως ἰσχυρισθῇ ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ μὴ τροποποιηθῇ τὸ ἀρχαῖον ἐδαφικὸν καθεστώς. Μία κατάστασις, μολονότι παναρχαία, δὲν εἶναι προωρισμένη νὰ διατηρηθῇ, ὅταν ἀναγνωρισθῇ ὡς ἀντικειμένη εἰς τὴν δικαιοσύνην». Αὐτὴ εἶναι ἡ δικαιολογία ὑπὸ χρονολογίαν 6 Μαΐου 1920 καὶ φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Μιλλεράν, ἡ ὁποία συνώδευσε τὴν ἀπόρριψιν τῆς διαμαρτυρίας τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Οὑγγαρίας πρὸς τὴν Συμμαχικὴν Διάσκεψιν, διαμαρτυρίας διὰ τῆς ὁποίας παρεπονοῦντο οἱ Οὗγγροι ἀντιπρόσωποι ὅτι ὀγκώδεις πληθυσμοὶ οὑγγρικοὶ περιελήφθησαν εἰς τὸ ρουμανικὸν ἔδαφος. Καὶ ἡ διάσκεψις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι λύει ζήτημα μικτοῦ πληθυσμοῦ ἀπαντᾷ δι’ ὅσων ἀνέγνωσα πρὸς ὑμᾶς. Τὶ ἀναγνωρίζει διὰ τῆς πράξεως ταύτης ἡ Διάσκεψις; Ὅτι τὸ ἐθνικὸν δίκαιον εἶναι ἀπαράγραπτον καὶ ἀνεπίδεκτον ἐφαρμογῆς στασιαστικῶν καὶ δημοψηφισμάτων καὶ ἐρευνῶν ἐπιτροπῶν, ἔστω καὶ ὑπὸ κίνδυνον μεταθέσεως ὑπὸ ἄλλην κυριαρχίαν ὄγκου ἀλλοφύλου πληθυσμοῦ. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τοιαύτη εὐρωπαϊκὴ συνείδησις καὶ ἡ Διάσκεψις διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας κ. Μιλλερὰν ἀπήντησεν οὗτος εἰς τοὺς Οὔγγρους ἀντιπροσώπους ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, ὅτε εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ φέρεται εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐρρίφθη ὁ ὑπαινιγμός: «ἀλλὰ ζητήσατε λοιπὸν καὶ τὸ Παλέρμον καὶ τὴν Μασαλίαν». Δὲν θὰ ζητήσωσι τὸ Παλέρμον οὔτε τὴν Μασσαλίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ ἰδέα ὑπῆρξεν ἐν τῇ ἀρχαιότητι ἰδέα ἐκπολιτιστικὴ καὶ ἐν Παλέρμῳ καὶ ἐν Μασσαλίᾳ. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχομεν κοινὸν πρὸς τὸ γαλλικὸν ἔδαφος ἄλλο εἰμὴ τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν ὅτι πάσης προστασίας τυγχάνουσιν οἱ πάροικοι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι αὐτόθι συγκροτοῦσιν ἀκμαίαν καὶ πολύτιμον Ἑλληνικὴν παροικίαν. Ἀλλ’ οὐδεμία δύναται νὰ γίνῃ παρομοίωσις πρὸς τὸν ἀρχαῖον τοῦτον ἀποικισμὸν ὁ ὁποῖος ἀπεσβέσθη ἔκτοτε, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρίνωμεν καὶ νὰ παρομοιάσωμεν τοιούτου εἴδους ἀρχαῖον ἀποικισμὸν πρὸς τὸν ἐν Θράκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ, ἔνθα δὲν ὑπῆρξεν ἀποικισμὸς, ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἐγκατάστασις μόνιμος διαιωνισθεῖσα διὰ τῆς ὑπεροχῆς τῆς Ἑλληνικῆς διανοήσεως καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἀναγνωρισθεῖσα ὑπὸ τοῦ ὀθωμανοῦ κατακτητοῦ δι’ ἀναγνωρίσεως τῶν προνομίων τοῦ Γένους καὶ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὡς ἐκκλησιαστικοῦ καὶ πολιτικοῦ Ἀρχηγέτου τοῦ Γένους. (Εὖγε, εὖγε). Ἐκεῖ ἔνθα ὁ ἴδιος κατακτητὴς ἀνεγνώρισε τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρομοιάζεται τὸ μαρτύριον 500 ἐτῶν τοῦ γένους τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ αἱ θυσίαι καὶ ἡ ἀκμὴ αὐτοῦ πρὸς ἀντίστασιν καὶ πρὸς συγκράτησιν τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος πρὸς ἀρχαίους ἀποικισμούς, οἵτινες καὶ τὴν ἀκμὴν αὐτῶν ἐπέδειξαν καθ’ ὃν χρόνον ἐγκαθίσταντο εἰς τόπον μὴ πεπολιτισμένον, ἔσβυσαν δὲ φυσιολογικῶς ἀφ’ ἧς στιγμῆς διεδέχθησαν εἰς τὰς πόλεις ταύτας τὸν ἀποικισμὸν τὸν ἑλληνικόν, οἱ λαοὶ οἱ γηγενεῖς, μετὰ πλήρους πολιτικῆς ἀκμῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἂς ἴδωμεν τὶ περὶ τούτου λέγει ἕτερος Γάλλος πολιτικός, ὁ κ. Ριμπώ, Πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας, ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς περὶ τῆς Ἀλσατίας καὶ Λωραίνης πρὸ τοῦ τέλους τοῦ πολέμου, καθ’ ἣν ὥραν πρόγραμμα γαλλικὸν ἦτο ἡ ἀνάκτησις ἀντὶ πάσης θυσίας τῶν δύο ἐπαρχιῶν: «Πρέπει νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὴν Γαλλίαν, διότι τῇ ἀνήκουσι, διότι δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἐκείνους οἵτινες κατέλαβον αὐτὰς οὐχὶ διὰ τῆς πειθοῦς, ὡς τὰς εἴχομεν ἡμεῖς, ἀλλὰ διὰ τῆς βίας, διὰ τοῦ σκληροῦ δικαίου τοῦ πολέμου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀποκρούομεν». Καὶ ἔλεγεν ὁ Κλεμανσώ, ὁ μέγας τῆς Γαλλίας πολίτης, πρωθυπουργὸς καὶ αὐτὸς μετὰ τὸν πόλεμον πλέον, ὅτε ἡ Ἀλσατία καὶ Λωρραίνη εἶχον ἀνακτηθῆ, περιγράφων τὴν ἐπίσκεψίν του ἐν Στρασβούργῳ: «Μία νεαρὰ κόρη τοῦ Στρασβούργου, πρὸς τὴν ὁποίαν ὁμιλῶ περὶ τῆς χαρᾶς της, μοὶ ἀπαντᾷ: «Δυνάμεθα νὰ γελῶμεν, κύριε, διότι ἐκλαύσαμεν πολύ». Πρέπει νὰ διηγηθῇ τις ἡμέραν τινὰ ὅλην τὴν τρομερὰν ἱστορίαν τῶν ἡρωϊκῶν θυσιῶν, αἵτινες διήρκεσαν ἐπὶ 50ετίαν. Ἔπρεπε νὰ εἰσήρχετό τις εἰς οἶκον ἑνὸς Ἀλσατοῦ, ὅτε ἡ γαλλικὴ γλῶσσα ἦτο προγεγραμμένη, διὰ νὰ ἴδῃ πῶς ἡ θρησκεία τῆς γαλλικῆς πατρίδος διετηρήθη εἰς τὸ ἱερὸν τῆς οἰκογενείας. Πόσαι ἀθλιότητες, πόσοι διωγμοί, πόσα ἐγκλήματα κατὰ τῆς ἀνθρωπότητος! Ἔπρεπε νὰ ἴδῃ τις τὸν υἱὸν ἀναχωροῦντα ὑπὸ μισητὴν στολὴν διὰ νὰ μεταβῇ νὰ πολεμήσῃ τοὺς ἀδελφούς του τῆς Γαλλίας». Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰσθηματικότης ἡ γαλλική, ἡ ἰδεολογία ἡ γαλλική, ἡ ὁποία ἠξίου, καὶ δικαίως ἠξίου, καὶ εὐλόγως ἠξίου, τὴν ἀνάκτησιν, τὴν ἄνευ συζητήσεων ἐπιστροφήν, ὡς τίμημα νίκης, τῆς Ἀλσατίας καὶ τῆς Λωρραίνης, ἡ ὁποία ἀπέκρουσε πᾶσαν πρότασιν περὶ δημοψηφίσματος, ἔστω καὶ ἂν ὑπεβλήθη ὑπὸ Γάλλων πολιτῶν, τῶν ἐργατικῶν καὶ σοσιαλιστικῶν ὀργανώσεων τῆς Γαλλίας. Ἀλλ’ εἶπεν ἡ Ἀλσατὶς ἐκείνη πρὸς τὸν κ. Κλεμανσώ: «Δυνάμεθα σήμερον νὰ γελῶμεν, διότι ἐκλαύσαμεν πολύ». Ὑπάρχει τις ἐκ τῶν ἐν τῇ Διασκέψει τοῦ Λονδίνου, ὅστις ἠδυνήθη νὰ σκεφθῇ ὅτι δύναται νὰ ὑπολογίσῃ τὸν ὄγκον τῶν δακρύων, τὰ ὁποῖα ἔρρευσαν ἐκ τῶν ἑλληνικῶν ὀφθαλμῶν ἐπὶ ἡμίσειαν χιλιετηρίδα, ἢ ὑπάρχει τις ὅστις δύναται νὰ τολμήσῃ νὰ σκεφθῇ ὅτι, ἀφοῦ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους παρεσχέθη τὸ δικαίωμα νὰ γελάσωσιν ἐκ χαρᾶς, νὰ γελάσωσιν ἐξ ἀγαλλιάσεως, ὅτι εἶδον ἑαυτοὺς ἐλευθέρους, εἶναι εὔλογον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τούτους πάλιν ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ πένθους, τοῦ κλαυθμοῦ καὶ τῆς ὀδύνης;

§18ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποτέ, ποτέ.

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὑπὲρ τῶν λοιπῶν Κρατῶν, ἅτινα διέπλασεν ἡ παγκόσμιος νίκη; Μὴ ἡ Τρανσυλβανία ἀνεκτήθη ὑπὸ τῆς Ρουμανίας μετὰ 50 ἢ 60 ἐτῶν ἀποχωρισμόν; Τουναντίον, ἑκατοντάδες ἐτῶν ἐχώριζον αὐτήν. Μὴ ἡ Τσεχοσλοβακία ἀπεκατεστάθη εἰς ἴδιον Κράτος, ἀπολέσασα τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς πρὸ 50 ἢ 100 ἐτῶν; Εἶχε λησμονήσει ἡ ἰδία τὸν χρόνον καθ’ ὃν εἶχεν ὑποταγῆ εἰς τὴν Αὐστρίαν. Ὥστε δι’ ἐκείνους δὲν ὑπάρχει παραγραφή, ἡ παραγραφὴ δὲ ὑπάρχει μόνον διὰ τὰ ἑλληνικὰ δικαιώματα! Ἀλλ’ εἶπον εἰς τὰς συζητήσεις τῶν Βουλῶν ὅτι ὅλοι οἱ λαοὶ τῆς Κεντρώας Εὐρώπης ἀμέσως μόλις ἡ νίκη ἐσημάνθη ἐκήρυξαν τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν καὶ ἀπεκατεστάθησαν αὐτοβούλως καὶ αὐτοδυνάμως εἰς ἐλεύθερα Κράτη. Μάλιστα. Ἀλλὰ πῶς συνέβη τοῦτο; Ἀφοῦ ἐπὶ τριετίαν οἱ στρατιῶται αὐτῶν ἐξηναγκασμένοι ὑπὸ τῆς Αὐστριακῆς πειθαρχίας καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἐπολέμουν κατὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν πατρίδος, κατὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν ἀνεξαρτησίας, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ αὐστριακὸς στρατὸς ἐκάμφθη, ἡττήθη καὶ διαλελυμένος ἐτράπη εἰς φυγήν, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης, ὥρμησαν οἱ λαοὶ οὗτοι εἰς ἀνάκτησιν τῆς ἰδίας αὑτῶν ἐλευθερίας. Μὴ τὸ ἴδιον συνέβη εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἐπαρχίας; Μὴ ἐπετράπη εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν νὰ σπεύσῃ παραχρῆμα ἐλευθερωτὴς καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ αὐτὸς τὴν φρουρὰν τῆς Ἀνατολῆς; Ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς παρέμεινεν στάσιμος εἰς τὴν θέσιν αὑτοῦ, ἡ δὲ φρούρησις τῆς ἀνακωχῆς, τοῦ ἡττημένου, ἀνετέθη εἰς τοὺς μεγάλους Συμμάχους καὶ ἀνελήφθη ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν αὐτῶν. Πῶς ἦτο λοιπὸν δυνατὸν, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰδίου στρατοῦ, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ κυρίαρχον Κράτος, τοῦ νικημένου ὑπὸ τῆς ἐμπολέμου ὑπεροχῆς τοῦ νικητοῦ, ἀλλὰ δυναμένου εἰς τὰ βάθη τῆς Ἀνατολῆς ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ βίαν ἐπὶ ἀόπλων πληθυσμῶν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τὸ ἴδιον, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσιν οἱ ἴδιοι ὅροι τῆς ἐξεγέρσεως, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν εἰς τὴν Κεντρώαν Εὐρώπην; Ἀλλὰ κύριοι, αἱ ἐθνικαὶ διεκδικήσεις, αἵτινες ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῶν συνεδρίων τοῦ Σὰν Ρέμο καὶ τοῦ Σπᾶ καὶ ἐνεκρίθησαν ὑπ’ αὐτῶν, μὴ τὸ πρῶτον ἐξητάζοντο τότε ὑπὸ τῶν μεγάλων ἡμῶν Συμμάχων; Εὑρέθησαν κατὰ πρῶτον ἐν Παρισίοις, ἐν Σὰν Ρέμο καὶ ἐν Σπᾷ πρὸ τῶν ἑλληνικῶν διεκδικήσεων καὶ κατὰ πρῶτον τότε ἠναγκάσθησαν νὰ μελετήσωσι, νὰ ἐξετάσωσι τὰ ζητήματα καὶ ν’ ἀποφανθῶσι ἐπ’ αὐτῶν, ὥστε σήμερον νὰ παρίσταται ἡ ἀνάγκη λόγῳ πλάνης περὶ τὴν τότε ἐξέτασιν ἢ διαφωνιῶν μετὰ τῆς Τουρκίας νὰ διαταχθῇ ἡ ἐπανεξέτασις τῆς μελέτης αὐτῶν; Ὄχι, κύριοι. Προκειμένου περὶ Θράκης κατὰ τὸ 1912 συνωμολογήθη ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου, συμπαρισταμένων ἢ μᾶλλον συνεδριαζόντων συγχρόνως καὶ τῶν πρέσβεων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, οἵτινες ἀπετέλουν τὸ παραπλήσιον συνέδριον τῆς Συνδιασκέψεως πρὸς ἔλεγχον τῶν γινομένων συζητήσεων καὶ τελικὸν καθορισμὸν τῶν πραγμάτων, συνωμολογήθη, λέγω, ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου δι’ ἧς ἡ Θράκη μέχρι τῆς γραμμῆς Αἴνου–Μηδείας παρεχωρήθη εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Ἂν δὲ ἡ Βουλγαρία ἀπώλεσεν αὐτήν, τοῦτο προέκυψε, διότι ἐνεπλάκη εἰς τὸν συμμαχικὸν πόλεμον καὶ εὗρεν εὐκαιρίαν ἡ Τουρκία ν’ ἀνακτήσῃ τὴν χώραν μέχρι τῆς γραμμῆς τοῦ Ἔβρου. Τότε αἱ δυνάμεις εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὰ ἀνατολικὰ πράγματα, δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ συνεδρίου τοῦ Βερολίνου καὶ τῶν διατάξεων τῆς Συνθήκης τῶν Παρισίων ἀλλὰ δὲν ἐπενέβησαν· τοὐναντίον ἀφῆκαν τὰ πράγματα ὡς εἶχον. Δὲν προέβησαν εἰς ἀναγνώρισιν τῆς Συνθήκης παραχρῆμα, διότι δὲν ἀνεγνωρίσθη αὕτη οὔτε παρὰ τῶν ἰδίων συμβληθέντων, ἕνεκα τοῦ ἀναφυέντος Βαλκανικοῦ πολέμου. Ἀλλ’ οὐδεὶς οὐδὲ παρατήρησιν κἂν διετύπωσεν ἐναντίον τῆς παραχωρήσεως τοῦ Θρακικοῦ ἐδάφους εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Ἔνθα ἐνόμιζον ὅτι ἀδίκως ἢ ἀώρως εἶχον τὰ πράγματα κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀντίληψιν παρενέβησαν, ὡς εἰς τὸ ζήτημα τὸ Ἀλβανικὸν καὶ τὸ ζήτημα τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Πῶς δ’ ἐγένετο ἡ παραχώρησις εἰς τὴν Βουλγαρίαν; Οὐδεὶς Βούλγαρος ὑπῆρχεν ἐκεῖ. Ἀλλὰ δὲν ἐξετάζω ἂν ὑπῆρχε Βούλγαρος ἐκεῖ, διότι ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ὡς καὶ ἡ κατόπιν ἐπακολουθήσασα τοῦ Βουκουρεστίου δὲν ἦσαν ἁπλῶς συνθῆκαι ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ βαλκανικῆς ἰσορροπίας, τὴν παραδοχὴν δὲ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐπέβαλλεν ἡ ἀνάγκη τῆς ἱκανοποιήσεως ὅλων τῶν ἀξιώσεων. Ἀλλ’ αἱ Δυνάμεις, αἱ μὴ διατυπώσασαι τότε διαμαρτύρησιν ἐναντίον τῆς ἀποσπάσεως τῆς Θράκης ἐκ τῆς Τουρκίας ἀναμφισβητήτως εὑρίσκοντο ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι τὸ τουρκικὸν στοιχεῖον τοὐλάχιστον δὲν εἶναι τὸ πλειοψηφοῦν ἐν τῇ χώρᾳ καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ ἐθνικὴ ὑπόστασις τῆς Θράκης ἀπὸ τουρκικῆς ἀπόψεως δὲν προσεβάλλετο διὰ τῆς ἀποσπάσεως ταύτης ἐκ τῆς Τουρκίας καὶ προσκολλήσεως εἰς ἄλλην κυριαρχίαν. Ἀλλὰ καὶ κατόπιν, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, γινώσκομεν ὅλοι ὅσοι μετέσχομεν τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ ὅλοι ὅσοι παρηκολούθουν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ πράγματα καὶ δυνάμενοι νὰ ἔχωσι κεκυρωμένας πληροφορίας, ὅτι πολλάκις ἡ Βουλγαρία διανύσασα τὸ στάδιον τῆς ἀπάτης, τὸ ὁποῖον εἶχε διαγεγραμμένον ἐν τῇ πολιτικῇ αὐτῆς, ἐτάχθη φανερῶς παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Κεντρικῶν Αὐτοκρατοριῶν. Πολλάκις προσηνέχθη εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἡ Θράκη μέχρι τοῦ ὁρίου Αἴνου–Μηδείας κατὰ τὸ θέρος δὲ τοῦ 1918 ἐγένετο προσφορὰ καὶ πέραν τούτου, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ βουλγαρικὴ σύμπραξις ἢ μᾶλλον ἡ βουλγαρικὴ αὐτομολία. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ κεκυρωμένα δίκαια ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Τῇ 11 Ἰανουαρίου 1915 ἐγένετο πρότασις ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐνεργούσης διὰ λογαριασμὸν καὶ τῶν ἄλλων Συμμάχων πρὸς τὴν τότε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κ. Βενιζέλου, περὶ συνεργασίας τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῶν Συμμάχων καὶ περὶ ἀμέσου συνδρομῆς εἰς τὴν Σερβίαν, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζον τότε κινδυνεύουσαν ἐξ ἐπιθέσεως αὐστριακῆς, πλανώμενοι εἰς τοῦτο διότι αἱ αὐστριακαὶ συγκεντρώσεις ἐγένοντο μὲ σκοπὸν ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Ρωσσίας, ὅπως ἀπεδείχθη ἀργότερον. Ἡ πρότασις αὕτη ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι ὑπισχνοῦντο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν παραχωρήσεις ἐδαφικάς, λίαν οὐσιώδεις, ἐπὶ τῆς ἀκτῆς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ συνδράμῃ τὴν Σερβίαν. Ἡ πρότασις αὕτη ἐγένετο διὰ λογαριασμὸν καὶ τῶν τριῶν Κυβερνήσεων τῶν Συμμάχων, Γαλλίας Ἀγγλίας καὶ Ρωσσίας. Τῇ 30 Μαρτίου 1915 οἱ τρεῖς ἐν Ἀθήναις πρέσβεις τῶν Συμμάχων Δυνάμεων προέβησαν εἰς ἑτέραν πρότασιν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τότε, τὴν προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ καὶ σήμερον προεδρεύοντος αὐτῆς ἀξιοτίμου κ. Γούναρη. Καὶ λέγει ἡ πρότασις: «Αἱ τρεῖς Σύμμαχοι Δυνάμεις ἔλαβον σημείωσιν μετ’ εὐχαριστήσεως τῆς διακηρύξεως, δι’ ἧς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατέστησε γνωστὸν ὅτι θὰ ἐξηκολούθη τὴν ἰδίαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις εἶνε καθ’ ἑαυτὰς ἕτοιμοι ὡς καὶ πρότερον, ἵνα ἐξασφαλίσωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀντάλλαγμα τῆς συμπράξεως αὐτῆς ἐν τῷ πολέμῳ κατὰ τῆς Τουρκίας, τὰς ἐδαφικὰς παραχωρήσεις τὰς ἤδη ὑπεσχημένας, ἐν τῷ Βιλαετίῳ τοῦ Ἀϊδινίου». Ἠρώτησε δὲ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοὺς πρέσβεις, ἂν αἱ Αὐτῶν Ἐξοχότητες ἠδύναντο νὰ καθορίσωσι πληρέστερον τὴν ἔννοιαν τῆς ζητηθείσης συμπράξεως παρὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κ. Ἔλλιοτ, πρεσθευτὴς τῆς Ἀγγλίας, ἀπήντησεν, ὅτι στερούμενος ὁδηγιῶν σχετικῶν πρὸς τοῦτο, θὰ εὑρίσκετο ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ δώσῃ ὁρισμὸν πληρέστερον. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἠρώτησε τότε ποῖαι εἶναι αἱ περιπτώσεις αἱ διαλαμβανόμεναι ἐν τῷ ὅρῳ «παραχωρήσεις ἐδαφικαὶ» ὅρῳ, ὅστις ἦτο κατακεχωρημένος εἰς τὴν γενομένην ἀνακοίνωσιν. Ὁ κ. Ἔλλιοτ ἀπήντησεν, ὅτι ἡ νέα διακοίνωσις ἀφεώρα τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ Σὲρ Ε. Γκρέϋ πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, διὰ τῆς ὁποίας αἱ Δυνάμεις τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως ὑπισχνοῦντο εἰς τὴν Ἑλλάδα παραχωρήσεις, λίαν οὐσιώδεις ἐπὶ τῶν ἀκτῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας καθώριζον ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς σημερινῆς ἀνακοινώσεως διὰ τοῦ ὅρου «παραχωρήσεις ἐδαφικαὶ» ἐν τῷ Βιλαετίῳ Ἀϊδινίου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠρώτησεν ἂν αἱ Α. Ἐξοχότητες ἠδύναντο νὰ καθορίσωσι κατὰ τρόπον πληρέστερον τὰς ἐδαφικὰς ταύτας παραχωρήσεις. Ὁ κ. Ἔλλιοτ ἀπήντησεν ὅτι «ἐννοοῦσι δι’ αὐτῶν τὴν Σμύρνην καὶ μερίδα οὐσιώδη τοῦ Hinterland αὐτῆς». Κατὰ συνέπειαν ἔκτοτε, ἔχουσαι αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ὑπ’ ὄψει των τὰ ἐθνολογικὰ καὶ ἱστορικὰ δίκαια τοῦ ἑλληνισμοῦ ἐπὶ τῶν ἀκτῶν τῆς Μ. Ἀσίας, ἐπὶ τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐνδοχώρας αὐτῆς, ὑπεσχέθησαν, ἄνευ ἀξιώσεως στατιστικῶν καὶ ἀποστολῆς Ἐπιτροπῶν, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν παραχώρησιν τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐνδοχώρας αὐτῆς ὡς ἀνταλλάγματος τῆς συμμετοχῆς της εἰς τὸν πόλεμον. Καὶ ὁ κ. Βενιζέλος βραδύτερον, ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1915, καθώρισε καὶ αὐτός, ἐπεξηγῶν, ὅτι ἐδαφικὰς παραχωρήσεις ἐννόει τὴν μεταξὺ Ἕρμου καὶ Μαιάνδρου ἐδαφικὴν ἔκτασιν, ἤτοι τὴν ἔκτασιν ἐκείνην, ἥτις παρεχωρήθη εἰς ἡμᾶς διὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀκόμη ἐνθαρρύνσεις, ἢ μᾶλλον ὑποσχέσεις, διότι αἱ ἐνθαρρύνσεις ἔχουσι χαρακτῆρα ὑποσχέσεων καὶ ἐπαγγελιῶν, ὅταν ἐξέρχωνται ἐκ στομάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντεταλμένα ἐπίσημον φωνὴν νὰ ἐξαγγέλλωσι. Τῇ 4 Μαρτίου 1915 ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας κ. Πουανκαρέ, ὁμιλῶν πρὸς τὸν τότε ἐν Παρισίοις πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος κ. Ρωμᾶνον, παρουσιασθέντα καὶ ἀναγγείλαντα εἰς αὐτὸν τὰς σκέψεις καὶ γνώμας τῆς νέας Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Γούναρη, εἶπεν: «Ἡ Γαλλία θὰ εἶναι εὐτυχὴς νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τοῦ Ἔθνους σας. Ἐπιθυμοῦμεν Ἑλλάδα ἰσχυρὰν καὶ μεγάλην, ἥτις θὰ ἦτο κεκλημένη ὅπως παράσχῃ ὑπηρεσίας μεγίστας εἰς τὸν πολιτισμόν. Οἱ ὅροι τῆς συνεργασίας τῆς Ἑλλάδος ὡς καὶ αἱ ἐγγυήσεις τῆς ἀκεραιότητός της τῆς ἐδαφικῆς, τὰς ὁποίας θὰ ἔκρινεν ὀρθὸν ν’ ἀξιώσῃ, καὶ ὁ καθορισμὸς τῶν ἀξιώσεων αὐτῆς, ὁ ἀφορῶν τὰς ἐδαφικὰς διεκδικήσεις, θὰ ἐξητάζοντο ἀναμφισβητήτως καὶ θὰ συνεζητοῦντο ὑπὸ τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως ἐν τῷ μᾶλλον εὐρεῖ πνεύματι». Ἔχομεν λοιπόν, κύριοι, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ὑποσχέσεις τῶν συμμάχων Δυνάμεων ἀνταλλακτικὰς τῆς συμμετοχῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, περὶ τῶν ἐδαφῶν τῶν μικρασιατικῶν, ἄνευ δὲ στατιστικῶν, διότι ἀνεγνώριζον ἀναμφισβητήτως τὰ δίκαια τὰ ἑλληνικά. Ἂν δὲ δὲν ὑπῆρξαν ὑποσχέσεις διὰ τὴν θρακικὴν χώραν, τοῦτο προέκυψε, διότι τὸ σύνολον τῆς βαλκανικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ Δυνάμεις, πρὶν ἡ Βουλγαρία μετάσχῃ τοῦ πολέμου, ἀπηγόρευε τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀφοῦ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀκόμη τῆς ἀκεραιότητος τῆς μέχρι Νέστου ἑλληνικῆς χώρας ἐγέννα συζητήσεις θλιβερὰς διὰ τὴν κατάρτισιν συμφωνίας ἢ μᾶλλον καθιστώσας ἀδύνατον πᾶσαν συμφωνίαν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Συμμάχων Δυνάμεων. Ὅτε εἰς τὴν Ἑλλάδα τοιαῦται ἐδόθησαν ἐπαγγελίαι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, τοιαῦται δ’ ἐπαγγελίαι εἴτε ὑπὸ τύπον συνθηκῶν, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, εἴτε ὑπὸ τύπον διπλωματικῶν συμφωνιῶν ἐδόθησαν πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους συμπολεμήσαντας, μεγάλους καὶ μικρούς, εἶναι δίκαιον, εἶναι ὀρθὸν νὰ βλέπωμεν σήμερον πάντας τοὺς ἄλλους ἀποκαταστήσαντας τὴν ἐθνικὴν αὐτῶν ἑνότητα πλήρως, μόνον δὲ τὴν Ἑλλάδα μετὰ πόλεμον παγκόσμιον πενταετῆ καὶ μετὰ τὰς ἀκόμη ἐξακολουθούσας θυσίας αἵματος εἰς ὅλας τὰς κατὰ τὴν Ἀνατολὴν χώρας, νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ κρίσιν τῶν συμμάχων αὐτῆς καὶ ὑπὸ ἔρευναν ἐπιτροπῶν, ἐντεταλμένων νὰ ἐξετάσωσιν ἀπὸ ἀπόψεως στατιστικῆς τὴν ἐθνικὴν σύστασιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας; Τοῦτο, κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ μετὰ πάσης εὐλαβείας πρὸς τοὺς Συμμάχους ἡμῶν νὰ εἴπω ὅτι εἶναι παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ δικαίου. Ἀλλ’ ἴδωμεν, κύριοι, μὴ κἂν μετεβλήθησαν αἱ ἀρχαὶ τὰς ὁποίας διεκήρυξαν οἱ Σύμμαχοι ἡμῶν καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων προσεκάλουν ὡς συμπαραστάτας τοὺς λοιποὺς λαούς; Μὴ κἂν μετεβλήθησαν αἱ ἀρχαὶ ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων ἔλαβον ἀποφάσεις σχετιζομένας πρὸς τὰς συνθήκας τῆς Ἀνατολῆς; Ἡ ἀρχή, ἥτις διέπνεε τὸν συμμαχικὸν ἀγῶνα, ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἀνατολήν, ἦτο ἡ ἀρχὴ καθ’ ἣν ἡ τουρκικὴ κυριαρχία πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τῆς Εὐρώπης καὶ ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τῶν χωρῶν ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐδυνάστευσεν. Ἔκρινον δὲ μετὰ σκληρῶν φράσεων τὴν Τουρκίαν καὶ ἀναγινώσκων τὰς κρίσεις ταύτας, τὰς ὁποίας μεταχειρίζονται εἰς ἐπίσημα ἔγγραφα αὐτῶν τὰ μέλη τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Συμμάχων, ἐπιθυμῶ νὰ μὴ λυπήσω πληθυσμοὺς ὀθωμανικούς, οἵτινες εὑρίσκονται ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ἀπολαμβάνουσι τῆς εὐνομίας, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἰσοπολιτείας μεθ’ ἡμῶν καὶ θεωροῦνται παρ’ ἡμῶν πραγματικοὶ ἀδελφοὶ ἐν τῇ ὑποστάσει τοῦ ἐλευθέρου Κράτους. Τὸ στόμα τῶν μεγάλων Συμμάχων ὁμιλεῖ καὶ οὐχὶ τὸ ἐμὸν τὴν στιγμὴν ταύτην. Εἰς ἀπάντησιν λοιπὸν πρὸς πρόσκλησιν τοῦ Οὐΐλσων, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει ἵνα αἱ Σύμμαχοι τῆς Συνεννοήσεως ἀναγγείλωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, πρὶν ἢ ἀναμιχθῇ εἰς τὸν πόλεμον, τὰς βλέψεις αὐτῶν περὶ τῶν βάσεων τῆς εἰρήνης, μεταξὺ ἄλλων ἀπήντησαν ὅτι ζητοῦσι (ἀναγινώσκει) «τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Ἰταλῶν, Σλαύων, Ρουμάνων καὶ Τσεχοσλοβάκων ἀπὸ τῆς ξένης κυριαρχίας. Τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν πληθυσμῶν τῶν ὑποβεβλημένων εἰς τὴν αἱματηρὰν τυραννίαν τῶν Τούρκων, τὴν ἔξωσιν ἔξω τῆς Εὐρώπης τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἀναμφισβητήτως ξένης πρὸς τὸν πολιτισμὸν τῆς Δύσεως». Αὐτὴ εἶναι ἡ πρὸ τῆς εἰρήνης ἀπόφασις, καταδικαστικὴ τῆς Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῶν μεγάλων Συμμάχων ὑπὸ χρονολογίαν 10 Ἰανουαρίου 1917. Ἀλλά, κύριοι, ἔχομεν καὶ τὴν πρὸς τὴν τουρκικὴν ἀντιπροσωπείαν ἀπάντησιν τῆς Συνδιασκέψεως φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Κλεμανσὼ καὶ χρονολογίαν 25 Ἰανουαρίου 1919 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Συνδιάσκεψις εἶναι καλῶς διατεθειμένη ἀπέναντι τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ, οὗτινος θαυμάζει τὰς ἐξαιρετικὰς ἰδιότητας. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ καταριθμήσῃ εἰς τὰς ἰδιότητας ταύτας τὴν ἱκανότητα πρὸς τὸ κυβερνᾶν ξένα ἔθνη. Ἡ πεῖρα ἐπανελήφθη πολὺ συχνὰ καὶ ἐπὶ μακρόν, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ τις ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ ἀποτελέσματος. Ἡ ἱστορία μᾶς ὑπενθυμίζει πολυαρίθμους τουρκικὰς ἐπιτυχίας καὶ πολυαρίθμους τουρκικὰς ἀποτυχίας. Ἔθνη κατακτηθέντα καὶ ἔθνη ἐλευθερωθέντα. Ἐν τούτοις καθ’ ὅλας τὰς μεταβολὰς ταύτας δὲν εὑρίσκει τις μίαν κἂν περίπτωσιν ἐν Εὐρώπῃ, ἐν Ἀσίᾳ ἐν Ἀφρικῇ, καθ’ ἣν ἡ ἐγκαθίδρυσις τῆς τουρκικῆς κυριαρχίας ἐπὶ χώρας τινὸς δὲν ἠκολουθήθη ὑπὸ μειώσεως τῆς ὑλικῆς εὐημερίας της καὶ ὑπὸ καταπτώσεως τοῦ ἐπιπέδου τοῦ πολιτισμοῦ της. Καὶ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις καθ’ ἣν ἡ ἀπομάκρυνσις τῆς τουρκικῆς κυριαρχίας δὲν ἐξηκολούθει ὑπὸ αὐξήσεως τῆς ὑλικῆς εὐημερίας καὶ ὑπὸ ἀνυψώσεως τοῦ ἐπιπέδου τοῦ πολιτισμοῦ». Κύριοι, εἶναι καὶ ἄλλα ἀκόμη. Εἶναι τὸ πρωτόκολλον τοῦ Σπᾶ. Τὰς αὐτὰς δικαιολογίας φέρει. Εἶναι καὶ ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Μιλλερὰν ὡς προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παραδίδοντος τὴν Συνθήκην πρὸς τοὺς Τούρκους. Τὴν αὐτὴν δικαιολογίαν φέρει. Εἶναι ἑνιαία ἡ ἀντίληψις τῆς Εὐρώπης ἀποφασιζούσης περὶ τῶν τουρκικῶν πραγμάτων, ὅτι ζητήματα ἐθνολογικά, ζητήματα πολιτισμοῦ, ζητήματα αὐξήσεως τῆς εὐδαιμονίας τῶν κατοίκων ἐν Ἀνατολῇ, ζητήματα ἀποκαταστάσεως τῆς εἰρήνης ἐν Ἀνατολῇ, ὅλα ταῦτα τὰ ζητήματα δύνανται μόνον νὰ λυθῶσι διὰ καταλύσεως θεμελιωδῶς τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας πανταχοῦ ἔνθα ἐπικρατεῖ σφραγὶς πολιτισμένου λαοῦ, δίδουσα τὴν ἐθνικὴν κατεύθυνσιν εἰς τὴν χώραν. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ ὅλα ταῦτα ἔχω ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου, ἀναμφισβητήτως ἔχουσι μᾶλλον ὑπ’ ὄψει αὐτὰ οἱ γράψαντες αὐτά. Πῶς μετ’ ὀλίγους μῆνας ἀφ’ ἧς συνωμολογήθη ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, μετὰ ἔτος ἀφ’ ὅτου ἐγένετο τὸ Συνέδριον τοῦ Σὰν Ρέμο, μετὰ τρία ἔτη ἀφ’ ὅτου τὸ τουρκικὸν πρόγραμμα τῶν Συμμάχων Δυνάμεων ἐξεδηλώθη πανηγυρικὸν καὶ παγκόσμιον, σήμερον σκέπτονται νὰ ἐξετάσωσι στατιστικῶς τὰς χώρας τὰς ὁποίας παρεχώρησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Εἶναι ὁμολογία πλάνης τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν; Ἤθελεν ἀδικήσει τις τὰς προσωπικότητας αἵτινες διοικοῦσι σήμερον τὰ συμμαχικὰ Κράτη καὶ ἀποτελοῦσι τὸ συνέδριον τοῦ Λονδίνου, ἤθελεν ἀδικήσει ταύτας μεγάλως, ἂν ἤθελεν ἀποδώσῃ εἰς αὐτὰς ὅτι ἀληθῶς μία πλάνη διεπράχθη πρὸ ἔτους ἢ πρὸ δύο ἐτῶν εἰς βάρος τῆς κυριάρχου καὶ ἡττημένης Τουρκίας καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐλευθερούσης καὶ νικητρίας καὶ χυσάσης τὸ αἷμα αὑτῆς Ἑλλάδος; Φρονοῦσιν ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἱκανότητα ἡμεῖς νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν εἰρήνευσιν τῆς Ἀνατολῆς, θέτουσιν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν δύναμιν τὴν ὑλικὴν καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἠθικὴν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Ἐβεβαίωσε τὴν ἀκμὴν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς τὴν Συνέλευσιν, δὲν ὑπάρχει δ’ ἀμφιβολία ὅτι ὁ ἑλληνικὸς στρατός, ὅταν θὰ διαταχθῇ αὖθις νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον αὑτοῦ ὑπεραμυνόμενος τοῦ νέου πατρίου ἐδάφους, θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο μετὰ παραδειγματικῆς ἀφοσιώσεως, ὡς ἐξετέλεσεν αὐτὸ πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν. Ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἀνικανότης τῆς Ἑλλάδος ἂν ὁ Μουσταφᾶ Κεμὰλ ἔχῃ συγκεντρωμένα καὶ ἐξωπλισμένα τακτικὰ ἢ ἄτακτα στίφη ἐν τῇ Κεντρικῇ Ἀσιατικῇ Τουρκίᾳ; Καὶ δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν ἡμεῖς ἐντεῦθεν μὴ ἐξετελέσθησαν οἱ ὅροι τῆς ἀνακωχῆς μεταξὺ τῶν Συμμάχων Δυνάμεων καὶ τῆς Τουρκίας; Μὴ ἀφωπλίσθη ὁ τουρκικὸς στρατός, ὡς ὁρίζει τὸ 5ον ἄρθρον τῆς συμβάσεως τῆς ἀνακωχῆς; Ἂν ἐξ ἐπιεικειῶν, ἐκ συμφερόντων ποικίλων, ἀφῆκαν τὴν Τουρκίαν καὶ τὸν στρατὸν αὐτῆς ἀνεξέλεγκτον ἐν τῇ Ἀνατολῇ μὲ τὴν εὐκολίαν τοῦ ἐξοπλισμοῦ καὶ ἐφοδιασμοῦ διὰ πάσης φύσεως ἐφοδίων, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑλλὰς νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς ἀμεριμνησίας ἄλλων καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀκούσῃ ἡ Ἑλλὰς σήμερον ὅτι χύνεται ξένον αἷμα πρὸς ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος; Ὄχι. Αἷμα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ χύνεται πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Καὶ δυστυχῶς εὑρέθη ὁ στρατὸς ἡμῶν ἀπέναντι ἐχθροῦ ἐνόπλου, ὅστις ὅμως κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς ἀνακωχῆς ἔπρεπε νὰ εἶναι ἄοπλος. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῇ κἂν ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ ἱκανότης πρὸς μάχην καὶ στράτευσιν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅτε ἐνώπιον τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς ὁ Ἄγγλος πρωθυπουργός, ἡ μεγάλη αὕτη μορφὴ καὶ προσωπικότης τῆς Ἀγγλίας, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποκρύψῃ ὅτι ἐξ ἐγγράφων τουρκικῶν ἐβεβαιοῦτο ὅτι Μεγάλη ξένη Δύναμις διηυκόλυνε τὸν ἐφοδιασμὸν τῶν Τούρκων, ὠνομάσθη δ’ ὡς τοιαύτη εἰδικῶς ἡ Ἰταλία. Δὲν θ’ ἀνέφερα τοῦτο, ἐὰν δὲν ἀνεκοίνου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ὁ Ἄγγλος πρωθυπουργὸς ὅτι κατ’ ἀναφορὰς τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν ἀπεδεικνύετο ἡ εἰσαγωγὴ ἐφοδιασμοῦ ὑπὸ τῆς Ἰταλίας. Κατόπιν τῶν δυσχερειῶν εἰς τὰς ὁποίας ἐνέβαλον τὸν μαχόμενον ὑπὲρ πατρίδος ἑλληνικὸν στρατόν, δύνανται νὰ εἴπωσιν εἰς ἡμᾶς ὅτι ὑπάρχει διὰ τὴν Ἑλλάδα φόβος δυσπεψίας; Εἶναι μικρὸν τὸ νόσημα τῆς δυσπεψίας, ὅταν ὁ ἄρρωστος πάσχῃ ἀπὸ αἱμορραγίαν. Αὐτοὶ δ’ οἱ ὁποῖοι ἐνέβαλον τὴν αἱμορραγίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ σκέπτωνται περὶ τῆς δυσπεψίας της, διότι ἡ αἱμορραγία ἐπιβάλλει τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δυνάμεως καὶ τὴν τόνωσιν τοῦ ὀργανισμοῦ, ἡ δ’ ἀποκατάστασις τῆς δυνάμεως τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ προσεπικύρωσις τῶν ἤδη ἀνεγνωρισμένων δικαίων καὶ ἡ ἄφεσις εἰς τὴν Ἑλλάδα λυτῶν τῶν χειρῶν ἵνα ἐπιβάλῃ τὴν θέλησιν αὐτῆς εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀντὶ οἱασδήποτε μελέτης καὶ στατιστικῆς ἔπρεπε νὰ κληθῶσιν ἵνα δώσωσι λόγον διατὶ δὲν ἐξετέλεσαν τὴν συνθήκην, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν. Τοῦτο ἦτο τὸ θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κληθῶσι νὰ λογοδοτήσωσιν οἱ πληρεξούσιοι τῆς Τουρκίας. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἀπειληθῶσιν οὗτοι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 36 τῆς Συνθήκης, ἤτοι δι’ ἀπομακρύνσεως τῆς Τουρκίας ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἀντὶ τούτων ἔδωκαν εἰς τὸν Μουσταφᾶ Κεμὰλ τὴν εὐκαιρίαν ἵνα συγκροτήσῃ δυνάμεις. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ὅλων, ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἔθετον ἢ μᾶλλον διέσπειρον ἀμφιβολίας περὶ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, διεφήμιζον ὅτι ἡ Συνθήκη εἶναι ὑπὸ ἀναθεώρησιν καὶ ἐνίσχυον ἀκουσίως τὴν τουρκικὴν ἀντίστασιν, διότι οἱ Τοῦρκοι δὲν ἦσαν μωροὶ καὶ κατέβαλλον πᾶσαν προσπάθειαν ἵνα ἐπιτύχωσι τὸ λυπηρὸν διὰ τὸν πολιτισμὸν ἀποτέλεσμα, τοῦ νὰ ἐπαναφέρωσι ἀπελευθερωθέντας πληθυσμοὺς ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν των. Κύριοι, εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τριῶν Συμμάγων πρὸς τοὺς ὁποίους μᾶς συνδέουσι παλαιαὶ φιλίαι, παλαιαὶ ὑποχρεώσεις, ὑποχρεώσεις ἐξικνούμεναι εἰς εὐγνωμοσύνην, καὶ ἀπέναντι συμμάχων καὶ φίλων τοιούτων ἐπιβάλλεται ἡ εὐλάβεια, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται καὶ ἡ ἀλήθεια. Δὲν εἴμεθα τὸ Κράτος ἐκεῖνο τὸ πρὸ 20ετίας, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτόλμα νὰ φαντασθῇ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τῶν ἐθνικῶν αὐτοῦ ὀνείρων, τὸ Κράτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁσάκις ἐσκέπτετο περὶ ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ κατακτητοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἐθνικῆς αὐτοῦ ἑνότητος ἔπρεπε νὰ σκέπτηται καὶ τίνα θὰ ἔχῃ μέγαν παραστάτην ἐν περιπτώσει ἥττης. Σήμερον ἡ Ἑλλὰς ἐμεγάλωσε δυναμικῶς, καὶ πρέπει νὰ θεωρηθῇ μεγαλειτέρα καὶ ἡ ἠθικὴ αὐτῆς παράστασις. Ἡ Ἑλλὰς πρὸ 20ετίας ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ κολακεύῃ. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει δικαίωμα σήμερον νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν, ἔστω καὶ πρὸς τοὺς Συμμάχους, πρὸς τοὺς ὁποίους τοσαύτην τρέφει εὐγνωμοσύνην. Καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν ἔντιμον ἀντιπρόσωπον τῆς Ἰταλίας: Ἐπὶ τέλους λεγόμεθα ἀδελφοί, ἀλλὰ μᾶς συνδέει πρὸ παντὸς μία παράλληλος προσπάθεια πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος. Ἀπεκτήσατε ὑμεῖς τὴν ἐθνικήν σας ἑνότητα, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐμποδίζητε τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν; Μὴ ἐξηλεύσαμεν ἡμεῖς ὅτε εἰσήρχεσθε εἰς Ρώμην; Μὴ ἐξηλεύσαμεν ἡμεῖς ὅτε εἰσήρχεσθε εἰς Λομβαρδίαν καὶ Βενετίαν; Μὴ ἐξηλεύσαμεν ἡμεῖς ὅτι φίλη δύναμις ἦλθεν ἐπίκουρος εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας σας, οὐδεὶς δὲ ἦλθε νὰ ἐπικουρήσῃ τὸν ἡμέτερον στρατὸν πρὸς ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλλάδος; Ὅτε οἱ Γάλλοι ἐνίκων εἰς τὴν Ἰταλίαν τοὺς Αὐστριακοὺς ἐπευφήμει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ πάντοτε εὐγενὴς καὶ πάντοτε φιλελεύθερος. Καὶ ηὐγνωμόνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτε οἱ στρατιῶται τοῦ Γαριβάλδη ἦλθον νὰ συμπολεμήσωσι μεθ’ ἡμῶν. Καὶ ηὐγνωμόνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τοὺς Ἰταλοὺς φιλέλληνας, οἵτινες ἐθυσιάσθησαν κατὰ τοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους θέλωσι νὰ σβέσωσι τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης ἢ νὰ τὸ περιορίσωσιν εἰς τὰ χείλη καὶ νὰ τὸ ἀποβάλωσιν ἐκ τῆς καρδίας ἡμῶν; Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἕτοιμος πᾶσαν εὐκολίαν καὶ πᾶσαν ἱκανοποίησιν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν ἰταλικὴν φιλοτιμίαν καὶ εἰς τὰς ἰταλικὰς διεκδικήσεις, ἔχει ὅμως τὴν ἀξίωσιν ἵνα ἐκεῖ ἔνθα προχωρεῖ τὸ ἔργον αὐτοῦ τὸ ἀπελευθερωτικόν, τὸ ὄργανον αὐτοῦ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ἐθνικῆς, μὴ προβάλλωνται οἰκονομικὰ συμφέροντα σιδηροδρόμων, λιμνῶν, ἐκμεταλλεύσεων παντοίων. (Χειροκροτήματα). Καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Δημοκρατικὴν Γαλλίαν ἥτις εἶναι φιλελευθέρα, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἦτο περισσότερον φιλελληνικὴ τῆς βασιλικῆς Γαλλίας. Ὅτε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀποκαθίστατο ἐλεύθερον, διέγραψε τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὁ δοὺξ τοῦ Broglie, τὸ τί ἀπεξεδέχετο ἡ γαλλικὴ πολιτικὴ ἐκ τῆς συστάσεως καὶ τῆς μεγεθύνσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διότι δὲν ὑπῆρχε μόνον τὸ αἴσθημα τῶν Γάλλων, τῶν μεγάλων Γάλλων φιλελλήνων ὑπὲρ τοῦ ἀγωνιζομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ἐλευθερίαν, ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς γαλλικῆς πολιτικῆς περὶ τοῦ συνδεδυασμένου συμφέροντος τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀνασυνιστωμένης εἰς Κράτος ἐν τῷ Αἰγαίῳ. Καὶ ἔλεγεν: «Ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὁ πρῶτος διαμελισμὸς τοῦ ὀθωμανικοῦ Κράτους. Εἶναι αὕτη δύναμις ναυτικὴ ἐν τῷ λίκνῳ της, εἶναι δύναμις ναυτικὴ προωρισμένη ὅπως αὐξήσῃ ὁρμητικῶς, ὅπως συμμερισθῇ μετὰ τῆς Ἀγγλίας καὶ ἡμῶν, τὸ κράτος τῆς Μεσογείου, ὅπως στρέψῃ πρὸς ἡμᾶς τὰ βλέμματά της, ὅπως ζητήσῃ ἔρεισμα ἐν τῇ ἡμετέρᾳ φιλίᾳ, ὅπως ἀγρυπνῇ δι’ ἡμᾶς ἐπὶ τῶν λιμένων τῆς Ἀνατολῆς, ὅπως φυλάττῃ μεθ’ ἡμῶν τὰς ἐξόδους τοῦ Εὐξείνου καὶ τὰς κλεῖδας τοῦ Βοσπόρου». Ἐχαρακτήριζε τὴν Ἑλλάδα ὡς τὸν πρόσκοπον, τὴν προφυλακὴν τῆς Γαλλικῆς πολιτικῆς ἐν Ἀνατολῇ, τὴν προφυλακὴν τῆς Γαλλικῆς ἐκπολιτιστικῆς ἀποστολῆς ἐν Ἀνατολῇ. Ποίαν Ἑλλάδα δέ; Τὴν Ἑλλάδα ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀνεγεννᾶτο ἀπὸ τὰ συντρίμματα τοῦ Ἰβραὴμ καὶ ὑπὸ τὸ ἄχθος τῶν ἀγώνων τοῦ ἑπταετοῦς ἡρωϊκοῦ καὶ πλήρους θυσιῶν πολέμου, τὴν Ἑλλάδα ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐστερεῖτο μορφώσεως, ἐστερεῖτο ὀργανώσεως καὶ ἡ ὁποία εἶχε μόνον τὸ πῦρ τοῦ πατριωτισμοῦ, τῆς ἐθελοθυσίας καὶ τῆς αὐταπαρνήσεως ἐν ἑαυτῇ. Διότι ἔβλεπεν ἐν τῇ Ἑλλάδι ταύτῃ τὸ μέλλον καὶ τὸν προορισμὸν τῆς παραπλεύρου δυνάμεως ἐν τῷ Αἰγαίῳ παρὰ τῇ Γαλλίᾳ. Τί ἀπέγιναν αὐτά; Κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς μετὰ 100 ἔτη ἑορτάζουσα μεθαύριον τὴν Ἑκατονταετηρίδα τῆς ἀπετέλεσε Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἁπλῶς προφυλακή, ἀλλὰ πραγματικὸς φρουρὸς τοῦ Βοσπόρου καὶ τοῦ Αἰγαίου, Κράτος σύμμαχον πρὸς τοὺς Γάλλους καὶ τοὺς Ἄγγλους, τὴν στιγμὴν ταύτην ζητοῦσι νὰ ψαλιδίσωσι τὸ Κράτος ἡμῶν. Διὰ ποῖον λόγον; Διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρευνηθῶσιν αἱ στατιστικαὶ τῆς Σμύρνης, ἢ διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι ἐν τῷ πνεύματι τῆς Γαλλικῆς κοινῆς γνώμης ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη νὰ ἐπηρεάζωνται τὰ ἐθνικὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ καταπνίγηται πᾶσα ἐντύπωσις περὶ τῶν θυσιῶν τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς λυπηρᾶς ἡμέρας τῆς 18ης Νοεμβρίου; Ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὸν λόγον, διότι εἴδομεν καὶ τοῦτο ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι οἱ Γάλλοι ἀξιωματικοὶ κατέθηκαν εἰς τὸν Γάλλον Στρατιώτην τῆς 18ης Νοεμβρίου στέφανον, μόλις κατέθηκεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος στέφανον πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀγνώστου Στρατιώτου. Ἀλλὰ τὰ ἐπεισόδια ταῦτα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἐνταῦθα, ἵνα ἀκουσθῶ, εἰ δυνατὸν καὶ πέρα τῆς αἰθούσης ταύτης, τὰ ἐπεισόδια ταῦτα τὰ λυπηρὰ καὶ ἀξιοδάκρυτα, τὰ ἐπεισόδια ταῦτα, τῶν ὁποίων αἱ αἰτίαι καὶ οἱ αἴτιοι δὲν ἐβεβαιώθησαν ἀκόμη, τὰ ἐπεισόδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἐνταῦθα ὄχι ἐκ κατευθύνσεως τῆς διευθυνούσης πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀναμίξεως πολλῶν, παρὰ πολλῶν καὶ παντοίων ὀργάνων καὶ ξένων ὀργάνων μὴ ἐκτελούντων κἂν διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως αὐτῶν, τὰ ἐπεισόδια ταῦτα εἰς τὸν βίον τῶν Ἐθνῶν εἶναι μικραὶ λεπτομέρειαι. Καὶ ἐπὶ τέλους δύναταί τις νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς φίλους ἡμῶν Γάλλους: Κύριοι, ἐφονεύθησαν, ἀτυχῶς, ἀτυχέστατα, 100 ναῦται ὑμῶν, ἐφονεύθησαν εἰς μίαν συμπλοκήν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιμέτωποι ὑμῶν Ἕλληνες στρατιῶται δὲν εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ φόνου, ἀλλ’ εὑρίσκοντο εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀμύνης. Ἀλλ’ ἐφονεύθησαν καὶ Ἕλληνες στρατιῶται. Καὶ ἐπὶ τέλους ἐνεφανίσθη μία ἀτυχὴς περίπτωσις, ἀλλ’ ὁ στρατὸς αὐτὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἔχυσε τὸ αἷμα του παρὰ τὸ πλευρὸν ὑμῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς συνέτριψε τὸν κλοιὸν τοῦ Βαλκανικοῦ μετώπου καὶ συνέτριψε τὸ μέτωπον ἐντελῶς τῆς Ἀνατολικῆς συμμαχικῆς παρατάξεως καὶ ἐπέφερε τὴν πλήρη νίκην. Καὶ τοῦτο εἶναι σήμερον ὡμολογημένον, ὅτι ἡ Βαλκανικὴ νίκη ἔφερε τὸν ταχὺ τερματισμὸν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Διότι, ὅτε ἡ νίκη ἡ Συμμαχικὴ εἶχεν ἐπισημανθῆ ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἐπιθέσεως τῶν Γερμανῶν κατὰ τῶν Παρισίων τῇ 2ᾳ Ἰουλίου 1918, τὸ Στρατηγεῖον τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ δὲν εἶχεν ἀναγνωρίσει ἀκόμη, ὅτι ἔβαινεν πρὸς ταχὺν τερματισμὸν τοῦ πολέμου ἀλλ’ ὅτι ἔβαινε μόνον ἀσφαλῶς πρὸς τὴν νίκην. Καὶ ὅτε διηνοίχθησαν τὰ πλευρὰ τῆς Αὐστριακῆς ἐν Βαλκανικῷ μετώπῳ παρατάξεως, τότε κατέπεσε ραγδαῖον τὸ οἰκοδόμημα ὅλης τῆς κεντρικῆς στρατιωτικῆς παρατάξεως καὶ ἡ νίκη παραχρῆμα ἐβεβαιώθη. Ἀλλ’ οἱ στρατιῶται οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν ἐκεῖ παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Γάλλων στρατιωτῶν ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς Γαλλικῆς σημαίας, οἱ στρατιῶται οἱ Ἕλληνες δὲν ἐζήγνισαν ἐπὶ τέλους τὸ αἷμα τῶν ὀλίγων ναυτῶν τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν ἐν Ἀθήναις, χάρις εἰς ἐπεισόδιον, διὰ τὸ ὁποῖον πάντες θλιβόμεθα καὶ ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς λυπεῖται; Ἀλλὰ μὴ κατ’ ἄλλας περιστάσεις ἱστορικὰς δὲν παρήχθησαν ὅμοια ἐπεισόδια; Μὴ ἡ ἰδία ἱστορία ἡ Γαλλικὴ, δὲν ἔχει ὅμοιον ἐπεισόδιον κατὰ τὸ 1849 ἐν Ρώμῃ, ὁπότε ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας Ναπολέων ἀπέστειλε τὸν Γαλλικὸν στρατὸν ἵνα καταλάβῃ τὴν Ρώμην καὶ εὑρέθη ἀπέναντι ἀντιστάσεως τῆς Ρωμαϊκῆς Δημοκρατίας; Ἂς ἀναγνώσῃ, ὅστις ἐπιθυμεῖ τὰ πρακτικὰ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως τῆς Γαλλίας διὰ νὰ ἴδῃ τὶ ἐξήνεγκεν ἡ ἐπίσημος Γαλλία καὶ τὶ ἐξήνεγκον καὶ οἱ ἀνεπίσημοι ἀλλ’ ἐπιφανεῖς ρήτορες καταγγέλλοντες τὸν στρατιωτικὸν ἀρχηγόν, ὁ ὁποῖος ἐνήργησε κατὰ τῆς Ρώμης. Καὶ τότε κατηγόρησεν ὁ στρατηγὸς Οὐδινὼ τοὺς Ρωμαίους ἐπὶ ἐνέδρᾳ. Ἀλλὰ τότε δὲν ὑπῆρχε στρατιωτικὸς Νόμος, δὲν ὑπῆρχε λογοκρισία, ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἐλευθέρα Συντακτικὴ Συνέλευσις, καὶ ἄνδρες τῆς περιωπῆς τοῦ Ἰουλίου Φάβρ, οἵτινες ἐξιστόρισαν τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ ἐξήγνισαν τοὺς Ρωμαίους ἀπὸ τῆς κατηγορίας, ὅτι ἐξ ἐνέδρας ἐπετέθησαν, ἀλλὰ προεφύλαξαν συνάμα καὶ τὴν Γαλλίαν ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως ὁμοίου πράγματος. Τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο δὲν ἠμπόδισε τὸν γαλλικὸν στρατὸν καὶ τὴν τότε Γαλλικὴν Αὐτοκρατορίαν ὄχι μόνον νὰ εἶναι φίλη πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλὰ μετὰ ἑπτὰ ἔτη ν’ ἀποστείλῃ στρατιὰν ὁλόκληρον, ἥτις ἀπέδωκεν εἰς τοὺς Ἰταλοὺς τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἐθνικήν των ἀποκατάστασιν. Ὅτε λοιπὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον φιλόφρονα προσηνέχθησαν ἀπέναντι τῶν Ἰταλῶν πατριωτῶν, οἵτινες δὲν εἶχον συμπολεμήσει πρότερον μετὰ τῶν Γάλλων, ἀρνοῦνται ἐπὶ τέλους νὰ λησμονήσωσι τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου, ὁ ὁποῖος ἐστρατεύθη προθύμως χάριν τῆς συμμαχικῆς ἰδέας, ἔχυσε τὸ αἷμα, εἰσφέρει τοὺς φόρους του καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ τῆς πατρίδος καὶ ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς συμμαχικῆς; (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης). Περὶ τῶν ἀγγλικῶν προθέσεων, κύριοι, δὲν ἔχω τίποτε νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ οὐδὲν παράπονον νὰ διατυπώσω. Ἡ ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἀπεδείχθη πάντοτε ὑπερόχως φιλελευθέρα καὶ δογματικῶς βαίνουσα εἰς τὰς μελετημένας λύσεις εἰς τὰς ὁποίας προβαίνει. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κουράσω τὴν Συνέλευσιν ἀναγινώσκων ἐνώπιον αὐτῆς τί οἱ ἄγγλοι πολιτικοὶ ἄνδρες περὶ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων πάντοτε ἐδογμάτισαν. Ὁ ὕμνος τὸν ὁποῖον ἔψαλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Λόϋδ Τζώρτζ, κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, εἶναι ὕμνος ἔναυλος εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν, εὐγνωμόνων διὰ τὴν τοιαύτην ἀναγνώρισιν τῆς δυνάμεως τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς. Εἶναι ὕμνος τὸν ὁποῖον ἴσως ἤκουσαν οἱ ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ ἐλευθερίας προπάτορες ἡμῶν ἀπὸ τοὺς ποιητὰς καὶ τοὺς διανοουμένους ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον τὰ Ἑλληνικὰ ὦτα μετὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶχον συνηθίσει ν’ ἀκούωσιν οὕτως ἐπισήμως ἐξαγγελλόμενον ἀπὸ ἐπισήμου βήματος ὑπὸ Πρωθυπουργοῦ μεγάλου Κράτους. Ὁ ὕμνος αὐτός, κύριοι, ἐπανελήφθη ἀκόμη καὶ κατὰ Δεκέμβριον καὶ ἀνεκοινώθη πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας ἀλλὰ μὲ τοῦτο δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ διανοηθῇ ἡ ἀγγλικὴ πολιτικὴ ὅτι θὰ ὑπερπηδήσῃ ὑπὲρ τὰς κεφαλὰς τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν διὰ νὰ εὕρῃ τὸν Μουσταφᾶ Κεμὰλ καὶ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς ἔξωσιν τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τῆς Σμύρνης. Εἶναι ἔμπεδοι αἱ ἀποφάσεις αἱ ἀγγλικαὶ καὶ δὲν μεταβάλλονται προχείρως, εὐτυχῶς δ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας τοῦ 1833 καθώριζε διὰ τὴν γαλλικὴν πολιτικήν, ἐκεῖνο ἀναγνωρίζεται σήμερον προγραμματικῶς καὶ μεμελετημένως ὑπὸ τῆς ἀγγλικῆς πολιτικῆς. Ὅτε δὲ προΐσταται τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως προσωπικότης ὑπέροχος, οἵα εἶναι ἡ τοῦ κ. Λόϋδ Τζώρτζ, πραγματικῶς ἀποδειχθέντος φιλέλληνος καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ συμμαχικοῦ καὶ παγκοσμίου πολέμου, ἀπαραμειώτως ἀποδειχθέντος φιλέλληνος, ὅτε λέγω, τοιαύτη προσωπικότης προΐσταται τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἀγγλίας, φρονῶ ὅτι τὰ ἑλληνικὰ δίκαια, καὶ ἂν κινδυνεύωσι πρὸς στιγμήν, θὰ ἐπανεύρωσι ταχύτερον παρ’ ὅ,τι δύναταί τις νὰ ἐλπίζῃ τὸν πραγματικὸν αὑτῶν ἀντιλήπτορα, τὸν ἀναδιφήτορα, ὁ ὁποῖος δὲν αἰσθηματολογεῖ, ἀλλὰ στηρίζεται ἐπὶ τῆς μεμεστωμένης μελέτης τῶν ζητημάτων καὶ τῆς πεποιθήσεως ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποτελεῖ Κράτος οὐχὶ ἀσήμαντον, οὐχὶ παροπλιστέον, ἀλλὰ Κράτος στρατηγικὴν γεωγραφικῶς κατέχον θέσιν, ἥτις εἶναι ἡ κλεὶς τοῦ Αἰγαίου, καὶ ἔχον ὁλόκληρον τὴν ἀκμὴν καὶ τὴν δύναμιν ἵνα ἀναχθῇ εἰς ἰσχυρὰν δύναμιν μεσογειακήν, χρήσιμον ἀκριβῶς εἰς ἐκεῖνα τῶν Κρατῶν, ἅτινα ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς πλήρους κυριαρχίας τῆς Μεσογείου. Ἐὰν δὲ τοιαύτη ἀντίληψις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ παρ’ ἀνδρῶν τοιαύτης περιωπῆς, νομίζω ὅτι τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς ἀνωτέραν προστασίαν, ἐκ τῆς ὁποίας δὲν ἔχουσι τὸν κίνδυνον οὔτε νὰ παροραθῶσιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐπιβούλως νὰ πληγῶσι. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐνθουσιώδεις ζητωκραυγαὶ ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων ὑπὲρ τῆς Ἀγγλίας). Τερματίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν μακράν μου ἀνάπτυξιν καὶ ζητῶ συγγνώμην ἐπὶ τούτῳ παρὰ τῆς Συνελεύσεως διότι τὴν ἐκούρασα. Τερματίζω ταύτην συμφωνῶν τελείως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δέον μετὰ πάσης εὐλαβείας καὶ ἐκφράζουσα ἅπαξ ἔτι τὴν εὐγνωμοσύνην της πρὸς τὰς Μεγάλας Συμμάχους Δυνάμεις δι’ ὅσα μέχρι τοῦδε ἔπραξαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀπαντήσῃ ὅτι δὲν δύναται μετὰ λύπης της ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην ἔχουσα πάντως ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ πρότασις ὑποβάλλεται φιλικῶς καὶ οὐχὶ ὡς ἐπιβολή. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις θέλει ὁμοθύμως τοιαύτην ἀπόφασιν ἐκδώσει. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις ἡ Ἐθνικὴ εἶναι ἡνωμένη πλήρει ἑνότητι...

§20ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (Ἐξ ἀριστερᾶς). Μάλιστα. Μάλιστα.

§21Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. ... ν’ ἀποδείξῃ εἰς πάντας τούς τε Συμμάχους ἡμῶν καὶ τὸ παγκόσμιον Κοινόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς θεωρουμένους ὡς κινδυνεύοντας σήμερον καὶ ἀγωνιῶντας πληθυσμούς, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει μία ἑνιαία πατρικὴ καὶ ἑλληνικὴ καρδία. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες σήμερον τὴν ὀγκώδη πτέρυγα τῆς ἐκλογικῆς νίκης, παροραθέντες καὶ μὴ ζητηθέντες ὅτε ἐβλέπομεν ὅτι ἐν τῷ Συνεδρίῳ τοῦ Σὰν Ρέμο ἐπρόκειτο νὰ κριθῶσι τελικῶς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐσπεύσαμεν ἀπρόκλητοι καὶ ἀπρόσκλητοι νὰ διαδηλώσωμεν τὴν πλήρη καὶ ἑνιαίαν καὶ ἀλληλέγγυον ἐθνικὴν ἀντίληψιν ἡμῶν πρὸς τοὺς κρατοῦντας τὴν ἐξουσίαν τότε, τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅλος δὲν ἠγάπα. Σήμερον, κύριοι, ὁπότε παρουσιάζεται δυσχέρεια ἑλληνική, δυσχέρεια ἥτις ἐμφανίζει τοὺς διπλωματικοὺς κινδύνους, ἀλλ’ ἐμφανίζει καὶ τὰς ἀποφάσεις τῶν μεγάλων θυσιῶν, ὅτε τοιαύτη δυσχέρεια προβάλλει, δὲν θὰ εἴπωμεν πρὸς ὑμᾶς (ἀποτείνεται πρὸς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα): Κύριοι, σᾶς δεχόμεθα, ἂν θέλητε νὰ προσέλθητε. Ἀλλὰ τείνοντες τὴν χεῖρα λέγομεν πρὸς ὑμᾶς: Προσέλθετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος ὅλοι. (Χειροκροτήματα). Ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς ἑλληνικῆς σημαίας δὲν ὑπάρχει κόμμα οὔτε ἐσωτερικὴ διαίρεσις. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς ἑλληνικῆς σημαίας ὑπάρχει ἐθνικὴ ἑνότης, ἑλληνικὸς πατριωτισμὸς καὶ ἐθνικὸν καθῆκον. (Χειροκροτήματα).

§22ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τὸ ἐδηλώσαμεν.

§23Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἔχομεν ἀνάγκην ὅλοι ὁμοῦ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς Συμμάχους ἐκείνους, οἵτινες ἀγωνιῶσιν ἀπὸ προχθές: Μείνατε ἥσυχοι, διότι ἐνταῦθα ὁ πατριωτισμός, ὁ ἑλληνικὸς ἑνιαῖος θὰ περιφρουρήσῃ τὰ δίκαια ὑμῶν καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν ὑμῶν, διότι, ἀναγνωρίζομεν ὑμᾶς τοὺς ἀνέκαθεν σκαπανεῖς τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀναγνωρίζομεν ὑμᾶς ὡς τμῆμα τῆς ἑλληνικῆς καρδίας, τμῆμα ἀναφαίρετον, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ δεχθῇ ν’ ἀποσπασθῇ ἐκ τῶν χειρῶν τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Καὶ πρὸς τοὺς συναδέλφους Θρᾷκας δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι οὐδεμία δύναμις εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀποσπάσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἑδωλίων τοῦ Ἕλληνος πληρεξουσίου σήμερον καὶ τοῦ Ἕλληνος βουλευτοῦ μεθαύριον. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ τις ὅτι πλέθρον γῆς ἐκ Θράκης εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς Πατρίδος. Ὑπάρχει ἐκεῖ, πρὸ τῆς Τσατάλτζης, εἷς Ἕλλην σκοπός. Ἕλλην ἀγρότης ὑπὸ τὴν στολὴν τοῦ εὐζώνου τοῦ ἐνσαρκοῦντος τὴν ἑλληνικὴν ἀνδρείαν. (Χειροκροτήματα). Ὁ φρουρὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ὡδηγήθη ἐκεῖ λασπωμένος ἐκ τῆς μακρᾶς πορείας, ἀσθμαίνων ἐκ τοῦ δρόμου τῆς νίκης, μὲ αἱματωμένα τὰ τσαρούχια του ἐκ τοῦ ἀγῶνος, ὁ σκοπὸς αὐτὸς μίαν ἔχει ἐντολὴν ἐκεῖ, νὰ εἴπῃ εἰς πάντα διαβάτην: «Δὲν φρουρῶ ἐνταῦθα τὸ ἔδαφος τὸ ἑλληνικόν. Φρουρῶ πρὸ τῆς Πόλεως ὑπὲρ τὴν ὁποίαν περιίπταται τὸ φάσμα τοῦ Αὐτοκράτορος. Φρουρῶ ἐνταῦθα ἀντικρύζων καθημερινῶς τὴν παράδοσιν τοῦ Μαρμαρωμένου Βασιλιᾶ, ἀντικρύζων καθημερινῶς τὸ φάσμα ἑνὸς Αὐτοκράτορος, Αὐτοκράτορος, τοῦ ὁποίου ἡ πτῶσις ὑπῆρξε μαρτύριον, ἀλλὰ καὶ σύμβολον τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ Ἔθνους. Εἶμαι κομιστὴς ἐνταῦθα οὐχὶ τῆς ἑλληνικῆς νίκης, ἀλλὰ τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς, ἥτις μίαν μοὶ ἔδωκεν ἐντολήν, νὰ ἐμφυσήσω εἰς τὸ μάρμαρον τοῦ Βασιλιᾶ τὴν ζωὴν δι’ ἑνὸς ἅλματος πρὸς τὴν Πόλιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πεπρωμένη πρωτεύουσα τῆς Ἑλληνικῆς Αὐτοκρατορίας. (Ραγδαῖα καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων τῆς Συνελεύσεως).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§25Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Εἶναι ὄντως ἀπροσδόκητος καὶ προξενεῖ θλῖψιν εἰς πᾶσαν ἑλληνικὴν ψυχὴν ἡ ὑπὸ τῶν Συμμάχων καὶ φίλων Δυνάμεων ληφθεῖσα ἄλλως ἄνευ δικαιώματος ἀπόφασις ἐν τῇ Συνδιασκέψει τοῦ Λονδίνου πρὸς ἐφαρμογὴν μέτρου ἐξυπηρετοῦντος τὰ συμφέροντα τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν καὶ προπαρασκευάζοντος, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, πιστὸν πάντοτε πρὸς τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας, δὲν ἐδίστασε νὰ ταχθῇ πρὸς τὸ μέρος τῶν Δυνάμεων, ὧν ὁ σκοπὸς τοῦ πολέμου ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν ἰδεολογίαν του, διότι ἦτο σκοπὸς καταρρίψεως τῆς τυραννίας καὶ τῆς βαρβαρότητος, ἦτο σκοπὸς ἀπελευθερώσεως τῶν ὑποδούλων ἐθνικοτήτων. Καὶ ἔπραξε τοῦτο ἡ Ἑλλὰς ἀφιλοκερδῶς, χωρὶς νὰ προβάλῃ κανένα ὅρον καὶ εἰς στιγμάς, καθ’ ἃς ἡ Γερμανία ἦτο πανταχοῦ νικήτρια καὶ ὁ ἐχθρὸς κατεῖχε μέγα τμῆμα τῆς Χώρας της πεποιθυῖα δὲ μόνον εἰς τὴν δικαιοσύνην τῶν Συμμάχων της. Ἀποδυθεῖσα δὲ εἰς τὸν ἀγῶνα προσήνεγκεν εἰς αὐτὸν ἁπάσας τὰς δυνάμεις της καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐπικουρία τοῦ Στρατοῦ μας, οὗ τὴν ἀντοχὴν καὶ ἀνδρείαν ἐθαύμασαν οἱ Σύμμαχοι, συνετέλεσε κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὴν νίκην τῶν Συμμάχων ἐν τῷ Βαλκανικῷ Μετώπῳ καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς Βουλγαρίας, τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο συνετέλεσεν εἰς τὴν μετ’ ὀλίγον ὑποταγὴν τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Αὐστρίας, ἧς συνέπεια ἦτο ἡ κατὰ πολὺ συντόμευσις τῆς ἀντιστάσεως τῆς Γερμανίας. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν ὤκνησε νὰ στείλῃ στρατὸν καὶ εἰς τὴν Ρωσίαν αὐτήν, καὶ κατόπιν εἰς τὴν Ρουμανίαν, τῇ αἰτήσει τῶν Συμμάχων, πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ κατὰ τῶν Μπολσεβίκων ἀγῶνος. Ὅτε δὲ πρὸ διετίας ἦλθεν ἐν τῇ Συνδιασκέψει τὸ ζήτημα τῆς εἰρηνεύσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, αἱ Δυνάμεις εἰσακούσασαι τῶν ὀρθῶν εἰσηγήσεων τῆς παρὰ τῇ Διασκέψει Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἰς τὸν Στρατόν μας ἀνέθεσαν τὴν κατάληψιν τῆς Ἰωνίας καὶ κατόπιν τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῆς ἀπὸ τῶν ἀπειλῶν καὶ τῶν καταπιέσεων τοῦ Κεμὰλ πασσᾶ. Μετὰ πόσης δὲ προθυμίας, μετὰ πόσης ἀνδρείας καὶ μετὰ ποίας ἐπιτυχίας ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἐξετέλεσε πάσας ταύτας τὰς ἐντολάς, ὡς καὶ κατόπιν τὴν ἐντολὴν τῆς καταλήψεως τῆς Θράκης, εἶναι πανθομολογούμενον. Διότι καὶ ἐκεῖ καὶ ἐν ταύτῃ κατασυνετρίβησαν ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου ὁ Κεμὰλ καὶ ὁ Ταγιάρ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἑλληνικὴ διοίκησις εἰς τὰς καταληφθείσας Χώρας ὑπῆρξε τόσον ἐκπολιτιστικὴ καὶ τόσον πατρική, ὥστε αὐτοὶ οἱ τουρκικοὶ πληθυσμοί, παρ’ ὅ,τι καὶ ἂν ἐλέχθη, εὐνομοῦνται καὶ προστατεύονται σήμερον καλύτερον ἢ ἐπὶ τῆς τουρκικῆς διοικήσεως. Μετὰ τοιαύτας προσενεχθείσας ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ὑπηρεσίας καὶ μετὰ τὴν παρουσίασιν εἰς τὰς Συνδιασκέψεις τῶν Παρισίων, τοῦ Σπᾶ, τοῦ Σὰν Ρέμο καὶ τῶν Σεβρῶν, ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος τῶν ἀδιαφιλονικήτων στοιχείων, ἐφ’ ὧν στηρίζονται τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δικαιώματα μετριώτατα ἄλλως καὶ μὴ ἱκανοποιοῦντα πάσας τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν βλέψεις, οἱ Σύμμαχοι ἀνεγνώρισαν τελικῶς ἐν τῇ Διασκέψει τῶν Σεβρῶν τὰ δίκαια ἡμῶν καὶ ὑπέγραψαν τὴν φέρουσαν τὸ ὄνομα τοῦτο συνθήκην, διὰ τῆς ὁποίας παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ Ἀνατολικὴ Θράκη καὶ ἐτέθη ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτῆς ἡ Σμύρνη μετὰ τῆς ἐνδοχώρας, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐκφράσῃ αὕτη μετὰ πενταετίαν τὴν θέλησίν της περὶ ὁριστικῆς προσαρτήσεως διὰ δημοψηφίσματος. Κατόπιν τῆς τόσον περιφανοῦς ἀναγνωρίσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι λυπηρότατον ὅτι Δυνάμεις σύμμαχοι καὶ φίλαι, καὶ ἰδίως ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία, προβαίνουσιν εἰς μέτρον ὑποδεικνύον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παραβλέψωσι τὴν ὑπογραφήν των καὶ ν’ ἀδικήσωσι πιστὸν αὑτῶν σύμμαχον, τόσας εἰς τὸν κοινὸν ἀγῶνα προσενεγκόντα μετὰ πάσης ἀφιλοκερδείας ὑπηρεσίας. Μολονότι δὲ δὲν πιστεύω ὅτι αἱ Δυνάμεις θὰ πραγματοποιήσωσι τὴν ἀδικίαν ταύτην, ἐν τούτοις ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰς σημερινὰς κακίστας ἀγγελίας, ἔχομεν ὑπέρτατον καθῆκον νὰ καταδείξωμεν σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην ὅτι τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἡνωμένον δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ἀδικίαν τῆς μειώσεως τῶν διὰ τῶν ἀγώνων του καὶ τῶν συνθηκῶν κτηθέντων δικαιωμάτων του καὶ ὅτι εἶναι πρόθυμον νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτὰ διὰ πάσης θυσίας. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπαναλαμβάνει ὅτι εἶναι πρόθυμον νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πᾶσαν τὴν συνδρομήν του, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ δεχθῇ προθύμως πᾶσαν θυσίαν· ὅσον δ’ ἀφορᾶ τὸν στρατὸν δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πάντες ὁμοῦ ἄνευ διακρίσεως καὶ οἱ ὁπλῖται, οἵτινες μέχρι τοῦδε ἔδειξαν θαυμασίαν πειθαρχίαν καὶ ἐμμονὴν εἰς τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, εἶναι πρόθυμοι νὰ συνεχίσωσι τὸν ἀγῶνα καὶ νὰ φέρωσιν αὐτὸν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου εἰς αἴσιον πέρας. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τόσον σοβαρὰ ζητήματα, δὲν ἔχει παρὰ νὰ σταθμίσῃ τὰ πράγματα, νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ μέτρα, δι’ ὧν θέλει διασώσει ἀμείωτα τὰ ὑπὸ τῶν συνθηκῶν κτηθέντα καὶ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ψήφισιν αὐτῶν, αὕτη δὲ σύσσωμος δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ψηφίσῃ ταῦτα προκειμένου περὶ τοιούτου πατριωτικοῦ ζητήματος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. — Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἀκόλουθον ψήφισμα, τὸ ὁποῖον οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καθὼς καὶ οἱ σπουδασταὶ τοῦ Πολυτεχνείου προσελθόντες πρὸ ὀλίγου ἐπέδωκαν δι’ ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν Πρόεδρον ἵνα ἀνακοινωθῇ πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν (ἀναγινώσκει): «Οἱ σπουδασταὶ πασῶν τῶν Σχολῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβίου Πολυτεχνείου καὶ οἱ τῆς Ἀνωτάτης Ἐμπορικῆς Σχολῆς, ὡς καὶ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ καὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, συνελθόντες εἰς Γενικὴν Συνέλευσιν συνέταξαν τὸ κάτωθι ψήφισμα: Διαμαρτυρόμενοι ἐναντίον τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Διάσκεψιν προτάσεως περὶ ἐξελέγξεως τῶν πληθυσμῶν Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας Δηλοῦσιν ὅτι: Τάσσονται παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξαιτοῦνται παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ὅπως εἰς οὐδεμίαν προβῇ ὑποχώρησιν, ἥτις θὰ συνεπήγετο καὶ τὴν ἐλαχίστην μείωσιν τῶν δικαιωμάτων μας ἐπὶ ἐδαφῶν, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὁποίων ἡ Ἑλλὰς εἰς τοσαύτας ὑπεβλήθη θυσίας». (Ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα παρ’ ὅλης τῆς Συνελεύσεως). Ταὐτοχρόνως δὲ οἱ ἐπιδόντες τὸ ψήφισμα τοῦτο σπουδασταὶ δηλοῦσιν ὅτι ἀποσύρουσι τὸ ἀπὸ 4 Φεβρουαρίου 1920 ὑποβληθὲν ὑπόμνημα αὐτῶν πρὸς τὴν Συνέλευσιν περὶ ἀμέσου ἀποστρατεύσεως. (Ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σολομὼν Μετράνης ἔχει τὸν λόγον.

§28ΣΟΛΟΜΩΝ ΜΕΤΡΑΝΗΣ. (Πληρεξούσιος Ἀδριανουπόλεως). Κύριε Πρόεδρε· δὲν εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπωφελούμενος τῆς εὐκαιρίας, δηλῶ ὅτι θεωρῶ ἐμαυτὸν εὐτυχῆ διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκφράσω ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης τῶν Ἰσραηλιτῶν τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι εὐημεροῦσιν ὑπὸ τὴν πατρικὴν καὶ δικαίαν ἑλληνικὴν διοίκησιν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Αἰθούσης καὶ τῶν Θεωρείων).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά.

(Ὥρᾳ 7.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 7.40′ μ. μ.)

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§31Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅπως ἀποφάσει τῆς Συνελεύσεως αἱ ἀγορεύσεις ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ζητήματος τῶν κ. κ. Γ. Μπαλτατζῆ, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, Δ. Γούναρη, Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ Ν. Στράτου, Ἀρχηγοῦ τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος, ἐκτυπωθῶσι καὶ δημοσιευθῶσιν εἰς τεῦχος.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Παπαζαχαρίου;

§33ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§35Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅτε τὸ πάλαι οἱ ῥήτορες τῆς πόλεως ταύτης ἀνήρχοντο τὴν Πνύκα, ἵνα ἀγορεύσωσι, στεφάνῳ τὴν κεφαλὴν περιεβάλλοντο, ὅπως διατελῶσιν ἱεροὶ καὶ ἀπαραβίαστοι. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἔθος τοῦτο ἴσχυε καὶ νῦν, ἤθελε κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν παραλειφθῆ, διότι αὐτὸ τοῦτο ἱεροτελεστίαν τελοῦμεν ἡμεῖς ἐνταῦθα, μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, τοῦ δικαίου, τῆς ἰσότητος, τῆς ἐλευθερίας, τῆς χριστιανωσύνης. Ρίπτων βλέμμα πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἐν τῇ σοβαρότητι τῶν προσώπων ὑμῶν καὶ ἐν τῇ καθόλου στάσει ὑμῶν, κύριοι πληρεξούσιοι, νομίζω, ὅτι βλέπω τοὺς σεμνοὺς καὶ γενναίους Συγκλητικοὺς τῆς ἀρχαίας Ρώμης, ὅτε οἱ βάρβαροι εἶχον εἰσβάλει εἰς τὴν αἴθουσαν, ἐν ᾗ συνεδρίαζον οἱ Ρωμαῖοι Συγκλητικοί. Καὶ δράττομαι εὐθὺς ἀμέσως ἱστορικοῦ γεγονότος, μνημονευθέντος ὑπὸ τοῦ ἄρτι καταβάντος τοῦ βήματος πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὑπομνήσαντος τοὺς λόγους τοῦ Δουκὸς de Broglie τῆς Γαλλίας, ὅστις, ὅτε ἐτίθεντο τὰ θεμέλια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, δι’ εὐγλώττου τῷ ὄντι ἀγορεύσεως ὑπεστήριξε τὴν αὐτοτέλειαν, τὸ αὐτοκυρίαρχον τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας, δίδων νὰ ἐννοηθῇ δι’ ὅλου τοῦ λόγου αὐτοῦ, δι’ ὅλης τῆς εὐγλωττοτάτης ἀγορεύσεως αὐτοῦ, ὅτι μεγάλα πράγματα ἔχει ν’ ἀναμένῃ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ Εὐρώπη. Συμπληρῶν ὅμως τὸ ἱστορικὸν γεγονός, τὸ μνημονευθὲν ὑπὸ τοῦ φίλου συναδέλφου, τοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου, λέγω, ὅτι ἀκριβῶς κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, ὅτε ἐτίθεντο τὰ θεμέλια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἐστέφετο ὁ ἐννεαετὴς ἀγὼν τῶν Ἑλλήνων κατὰ τῆς τουρκικῆς τυραννίας, — διότι ἐσφαλμένη εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα γνώμη ὅτι ἐπὶ ἑπτὰ μόνον ἔτη ἠγωνίσθη ἡ Ἑλλάς, διότι ἡ Ἑλλὰς ἠγωνίσθη μέχρι τῆς μάχης τῆς Πέτρας, ἐπὶ ἐννεατίαν ὅλην —, ὅτε, λέγω, ὁ Δοὺξ de Broglie ἔλεγε ταῦτα, καὶ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ διασημότατοι τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συμπληροῦντες τὰ ὑπὸ τοῦ Δουκὸς τῆς Γαλλίας ἀναφερόμενα, ὕμνουν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Φυλήν, καὶ ἔβλεπον ἀνατέλλοντα νέον ἀστέρα ἐν τῷ ὁρίζοντι, ὅστις ἦτο ἀνάγκη διὰ παντὸς μέσου ὅπως καταστῇ ὁ εἰρηνικὸς παράγων, ὁ νέος παράγων, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς χριστιανωσύνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Καὶ δὲν ἦσαν μόνον οἱ Ἄγγλοι ρήτορες καὶ οἱ Γάλλοι ρήτορες οἵτινες ἔλεγον ταῦτα. Τοῦτο τέλος πάντων ἦτο φυσικὸν καὶ ἀναμενόμενον. Ἀλλὰ θέλει φανῆ ὑμῖν παράδοξον, κύριοι, ὅτι αὐτὸς ὁ Αὐστριακὸς Μέττερνιχ, οὗτινος τὴν πολιτικὴν διεστρέβλωσαν καὶ παρίστων αὐτὸν ἐν τοῖς Σχολείοις καὶ τοῖς Πανεπιστημίοις ὡς τὸν μέγιστον καὶ ἐπικινδυνωδέστατον ἐχθρὸν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, αὐτὸς ὁ μέγας Αὐστριακὸς διπλωμάτης, δίδων ὁδηγίας πρὸς τὸν Apponyi, ἔλεγε πρὸς αὐτὸν: «ἡ Αὐστρία δὲν εἶναι ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶναι ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως Κράτους μικροῦ, ἀσθενοῦς καὶ μὴ ἀκμαίου, δι’ οὗ ἤθελεν ἀλλοιωθῆ ἡ κατάστασις τῆς Τουρκίας. Ἂς μειωθῇ ἡ Τουρκία, ἀλλὰ δι’ Ἑλλάδος μεγάλης καὶ ἰσχυρᾶς». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ μισέλλην, ὡς κακῶς θεωρεῖται, Μέττερνιχ. Ἤθελε λοιπὸν Ἑλλάδα, ἀλλ’ Ἑλλάδα μεγάλην καὶ ἰσχυράν, διότι καταπιπτούσης τῆς Τουρκίας, ἤθελεν ἐγερθῆ οὕτω μέγα Κράτος καὶ ἰσχυρὸν κατὰ τοῦ κινδύνου, τοῦ ἐκ τῶν Σλαύων προερχομένου. Αἰτοῦμαι συγγνώμην, διότι ἐτόλμησα νὰ συμπληρώσω ἐπιφανέστατον ρήτοραν τῆς Αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔπραξα καθῆκον πρὸς τὴν δικαιοσύνην, καθῆκον πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν Ἱστορίαν, καθῆκον πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν, ὑπομιμνήσκων τὰ γεγονότα ταῦτα, τὰ ἄλλως καὶ εἰς ὑμᾶς βεβαίως γνωστά. Ζητεῖται μετάβασις Ἐπιτροπῆς εἰς τὰς χώρας τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἵνα ἐξευρεθῇ τί; Ἂν ἐκεῖ ὑπάρχῃ ἢ τουλάχιστον ὑπάρχῃ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τοὺς μεγάλους αὐτοὺς ἄνδρας τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἵνα ἀνοίξωσι τὰς βιβλιοθήκας αὐτῶν καὶ ἴδωσιν ἀπὸ χιλιετηρίδων, ποῖοι ἤκμαζον ἐπὶ σειρὰν αἰώνων ἐν ταῖς Χώραις ἐκείναις. Οἱ κατακτηταὶ ἢ οἱ κατακτηθέντες; Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς μεγάλους αὐτοὺς ἄνδρας τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἀντὶ ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς περὶ τῶν πληθυσμῶν τῶν Χωρῶν ἐκείνων, νὰ στείλωσι κυρίως ἀρχαιολόγους, ἵνα ἀνασκάψωσι τὰ ἐδάφη τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἵνα εὕρωσιν ἐκεῖ τὰ μνημεῖα τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Τέχνης καὶ ἵνα ἴδωσιν ὑψουμένους τοὺς καλλιμαρμάρους Ἑλληνικοὺς ναοὺς τῆς ἀρχαιότητος, τὰ μνημεῖα ταῦτα, ἅτινα ἀποδεικνύουσιν ὑπὸ τίνων αἱ Χῶραι αὗται κατῳκοῦντο, παρὰ τίνων εἰσέτι κατοικοῦνται ἀπογόνων τῶν παλαιῶν ἐκείνων πληθυσμῶν διὰ τῆς γλώσσης καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῶν. Ἤθελον παρακαλέσει αὐτοὺς ν’ ἀνατρέξωσιν εἰς τὰς βιβλιοθήκας αὐτῶν, ἵνα ἴδωσι τὰς Πιερίδας Μούσας, τὰς ἐν Θράκῃ γεννηθείσας, ἵνα εὕρωσι καὶ ἐνθυμηθῶσιν ὅτι ἐν Θράκῃ ἐξεπαιδεύθη καὶ ἠνδρώθη ὁ στρατηγὸς τῶν Ἀθηναίων Μιλτιάδης, ὅστις διὰ τῆς ἐν Μαραθῶνι μάχης, ἡγούμενος δέκα χιλιάδων Ἀθηναίων καὶ χιλίων Πλαταιέων, ἔσωσεν οὐχὶ μόνον τὴν Ἑλλάδα τότε, ἀλλὰ καὶ τὸν κόσμον ὅλον ἐκ τῆς βαρβαρότητος καὶ τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ βαρβαρικοῦ. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ἀξιοτίμους αὐτοὺς μεγάλους ἄνδρας ἐν ταῖς βιβλιοθήκαις αὐτῶν νὰ μελετήσωσι τὴν Βυζαντινὴν ἱστορίαν, εἰς ἣν εὐτυχῶς Γαλάται ἄνδρες σπουδαίως κατὰ τοὺς χρόνους τούτους ἐνδιατρίβουσιν, ἵνα ἴδωσι καὶ ἐνθυμηθῶσιν ὅτι αἱ Χῶραι αὗται ἐπὶ τῆς Βυζαντιακῆς Αὐτοκρατορίας ἔσωσαν τὸν πολιτισμόν, καὶ ἡ Βυζαντιακὴ Αὐτοκρατορία ἡμῶν ἔσωσε τὸν πολιτισμόν, ἵνα ἴδωσι καὶ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι αἱ Χῶραι αὗται ἔσωσαν τὴν Εὐρώπην καὶ τὸν μετέπειτα πολιτισμὸν αὐτῆς. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν τὰ ἐθνολογικὰ ταῦτα ζητήματα νὰ κρίνωνται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, ἐὰν ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμήν, ὅτι οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν ὑπερτεροῦσιν ἐν ταῖς Χώραις ἐκείναις λόγῳ πληθυσμοῦ. Ἐξετάζεται ἡ ἱστορία τῶν Χωρῶν, ἐξετάζονται αἱ παραδόσεις τῶν Χωρῶν, ἐξετάζονται οἱ τίτλοι οἱ ἱστορικοὶ καὶ ἡ ψυχὴ αὐτῶν. Ἤθελον ἴδει καὶ ἐνθυμηθῆ, ὅτι ἐν τῇ Θράκῃ, ἧς μέρος ἀναπόσπαστον ἀποτελεῖ ἡ μεγάλη πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ Κωνσταντινούπολις, ὅτι ἐν τῇ Θράκῃ καὶ τῇ Κωνσταντινουπόλει κυρίως ἐγεννήθη καὶ ἔδρασεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Φιλικῶν· θέλουσιν ἀναμνησθῆ, ὅτι κατὰ τὰς σφαγὰς τοῦ 1821 ἡ Σμύρνη ὑπέστη πανωλεθρίαν τοῦ πληθυσμοῦ, διέτρεξε δὲ τοσούτους καὶ τηλικούτους κινδύνους κατὰ τὰς σφαγὰς τοῦ 1821, ὥστε καὶ ὁ διοικῶν ἐκεῖ τὴν Ναυτικὴν Γαλλικὴν Μοῖραν Γάλλος ἀξιωματικὸς συνελήφθη αἰχμάλωτος ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ ἐκρατήθη ἐν τῇ Τουρκικῇ Ἀστυνομίᾳ τῆς Σμύρνης ἐπὶ 24 ὅλας ὥρας. Θέλουσιν ἴδει ὅτι ἡ Ἰωνία, ἀποικισθεῖσα ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Φυλῆς τῶν Αἰολέων ἐγέννησε τὸν Ὅμηρον καὶ τὸν Ἱπποκράτην, καὶ ὅλην ἐκείνην τὴν πλειάδα τῶν σοφῶν Ἑλλήνων τῆς πάλαι ἐποχῆς· θέλουσι βεβαιωθῆ, ὅτι οἱ σημερινοὶ Ἕλληνες συνδέονται ἀρρήκτως πρὸς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, συνδέονται ἀρρήκτως διὰ τῶν παραδόσεων, συνδέονται ἀρρήκτως διὰ τῆς γλώσσης, συνδέονται ἀρρήκτως διὰ μιᾶς καὶ ἑνιαίας ψυχῆς Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, ἀρκούντως κατέδειξε διὰ τῆς μέχρι τοῦδε στάσεως αὐτῆς ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προκειμένου ζητήματος καὶ διὰ τῶν ἀγορητῶν, τῶν ἄρτι καταβάντων τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ παρίδῃ τοὺς μεγάλους, τοὺς ἀναμφισβητήτους καὶ τοὺς προαιωνίους τίτλους αὐτῆς. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παρίδῃ τούτους καὶ διὰ τοὺς λόγους οὓς ἀνέπτυξα καὶ δι’ ὅσα εὐγλώττως οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες ὑπεστήριξαν. Μετὰ θυσίας τοσούτου χρήματος καὶ τοσούτου πολυτίμου αἵματος, ὁτὲ μὲν ἐν τῇ Θράκῃ, ὁτὲ δ’ ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ὁτὲ δὲ καὶ ἐν τῇ Οὐκρανίᾳ, πρὸς ἣν οὐδὲν συνδέει οὐδὲ θέλει συνδέσει ποτὲ ἡμᾶς, εἶναι ἀδύνατον, χύσαντες τὸ αἷμα αὑτῶν οἱ Στρατοὶ ἡμῶν καὶ τὸ χρῆμα αὑτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Χωρῶν τούτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα καὶ νὰ τραπῶσιν εἰς ἐπονείδιστον φυγήν. Ἀγωνιζόμενος δὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων αὑτοῦ ἀγωνίζεται, κύριοι, καὶ ὑπὲρ ἄλλου μεγάλου σκοποῦ, ἐνδιαφέροντος οὐχὶ ἡμᾶς μόνον, ἀλλὰ τὸν κόσμον ὅλον. Ἀγωνίζεται ὑπὲρ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς εἰρήνης ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν λύεται ὁλομερῶς τὸ ζήτημα τῆς Ἀνατολῆς, εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐπίτευξις εἰρήνης παγίας καὶ διηνεκοῦς. Βεβαίως δὲ δὲν εἶναι ὁλομερὴς λύσις ἡ κινδυνεύουσα καθ’ ἡμῶν λύσις. Ἐφ’ ὅσον, λέγω, ἡ λύσις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος δὲν εἶναι ὁλομερής, ἂς μὴ πιστεύσωσι ποτέ, ὅτι ἐξασφαλίζεται ἡ εἰρήνη ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀγωνιζόμεθα λοιπὸν ἡμεῖς διὰ τῶν στρατευμάτων ἡμῶν οὐχὶ μόνον ὑπὲρ τῶν ἰδίων συμφερόντων, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Εὐρώπης, ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κόσμου, ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀληθείας, ἀγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῆς ἰσότητος τῶν λαῶν, ἡμεῖς δέ, χριστιανοί, ἀγωνιζόμεθα καὶ ὑπὲρ τῆς χριστιανωσύνης. Ποία δὲ ἤθελεν εἶσθαι, ἵνα ὁμιλήσω εὐθαρσῶς καὶ κατ’ ἀλήθειαν, ἡ ὁλομερὴς λύσις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος; Ἐκείνη εἰς ἣν ἀπὸ τοῦ 1453 ἀπεβλέψαμεν καὶ ἐπὶ αἰῶνας ὅλους ἀποβλέπομεν· ἡ ἐπάνοδος τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἰς τοὺς φυσικοὺς αὐτῆς κληρονόμους καὶ διαδόχους, εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας. Ἂς μὴ πιστεύσωσι ποτὲ οἱ ἰσχυροὶ καὶ εὐγενεῖς Εὐρωπαῖοι ὅτι καὶ διὰ τῆς λύσεως ἀκόμη, ἣν θέλουσιν δώσει, ἐξασφαλίζουσι σταθερῶς καὶ διὰ παντὸς τὴν εἰρήνην ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἐάν, κύριοι, ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἐξητάζοντο τὰ δίκαια τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἀκριβοδικαίως, ἐὰν δὲν ἐνεφιλοχώρουν συμφέροντα ἀντιμαχόμενα, ὤ, κύριοι, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἡ μεγάλη αὕτη Πόλις, τὸ ὄνειρον τῶν ὀνείρων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἤθελεν ἀνέκαθεν περιέλθει εἰς τοὺς δικαίους καὶ νομίμους κληρονόμους αὐτῆς Ἦτο δὲ τοῦτο ἀνέκαθεν τὸ συμφέρον τῆς Εὐρώπης, τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ, διότι μόνον δι’ ἡμῶν δύναται ἡ μεγάλη ἐκείνη Πόλις νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς προστασίαν τοῦ Κόσμου ἀπὸ τοῦ Σλαυϊσμοῦ, ὃν κινδυνεύει σήμερον ν’ ἀντικαταστήσῃ ὁ Μπολσεβικισμός. Ἐνθυμοῦμαι λόγους περιφανεστάτου ἱστορικοῦ τῆς Γαλλίας καὶ μεγάλου ρήτορος καὶ μεγάλου πολιτικοῦ, τοῦ Θιέρσου, ὅστις ἔν τινι τῶν ἱστορικῶν συγγραμμάτων αὑτοῦ λέγει ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ ποῦς τοῦ Ρωσικοῦ κολοσσοῦ ἤθελε πατήσει ἐπὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡ ἐλευθερία τῆς Εὐρώπης ἤθελε φυγαδευθῆ ἐξ αὐτῆς, ἵνα καταφύγῃ εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἡμεῖς λοιπόν, ἀξιότιμοι κύριοι, εἴμεθα οἱ ἐνδεδειγμένοι φρουροὶ κατὰ τοῦ τοιούτου κινδύνου, πᾶς δ’ ἄλλος κακῶς ἤθελεν ἀσκήσει τὸ καθῆκον αὐτό. Ἡ παγκόσμιος Θύελλα, ἡ ἐκ τοῦ πολέμου, ἀνέτρεψε θρόνους καὶ δυναστείας. Προσπαθοῦμεν ν’ ἀνεύρωμεν τὸν κολοσσὸν τὸν Ρωσικόν, τὸν κολοσσὸν πασῶν τῶν Ρωσιῶν, ὡς ἐκαλεῖτο πρότερον ἡ Ρωσικὴ Αὐτοκρατορία, καὶ ἀντὶ τούτου βλέπομεν ἐκεῖ τὸν Μπολσεβικισμὸν καὶ τὴν ἀναρχίαν πλημμυροῦντας τὴν μεγάλην καὶ ἀπέραντον πρώην Αὐτοκρατορίαν. Προσπαθοῦμεν ν’ ἀνεύρωμεν ἄλλον θρόνον, τὸν θρόνον τὸν Γερμανικόν, καὶ ἀντὶ τούτου εὑρίσκομεν ἐκεῖ εἰσέτι τὴν ἀοριστίαν, τὸ σκότος καὶ τὰς θυέλλας. Καὶ ἐνῷ οἱ δύο οὗτοι θρόνοι κατεστράφησαν—ὁ τῆς Ρωσσίας ὁριστικῶς ἴσως —, ἂς μὴ κρύπτωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἄλλοι θρόνοι ἴσως ἐν τῇ Εὐρώπῃ κλονίζονται καὶ κινδυνεύουσι. Καὶ εὑρέθη ἡ μικρὰ αὕτη γωνία, ἡ μικρὰ αὕτη χώρα ἀπέναντι κινδύνων τῶν κοινωνιῶν καὶ τῶν πολιτειῶν, εὑρέθη ἡ μικρὰ αὕτη χώρα, ἥτις, δημοκρατικὴ μὲν ἐν ταῖς παραδόσεσι καὶ τοῖς φρονήμασιν αὐτῆς, φιλελευθέρα δ’ ἐν τοῖς φρονήμασι καὶ ταῖς ἰδέαις καὶ ταῖς πεποιθήσεσιν, ἐνόμισεν, ὅτι καθῆκον εἶχε νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὸ σῶφρον καὶ εἰρηνικὸν παρελθὸν αὐτῆς, τὸ καὶ παρόν, καὶ ν’ ἀνακαλέσῃ διὰ δημοψηφίσματος πανελληνίου τὸν Βασιλέα αὐτῆς καὶ δι’ ἄλλους μὲν πολλοὺς ἱστορικοὺς καὶ ἐθνικοὺς ἅμα λόγους, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀρραβῶνα τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας, τῆς συντηρήσεως καὶ διαρκείας τῶν καθεστώτων. Καὶ ἐνῷ οἱ θρόνοι ἀνετρέποντο καὶ ἐνῷ ἄλλοι κλονίζονται, εἴδομεν ἐνταῦθα ἐπανερχόμενον ἐν ἀληθεῖ θριάμβῳ τὸν ἀληθῆ Ἡγέτην τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἐγκαθιδρυόμενον ἐκ νέου ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ ὡς ἐγγύησιν, ἐπαναλέγω, τῆς τάξεως, τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς εὐνομίας οὐχὶ μόνον ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἁπάσῃ τῇ Ἀνατολῇ. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἐπικράτησις τούτου καὶ μόνου τοῦ κατορθώματος διά τε ἡμᾶς καὶ τὴν Ἀνατολὴν ὅλην εἶναι ἆρά γε λόγος, ἵνα κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην στιγμὴν ἀρνηθῶσιν εἰς ἡμᾶς τοὺς προαιωνίους τίτλους, ἀμφισβητήσωσι τὴν ἱστορίαν ἡμῶν, τὴν ἑνότητα τῆς Φυλῆς ἡμῶν; Πρέπει ἆρά γε νὰ τιμωρηθῶμεν διότι τοιαύτην καὶ τηλικαύτην ὑπηρεσίαν προσηνέγκομεν εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ εἰς τὰς ἐλευθερίας τῶν λαῶν, εἰς τὴν τάξιν ἕν τε τῇ Δύσει καὶ τῇ Ἀνατολῇ; Ἰδοὺ Θέμα, κύριοι, εἰς ὃ ἐγὼ ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν, διότι δὲν εἶναι θέμα ἐγωϊστικόν, δὲν εἶναι θέμα ἀφορῶν τὰ στενὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους· εἶναι Θέμα ἀφορῶν τὸν Κόσμον ὅλον, εἶναι Θέμα ἀφορῶν τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν εὐνομίαν τῶν λαῶν. Ἐὰν εἶχον φωνὴν μεγάλην καὶ φωνὴν κύρους, ἤθελον εἴπει πρὸς τοὺς ἡγουμένους σήμερον τῶν πραγμάτων τοῦ Κόσμου: Παγιώσατε τὴν εἰρήνην, τὴν εἰρήνην τὴν κινδυνεύουσαν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς, τὴν κινδυνεύουσαν ὡς σκάφος, ὅπερ ἔχει, ἐκ τῆς τρικυμίας ἣν ὑπέστη, πολλὰς ὀπάς. Νομίζομεν, ὅτι αἱ ὀπαὶ αὗται ἐφράχθησαν, ἀλλ’ ἢ δὲν ἐφράχθησαν, ἢ ἐφράχθησαν κακῶς. Ἐὰν εἶχον φωνὴν μεγάλην καὶ κῦρος ἔχουσαν, ἤθελον εἴπει εἰς τοὺς ἡγουμένους σήμερον τῆς Εὐρώπης: Εὐρύνατε τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἰσχυροποιήσατε αὐτόν, ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε προπύργιον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, προπύργιον ἰσχυρόν, προπύργιον ἀκμαῖον, προπύργιον μετὰ παραδόσεων ἱστορικῶν, προπύργιον κατὰ τοῦ Σλαυϊσμοῦ. Ἤθελον εἴπει πρὸς αὐτούς: Δημιουργήσατε Μεγάλην Ἑλλάδα, ὡς ἤθελεν αὐτὴν ὁ Μέττερνιχ, δημιουργήσατε Μεγάλην Ἑλλάδα οὐχὶ χάριν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ χάριν ὑμῶν αὐτῶν. Δὲν ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ τῆς Ἀγγλίας, περὶ τῆς Ἀγγλίας τοῦ Γεωργίου Κάνιγγος, τοῦ Γλάδστωνος καὶ τοῦ Λόϋδ Τζώρτζ, Ἑλλὰς Μεγάλη, Ἑλλὰς ἰσχυρὰ θέλει εἶσθαι ὁ Ἄϊολος, ὁ μέλλων νὰ ἐμφυσήσῃ εἰς τὴν Ἀνατολὴν τὴν εἰρήνην, τὴν εὐνομίαν, τὰ φῶτα, τὸν πολιτισμόν, τὴν χριστιανοσύνην, ὑπὸ τὴν εὐρυτάτην ἔννοιαν αὐτῆς. Ἑλλὰς οὐχὶ μεγάλη, ἂς μὴ εἴπω μικρά, ἀλλὰ μετρία ἤθελεν εἶσθαί τι ἀτελὲς καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ ὑμᾶς. Εἶναι καιρός, κύριοι, νὰ ἐπουλωθῶσιν αἱ μεγάλαι πληγαί, ἃς ὁ μακρὸς αὐτὸς πόλεμος ἐπήνεγκε κατὰ τῶν λαῶν. Εἶναι ἀνάγκη οἱ λαοὶ νὰ ἡσυχάσωσι καὶ νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰ εἰρηνικὰ ἔργα αὐτῶν. Ἀλλὰ διὰ τῆς δημιουργηθείσης, κύριοι, καταστάσεως ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ ὅτι δὲν λύεται ῥιζικῶς τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν θέλει παρέλθει πολὺς χρόνος, καὶ θέλει ἀρκέσει νὰ ῥιφθῇ σπινθήρ, ἵνα πυρποληθῇ ἐκ νέου οὐχὶ ἡ χώρα ἡμῶν μόνον καὶ ἡ Ἀνατολή, ἀλλὰ καὶ ὁ Κόσμος σύμπας καὶ αὐτὸς ὁ πολιτισμός. (Χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§37Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Συμπληροῦνται, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δύο καὶ ἥμισυ ἔτη ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡ ἀνακωχή, ἀφ’ ὅτου ἐτερματίσθη οὐσιαστικῶς ὁ παγκόσμιος πόλεμος καὶ εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς μίαν περίοδον δυστυχῶς μεταβατικήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ συνθῆκαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν ἐν τῷ μεταξύ, μένουσιν ἀνεκτέλεστοι καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἀγωνία ἡ ὁποία ἐκράτησεν εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον κατὰ τὰ τέσσαρα πολεμικὰ ἔτη παρατείνεται καὶ μέχρι σήμερον. Μία ἐκ τῶν συνθηκῶν αὐτῶν, ἡ ἀμεσώτατα ἐνδιαφέρουσα τὸν Ἑλληνισμόν, εἶναι ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἡ τελευταία τῶν ἄλλων ὑπογραφεῖσα. Ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἐθεωρήθη καὶ κατὰ τὴν ὑπογραφήν της καὶ κατὰ τὴν πρὸ δύο ἑβδομάδων γενομένην ἐνταῦθα συζήτησιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς μεταβάσεως εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἐθεωρήθη, λέγω, ὡς τὸ ἔσχατον ὅριον τῶν διεκδικήσεων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀντιπροσωπεύουσα τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἠδυνήθησαν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν λοιπῶν παραγόντων τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὸν μεγάλον πόλεμον, νὰ θέσωσιν ὡς προσωρινὸν τέρμα τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Τὸ περιεχόμενον τῆς συνθήκης αὐτῆς εἶναι τοιοῦτον ὥστε νὰ προκαλέσῃ εὐρυτάτην συζήτησιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπεν ἴσως καὶ νὰ εἶχε γίνει μέχρι τοῦδε, κατατιθεμένης τῆς συνθήκης ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, ἀλλ’ ἐμεσολάβησαν γεγονότα ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπεβραδύνθη ἡ κατάθεσίς της καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ὁμιλήσωμεν ἀκόμη ἐπὶ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ διακηρύξωμεν ὅτι ἡ Συνθήκη αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται ὄχι μόνον εἰς τὰς θυσίας καὶ εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τὰ ἐθνικὰ καὶ γεωγραφικὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ πρὸς τὴν κατόπιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου δημιουργηθεῖσαν ἐν τῇ Ἀνατολῇ κατάστασιν πραγμάτων. Δὲν εἶναι πρᾶγμα προωρισμένον νὰ μείνῃ διὰ πολὺν καιρὸν ὡς συμβαίνει μεταξὺ ἄλλων ἐμπολέμων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα κατόπιν μακρᾶς αἱματοχυσίας ἀποφασίζουσι τέλος νὰ θέσωσι τέρμα εἰς αὐτὴν καὶ νὰ εἰρηνεύσωσιν. Εἰς τὴν Συνθήκην αὐτὴν φέρει τὴν ὑπογραφήν της μεταξὺ τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ ἡ Τουρκία. Ἀπὸ τὴν Συνθήκην ὅμως αὐτὴν λείπει ἀκριβῶς ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπολογίσωμεν μόνον ἡμᾶς καὶ τὴν Τουρκίαν ὡς ἐνδιαφερομένους διὰ τὴν συνθήκην καὶ τοὺς ἄλλους ὡς ἁπλοῦς διαιτητάς, διότι σήμερον ἡ Τουρκία, ἐν τῇ κρατικῇ ἐννοίᾳ καὶ σημασίᾳ τῆς λέξεως δὲν ὑφίσταται. Αὕτη εἶναι ἡ οὐσιώδης ἔλλειψις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικῆς. Ἀλλὰ περισσοτέρας λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ προκειμένου βεβαίως θ’ ἀναπτύξωμεν, ὅταν θὰ κατατεθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὸ κείμενον τῆς Συνθήκης καὶ θὰ διεξαχθῇ πρὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἡ σχετικὴ συζήτησις. Κατόπιν ἓξ μηνῶν καὶ πλέον ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης αὐτῆς προσκαλεῖται ἡ Ἑλλάς, ὡς καὶ ἡ Τουρκία, εἰς Λονδῖνον ἵνα λάβωσι μέρος εἰς Συνδιάσκεψιν, ἡ ὁποία ὡς κύριον θέμα ἔχει τὸν διακανονισμὸν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλάς, ὡς Κράτος, καλεῖται εἰς Εὐρωπαϊκὸν Συνέδριον διὰ νὰ λάβῃ μέρος εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Ἐτέθη δ’ ὡς βάσις τοῦ διακανονισμοῦ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, τὴν ὁποίαν βεβαίως αἱ ὑπογράψασαι Δυνάμεις ὤφειλον πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ σεβασθῶσιν. Συμβαίνουσιν ὅμως μερικὰ πράγματα ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζουσι τὸ δίκαιον νὰ μὴ ἀποβλέπῃ μετὰ τῆς αὐτῆς αὐστηρότητος πρὸς τὰ ἁπλὰ ἄτομα καὶ πρὸς τὰς ὁμάδας, Ἂν ἐπρόκειτο νὰ μὴ εἴχομεν ὑπογεγραμμένας τὰς Κυβερνήσεις Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ἰταλίας εἰς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ἀλλὰ νὰ εἴχομεν ὑπογεγραμμένους τρεῖς πολίτας οἱουδήποτε Κράτους καὶ Ἔθνους, ἢ πέντε ἢ δέκα, τὶ θὰ ἐλέγομεν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἁπλοῦς πολίτας αἴροντας ἐξ ἑαυτῶν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως τιμήσωσιν τὴν ὑπογραφήν των; Δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, δὲν δύναται νὰ τεθῇ τὸ αὐτὸ μέτρον ἐκτιμήσεως ἀπέναντι ἀτόμων καὶ ἀπέναντι ὁμάδων, πρὸ πάντων, ὅταν ἔχει κανεὶς ἀπέναντί του Κράτη τόσον μεγάλα, ἰσχυρά, ἔνδοξα, πρὸς τὰ ὁποῖα συγκρινόμενα ἄλλα Κράτη εὑρίσκονται καὶ ὑποδεέστερα ἀριθμητικῶς καὶ ἕνεκα ἱστορικῶν καὶ γεωγραφικῶν λόγων τρέφοντα πλείστας ἀφορμὰς εὐγνωμοσύνης. Ἔχομεν ὅμως ὑποχρέωσιν ἀπέναντι ἀκριβῶς τῶν μεγάλων αὐτῶν λαῶν, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων οἱ κυβερνῶντες αὐτοὺς ἔθεσαν τὰς ὑπογραφάς των κάτωθι τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, νὰ διαμαρτυρηθῶμεν διὰ τὴν παράβασιν ταύτην καὶ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κυβερνῶσι λαοὺς ἐλευθέρους ἐπὶ τῇ βάσει συνταγματικῶν πολιτευμάτων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Εἶμαι πεπεισμένος καὶ νομίζω ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ἐπὶ τούτου, ὅτι ὅλοι οἱ μεγάλοι λαοί, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων ἐγένετο αὐτὴ ἡ σύμβασις, δὲν δύναται παρὰ νὰ ὑποχρεώσωσι τὰς Κυβερνήσεις των ἵνα τηρήσωσι τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἔδωκαν, καὶ τιμήσωσι τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔθηκαν. Κατόπιν τῆς γενικῆς αὐτῆς παρατηρήσεως, ἄγεταί τις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διερωτήσῃ ἑαυτὸν πῶς ἔλαβον αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐκοινοποίησαν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν αἱ τρεῖς Δυνάμεις ὡς ἀπόρροιαν τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου, καὶ ποῖος χαρακτηρισμὸς ὀφείλει νὰ δοθῇ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην. Διὰ νὰ μὴ φανῶ ἀνευλαβής, θέτων ζήτημα λογικῆς καὶ ζήτημα τιμῆς, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὴν πλέον ἐλαφρὰν περίπτωσιν καὶ νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, ἂν ὄχι ἄλλο τι, τοὐλάχιστον στερεῖται σοβαρότητος. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀτομικῶς δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη τίθεται σοβαρῶς ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν ἰδίων Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἠγωνίσθησαν διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Ἡ τακτοποίησις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος συνδέεται βεβαίως πρὸς τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀντικείμενον γενικωτέρας διεθνοῦς πολιτικῆς τακτοποιήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουσι τὸν λόγον ἁπλῶς καὶ μόνον αἱ ἀπαράγραπτοι ἐθνικαὶ διεκδικήσεις τῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ αἱ ἀπ’ αἰώνων προσπάθειαι καὶ αἱ τελευταῖαι τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ καὶ αἱ σημεριναὶ ἀκόμη θυσίαι τῶν κατοίκων τῶν χωρῶν αὐτῶν, ἀλλ’ ἔχουσι τὸν λόγον καὶ αἱ τακτοποιήσεις τῶν διεθνῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται τοιαῦτα ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὥστε, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν Ἑλλὰς οἵα εἶναι σήμερον, ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ διὰ ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ μέγα κενόν, τὸ ὁποῖον παρήχθη κατόπιν τῆς καταρρεύσεως τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας. Δὲν εἶναι βεβαίως τῆς παρούσης ὥρας θέμα ν’ ἀσχοληθῇ κανεὶς καὶ ν’ ἀπασχολήσῃ καὶ τοὺς ἀκούοντας αὐτὸν μὲ τὴν ἀναπαράστασιν ὅλων τῶν γενομένων ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῇ, ἂν ὄχι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἑκατονταετηρίδος, τὴν ὁποίαν συμπληροῦμεν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παλιγενεσίας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς τελευταίας δωδεκαετίας κατὰ τὴν ὁποίαν παρήλασε πρὸ ἡμῶν ἡ πλέον τρομακτικὴ ἐξέλιξις γεγονότων, συνεπάγουσα τὴν κατάρρευσιν τοῦ κρατικοῦ οἰκοδομήματος, ὅπερ βεβαίως ἦτο καὶ ἀρχῆθεν σαθρόν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὑπέσκαψαν, ἐργασθέντες ἀδιακόπως πρὸς τοῦτο, ὅλοι οἱ παράγοντες, παθητικοὶ καὶ ἐνεργητικοί, οἱ σχετιζόμενοι πρὸς τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν εἶναι, εἶπον, ὁ καιρὸς κατάλληλος, οὔτε τὸ ὅλον θέμα ἀνάλογον πρὸς τὸ συζητούμενον διὰ ν’ ἀναπτύξῃ τις ὅλην αὐτὴν τὴν ἱστορίαν. Καταλήγω ὅμως εἰς τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τῇ πραγματικότητι: Τί προτείνεται πρὸς ἡμᾶς ἐκ μέρους τῶν Μεγάλων Δυνάμεων; Προτείνεται νὰ γίνῃ ἡ διεθνὴς ἔρευνα τῆς ἐθνολογικῆς συστάσεως τῶν ἐδαφῶν τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἐπεδικάσθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ἡ πρώτη φορά, ἡ δευτέρα φορά, ἡ δεκάτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν προκαλοῦσιν ἐρεύνας ἐθνολογικάς, κλιματολογικάς, γεωγραφικὰς καὶ λοιπάς; Ἐγένοντο ἤδη πλεῖσται τοιαῦται ἔρευναι καὶ ἀποτέλεσμα αὐτῶν ὑπῆρξεν ἡ κατακύρωσις τῶν χωρῶν αὐτῶν ἐσχάτως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πρόκειται κυρίως περὶ μιᾶς ἀρχῆς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως. Θὰ γίνῃ σύγκρισις μεταξὺ τίνων; Μεταξὺ Τούρκων καὶ Ἑλλήνων, μεταξὺ Μουσουλμάνων καὶ Χριστιανῶν, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ποῖοι ἐκ τῶν δύο εἶναι περισσότεροι. Καὶ ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμήν, πρᾶγμα ἄλλως ἀνύπαρκτον, ὅτι ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἐρεύνης αὐτῆς ἐξάγεται ὅτι εἰς τὴν Θράκην εἶναι 450.000 Μουσουλμάνοι καὶ 350.000 Ἕλληνες καὶ εἰς τὴν Σμύρνην κἄτι τι ἀνάλογον. Ποία σκέψις δικαίου καὶ λογικῆς δύναται ν’ ἀποδώσῃ ἰσοτιμίαν μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν στοιχείων; Πῶς δύναται διὰ τοιούτου τρόπου νὰ κανονισθῇ ἡ τύχη τῶν ἀπὸ τοσούτων αἰώνων ὑπὸ τὸ βάρος τοιαύτης δουλείας τοσαῦτα δεινὰ ὑποστάντων χριστιανικῶν λαῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ ἀπὸ τριάκοντα αἰώνων διαρκῶς κατοικοῦντες τὰς χώρας αὐτὰς γηγενεῖς νὰ κριθῶσιν ὁμότιμοι πρὸς τοὺς ἐπήλυδας, οἱ ὁποῖοι ὡρμήθησαν ὡς κατακτηταὶ ἀπὸ τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, κατέκλυσαν τὴν Ἰωνίαν, ἀπεβιβάσθησαν κατόπιν εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν ἀκτήν, ἐγκαθιδρύθησαν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἐπεξετάθησαν μέχρι τῶν θυρῶν τῆς Βιένης; Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ οἱ ἐπήλυδες κατακτηταί, οἱ ὁποῖοι ὑποκύψαντες εἰς τοὺς νόμους τοὺς ἀδυσωπήτους τῆς ἀμπώτιδος καὶ τῆς παλιρροίας ἤρξαντο ἤδη ἀπὸ πολλοῦ ν’ ἀπωθῶνται ἀπὸ τὰ ἐδάφη τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτούς, νὰ θεωρηθῶσι τώρα ὡς μόνιμοι κάτοικοι καὶ νὰ κριθῶσιν ὡς ἰσότιμοι μὲ τοὺς προαιωνίους αὐτόχθονας κατοίκους τῶν ἐδαφῶν τούτων, μὲ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ἰθαγενείας καὶ πολιτισμοῦ ἀπέκτησαν ἐπὶ τῶν χωρῶν αὐτῶν δικαιώματα ἀναφαίρετα καὶ ἀναμφισβήτητα ἀλλὰ καὶ παρουσιάζονται σήμερον ὡς ὁ μόνος ἰσχυρὸς καὶ θετικὸς παράγων πρὸς ἐγκαθίδρυσιν μιᾶς τάξεως εἰς τὴν Ἀνατολήν; Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω καὶ πάλιν εἰς τὸν ἀνωτέρω χαρακτηρισμὸν αὐτῆς τῆς πράξεως, αὐτῆς τῆς ἀνακοινώσεως, ἡ ὁποία τοσοῦτον μᾶς ἐθορύβησεν, ὡς οὐχὶ σοβαρᾶς. Ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἀνησυχῶ καθόλου ἐκ τῆς τροπῆς τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ Διάσκεψις τοῦ Λονδίνου, καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μοὶ ἦτο δυνατόν, ὅπως μεταδώσω καὶ εἰς ὑμᾶς ἀκεραίαν τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν τρέφω κατ’ ἐμαυτόν, καὶ νὰ σᾶς εἴπω· «Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία». Δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀντίληψις αὕτη, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ καθόλου σοβαράν. Καὶ σταματῶ ἐδῶ ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν ἐπαναλαμβάνω ὅσα περὶ τῶν ἐθνικῶν δικαίων ἐπανέλαβον κατὰ σειρὰν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες· καταλήγω ὅμως εἰς τὴν ἑξῆς σκέψιν. Ὁ Ἑλληνισμός, διὰ συλλαλητηρίων συγκροτηθέντων ἔν τε τῇ πρωτευούσῃ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀπήχησις φθάνει διὰ βροχηδὸν ἐρχομένων τηλεγραφημάτων, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἀποπείρας αὐτῆς πρὸς ἐπανασυζήτησιν πραγμάτων προαποφασισθέντων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησε καὶ θεωρεῖ ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἐθνικῶν αὑτοῦ διεκδικήσεων. Δὲν ὑποθέτω δ’ ὅτι καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αὕτη, ἡ ὁποία πρόκειται διὰ τοῦ κύρους της νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν διεξάγουσαν τὰς ἐν Λονδίνῳ διαπραγματεύσεις, πρέπει ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ νὰ λάβῃ καὶ αὐτὴ μορφὴν καὶ τύπον ἁπλοῦ συλλαλητηρίου. Νομίζω ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις πρέπει ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τοῦ τί θὰ γίνῃ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον οἱ μεγάλοι Σύμμαχοι, εὑρισκόμενοι ἐν τῇ πλάνῃ, εὑρισκόμενοι ἐν στιγμαῖς ἀδυναμίας πρὸς ὁριστικὴν διευθέτησιν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, ἐμμείνωσιν εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν ἀποδεχόμεθα καὶ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι τοιουτοτρόπως παρατείνεται ἡ ἐκκρεμότης· ἡ παράτασις δὲ τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης δὲν εἶναι εὐχάριστος διὰ κανένα, οὔτε καὶ διὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Ἐπιβάλλεται ἑπομένως ἡ προσπάθεια, ὅπως τερματίσωμεν πλέον αὐτὴν τὴν ἐκκρεμότητα διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων. Διότι μέχρι τοῦδε εἴχομεν ἐν τῇ ἀποστολῇ ἡμῶν ταύτῃ καὶ συμμαχικὴν ἐντολήν. Ἀφ’ ἧς ὅμως στιγμῆς οἱ Σύμμαχοι ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν μηδαμῶς θεωρουμένην ὑπ’ ἐμοῦ σοβαρὰν πρότασίν των, ἀφ’ ὅτου, λέγω, οἱ Σύμμαχοι ἄρωσι τὴν ἐντολήν των αὐτὴν καὶ μᾶς ἀφήσωσι μόνους νὰ λύσωμεν τὸ Ἀνατολικὸν πλέον ζήτημα, ἡμεῖς δι’ ἰδίων δυνάμεων πρέπει ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν νέαν αὐτὴν φάσιν τοῦ ἀγῶνός μας. Ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὁ προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ γλαφυρωτάτης ἀλλὰ καὶ πραγματικωτάτης ἀπεικονίσεως παρέστησε τὸν στρατιωτικὸν παράγοντα, τὸν δρῶντα ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἀκμῇ καὶ ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ὁρμῇ, ὅπως οὐ μόνον ὑπερασπίσῃ τὰ μέχρι τοῦδε κεκτημένα, ἀλλὰ καὶ ἐπεκτείνῃ ἔτι περαιτέρω τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια. Παραλλήλως πρὸς τὸν παράγοντα αὐτὸν πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς σοβαρῶς, ἂν ὄχι τὴν ἑσπέραν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν παροδικῶς μόνον καὶ ἐγὼ θὰ θίξω τὸ θέμα, ἀλλὰ πάντως λίαν προσεχῶς, πρέπει, λέγω, ν’ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς αὐταρκείας. Εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη, κύριοι, ἵνα ἐξεύρωμεν ἐξ ἑαυτῶν πλέον τοὺς ἀπαραιτήτους πόρους ὄχι μόνον διὰ νὰ μὴ ὑποχωρήσωμεν μηδὲ κατὰ ἓν βῆμα ἀπὸ ὅπου σήμερον εὑρισκόμεθα, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ προχωρήσωμεν καὶ περαιτέρω, ἕως ἐκεῖ ὅπου θὰ τεθῶσι τὰ φυσικὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σήμερον εἰς τὴν θέσιν των. Τὸ θέμα βεβαίως δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἐν παρόδῳ, ὑπάρχει ὅμως μία βάσις, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία πρὸς δημιουργίαν οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, γινομένης αὐτάρκους καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ὡς εἶναι σήμερον αὐτάρκης διπλωματικῶς καὶ στρατιωτικῶς. Πρέπει νὰ κατορθώσωμεν, ἵνα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑλλάδος, κλείῃ ἐν ἰσοζυγίῳ. Θὰ ἔχωμεν τόσας δαπάνας διὰ τὸ Κράτος, ὅσας προσόδους θὰ κατορθώσωμεν νὰ δημιουργήσωμεν ἐξ ἰδίων ἡμῶν πόρων. Ὅσον ἀφορᾷ ἔπειτα τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐν τῇ Μικρασιατικῇ Ἑλλάδι, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν τοὺς πόρους αὐτοὺς ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου ἐν τῷ ὁποίῳ δρᾷ ὁ στρατός μας. Ἐκ τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου βεβαίως πᾶν ἄλλο περιεμένομεν παρὰ ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησεν αὐτὴν ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων καὶ ὁ ὁποῖος μόνον καὶ μόνον ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν Μ. Δυνάμεων καὶ πρὸς τὴν ἀνάγκην ἣν πάντες εἶχον τῆς γενικῆς εἰρήνης, ἔστερξεν εἰς τὸ περιεχόμενον τῆς Συνθήκης αὐτῆς καὶ ἀφῆκεν ἔξω τόσας καὶ τόσας ἄλλας διεκδικήσεις. Βεβαίως τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου δὲν εἶναι ἐκ τῶν ὀλιγωτέρων ἐνδιαφερόντων τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, καὶ ἂν δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι εἴχομεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς Λονδινίου Συνδιασκέψεως. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ μείνωμεν ἀπαθεῖς πρὸ τῶν παθημάτων, τῶν βιαιοτήτων, τῶν σφαγῶν καὶ τῶν ἄλλων πιέσεων, τὰς ὁποίας ὑφίστανται ἀδελφοὶ τρὶς ἐλευθεροθέντες δι’ Ἑλληνικοῦ αἵματος καὶ παρακαθήσαντες μάλιστα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δι’ ἀντιπροσώπων αὑτῶν. Παρερχόμενος δὲ διὰ βραχείας ἐπισκοπήσεως τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἑκουσίως ὁ Ἑλληνισμὸς διὰ τῶν διαφόρων συνθηκῶν εἰρήνης ἐν Βορείῳ Μακεδονίᾳ καὶ Βορείῳ Θρᾴκῃ, προχωρῶ καὶ φθάνω εἰς τὴν πραγματικὴν πρωτεύουσαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν ἀναμένουσαν ἐναγωνίως τὴν ἀποκατάστασίν της. Καὶ ἐκεῖθεν μὲ ἄγει ἡ φαντασία, ἀλλὰ καὶ ἡ πραγματικότης, εἰς μίαν ἄλλην αἴτησιν ὑποβληθεῖσαν πρὸς τὴν Συνέλευσιν, τῆς ὁποίας τὴν συζήτησιν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀνεβάλομεν, ἄλλου μεγάλου τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀγωνιῶντος, πάσχοντος, σφαζομένου, τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ Πόντου. Διὰ τῆς τακτοποιήσεως τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος ἐπρόκειτο ἐπίσης νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται μὲν ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει ἀπέναντι τῶν ἄλλων χειμαζομένων τμημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ μετ’ ἀγωνίας ἀναμένουσι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀποτελέσωσι τμῆμα ἀδιαίρετον καὶ ἀναφαίρετον τῆς ὅλης Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ εἴμεθα πάντοτε ἕτοιμοι πρὸς δημιουργίαν πολιτικῆς αὐτάρκους, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ὄχι διότι θὰ λείψῃ ἡ εὐμένεια, ἢ τοὐλάχιστον ἡ εὐμενὴς ἀδιαφορία τῶν μεγάλων Συμμάχων, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν δικαίαν τῶν στενοχωριῶν, τὰς γνωστὰς οἰκονομικάς των ἐλλείψεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἴσως καὶ ἀποδυσπετοῦσιν εἰς τὴν χορήγησιν ὑλικῶν ἐνισχύσεων τοσοῦτον ἀπαραιτήτων διὰ τὴν συνέχισιν τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον καὶ κατ’ ἰδικήν των ἐντολὴν ἀνελάβομεν καὶ τοσοῦτον ἐνδόξως καὶ διὰ τοσούτων θυσιῶν διεξάγομεν μέχρι σήμερον. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ δεήσῃ ἴσως νὰ ἐπανέλθωμεν τάχιστα ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ νὰ κανονίσωμεν τὴν τηρητέαν παρ’ ἡμῶν πολιτικήν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα κατόπιν τῆς ὁπωσδήποτε τακτοποιήσεως τῆς νέας αὐτῆς περιπετείας, προβῇ εἰς τὴν ἐκπόνησιν πλήρους προγράμματος οἰκονομικοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἐμφανίζει ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ νέα τροπὴ τῶν συζητουμένων ἐθνικῶν δικαίων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναμαι παρὰ νὰ συνενώσω καὶ ἐγὼ τὰς διαμαρτυρίας μου μετὰ τῶν διαμαρτυριῶν ὅλων τῶν προλαλησάντων καὶ ὅλων τῶν κατόπιν ἐμοῦ ὁμιλησόντων συναδέλφων, λέγων μεθ’ ὅλων τῶν ἄλλων, ὅτι γίνεται μεγάλη ἀδικία εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν μόνον καὶ μόνον διότι τίθεται ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸν ἐπιδρομέα, πρὸς τὸν κατακτητήν. Τί θὰ ἔλεγεν ἔξαφνα ὅλος ὁ κόσμος, ἂν ἔπρεπε νὰ κριθῇ ἡ τύχη τῆς Ἀρμενίας διὰ συγκρίσεως τοῦ Ἀρμενικοῦ πληθυσμοῦ πρὸς τοὺς Κούρδους, οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πενταπλάσιοι, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν καὶ πόσοι Ἀρμένιοι ἔμειναν ἐν τῇ ζωῇ, κατόπιν τόσων καὶ τόσων σφαγῶν; Εἶχον δὲ οἱ κατακτηταὶ ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ ἐλαττώσωσι τοὺς κατακτηθέντας, πλὴν τῶν σφαγῶν, καὶ διὰ τῆς ἐξισλαμίσεως, τοῦ παιδομαζώματος διὰ τῶν Γενιτσαρισμῶν. Δι’ αὐτῶν καὶ ἄλλων μέσων ηὔξησαν τὸν μουσουλμανικὸν πληθυσμὸν καὶ ἠλάττωσαν τὸν χριστιανικόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παροραθῶσιν ἡ ἱστορία καὶ τὰ ἐθνικὰ δίκαια, καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σημερινὴ ἐθνολογικὴ ὑπόστασις τῆς Θρᾴκης, ὅπου τόσαι μυριάδες Κιρκασίων ἔχουσι μεταναστεύσει, καθὼς καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν εἶχον μεταφερθῆ Βόσνιοι καὶ Ἑρζεγοβίνιοι, καὶ εἰς τὴν Κρήτην Βεγγάζιοι, διὰ νὰ ἀλλοιώσωσι τὴν ἐθνολογικὴν σύστασιν τῶν γηγενῶν κατοίκων τῶν ἑλληνικωτάτων αὐτῶν χωρῶν; Τοιαύτην ἀδικίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς κάμωσιν ἄνθρωποι θέλοντες νὰ λέγωνται Κριταὶ τῆς ἀνθρωπότητος. Δι’ αὐτὸ καταλήγω καὶ πάλιν θέλων νὰ ἐμβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ νέα περιπέτεια δὲν πρέπει νὰ μᾶς θορυβήσῃ πολύ, διότι οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τῆς στενοχωρίας, εἰς ἣν εὑρέθησαν λόγῳ συγκρουομένων συμφερόντων καὶ οἰκονομικῶν ἀντιζηλιῶν, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι, κατόπιν καὶ τῶν ἐντεῦθεν διαμαρτυριῶν, θὰ συναισθανθῶσι περισσότερον τὴν μὴ σοβαρότητα αὐτῆς καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ τὴν ἄρωσιν ὡς ἄδικον, ἀνεφάρμοστον καὶ ἀνεκτέλεστον. Ἀλλὰ βεβαίως αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν δύνανται νὰ παραταθῶσιν ἐπ’ ἄπειρον. Ὅλοι οἱ Λαοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζήσωσιν ἐλεύθεροι· ἐπῆλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ὅπως δικαιωθῶσιν αἱ βλέψεις, αἱ θυσίαι, αἱ ἀνάγκαι τῆς ἰσορροπίας ἐν τῇ Βαλκανικῇ καὶ τῆς εἰρηνεύσεως ἐν Ἀνατολῇ καὶ δὲν δύναται νὰ παραταθῇ πολὺ αὐτὴ ἡ ἐκκρεμότης ἄνευ κινδύνου καὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τυχὸν ἐμμείνει εἰς τοιαύτην οὐδόλως σοβαρὰν ἀπόφασιν. Τὸ μεγαλύτερον γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη δὲν εἶναι ὁ μέγας παγκόσμιος πόλεμος, ἀλλ’ εἶναι ἡ μεταστροφή, ἡ ὁποία παρετηρήθη παρ’ ὅλων ὑμῶν βεβαίως, ἡ μεταστροφή, ἡ ὁποία ἐγένετο ὄχι διαρκοῦντος τοῦ πολέμου οὔτε κατὰ τὴν σύναψιν τῆς ἀνακωχῆς, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀνακωχήν, ἡ μεταστροφὴ τῆς ἀγγλικῆς πολιτικῆς ἀντιλήψεως ὡς πρὸς τὸ μὴ βιώσιμον τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἀφοῦ δ’ ἠγωνίσθημεν διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς μεγάλης αὐτῆς μεταστροφῆς ἐπὶ τόσον χρόνον, δὲν πρέπει νὰ δειλιάσωμεν τώρα, ἀλλὰ μόνον νὰ παρασκευαζώμεθα, ὅπως ἀντιμετωπίσωμεν τὴν παρουσιαζομένην νέαν κατάστασιν δι’ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρας αὐταρκείας, κυρίως οἰκονομικῆς, διότι τὴν ἄλλην, τὴν στρατιωτικήν, αὐτάρκειαν τὴν ἔχομεν, καὶ τὴν ἔχομεν μὲ τὸ περιπλέον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§39Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἢ νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς μελλούσης πορείας τοῦ Ἔθνους. Πρόκειται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἐνισχύσῃ σήμερον τὴν Κυβέρνησιν αἰσθανομένην κατόπιν τῶν τελευταίων ἐκ Λονδίνου εἰδήσεων, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως αὐτῆς. Μετ’ ἐνθουσιασμοῦ θὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Ἐθνοσυνέλευσις συμφωνοῦσα ἄλλως τε ἀνεξαρτήτως κόμματος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν περὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Μόνον ἐκτὸς τῆς ἀρνήσεως ταύτης, ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ἀπαντῶσα εἰς τὴν πρότασιν τῆς διασκέψεως νὰ προσθέσῃ, ὅτι ἀντὶ τῶν τόσων θυσιῶν μας ζητοῦμεν ἢ νὰ ἐπικρατήσωσι περὶ Θράκης καὶ Σμύρνης οἷαι περὶ Ἀλσατίας ἐπεκράτησαν ἀντιλήψεις, ἢ τοὐλάχιστον ν’ ἀφεθῶμεν νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα μόνοι μας μετὰ τῶν Τούρκων, ὡς προκειμένου περὶ τῶν Δωδεκανήσων ἀφέθημεν μόνοι ἔναντι τῶν Ἰταλῶν. Οἱ Ἕλληνες δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς κατακτήσεις. Ἔχομεν συνείδησιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἐπιθυμοῦμεν εἰλικρινῶς καλύτερον μέλλον δι’ ὅλους τοὺς λαοὺς αὐτῆς. Ἂν ἀφεθῶμεν μόνοι μας μετὰ τῶν Τούρκων, θὰ εὕρωμεν μετὰ ἢ ἄνευ πολέμου, τὸν ταχύτερον καὶ δικαιότερον τρόπον εἰρηνεύσεως τῆς Ἀνατολῆς. Ἀρκεῖ νὰ μὴ ἀποθρασύνωνται οἱ Νεότουρκοι διὰ προτάσεων ἀναθεωρήσεως στατιστικῶν καὶ νὰ μὴ παρεμβάλλωνται ἔξωθεν ἐμπόδια εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἐξηντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§41Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν πληροφορίαι ἐκ Λονδίνου μᾶς ἤρχοντο ἀλλεπάλληλοι, παρέχουσαι τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι πᾶς κίνδυνος ἀναθεωρήσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν θὰ παρήρχετο ὁριστικῶς, αἴφνης, ἐνῷ κατελαμβανόμεθα ἀπὸ μεγάλην αἰσιοδοξίαν, ἔπεσεν ἐν μέσῳ ἡμῶν ἡ θλιβερὰ εἴδησις περὶ τῆς ληφθείσης ὑπὸ τῆς Συνδιασκέψεως ἀποφάσεως, ὅπως προτείνῃ εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ Τούρκους ἀντιπροσώπους τὴν παραδοχὴν Ἐπιτροπῆς, ἥτις μεταβαίνουσα εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Σμύρνην νὰ προβῇ εἰς ἐπιτόπιον ἔρευναν πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς καταστάσεως. Ἡ εἴδησις αὕτη προὐξένησεν ἀλγεινοτάτην ἐντύπωσιν εἰς ὅλον τὸ Ἔθνος. Τὶ ἄλλο σημαίνει ἡ εἴδησις αὕτη ἢ ὅτι ἐγεννήθησαν εἰς τὸν νοῦν τῶν πληρεξουσίων ἐν τῇ Διασκέψει δισταγμοὶ σοβαροὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διατηρήσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν; Τί ἄλλο σημαίνει ἡ πρότασις περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς ἢ ἐπιδίωξιν συμβιβασμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιώσεων πρὸς τὰς τουρκικὰς ἀπαιτήσεις, συμβιβασμοῦ ὁ ὁποῖος βεβαίως ἐν τῇ σκέψει τῶν Μεγάλων Δυνάμεων δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ δυνατὸς παρὰ εἰς βάρος τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων; Καὶ τὸ Ἔθνος διερωτᾶται· διατὶ ἐπῆλθε ἡ αἰφνιδία αὕτη μεταβολή; Πόρισμα ἐνδελεχοῦς μελέτης, καθ’ ἣν ἐξητάσθησαν λεπτομερῶς πάντα τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν συζήτησιν τὴν προηγηθεῖσαν τῆς συμβάσεως τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ πᾶσαι αἱ διατυπωθεῖσαι ἀξιώσεις καὶ ἀπόψεις, ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἀποτελεῖ τὴν ἐπισημοτέραν ἀναγνώρισιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Τί συμβαίνει ἄραγε ὥστε τὰ δίκαια ταῦτα σήμερον νὰ μὴ ἀναγνωρίζωνται τόσον εὐχερῶς καὶ νὰ προκύψωσι παρὰ τῇ Διασκέψει ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ δικαίου τῆς διὰ τῆς συνθήκης ταύτης δοθείσης λύσεως; Δὲν ἤρκεσαν ἄραγε αἱ τόσαι θυσίαι, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ ἔθνος πρὸς κατίσχυσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν τῆς φυλῆς, ἰδεωδῶν ὑψηλῶν, χάριν τῶν ὁποίων αἱ Δυνάμεις κατῆλθον εἰς ἀγῶνα ἀπηνῆ, ὅμοιον τοῦ ὁποίου δὲν εἶχεν ἴδει ποτὲ ἡ ἀνθρωπότης; Δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα τὸ χυθὲν τόσον ἀφθόνως χάριν τοῦ ὑψίστου ἀγῶνος; Καὶ ἀγνοοῦνται αἱ θυσίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐξακολουθεῖ ἀγογγύστως νὰ ὑποβάλληται ἡ Ἑλλάς, διατηροῦσα μόνον αὐτὴ ἀκόμη τὴν ἐπιστράτευσιν, ἵνα καὶ τὰ ἴδια αὐτῆς συμφέροντα περιφρουρήσῃ, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐντολοδόχος τῶν Δυνάμεων διατηρήσῃ τὴν εἰρήνην ἐν τῇ Ἀνατολῇ; Πῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἕως χθὲς ἐθεωρεῖτο ὁριστικῶς σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου ἔπαυσεν αἴφνης νὰ θεωρῆται τοιοῦτον σήμερον; Ποῖα εἶναι τὰ νέα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οἱ Τοῦρκοι παρέταξαν, ἵνα κλονίσωσι τὴν ἀπόφασιν τῶν Δυνάμεων τὴν ἀποκρυσταλλωθεῖσαν διὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν; Τὸ Ἔθνος διερωτᾶται, ἀπορεῖ, ἀλλ’ οὐδεὶς δίδει ἐξήγησιν καὶ διὰ τοῦτο ἀνησυχεῖ. Ἀλλά, ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ ἀνησυχία τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, φαντάσθητε, κύριοι ἀντιπρόσωποι, ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ φοβερὰ ἀγωνία, ὁ βαθὺς ψυχικὸς σπαραγμὸς τῶν κατοίκων τῶν μερῶν τῶν ἄρτι ἀπολυτρωθέντων. Τὰ μέρη ταῦτα ἔχουσι μεταβληθῆ εἰς ἓν ἀχανὲς αὐτόχρημα ἐρείπιον. Οἱ κάτοικοι καταδιωχθέντες, καὶ καταταλαιπωρηθέντες, ἀποδεκατισθέντες εἶχον περιέλθει εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν. Ἤρκεσεν ὅμως νὰ λάμψῃ εἰς τοὺς ὀφθαλμούς των τὸ φῶς τῆς ἐλευθερίας διὰ νὰ σκιρτήσῃ ἡ καρδία των ἀπὸ ἱερὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ παρ’ ὅλας τὰς στερήσεις, εἰς τὰς ὁποίας εἰσέτι ὑποβάλλονται, νὰ μὴ χάσωσι τὸ παράπαν τὸ θάρρος των, διότι ἦσαν βέβαιοι ὅτι ἀπῆλθον ἀνεπιστρεπτεὶ οἱ χρόνοι τῆς μαύρης δουλείας καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος νὰ ζήσωσιν ἐκ νέου ὡς ἀνδράποδα. Τί ὅμως θέλετε νὰ αἰσθανθῶσιν, ὅταν μανθάνωσιν ὅτι ἡ ἐλευθερία, ἡ ποθητή των ἐλευθερία διὰ τὴν ὁποίαν ἠγωνίσθησαν, ἔκλαυσαν, ἐθυσιάσθησαν τόσαι γενεαί, ἡ ἐλευθερία διὰ τὴν ὁποίαν ποταμηδὸν ἐχύθη τὸ ἱερώτερον Ἑλληνικὸν αἷμα, ἡ ἐλευθερία αὕτη μόλις προσειδιάσασα εἰς αὐτοὺς ὑπάρχει φόβος μὴ τυχὸν ἀποτρέψῃ τὸ πρόσωπόν της ἀπ’ αὐτῶν;

§42ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οὐδέποτε, οὐδέποτε.

§43Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Διατὶ δέ; Μήπως ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν κατοικοῦσι, δὲν ἦτο ἀνέκαθεν Ἑλληνική; Μήπως δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ αἰώνων ἐθυσιάσθησαν; Μήπως δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ αἰώνων ἐδιώχθησαν; Μήπως δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐσφάγησαν; Τί ἔπραξαν λοιπὸν διὰ νὰ ἐπισωρεύωνται καὶ πάλιν ἐπὶ κεφαλῆς των τόσοι ἀπειλητικοὶ οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι τοὺς τρομάζουσι; Καὶ τρέμουσιν οἱ κάτοικοι τῆς Θράκης καὶ ἀποροῦσι καὶ ζητοῦσι νὰ μάθωσι καὶ δὲν γνωρίζουσι τί νὰ σκεφθῶσιν. Ἓν ὅμως πρᾶγμα γνωρίζω, ὅτι οὐδεμία δύναμις δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἡ ὁποία νὰ δυνηθῇ ν’ ἀποσπάσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὰς ἀγκάλας τῆς Μητρὸς πατρίδος. (Εὖγε, χειροκροτήματα), πρὸς τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν προσέβλεπον μὲ μεγάλην ἀγωνίαν καὶ μὲ τὴν ὁποίαν πλέον ἀποτελοῦσιν ἓν ἀδιάρρηκτον σῶμα (χειροκροτήματα). Ἀπέναντι τῶν δημιουργουμένων σήμερον κινδύνων φρονῶ ὅτι ὀφείλει ἡ Συνέλευσις ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν μὲ ὅλην τὴν ἐνδεικνυομένην ψυχικὴν εὐστάθειαν, ὀφείλει νὰ διαμαρτυρηθῇ μὲ τὸν ἐντονώτατον τρόπον καὶ νὰ διακηρύξῃ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ θιχθῇ μηδὲ κατὰ κεραίαν τὸ διὰ τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν δημιουργηθὲν καθεστὼς τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§45Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ὀφείλει νὰ δηλώσῃ μὲ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον, ὅτι ἐξανίσταται ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους καθ’ οἱασδήποτε τροποποιήσεως, καθ’ οἱασδήποτε μειώσεως τῶν διὰ τόσων ἀγώνων θριαμβευσάντων ἑλληνικῶν δικαίων. Τὰ δίκαια ταῦτα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἱερά, διότι ἔχουν ὡς βάσιν τὰς ὑψηλὰς ἀρχάς, διὰ τὰς ὁποίας ἀπέθανον ἑκατομμύρια ἀνθρώπων καὶ διότι ἐβαπτίσθησαν εἰς τὸ τιμιώτερον καὶ ἁγνότερον ἑλληνικὸν αἷμα. (Ἐπιδοκιμασίαι). Πρὸς κατίσχυσιν τῶν δικαίων τούτων τὸ Ἔθνος πρὸ οὐδεμιᾶς θὰ ὑποχωρήσῃ θυσίας, διότι τὸ Ἔθνος αἰσθάνεται ὅτι σήμερον προβάλλει πρὸ αὐτοῦ ἀδυσώπητον τὸ δίλημμα ὅτι ἢ θὰ παγιώσῃ καὶ στερεοποιήσῃ τὴν ἐκ τῶν τελευταίων παγκοσμίων γεγονότων προκύψασαν κατάστασιν ἢ ἄλλως εἶναι καταδεδικασμένον νὰ χρεοκοπήσῃ πολιτικῶς καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς πλήρη καὶ ἐξευτελιστικὴν ἀφάνειαν.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Οὐδέποτε, οὐδέποτε.

§47Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις οἱαδήποτε ὑποχώρησις θὰ ἦτο ἐνδεικτικὴ ἐκ μέρους ἡμῶν ἀδυναμίας καὶ θὰ συνεπήγετο ἀσφαλῶς φοβερὰς διὰ τὸ μέλλον τῆς φυλῆς συνεπείας. Τοιαύτη ἀδυναμία Ἔθνους ὑπερηφάνου, ὅπως τὸ ἰδικόν μας, τοῦ ὁποίου ἡ σφριγηλὴ καὶ ἄλκιμος νεότης κατέπληξε τὸν κόσμον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τῷ συμβῇ ποτὲ καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι καλῶς πράττει ἡ Κυβέρνησις, σκεπτομένη ὅτι δέον ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος παρὰ τῇ Διασκέψει τοῦ Λονδίνου νὰ δηλώσῃ εἰς τοὺς πληρεξουσίους ὅτι παρ’ ὅλον τὸν βαθύτατον σεβασμόν, τὸν ὁποῖον αἰσθανόμεθα δι’ αὐτούς, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν γενομένην πρότασιν, διότι αὕτη ἀποκρούεται ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως. Τὸ Ἔθνος ἐξεπλήρωσεν ὅλας του τὰς ὑποχρεώσεις καὶ εἶναι ἕτοιμον νὰ ὑποστῇ καὶ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας θυσίας πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαίων αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ ὅτι αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις ἐν τῷ διακρίνοντι αὐτὰς πνεύματι δικαιοσύνης εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς ἀπόφασιν, ἥτις προϋποθέτει ἐνδεχομένην ἐπάνοδον ἐλευθερωθέντων χριστιανῶν ὑπὸ τὸν εἰδεχθέστατον τῶν ζυγῶν. Τοῦτο μετὰ βεβαιότητος ἐλπίζει τὸ Ἔθνος καὶ ὅπως εἶναι ἕτοιμον νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ἔχει τὴν ἀπαίτησιν ἵνα καὶ ἡ Συνέλευσις ἐκτελέσῃ τὸ ἰδικόν της. Ἔχει τὴν ἀπαίτησιν ὅπως ἀφήνουσα κατὰ μέρος οἱονδήποτε ἄλλον ὑπολογισμόν, ξένον πρὸς τὴν μέριμναν τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος, ἐντείνῃ ὅλας αὐτῆς τὰς δυνάμεις χάριν τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ ὑψίστου τούτου σκοποῦ. Ἔχει τὴν ἀπαίτησιν ὅπως ἡ Συνέλευσις δώσῃ εἰς τοὺς ἐχθροὺς νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι δὲν ἔχουσι τίποτε ν’ ἀναμένωσιν ἀπὸ ἐσωτερικὸν οἱονδήποτε σπαραγμόν, καὶ ὅτι, ὅταν οἱ κίνδυνοι ἐπαπειλῶσι τοσοῦτον μεγάλοι τὴν Πατρίδα, οἱ Ἕλληνες γνωρίζουσι ν’ ἀφήνωσιν τὰς ἔριδάς των κατὰ μέρος καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των, ὅλον των τὸ καθῆκον. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ τὸ Ἔθνος οὐ μόνον τὸ παλαιὸν καὶ τὸ ἄρτι λυτρωθέν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀλύτρωτον. Τὸ ἀπαιτεῖ οὐ μόνον διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας. (Χειροκροτήματα).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαυῒδ Ἀλχανάτης ἔχει τὸν λόγον.

§49ΔΑΥΙΔ ΑΛΧΑΝΑΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ Ἑβραϊκὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος παρακολουθῶν τὰς περιπετείας τοῦ Ἔθνους ὡς τὰς τῆς ἰδίας αὐτοῦ πατρίδος, ἑνοῦται μετ’ ἐμοῦ εἰς κοινὴν διαμαρτυρίαν ἐναντίον τοῦ τρόπου διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦνται νὰ σφαγιασθῶσι δίκαια ἀπ’ αἰώνων ἀνεγνωρισμένα καὶ ἀπαράγραπτα. Διὰ τῆς συστάσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἐθνολογικῆς συστάσεως τῶν χωρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἤδη εἶναι ἀνεγνωρισμέναι ὡς Ἑλληνικαὶ καὶ δὴ μετὰ τὴν συστηματικὴν καταστροφὴν ὅλων τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων τῶν χωρῶν, οἱ ἑβραϊκοὶ πληθυσμοὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ δὴ οἱ νεώτεροι—καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι ὁμόδοξος συνάδελφος ἐκ τῶν νέων χωρῶν ἐβεβαίωσε τοῦτο—γευθέντες τῆς χαρᾶς τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς Ἑλληνικῆς ἰσοπολιτείας θ’ ἀναλογισθῶσι μετὰ φρίκης τὰς συνεπείας πιθανῆς ἐπαναφορᾶς καὶ ἐπαναγωγῆς ὑπὸ τὴν δεσποτείαν δεσποτῶν τοιούτων, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν ἐρυθρότεροι ἀφ’ ὅ,τι ἐρυθροὶ ἦσαν μετὰ τὰς σφαγὰς τῆς Παλαιστίνης καὶ τῶν ἱερῶν τόπων τῶν Ἑβραίων, καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐκφράσωσι τὴν εὐχήν των πρὸς τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς ὅπως ἐν τῇ ρυθμίσει τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν των τὰ ἀπαράγραπτα καὶ τὰ ἀπ’ αἰώνων διὰ σπατάλης ἀφθόνου αἵματος κτηθέντα ἐθνολογικὰ δίκαια. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ δεκαετίας ὑπηρετῶν ἐν τῷ στρατῷ φρονῶ ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα τοῦτο—νὰ διακηρύξω ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης ὅτι ἐφ’ ὅσον εἷς καὶ μόνον Ἕλλην ὑπάρχει δυνάμενος νὰ φέρῃ τὰ ὅπλα του οὐδέποτε θὰ ἐπιτραπῇ τὰ δίκαια ταῦτα νὰ παραγνωρισθῶσι. (Χειροκροτήματα).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§51Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἴσως θὰ ἦτο περιττὸς πᾶς πρόσθετος λόγος ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἀπασχολεῖ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὴν ἐντιμοτάτην Συνέλευσιν, κατόπιν τῆς τόσον εὐρείας ὅσον καὶ πολυμεροῦς ἀναπτύξεως τοῦ ζητήματος τούτου ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θίγει αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν μας, αὐτὴν τὴν ὑπόστασίν μας, αὐτὴν τὴν ψυχήν μας, νομίζω ὅτι οὐδεὶς λόγος θὰ ἦτο ἄσκοπος, οὐδεμία προσθήκη περιττή. Διότι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἰκάζεται ὅτι πρόκειται, ἐξ ἐσφαλμένων βέβαια ὑπολογισμῶν, νὰ μᾶς ζητηθῇ παρὰ τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, τί; Οὔτε περισσότερον, οὔτε ὀλιγώτερον, νὰ τεθῇ καὶ πάλιν ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ δικαίωσις τῆς κυριότητος ἡμῶν ἐπὶ τοῦ πεφιλημένου Θρακικοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τῇ βάσει ἁγνοῦ τίνων μαθηματικῶν ὑπολογισμῶν καὶ τίνων ἀντιλήψεων, τιθεμένων κατὰ μέρος καὶ παραβλεπομένων τῶν τόσων θυσιῶν μας, τῶν τόσων μαρτυρίων μας, τῶν τόσων συμφορῶν μας. (Χειροκροτήματα). Ἐπανερχόμεθα λοιπὸν καὶ πάλιν εἰς τὸ ξηρὸν πρόβλημα τῶν ἀριθμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔμενεν αἰωνίως ἄλυτον ἐφ’ ὅσον ὁ εἷς ἐκ τῶν παραγόντων σφάζει διαρκῶς, ὁ δὲ ἄλλος σφάζεται καὶ ἐλαττοῦται ἀκαταπαύστως. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς οὐδέποτε θὰ εὑρίσκωμεν λογαριασμούς, ἂν ὁ γενναῖος Ἑλληνικὸς στρατὸς διὰ τοῦ ἐλευθερωτικοῦ ξίφους του δὲν ἤρχετο αὐτὸς νὰ λύσῃ ἅπαξ διὰ παντός, νὰ κόψῃ μᾶλλον, τὸ δύσλυτον αὐτὸ καὶ ἀνιαρὸν πρόβλημα καὶ νὰ κλείσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τοὺς περιπλόκους τούτους λογαριασμούς. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης δὲν ὑπάρχει πλέον δι’ ἡμᾶς ζήτημα Θρακικόν, ἤ, καὶ ἂν ὑπάρχῃ, ὑπάρχει λόγῳ τοῦ γεγονότος ὅτι πρέπει ὁλοκληρωτικῶς ἡ Θράκη νὰ ἐλευθερωθῇ καὶ ἡ εὐτυχία αὐτῆς νὰ συμπληρωθῇ ἐξ ὁλοκλήρου. Ὕστερα ἀπὸ πεντακόσια χρόνια ποὺ ἐτυραννήθημεν καὶ ἐβασανίσθημεν ποθοῦντες, νοσταλγοῦντες, λαχταρίζοντες διαρκῶς τὴν Ἑλλάδα, ὕστερα ἀπὸ τόσα αἵματα καὶ τόσας σφαγάς, μᾶς ἠξίωσεν ὁ Θεὸς νὰ ἴδωμεν ἐπὶ τέλους ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μάτην ἐπόθησαν δεκαπέντε καὶ πλέον γενεαί. Εἰς ἡμᾶς ἐπεφυλάσσετο κατόπιν ἐξορίας καὶ κακουχιῶν πέντε ἐτῶν τοῦ τελευταίου πολέμου ν’ ἀπολαύωμεν τὴν ὑπερτάτην εὐτυχίαν ποὺ δύναται ν’ ἀπολαύσῃ ἄνθρωπος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ ὅσα ὑπέστημεν κατὰ τὸ πενταετὲς διάστημα τῶν διωγμῶν καὶ τῆς ἐξορίας μας δὲν λέγονται, δὲν γράφονται, δὲν ἐξιστοροῦνται. Δὲν ὑπάρχει θλῖψις, δὲν ὑπάρχει πικρία, δὲν ὑπάρχει συμφορά, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἠσθάνθημεν, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ὑπεφέραμεν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ὑπεκύψαμεν. Σὰν τὰ σκυλιὰ ἐπετάχθημεν μέσα εἰς τοὺς δρόμους καὶ εἴδομεν τὰς μητέρας μας καὶ τὰς ἀδελφάς μας ν’ ἀποθνήσκωσιν ἐκ τῶν στερήσεων καὶ τῶν κακουχιῶν. Καὶ ὅμως δὲν ἐκάμφθημεν. Καὶ ὅτε ἔφθασε τὸ θεῖον ἄγγελμα τῆς Ἑλληνικῆς νίκης ἐτρέξαμεν ὅλοι, κολοβωμέναι συνοδίαι, ἐτρέξαμεν, λέγω, νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκεῖ ὅπου ἐγεννήθημεν. Καὶ ὅτε ἐπανήλθομεν, πολλοὶ ἐξ ἡμῶν δὲν ἐπανεύρομεν οὔτε τοὺς τοίχους τῶν οἰκιῶν μας, ὅτε δ’ ἐμετρήθημεν, ἔλειπον οἱ ἡμίσεις. Ἀλλ’ εὕρομεν τὴν Ἑλλάδα ἐνθρονισμένην ἐπὶ τῶν ἱερῶν ἐρειπίων τῆς πατρικῆς μας γῆς (ζωηρὰ χειροκροτήματα, εὖγε, εὖγε) καὶ τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα κρεμασμένα ἐπὶ τῶν τοίχων τῶν ἑστιῶν μας, ὅσαι ὑπελείφθησαν, καταστόλιστα ὑπὸ δαφνῶν καὶ περιλαμπῆ ὑπὸ τῆς ἀθανάτου αἴγλης τῆς νίκης καὶ τοῦ εὐγενοῦς θριάμβου. Καὶ ἡ ἱκανοποίησις αὕτη ἐμετρίασε τὴν θλῖψιν μας, ἐπούλωσε τὴν πληγήν μας, ἐκάλυψε τὰς πικρίας μας καὶ τὰς συμφοράς μας. Καὶ εἴδομεν τότε τὰς μητέρας μας καὶ τὰς ἀδελφάς μας νὰ κατασπάζωνται κλαίουσαι τὰ χέρια καὶ τὰ ὅπλα τῶν στρατιωτῶν τῆς Ἑλλάδος, εἴδομεν τὰ ἀδελφάκια μας νὰ ρίπτωνται εἰς τὰς ἀγκάλας τῶν ἡρωϊκῶν εὐζώνων μας καὶ ἐν τῇ εὐτυχίᾳ των νὰ εὔχωνται νὰ γίνωσι καὶ αὐτὰ ὅπως ἐκεῖνοι. (Χειροκροτήματα). Ἕνας κόσμος ὁλόκληρος ἀνέζησεν, ἕνας κόσμος ὁλόκληρος ἀνέβλεψεν, ἕνας κόσμος ὁλόκληρος ἀνεγεννήθη. Ἀπὸ τοῦ Νέστου καὶ τῆς Ροδόπης μέχρι τοῦ Ἕβρου καὶ τοῦ Ἐργίνου καὶ ἐκεῖθεν μέχρι τῶν πυκνωμένων βουνῶν τῆς Στράντζας, ὁπόθεν κατοπτεύονται αἱ ἱεραὶ ἐπάλξεις τῶν τειχῶν τοῦ Βυζαντίου, καὶ ἔτι πρόσω, μέχρι τῶν ἀπορρώγων βράχων τοῦ Εὐξείνου, τοῦ προγονικοῦ Εὐξείνου, τοῦ ὁποίου τὰ φουρτουνιασμένα κύματα διαλαλοῦσι τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῶν προγόνων μας, μία πανταχόθεν ἠκούετο κραυγή, ἕνας ἱερὸς ἐπτερύγιζε παλμός, ἕν ἐδονεῖτο αἴσθημα, τὸ Χαῖρε πρὸς τὴν Μητέρα Πατρίδα, τὴν αἰωνίαν, τὴν ἄφθαρτον, τὴν ἀκατάλυπτον Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Ποῖος θὰ ἐτόλμα νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τοῦ ἀναγεννηθέντος τούτου λαοῦ τὴν εὐτυχίαν του; Ποία ἀνθρωπίνη δύναμις θὰ ἠσθάνετο ἑαυτὴν τόσον ἰσχυρὰν ὥστε νὰ τολμήσῃ νὰ μᾶς ἐπαναφέρῃ εἰς τὰ παλαιὰ καθεστῶτα, τὰ καθεστῶτα τῶν σφαγῶν καὶ τῶν ἐρημώσεων; Οὐδεμία. Καὶ ἐὰν δὲν ἦτο ἐπαρκὴς ἡ ἱστορία μας καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀπορρεύσαντα δίκαιά μας ἐπὶ τῆς εὐλογημένης αὐτῆς γῆς, ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Φυλὴ διὰ πρώτην φορὰν λαβοῦσα συνείδησιν ἑαυτῆς ἐνεφανίσθη ἐκεῖ παρὰ τὰς καλλιγράμμους βουνοσειρὰς τῆς Ροδόπης μὲ τὴν λύραν τῆς θρησκείας καὶ τῆς ποιήσεως εἰς τὸ πλευρόν, ἵνα ἐξελιχθῇ καὶ δράσῃ κατόπιν εἰς τοὺς κλασικοὺς καὶ Μακεδονικοὺς χρόνους, διὰ νὰ λάμψῃ ἔπειτα καὶ μεγαλουργήσῃ κατὰ τοὺς μεγάλους χρόνους τῆς μεσαιωνικῆς Ἑλλάδος, καθ’ οὓς ἡ Θράκη, τὸ προαύλιον τοῦ Βυζαντίου, ἐχρησίμευσεν ὡς τὸ ἡρωϊκὸν θέατρον τῶν μεγάλων ἀγώνων τῶν Βυζαντινῶν πατέρων μας, καὶ ἐὰν δὲν ἦτο, λέγω, ἐπαρκὴς ἡ μακραίων καὶ φεγγοβολοῦσα αὐτὴ ἱστορία μας, διὰ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ ἐπὶ τέλους τὴν ἐλευθέραν ὕπαρξίν μας, αἱ αἱματηραὶ περιπέτειαι τῆς τελευταίας πενταετίας δὲν εἶναι ἆρά γε ἀρκεταὶ διὰ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσωσιν ἐλεύθερον βίον εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς Μεγάλης Μητρός μας; Ὄχι, τὸ δίκαιόν μας δὲν στηρίζεται μόνον ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων νόμων τῆς ἱστορίας, εἶναι κἄτι περισσότερον, εἶναι ἱερόν, διότι ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν ἱερὰν κολυμβήθραν τοῦ αἵματος. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι ὁ μόνος ὑποληφθεὶς ἐκ πενταμελοῦς οἰκογενείας. Οἱ δύο ἀδελφοί μου ἐσφάγησαν καὶ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ σπιτιοῦ μας ἀπέθανον ἐκ τῶν στερήσεων καὶ τῶν κακουχιῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐξορίας. Ποῖος θὰ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ τὰ θύματα; Ποῖος θὰ μοῦ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀδελφούς μου; Καὶ ἔπειτα προτείνουσι νὰ μετρηθῶμεν καὶ νὰ παραβληθῶμεν ἐθνολογικῶς. Κατὰ ποῖον νόμον, μὲ ποῖον δίκαιον; Πρέπει λοιπόν, διότι ἐγὼ ὑπελείφθην μόνος ἐξ ὁλοκλήρου οἰκογενείας, πρέπει, λέγω, νὰ ὑποκύψω ἀπέναντι τοῦ ἄλλου ἢ τῶν ἄλλων, Τούρκου ἢ Βουλγάρου, διότι αὐτοὶ ὡς μὴ σφαγέντες ἔτυχε νὰ εἶναι περισσότεροι τοῦ ἑνός; Ὄχι, ἐπαναλαμβάνω χιλιάκις ὄχι. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν πρόκειται νὰ ἀναθεωρηθῇ τι ἢ νὰ τροποποιηθῇ, τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι ὄχι ὑπὲρ ἐλαττώσεως, ἀλλ’ ὑπὲρ αὐξήσεως τῆς εὐτυχίας μας. Διότι ἡ Θράκη δὲν ἀπηλλάγη ἀκόμη ἐκ τοῦ ζυγοῦ ὁλόκληρος, δὲν ἀπηλευθερώθη ἀκόμη ὁλοκληρωτικῶς. Στενάζει ἀκόμη ἡ πέραν τοῦ Ἄρδα Ἑλληνικὴ χώρα, μένει δούλη ἀκόμη ἡ ἀνδροπρεπὴς Στενήμαχος, καταπατεῖται ἀκόμη καὶ μολύνεται ἡ ἐρατεινὴ πόλις τοῦ Φιλίππου, ἡ διδύμη αὐτὴ ἀδελφὴ τῆς Ἀδριανουπόλεως, τῆς θελκτικῆς νύμφης τῶν τριδύμων ποταμῶν. Καὶ ἀναμένει τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀπαλλαγῆς της καὶ τῆς ὁριστικῆς της ἀποκαταστάσεως ἡ θρυλικὴ πόλις τῶν ὀνείρων μας, ὅπου εἶναι ἐναποτεθειμένη ἡ ἱερὰ Κιβωτὸς τῶν ἐλπίδων καὶ τῶν ἰδανικῶν τοῦ Γένους μας, ἡ μεγάλη πρωτεύουσα τῆς Φυλῆς μας ἡ Κωνσταντινούπολις. Ἰδοὺ ποῦ δύναται νὰ γίνῃ καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις, ἰδοὺ ποῦ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ μεταβολή. Ὄχι λοιπὸν ἀναθεώρησις, ἀλλ’ ἐπέκτασις, ὄχι τροποποίησις, ἀλλὰ συμπλήρωσις τοῦ ἔργου τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. (Χειροκροτήματα) Ὑπὲρ τῆς ἐπεκτάσεως καὶ συμπληρώσεως ταύτης, ὑπὲρ τῆς ὁριστικῆς καὶ ὁλοκληρωτικῆς μας ἀποκαταστάσεως, εἴμεθα πρόθυμοι τὰ πάντα νὰ θυσιάσωμεν καὶ ἐν ἀνάγκῃ καὶ οἱ ἴδιοι νὰ θυσιασθῶμεν. Καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἀξίζει κανεὶς νὰ ἀποθάνῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα, εὖγε, εὖγε).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§53Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Συνέχεται, κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπὸ λύπης καὶ στενοχωρίας καὶ κατεξανίσταται καὶ ἀγανακτεῖ πᾶσα Ἑλληνικὴ καρδία διὰ τὰς εἰδήσεις, αἵτινες τόσον ἀπροσδοκήτως μᾶς μεταδίδονται τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἀπὸ τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Καὶ ἡ ἔκπληξις καὶ ἡ ἀνησυχία ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι τοσοῦτον μεγαλειτέρα, ὅσον αἱ τοιαῦται ἀποφάσεις λαμβάνονται ὑπ’ αὐτῶν ἐκείνων τῶν Μεγάλων καὶ Συμμάχων Δυνάμεων, αἵτινες κατόπιν κολοσσιαίων θυσιῶν, κατήγαγον τὸν θρίαμβον τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου κατὰ τὴν παγκόσμιον σύρραξιν τοῦ πανευρωπαϊκοῦ πολέμου. Δὲν ἐξηράνθη ἀκόμη ἡ μελάνη τῶν ὑπογραφῶν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, καθ’ ἣν κατόπιν λεπτομεροῦς συζητήσεως καὶ ἐρεύνης ἀπεδόθη τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἐλευθερία εἰς τοὺς ἐπὶ αἰῶνας δεινοπαθήσαντας καὶ ταλαιπωρηθέντας Ἑλληνικωτάτους τῆς Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας πληθυσμούς, καὶ ἰδοὺ ὅτι αὐταὶ αἱ Δυνάμεις, οἱ αὐτοὶ ὑψηλοὶ Δικασταὶ καὶ Κριταὶ ἐπανέρχονται ἐπὶ ἀποφάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἐν τῷ μεταξὺ ἐδόθη καὶ τὸ κῦρος τοῦ τετελεσμένου. Καὶ διερωτᾶται πᾶς τις: τὶ ἆρά γε συνέβη ἐν τῷ μεταξὺ; Μήπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κληθεῖσα νὰ διαδεχθῇ τὸ καταλυθὲν καθεστὼς ἐλησμόνησε καὶ παραδόσεις καὶ πολιτισμόν, καὶ ἠθέλησε νὰ ἀντιγράψῃ τοὺς βαρβάρους καὶ ἐξοντωτικοὺς συνδυασμοὺς τοῦ Νεοτουρκικοῦ καθεστῶτος; Ἢ μήπως οἱ ἀτυχεῖς πρόσφυγες, τὰ εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων ἀνερχόμενα δυστυχῆ αὐτὰ θύματα τῆς Νεοτουρκικῆς θηριωδίας, ἐπιστρέψαντα εἰς τὰς πατρίδας καὶ ἑστίας των καὶ ἀντικρύσαντα τὴν τελείαν καὶ φρικώδη καταστροφὴν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συγκρατηθῶσιν, ἀλλ’ ἐν εὐλόγῳ ἀγανακτήσει προέβησαν εἰς ἀντίποινα καὶ ἀντεκδικήσεις; Ὄχι, κύριοι, οὔτε τὸ ἕν, οὔτε τὸ ἄλλο. Οἱ Θρακικοὶ καὶ Μικρασιατικοὶ πληθυσμοὶ ἐν ἀνεκτικότητι πράγματι εὐαγγελικῇ, οὔτε τῶν διαπαργέντων καὶ κλαπέντων τὴν ἐπιστροφὴν ἐζήτησαν, οὔτε τοὺς κακουργήσαντας ἐτιμώρησαν, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς βίαν ἢ πιέσεις κατῆλθον. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξωθήσασα τὴν ἀνεκτικότητα καὶ ἐπιείκειάν της μέχρις ὑπερβολῆς, ἀφῆκεν ἀνενοχλήτους νὰ περιφέρωνται ἀνὰ τὰς Θρακικὰς πόλεις τοὺς περιφήμους Μπέηδες, τοὺς γνωστοὺς τούτους τοῦ Νεοτουρκισμοῦ πράκτορας, καὶ τοὺς ἀφῆκεν ἀνενοχλήτους μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε καὶ νὰ προκαλῶσι καὶ νὰ ραδιουργῶσι. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἔντιμοι τοῦ ληστάρχου τῆς Ἀγκύρας ἀντιπρόσωποι ἐγένετο δεκτόν νὰ μολύνωσι καὶ βεβηλώσωσι διὰ τῆς προκλητικῆς ἰταμότητός των τὸν ἱερὸν περίβολον τῶν ἀνακτόρων τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου, παριστάμεθα πρὸ τοῦ περιέργου θεάματος, οἱ κατήγοροι νὰ μεταβάλλωνται εἰς κατηγορουμένους καὶ ἐν μιᾷ στιγμῇ νὰ ἀνατρέπωνται ἄρδην πεποιθήσεις καὶ ἀποφάσεις στηριχθεῖσαι ἐπὶ γεγονότων καὶ δεδομένων ἀδιαφιλονεικήτων. Καὶ καλούμεθα ἡμεῖς νὰ συγκατατεθῶμεν εἰς συζητήσεις καὶ ἀναβλητικότητας καὶ εἰς τερτίπια Διεθνῶν ἐπιτροπῶν μὲ τὴν πικρὰν τοῦ παρελθόντος πεῖραν, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ ἐδάφη τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας εἶναι νωπὰ ἀκόμη ἀπὸ τοὺς ποταμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ αἵματος, καὶ ἐνῷ ἄλλαι ἑκατοντάδες χιλιάδων ἀλυτρώτων τοῦ Πόντου καὶ τῆς λοιπῆς Ἀσίας στένουσι καὶ ἐξοντοῦνται ὑπὸ τὴν πτέρναν τῶν Κεμαλικῶν ὀρδῶν καὶ τῶν ἡρωϊκῶν παραφυάδων των, ὡς ὁ πολὺς Ὀσμὰν Ἀγᾶς τῆς Κερασοῦντος. Ἀλλ’ ὄχι, κύριοι, μυριάκις ὄχι. (Χειροκροτήματα). Παρῆλθεν ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν οἱ χριστιανικοὶ λαοὶ σφαζόμενοι καὶ ἐξανδραποδιζόμενοι δὲν εἶχον κἂν τὸ δικαίωμα τῆς διαμαρτυρίας καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ σκεφθῶσι καὶ ἀποφασίσωσι περὶ τῆς ἰδίας τύχης των. Οἱ Θρᾷκες καὶ οἱ Μικρασιάται ἔχουσιν ἀκριβῆ συναίσθησιν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων των. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει παρὰ μετ’ εὐλαβείας ἀλλὰ καὶ ἀποφασιστικότητος νὰ ἀπορρίψῃ τὰς τοιαύτας προτάσεις, καὶ ἂς βεβαιωθῇ, ὅτι θὰ ἔχῃ παρὰ τὸ πλευρόν της ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος ἀδιάσπαστον καὶ συνηνωμένον ἕτοιμον διὰ νέους ἀγῶνας, καὶ νέας θυσίας. Καὶ ἀπό τοῦ βήματος τούτου, τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν μετ’ εὐλόγου συγκινήσεως ἀλλὰ καὶ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας ἀνέρχομαι, ἐπιθυμῶ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως μετὰ τῶν Θρακῶν ἀδελφῶν μου κατὰ πάσης καὶ σκέψεως ἀκόμη πρὸς συζήτησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ἡ Θράκη καὶ ἡ Ἰωνία, ἡ Ἰωνία καὶ ἡ Θράκη εἶναι καὶ θὰ παραμείνωσιν Ἑλληνικαί. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ τὰς ἀποσπάσωσιν ἀπὸ τὰς στοργικὰς ἀγκάλας τῆς Μητρὸς Πατρίδος καὶ νὰ τὰς ρίψωσιν εἰς νέους κινδύνους καὶ ἀβεβαιότητας, πρέπει νὰ σταθμήσωσι καλῶς τὰς εὐθύνας διὰ τὴν εἰρήνην ὁλοκλήρου τῆς Ἀνατολῆς καὶ νὰ εἶναι βέβαιοι, ὅτι θὰ ἀντικρύσωσι προτεταμένα καὶ ἀσάλευτα τὰ στήθη ὄχι μόνον τῶν Θρακῶν καὶ Μικρασιατῶν, ἀλλὰ τὰ γενναῖα στήθη ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Εὖγε, εὖγε καὶ ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζιὰν Ὀχανὲς Κεβόρκ ἔχει τὸν λόγον.

§55ΠΑΠΑΖΙΑΝ ΟΧΑΝΕΣ ΚΕΒΟΡΚ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Ἀρμενίων τῆς Θράκης ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Συνελεύσει δηλῶ, ὅτι οἱ Ἀρμένιοι, τοὺς ὁποίους κοινοὶ ἀγῶνες σφαγῶν καὶ δηώσεων συνδέουν ἀρρήκτως μετὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διαμαρτύρονται κατὰ τῆς μελετωμένης ἀναθεωρήσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἥτις θέλει εἶσθαι ἐπιβράβευσις τῶν σφαγῶν τούτων καὶ δηώσεων, ἐλπίζουσι δ’ ὅτι ἡ παγκόσμιος συνείδησις θὰ πείσῃ τοὺς κραταιοὺς τῆς Γῆς, ὅτι ἡ ἐπαναφορὰ τῆς τουρκικῆς δεσποτείας θ’ ἀποτελέσῃ στίγμα τῆς παγκοσμίου ἱστορίας. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§57Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ θρακικὸν πρόβλημα, κύριοι, δὲν ἐτέθη ἀνεξάρτητον εἰς τὸ Συνέδριον τῶν Παρισίων κατὰ τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν. Ἀπετέλει μέρος ἑτέρου ζητήματος πολὺ σπουδαιοτέρου, τοῦ ἀπασχολήσαντος τὴν Εὐρώπην ἀπὸ τῆς πτώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Πρὸ τῶν ἐρευνῶν καὶ τῆς συνειδήσεως ἐκείνων, οἵτινες ἐπρόκειτο νὰ κανονίσωσι τὴν τύχην τῆς Ἀνατολῆς ἐτέθη ἡ τύχη ὁλοκλήρου τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, εἰς τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου ὑπήχθη καὶ τὸ πρόβλημα τῆς Θράκης. Ἡ ἀκριβὴς γνῶσις τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους, τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ θεσμῶν, τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον τὸ ὁδηγεῖ, ὡς καὶ ἡ βαθεῖα μελέτη τῆς Ἱστορίας του πρὸς τὰ ὑποταγέντα κατόπιν αἰωνοβίου πάλης ἔθνη, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς παρουσιάσθη ὡς Κράτος εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν τῆς Ἀνατολῆς, ἐπέβαλον χάριν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ πρὸς κοινωνικὸν συμφέρον καὶ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ Τουρκικοῦ Ἔθνους μίαν καὶ μόνην λύσιν: Τὴν ἀπογύμνωσιν τῆς Τουρκίας ἀπὸ παντὸς δικαιώματος κυριαρχίας ἐπὶ τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν. Δὲν ἦτο δύσκολον ν’ ἀποδείξῃ τις τὸ ἀναγκαῖον καὶ δίκαιον μιᾶς λύσεως, ἥτις ἐστηρίζετο εἰς τὴν στοιχειώδη ἀρχὴν τῆς ἀπελευθερώσεως ὑποδούλων λαῶν. Ὁμιλῶν τις περὶ ἄλλης κυριαρχίας θὰ ἦτο εὔκολον νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸς καὶ νὰ ἐπιδοκιμασθῇ. Δυστυχῶς ὅμως τὸ ζήτημα καθίστατο δυσχερές, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Ἡ Εὐρώπη εἶχεν ὀργανώσει κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ συμφέροντά της, ὥστε νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν παγκόσμιον εἰρήνην ἀπὸ τὴν συγκράτησιν τῶν χριστιανικῶν στοιχείων ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγόν. Πολλοὶ ἐπλησίασαν τὸ Τουρκικὸν Κράτος, εὗρον τοῦτο ἑλκυστικόν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν τοὺς ἠμπόδισεν ἀπὸ τοῦ νὰ τὸ κρίνωσι κατὰ τὴν συνείδησίν των καὶ τὴν σημερινὴν κοινωνικὴν ἀντίληψιν. Τὸ Τουρκικὸν Κράτος ἦτο θεοκρατικόν. Ἦτο ἡ Μουσουλμανικὴ Ἐκκλησία ὠργανωμένη πολιτικῶς, μὲ τὴν πίστιν εἰς τὴν καρδίαν καὶ τὸ ξίφος εἰς τὰς χεῖρας. Κράτος καὶ Θρησκεία ἀπετέλουν ἑνότητα ἀδιαίρετον εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ Ἰσλαμισμοῦ ἢ μᾶλλον τὸ Κράτος δὲν ἦτο εἰμὴ τὸ ὄργανον τῆς Θρησκείας, ἡ ὁποία εἶναι ὁ μοναδικὸς λόγος τοῦ κρατικοῦ ὀργανισμοῦ. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὴν βάσιν τῆς τουρκικῆς δυνάμεως. Κατὰ τὴν νικηφόρον προέλασίν του ἀνὰ τὰ ἀσιατικὰ πεδία ὑπέταξε ξένους λαοὺς εἰς αὐτοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ Ἱεροῦ Κορανίου ἢ ἐπέβαλε τὸν βίαιον ἐξισλαμισμὸν ἢ τὸν φόρον τοῦ αἵματος, ἐπιτρέπον νὰ ζῶσιν ἐκτὸς τῆς ἰσλαμικῆς κοινωνίας τῆς δρώσης διὰ τοῦ Κράτους. Ἂν λοιπὸν εἰς τοὺς χριστιανοὺς ἐγένετο ἀνεκτὸν νὰ διατηρήσωσι τὴν πίστιν καὶ τοὺς κοινωνικούς των νόμους, οὗτοι οὔτε εἰς τὸ παρελθὸν οὔτε δὲ καὶ εἰς τὸ παρὸν ἔσχον ἕτερον δικαίωμα εἰμὴ μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ ζῆν εἰς τὸ περιθώριον τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Αὐτοκρατορίας. Τοῦτο δ’ ἀποδεικνύει περιτράνως ὅτι δὲν ἐπρόκειτο πλέον περὶ δικαιώματος, ἀλλὰ περὶ ἁπλῆς, ἁπλουστάτης ἀνοχῆς. Ἀνοχὴ ὅμως σημαίνει ἔλλειψιν πάσης ὑποχρεώσεως καὶ ἠθικῆς τοιαύτης. Ἰδού, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ ποίας ἀρχὰς ἐπεβλήθη ἐπὶ τῶν χριστιανῶν ἡ τουρκικὴ κρατικὴ δύναμις. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τί ἔπραξεν. Ἐδανείσθη τὴν ἀραβικὴν γλῶσσαν καὶ θρησκείαν, ἀπεμύζησεν ὅ,τι καλὸν εἶχε τὸ Περσικὸν Ἔθνος καὶ ἔφθασεν εἰς Εὐρώπην ἀφήνουσα ὄπισθεν αὐτῆς ἐρείπια καὶ νεκροταφεῖα. Δὲν κατώρθωσεν ὅμως νὰ μεταβάλῃ τὸν ἐθνολογικὸν χαρακτῆρα τῶν ἑλληνικῶν χωρῶν, αἵτινες ἐσφάδαζον ὑπὸ τὸ πέλμα τῆς δουλείας. Τὸ ὑπόδουλον Ἑλληνικὸν Ἔθνος συγκρατοῦν ἰσχυρὸν τὸ αἴσθημα τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ ἀποστολῆς ἐνεχάραττε δι’ αἵματος τὸν ἑλληνικὸν χαρακτῆρα τῶν ὑποδούλων χωρῶν. Ἡ Θράκη, περὶ τοῦ ἐθνολογικοῦ χαρακτῆρος τῆς ὁποίας σήμερον γίνεται λόγος εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ἐγγραφομένη πάντοτε ὡς ἐγγὺς τοῦ κέντρου εἰς τὸν κατάλογον τοῦ ἐθνικοῦ μαρτυρίου κατώρθωσε καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη νὰ συγκρατήσῃ τὴν ἑλληνικὴν αὑτῆς ὑπεροχὴν εἰς ὅλας τὰς ἐκφάνσεις τοῦ καθόλου πολιτισμοῦ. Ἐθνολογικῶς, κοινωνικῶς, πνευματικῶς καὶ οἰκονομικῶς τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον κατέχει τὰ σκῆπτρα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ τῷ ἀρνηθῇ καὶ ἡ μᾶλλον δυσμενὴς στατιστική. Τὸ τί ὑπέστη πρὸς συγκράτησιν τοῦ ἐθνικοῦ της χαρακτῆρος περιττὸν θεωρῶ ν’ ἀναφέρω κατόπιν τῆς εὐγλώττου καὶ συγκινητικῆς ἀναπτύξεως τούτων ὑπὸ τῶν προγενεστέρων ρητόρων. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ ὑπομνήσω εἶναι ὁ ζῆλος μεθ’ οὗ σύμπαν τὸ πανελλήνιον καὶ ἰδιαιτέρως ἡ Θράκη ἐτάχθησαν ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ συμμαχικοῦ ἀγῶνος πρὸς ἐπικράτησιν τοῦ δικαίου. Δὲν ἦσαν Τοῦρκοι, κύριοι, ἀλλ’ Ἑλληνίδες ἐκεῖναι αἵτινες κατὰ τὴν καταπόντισιν τοῦ γαλλικοῦ θωρηκτοῦ «Rouvieux» ἔρραναν μὲ ρόδα τὸν Ἑλλήσποντον εἰς μνημόσυνον τῶν συμμάχων καὶ τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν τοῦ παγκοσμίου ἀγῶνος. Ἐτηρήσαμεν τὴν πίστιν εἰς τὸ ἔθνος καὶ τὴν συνείδησίν μας, ἠγωνίσθημεν διὰ τὸν εὐρωπαϊκὸν πολιτισμὸν ἀφ’ ἧς εἰσήλθομεν ὡς ἔθνος εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν. Οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς ἀνεγνώρισαν τὸ ἐθνικὸν δικαίωμα τῆς ἀνακτήσεως μέρους ἑλληνικῶν χωρῶν, ὑποδούλων μέχρι χθές, ἐφ’ ὧν καὶ ἐστήσαμεν τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν. Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἀποτελεῖ τὸν θεμέλιον λίθον τοῦ νεωτέρου Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, τὴν ὁποίαν παρακαλοῦμεν νὰ σεβασθῶσιν ὅσοι νομίζουσιν ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸν παγκόσμιον τοῦτον ἀλληλοσπαραγμόν. Ἄλλως ὁ Ἑλληνισμὸς σύσσωμος θ’ ἀναπετάσῃ καὶ πάλιν τὴν σημαίαν τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας μὲ τὴν ψυχικὴν πλέον κραυγήν· «Νεκροί, ἐγερθῆτε» Debout les morts. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν δηλοῖ διὰ ψηφίσματός του ὅτι τάσσεται εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν διεκδικήσεων τῶν ἀπαραγράπτων δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀποκαταστάσεως τῆς Φυλῆς. (Ἐπευφημίαι). Ὁ κ. Π. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§59Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐν τῇ παρόδῳ τῶν τελευταίων ἐννεακοσίων ἐνιαυτῶν, οἵτινες σημειοῦσι χρόνους ζοφερᾶς δουλείας ἡ ἱστορία πλεῖστα ὅσα ἀνέγραψε σπουδαῖα γεγονότα, ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐνέχει τὴν σημασίαν καὶ τὴν σπουδαιότητα τοῦ εὐγενοῦς ἔργου τοῦ νικηφόρου στρατοῦ μας, τῆς ἀπελευθερώσεως τόσων ἀδελφῶν ἐκ τοῦ χειρίστου τῶν ζυγῶν τῆς δουλείας, οὓς ἐγνώρισέ ποτε ἡ ἀνθρωπότης· δουλείας, ἐν ᾗ ἡ πατρὶς ἡμῶν διετέλει στρεφομένη ἐν τῇ ἀθλιότητι ἄνευ ἐλπίδος, ἄνευ βοηθείας, ἀγνοοῦσα τί νὰ πράξῃ. Διότι οἱ θέλοντες νὰ βοηθήσωσιν ἡμᾶς δὲν ἠδύναντο, ἐνῷ οἱ δυνάμενοι νὰ πράξωσι τοῦτο δὲν ἐτόλμων ἀπορροφούμενοι ὑπὸ σκέψεων εὐνοϊκωτέρων περιστάσεων. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ἦτο ὅτι ὁ ἀγὼν ἡμῶν ὁ εὐγενής, ἀγὼν περὶ ἰσότητος καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων, οὐδόλως προήγετο, συνέπεια δὲ τούτου ἦτο ὅτι ἡ θρασύτης τῶν καταθλιβόντων ἡμᾶς ηὔξανε καὶ μόνον ἡ ἰσχὺς τῶν περιστάσεων ἠδύνατο νὰ φέρῃ αὐτοὺς εἰς ἐπίγνωσιν. Καὶ ἡ ἰσχὺς αὕτη εὑρέθη ἐνυπάρχουσα ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, ἐν τῇ διοργανώσει τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων. Ἔκπληκτος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος παρηκολούθησε τὸ μέγα γεγονὸς τῆς διὰ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ συμμετοχῆς ἐν τῷ μεγάλῳ ἀπελευθερωτικῷ ἀγῶνι τερματίσεως ἀνηκούστων δεινῶν. Ἡ πεπολιτισμένη Εὐρώπη, ἥτις ἐπὶ σειρὰν αἰώνων ἠνέχθη τὸ φαῦλον καθεστώς, δὲν ἠδύνατο νὰ παρίδῃ τοὺς πόθους λαοῦ τοιαύτην ἔχοντος ἀποστολήν. Πολυετὴς πικρὰ πεῖρα ἐδίδαξε τὴν εὐρωπαϊκὴν διπλωματίαν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐμπιστευθῇ καὶ πάλιν τὴν τύχην τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς εἰς τὰς χεῖρας Κυβερνήσεως, ἥτις οὐδέποτε ἀνεγνώρισε τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς. Δὲν ἀγνοεῖ περιπλέον ὁ πεπολιτισμένος κόσμος τὴν ἱστορίαν τῆς τελευταίας ἐν Τουρκίᾳ δωδεκαετίας, καθ’ ἣν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν λαῶν ἔσπευσεν ἡ γνωστὴ σπεῖρα τῶν ψευδοπατριωτῶν, τῶν γνωστῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ «Κομιτάτου τῆς Ἑνώσεως καὶ Προόδου», νὰ φενακίσῃ τὴν δημοσίαν γνώμην διὰ τῆς προκηρύξεως ἑνὸς ψευδοσυντάγματος, ὅπερ ἐγράφη διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ Ἀρμενικοῦ λαοῦ. Ἡ ἀνθρωπότης θὰ ὠχριᾷ ἐπὶ μακρὸν ἀναλογιζομένη τὰς μεθόδους, δι’ ὧν ἡ ἀσελγὴς αὕτη ὀλιγαρχία, ἡ ὑποκαταστήσασα τὴν τυραννικὴν δεσποτείαν, ἐξηχρείωσε τὴν κοινωνίαν, διὰ τοῦ τρόμου ἀποκρυσταλλώσασα τὰς ἀνθρωπίνους δυνάμεις καὶ παραστήσασα τὴν Τουρκίαν, ἥτις καὶ ἐν τῇ διαδρομῇ τῶν αἰώνων ὑπῆρξε τὸ κοιμητήριον τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, ὡς ἀπέραντον σφαγεῖον καὶ νεκροταφεῖον ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων, εἰς βαθμὸν ὥστε αἱ προσπάθειαι τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς συγκάλυψιν τῶν συνεπειῶν αὐτῆς. Ἀληθεῖς δεσπόται, ἐστερημένοι πολιτικῆς ἐλευθερίας, ἠγνόουν ὅτι ὤφειλον πρὸ παντὸς νὰ μελετήσωσι τὴν φύσιν τῆς ἀνθρωπίνης καρδίας, νὰ γνωρίσωσι τὰ ἤθη καὶ τὴν γλῶσσαν, τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰ συμφέροντα τὰς σχέσεις καὶ τὰς προλήψεις τῶν λαῶν, καὶ νὰ προσπαθήσωσι νὰ ἀποκτήσωσι τινὰς τῶν ἀρετῶν, αἵτινες περικοσμοῦσι τοὺς μεγάλους πολιτικοὺς τῶν ἐπιφανῶν πολιτειῶν τὴν σύνεσιν καὶ τὴν ἀφιλοκέρδειαν, τὴν παρησίαν καὶ τὴν πολιτικὴν εὐστάθειαν τοῦ Λόϋδ Τζώρτζ, τοῦ Κλεμανσώ, ἀρετῶν δι’ ὧν θὰ ἠδύναντο νὰ συνθηκολογήσωσιν μετὰ τῶν ὑποταγέντων καὶ ν’ ἀποκτήσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν. Ἀντὶ τούτου ἐπηλήθευσαν οὗτοι τὸν καθολικὸν νόμον, καθ’ ὃν ἀπολίτιστοι λαοὶ ναὶ μὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τῶν ἄλλων διὰ τῶν ὅπλων καὶ τοῦ κακουργήματος, στεροῦνται ὅμως τῶν μέσων πρὸς διακυβέρνησιν αὐτῶν. Οὕτω διέκριναν οὗτοι παρὰ τοῖς λαοῖς, ἀντὶ ἰσοτίμων πολιτῶν, τάξιν ὑπηκόων ὑποδούλων, ὧν ἡ εὐημερία κατ’ οὐδὲν αὐτοῖς συνέφερε, δούλους ἄρα καὶ φυσικοὺς πολεμίους, οὓς ὅσῳ πλειότερον κατεπίεζον, τόσῳ πλειότερον ἐξησφαλίζοντο. Οὕτω παρεσκευάσθη ἔκνομος κατάστασις, διαπάλη, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁποίας τὸ κόμμα λαβὸν ἀνάγκην ὀπαδῶν ἐθεώρησε συμφέρον νὰ προσελκύσῃ τὴν εὔνοιαν τοῦ πλήθους, ὅπερ, ἵνα λάβῃ μέρος εἰς τὴν διαμάχην, ἔπρεπε νὰ θωπευθῇ, νὰ ὑποκινηθῇ νὰ πλουτίσῃ νὰ λάβῃ μέρος ἐν τῷ κακουργήματι. Οὕτω προέβαλε διαρκοῦντος τοῦ γενικοῦ πολέμου καὶ ὀλίγον πρὸ αὐτοῦ περιέργως πρωτοφανὴς ἐκδήλωσις ἐθνικῆς δραστηριότητος, καθ’ ἣν ἐδέησε νὰ ληφθῶσι καὶ προφυλάξεις κατὰ τῶν ὑποδούλων ὑπὸ τῶν τυράννων, πρωτοστατούσης τῆς πολιτικῆς τοῦ Γερμανικοῦ λαοῦ, τοῦ ὀφείλοντος τοσαῦτα, ὅσα οὐδὲν ἄλλο ἔθνος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμόν. Καὶ ἡ νέα πολιτικὴ χειραγωγουμένη ὑπὸ δολοφονικῶν εἰσηγήσεων, ἔθηκεν εἰς ἐφαρμογὴν πᾶν ἀπάνθρωπον μέσον. Ἐξετόπισε μυριάδας ἀθώων πληθυσμῶν εἰς τὰς ἐσχατιὰς τοῦ Ἀνατολικοῦ Κράτους, ἵνα ἀποθάνωσιν ἀδόξως μεταξὺ τῶν βαρβάρων πληθυσμῶν, ὥπλισε καὶ ἐξαπέστειλε ἀνευθύνους ὀρδὰς φαυλοβίων φιδαήδων κατ’ ἀθώων γυναικῶν, γερόντων καὶ παιδίων, ὧν ἐστρατολόγησε τοὺς συζύγους, υἱοὺς καὶ προστάτας καὶ ἀπέστειλεν ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας συνθήκας νὰ πολεμήσωσιν ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν ὑπεράσπισίν των. Καὶ εἴδομεν τὰς ὠμότητας ἐξαπολυθείσας παρ’ ἐκείνων καθῆκον τῶν ὁποίων ἦτο ἡ περίθαλψις τῶν θυμάτων ἐκ τοῦ ψύχους, καὶ τῆς πείνης, ἡ προστασία ἀπὸ τῆς βίας, ἡ ὑπεράσπισις ἐνώπιον τῶν νόμων. Ταῦτα δὲ πάντα ἐγένοντο ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἵνα ἐξοντωθῇ ἡ Φυλὴ παρὰ τῇ ὁποίᾳ ὡς δόγμα ὑπῆρξεν ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἰσότητος, τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἰδιοκτησίας, οὐδαμῶς δὲ τῆς καρπώσεως τῶν μόχθων καὶ τῶν ἱδρώτων τῶν ἄλλων, ἵνα ἐκριζωθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἐκ τοῦ ἐδάφους ὅπερ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Δευκαλίωνος κατώκει καὶ τὸ ὁποῖον καὶ τυραννουμένη καὶ διωκομένη ἡ Φυλὴ ἐκράτησεν Ἑλληνικὸν διὰ μόνης τῆς ὑπεροχῆς τοῦ πνεύματος. Καὶ ὅπως ὅλων τῶν τμημάτων ὁ Ἑλληνισμός, οὕτω καὶ τῆς Θράκης, οὐδὲν ἐλπίζων, οὐδὲν ἀναμένων παρὰ τῶν ἐπηλύδων, κατώρθωσε, παρὰ τὰς μεγάλας καὶ τραγικὰς περιπετείας τῆς μακρᾶς αὑτοῦ δουλείας καὶ τελευταίων ἀποπειρῶν, νὰ ἐπιδείξῃ αὐτάρκειαν θαυμαστὴν καὶ νὰ διατηρήσῃ τὰ θεμελιώδη γνωρίσματα τῆς Φυλῆς, τὰ ὁποῖα ἀνευρίσκονται οὐ μόνον εἰς τὴν γνησίαν καὶ ἐκφραστικὴν μορφήν του καὶ τὸ ἀναλλοίωτον τοῦ χαρακτῆρός του, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν περιβάλλουσαν αὐτὸν φύσιν, ἣν ἀναλλοιώτως ἐτήρησεν Ἑλληνικήν. (Χειροκροτήματα). Ἡ Θράκη, κύριοι, ὑπῆρξε καὶ θὰ μείνῃ Ἑλληνική, διότι ὑπῆρξεν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν Ἑλληνική. (Εὖγε, ζωηρὰ χειροκροτήματα). Πάντα τὰ ἐξ ἀνασκαφῶν εὑρήματα εἶναι Ἑλληνικά, ἀναφερόμενα εἰς πάσας τὰς ἐποχὰς καὶ εἰς πάντα τὰ τμήματα τῆς Θράκης, τὴν Ἀδριανούπολιν, τὴν Φιλιππούπολιν, τὴν Στενήμαχον, τὴν Ἀγχίαλον, τὴν Μήδειαν, τὴν Καλλίπολιν, τὴν Μάδυτον, τὴν Αἶνον, τὴν Μαρώνειαν, τὴν Χαριούπολιν. Ἑλληνικὰ εἶναι τὰ ἀγάλματα καὶ αἱ ἐπιγραφαί, Ἑλληνικὰ φέρουσι γράμματα τὰ νομίσματα τῶν ἀρχαίων Θρακῶν βασιλέων, οἷοι ὑπῆρξαν ὁ Σεύθης, ὁ Κότυς, ὁ Εὐρύζελμις καὶ ἄλλοι, Ἑλληνικὰ εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν πόλεων, τῶν ὀρέων, τῶν ποταμῶν, τῶν θαλασσῶν, τῶν κόλπων καὶ πορθμῶν, ὅπως εἶναι καὶ ἡ γλῶσσα, αἱ παραδόσεις καὶ τὰ ἔθιμα Ἑλληνικά. Πανταχοῦ τῆς Θράκης ἀπαντῶσι ναοὶ ἐποχῆς καὶ ῥυθμοῦ βυζαντιακοῦ, προγενέστεροι τοῦ τεμένους Σουλτὰν Σελήμ. Ἕλληνες ἔκτισαν τὰ τείχη τῆς Ἀδριανουπόλεως, Ἑλληνικὴ δὲ εἶναι καὶ ἡ ἐπιγραφὴ ἡ ἐπὶ τοῦ πελωρίου Πύργου τοῦ Αὐτοκράτορος Ἰωάννου τοῦ Τσιμισκῆ. Ἡ ἠθικὴ δύναμις τοῦ ἐν Θράκῃ Ἑλληνικοῦ στοιχείου ἐκδηλοῦται καὶ εἰς πάσας τὰς ἄλλας ἐκφάνσεις τοῦ πολιτισμοῦ. Οὕτως ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς τῆς Θράκης κατώρθωσεν εὐμοιρῶν φιλοτιμίας καὶ φιλοπατρίας οὐ μόνον θεματοφύλαξ τῶν παραδόσεων τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ λαμπροῦ Βυζαντίου, ὅπερ καὶ ἐν τῇ πτώσει του ἔδωκε τὴν ἀναγέννησιν εἰς τὴν μεσαιωνικὴν Εὐρώπην, νὰ παραμείνῃ, ἀλλὰ καὶ μορφωτικὸν στοιχεῖον ν’ ἀποβῇ ἐπὶ τῶν ἔν τισι τῆς Θράκης μερῶν διεσκορπισμένων ἀλβανοφώνων, τουρκοφώνων καὶ βουλγαροφώνων χριστιανικῶν πληθυσμῶν, οἵτινες τιμὴν των ἐθεώρησαν ν’ ἀνήκωσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν τὴν Ἑλληνικήν. Καὶ τὴν χώραν αὐτήν, κτηθεῖσαν διὰ ποταμῶν αἱμάτων, προσπαθοῦσι σήμερον νὰ στραγγαλίσωσι μόλις ἀναπνεύσασαν τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας παραδίδοντες εἰς τοὺς δημίους τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλ’ ἡ Θράκη θ’ ἀκολουθήσῃ τὰ μεγάλα πεπρωμένα της. Ὁ Θρακικὸς λαὸς ὅστις ἀπέστειλε 20 χιλιάδας μαχητῶν εἰς τὰ ἔνδοξα πεδία τῆς Δοϊράνης καὶ τοῦ Σκρᾶ καὶ τῆς Ἰωνίας, εἶναι ἕτοιμος εἰς πᾶσαν θυσίαν ἐν πλήρει συναισθήσει τῶν ὑποχρεώσεών του καὶ τῶν δεσμῶν, οἵτινες τὸν συνδέουσι μετὰ τῆς μητρὸς πατρίδος. Γνωρίζει διατὶ βυσσοδομοῦσι κατὰ τῆς ἐλευθερίας του καὶ οὐδεμίαν θὰ ἐπιτρέψῃ συζήτησιν ἐπὶ βλάβῃ τῶν συνθηκῶν, αἵτινες ἐξησφάλισαν τὰ δίκαιά του διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου τῆς πεπολιτισμένης ἀνθρωπότητος. Δὲν ἀναγνωρίζει ἐπιτροπὰς καὶ στατιστικὰς καὶ ὡς μόνην στατιστικὴν θὰ ἔχῃ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τὰ ἡρωϊκά του τέκνα θὰ γράψωσι μίαν φορὰν ἀκόμη διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αἰχμαλώτων καὶ νεκρῶν, τῶν τηλεβόλων καὶ πυροβόλων, τὰ ὁποῖα θὰ συλλέξῃ παρὰ τῶν προαιωνίων ἐχθρῶν του ἐπὶ τῶν νέων πεδίων τῆς δόξης (Χειροκροτήματα καὶ εὖγε, εὖγε). Δὲν δύναμαι, κύριοι, τερματίζων τὸν λόγον νὰ μὴ ἀναφέρω ἐνταῦθα σπουδαιότατον ἱστορικὸν γεγονός. Κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1919, ὅτε ἡ ἀνακωχὴ εἶχεν εὕρει τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην ὑπὸ τὴν τυραννίαν τοῦ Τζαφὲρ Ταγιάρ, ἔπρεπε δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγάλης καὶ φιλελευθέρου Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας νὰ πεισθῇ καὶ αὐτή περὶ τῶν πραγματικῶν αἰσθημάτων τοῦ ἐν Θράκῃ Ἑλληνισμοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἕνωσιν αὐτῆς μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐδέησε νὰ διενεργηθῇ πανθρακικὸν λαοψήφισμα ἐπὶ τόπου ὑπὸ τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ. Εἶχον τὴν τιμὴν τότε, ἀντιπρόεδρος ὢν τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πατριωτικοῦ σωματείου τῆς «Θρακικῆς Ἑνώσεως» νὰ μοὶ ἀνατεθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ τῆς Ἑλλάδος κ. Κανελλοπούλου τῇ ὑποδείξει τοῦ τότε προεδρεύοντος τοῦ σωματείου μας καὶ σήμερον πληρεξουσίου Ραιδεστοῦ κ. Μανουηλίδου ὡς καὶ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, οὗτινος μέλος διακεκριμένον ἀπετέλει καὶ ὁ συνάδελφος ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ταύτῃ κ. Σταμούλης, πληρεξούσιος Ραιδεστοῦ, νὰ μοὶ ἀνατεθῇ ἡ δυσχερὴς ἐντολὴ νὰ σπεύσω εἰς Ἀδριανούπολιν πρὸς διενέργειαν τῶν δεόντων. Ἀνύποπτος, ἀλλ’ ἐπιτηρούμενος ὑπὸ δεκάδων μυστικῶν, ἔπρεπε νὰ διατρέξω τὴν χώραν ἐκείνην τῆς τρομοκρατίας. Ἀρκεῖ ν’ ἀναφέρω ὅτι ὀλίγους μῆνας κατόπιν ἕνδεκα Ἀδριανουπολῖται στρατιῶται, ἀφυπηρετήσαντες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Διασυμμαχικοῦ στρατοῦ καὶ ἀνύποπτοι ὡς ἐκ τῆς ὑποτιθεμένης προστασίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤλπιζον, ἐπιστρέψαντες εἰς τὰς ἑστίας των κατεκρεουργήθησαν ἀτιμωρητί, τῇ ἀνοχῇ τοῦ Ταγιάρ, ὑπὸ τῶν τουρκοβουλγαρικῶν ὀρδῶν ὀλίγα λεπτὰ παρὰ τὴν Ἀδριανούπολιν. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω πρόχειρα, ἵνα μνημονεύσω τὴν στιγμὴν ταύτην τὰ ὀνόματα τῶν μαρτύρων τούτων τῆς ἐλευθερίας. Ἀφιχθεὶς τότε ἐκεῖ μετὰ ἑξαετῆ ἀπουσίαν κατόπιν ἀκουσίας, ἀλλ’ ἐπιβληθείσης μοι ἐν τῷ Τουρκικῷ Στρατῷ, ὑπηρεσίας εὗρον τοὺς ἐπιζήσαντας συμπολίτας μου ὡς σκιὰς πλανωμένας εἰς τοὺς κευθμῶνας τοῦ Ἅδου, μόλις δυναμένους νὰ σύρωσι τὰ ἀσθενῆ σώματά των. Ἀλλ’ εὑρέθην καὶ πρὸ τῆς μεγαλειτέρας ἐκπλήξεως, ἣν θὰ ἐδοκίμαζεν ἕκαστος ἐξ ὑμῶν βλέπων ὅλους τοὺς βρυκόλακας ἐκείνους ἀναθαρρήσαντας ἀμέσως ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς χαρμοσύνου εἰδήσεως, ἧς ὑπῆρξα κομιστής. Ἐντὸς πέντε ἡμερονυκτίων χιλιάδες ὑπογραφῶν ἐκάλυψαν τὸ λαοψήφισμα τοῦ τμήματος Ἀδριανουπόλεως καὶ τῶν χωρίων. Ἀθορύβως, μυστικῶς, μὲ τρόμον μήπως προδοθῶμεν ὅλοι, μικροὶ καὶ μεγάλοι, ἄνδρες καὶ γυναῖκες, μητροπολῖται, ἀρχιδιάκονοι, ἱερεῖς, καθηγηταί, διδάσκαλοι, διδασκάλισσαι, δημογέροντες, ἔμποροι, χειρώνακτες, ἀστοί, χωρικοὶ ἔτρεχον νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν σκοπόν. Ἀληθὴς Ἀνάστασις! Καὶ ὅτε ἐπέστρεψα εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὁ ὀκταετὴς υἱὸς μου καὶ τὸ δεκαετὲς θυγάτριόν μου μὲ περιεπτύσσοντο ἐρωτῶντα: «Μπαμπάκα, τώρα ποὺ πήγατε στὴν Ἀδριανούπολι θὰ γίνῃ Ἑλλάς; Δὲν θὰ τὴν πάρουν οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Βούλγαροι;». Ὑπὸ τοιαύτας συγκινήσεις ὑπεγράφη τὸ λαοψήφισμα ἐκεῖνο. Ἐν Ἀδριανουπόλει εἶχον βεβαιωθῆ τότε ὅτι ὁ ὑπέργηρος ἱερεὺς Ἄγγελος, ὅπως καὶ ἡ δεσποινὶς Ὄλγα Θεοφιλίδου ἄνευ ἀμοιβῆς πεζῇ μετέβαινον τακτικώτατα, ἐκτεθειμένοι εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους τῆς κατασκοπείας, εἰς Καραγάτσιον ἕδραν τότε βουλγαρικῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Γαλλικῆς ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ Διασυμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως φέρωσι γραπτὰς ἐκθέσεις εἰς τὸν τότε Διευθυντὴν τοῦ ἐν Ἀδριανουπόλει Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ λοχαγὸν ἰατρὸν κ. Τσαγρῆν, τιμῶντα διὰ τῆς παρουσίας του τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ὡς πληρεξούσιος Ἀνδριανουπόλεως. Συνέπιπτε τότε ἡ δρᾶσις αὕτη μὲ τὴν παρουσίαν τριμελοῦς ἐν Ἀδριανουπόλει ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν Ἐπιτροπῆς τῆς κραταιᾶς προστάτιδος ἡμῶν Μεγάλης Βρεττανίας. Αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅπως καὶ τοὺς ἄλλους ἐκείνους, οἵτινες προΐσταντο τοῦ ἰταλικοῦ τάγματος τοῦ προλαβόντος Ταγιαρικὰ κακουργήματα κατὰ τὴν ὀλιγόμηνον διαμονὴν του ἐν Ἀδριανουπόλει, τὸν στρατηγὸν κ. Φρανσὲ δ’ Ἐσπραὶ ἐπισκεφθέντα τὴν Ἀδριανούπολιν καὶ τὴν Θράκην, αὐτοὺς τοὺς στρατιωτικοὺς πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ καὶ συμβουλευθῇ περὶ Θράκης ἡ Συνδιάσκεψις, ὁ κ. Λόϋδ Τζώρτζ, ὁ κ. Μπριάν, ὁ κ. Σφόρτζα, καὶ ὄχι τοὺς παράγοντας τῆς διπλωματίας, οἵτινες πωλοῦσι τὰ ἔθνη σὰν κοπάδια. Αὐτὸ εἶναι τὸ λαοψήφισμα τῆς Θράκης, κύριοι πληρεξούσιοι, οἷον ἁρμόζει διὰ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος, ψήφισμα ἀληθινόν, παριστάνον οὐχὶ πόσος ἔμεινεν ὁ δολοφονηθεὶς Ἑλληνισμός, ἀλλὰ τὶ θέλει, τὶ δικαιοῦται ὡς ἐλάχιστον ὅριον ν’ ἀπαιτῇ, καὶ ὄχι ψυχοχάρτια πεθαμένων καὶ ζωντανῶν. (Εὖγε, εὖγε καὶ ζωηρότατα χειροκροτήματα).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§61Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἂν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀνέρχωμαι τὸ βῆμα μετὰ τὰς εὐγλώττους ἀγορεύσεις τόσων διακεκριμένων καὶ γλαφυρῶν ρητόρων, τὸ πράττω ὅπως ἀκουσθῇ μία ἐπὶ πλέον φωνὴ διαμαρτυρίας Θρακὸς πληρεξουσίου κατὰ τῆς προτάσεως ἀποστολῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς Θράκην καὶ Μικρὰν Ἀσίαν. Ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἑνοῦσα ὁριστικῶς τὴν Θράκην μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος καὶ μεταβιβάζουσα εἰς αὐτὴν τὴν ἐνάσκησιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς Τουρκίας ἐπὶ τῆς πόλεως τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐνδοχώρας αὐτῆς, εἶναι ἡ ἐπισφράγισις ἀγώνων δεινῶν τῆς ἑλληνικῆς Φυλῆς καὶ μεγάλων θυσιῶν αἵματος. Ἐκτὸς τῶν πολυπληθῶν ἡρώων, τῶν πεσόντων ἐν τοῖς πεδίοις τῶν μαχῶν παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν μεγάλων ἡμῶν Συμμάχων καὶ τῶν θυσιαζομένων νῦν εἰς τὸν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα, ἄνω τῶν 30 χιλιάδων Θρακῶν, ἀνδρῶν, γυναικῶν καὶ παιδίων, καὶ διπλάσιος ἴσως ἀριθμὸς Μικρασιατῶν εὗρον σκληρὸν καὶ ὀδυνηρὸν θάνατον ἐν τῇ ἐξορίᾳ. Μάρτυρες ἡρωϊκοὶ τῆς Μεγάλης Ἰδέας ἀπέθανον οὗτοι μετὰ τὸ μαγικὸν ὅραμα τῆς ἀπελευθερουμένης αὐτῶν Πατρίδος μίαν μόνην σχόντες κατὰ τὴν στιγμὴν τοῦ θανάτου των παρηγορίαν· ὅτι προσήνεγκαν ἑαυτοὺς ὁλοκαύτωμα εἰς τὸν βωμὸν τῆς κινδυνευούσης Πατρίδος. Ἡ Θράκη καὶ ἡ Μικρὰ Ἀσία ἡνώθησαν δι’ ἀρρήκτων δεσμῶν πρὸς τὴν Μητέρα Ἑλλάδα· ἡ ἕνωσις αὐτῶν ἐπεσφραγίσθη διὰ τοῦ αἵματος χιλιάδων εὐγενῶν ὑπάρξεων, οὐδὲν δὲ δύναται πλέον ν’ ἀποσπάσῃ αὐτὰς ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος. Θεωρῶν, κύριοι πληρεξούσιοι ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς ἔργων καὶ οὐχὶ λόγων, δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ τονίσω ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐκπληρώσασα κατὰ γράμμα τὰς διὰ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις οὐδὲν ἔχει νὰ προσδοκᾷ ἐκ τῆς ἀποστολῆς ἀνακριτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ οὐδὲν νὰ διακινδυνεύσῃ μὴ ἀποδεχομένη αὐτάς. Προτείνω ὅπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ψηφίσῃ ὁμοφώνως τὴν μὴ παραδοχὴν τῆς προτάσεως περὶ ἀποστολῆς ἀνακριτικῶν Ἐπιτροπῶν εἰς Θράκην καὶ Μικρὰν Ἀσίαν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§63Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὡραῖον, εἶναι ὑψηλὸν τὸ θέαμα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν ἑσπέραν ταύτην, τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἡνωμένης ἐν τῇ ἱερᾷ ἰδέᾳ τῆς Πατρίδος, ἡνωμένης ἐν τῇ ἱερότητι τῶν ἑλληνικῶν δικαίων, τῶν καθηγιασμένων διὰ τῶν μαρτυρίων αἰώνων, τῶν κυρωθέντων διὰ ποταμῶν αἱμάτων τοῦ γενναίου Στρατοῦ μας καὶ τεθέντων ἤδη ἐν κινδύνῳ. Ὅσα ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος εἶναι ἐπαρκῆ καὶ ἤρκει μόνον ὁ θρῆνος τοῦ Θρακὸς πληρεξουσίου, ὁ ἀκουσθεὶς μετὰ ρίγους τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὡς ἐπισημοτέρα ἀπάντησις εἰς τὴν πεπλανημένην γνώμην τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἥτις ἐψήφισε τὴν ἔρευναν τῶν ἐθνοτήτων ἐν Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ τοῦ Θρακὸς πληρεξουσίου, ὅστις μόλις ἀπέμεινε ζωντανὸς ἐκ τῶν πέντε μελῶν τῆς οἰκογενείας του, τῶν ἄλλων σφαγέντων, ἵνα διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης. (Εὖγε, εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Ἡ βραχύτης τῶν λόγων, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἡ ἀρετὴ τῶν γενναίων καὶ μεγάλων ἀποφάσεων καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ ἑλληνικὴ Πατρὶς ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ταύτης χωρεῖ πρὸς τὰς γενναίας, τὰς μεγάλας ἀποφάσεις. Ἀλλ’ ὅσα ἐλέχθησαν κατόπιν τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοσοῦτον εὐγλώττως ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάντων τῶν πατριωτῶν πληρεξουσίων καὶ ἠκούσθησαν ἐν ἐξάρσει καὶ ἁγίῳ ἐνθουσιασμῷ ἐκ πάσης πολιτικῆς μερίδος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀδιακρίτως γλώσσης, φυλῆς ἢ θρησκεύματος, ἐν μιᾷ φωνῇ, ἐν ἑνὶ φρονήματι, ἐν ἑνὶ ἐθνικῷ παλμῷ δέον ν’ ἀποκρυσταλλωθῶσιν εἰς ψήφισμα διακηρύττον τὰς στερρὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§64ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Πάντες οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι ἐγείρονται ὄρθιοι).

§65Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι Μεγάλαι Δυνάμεις ἐκεῖναι, πρὸς ἃς ἀπευθυνόμεθα, ἀλλ’ ὑπὲρ πᾶσαν δύναμιν ὑψοῦται τὸ δίκαιον, καὶ τὸ δίκαιον τῆς Ἑλλάδος εἶναι μέγα, καὶ τοῦ μεγάλου δικαίου τῆς Ἑλλάδος κηρύσσεται ἡ ἄμυνα μετ’ εὐλαβείας, ἀλλὰ καὶ στερρᾶς ἀποφάσεως πρὸς τὰς Δυνάμεις ἐν τῇ μυσταγωγίᾳ ταύτῃ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Καὶ τῆς μυσταγωγίας ταύτης δὲν μετέχομεν μόνον ἡμεῖς οἱ 370 πληρεξούσιοι· μετέχουσιν ἐπικοινωνοῦντες πρὸς ἡμᾶς διὰ τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς ὀκτὼ ἑκατομμύρια ἐλευθέρων Ἑλλήνων, οἵτινες μεθ’ ἡμῶν διακηρύττουσι τὴν ἑνιαίαν γνώμην, τὴν μίαν ἀπόφασιν πρὸς πᾶσαν θυσίαν ὑπὲρ τῶν βωμῶν τοῦ ἑλληνικοῦ γένους καὶ οἵτινες εἶναι ἕτοιμοι πρὸς πάντα ἐχθρὸν τῆς Πατρίδος, ὅπου καὶ ἂν εἶναι, ὅστις θὰ θελήσῃ τὰ ἐλευθερωθέντα διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Στρατοῦ μας ἑλληνικὰ ἐδάφη νὰ ἐπαναφέρῃ ὑπὸ τὸν ζόφον τῆς δουλείας, νὰ τῷ εἴπωσι: «Μολὼν λαβέ». (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι). Καὶ ὑποβάλλω τὸ ἑξῆς ψήφισμα: (Ἀναγινώσκει):

ΨΗΦΙΣΜΑ

«Ἡ Γʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, μετὰ τὰς γενομένας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνακοινώσεις καὶ τὴν ἐπακολουθήσασαν συζήτησιν ἐπὶ τούτων, Ὁμοθύμως καὶ παμψηφεὶ ἀποφαίνεται 1) Ἀδυνατεῖ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ τὸ μὲν ἱκανοποιοῦσαν τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἐθνικῶν δικαίων ἀπέναντι τῶν κατὰ τὸν Παγκόσμιον πόλεμον θυσιῶν καὶ τῶν ἀνέκαθεν ἀγώνων πρὸς ἀποκατάστασιν εἰς ἐλεύθερον Κράτος, τὸ δὲ δυναμένην νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰρήνην ἐν Ἀνατολῇ. 2) Παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἐν Λονδίνῳ ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν ἐξουσιοδότησιν, ἵνα ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς Μεγάλους ἡμῶν Συμμάχους ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος εὐγνῶμον πρὸς αὐτοὺς διὰ τὸ ἀείποτε ἐπιδειχθὲν ὑπ’ αὐτῶν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων, ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλουσι ἐπιμείνει εἰς τὴν πρότασιν αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ δεχθῇ. (Ζωηρότατα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Στρατοῦ καλύπτουσι τὸ τέλος τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ψηφίσματος).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀποδέχεται τὸ ψήφισμα; (Οἱ πληρεξούσιοι πάντες ὄρθιοι ἀπαντῶσι «Ναὶ» καὶ ζητωκραυγάζουσι).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐδέχθη τὸ ψήφισμα παμψηφεί.

§68Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἤδη ἀναφωνήσωμεν, κύριοι, ὅλοι: Ζήτω τὸ Ἔθνος. Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός. Ζήτω ἡ Ἡνωμένη Μεγάλη Ἑλλάς. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα καὶ ζητωκραυγαί).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 11 μ. μ.).