1921.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17η

Δευτέρα 8ης Φεβρουαρίου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 5.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσιν τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Παρακαλεῖται ὁ μὴ ὁρκισθεὶς πληρεξούσιος κ. Κ. Καραμπέτσης ὅπως προσέλθῃ καὶ ὁρκισθῇ. (Προσκομισθέντος τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου προσέρχεται ὁ πληρεξούσιος Ροδόπης κ. Καραμπέτσης Κωνσταντῖνος καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, τεταγμένον ὅρκον ἔχοντα οὕτω): «Ὁρκίζομαι εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος ὅτι πιστὸς εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντῖνον θὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ τοῦ πληρεξουσίου καθήκοντα, ὅτι οὐδὲ θὰ προτείνω οὐδὲ θὰ ψηφίσω τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ὅτι θὰ συντελέσω εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἡ Γεωργικὴ Ἕνωσις ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἰδιοκτητῶν λιβαδίων αἰτούντων τὴν ἄρσιν ἢ τὴν μὴ ἀνανέωσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Λιποτάκται καλούμενοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ παρακαλοῦσιν τὴν Συνέλευσιν, ὅπως καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως. Ἡ Ἕνωσις Μακεδονικῆς Νεολαίας (Τμῆμα Φλωρίνης) ζητεῖ ἀμνηστίαν εἰς λιποτάκτας καταδικασθέντας ἐλαφρᾷ συνειδήσει ὑπὸ στρατοδικείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ὁ Νικόλαος Ἀθανασίου παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως διατάξῃ τὴν ἁρμοδίαν Ἀρχὴν καὶ τῷ παραδώσῃ ἐπειγόντως τὴν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου κατασχεθεῖσαν αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως οἰκίαν του πρὸ τριετίας. Ὁ Συνεταιρισμὸς ὀρυζοκαλλιεργείας Μεσσήνης παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα Στρατιωτικῶν καὶ Ἐπισιτισμοῦ ν’ ἀγοράσωσι τὴν προσφερθεῖσαν ποσότητα ὀρύζης ἐκ διακοσίων χιλιάδων ὀκάδων, ἄλλως τε ὁ Συνεταιρισμὸς κινδυνεύει νὰ διαλυθῇ. Ὁ Σύνδεσμος ἀποστράτων ὁπλιτῶν χωροφυλακῆς ζητεῖ βελτίωσιν συντάξεως ὁπλιτῶν. Ἡ Μαρία χήρα Γρηγορίου Ἰωσὴφ (δικηγόρου) ἀποβιώσαντος ἐκ πνευμονίας ὅτε μετέβη εἰς Θράκην ὡς δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος κατὰ τὸ δημοψήφισμα, ζητεῖ παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἀποζημίωσιν ἢ σύνταξιν. Ἐπαγγελματίαι κάτοικοι Σύρου ζητοῦσι τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Νόμου περὶ καθαρᾶς προσόδου, διὰ τὸ δύσκολον τῆς τηρήσεως τῶν πρὸς τοῦτο βιβλίων. Ἔμποροι Ἡρακλείου Κρήτης παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἀποζημιωθοῦν καθόσον ἀπὸ τοῦ 1916 δὲν ἐξήσκησαν ἐλευθέρως τὸ ἐμπόριόν των. Ὁ Νομάρχης Ἀργολιδοκορινθίας ὑποβάλλει αἴτησιν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ Ναυπλίου παθόντων ἐκ τῆς θεομηνίας καὶ χαλαζοθυέλλης αἰτουμένων τὴν παραχὴν βοηθήματος. Ὁ πληρεξούσιος Σάμου κ. Ἐπ. Κώνστας ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἀποφοίτων τοῦ Ἱεροδιδασκαλείου τοῦ Συλλόγου τῶν Μικρασιατῶν «Ἀνατολὴ» ὡς ἰσοτίμων πρὸς τοὺς ἀποφοίτους τῶν πρὸ τῆς νέας διαρρυθμίσεως τριταξίων διδασκαλείων τοῦ Κράτους.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς ἔρευναν τῶν ζημιῶν τῶν παθόντων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τριετίαν κατηρτίσθη ὡς ἑξῆς. Ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Π. Στάϊκος, ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Κ. Πολυγένης, ἐξ Ἀρκαδίας Σπ. Τσακόπουλος, ἐξ Ἄρτης Εὐαγγ. Γαρουφαλλιᾶς, ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Γ. Μερκούρης, Λ. Μπουρνόζος, Π. Γκορίτσας καὶ Ι. Βατίστας, ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Λ. Κανακάρης Ροῦφος, Δ. Στεφανόπουλος καὶ Γ. Κρεστενίτης, ἐκ Δράμας Μ. Γούδας, ἐξ Εὐβοίας Α. Παλαιολόγος, ἐκ Ζακύνθου Φιλ. Καρρέρ, ἐκ Θεσσαλονίκης Ν. Γερμανός, Ἀθ. Σουλιώτης Νικολαΐδης, Πέπο Μαλὰχ, Ἄγγ. Παππαζαχαρίου, Ἀμπτῆ Βέης Σεσμπὲς καὶ Κ. Κότσανος, ἐκ Κερκύρας Σπ. Βαλαωρίτης, ἐκ Κεφαλληνίας Μιχ. Ἄν. Καβαλιεράτος, ἐκ Κοζάνης Γ. Μπούσιος, ἐκ Κυκλάδων Ν. Καμπάνης, Θ. Σκοῦφος καὶ Ἀ. Βιτάλης, ἐκ Λακωνίας Ν. Τσιριγώτης καὶ Π. Κοσονάκος, ἐκ Λαρίσσης Κ. Οἰκονομίδης, ἐκ Μεσσηνίας Ἀγ. Μισυρλῆς, ἐκ Σάμου Ἐπ. Κώνστας, ἐκ Σερρῶν Ἀθ. Ἀργυρός, ἐκ Τρικκάλων Δ. Κουκουλέτσος, ἐκ Φθιώτιδος Ἀθ. Εὐταξίας καὶ Ν. Κρίτσας, ἐκ Φλωρίνης Σ. Λιούμπης. Ἡ δὲ Εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς παρασκευῆς καὶ ἐξαγωγῆς τοῦ καπνοῦ κατηρτίσθη ὡς ἑξῆς: Ξενοφ. Μαυρομμάτης, Π. Στάϊκος, Δ. Κατσᾶνος, Δ. Τζωρτζόπουλος, Ἀθ. Εὐταξίας, Δ. Χατζίσκος, Λ. Καρτάλης, Δ. Κρεμέζης, Δ. Παναγιώτου, Ι. Χριστάκης, Ἀ. Ἰωαννίδης, Ε. Γαρουφαλλιᾶς, Γ. Καρπετόπουλος, Κ. Τερτίπης, Ν. Βλιάμος, Κ. Μαρούλης, Λ. Ἀναγνώστου Ρετζὲπ Χατζῆ Μεστάν, Σ. Γκοτζαμάνης, Ν. Παρίτσης, Ἀρὶφ Χαρούζ, Φ. Φλωρίδης, Κ. Φανίτσιος, Μ. Ζαφειρόπουλος, Ἀθ. Ἀργυρός, καὶ Ι. Χριστοδουλιάς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§4Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ προσωρινῶς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου. 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 16 Δεκεμβρίου 1920 Ν.Δ. περὶ κατατακτηρίων ἐξετάσεων τῆς Α.Β.Υ. τοῦ Βασιλόπαιδος Παύλου κλπ. καὶ ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1920 Ν. Δ. περὶ βαθμολογίας τῆς Α.Β.Υ. τοῦ Βασιλόπαιδος Παύλου δοκίμου σημαιοφόρου». 2) «Περὶ κανονισμοῦ ἐξόδων παραστάσεως τῶν ἐν Ν. Βάσει Κωνσταντινουπόλεως ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν, ναυτῶν κλπ.». καὶ 3) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2222 νόμου, περὶ τμηματικῆς καταλήψεως καὶ ἀποζημιώσεως χώρου εἰς θέσιν Σκαραμαγκᾶ τῶν τέως δήμων Ἐλευσῖνος, Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς χρησιμοποιηθησομένου πρὸς ἀνέγερσιν Πολεμικοῦ Ναυστάθμου».

§5Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου. 1) «Περὶ μεταθέσεως εἰς τὴν Χωροφυλακὴν ἀνδρῶν τοῦ στρατεύματος.» καὶ 2) «Περὶ ἀπροβλέπτων ἐξόδων Στρατοῦ».

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§7Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε νὰ προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 157 ἐρώτησις, διότι πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον συναινεῖ ἡ Συνέλευσις ὁρίστε.

§9Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σλῆμαν ἔχει ὑποβάλει ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, δι’ ἧς παρακαλεῖ αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν «ποῖα μέτρα σκοπεύει νὰ λάβῃ διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν μετὰ τὸ ἔτος 1920 ἐξαγόντων ἐκ Μυτιλήνης, παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν Ἀρχῶν, μεγάλων ἀριθμῶν ἡμιόνων ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ κ. Γεωργ. Καλδῆ, πληρεξουσίου καὶ τότε βουλευτοῦ Μυτιλήνης.» Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα περιέχει ἐμμέσως μομφὴν καὶ διὰ τὸ πρόσωπόν μου, διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας, πῶς ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἰς τὴν νῆσον Λέσβον, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πλωμαρίου κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας ὑπάρχει ἔλλειψις ἐργασίας διὰ τοὺς ἐργατικοὺς ἀνθρώπους καὶ ἰδίως διὰ τοὺς ἀγωγιάτας, διότι ἡ ἐπαρχία Πλωμαρίου δὲν ἔχει θερινὰ προϊόντα ὥστε νὰ ἀπασχολῶνται οἱ ἄνθρωποι διὰ νὰ ζήτωσιν. Διὰ τοῦτο ἀνέκαθεν κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας οἱ ἀγωγιάτες τῆς περιφερείας ἐκείνης μετακομίζονται εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτήν, ἐργάζονται καθ’ ὅλον τὸ καλοκαῖρι καὶ ἐπανέρχονται πάλιν κατὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνας, ὁπότε ἀρχίζει ἡ συλλογὴ τῶν ἐλαιῶν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ ἀνάγκη αὐτὴ παρουσιάσθη πολὺ μεγαλειτέρα. Πολλοί, ἐργατικοὶ ἄνθρωποι ἐστεροῦντο τὰ πρὸς τὸ ζῆν, πολλοὶ δὲ ἀγωγιάται δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ διαθρέψωσι τὰ ζῶα των. Τούτου ἕνεκα ὑπέβαλλον αἴτησιν πρὸς τὴν Γενικὴν διοίκησιν Λέσβου καὶ παρεκάλεσαν, ὅπως τοὺς ἐπιτραπῇ νὰ ὑπάγουν μὲ τὰ ζῶα των εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτὴν καὶ νὰ ἐργασθοῦν τοσούτῳ μᾶλλον ὅσον καὶ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν παρουσιάσθη ἔλλειψις ζώων, καθ’ ὅσον οἱ Τοῦρκοι ὑποχωροῦντες μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν κατοχὴν εἶχον πάρει μαζὺ καὶ πολλὰ ζῶα. Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Λέσβου, ἐπειδὴ ὁ ὕπατος ἁρμοστὴς Σμύρνης εἶχεν ἐκδόσει διαταγὴν δυνάμει τῆς ὁποίας ἀπηγορεύετο νὰ μεταφέρωνται ζῶα ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτὴν εἰς τὰς νήσους, ἀπετάθη πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν παρεκάλεσεν νὰ ἐπιτρέψῃ ὅταν θὰ ὑπάγουν τοιοῦτοι ἀγωγιάται ἀπὸ τὴν Μυτιλήνην διὰ νὰ ἐργασθοῦν προσωρινῶς ἐπ’ ὀλίγους μῆνας δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου νὰ τοὺς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπαναφέρωσι τὰ ζῶα των. Πράγματι ὁ ὕπατος ἁρμοστής τῆς Σμύρνης ἐγγράφως ἐδήλωσε πρὸς τὸν Διοικητὴν Μυτιλήνης ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀπαναφορὰν τῶν ζώων, τὰ ὁποῖα θὰ μετέβαινον εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτήν, ἐφ’ ὅσον ἡ Γενικὴ Διοίκησις θὰ ἔστελλε μίαν κατάστασιν τῶν κατόχων τῶν ζώων, οἱ ὁποῖοι θὰ τὰ συνώδευον. Πράγματι 10 ἐν ὅλῳ ἐργατικοὶ ἄνθρωποι ἀπὸ τὴν Κοινότητα Ἀκρασίου ἐπῆραν τὰ ζῶα των, ἀφοῦ ἔδοσαν ἐγγύησιν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν χιλίων δραχμῶν κατὰ ζῶον καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν ἀπέναντι ἀκτὴν καὶ εἰργάσθησαν μὲ τὴν ὑποχρέωσιν ὅτι κατὰ τὰ τέλη Σεπτεμβρίου ἢ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου, ὅτε θὰ ἤρχιζεν ἡ συλλογὴ τῶν ἐλαιῶν, θὰ ἔφεραν πίσω τὰ ζῶα των. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε τώρα. Πῶς ἀναφέρεται τὸ ὄνομα τοῦ Καλδῆ, τοῦ ἀδελφοῦ σας; Ἰδοὺ διατί. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πτωχοὶ χωρικοὶ ὄντες καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ δώσουν τὴν ἐγγύησιν παρεκάλεσαν ἕνα τῶν ἀδελφῶν μου νὰ τοὺς βοηθήσῃ διὰ τῆς ἐγγυήσεως, ὁ δὲ ἀδελφός μου παρεκάλεσεν ἕναν ἔμπορον φίλον του, τὸν Περικλῆν Ἀντωνίου, μένοντα ἐν Μυτιλήνῃ καὶ ἔδωκεν αὐτὸς ἐγγύησιν προσωπικὴν διὰ 12 χιλιάδας δραχμῶν διότι δώδεκα ἦσαν τὰ ζῶα, οὕτως ὥστε ἐὰν κανὲν ἐκ τῶν ζώων δὲν ἐπανήρχετο εἰς τὴν Μυτιλήνην θὰ ἐχάνετο ἡ ἐγγύησις. Ὅλη ἡ ἀνάμιξις ἦτο αὐτή.

§10Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ἐπανῆλθον τὰ ζῶα;

§11Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θὰ φθάσω καὶ εἰς αὐτό. Ὅλη ἡ ἀνάμιξις ἦτο νὰ δώσῃ τὴν ἐγγύησιν. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ δι’ ἰδικήν του ἐργασίαν. Ἐπῆγαν τὰ ζῶα εἰργάσθησαν καὶ ἐπέστρεψαν ὅλα ὅπως μαρτυρεῖ πιστοποιητικὸν τοῦ τελώνου Πλωμαρίου, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὀνομαστὶ καὶ τοὺς κατόχους. Συνεπῶς τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον καὶ ἐτακτοποιήθη ὅπως σᾶς ἀνέφερα καὶ μάλιστα ἐπειδὴ ἕν τῶν ζώων εἶχεν ἀποθάνει ὁ ἀδελφός μου διὰ νὰ φανῇ συνεπὴς ἐβοήθησε χρηματικῶς τὸν κάτοχον τοῦ ζώου καὶ ἠγόρασε ἕν ἄλλο. Αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαῖον ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην νὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη ὡς νὰ ὑπέκρυπτε κἄτι τὶ τὸ ἐγκληματικόν. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ὅπως τηλεγραφικῶς διατάξῃ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Λέσβου νὰ στείλῃ ὁλόκληρον τὸν φάκελλον καὶ νὰ τὸν καταθέσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω ὅταν ἔχω τὰ στοιχεῖα εἰς χεῖρας μου. Δὲν δύναμαι ὅμως παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διότι ἔντιμος συνάδελφος ἔπεσε θῦμα κακοβούλων εἰσηγήσεων καὶ ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πράγματα τόσον ἀνακριβῆ.

§12Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπῆρχε ρητὴ διάταξις ἀπαγορεύουσα τὴν ἐξαγωγὴν ζώων;

§13Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὄχι.

§14Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἄλλα ζῷα ἐξήχθησαν;

§15Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Βεβαίως, ἦτο γενικὸν τὸ μέτρον.

§16Α. ΣΛΗΜΑΝ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας.

§17Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη τῆς νήσου ἐξήχθησαν μὲ αὐτὰς τὰς διατυπώσεις. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς προσκομίσῃ ἐδῶ τὸν φάκελλον.

§18Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Διατὶ τάχα ἐζητήθη ἡ ἐγγύησις ὡρισμένου ἐμπόρου καὶ δὲν ἦτο ὁ κάτοχος τοῦ ζώου ἀρκετός;

§19Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Δὲν ἠρκεῖτο εἰς αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐδέχθη οὔτε τοῦ ἀδελφοῦ μου τὴν ἐγγύησιν, ὡς μὴ διαμένοντος ἐν Μυτιλήνῃ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Χατζηγεωργίου ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς Νικολάου Τουρπάλη, βιομηχάνου Θεσσαλονίκης.

§21Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁλόκληρον κοινωνικὸν δρᾶμα περικλείεται, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Θύματα τοῦ δράματος αὐτοῦ εἶναι δύο ἀτυχεῖς γυναῖκες, εἷς δυστυχὴς πατὴρ καὶ σύζυγος καὶ εἷς ἀτυχέστατος μικρὸς υἱός. Παντοῖαι ἐπεμβάσεις καὶ πιέσεις συνειδήσεων δικαστικῶν, ἀρχιερέων καὶ μαρτύρων, ἐκβιασμοὶ καὶ δολοφονικαὶ ἐπιθέσεις ἐναντίον τῶν ἀναλαβόντων τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ὑποθέσεως κ.κ. συνηγόρων, μὴ τήρησις οὐδὲ τῶν στοιχειωδεστάτων δικονομικῶν τύπων, ἐπέμβασις καὶ ἀνάμιξις μπράβων, χαφιέδων, στρατιωτῶν, χωροφυλάκων ἀπαγόρευσις εἰς τὸν ἀναφερόμενον νὰ διέρχηται ἀπὸ ὡρισμένα μέρη, ξυλοκόπησις τούτου ἐν μέσῃ Θεσσαλονίκῃ καὶ ἐν τῷ γραφείῳ του, ἀφαίρεσις τοῦ μικροῦ μονογενοῦς τέκνου του, ἔξωσις ἐκ τῆς οἰκίας, ὅλα αὐτὰ ἀναφέρονται ἐν τῇ ἀναφορᾷ τῆς ὁποίας παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ γνῶσιν καὶ διατάξῃ τηλεγραφικῶς τὸν Εἰσαγγελέα Ἐφετῶν νὰ πράξῃ τὰ δέοντα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Φλῶρος, Α. Παπαζαχαρίου, Κ. Στεργιόπουλος καὶ Κ. Φανίτσιος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Σωματείου τῶν κτηνοτρόφων Βερροίας.

§23Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰς τὰς βοσκάς. Οἱ αὐτοὶ λόγοι καὶ πλείονες ἔτι συνηγοροῦσιν ἵνα τὸ ἐνοικιοστάσιον παραταθῇ ἂν ὄχι διὰ τρία ἔτη τοὐλάχιστον διὰ δύο ἔτη ἀκόμη, διότι ἡ κτηνοτροφία ὑπέστη τελείαν καταστροφήν. Λόγῳ τοῦ πρωΐμου χειμῶνος τὰ ποίμνια εὑρέθησαν εἰς τὰς θερινὰς βοσκὰς καὶ καθ’ ὁδὸν ἠναγκάζοντο νὰ τρώγουν χιῶνα τὸ ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασι καὶ ἀπέθνησκον καθ’ ὁδόν. Ἐπειδὴ δὲ καθ’ ὅλον τὸ θέρος ὑπῆρχε σπάνις χόρτου, τὰ ζῷα ἦσαν ἀσθενῆ καχεκτικὰ καὶ λόγῳ τοῦ πρωΐμου χειμῶνος δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀνθέξωσι καὶ ἀπέθανον καὶ οὕτω τὸ τέταρτον τῆς κτηνοτροφίας κατεστράφη τελείως. Εἰς πολλὰ μέρη συνέβη πλημμύρα καὶ ἐκαλύφθησαν πολλὰ λειβάδια καὶ δὲν ἐβόσκησαν τὰ πρόβατα. Τὸ ἐνοικιοστάσιον ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παραταθῇ ἐπὶ μίαν τριετίαν τοὐλάχιστον, καὶ ὁ λόγος εἶναι νὰ προστατευθῇ ἡ κτηνοτροφία καὶ μαζὺ μὲ τὴν κτηνοτροφίαν νὰ προστατευθῇ καὶ ὁ λαός, διότι τὰ ποίμνια μᾶς δίδουν τὴν τροφήν, τὸ γάλα καὶ τὰ πάντα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§25Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀνανέωσις ἢ μὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου περὶ τῶν βοσκῶν νομίζω ὅτι εἶνε ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω δ’ ὅτι θὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ τὸν τρόπον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, νὰ κάμῃ τὴν ἀνανέωσιν αὐτήν. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον μόνον διὰ νὰ κάμω σύστασιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ διάταγμα τοῦ ἐνοικιοστασίου. Παρετήρησα ἐν τῇ πατρίδι μου ἀτυχῶς ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκμεταλλευταὶ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν βοσκῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τόσον τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν βοσκῶν ὅσον καὶ τοὺς κτηνοτρόφους, ἀτυχῶς δὲ παρετήρησα ὅτι καὶ ὑπάλληλοι ἐφοριακοὶ ἐνέχονται εἰς αὐτὰς τὰς καταχρήσεις. Διότι οἱ ἐκμεταλλευταὶ οὗτοι, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν πρόβατον, οὐδεμίαν αἶγα, οὐδὲν κτῆνος ἔχουσιν, ὅταν ἔρχηται ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνοικιάζονται αἱ βοσκαὶ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, συνεννοούμενοι ἰδιαιτέρως μετὰ τῶν ἐφοριακῶν ὑπαλλήλων κατορθώνουσι νὰ ἐνοικιάζωσιν αὐτοὶ τὰς δημοσίας βοσκάς. Καὶ αὐτὰς δὲ τὰς ἰδιωτικὰς, αἵτινες ἐσχάτως διὰ νόμου ἀπεδόθησαν εἰς τὰ χωρία καὶ ἐκ τῶν πόρων, τῶν ὁποίων συντηροῦνται τὰ σχολεῖα αὐτῶν καὶ ἱερὰ τεμένη τῶν Τούρκων, κρατοῦντες οἱ ἔφοροι ἕνεκα συμβολαίων ἐνοικιάσεως ὡς δημόσια παραδίδουν εἰς τοὺς τοιούτους ἐκμεταλλευτάς. Οὗτοι δὲ ὑπενοικιάζουν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους μὲ τριπλασίαν τιμήν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχὴ εἰς τοῦτο, καὶ ἄν δὲν ὑπάρχῃ σχετικὸν ἄρθρον εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ προστεθῇ, κατὰ τὸ ὁποῖον μόνον οἱ κτηνοτρόφοι, περὶ ὧν εἶνε βεβαιωμένον ὅτι εἶνε τοιοῦτοι, αὐτοὶ καὶ μόνον νὰ δύνανται νὰ ἐνοικιάζουν τὰς βοσκάς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου.

§26Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε ἐγγράφως τὴν καταγγελίαν αὐτήν, διὰ νὰ ἐξετάσω καὶ λάβω τὰ προσήκοντα μέτρα ἐναντίον τῶν τοιούτου εἴδους ἐκμεταλλευτῶν.

§27Κ. ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσθη ἀπὸ τὸν κ. Ἀναστασόπουλον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων, ἀλλὰ τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὸ ὅτι, ὡς φαίνεται, ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἔχει πλησιάσει τοὺς κτηνοτρόφους.

§28Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ προϊόντα των τὰ ἔχω πλησιάσει.

§29Κ. ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ βλέπετε, ὅτι γίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν βλέπετε τὶ γίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἄν ὑπάρχῃ, κύριε Πρόεδρε, τάξις περὶ τῆς ὁποίας οὐδὲν νομοθετικὸν μέτρον μέχρι σήμερον ἐλήφθη, εἶναι ἡ τάξις τῶν κτηνοτρόφων. Ἐλήφθησαν διάφορα νομοθετικὰ μέτρα περὶ τῶν γεωργῶν καὶ περὶ τῶν ἐργατῶν, ἀλλ’ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους οὐδὲν εὐεργέτημα ἐδόθη. Παρουσιάσθη δὲ μόνον ὁ Νόμος περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν λειβαδίων, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς καταστάσεως ὡς ἔχει σήμερον, ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Ὑπάρχει ἐν αὐτῷ διάταξις, καθ’ ἥν οἱ ἰδιοκτῆται ἔχουν δικαίωμα νὰ λαμβάνωσιν ὡρισμένην ἔκτασιν πρὸς καλλιέργειαν, κατόπιν ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου. Τὴν διάταξιν δὲ ταύτην μεταχειρίζονται οἱ ἰδιοκτῆται ὡς ἀπειλὴν κατὰ τῶν κτηνοτρόφων, διότι προκειμένου περὶ ἀδείας ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, λαμβάνουσιν αὐτὴν καὶ τὴν ἐπιδεικνύουν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, διὰ νὰ ἐπιτύχουν ἀπὸ αὐτοὺς τὰ ζητούμενα μισθώματα. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέτρα περὶ τοῦ πράγματος. Ἐκ τοῦ Νόμου περὶ ἐνοικιοστασίου παρέχεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παρατείνῃ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, καὶ λέγω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ τὸ πράξῃ χωρὶς νὰ σχηματίζωνται ἐπιτροπαί.

§30Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν ἀπασχολεῖ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Αἱ γνῶμαι περὶ τῆς διατηρήσεως ἢ μὴ αὐτοῦ δὲν ἀπεκρυσταλλώθησαν ἔτι. Εὑρισκόμεθα πρὸ δύο ἀντιθέτων καὶ ἀλληλοσυγκρουομένων συμφερόντων, ἀφ’ ἑνὸς τῶν συμφερόντων τοῦ ἰδιοκτήτου ἐπιθυμοῦντος νὰ ἀνακτήσῃ τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῆς ἰδιοκτησίας του, ἀφ’ ἑτέρου τῶν συμφερόντων τῶν κτηνοτρόφων ἀξιούντων νὰ διατηρηθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἵνα μὴ ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἐνοικιάσεως τῶν βοσκῶν προκύψῃ ὑπερβολικὴ αὔξησις τῶν μισθωμάτων. Ἀλλ’ ὑπὲρ τὰ συγκρουόμενα οὕτω συμφέροντα ὑπάρχει καὶ τὸ γενικώτερον κοινωνικὸν συμφέρον, ὅπερ δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν διότι ἐκ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος κατὰ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν θὰ θιγῇ ἡ κοινωνία ἐν τῷ συνόλῳ. Ἕνεκα τούτου συνέστησα ἐπιτροπὴν ἐξ ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἧς θὰ παρακαλέσω νὰ μετάσχουν καὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀντιπροσωπεύοντες ἐπαρχίας ἀμεσώτερον ἐνδιαφερομένας εἰς τὸ ζήτημα, ἵνα ἀποφανθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ κατ’ ἀρχὴν ζητήματος, τῆς διατηρήσεως δηλονότι ἢ μὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἐπὶ τῶν ἐπενεκτέων μεταρρυθμίσεων καὶ μεταβολῶν ἐὰν γένηται ἀποδεκτὴ ἡ διατήρησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν λειβαδίων. Τὰ πορίσματα εἰς ἃ θὰ καταλήξῃ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ὁδηγήσωσιν τὸν Ὑπουργὸν καὶ θὰ τὸν φωτίσωσι, ἀλλὰ καὶ ἐν καιρῷ θὰ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§31Κ. ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι λόγῳ τῶν καιρικῶν περιστάσεων τοῦ ἐφετεινοῦ χειμῶνος, ἔχουν ἀπωλέσει τὸ ἓν τέταρτον ἐκ τῶν κεφαλαίων, ἐπὶ πλέον δὲ περὶ τὰς 20 δραχμὰς διὰ δαπάνην πρὸς ἀγορὰν τροφῆς, κριθῆς καὶ βρώμης, δι’ ἑκάστην κεφαλήν. Ἑπομένως, ἂν δὲν παραταθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον θὰ ἀναγκασθῶσιν αὐτοὶ νὰ πωλήσωσι τὰ πρόβατά των ἢ νὰ τὰ σφάξωσι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φανίτσιος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§33Κ. ΦΑΝΙΤΣΙΟΣ. Κατ’ ἀρχάς, κύριε Πρόεδρε, φαίνεται τὸ ζήτημα τοῦτο μικρὸν καὶ ἀνάξιον τῆς προσοχῆς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι σπουδαιότατον, εἶναι τὸ ἀμέσως ἑπόμενον μετὰ τὸ ζήτημα τῆς γεωργίας. Ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως διὰ νομοσχεδίου καὶ θὰ ἦτο περιττὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἤδη ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ διὰ νὰ φωτίσω τὴν ὑπηρεσίαν κατά τι, ὤφειλον νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον πρέπει νὰ διατηρηθῇ, ἀλλὰ νὰ διατηρηθῇ ὡς πρὸς τοὺς μεγαλοκτηματίας, τοὺς τσιφλικούχους, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς Κοινότητας νὰ ἐπιτραπῇ δι’ αὐτὰς ἡ ἐπανάληψις τοῦ πλειστηριασμοῦ, διότι τὰ λειβάδια τῶν κοινοτήτων ἔχουν μισθωθῆ εἰς πολὺ χαμηλὰς τιμάς. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὸν νόμον ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων, διότι, ὅταν οἱ κτηνοτρόφοι δὲν δύνανται νὰ τρέψωσι τὰ ζῷα των εἰς τὰ λειβάδια, τότε ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος ἀντὶ τῶν 8 δραχμῶν θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰς 18.

§34Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ κ. Πρόεδρε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§36Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνεμίχθη τὸ ὄνομά μου εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὡς ἦλθε τὸ ζήτημα ἀναγκάζομαι νὰ ζητήσω τὸν λόγον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, ὅπως δὲν ἔδωσα αὐτὸν καὶ εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Πρεβέζης, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὑποβάλατε αἴτησιν νὰ γενικευθῇ τὸ ζήτημα διὰ νὰ ὁμιλήσητε ὅλοι.

§38Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ γενικευθῇ τὸ ζήτημα;

§40ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Μάτεσις, Λ. Μπουρνόζος καὶ Γ. Ἀναστασόπουλος ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Δαυλείας.

§42Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἤθελον παρακαλέσει ν’ ἀναβληθῇ εἰς προσεχῆ Συνεδρίασιν, διότι τὸ θέμα εἶναι σοβαρόν, ἀναμένονται δὲ πληροφορίαι ἐκ τῆς ἐν γένει ἐρεύνης, ἡ ὁποία γίνεται παρὰ τοῦ κ. Εἰσαγγελέως.

§43Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῶ καὶ ἐγώ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ σήμερον ὄχι.

§45Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὅταν γίνῃ ἡ συζήτησις.

§46Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ ἐγγράψητε.

§47Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐγγεγραμμένος, κ. Πρόεδρε;

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§49Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνεγράφην εἰς τὸ ἐρώτημα περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται συζήτησις, διότι συνέβη τι ἀνήκουστον κατὰ τὴν συνεδρίασιν δικαστηρίου κατὰ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, τῶν κατοίκων μιᾶς κωμοπόλεως, τῶν κατοίκων τῆς Δαυλείας, μὴ ἐπιτρεπόμενον εἰς δικαστάς. Τὸ ζήτημα δὲν ἔχει βεβαίως τὴν ὀξύτητα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτυφεκίσθησαν οἱ Δαυλειῶται, ἀλλ’ οἱ τυφεκισθέντες Δαυλειῶται ἤκουσαν ἐπὶ δικαστηρίου συνεδριάζοντος τὴν ὕβριν, ὅτι ἦσαν προδόται καὶ ἀπάτριδες. Κατὰ τῆς τοιαύτης ὕβρεως τῆς ἀνιέρου ὑπεβλήθη τὸ ἐρώτημα, ἀλλ’ ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰς ὃν ἀνηνέχθη τὸ γεγονός, διέταξεν ἀνακρίσεις, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἀληθεύῃ τὸ καταγγελθέν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀναμείνωμεν τὰ πορίσματα τῆς παραγγελθείσης ἀνακρίσεως ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ καὶ ὁ συνάδελφος ἐκ Λεβαδείας κ. Μπουρνόζος ἀνεχώρησεν, ἵνα συλλέξῃ ἐντυπώσεις ἀμέσως ἐπὶ τόπου. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχῃ τὰ πορίσματα τοῦ ἀποσταλέντος Δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, τότε βεβαίως ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως, ἐὰν ὅμως, τοὐναντίον, θ’ ἀναμείνωμεν τὴν ὑποβολὴν τῶν πορισμάτων ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τότε θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἵνα μάθῃ ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἂν ἀληθεύωσι ταῦτα καὶ ἐὰν ἀληθεύωσι, τίνα μέτρα ἐλήφθησαν ἐναντίον τῶν οὕτω ἀσεβησάντων δικαστῶν.

§50Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι δὲν ἐλήφθη ἀκόμη ἡ ἀπάντησις. Νὰ ἐπαναληφθῇ δὲ τὸ ἐρώτημα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καταδίκων τῶν κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς Σπάρτης.

§52Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τῶν καταδίκων τῶν κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς Σπάρτης. Ἐπανειλημμένως συνέστησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅπως ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῶν καταδίκων. Δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῶν χαρίτων, τὸ ὁποῖον δὲν συνέρχεται ποτέ. Δὲν θέλω νὰ προσβάλω τὰ δικαστικὰ Συμβούλια, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐν τάξει. Ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν ὅπως ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον.

§53Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Συμβούλιον τῶν χαρίτων δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὸν κ. πληρεξούσιον, ὅτι συνέρχεται τρὶς τῆς ἑβδομάδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ νομοθετικοῦ μέτρου, βεβαίως τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν.

§54Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἂς γίνῃ καὶ ἐντὸς τοῦ μηνός. Νὰ γίνῃ τέλος πάντων.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Στεφανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Στυλ. Σταυροπούλου, ἐργοστασιάρχου.

§56Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Σ. Π. Σταυρόπουλος, ἔχων ἐργοστάσιον μακαρονοποιείας ἐν Πάτραις, παραπονεῖται ὅτι ἡ ἐκεῖ ὑπηρεσία τοῦ ἐπισιτισμοῦ προέβη εἰς μονομερῆ ἐπίταξιν ἀλεύρου τοῦ ἐργοστασίου του, καίτοι οὗτος ὑπέδειξεν ὅτι ὑπῆρχον ἐν τῷ ἐμπορίῳ ἐκεῖ ἄλευρα ἱκανὰ ὅπως ἐπαρκέσωσιν ἐπὶ τρεῖς μῆνας. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τοῦ ἐπισιτισμοῦ Ὑπουργόν, μὴ παραγνωρίζων βεβαίως τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καταστῇ δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπάρκεια ἀλεύρων ἐν τῷ τόπῳ, θὰ παρεκάλουν, ὅπως ἰδιαιτέρως ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐπισιτισμοῦ τῆς περιφερείας Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, διότι εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ὑπάρχει πράγματι ἔλλειψις ἀλεύρων, μείζων τῆς ὑπαρχούσης εἰς ἄλλας περιφερείας. Καὶ ἐν Πύργῳ καὶ ἐν Πάτραις καὶ ἐν Καλαβρύτοις μανθάνομεν ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις ἀλεύρων. Δὲν γνωρίζομεν τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν ὑπάρχει ἡ ἔλλειψις αὐτὴ τῶν ἀλεύρων. Δὲν γνωρίζομεν ἐπίσης ἐὰν ἡ ἐπιβράδυνσις τῆς ἀφίξεως ἀτμοπλοίων μὲ σιτοφορτία εἰς τὸν λιμένα Πατρῶν ὀφείλεται εἰς τὸν μὴ ἐκ τῶν προτέρων καθορισμὸν τῶν ναύλων ἤ εἰς ἄλλα αἴτια· ἄς ἐπιτραπῇ εἰς ἡμᾶς μόνον ὅπως ἐπαναλάβωμεν τὴν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ ἔλευσις σιτοφορτίων ἐν Πάτραις. Δεύτερον ζήτημα, κ. Πρόεδρε, εἶναι νὰ παρακαλέσωμεν ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν διατὶ προέβη εἰς τὴν ἐπίταξιν ἀλεύρων, ἕνεκα τῆς ὑπαρχούσης ἐλλείψεως. Ἐρωτῶμεν λοιπὸν διατὶ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἔλλειψις αὐτή, ὥστε νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐπίταξιν ἀλεύρων προωρισμένων διὰ μακαρονοποιείαν; Ἕτερον ζήτημα ἐπίσης εἶναι, ἐὰν πράγματι προέβη ἐκεῖ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐπισιτισμοῦ μονομερῶς εἰς τὴν ἐπίταξιν ἀλεύρων τοῦ ἐργοστασίου μακαρονοποιείας Στυλ. Σταυροπούλου, καὶ ἄν πράγματι ὑπέδειξεν οὗτος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ὅτι ὑπῆρχον ἄλευρα ἐν τῷ ἐμπορίῳ καὶ ὑπῆρχον καὶ εἰς ἄλλα ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἐπετάχθησαν.

§57Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Εἰς τὴν τελευταίαν ἐρώτησιν τοῦ κ. συναδέλφου ἀπαντῶ ὅτι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν σήμερον νὰ πληροφορήσω αὐτόν, ἀλλὰ θὰ ζητήσω πληροφορίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔλλειψιν ἀλεύρων, αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς βραδύτητος τῆς ἐλεύσεως τοῦ ἐρχομένου ἤδη σιτοφορτίου καὶ δι’ αὐτὸ διέταξα, ὅπως σταλῶσιν ἐπαρκῆ ἄλευρα ἐκ Πειραιῶς, ἅτινα καὶ ἐστάλησαν ἤδη.

§58ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἠλείας.......

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Ἔχομεν Κανονισμὸν ἢ ὄχι; Θέλετε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Κανονισμοῦ ἢ ὄχι;

§60Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε, Πρόεδρε, ἐγὼ εἶμαι ὁ ἐρωτῶν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε ὁ ἐρωτῶν. Εἴχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀναπτύξητε τὴν ἀναφοράν σας καὶ τὴν ἀνεπτύξατε.

§62Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν πράγματι οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. πληρεξούσιε. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Ὁ κ. Ἰ. Γιαννόπουλος ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς Εἰρήνης χήρας Ἀποστόλου Παπαδοπούλου.

§64Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ τῆς παθούσης εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Μάτεσις, Κ. Δροσόπουλος, Ξ. Μαυρομμάτης καὶ Ἰ. Κούσσουλας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τῶν ἀποστρατευθέντων πρὸ τοῦ 1912.

§66Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Συνηγορῶ ὑπὲρ αὐτῆς, κύριε Πρόεδρε, διότι νομίζω ὅτι τὸ ὑπ’ αὐτὴν ζήτημα στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης.

§67Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, δὲν τὸ ἔκαμα διὰ νὰ μακρυγορήσω, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ ἀποδώσω ἐπισημότητά τινα εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς δικαίας κατὰ τὴν γνώμην μου ἀξιώσεως τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν πρὸ τοῦ 1912. Πραγματικῶς ἡ αἴτησις τῶν ἀποστράτων τούτων μᾶς κάμνει νὰ ἀναμνησθῶμεν παλαιὰς ἐποχάς, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἦσαν πλήρεις στερήσεων καὶ πικριῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν εἶνε ὀλιγώτερον προσφιλεῖς εἰς ἡμᾶς, διότι μᾶς ὑπενθυμίζουσιν ἀγῶνας ὁλοκλήρων γενεῶν καὶ ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι ποτὲ δὲν ἐκάμφθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν πλήρεις ἐλπίδων διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς μεγάλης ἰδέας, ἡ ὁποία ἂν ἦτο προχθὲς ὄνειρον, εἶνε σήμερον πραγματικότης. Ἦτο ἡ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἐκάμπτετο ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι τῇ ἐκληροδοτήθησαν ὑπὸ τῆς φυλῆς. Καὶ ὅμως ὁ στρατός της ἐνῃσχολεῖτο φιλοτίμως καὶ ἐνόρκως εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἔργου του, τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στρατιωτῶν. Καὶ τὸ ἔργον τοῦτο ἐφάνη πόσον ἦτο θαυμάσιον κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἠσχολοῦντο, ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας παραμένοντες εἰς τοὺς στρατῶνας, ἵνα γυμνάσουν τὴν ἀνανεουμένην καθ’ ἕκαστον ἔτος κλάσιν τῶν νεοσυλλέκτων, ἐνῷ ὁ βαθμός των οὐδέποτε ἀνενεοῦτο. Καὶ γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ παρέμειναν 15–18 ἔτη ὡς ἀνθυπολοχαγοί, λαμβάνοντες μόνον 110 δραχ. τὸν μῆνα. Αὐτοί, ὑπὸ τὰ πλήγματα τῆς τύχης, τὰ ὁποῖα ἐπήρχοντο οὐχὶ ἐκ τῶν ἰδίων σφαλμάτων, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν ἀντιξόων περιστάσεων, αὐτοὶ εἰργάζοντο ἐνόρκως, μηδέποτε ἀπέχοντες καὶ μηδέποτε ἀπεργήσαντες. Ἦσαν τρόπον τινὰ ὁ σύνδεσμος, ὁ ὁποῖος μετέφερε τὰς παραδόσεις τοῦ στρατεύματος ἀπὸ τῶν ἡρώων τοῦ 1821 εἰς τοὺς ἥρωας τοῦ 1912 καὶ 13. Καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τοὺς γνωρίσω κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ πατρίς, ἔχουσα ἀνάγκην αὐτῶν, τοὺς ἀνεκάλεσε καὶ τοὺς ἐχρησιμοποίησεν εἰς τὴν διοίκησιν ἀνωτέρων μονάδων. Καὶ πραγματικῶς ἐθαύμασα τὴν αὐταπάρνησιν καὶ αὐτοθυσίαν καὶ τὴν γενναιότητα τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, οἱ ὁποῖοι μόλις ἐτελείωσεν ὁ πόλεμος, ἐπανῆλθον εἰς τὰς ἑστίας των, χωρὶς νὰ λάβωσιν σύνταξιν οὔτε μεγαλείτερον βαθμὸν. Νομίζω ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν μέλη τῆς αὐτῆς στρατιωτικῆς οἰκογενείας, ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀπαιτῶσιν καὶ ἀνταμείβονται ἐξ ἴσου ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ὑπὸ τῆς μητρὸς Πατρίδος, διότι τὸ καθῆκον πάσης μητρός, ἐὰν μεταγενεστέρως ἐπλούτισε, εἶναι νὰ ἀμείβῃ πάντα τὰ τέκνα αὐτῆς ἐξ ἴσου, εἴτε ἐγεννήθησαν πρὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ πλούτου, εἴτε μετά. Νομίζω ἑπομένως ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συστήσωσι Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀφομοιώσῃ τὰς συντάξεις τῶν ἀξιωματικῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μεγάλην διαφοράν, μὴ δικαιολογουμένην ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας, ὡς παρεσχέθησαν ὑπ’ αὐτῶν.

§68Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης διότι, οἱ ἄνθρωποι οὗτοι πάσχουσι πιεζόμενοι ὑπὸ τῶν σημερινῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν.

§69Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ συνηγορήσω ἐπὶ δικαιοτάτης ἀξιώσεως ἀνθρώπων προσενεγκόντων τὰς ὑπηρεσίας των ἐφ’ ὅρου ζωῆς καὶ σήμερον πεινώντων καὶ γυμνητευόντων, ἀλλ’ ἀνέρχομαι τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ προκαλέσω σύντονον τὴν προσοχὴν τόσον τῆς Συνελεύσεως ὅσον καὶ τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, προκειμένου νὰ λάβωσι πρόνοιαν περὶ νομοθετημάτων εὐεργητικῶν καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, πρέπει νὰ ἀποβλέπουσι γενικῶς πρὸς ὅλους τοὺς παράγοντας τῆς πολιτείας. Προχθὲς μάλιστα ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, ἰδοὺ τὶ ἔλεγε ἀκριβῶς ἐπὶ λέξει ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν: (ἀναγινώσκει) «πρέπει νὰ θέτωμεν εἰς ἐνέργειαν τὰς κειμένας ἐν τῇ χώρᾳ δυνάμεις καὶ νὰ καθορίζωμεν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ δυνάμεις αὗται θέλουσι γείνει δυνατὸν νὰ ἰσορροπήσωσι». Διὰ τὴν ἰσορροπίαν ταύτην ὅλων τῶν δυνάμεων τῶν κοινωνικῶν, ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ὑπομνήσω ὅτι παρὰ τοὺς ἀτυχεῖς καὶ ταλαιπώρους αὐτοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν πρὸ τοῦ 1912 καὶ οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τὸν βίον τὸν στρατιωτικὸν μὲ μισθὸν 120 δραχ. ἐπὶ 20 ἔτη, πρέπει νὰ ἀναμνησθῇ ἡ Συνέλευσις ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἀτυχεῖς καὶ ταλαίπωροι ὑπάλληλοι ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας διατελέσαντες καὶ σήμερον πεινῶντες καὶ αὐτοὶ καὶ γυμνητεύοντες. Τοιοῦτοι δὲ εἶνε πάντες οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν μέχρι σήμερον. Ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τὴν ὑψίστην καὶ φιλοσοφικωτάτην ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς νὰ ἀποβλέψωμεν πῶς θὰ ψηφίζωμεν διάφορα νομοσχέδια καὶ τίνι τρόπῳ θὰ ἀπονέμωμεν τὰ δίκαια εἰς τὰς ἐν τῇ χώρᾳ κειμένας κοινωνικὰς δυνάμεις. Πῶς δὲ τοῦτο ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι, ἵνα καλῶς κατανοήσητε, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς ἐπιδείξω τὸ τεῦχος τοῦτο, τὸ ὁποῖον βλέπετε καὶ τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ κωδικοποίησις τῶν περὶ συντάξεως πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἰσχυουσῶν διατάξεων καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι, καὶ μετὰ λύπης μου τὸ λέγω, πρὸς τιμὴν οὔτε τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν κατὰ τὸν διαρρεύσαντα αἰῶνα, οὔτε τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχάς, καθ’ ἃς ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι οὗτοι περὶ συντάξεων. Ἐξ αὐτῶν περιτράνως ἀποδεικνύεται ὅτι οὐδέποτε ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσορρόπου ρυθμίσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἀλλ’ οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ διαφόρων ἢ καὶ τῶν τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλλον νόμους δι’ ὧν ἐσπάρασσον τὰς ἐν τῇ χώρᾳ δυνάμεις. Οὕτω δὲ οὐδεμία ἀρχὴ δικαίου ἐπεκράτησε καὶ ὁ μελετῶν τὸ τεῦχος αὐτὸ παραμένει ἐμβρόντητος πρὸ τοῦ μεγέθους τῆς ἀκαταστασίας καὶ τοῦ σάλου, ὅν δημιουργεῖ ἡ περὶ συντάξεων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων νομοθεσία. Ἀκούσατε, 29 ὅλας σελίδας περιλαμβάνει ἀρίθμησις νόμων, ψηφισθέντων περὶ συντάξεως, καὶ εἶναι οἱ νόμοι αὐτοὶ περὶ τοὺς 229, εἶνε δὲ 158 σελίδες αἱ διατάξεις αἱ ἰσχύουσαι περὶ συντάξεως διαφόρων ὑπαλλήλων καίτοι ἠδύνατο, δι’ ἑνὸς μόνου φύλλου, νὰ παραχωρήσωσι τὰς συντάξεις εἰς τοὺς ὑπαλλήλους καθ’ ὅμοιον τρόπον ἵνα μὴ διασπαράσσηται ἡ ἔννοια τοῦ δικαίου καὶ συντρίβωνται ὅλαι αἱ δυνάμεις αἱ κινοῦσαι τὴν χώραν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ὁμιλεῖτε;

§71Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Μάλιστα. Τὸ ζήτημα τοῦτο, σπουδαιότατον ὄν, θὰ ἀναπτύξω ἄλλην φορὰν εὐρύτερον, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἀναγνώσω δύο μόνον νόμους περὶ συντάξεων, ἵνα λάβητε ἔννοιαν τῶν ὀλίγων, ἅτινα εἶπον καὶ σχηματίσητε γνώμην πῶς ἔχει θεμελιωθῇ τὸ νομοθετικὸν περὶ συντάξεων οἰκοδόμημα, ἀλλ’ ἄλλοτε. Ἐὰν δὲ θέλωμεν νὰ θέσωμεν εἰς ἰσχὺν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, τὴν ὑψίστην ἀληθῶς, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ συστήσωμεν μίαν ἐπιτροπήν, ν’ αὐξήσωμεν τὰς συντάξεις τόσον τῶν ἀξιωματικῶν πρὸ τοῦ 1912, ὅσον καὶ τῶν ἄλλων πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Αἱ συντάξεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910 ἀνέρχονται εἰς 11.000.000, ἐὰν ἀπὸ τούτων ἀφαιρέσωμεν 2–3,000,000 διὰ συντάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ μέτρον τοῦ εὐεργετήματος τούτου, θὰ ἔχωμεν 8,000,000. Ἐπὶ τῶν 8.000.000 τούτων ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ ἡ ἐπιτροπὴ πῶς πρέπει νὰ κατανείμῃ τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων εἰς 40%, 50% ἢ 60% οὕτως ὥστε ὁ μέσος ὅρος νὰ εἶναι 50%, οὕτω θὰ δώσῃ τὸ κράτος 4.000.000, ἐπικουρίαν εἰς ὅλους τοὺς ὑπηρετήσαντας αὐτὸ μέχρι σήμερον. Παρακαλῶ νὰ λάβῃ ἡ Συνέλευσις μέτρον σωστικὸν, περὶ τῶν ἀτυχῶν συνταξιούχων, διότι ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως παρῆλθεν εἷς αἰὼν καὶ ὡς εἶπον ἡ περὶ συντάξεων νομοθεσία ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἔχομεν γενικὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου, ἑνιαίαν καὶ ἀδιαίρετον. Ἀναφέρω δὲ ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ὑπάρχουσι τρεῖς κλάσεις συντάξεων ὑπαγόμεναι εἰς τὸ αὐτὸ προσωπικόν. Δι’ αὐτὸ προτείνω πρῶτον νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῶν στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἑνιαίας ἀρχῆς τοῦ δικαίου καὶ δεύτερον νὰ βελτιώσῃ τὰς συντάξεις τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἄλλων πολιτικῶν συνταξιούχων, οἵτινες ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις τῶν συνθηκῶν τοῦ βίου καὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν πάντων, διέρχονται βίον μαρτυρικὸν καὶ εἶνε πάντες οὗτοι θύματα τῆς πολιτείας, ἥτις ἀφοῦ ἐξεμύζησεν αὐτοὺς καθ’ ὅλην τὴν ὑπαλληλικὴν σταδιοδρομίαν, ἤδη τοὺς ἔχει ἐκθέτους εἰς τοὺς παντοίους κινδύνους, τοὺς ὁποίους παράγει ἡ ἔνδεια τῶν ἀναγκαίων πρὸς συντήρησιν τῶν σωματικῶν δυνάμεων αὐτῶν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Παρακαλῶ ἂν συναινῇ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναβληθῶσιν.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§74Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§76Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤθελον νὰ ὑποβάλω εἰς τοὺς κ.κ. συναδέλφους πρότασιν σχετιζομένην πρὸς ταχυτέραν διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Συνέλευσιν καθ’ ἑκάστην ἐπὶ μίαν ὥραν. Ὡς χειριζόμεθα τὰ τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων ἡ Ἡμερησία Διάταξις αὐτῶν καθ’ ἡμέραν πλουτίζεται, τριάκοντα δὲ τοὐλάχιστον καθ’ ἑκάστην προστίθενται ἀναφοραί. Εἰς τοῦτο συμβάλλει πολὺ καὶ ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια, διότι ἐφόσον ὑποβάλλονται ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀφορῶσαι ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἐπαρχίας λαμβάνουσι τὸν λόγον καὶ κατὰ συνέπειαν μία ἐρώτησις καταντᾷ νὰ καταναλώσῃ μίαν ὥραν, διότι ἐὰν εἶναι 12 ἐγγεγραμμένοι, ὡς συνήθως, χρειάζονται 60 λεπτὰ τῆς ὥρας. Μὲ τὴν κατάστασιν ταύτην, πρώτους τοὺς ἀναφερομένους συντρίβομεν, διότι ἐφόσον ἡ ἀναφορὰ κρατεῖται πρὸς ἀνάπτυξιν, δὲν ἀποστέλλεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δύναται δὲ νὰ κρατηθῇ μία ἀναφορὰ καὶ ἐπὶ δύο μῆνας διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, ἑπομένως ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τῆς ἀναφορᾶς μετὰ δύο τρεῖς ἑβδομάδας, πιθανὸν νὰ ἔχῃ ἐπέλθῃ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος καὶ οἱ προστάται αὐτῆς νὰ ψάλλουσιν τὸν ἐπικήδειον τῆς ἀναφορᾶς. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσῃ ὅπως ἡ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιτροπὴ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν διατύπωσιν διατάξεώς τινος, διὰ τῆς ὁποίας νὰ διευκολυνθῇ τὸ ζήτημα τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων, ὥστε καὶ οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι ἐν τῷ καθήκοντι, τὸ ὁποῖον ἔχουσι, νὰ ἀναπτύξωσι ἐγκαίρως τὰς ἀναφορὰς καὶ συγχρόνως νὰ ἐξαντλῆται ἐγκαίρως ἡ Ἡμερησία Διάταξις. Φρονῶ ὅτι μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος πρέπει νὰ ἀπασχολῆται ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Νομίζω ὅτι ἐὰν ἀσχοληθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Κανονισμοῦ περὶ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, εἰδικῶς ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἀναφορῶν, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτάχυνσιν τῆς συζητήσεως. Εἶναι ὀρθὸν ἐπίσης ἵνα οἱ κύριοι πληρεξούσιοι, ἐφόσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς ἐρωτήσεις ἀναμένωσι νὰ ἀπαντᾷ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ κατόπιν νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι νὰ ἀνασκευάσωσί τι, διότι ἄλλως καταναλίσκεται ἀκάρπως χρόνος εἰς προφορικὰς συζητήσεις ματαίας. Ταῦτα εἶχον νὰ ὑποβάλω καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο εὐκταῖον ἐὰν ἡ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιτροπὴ ἐπελαμβάνετο τοῦ πράγματος ἐπειγόντως.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§78Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε· δὲν ἤθελον τολμήσῃ νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐφρόνουν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ὑψίστης σημασίας, συντελεῖ δὲ καὶ εἰς τὴν σοβαρότητα τοῦ Σώματος, παντὸς κοινοβουλευτικοῦ Σώματος. Δὲν θέλω νὰ εἴπω πλείονα περὶ τούτου. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα τοῦτο ἤχθη εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐν τῇ Βουλῇ τῆς 6ης Δεκεμβρίου τοσοῦτον εἶχε πλεονάσει, ἄς εἴπω τὴν λέξιν, ἡ δυσχέρεια ἵνα μὴ εἴπω τὸ κακόν, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐκείνη συνεκρότησεν ἐπιτροπήν, ἵνα μελετήσῃ καὶ διαρρυθμίσῃ τὸν Κανονισμὸν ἐπὶ βάσεων ὅλως διόλου νέων, ἀφορωσῶν κυρίως τὸ ζήτημα τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἀναφορῶν. Τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης μετεῖχον τὰ ἑξῆς μέλη. Οἱ κ. κ. Κατσουράκης, Πολογεώργης, Γ. Ράλλης, Κανακάρης, Εὐστρατιάδης, Πὼπ, Κανάρης, Γαλάνης, Σοκόλης, Μερκούρης, Βοκοτόπουλος καὶ ἐγώ. Ἡ ἐπιτροπή, μετὰ συζητήσεις ἡμερῶν τινων, ἀνέθεσεν εἰς τὸν βουλευτὴν Κυκλάδων κ. Βοκοτόπουλον καὶ εἰς ἐμὲ νὰ μελετήσωμεν τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ τῶν μελῶν, καὶ νὰ καταρτίσωμεν Κανονισμὸν ἐπὶ νέων ὅλως βάσεων, αἵτινες ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἤθελον συντελέσῃ εἰς τὴν σοβαρωτέραν παράστασιν τῆς αἰθούσης ταύτης. Καὶ τῷ ὄντι κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην τῆς Βουλῆς, ἐργασθέντες ἀμφότεροι, κατηρτίσαμεν ἔκθεσιν αἰτιολογικὴν καὶ ὁλόκληρον Κανονισμὸν ἐπὶ νέων βάσεων, τινὲς τῶν ὁποίων συμφωνοῦσι πρὸς ὅσα ὑπέδειξεν ὁ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἡγέτης. Τὸ ἔργον τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι μετὰ συστήματος συντεταγμένον. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον, ἤθελον τολμήσῃ νὰ συστήσω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅπως, ἄν ἐγκρίνῃ, ὑποβληθῇ εἰς νέαν ἐπιτροπήν, εἰς ἥν ἡμεῖς προσφερόμεθα νὰ ὑποβάλλωμεν τὰ τότε μελετηθέντα, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἡμετέρας τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ. Γενικῶς θέλω εἴπει πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἕν τινι τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἐνεφανίσθη Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων τῆς 31 Μαρτίου 1916 ἔτους, ἐν ᾗ ὑπῆρχον ἐγγεγραμμένοι βουλευταὶ ἵνα ἀγορεύσωσι 540 ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ 178 ἐπὶ συστάσεων καὶ ἐρωτήσεων. Ἔχομεν ἐν ὅλῳ 718 ἀγορεύσεις, πρὸς πέντε λεπτὰ κατ’ ἐλάχιστον δι’ ἕκαστον βουλευτὴν 3590 λεπτά, δηλαδὴ 60 ὥρας. Δηλ. ἀπαιτοῦνται 60 πλήρεις ὧραι, δηλ. 60 ἡμέραι ἐν τῷ μεταξὺ δὲ αὐτῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐξηκολούθη ἡ οὐρὰ νὰ ἐκτείνηται, καὶ αὐτὴ ἡ οὐρὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ μέχρι Πειραιῶς. Καταντᾷ κύριοι, τὸ πρᾶγμα, πρέπει νὰ εἴπω τὴν λέξιν, ἀνοησία, καὶ καταντᾷ καὶ ματαιοπονία. Διότι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τὶ νὰ μᾶς κάμωσιν; Αὐτὰ, ἅτινα λέγωμεν ἐνταῦθα μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν φράσιν, τὰ πλεῖστα αὐτῶν εἰσέρχωνται διὰ τοῦ δεξιοῦ ὠτὸς καὶ ἐξέρχονται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ, ἤ ἀντιστρόφως. Κύριοι ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀστεῖον, συντελεῖ δὲ κυρίως εἰς τὴν κατάπτωσιν τῆς σοβαρότητος τοῦ Κοινοβουλίου. Βλέπομεν δὲ καὶ τὸ ἄλλο ἀστεῖον. Ἀναπηδᾷ βουλευτής τις, διά τινα ἀναφοράν. Ἀμέσως, ἵνα μὴ ἀπολαύσῃ αὐτὸς καὶ μόνος τὴν ἐκ ταύτης ὠφέλειαν, φωνάζει δεύτερος, ἐγγράψετε καὶ ἐμέ. Καὶ ἐμέ, προσθέτει τρίτος καὶ ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ ἀστεία ἐντύπωσις τοῦ Σώματος. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀπαιτεῖται μάχαιρα ἀνατομική, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ καὶ ἱκετεύω ὑμᾶς καὶ ἱκετεύω καὶ τὸ Σῶμα. Συγκροτήσατε ἐπιτροπὴν ἐκ πεπειραμένων, δι’ αὐτὸ τὸ ἔργον, ἄν δὲν εἶναι καλὸν τὸ ἡμέτερον νὰ συντάξῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἄλλο, καὶ νὰ τελειώσῃ παρακαλῶ αὐτὴ ἡ ἱστορία. Σήμερον π.χ. ἐνῶ εἶναι ἐγγεγραμμέναι 160 ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις, δὲν θέτω πέντε ἢ τέσσαρας πληρεξουσίους, θέτω δύο μόνον, δι’ ἑκάστην ἀναφορὰν, καὶ ἔχομεν 320 πληρεξουσίους, ἑκάστη ἀγόρευσις πέντε λεπτά, ἔχομεν 1.600 λεπτά, δηλ. 26 ὥρας, τοὐτέστιν 26 ἡμέρας. Ἡ δὲ ἡμερησία αὐτὴ διάταξις καθ’ ἑκάστην ἐπεκτείνεται. Ἔχετε λοιπὸν τὸ ἡμέτερον ἔργον, καταρτίσατε ἐπιτροπὴν, ἥτις ἀφοῦ ἔχει καὶ τὸ ἔργον ἕτοιμον, νὰ μελετήσῃ αὐτὸ καὶ νὰ ἄρωμεν αὐτὸ τὸ κακόν. Βεβαιῶ ὑμᾶς κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς πείρας, ἥν ἔχω, συνεδρεύων ἐνταῦθα ἐπὶ μακρὰ ἔτη, ὅτι, ὅταν ἦτο ἐλευθέρα ἡ συζήτησις τῶν ἀναφορῶν, ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων ἐδαπανῶμεν ὀλιγώτερον χρόνον, διότι δὲν ἐφρόντιζεν ἡ ὑπηρεσία νὰ τυπώνῃ αὐτὰς τὰς φυλλάδας ἅς νὰ ἀνακοινοῦμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, ἵνα ἴδωσιν, ὅτι φροντίζομεν περὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Δὲν ὑφίσταται ἔλεγχός τις ἐνταῦθα ὥστε, οὔτε ὄφελός τι προκύπτει. Ἐν ἄλλοις λόγοις καταγινόμεθα ἐνταῦθα εἰς χαριεντισμοὺς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ πρὸ παντὸς οὐδὲν τὸ σοβαρὸν πράττομεν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§80Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύστημα τοῦ Κανονισμοῦ ἀπεδείχθη ὀλέθριον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὀλέθριον ἰδίως διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐργασίας κοινοβουλευτικῆς. Μὲ τὸ σύστημα τοῦ ἰσχύοντος Κανονισμοῦ ὡς κύριον ἔργον τῆς Συνελεύσεως δὲν φέρεται τὸ νομοθετικόν, δὲν φέρεται ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἕν ἀνεύθυνον συμβούλιον, συνέδριον τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φαίνεται βοηθοῦν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διοίκησιν. Ἔγινε διοικητικὸν συμβούλιον ἀντὶ νομοθετικοῦ Σώματος καὶ εἶναι διοικητικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον ὅμως οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἔχει, διότι ἐλάχισται εἶναι αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀσπασταὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἔδωσε δὲ ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, ἄς εἴπω τὴν λέξιν διότι εἶναι ἀναγκαῖον κακὸν ὁ Κανονισμὸς αὐτός, διότι οἱ πληρεξούσιοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι, ὅταν ὁ Κανονισμὸς τοὺς δίδει τὸ μέσον καὶ ἴσως τοὺς ὑποχρεώνει νὰ ὁμιλοῦν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ νὰ ὑποβάλλουν οἱανδήποτε ἐρώτησιν καὶ σύστασιν καὶ αἴτησιν, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ εὐαρεστήσουν καὶ τοὺς ἐκλογεῖς των, οἱ ὁποῖοι περιμένουν ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους προστασίαν τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Αὐτὸς ὁ κατακλυσμὸς, αὐτὴ ἡ ὀλεθρία ἐξέλιξις ἔπρεπε νὰ παύσῃ καὶ ἡ Βουλὴ τῆς 6ης Δεκεμβρίου διώρισε μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐπεφόρτισε τὸν κ. Λεβίδην καὶ ἐμὲ ἵνα συντάξωμεν τὸν νέον Κανονισμὸν καὶ συνετάξαμεν τοιοῦτον. Ἐν τῷ νέῳ Κανονισμῷ ἐκρίναμεν ὁ κ. Λεβίδης καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀσχημία, νὰ δοθῇ πᾶσα ἐλευθερία εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν ἔργον καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ εἰς τὴν θέσιν της καὶ τὸ καθῆκον της τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ δὲν θὰ διστάσῃ κανεὶς νὰ συμφωνήσῃ μαζύ μου. Ποία εἶναι ἡ πρακτικὴ ὠφέλεια ὅμως αὐτῆς τῆς λογοκοπίας, τῆς συζητήσεως, τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων; Ποία, ἀπὸ ἀπόψεως διοικητικῆς ἔστω, ποία ἡ ὠφέλεια; Καμμία. Ἱκανοποιεῖται μόνον ἡ ἀνάγκη εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ βουλευταὶ ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων των. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Οἱ ἐκλογεῖς θὰ κρίνουν τοὺς βουλευτὰς ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν προθυμίαν νὰ εἰποῦν λόγια ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Αὐτὰς τὰς βλέψεις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ ὁ κ. Λεβίδης καὶ ἐγὼ ὑπεβάλαμεν καὶ Κανονισμὸν αἴροντα τὰς συζητήσεις αὐτάς, καὶ περιορίζοντα τὸ δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ ἐκεῖ ὅπου εἶναι καὶ τὸ Σύνταγμα, δηλαδὴ νὰ εἶναι ὁ ἐλεγκτὴς ὁ ἀμείλικτος, ὁ ἐλεύθερος ἐν πάσῃ ὥρᾳ καὶ πάσῃ στιγμῇ ἱκανὸς καὶ δικαιούμενος νὰ ἐλέγξῃ τὰς κυβερνητικὰς πράξεις εἴτε παραλείψεις εἴτε ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Λεβίδην ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ εἴτε δεχθῇ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Λεβίδης καὶ ἐγὼ δεχόμεθα, εἴτε ὄχι, θὰ ἔχωμεν δύο σχέδια τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ θὰ ἔχωμεν συζήτησιν. Διατί νὰ μὴ ἔλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσιν μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουσι ἀντιθέτους ἰδέας καὶ γνώμας περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν πρέπει νὰ ῥυθμισθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἔλθωσι νὰ τὰ εἴπωσι εἰς τὴν συζήτησιν. Δὲν βλέπω δηλαδὴ πρακτικὴν ὠφέλειαν ἀπὸ τὴν νέαν ἐπιτροπὴν καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ στέρξῃ, ἵνα ὑποβάλωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶναι κατὰ παραγγελίαν τῆς Βουλῆς τῆς 6ης Δεκεμβρίου, καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ὅπως νομίζῃ συμφερώτερον διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§82Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, στοιχηματίζω μεθ’ ὑμῶν ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῶ τὰ 5 λεπτά, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Κανονισμοῦ. Ἀκριβῶς εἰς 5 λεπτὰ θὰ συντάμω τὰς σκέψεις καὶ τὸν λόγον. Οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ὑπῆρξε ποτὲ τόσον εὐτυχὴς ὅσον ἡ παροῦσα, ὁπόταν τρεῖς ἐκ τῶν κυρίων, κυριωτάτων ῥητόρων τῆς Συνελεύσεως, τῶν εὐγλωττοτάτων καὶ λαλιστοτάτων παρέστησαν εἰς ἐπίρρωσιν τῆς ἡσυχίας της, ὅτι εἶναι περίπου περιττὸς ὁ ἔλεγχος ὁ κοινοβουλευτικὸς ὁ διεξαγόμενος ἐνταῦθα. Κύριοι, καὶ ἡ ἁπλῆ ἐρώτησις, ἡ κοινή, ἡ πρὸς κυβέρνησιν τινα γινομένη εἶναι ἀναμφισβητήτως καὶ αὐτὴ ἔλεγχός τις. Ὅταν σᾶς ἐπιτρέψῃ ἡ καρδιὰ νὰ περιορίσητε καὶ αὐτὸν τὸν στοιχειώδη ἔλεγχον, τότε ἀποτελεῖτε Κυβερνητικὸν ἰδεῶδες, διότι ἡ περιποίησίς σας ἀπαλλάσσει τὰς Κυβερνήσεις καὶ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ ἀκούωσιν ἔστιν ὅτε πράγματα ὀδυνηρά, καὶ τοῦ ἐπίσης ὀχληροῦ χρέους νὰ ἀπαντῶσιν εἰς τὰ ἐρωτώμενα. Ζωὴ χαρισάμενη!

§83Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§84Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐὰν διαιρέσῃ τις τὰς ἐν γένει ἀπασχολήσεις, αἱ ὁποῖαι προσφέρονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν τριῶν τύπων τοῦ ζητεῖν λόγους, ἤτοι τοῦ τύπου τοῦ ἐρωτήματος, τῆς ἀναφορᾶς, καὶ τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ ἐὰν ἐξ αὐτῶν ἐξαιρέσῃ τις τὰς ἐπερωτήσεις περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ γίνῃ οὔτε κἄν λόγος, καθόσον παραλειπομένων καὶ τῶν ἐπερωτήσεων δὲν γνωρίζω πλέον τὶ θὰ ἀπέμενεν κατ’ οὐσίαν, τὸ ὑποχρεοῦν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δοσιλογῇ, ἐὰν περιορίσῃ τις, λέγω τὸ θέμα μόνον εἰς τὰς ἀναφορὰς καὶ τὰς ἁπλᾶς ἐρωτήσεις, νομίζω ὅτι εὑρίσκεται καὶ πάλιν τρόπος, ὁ ὁποῖος νὰ ἱκανοποιῇ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Μεταρρυθμιστῶν. Εἶναι ὁ ἑξῆς. Τὸν ἀρύομαι ἀπὸ τῆς πρακτικῆς ἄλλων Κοινοβουλίων. Διὰ ποῖον λόγου κύριοι ἀναφορά τις ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλήν; Διὰ ποῖον λόγον ρήτωρ τις ζητεῖ καὶ ἀγορεύει ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς; Διὰ ποῖον λόγον καθυποβάλλει ἄλλος ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Διὰ τὸ ἁπλούστατον τοῦτο: Ζητεῖ πληροφορίαν ἀπό τινος τῶν Ὑπουργῶν; Οὐχί. Διότι τὴν πληροφορίαν θὰ ἠδύνατο νὰ τὴν λάβῃ καταφεύγων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πολὺ ταχύτερον καὶ συνομιλῶν, ἐκεῖ κατ’ ἰδίαν μὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ἢ μὲ τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην. Ἀλλὰ τὰς πληροφορίας ζητεῖ ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, ἐπειδὴ θέλει νὰ καταστήσῃ κοινωνὸν τοῦ ἐρωτήματος ὁλόκληρον τὸ Σῶμα. Ὁμολογήσατε ὅτι εἶναι τοῦτο μία μορφὴ τοῦ Ἐλέγχου. Ἀλλὰ τὶς λέγει ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ μορφὴ αὐτὴ τοῦ ἐλέγχου νὰ γίνεται διὰ ζώσης φωνῆς; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἰδού, κύριοι, τὶ γίνεται εἰς Κοινοβούλιον κοινοβουλευτικωτάτου καὶ ἱστορικωτάτου λαοῦ, Ἔθνους κατ’ ἐξοχὴν φιλελευθέρου, τοῦ Ἰταλικοῦ. Ἔχομεν τὰς interrogazioni καὶ τὰς interpellanze, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. Λοιπὸν αἱ ἐρωτήσεις πῶς γίνονται; Ὁ βουλευτὴς περιορίζεται ἁπλῶς νὰ διατυπώσῃ ἐγγράφως τὸ ἐρώτημα του διὰ βραχέων λόγων καὶ σαφῶς, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἀπαντᾷ οὐχὶ διὰ ζώσης ἀπὸ τοῦ βήματος ἢ ἀπὸ τῆς ἕδρας, ἀλλὰ γραπτῶς. Τὶ ἁπλούστερον καὶ εὐφυέστερον, πρᾶγμα ἢ τοῦτο; Ἐρώτησίς τε καὶ ἀπόκρισις νὰ καταχωρίζωνται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν τῷ ἡμερησίως διανεμομένῳ τοῖς βουλευταῖς ἐντύπῳ, καθ’ ὃν τρόπον καταχωρίζεται σήμερον μόνη ἡ ἐρώτησις; Τοῦτο εἶναι ἀνάγκη καὶ προτείνω νὰ γίνεται ἀπὸ τοῦδε. Νὰ ἀπαντῶσιν ἐγγράφως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ νὰ καταχωρίζωσι τὰς ἀπαντήσεις των. Οὕτω πως καὶ ὁ ἐρωτήσας βουλευτὴς θὰ ἔχῃ πρὸ αὐτοῦ ἔντυπον τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ Κοινοβούλιον θὰ ἔχῃ πρὸ αὐτοῦ ἐρώτησίν τε καὶ ἀπάντησιν, διαμοιρασθεῖσαν, καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος θὰ ἐπιτελῆται, τοῦ Κοινοβουλίου γενομένου κοινωνοῦ τῆς λογομαχίας, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπαλλάσσεται ἀπὸ ἀπώλειαν μιᾶς ὥρας καθ’ ἡμέραν, καταναλισκομένης τώρα εἰς προφορικὰς ἐρωτήσεις. Ὅθεν συνιστῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις αὕτη διότι μόνον οὕτω καὶ οὐχὶ ἄλλως λύεται τὸ ζήτημα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§86Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ὑπερβῶ τὰ 5 λεπτά, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὄχι περὶ ἐρωτήσεως καὶ πᾶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ παρατείνῃ ὁσονδήποτε θέλει αὐτόν. Δὲν ἔχω βεβαίως τὴν πεῖραν τὴν Κοινοβουλευτικήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Κυκλάδων καὶ Ἀττικῆς πληρεξούσιοι ἀλλ’ ἀπό τινων χρόνων παρακολουθῶν καὶ ἐγὼ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Κοινοβουλίου ἔχω μικράν τινὰ πεῖραν. Τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀμφότεροι ὑπέβαλον, ὅτι λόγοι δημοκοπικοὶ ἄγουσι τοὺς βουλευτὰς εἰς ἐρωτήσεις, τὰ θεωρῶ ἐντελῶς ἀβάσιμα. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἐσίγα, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδένα ἤσκει ἔλεγχον, ὅτι ἔλαβον χώραν σοβαρώτατα ἀδικήματα ὄχι μόνον κατ’ ἀτόμων ἀλλὰ καὶ καθ’ ὁμάδων πολιτῶν. Οὐχὶ μόνον δὲ τοῦτο δίδει τὸ ἐνδόσιμον ὅπως ὑποβάλλωνται αἱ ἐρωτήσεις, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς συμβαίνει διὰ τῶν ἐρωτήσεων. Αἱ ἐρωτήσεις καὶ ἀναφοραὶ εἶναι Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἐπιμένω ἐπ’ αὐτοῦ, ἀδιάφορον ὑπὸ ποίαν μορφὴν ὑποβάλλονται αἱ ἐρωτήσεις εἴτε ὑπὸ τύπον εὐχῆς εἴτε ὑπὸ τύπον ἐρωτήσεως. Διότι ὅταν ζητεῖται, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανορθωθῇ τὸ τάδε ἢ τάδε ἀδίκημα εἶναι νομίζω κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Οὔτε δὲ πρακτικῶς θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, καταργοῦντες τὰς ἐρωτήσεις καὶ ἀναφοράς. Διότι οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἐρωτήσωσι θὰ ὑποβάλωσιν ἐπερώτησιν καὶ τότε ἀντὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπερωτώντων, τὸν ὁποῖον ἀνέφερον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς πληρεξούσιος θὰ ἔχομεν ὁρμαθὸν ἐπερωτήσεων καὶ τότε θὰ ἦτο πολὺ χειρότερον, διότι εἰς τὰς ἐπερωτήσεις εἶναι ἀπεριόριστος ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως. Διὰ τοῦτο διαφωνῶ πλήρως πρὸς τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων. Βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ ἀλλ’ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναμαι νὰ δεχθῶ μείωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ σπουδαιότερον ἔργον τοῦ κοινοβουλίου. Δὲν εἶναι τὸ νομοθετικόν, ἀλλ’ ὁ ἔλεγχος διότι δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν οἱ νόμοι ἄν δὲν ὑπάρχῃ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ὅστις ἀσκεῖται οὐ μόνον διὰ τῶν ἐπερωτήσεων ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἐρωτήσεων καὶ τῶν ἀναφορῶν.

§87Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω. Ὅσα εἶπον ἀμφότεροι οἱ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφοι εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Σήμερον συζητεῖται τοῦτο ἐφ’ οὗ εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι, ἡ ἀνάγκη τῆς ρυθμίσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, νὰ γίνῃ ἐπιτροπὴ νέα ἢ νὰ μὴ γίνῃ, ὅσα δὲ εἶπον ὅτι σκέπτεται ἡ Ἐπιτροπὴ ἢ ὅτι προτείνει εἶναι ἀνυπόστατα, ὄχι μόνον δὲν καταργοῦνται αἱ ἀναφοραί, ὄχι μόνον δὲν καταργεῖται ὁ ἔλεγχος, ἀλλὰ τοὐναντίον εὐρύνεται, ὑποστηρίζεται ὡς καὶ αἱ ἀναφοραί. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ κ. Λεβίδης καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταργήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπωμεν εἶναι νὰ παύσῃ ἡ ματαία, ἡ ἀνεύθυνος, ἡ ἐπιζήμιος λογοκοπία. Πλήρης ἔλεγχος ἀλλὰ καὶ εὐκαιρία διὰ τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς.

§88Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Σέβομαι ἀπολύτως τὸ κῦρος τῶν προλαλησάντων καὶ ὑποστηριξάντων ὅτι δέον τὸ ζήτημα τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων νὰ περιορισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δοθῇ εὐκαιρία καὶ καιρὸς κατάλληλος νὰ προχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία.

§89Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν εἴπομεν νὰ περιορισθῇ, εἴπομεν νὰ κανονισθῇ οὕτως ὥστε νὰ εἶναι ἀποτελεσματικός. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Βοκοτόπουλος καὶ ἐγώ, οἱ ὁποῖοι τέλος πάντων δὲν εἴμεθα καὶ ἀνελεύθεροι, νὰ καταργήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐρωτᾶν, τοῦ ἀναφέρεσθαι, τὰ ὁποῖα εἶναι δικαιώματα ἀναγεγραμμένα εἰς τὸν Συνταγματικὸν χάρτην, ἀλλ’ ὑποστηρίζομεν ὅτι διὰ νὰ εἶναι ἀποτελεσματικὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ εἷς ἄλλος τρόπος. Νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μητσόπουλος. Ὁ ἀναφερόμενος ἢ ἐρωτῶν βουλευτὴς νὰ δίδῃ ἐγγράφως τὴν σύστασιν ἢ τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον· θὰ ἀναγινώσκῃ αὐτὴν ἢ θὰ λέγῃ ὅτι καταθέτει αὐτὴν τὴν ἀναφοράν, ἑπομένως οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἤκουσαν ὅτι ἔδωκε τὴν ἀναφοράν. Ἄν ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἀπαντήσῃ ἐντὸς 8 ἡμερῶν εἰς τὴν σύστασιν ἢ τὴν ἀναφοράν, τότε ἡ σύστασις καὶ ἡ ἀναφορὰ νὰ μετατραπῇ ἀμέσως εἰς ἐπερώτησιν.

§90Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Κύριοι, ἕκαστος πολίτης, ὡς εἶναι γνωστόν, ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι. Μάλιστα κατὰ τὰς παρούσας κρισίμους στιγμὰς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνηται καὶ νὰ ἐπικοινωνῇ πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Δι’ αὐτὸ βλέπομεν πολλὰς ἀναφορὰς ἀπευθυνομένας πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, διότι εἶναι καὶ πολλὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα, τὰ ὁποῖα χρήζουσιν ἀμέσου ἐνεργείας ἐκ μέρους τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἑπομένως, ὅπως ἔχει ὁ Κανονισμὸς καθ’ ὃν ἔχει ἀναγραφῇ μία ὥραν νὰ συζητῶνται ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις εἶναι πολὺ ὀρθόν, δὲν εἶναι δὲ εὔκολον νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐρωτήσεις διότι θὰ ἔλθωσι μὲ τὴν μορφὴν τῶν ἐπερωτήσεων καὶ φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Μόνον τοῦτο φοβοῦμαι: τὰς παρεκβάσεις εἰς ἀσκόπους συζητήσεις. Ζητοῦν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τὸν λόγον ἐπὶ παρεμπίπτοντος ζητήματος καὶ ἀμέσως ἀρχίζει μία συζήτησις ἀτελεύτητος ὡς κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν ὅπου ἠδυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας.

§91Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ τοῦ Κανονισμοῦ, πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἶχον παραπονεθῇ διότι μερικαὶ ἐρωτήσεις ἐπῆγαν εἰς τὸν πυθμένα καὶ μοῦ παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν προηγοῦνται αἱ ἀναφοραὶ τῶν ἐρωτήσεων. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἔψαξα εἰς τὸν Κανονισμὸν ἀλλὰ δὲν εἶδα πουθενὰ τοιαύτην διάταξιν, ἀλλὰ καὶ ἄν ὑπάρχῃ δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ ἐννοῇ ὅτι κάθε ἀναφορὰ ἐρχομένη προηγεῖται μιᾶς ἐρωτήσεως, ἡ ὁποία εἰμπορεῖ νὰ ἔγινε πρὸ 15 ἡμερῶν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν ὅτι προτιμῶνται ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Ἤθελον λοιπὸν νὰ παρακαλέσω, ἄν ἔχῃ ὁ Κανονισμὸς τοιαύτην διάταξιν, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω, νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα ὥστε νὰ ἔλθουν καὶ αἱ ἐρωτήσεις μὲ τὴν σειράν των.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι ἔχει συσταθῇ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἀποτελουμένη ἐκ τῶν κ. κ. Τσιτσάρα, Πολυγένους, Βογιατζῆ, Σκιαδαρέση καὶ Μαρκεζίνη. Ἑπομένως δὲν φρονεῖτε ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Λεβίδης καὶ Βοκοτόπουλος νὰ ὑποβάλουν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὰ πορίσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν;

§93Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἡ ἐγερθεῖσα συζήτησις ἔχει σκοπὸν τὴν ἐξοικονόμησιν τοῦ χρόνου. Εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀποβλέπουσι οἱ κ. κ. συνάδελφοι οἱ ἐπὶ τοῦ θέματος ἀγορεύσαντες. Ἐπραγματεύθησαν δὲ τὸ θέμα αὐτὸ ἀπὸ δυττῆς ἀπόψεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς τυπικῆς. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οὐσιαστικῆς δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς λυσιτελοῦς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ παρεχομένου ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς, νὰ λαμβάνωσι τὸν λόγον καὶ νὰ ἀναπτύσσωσιν ἀναφορὰς ἢ ἐρωτήσεις. Ἡ πρώτη ἄποψις ἡ τυπικὴ νομίζω ὅτι ἔχει ὀρθῶς ἐν τῷ Κανονισμῷ. Διότι ὁ Κανονισμὸς διακρίνει ἡμερησίαν διάταξιν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων καὶ ἡμερησίαν διάταξιν ἐπερωτήσεων. Ὁ Κανονισμὸς λέγει ὅτι κατὰ πρῶτον γίνεται ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἀναφορῶν καὶ ζητοῦσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τούτων τὸν λόγον καὶ τὴν ἑπομένην ἡμέραν ὅταν ἀναγράφηται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ ὄνομα αὐτῶν, συνιστῶσι τὴν ἀναφορὰν ἢ λέγουν τὶ σχετικὸν πρὸς αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ χρῆσις ἡ ὁποία γίνεται τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ λαμβάνειν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, ἔγινε πολλάκις, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἀφορμὴ καταχρήσεως. Διότι, μία ἀναφορὰ οἱουδήποτε περιεχομένου δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἄλλης ὁμιλίας, παρὰ ὁμιλίας περιλαμβανούσης ἁπλῆν σύστασιν τῆς ἀναφορᾶς. Ὅταν ὅμως ἐκ τῆς ἀναφορᾶς λαμβάνοντες ἀφορμὴν τινὲς τῶν συναδέλφων ἀναπτύσσουσι ὁλόκληρον θέμα, πολλάκις μέγιστον καὶ προκαλοῦσι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν συζήτησιν γενικωτέραν ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα πολλάκις προσηκόντως ἐξεταζόμενα καὶ μετὰ προηγουμένην προπαρασκευὴν ἐρχόμενα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἀπησχόλουν αὐτήν, οὐχὶ μόνον ἐπὶ ὥρας ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἐπὶ ἡμέρας ἴσως, τότε θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι γίνεται κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἀπορρέοντος. Καὶ εἴδομεν τοιοῦτον τι νὰ συμβῇ, εἴδομεν ἐξ ἀφορμῆς ἀναφορᾶς νὰ φέρηται εἰς τὸ μέσον ζήτημα μέγιστον εἴτε διὰ τμήματα τῆς χώρας εἴτε διὰ ὁλόκληρον τὴν χώραν. Καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐξεταζομένων τῶν ἀναφορῶν συμβαίνει νὰ καταναλίσκηται εἰς αὐτὰς ὅλος ὁ χρόνος. Ἡ ἡμερησία διάταξις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἔχει ἀναγεγραμμένα σήμερον 159 ἀντικείμενα, ἐξ αὐτῶν δὲ οὐκ οἶδα πόσαι εἶναι αἱ ἀναφοραί αἱ ὁποῖαι προηγοῦνται. Καὶ τοιουτοτρόπως οὐδεμία ποτὲ ἐρώτησις δύναται νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν. Τοῦτο, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι κατάχρησις καὶ παραβίασις τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶναι δὲ πρόδηλον ὅτι εἶναι κατάχρησις διότι ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται ἐκ τῆς τοιαύτης χρήσεως; Προτάσσονται τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουσι αἱ ἀναφοραὶ αἱ ὁποῖαι προηγοῦνται τῆς συζητήσεως τῶν ἐρωτήσεων. Καὶ οὕτω δὲν θὰ φθάσωμεν ποτὲ εἰς τὴν ἐξέτασιν οὔτε τῆς πρώτης κἄν ἐρωτήσεως. Τὶ λέγει ὁ Κανονισμὸς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν; Ἄρθρον 24 τοῦ Κανονισμοῦ. «Ὁ Πρόεδρος κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης συνεδριάσεως ἀνακοινοῖ τὰς μετὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὑποβληθείσας αὐτῷ ἀναφορὰς μεθ’ ὅ παραπέμπει αὐτὰς πρὸς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν, ἑκάστου βουλευτοῦ δυναμένου νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀνὰ δεκαπενθήμερον ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν, τῶν παραπεμφθεισῶν εἰς αὐτὴν ἀναφορῶν. Ὅσαι τῶν ἀναφορῶν σχετίζονται πρὸς προτάσεις νόμων, παραπέμπονται εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς. Ἐὰν ὅμως βουλευτὴς ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τινος ἀναφορᾶς ἡ παραπομπὴ αὐτῆς ἀναβάλλεται μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ βουλευτοῦ κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν». Καὶ κατόπιν ἐν ἄρθρῳ 53 λέγει: «Ἐὰν βουλευτὴς ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐξ ἀναφορᾶς ἀνακοινωθείσης εἰς τὴν Βουλήν, ἢ ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ εἰσαγάγῃ ὁ ἴδιος ἀναφορὰν καὶ ἀναπτύξῃ αὐτήν, εἰδοποιεῖ περὶ τούτου τὸν Πρόεδρον ἐγγράφως ὅστις δίδει αὐτῷ τὸν λόγον κατὰ τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίασιν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς του ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ περὶ τούτων Ἡμερησίᾳ Διατάξει». Εἶναι προφανὲς ἐκ τῶν ἄρθρων τούτων ὅτι ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει τὴν σχέσιν τοῦ βουλευτοῦ πρὸς τὴν ἀναφορὰν ὡς ἑξῆς, δὲν ἐννοεῖ ὅτι διὰ τῆς ἀναφορᾶς δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ γενικὸν θέμα περὶ οὗ ἡ ἀναφορὰ ἀλλὰ μόνον ἡ εἰδικὴ περίπτωσις τῆς ἀναφορᾶς. Δὲν ἐννοεῖ ἐξ ἀφορμῆς τῆς εἰδικῆς περιπτώσεως νὰ ἔρχωνται πρὸς συζήτησιν τὰ θιγόμενα γενικώτερα συμφέροντα πολλάκις μεγίστου ἐνδιαφέροντος. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν κατὰ τοιαύτην ἔννοιαν σύστασιν τῶν ἀναφορῶν. Λέγων δὲ τοῦτο δὲν ἐννοῶ ὅτι αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι προκαλοῦνται δὲν ἔχουσι πολλὴν σημασίαν. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται τὰ ἄξια σημασίας θέματα νὰ ἔρχωνται πρὸς συζήτησιν δέον νὰ ἔρχωνται ὑφ’ οὓς ὅρους διαγράφει ὁ Κανονισμὸς πρὸς συζήτησιν ὁπότε καὶ μόνον ἔχουσι καὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι οἱ ὁποῖοι διαγράφονται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν; Νὰ γίνουν ἐρωτήσεις ἢ ἐπερωτήσεις; Νὰ ζητηθῇ ἡ προσκόμισις τοῦ ἀναγκαίου ὑλικοῦ καὶ τῶν ἀναγκαίων στοιχείων. Νὰ καθορισθῇ ἡ προσήκουσα ἡμέρα ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν τοιούτων θεμάτων τὰ ὁποῖα ὑπεκινήθησαν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως ἐμπεριστατωμένως καὶ κατόπιν προμελέτης καὶ γνώσεως τῶν πραγμάτων. Διότι ἄλλως εἴμεθα ἀπολύτως ἀνέτοιμοι ἢ μᾶλλον ἀγνοοῦμεν κἄν καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς οὐδὲ κἄν περὶ ποίου θέματος πρόκειται γνωρίζομεν καὶ φυσικὰ δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ συζητήσωμεν οὔτε καὶ νὰ πληροφορήσωμεν τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ Θέματος τούτου. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἄν τις ἐκ τῶν συναδέλφων ἔρχεται μόνος του νὰ ἀναπτύξῃ τὰς λεπτομερείας τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐνώπιον Κυβερνήσεως καὶ Συνελεύσεως ἀγνοούσης τὸ ζήτημα; Τὶ θὰ προκύψῃ λέγω, πρακτικὸν ὄφελος ἐκ τοῦ τοιούτου μονολόγου; Διότι περὶ μονολόγου πρόκειται εἰς τοιαύτην περίπτωσιν. Ἐνῷ ἂν τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ ἀναφορὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν ὡς ἐρώτησις ἢ ἐπερώτησις, τότε καὶ ἡμεῖς θὰ παρασκευασθῶμεν καὶ ἄλλοι τῶν κυρίων πληρεξουσίων θὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἀσφαλῶς θὰ προκύψῃ πρακτικόν τι ὄφελος. Κατὰ ταῦτα νομίζω ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἔχει καλῶς καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην διορθώσεως καὶ ἀρκεῖ νὰ τηρηθοῦν αἱ διατάξεις αὐτοῦ. Κατόπιν ἔρχεται τὸ ζήτημα τῶν ἐρωτήσεων. Αἱ ἐρωτήσεις μέχρι σήμερον δὲν ἀπησχόλησαν σοβαρῶς τὴν Συνέλευσιν διότι δὲν ἐφθάσαμεν κἄν οὐδὲ εἰς τὴν πρώτην ἐρώτησιν. Ἡ ἐρώτησις ἔχει σκοπὸν νὰ ζητήσῃ ὡρισμένας πληροφορίας ἐπὶ ὡρισμένου Θέματος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν ὁ πληρεξούσιος νὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ σαφεστέραν ἐξήγησιν τοῦ τὶ ζητεῖ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὁ Κανονισμὸς δίδει αὐτῷ τὸ δικαίωμα ἵνα τὴν ἐρώτησίν του ἀναπτύξῃ ἐπὶ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας. Ἄν ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως ὁ πληρεξούσιος μείνῃ εὐχαριστημένος, ἡ ὑπόθεσις σταματᾶ ἕως ἐκεῖ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἄλλως ὁ πληρεξούσιος λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔδωκε αὐτῷ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ τὰ ζητηθέντα τυχὸν ὑπ’ αὐτοῦ καὶ κατατεθέντα ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἔγγραφα, μεταβάλλει τὸ θέμα τῆς ἐρωτήσεως εἰς ἐπερώτησιν καὶ κατὰ τὴν τακτικὴν ἡμέραν τῶν ἐπερωτήσεων δύναται λαμβάνων τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδένα χρονικὸν περιορισμὸν πλέον, διότι διὰ τὰ ζητήματα τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων ὡς καὶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας ὁ χρόνος εἶναι ἀπεριόριστος.

§94Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἐρωτήσεων, ὅτι εἰς τὰς ἐρωτήσεις ἀναγράφονται τὰ ζητήματα καὶ οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ θὰ ἠδύναντο ὄντες παρασκευασμένοι νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ νὰ δώσωσι τὰς ἀπαντήσεις ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐρωτήσεων, καθ’ ὅσον οἱ Ὑπουργοὶ δὲν δεσμεύονται πρὸς τοῦτο ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ ἀναμένωσι τὴν σειρὰν τῆς ἐρωτήσεως διὰ νὰ ἀπαντήσωσι, ἀλλ’ ἀμέσως εὐθὺς ὡς συγκεντρώσωσι τὰς ζητουμένας πληροφορίας.

§95Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μολονότι ὁ Κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ νὰ ἀπαντήσωσι ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων χωρὶς νὰ ἔλθῃ κἄν ἡ σειρὰ αὐτῶν, ἐν τούτοις δὲν νομίζω ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ πρέπει νὰ κάνωσι χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος καὶ ἰδοὺ διατί. Ὑπάρχουσι διάφοροι ἐρωτήσεις εἰς ἃς ὀφείλει ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ. Ἂν ἀναγνωρισθῇ εἰς τὸν Ὑπουργόν, δὲν λέγω δικαίωμα, αὐτὸ τὸ ἔχει, ἀλλ’ ὡς εὐπρεπὲς νὰ ἐκλέξῃ οἱανδήποτε ἐκ τῶν ἐρωτήσεων καὶ ν’ ἀπαντήσῃ δύναται νὰ ἀνέρχηται καθ’ ἑκάστην τὸ βῆμα καὶ νὰ καταναλίσκῃ τὴν ὥραν τὴν ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὁριζομένην διὰ τὰς ἐρωτήσεις, δίδων ἀπάντησιν εἰς ἐκείνας τὰς ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας θέλει. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον ποιούμενος κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τούτου δύναται νὰ διαφύγῃ τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ ἔλθουν εἰς συζήτησιν ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν θὰ εἶναι ἀρεστὰ εἰς αὐτόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς εὐλαβούμενος τῶν δικαιωμάτων τῶν κ.κ. πληρεξουσίων δὲν πρέπει νὰ γείνῃ αὐτὸς ὁ ἐπιλέγων τὰς ἐρωτήσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ δίδῃ τὰς ἀπαντήσεις, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς αὐτῶν.

§96Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρά τινος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐζητήθη νὰ κατατεθῶσιν οἱ πίνακες ἀποζημιώσεων πρὸς τοὺς παθόντας κατὰ τὴν 18ην Νοεμβρίου 1916. Τοὺς πίνακας αὐτοὺς καταθέτω. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὀνομάτων ἀνέρχεται εἰς 6018. Ἐδόθη ποσὸν 6.905.620 δραχμῶν. Αἱ ἀποφάσεις ἀνέρχονται εἰς 5.000. Ἐπειδὴ εἰς τὸν κατάλογον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφῶσιν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐδόθη ἀποζημίωσις, πρέπει νὰ ἀναζητηθῶσιν οὗτοι εἰς τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν ἀπὸ τοὺς κ.κ. συναδέλφους ὅσοι ἐπιθυμοῦσι τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Ὁ κατατιθέμενος κατάλογος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐκτυπωθῇ, περιλαμβάνει τὰ ὀνόματα τῶν ἀποζημιωθέντων ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 1 ἕως 6018, τὰ αἰτηθέντα ποσὰ καὶ τὰ ἐπιδικασθέντα, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ μεταφρασθῶσιν ἀπὸ τὴν γαλλικήν.

§97Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καλύτερον, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἐκτυπωθῶσι γαλλιστί, θέλω μόνον νὰ σᾶς παρακαλέσω ἐπειδὴ κατανοεῖτε τὴν σπουδαιοτάτην σημασίαν αὐτοῦ τοῦ δημοσιεύματος, νὰ ἐξετίθετο εἰς ἕκαστον ὄνομα μὲ 2, 3 λέξεις ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἐζητήθη ἡ ἀποζημίωσις καὶ ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἐδόθη. Παρακαλῶ δὲ νὰ προτιμήσητε τὴν ἐκτύπωσιν εἰς γαλλικὴν γλῶσσαν.

§98Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸν κατάλογον αὐτὸν δὲν τὸν συνέταξεν ἡ ὑπηρεσία, εἶναι ὁ κατάλογος ὁ συνταχθεὶς παρ’ αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπιδικαζούσης τὰς ἀποζημιώσεις. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος διὰ νὰ γίνῃ πρέπει νὰ λάβωσι τὸν κόπον 2 ἢ 3 τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον.

§99Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ 3 ἢ 4 ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ συνέλθουν διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἔστωσαν καὶ συνάδελφοι, ἀλλὰ δύνασθε νὰ ὁρίσητε πρὸς τοῦτο καὶ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἀναριθμήτων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσι ἄνευ ἐργασίας ὡς οἱ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς.

§100Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ τυπωθῇ ὁ πίναξ αὐτὸς τῶν ὀνομάτων διὰ νὰ ἀποδειχθῇ πόσοι ἔλαβον ἀποζημιώσεις καὶ τίνα ποσά, ἀνεξαρτήτως τοῦ λόγου δι’ οὗ ἐδόθησαν διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι αἱ διδόμεναι ἀποζημιώσεις ἐδόθησαν εἰς πρόσωπα οὐχὶ παθόντα, ὑποκείμενα δ’ ὡς ἐκ τούτου εἰς δίωξιν καὶ τιμωρίαν μὲ φυλάκισιν ἐπὶ ἀπάτῃ καὶ ψευδορκίᾳ.

§101Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν ληφθέντων.

§102Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Καὶ ἀποζημίωσιν. Ἄν καὶ δὲν εἶναι εὔκολον τώρα, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, νὰ εὑρεθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις.

§103Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τίποτε δὲν εἶναι δύσκολον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατηναλώθη μία ὥρα εἰς συζήτησιν ἔξω τοῦ Κανονισμοῦ.

§105Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀπεφασίσθη ἡ ἐκτύπωσις;

§106ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Γαλλιστί.

§107ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἑλληνιστί.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τί θὰ γίνῃ, γαλλιστὶ θὰ τυπωθοῦν;

§109Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφασίσῃ.

§110ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ μεταφρασθοῦν.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πᾶν ἔγγραφον κατατιθέμενον εἰς τὴν Συνέλευσιν πρέπει νὰ εἶναι Ἑλληνιστί.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη Ἑλληνιστί. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων;

§113ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἢ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν;

§115ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐχάσαμεν δύο ὥρας εἰς συζητήσεις ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§117Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα. Δὲν εἰμποροῦμεν ν’ ἀφίσωμεν τὰς ἐπερωτήσεις.

§118ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἰς τὴν Νομοθετικὴν Διάταξιν, κ. Πρόεδρε.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν;

§120ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§121Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπιθυμῶ ἐγὼ διὰ τῆς παρεμβάσεώς μου νὰ ἐμποδίσω νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν νομοθετικὴν διάταξιν, ἀλλὰ διὰ τὴν τάξιν νομίζω ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν εἶναι δικαίωμα κατ’ ἐξοχὴν ἀνῆκον εἰς τὴν μειοψηφίαν καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι πληρεξούσιοι νὰ ὁμιλήσωσι, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ μετάβασις εἰς τὴν Ἡμερησίαν νομοθετικὴν διάταξιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ παράλειψις τῆς Ἡμερησίας διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συγκαταθέσεως τῆς Συνελεύσεως ἤ συγκαταθέσεως τῆς πλειοψηφίας, διότι ἄν τοιαύτη τάξις ἤθελεν ἐπικρατήσει εἰς τὴν Συνέλευσιν τότε ὁ ἔλεγχος θὰ καθίστατο ἀδύνατος. Διὰ τοῦτο ἐὰν ἀπόψε παρίσταται ἀνάγκη νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ παρακαλῶ ἵνα ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὑπάρξῃ μόνον διὰ τὴν ἑσπέραν τῆς σήμερον καὶ μὴ ἐπαναληφθῇ ἄλλοτε τοιοῦτον ἐρώτημα πρὸς τὴν Συνέλευσιν, διότι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἔκτροπον.

§122Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ὅταν οἱ ἐγγεγραμμένοι ρήτορες δέχωνται νὰ μὴ ἀναπτύξωσι τὰς ἐπερωτήσεις των καὶ ἀναβάλλωσιν αὐτὰς διὰ τὴν ἑπομένην, μόνον ὑπὸ τοιαύτην προϋπόθεσιν δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ Ἡμερησία διάταξις τῶν ἐπερωτήσεων.

§123Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων ἔρχεται συνεπείᾳ τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει δύο ἡμέρας τὴν ἑβδομάδα, ἵνα καταναλίσκωνται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Ὅταν τοῦτο ἀπορρέῃ ἐκ τῶν κανονισμῶν, ὄχι μόνον συμφωνῶ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραλειφθῇ ἡ Ἡμερησία διάταξις τῶν ἐπερωτήσεων δι’ ἀποφάσεως τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οὐδὲ δι’ ἀποφάσεως τῆς ὁλότητος τῶν πληρεξουσίων πλὴν ἑνὸς δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο, δι’ ὃ καὶ εἷς ἂν ἐπιμένῃ, πρέπει νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμός. Ἐφ’ ὅσον δὲν μεταβάλλεται ὁ Κανονισμὸς ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τοῦτον. Τότε μόνον θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τὴν νομοθετικήν, ὅταν οἱ ἴδιοι οἱ ἐπερωτῶντες πληρεξούσιοι συμφωνήσωσιν εἰς τοῦτο.

§124Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις, ἐφ’ ὅσον ὅλοι οἱ ἐπερωτῶντες δὲν παραιτηθῶσιν. Ἐὰν καὶ εἷς μόνον ἐπιμένῃ, δὲν εἶναι δυνατόν. Εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ, δὲν εἶναι ζήτημα Συνελεύσεως.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ξ. Μαυρομμάτης ἐπερωτᾷ, διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἂν ἀπεφασίσθη ὁ ἑορτασμὸς τῆς Ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε πρὸς λαμπροτέραν ἐπιτυχίαν τοῦ ἑορτασμοῦ, ἐπίσης τίνα μέτρα ἔλαβε πρὸς μετακομιδὴν τῶν ὀστῶν τοῦ Ἀλ. Ὑψηλάντου ἐξ Οὐγγαρίας.

§126Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καίτοι ὀλίγαι ἡμέραι, κύριοι, ὀλιγώτεραι τῶν 50, ὑπολείπονται μέχρι συμπληρώσεως τῆς Ἑκατονταετηρίδος ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 οὐδεμία ἐγένετο ἐπίσημος μνεία ἐν τῷ Ἐθνικῷ Συνεδρείῳ περὶ τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος καὶ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἑορτασμοῦ. Ἀναγνωρίζω τοὺς μεγάλους περισπασμοὺς τῆς Κυβερνήσεως τοὺς ἐξωτερικοὺς καὶ τὰς ἀσχολίας αὐτῆς διὰ τὴν ἐσωτερικὴν περισυλλογήν, ἀλλὰ καὶ ὁ ἑορτασμὸς ἑνὸς τοιούτου γεγονότος δὲν εἶναι δευτερευούσης σημασίας. Πιστεύω μάλιστα ὅτι ἐὰν ὁ ἑορτασμὸς τῆς μεγάλης ἡμῶν ἐπαναστάσεως διεφημίζετο, πολὺ θὰ διηυκόλυνε τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα. Μολονότι ἡ ἀνθρωπότης ἐξέκλινεν ἀπὸ τοῦ ὀρθοῦ καὶ δικαίου καὶ βλέπομεν τὸν κόσμον ὅλον διαγωνιζόμενον ἀπὸ τῆς δίψης τοῦ αἵματος εἰς τὴν δίψαν τοῦ πλουτισμοῦ, ἐν τούτοις πιστεύω ὅτι δὲν ἐξέλιπον ἀκόμη ἄνθρωποι αἰσθηματικοί. Ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις εἶναι ἴσως τὸ μεγαλείτερον γεγονὸς τοῦ παρελθόντος αἰῶνος. Βεβαίως δὲν νομίζω ἐμαυτὸν κατάλληλον νὰ ἐξάρω ἕν τοιοῦτον γεγονός. Πολλάκις μία λέξις ἢ μία φράσις ἐνέκλεισεν ἐν ἑαυτῇ τοιαύτην δύναμιν ὅσην δὲν δύνανται ν’ ἀναπτύξωσι καὶ οἱ καλύτεροι ρήτορες ἢ νὰ περιλάβωσι τόμοι ὁλόκληροι. Ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις καὶ ὁ ἑορτασμὸς αὐτῆς δὲν εἶναι ὑπόθεσις ἀποκλειστικῶς Ἑλληνική, δὲν εἶναι μάλιστα, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδ’ ὑπόθεσις μόνον τῶν γειτονικῶν Χριστιανικῶν ἐθνῶν τῶν λαβόντων τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπελευθερώσεώς των ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως. Εἶναι ὑπόθεσις διεθνοῦς ἐνδιαφέροντος, διότι ἡ ἐξέγερσις ἡ Ἑλληνικὴ τοῦ 1821 δὲν συνέτριψε μόνον τὸ ξίφος τοῦ κατακτητοῦ, συνέτριψε καὶ κἄτι τὶ μικρὸν μέν, ἀλλὰ τρομερὸν πράγματι, συνέτριψε τὴν γραφίδα, δι’ ἧς ὑπεγράφη ἡ συνθήκη τῆς Βιέννης τοῦ 1821, ἡ Συνθήκη ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ δυνάσται τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνεβάλλοντο πρὸς ἀλλήλους, ὅπως στραγγαλίσωσι τὰς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Καὶ κατεδείχθη οὕτως ὅτι ἡ θέλησις καὶ τὸ δίκαιον τῶν λαῶν, εἶναι ἡ μεγαλειτέρα δύναμις, πρὸ τῆς ὁποίας πᾶσα ἀντίστασις συντρίβεται. Καὶ κατεδείχθη οὕτως ὅτι μεταξὺ θελήσεως καὶ δυνάμεως, μεταξὺ δυνάμεως καὶ ἀποτελέσματος δὲν ὑπάρχει παρὰ ἁπλῆ διαβάθμισις, ἁπλῆ ἐξέλιξις μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς φυσικῆς ἀρχῆς. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ὑπομιμνήσκω εἰς ὑμᾶς ὅτι ὑπάρχουν ἔτι ἐν τῇ Οὐγγαρίᾳ τὰ ὀστᾶ τοῦ Ὑψηλάντου, καὶ ὑπομιμνήσκω ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ φροντίσητε τὴν μετακομιδὴν τῶν λειψάνων τοῦ εὐγενοῦς ξένου. (Χειροκροτήματα).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§128Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἑορτασμὸς τῆς Ἑκατονταετηρίδος τῆς ἐθνικῆς παλλιγγενεσίας βεβαίως ἐπεβάλλετο νὰ γίνῃ ὅσον οἷόν τε μεγαλοπρεπὴς εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἀλλ’ ἰδίως ἐπεβάλλετο ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις. Πρὸς τὴν ἀνάμνησιν τοῦ γεγονότος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία ἀπέδωκε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, σήμερον παρίστανται καὶ ἕτερα γεγονότα καὶ δὴ τῆς μεγεθύνσεως τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία σχεδὸν ἐπεράτωσε κατὰ τὸ μέγιστον αὑτῆς μέρος τὸ ἐθνικὸν ἔργον. Δὲν θέλω, προκειμένου περὶ τῆς ἑορτῆς αὐτῆς, νὰ εἴπω ἄλλο τι, διότι πρόκειται περὶ μεγάλης ἐθνικῆς ἑορτῆς καὶ βεβαίως θ’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἑορτὴν αὐτὴν ἀνεξαρτήτως ἄλλων ἐσωτερικῶν περιπετειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ηὐχόμην νὰ τὰς εὕρῃ ἀπεσβεσμένας ἡ ἑορτὴ τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας. Ἀλλὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὅλαι αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι παρενέπεσαν, παρενέβαλον προσκόμματα ἱκανὰ διὰ τὸν μεγαλοπρεπῆ πανηγυρισμὸν τῆς ἐθνικῆς Ἑκατονταετηρίδος. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου διὰ τὴν ἑορτὴν αὐτὴν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς παρελθούσης Βουλῆς, ὑπάρχει δὲ καὶ σχετικὸν διάταγμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου συνεστήθη ἡ ἐπιτροπή. Ἐζήτησα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου νὰ πληροφορηθῶ τί συνετελέσθη ἀπὸ τὸ ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον προέβλεψε ὁ νόμος καὶ τὸ διάταγμα, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ διετέθη 1.000.000 ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§129Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατεβλήθη;

§130Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω. Δὲν εὗρον ὅμως τίποτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου εἰμὴ μόνον μίαν ἀναφορὰν ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὑποβληθεῖσαν ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον τῆς προκατόχου, καὶ ἡ ὁποία ἔλεγεν, ὅτι τὸ μέλος ἐκεῖνο δὲν θέλει τοῦ λοιποῦ νὰ μετέχῃ εἰς ἐπιτροπὴν ἀδρανοῦσαν. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας περαιτέρω ἐζήτησα μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἐγένετο τίποτε, καθόσον δ’ ἐπληροφορήθην ἐπίσης οὔτε ἐκ τοῦ ἑκατομμυρίου ἐκείνου διετέθη τι. Ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτὰς εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προνοήσω περὶ συστάσεως νέας ἐπιτροπῆς. Ἡ σύστασις μιᾶς τοιαύτης ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι καὶ ἔργον τόσον ἁπλοῦν, διότι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὥστε ἐν αὐτῇ νὰ περιλαμβάνωνται ὅλα τὰ ὀνόματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦσι τοὺς μεγάλους ἐκείνους ἥρωας, οἱ ὁποῖοι συνέτειναν διὰ τῶν θυσιῶν καὶ τοῦ αἵματός των νὰ μᾶς δώσωσι τὴν ἐλευθερίαν, ἔπρεπε δὲ νὰ περιλάβω καὶ ἄλλα πρόσωπα παριστῶντα τὴν νέαν γενεὰν καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἱκανὰ νὰ ὀργανώσωσι τὴν ἐπιτροπήν. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτων συνέστησα ἐπιτροπὴν διὰ τὸν ἑορτασμόν. Ἐξ αὐτῆς πρόκειται νὰ συγκροτηθῇ ἡ ὀργανωτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ προβλέψῃ διὰ τὸ περαιτέρω ἔργον. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ χρόνος μέχρι τῆς 25ης Μαρτίου εἶναι πολὺ βραχὺς καὶ βεβαίως κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῶσιν εἰμὴ ἐλάχιστα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποφασίσῃ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὸν ἑορτασμόν, θὰ γίνῃ ὅμως εἷς μεγαλοπρεπὴς ἑορτασμὸς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Θὰ θεωρηθῇ δὲ ὅλον τὸ ἔτος ἑορτάσιμον καὶ θὰ ληφθῶσι διάφορα μέτρα, ἵνα καὶ ἡ 25η Μαρτίου ἑορτασθῇ μεγαλοπρεπῶς καὶ συγχρόνως παραμείνωσι μνημεῖά τινα εἰς ἀνάμνησιν τοῦ ἑορτασμοῦ αὐτοῦ.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§132Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεγνώρισε τὴν σοβαρότητα τῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. συναδέλφου καὶ ἀπήντησε ὡς ἀπήντησε. Πράγματι ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος δὲν ἔχει τὴν σοβαρότητα τὴν ἁπλῆν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ φαντασθῇ κανεὶς περὶ ἑορτασμοῦ. Ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν σοβαρότητα. Ἐὰν ἄλλοτε ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις ὁ ἑορτασμὸς θὰ εἶχε μικράν τινὰ σημασίαν, σήμερον ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις εἶναι ἀνάγκη, μετὰ τὴν μεγέθυνσιν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἐχάρισε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τόσους ἀδελφούς, μεγέθυνσιν τῆς Ἑλλάδος ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὰς νίκας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἰδίως μετὰ τὴν νίκην τῆς 1ης Νοεμβρίου, ἡ ὁποία ἐχάρισε εἰς ἡμᾶς ὅλους τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐκ τῆς τυραννίας καθ’ ὅν τρόπον αὕτη εἶχεν ἐπιβληθῇ, ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος ὀφείλει νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς νίκας αὐτάς, διὰ τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεδείχθη ἄξιος τῶν ἐλευθεριῶν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὁρίσῃ ἀπὸ τοῦδε ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὸν τρόπον τοῦ ἑορτασμοῦ, διότι ἤκουσα ὅτι ἡ ἑορτὴ θὰ περιορισθῇ ἀκριβῶς κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς 25ης Μαρτίου.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἔτος θὰ θεωρηθῇ ἑορτάσιμον, καὶ ὅτι τὴν 25ην Μαρτίου θὰ γείνῃ μεγαλοπρεπὴς ἑορτή, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ συμπεριληφθῇ ὅλος ὁ ἑορτασμός. Θὰ ἐπακολουθήσουν διάφορα ἄλλα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦδε· διότι δὲν τὸ θεωρῶ ἔργον ἰδικόν μου, ἀλλὰ τῆς μεγάλης ἐπιτροπῆς καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ ἄλλαι ἑορταὶ καὶ μνημεῖα εἰς ἀνάμνησιν.

§134Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι αἱ ἑορταὶ θὰ γίνουν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν. Πρέπει νὰ γίνῃ πρὸ τριῶν μηνῶν διὰ νὰ κατορθωθῇ καὶ κἄτι ἄλλο. Παρακαλῶ ὅπως ἡ Κυβέρνησις εἰσηγηθῇ πρὸς τὸν Α. Μεγαλειότητα τὴν αὐτοπρόσωπον μετάβασιν αὐτοῦ εἰς τὰ Καλάβρυτα, τὰ ὁποῖα ἐθέρμανον τὰς καρδίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτὸ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ ὁ ἑορτασμὸς τριήμερος. Ἤθελον παρακαλέσῃ ὅπως προσεχῶς ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ὀνόματα τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ προπαρασκευάσῃ τὸ ἔργον τοῦτο.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§136Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ μελέτῃ πρὸς εὕρεσιν τῶν προσώπων, εἰς ἅ ἀνέθηκεν, ὅπως ἀναλάβωσι τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου τούτου, θέλει πληρέστατα ἐπιτύχει. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ φρονῶ, ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνεγερσίας εἶνε τοσοῦτον μέγα, τοσοῦτον ἱερὸν καὶ τοσοῦτον διδακτικόν, πρὸ πάντων δι’ ἡμᾶς τοὺς μεταγενεστέρους, ὥστε φρονῶ, ὅτι χρήζει ἐπισημοτέρας καὶ λαμπροτέρας διεξαγωγῆς ἐκείνης, ἥν δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν ἐκ τῆς ἐνεργείας προσώπου μὴ περιβεβλημένου τὴν δύναμιν, οὐδὲ τὴν σοβαρότητα ὁλοκλήρου Ἐθνοσυνελεύσεως, προσώπου, ὅπερ, ὅσῳ καὶ ἄν εἶναι ἔξοχον, οἷος ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν κέκτηται ὅμως τὸ κῦρος, ὅπερ ἡ Συνέλευσις ὅλη ὡς τοιαύτη. Ἐγώ, κύριοι, θὰ ἐπεθύμουν, ἡ μεγάλη αὐτὴ ἡμέρα ἡ λαμπρὰ ἡμέρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ λάβῃ τὴν πρώτην ὤθησιν πρὸς ἑορτασμὸν οὐχὶ ἐκ τοῦ ἀξιώματος ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου, ἔστω καὶ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς πανελληνίου, οὕτως εἰπεῖν, θελήσεως. Διὰ τοῦτο φρονῶ, καίτοι οὐδὲν γνωρίζω περὶ τῶν προσώπων, καίτοι πέποιθα ἐπὶ τὴν ὀρθὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, φρονῶ, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα ὅτι τάχιστα δέον νὰ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐπὶ κεφαλῆς δὲ τῶν προσώπων τούτων νὰ τεθῇ τὸ ἐπίσημον Ἔθνος καὶ τὸ ἐπίσημον Κράτος, ὅπερ ἀντιπροσωπεύεται διὰ τῆς μεγάλης ταύτης Συνελεύσεως, νὰ ἀνατεθῇ λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἐκλέξῃ ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἐξ ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων, ἄνευ διακρίσεως, προκειμένου περὶ τοιούτου μεγάλου γεγονότος καὶ πανηγυρισμοῦ, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν δὲ τοῦ ἐπισήμου Κράτους, ὅπερ ἐπίσημον Κράτος ἐν τῇ μεγαλειότητι αὐτοῦ ἀντιπροσωπεύεται διὰ τῆς παρούσης Συνελεύσεως, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ πάντα. Τότε τὸ κῦρος, κύριοι, ἔσεται μέγα, τότε ἔσεται τέλειον ἀπαύγασμα τῆς θελήσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν γνωρίζω τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ γνωρίζω πῶς καταρτίζονται αἱ ἐπιτροπαί. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἐπιτροπὴν καταρτισθεῖσαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον παρά τινος τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἧς προΐστατο ἀνὴρ σοφός, ὁ ἀείμνηστος Λάμπρος. Ἀλλά, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη πρὸς ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος κακῶς κατηρτίσθη, δὲν δύναμαι δὲ ἐκ τῶν προτέρων νὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν θέλει καταρτισθῇ ὁμοίως ἐπιτροπή, ἥν θέλει καταρτίσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν αὐτοβούλως. Ἐγώ, κύριοι, ὁμιλῶ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ π.χ. θέλω νὰ ἀντιπροσωπεύηται ὁ πόλεμος τοῦ 1821, μεγάλα ὀνόματα τῶν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν στρατηγῶν καὶ ναυάρχων. Ἀλλὰ δὲν ἦσαν μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες παρεσκεύασαν καὶ διεξήγαγον καὶ ἐπεράτωσαν τὸν ἀγῶνα. Ὑπῆρξαν αἱ Ἐκκλησίαι, οἱ ἱεράρχαι, ὧν ἀπόγονοι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ νεωτέρᾳ Ἑλλάδι. Ὑπῆρξαν οἱ διδάσκαλοι τοῦ Γένους καὶ ἄλλοι ἔτι. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ παρίσταται διὰ τῶν ἀπογόνων, διὰ τῶν συγγενῶν ὁ Κλῆρος, ὁ διαξαγαγὼν τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821. Ἐπιθυμῶ νὰ παρίστανται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὅλοι οἱ ἄνδρες, οἵτινες ἕλκουσι τὴν καταγωγὴν ἐκ τῶν ἀγωνιστῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἱ ἀπόγονοι τοῦ 1821. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρχωσι τὰ ὀνόματα τῶν πολιτικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὧν ἄνευ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συλληφθῇ ἡ ἰδέα τοῦ Ἀγῶνος καὶ νὰ διεκπεραιωθῇ. Ταῦτα πάντα μετὰ λύπης μου εἶδον τότε, ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω ἐπαναλαμβανόμενα ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἐκεῖνα τὰ σφάλματα, ἅτινα τότε ἔλαβον χώραν. Διὰ τοῦτο μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν καὶ τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἐκτίμησιν, ἥν ἔχω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι λυσιτελεστέρα ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐὰν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι αὕτη, τεθῶσιν ἄνδρες ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ δι’ αὐτῆς ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τὰς ὁδηγίας τῶν ὁποίων θέλει τελεῖ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ. Μόνον κατὰ τοιοῦτον τρόπον θέλομεν προσδώσει ἐκείνην τὴν αἴγλην, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς πρὸς ἑορτασμὸν τοῦ μεγάλου καὶ ἐθνοσωτηρίου ἐκείνου γεγονότος.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξ. Στρατηγὸς ἔχει τὸν λόγον.

§138Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν συνεχείᾳ τῶν ὅσων εἶπεν ὁ πληρεξούσιος Ἀττικῆς, δηλῶ ὅτι εἶμαι σύμφωνος τελείως. Θέλω μόνον νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς. Νομίζω ὅτι ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἐθνικῆς Παλιγγενεσίας δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν πανηγυρισμὸν καὶ μόνον τοῦ γεγονότος τούτου. Πρέπει νὰ περιλάβῃ, ἄν εἶνε δυνατόν, ὁλόκληρον τὴν ἑκατονταετηρίδα τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος, διότι ὁλόκληρος ἡ ἑκατονταετηρὶς εἶναι σειρὰ ἀγώνων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἔσχον τὴν ἀρχήν των εἰς τὸν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ φθάσῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔφθασεν. Ὅταν πρὸ τεσσάρων ἐτῶν εἶχεν ἀποφασισθῇ ὁ ἑορτασμὸς ὑπῆρχεν, καθὼς γνωρίζω, ἡ σκέψις καὶ εἶχεν ἀποφασισθῇ, ὅπως εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῆς τετραετίας τεθῶσιν αἱ βάσεις καὶ δημιουργηθῶσι μνημεῖα παντὸς εἴδους, τὰ ὁποῖα νὰ διαιωνίσωσι τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ὁλόκληρον καὶ εἶχεν ὑπολογισθῇ ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ὁ πρὸς τοῦτο χρόνος. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πλέον σκέψις περὶ ἑνὸς τοιούτου πανηγυρισμοῦ. Ὁ χρόνος εἶναι τόσον προσεχής, ὥστε τίποτε ἄλλο δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ παρὰ ἑορταί. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἀποκλείεται ὅπως ὁ πανηγυρισμὸς αὐτὸς ἀφήσῃ εἰς τὴν αἰωνιότητα τὰ μνημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ νὰ ὑπενθυμίζουν τὴν ἔνδοξον αὐτὴν ἐποχὴν καὶ ὁλόκληρον τὸν αἰῶνα τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος. Τί θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ὅπως πραγματοποιηθῇ ὁ σκοπὸς αὐτός; Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν δύο μηνῶν νὰ τεθῶσιν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσι εἰς τὴν πραγματοποίησιν ἑνὸς τοιούτου σκοποῦ. Νὰ τεθῶσιν αἱ σκέψεις πρὸς ἵδρυσιν μνημείων, καλλιτεχνικῶν, φιλολογικῶν, πολεμικῶν, ἐξωραϊστικῶν, τὰ ὁποῖα νὰ ὑπενθυμίζουν, ἐπαναλαμβάνω, ὁλόκληρον τὸν αἰῶνα, ὁ ὁποῖος διέρρευσε ἀπὸ τῆς ὑψώσεως τῆς σημαίας εἰς τὴν Μονὴν τῆς Ἁγίας Λαύρας μέχρι τῆς σήμερον. Νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν ἔργων τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἠδύνατο νὰ περιληφθῇ καὶ τὸ ἔργον αὐτὸ. Νὰ συσχετισθοῦν δὲ τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ ἐγκαινίασις καὶ ἡ ἀποκάλυψις τῶν ἔργων αὐτῶν νὰ συμπέσῃ μὲ τὴν ἑκατοστὴν ἐπέτειον τῆς Ἑλληνικῆς ἀνεξαρτησίας. Τότε διὰ τὴν ἐκτέλεσιν θὰ ὑπάρχῃ ὁλόκληρος ὀκταετία, ἥτις θὰ ἐπαρκέσῃ διὰ νὰ γίνουν μνημεῖα καὶ ἀναμνηστικαὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ χρησιμεύουν νὰ διαιωνίσουν ὁλόκληρον τὴν ἔνδοξον αὐτὴν ἐποχήν. Δὲν ἀποκλείω ἀπὸ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν καὶ τὴν σειρὰν τῶν πολέμων μέχρι τοῦ 1921. Αὐτὴν τὴν σκέψιν ὑποβάλλω, τὴν ὁποίαν ἄν ἡ Ἐπιτροπὴ λάβῃ τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, παρακαλῶ νὰ τὴν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της καὶ νὰ τὴν μελετήσῃ.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§140Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. πληρεξούσιοι, ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως τῶν Ἑλλήνων νὰ εἰπῶ καὶ ἐγὼ πέντε λέξεις. Εἶναι λυπηρὸν, διότι δὲν βλέπω νὰ παρακάθηνται σήμερον ἐνταῦθα οἱ ἀπόγονοι τῶν ἐργασθέντων πολιτικῶν, οὔτε οἱ ἄνθρωποι τῆς Ἠπείρου οὔτε οἱ ἄνθρωποι τῶν Δωδεκανησίων, οὔτε τῆς Σμύρνης, ἀλλὰ καθήμεθα μόνοι μας ἐδῶ καὶ σκεπτόμεθα νὰ κάμωμεν ἑορτάς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπῆρχον 250 Μποτσαραῖοι καὶ ἔχομεν μείνει 8 μέχρι σήμερον. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἔχω περισσότερα δικαιώματα παντὸς ἄλλου ἐν τῇ Συνελεύσει τῇ παρούσῃ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου...........

§141ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πολλοὶ ἔχουν.

§142Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὅτι ἔχομεν ἄλλα σπουδαιότερα ζητήματα διὰ νὰ μὴ εἰπῶ περισσότερα. Ὅταν τὸ σπῆτι μας καίεται ἡμεῖς θέλομεν νὰ πανηγυρίσωμεν.

§143ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν καίεται.

§144Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰς τὴν Βαν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ 1863 οἱ Βούλγαρης καὶ Κουμουνδοῦρος ἐζήτησαν τότε ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἀλλάξωμεν τὸ νόμισμα, ἀπὸ τὸν Βασιλέα Ὄθωνα νὰ θέσωμεν τὴν προτομὴν τοῦ Γεωργίου Αου ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπε νὰ γραφῇ, ὄχι «τῶν Ἑλλήνων», ἀλλὰ «τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων». Ποῦ εἶναι οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες; Διατὶ δὲν ἔλαβον μέρος οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες;

§145Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς ὅ,τι εἶπε ὁ κ. Μπότσαρης. Βεβαίως δὲν περιλαμβάνει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοὺς ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν μερῶν ὅπου οἰκοῦσιν Ἕλληνες. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν ἡμεῖς νὰ ἑορτάσωμεν τὴν Ἑκατονταετηρίδα. Τοὐναντίον μάλιστα φρονοῦμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀκόμη νὰ μετέλθῃ πάντα τρόπον, διὰ νὰ ἀκουσθῇ ὁ ἑορτασμὸς αὐτός, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ πόσον οἱ Ἕλληνες τρέφουν λατρείαν πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. Ἀκριβῶς δὲ διότι ἡ συζήτησις αὕτη διεξάγεται τὴν παραμονήν, ἤ μᾶλλον τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦνται σπουδαιότατα ἐθνικὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δείξωμεν ὅτι δυσκόλως θ’ ἀντιστῇ κανεὶς εἰς τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος. Λυπούμεθα καὶ λυπούμεθα κατάκαρδα, διότι δὲν δύνανται νὰ παρακαθήσουν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν μερῶν ὅπου οἰκοῦσιν Ἕλληνες. Πρέπει ὅμως νὰ προσπαθήσωμεν πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἑορτάσωμεν τὸ ἐθνικὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε, ἡ βάσις τῆς μετέπειτα Ἐθνικῆς προσπαθείας.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§147Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ὀρθότατα ὁ ἀξιότιμος κ. ἀντιπρόσωπος Κερκύρας ὁ πρὸ ὀλίγου ὁμιλήσας εἶπεν, ὅτι ἡ ἑορτὴ τῆς ἑκατονταετηρίδος ταύτης πρέπει νὰ ἐμφανίσῃ τὴν κίνησιν, τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν τῆς χώρας. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ ἑορτή, καὶ ἐν αὐτῇ καὶ δι’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἐμφανίσωμεν τὸ κάτοπτρον τῆς ὅλης προόδου τῆς χώρας καὶ καθ’ ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα, καθ’ ὅλα τὰ στάδια. Ἀλλ’ ἐπαρκεῖ, κύριοι, ὁ χρόνος ὁ παρεχόμενος μέχρι τῆς 25ης Μαρτίου, διὰ νὰ ἐμφανισθῇ ἡ χώρα ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ προόδῳ καὶ παρουσιάσωσιν οἱ διάφοροι κλάδοι τὸ κάτοπτρον τῆς ὅλης κινήσεως, τὸ ὁποῖον παρουσίασε κατὰ τὸν αἰῶνα αὐτόν; Νομίζω ὅτι τὸ διάστημα εἶναι πολὺ ἀνεπαρκὲς διὰ μίαν τοιαύτην ἐμφάνισιν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἄν πράγματι θέλῃ νὰ ἐμφανίσῃ ὁποίας προόδους ἐπετέλεσεν ἡ χώρα κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑκατονταετηρίδος, νὰ ἀναβάλλῃ ἐπί τινα χρόνον τὴν ἑορτὴν ταύτην, νὰ καταρτίσῃ δὲ ἐπιτροπάς, βεβαίως καὶ ἐκ τῶν προσώπων, ἅτινα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ προπαντὸς ἐκ προσώπων ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν κλάδων δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐμφανίσουν τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μετὰ ἕνα αἰῶνα ἐλεύθερον βίον. Διότι ὄντως ἡ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν διαρρεύσαντα αἰῶνα ὑπῆρξε καταπληκτική. Αἱ φωναὶ τῶν μεμψιμοιρούντων δὲν ἀπεικονίζουσι τὴν ἀληθῆ πρόοδον τῆς χώρας, ἥτις ἀπὸ τῶν ἐρειπίων ἀνακόψασα μετὰ 8ετῆ ἐξοντωτικὸν ἀγῶνα ἠδυνήθη νὰ ὀργανώσῃ κράτος, ὑπηρεσίας, κλάδους καὶ νὰ βαδίζῃ παραλλήλως πρὸς τὰ πεπολιτισμένα τῆς Εὐρώπης κράτη, τὰ ἀριθμοῦντα αἰῶνας ὅλους ἐλεύθερον βίον. Καὶ εἶναι ἡ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος τοσούτῳ μᾶλλον καταπληκτική, ὅσῳ καὶ ἡ ἔκτασις αὐτῆς ἦτο μικρὰ καὶ οἱ πόροι ἀσήμαντοι καὶ αἱ ἐσωτερικαὶ δυσχέρειαι μεγάλαι καθ’ ὧν νικηφόρως ἐπάλαισε. Ταῦτα πάντα ἀποτελοῦσι τίτλους τιμῆς διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἀναπαρασταθῶσιν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ κόσμου, διότι ἐσυνηθίσαμεν πάντες νὰ βοῶμεν κατὰ τῆς καταστάσεως χωρὶς νὰ βλέπωμεν τὴν ἐπιτελεσθεῖσαν καὶ ἐπιτελουμένην πρόοδον τὴν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν ἐν μέσῳ τῆς ὁποίας ζῶμεν καὶ τῆς ὁποίας ἕκαστος ἡμῶν καὶ πάντες ὁμοῦ εἴμεθα συντελεσταὶ καὶ ἐργάται. Αὐτὴν τὴν εἰκόνα πρέπει νὰ παρουσιάσῃ ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος καὶ ταύτην θὰ ἀποδώσῃ κατάλληλος ἐπιτροπὴ τοῦ ἑορτασμοῦ καὶ αὐτὴν μᾶλλον τὴν ἐπιτροπὴν πρέπει νὰ συγκροτήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ δώσῃ ἀναβολὴν τινὰ διὰ νὰ παρασκευασθῇ καὶ ἐμφανισθῇ ἐν ὅλῃ τῇ μεγαλειότητι ἡ πρόοδος τῆς χώρας ἡμῶν καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους, νὰ εἶναι ἕν οἱονεὶ λεύκωμα, ἕν κάτοπτρον τῆς προόδου αὐτῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ τίνα γνώμην ἔχει εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν εἰς τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§149Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Παλιγγεννεσίας, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν νύξιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων πληρεξούσιος ἔρριψεν. Ἐζήτησε δι’ ἑνὸς ὑπαινιγμοῦ νὰ μειώσῃ τὸ κῦρος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως.

§150Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ποτέ. Ἔχετε λάθος. Δὲν εἶπα τίποτε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ ἀντίληψις τοῦ Προεδρείου.

§152Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἔχει καλῶς.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§154Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οἱ λόγοι τοῦ κ. ἐξ Ἰωαννίνων πληρεξουσίου εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε δὲν πρέπει νὰ μείνωσιν ἄνευ ἀπαντήσεως. Καὶ ἤθελα τὸ ἑξῆς νὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. ἐξ Ἰωαννίνων πληρεξούσιον ὅτι ἐπὶ τῇ Ἑκατονταετηρίδι τιμῶμεν τὴν μνήμην τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων καὶ εἰς οἱανδήποτε κατάστασιν εὑρισκόμεθα καλὴν ἤ κακήν, οὐχὶ πολὺ κακὴν ὅπως ὁ κ. πληρεξούσιος νομίζῃ. Ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος εἶναι τιμὴ εἰς τὴν μνήμην τῶν ἡρώων ἐκείνων.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§156Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο ἀναξία τῆς ἐλευθερίας τῆς ἡ Ἑλλάς, ἐὰν δὲν ἔπραττε τὸ καθῆκον της πρὸς τοὺς ἄνδρας οἵτινες ἦσαν οἱ πρῶτοι ἐργάται τῆς Ἐθνικῆς Παλλιγγενεσίας. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅσα ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου εἰς οἱανδήποτε θέσιν καὶ ἂν εὑρίσκωνται ἢ οἱανδήποτε ἡλικίαν καὶ ἐὰν ἔχωσι, μειοῦσι τὴν ἰδέαν τῆς πατρίδος ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἔπεσαν οἱ πρόγονοί των. Ὑπάρχουν λόγοι εὐλαβείας πρὸς τὸ γῆρας τοῦ ἀνδρός, ὑπάρχουν λόγοι εὐλαβείας πρὸς τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον φέρει, ἵνα μὴ ἐκταθῇ περισσότερον ἡ συζήτησις. Ἀναξία θὰ ἦτο τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς θέσεως εἰς ἥν προήχθη ἀπὸ τοῦ 1821, ἡ Ἑλλάς, μέχρι τῆς σήμερον, ἐὰν δὲν ἐξεπλήρου τὰ καθήκοντα τὰ ἱερὰ πρὸς τοὺς πεσόντας, τελοῦσα μέγα μνημόσυνον κατὰ τὴν ἑκατονταετηρίδα τῆς μεγάλης ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ὕψωσαν τὴν σημαίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος. Δὲν φαντάζομαι δὲ καμμία νὰ ἀκουσθῇ ἑλληνικὴ φωνὴ ἀντιτιθεμένη εἰς τὸ τοιοῦτον μέγα καθῆκον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐὰν ὑπάρχουν ἀκόμη Ἕλληνες μὴ ἀναπνέοντες τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας καὶ τὰς ἐλευθερίας ἡμῶν, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπαυσε ποτὲ ἀπασχολοῦν τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, παντός, ὅπως καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου ἐξ Ἰωαννίνων. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ ἐπικοινωνία ἡ ἐθνική, ἡ ἐπικοινωνία τοῦ πνεύματος, ἡ ἐπικοινωνία τοῦ φρονήματος, ἡ ἐπικοινωνία τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς μεταξὺ τῶν ἀλυτρώτων καὶ τῶν πολλῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων, καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἡ μεγάλη σήμερον θὰ τελῇ τὸ μνημόσυνον τῶν Μεγάλων Ἀγωνιστῶν καὶ θὰ ὑπενθυμίζῃ τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας ἀπεκτήσαμεν ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι σήμερον Θὰ στρέφῃ τὸ βλέμμα στοργικὸν πρὸς τοὺς ἀλυτρώτους καὶ θὰ λέγῃ εἰς αὐτοὺς «ἀναμείνατε, γρηγορεῖτε καὶ ἔσεται ἦμαρ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ Πανέλληνες θὰ τελέσωσιν ἄλλην μεγάλην ἀμφιετηρίδα τῆς ἐλευθερίας πάσης ἑλληνικῆς γωνίας». Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἑορτὴ, διότι ὅταν ἀργήσῃ ἡ ἐπιτέλεσις ἱεροῦ καθήκοντος πρὸς τοιαύτην ἡμέραν, θὰ ἀργήσῃ ἡ ἀντίληψις τοῦ καθήκοντος πρὸς τοὺς ἀγωνιστάς, ἡ ἀντίληψις τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα, ἡ ἀντίληψις τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. (Χειροκροτήματα).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§158Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἀποδέχομαι μετὰ χαρᾶς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν προκειμένου περὶ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἑλληνικῆς Παλιγγενεσίας. Οἱ Θρᾷκες ζήσαντες ἐπὶ αἰῶνας εἰς τὸ περιθώριον τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ δεσποτισμοῦ, βλέπομεν σήμερον ὅτι μᾶς παρέχεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκφράσωμεν διὰ πανηγυρισμοῦ τὰ αἰσθήματα, τὴν εὐγνωμοσύνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν πρὸς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμόν, διὰ τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους ἔκαμεν, προκειμένου περὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἰδεώδους καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ὅτι δὲν βλέπω τὸν χρόνον ἀρκετὸν προκειμένου περὶ διακανονισμοῦ, περὶ πανηγυρισμοῦ μιᾶς τοιαύτης ἑορτῆς, διὰ τὸ τόσον ὀλίγον χρονικὸν διάστημα τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει ἀπὸ τῆς 25ης Μαρτίου. Ἐὰν πράγματι τὴν 25ην Μαρτίου γίνῃ ὁ πανηγυρισμὸς οὗτος, ἡ Θράκη δυστυχῶς, μόλις τώρα ἀνακύψασα ἀπὸ τὸν δεσποτισμόν, δὲν θὰ κατωρθώσῃ νὰ ἀνοίξῃ τὴν καρδιάν της καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὰ αἰσθήματά της πρὸς τὸ ἐλεύθερον ἑλληνικὸν κράτος, διότι πλεῖστοι ὅσοι ἐκ τῶν Θρακῶν, εὑρίσκονται εἰς τὸ κέντρον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπὸ τὰς ἀρχὰς ἀκόμη τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνω, εἶναι ὅπως ὁ πανηγυρισμὸς ἀναβληθῇ, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων διὰ τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ σκεφθῶμεν εἶναι ὅπως ἀνατεθῇ εἰς ἐπιτροπὴν ἰδιαιτέραν ἡ μελέτη τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὥπλισαν τοὺς ἥρωας καὶ μάρτυρας τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως, νὰ ἀναλάβωσι ἕν τοιοῦτον ἔργον, τὸ δὲ βιβλίον τοῦτο τῶν ἀρχῶν τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως ἐκδιδόμενον εἰς χιλιάδας ἀντιτύπων νὰ διανεμηθῇ εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμόν, ὥστε ὁ καθεὶς ἐκ τῶν Ἑλλήνων νὰ ἀντιληφθῇ τὸ τί προσφέρει ἕκαστος προκειμένου περὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἐκπληρώσεως ἀναλόγως τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχει πρὸς τὴν πατρίδα του.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§160Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐπὶ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν τόσον εὐχαρίστως προεκάλεσεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξουσίου, νομίζω, κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς θὰ εἶναι ἡ παρασκευὴ ἑορτασμοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ διάρκεια θὰ σημειωθῇ ἀπὸ τῆς 25ης Μαρτίου, ὡς ἡμέρας ἐνάρξεως, ἀλλὰ θὰ παραταθῇ ἐφ’ ὁλόκληρον ἔτος. Νομίζω ὅτι καὶ ὁ καιρὸς εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τὴν ὀργανωτικὴν ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν θέλει ἐκλέξῃ ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ περιλάβῃ ὅλα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχονται νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλοπρεπῆ καὶ λαμπρὰν διεξαγωγὴν τῆς ἑορτῆς. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, συμφώνως πρὸς τὰς ἐμπνεύσεις, τὰς ὁποίας θέλει λάβει ἐκ τῆς ψυχῆς αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς ψυχῆς ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Ἓν καὶ μόνον ἔχω νὰ ὑποβάλω, εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προγράμματος. Συμφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου ἐκ Κερκύρας, ὅτι ἡ ἡμέρα τῆς 25ης Μαρτίου θέλει θεωρηθῇ ὡς σημεῖον, ἐντεῦθεν τοῦ ὁποίου θέλομεν παρακολουθήσει ὁλόκληρον τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἱστορίας τοῦ ἔθνους ἡμῶν ἐπὶ ἕνα αἰῶνα. Ἀλλὰ ἤθελον προσθέσει εἰς τὴν ὡραίαν ἰδέαν τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Κερκύρας, ὅτι τὸ σημεῖον τοῦτο δέον νὰ χρησιμεύσῃ συγχρόνως ὡς ἀφετηρία στροφῆς καὶ πρὸς τὰ ἐκεῖθεν, οὕτως ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡ ἡμέρα ἐκείνη, ὑπῆρξεν ὁ καρπὸς τῆς κατεργασίας τεσσάρων ὁλοκλήρων αἰώνων. Καθ’ ἣν στιγμὴν θέλομεν προσέλθει, ὅπως τιμήσωμεν τὴν ἱερὰν μνήμην ἐκείνων, οἵτινες ἀπὸ τῆς 25ης Μαρτίου 1821 καὶ ἐντεῦθεν ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, θέλομεν ἐπίσης τιμήσει τὴν μνήμην τῶν μυριάδων πεσόντων, τῶν μυριάδων θυμάτων, οἵτινες ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μεγάλη ἡμῶν Πόλις ἔπαυσε νὰ κατέχῃ τὸ σκῆπτρον τῆς Ἑλληνικῆς ἀνατολικῆς δράσεως καὶ νὰ εἶναι τὸ κέντρον τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ μεγαλείου, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης θέλει μετρηθῇ, ὁ κατάλογος τῶν ἡρώων, τῶν μαρτύρων καὶ τῶν θυμάτων, γνωστῶν καὶ ἀγνώστων, οἵτινες ἔβαψαν τὰ ἱερὰ χώματα τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Καὶ ἐνταῦθα ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον ἐκ Θράκης συνάδελφον λέγω πρὸς αὐτόν: Εἴμεθα εὐτυχεῖς διότι ἔχομεν σήμερον τοὺς Θράκας μεταξὺ ἡμῶν, διότι ἀρχηγὸς τῆς στρατιᾶς ἐκείνης τῶν ἡρώων καὶ τῶν μαρτύρων, εἶναι ὁ μέγας Θράξ, ὁ παρὰ τὰ τείχη πεσὼν Βασιλεὺς ἡμῶν, ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§162Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θράκης πληρεξουσίου καὶ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι εἴμεθα βέβαιοι ὅτι καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπηρετοῦν εἰς τὸ κέντρον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀντὶ νὰ λυπηθοῦν, ὅτι ἑορτάζομεν τὴν ἑκατοντατετηρίδα, ἀπεναντίας θὰ χαροῦν μαζύ μας, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς των ἀπόψεως καὶ ὅτι εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας των καὶ αὐτοὶ θὰ ἑορτάζουν ἔστω καὶ ἄν δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐκδηλώσουν τὴν χαράν των.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§164Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ ἑορτὴ εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑποδιαιρεθῇ εἰς δύο μέρη. Ἔχομεν μίαν ἑορτὴν ἀναμνηστικὴν τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τοῦ μεγάλου ἀγῶνος, ἐκ τοῦ ὁποίου προήλθομεν ἡμεῖς ἐλεύθεροι ἀλλὰ καὶ ἐντολλοδόχοι μεγάλων ἐντολῶν, ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου τὸ στάδιον νὰ ἑορτάσωμεν τὴν Ἑκαντονταετηρίδα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὅπερ ἐπετελέσθη πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐντολῶν τοῦ Γένους. Οὕτω νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἤτοι κατὰ τὸν προσεχῆ Μάρτιον, νὰ ἑορτασθῇ ἑορτὴ ἀναμνηστικὴ τῆς ἡμετέρας ἀνεξαρτησίας, κατὰ τὸν προσήκοντα δὲ χρόνον νὰ ἑορτασθῇ ἡ Ἑκατονταετηρὶς τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ ὁ ἑορτασμὸς ταύτης φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ καθ’ ὃν χρόνον εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Κερκύρας. Ἑορτάζοντες τὴν Ἑκατονταετηρίδα ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου θὰ ἑορτάσωμεν ταύτην κατὰ τρόπον εἰκονίζοντα καὶ εἰς τοὺς ἔξω Ἕλληνας καὶ εἰς τὸν Διεθνῆ κόσμον τὶ ἐξετέλεσε τὸ Βασίλειον τοῦτο ἀπέναντι τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῶν ἐντολῶν, τὰς ὁποίας παρέσχον εἰς αὐτὸ οἱ πρόγονοι ἀπελευθερωταί. Νομίζω ὅτι οὕτως ὑποδιαιροῦντες τὸ πρᾶγμα θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἑορτασμοῦ καὶ θὰ καθορίσωμεν ὡς τὴν ἑορτὴν ἐπιδείξεως ὅλης τῆς συγχρόνου προόδου καὶ ἀκμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, τὸν ἑορτασμὸν δὲ τοῦτον θὰ πανηγυρίσωμεν τελείως καὶ πλήρως ἀπὸ τοῦδε, μεριμνῶντες ἀπὸ τοῦδε, συνιστῶντες τὴν δέουσαν ὀργανωτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀπὸ τοῦδε παρέχοντες εἰς αὐτὴν τὰ μέσα, ἵνα ἡ ὀργάνωσις τοῦ πανηγυρισμοῦ γίνῃ πλήρης καὶ χρησιμεύσῃ οὕτως οὐ μόνον ὡς ἀναμνηστικὴ ἑορτὴ ἀλλὰ καὶ ὡς ἐπίδειξις τῆς ὅλης ἀκμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἄν δὲ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἔχωμεν νὰ τελέσωμεν μίαν ἀναμνηστικὴν ἑορτὴν τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τοῦ μεγάλου ἀγῶνος, ἔχομεν ὑποχρέωσιν τὴν ἑορτὴν ταύτην νὰ τελέσωμεν πρὸς μνήμην ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, αὐστηρῶς καὶ μόνον, τῶν μεγάλων μορφῶν ἐκείνων, στρατιωτικῶν, πολιτικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν, καὶ τῶν μεγάλων καρδιῶν ἐκείνων τῶν ὁπλιτῶν, οἵτινες ὑπηρέτησαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν, οἵτινες διὰ τῆς αὐτοθυσίας αὐτῶν παρέδωκαν εἰς ἡμᾶς Ἑλλάδα ἐλευθέραν. Ἔχομεν ἀνάγκην—καὶ εἰς τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ σεβαστός μοι πληρεξούσιος Ἰωαννίνων— ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τελέσωμεν τὴν ἑορτὴν ταύτην καὶ οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει. Δὲν ᾄδομεν οὔτε χορεύομεν ὅταν θὰ ἑορτάσωμεν τοιοῦτον γεγονός. Ἔχομεν καθῆκον πρῶτον νὰ μνημονεύσωμεν τοὺς πεσόντας καὶ τοὺς δράσαντας. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἑορτὴ ἡ σημερινὴ τῆς Ἑκατονταετηρίδος ἐνέχει δύο ἀπόψεις τιμῆς. Ἡμεῖς, ἡ τρίτη γενεὰ ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ὑπερήφανοι δυνάμεθα ν’ ἀτενίσωμεν τοὺς ἥρωας ἐκείνους, οἵτινες ἔδωκαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλευθερίαν, διότι τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν παρέσχον ἡμῖν ὡς δημιούργημα τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας δὲν κατῃσχύναμεν, ἀλλ’ ἐξετελέσαμεν αὐτὴν ἕκαστος ἐν τῷ μέτρῳ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ. Εἴμεθα ἀπόγονοι, οἵτινες δυνάμεθα ὑπερηφάνως ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἐντολὴν τῶν προγόνων ἡμῶν, διότι παρελάβομεν τὴν Ἑλλάδα οἵαν παρέδωκαν ἡμῖν οἱ πρόγονοι ἐλευθερωταὶ καὶ σήμερον ἐμφανίζομεν αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ διεθνοῦς κόσμου Ἑλλάδα μεγάλην. Ἀπέναντι δὲ τῶν τμημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἅτινα μένουσιν ἔτι ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς δουλείας τελοῦντες τὴν ἀναμνηστικὴν ἑορτὴν παρέχομεν εἰς αὐτὰ μείζονα ἔτι τὴν ἐνίσχυσιν καὶ μείζονα ἔτι τὴν κύρωσιν τῶν ἐλπίδων αὐτῶν, ὅτι τὸ μικρὸν Βασίλειον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε πτωχόν, ἐκτετραχηλισμένον καὶ ἀσθενὲς ἐντολὴν γιγαντιαίαν, ἔφθασεν ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ αὐτοῦ διαστήματος νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐντολὴν ταύτην, ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε μικρὸν ἀπέναντι τῆς μεγαλειτέρας μερίδος τῆς Φυλῆς. Ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν ταύτην τὸ Βασίλειον τοῦτο καὶ σήμερον εἶναι ἱκανώτερον κατὰ πολὺ νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς ἐντολῆς. Θὰ εἶναι λοιπὸν ὁ ἑορτασμὸς τῆς Ἑκατονταετηρίδος ὁ ἀρραβὼν τῶν ἐλπίδων, ὅτι τάχιστα θ’ ἀνατείλῃ ἡ ἡμέρα τῆς πλήρους ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν νομίζω ὅτι καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον θὰ εἶναι τὴν ἑορτὴν νὰ τελέσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ ὀρθότερον καὶ λυσιτελέστερον θὰ εἶναι νὰ διαιρέσῃ τὴν ἑορτὴν εἰς οἷα εἶπον δύο τμήματα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως οὕτω πρόκειται νὰ ἑορτασθῇ, ὀρθὸν θὰ εἶναι τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἑορτῆς ταύτης ν’ ἀναλάβῃ τὸ σῶμα διὰ ψηφίσματος αὐτοῦ καὶ οὐχὶ διὰ Διατάγματος. Θέλει συντελέσῃ εἰς μείζονα ἐκδήλωσιν τῆς τελεσθησομένης σήμερον ἑορτῆς καὶ μετὰ ὀκταετίαν τελεσθησομένης, ἄν ἀναλάβῃ ταύτην αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τὸ μόνον ἁρμόδιον ὡς ἐνασκοῦν τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἄν δέχηται τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ν. Λεβίδη πρότασιν.

§166Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προέχει κ. Πρόεδρε ἡ πρότασις τοῦ πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Στράτου διότι συνδυάζει τὴν σύστασιν δύο ἐπιτροπῶν ἵνα ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τοῦ πανηγυρισμοῦ τῆς Ἑκατονταετηρίδος καὶ διὰ τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ὅλου ἀγῶνος νὰ γίνῃ ἄλλη ἑορτή. Τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλλεν ὁ κ. Στράτος εἶναι ὑψηλοτέρας ἐννοίας καὶ θὰ ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τὴν Κυβερνήσεως ἐὰν δέχηται ὅπως ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος ἀποφασίσῃ τὴν τέλεσιν τοῦ μνημοσύνου καὶ τὴν τελετὴν ἐπὶ τῇ ἑκατονταετηρίδι τῆς μεγάλης ἡμέρας τῆς 25ης Μαρτίου.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§168Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὴν πρότασιν ἥν ἀνέγνωτε κ. Πρόεδρε, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐγώ, διότι εὑρέθημεν πρὸ μέτρου, εἰλημμένου ἤδη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλώσαντος ὅτι ἔχει ἑτοίμην, τοὐλάχιστον ἐν νῷ τὴν Ἐπιτροπήν, ἠθέλησα νὰ μὴ παρίδω ἐντελῶς τὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ διὰ τοῦτο, ἀγορεύων κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν μου, εἶπον, ὅτι ἐγὼ φρονῶ ὅτι τὸ ἔργον εἶναι τοσοῦτον μέγα, ὥστε πρέπει νὰ ἀπορρεύσῃ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς Συνελεύσεως, τοῦτο δὲ ὑπεστήριξε πρὸ μικροῦ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἡγέτης. Ἀλλ’ ἡ πρότασίς μου οὐδόλως μειοῖ τὴν σοβαρότητα τοῦ γεγονότος, διότι δέχομαι, ἵνα καὶ τὰ μέλη ἅτινα ὁ κ. Ὑπουργὸς εὗρε συμπράξωσιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐν συνεργασίᾳ τοὐτέστιν ἐνεργήσωσιν. Ὅταν λέγω ἐν συνεργασίᾳ, ἐννοεῖται, ὅτι τῆς ἐργασίας ταύτης θὰ ἡγῶνται τὰ μέλη, τὰ ἐκ τῆς Συνελεύσεως ἀπορρέοντα, ἄν τὰ ἄλλα δὲν ἀπορρέωσιν ἐκ τῆς Συνελεύσεως. Ἐὰν ὅμως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν ἔχωσι δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶσι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἡγέτου, τότε ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, καὶ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. ἡγέτου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἀρκεῖ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συναινέσῃ.

§169Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ διατυπωθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Στράτου.

§170Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον πρότασιν πρὸς καταρτισμὸν ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα κανονίσῃ τὰ τοῦ ἐπιμνημοσύνου πανηγυρισμοῦ τῆς ἐθνικῆς ἑορτῆς, παρασκευάσῃ δὲ τὸν ἑορτασμὸν ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Προεδρεύων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§172Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ.λ.π.). Ὁ κ. πληρεξούσιος ὑπέβαλε πρότασιν, ὅπως ἡ Συνέλευσις ψηφίσῃ ὡς ἑορτὴν τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Ἕλληνες κατῆλθον εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ἔθεντο τὰ θεμέλια τῆς ἀνακτήσεως τῆς ἐλευθερίας ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπ’ αἰώνων μετὰ κόπου ἔτεινον. Ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς ἡμέρας ταύτης εἶναι κεκυρωμένος ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῶν Ἑλλήνων ἁπάντων. Ἡ Συνέλευσις ἡ Ἐθνικὴ κατ’ εὐτυχῆ συγκυρίαν ἑδρεύουσα ἐνταῦθα, ἵνα τὰ θεμέλια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου τὰς βάσεις ἐκεῖνοι πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν ἔθεντο, στερεώτερον θέσῃ, ἡ Συνέλευσις αὕτη ἐκπροσωποῦσα τὴν συνείδησιν τῶν Ἑλλήνων ἁπάντων δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι προσδίδει ὁλόκληρον τὸ κῦρος αὐτῆς, εἰς τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑορτῆς. Βεβαίως δὲ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πανηγυρικωτέραν ἐκδήλωσιν τοῦ αἰσθήματος τούτου τοῦ ἱεροῦ τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀπεφασίζετο ὁ κατὰ τὸ δυνατὸν πανδημότερος τρόπος τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς μεγάλης ἑορτῆς. Ἑπομένως ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ προβῇ εἰς ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παρέχῃ τὸ μέσον πρὸς πανδημότερον πανηγυρισμὸν τῆς Ἑκατονταετηρίδος, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι μᾶς χωρίζει ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐλάχιστος χρόνος, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ καταρτισμοῦ μιᾶς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἡ κατάρτισις, ἡ συγκρότησις κατόπιν καὶ ἡ ἔναρξις τῆς ἐνεργείας αὐτῆς θ’ ἀπαιτήσῃ ἡμέρας τινάς. Δὲν εἶναι δυνατὸν, λέγω, νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις τῆς ἐκτελέσεως τοῦ πανηγυρισμοῦ τούτου. Ὁ πανηγυρισμὸς θὰ γίνῃ διὰ τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους, τῶν ὁποίων τὰς ἐργασίας θὰ διευθύνῃ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ καταλλήλων προσώπων πρὸς τοῦτο καταρτιζομένη. Ἐὰν δ’ ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ καταρτίσῃ ἐπιτροπήν, ἵνα αὕτη ἰδιαιτέρως ἐκπροσωπήσῃ τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὸν πανηγυρισμόν, βεβαίως δύναται νὰ τὸ πράξῃ. Ἐὰν δηλαδὴ θέλῃ νὰ ἐκλέξῃ ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις θὰ συμπράξῃ εἰς τὸν πανηγυρισμὸν τοῦτον, βεβαίως δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Συνέλευσις ὡς σῶμα ἤθελεν ἐπιληφθῇ νὰ κανονίσῃ αὐτὴ τὴν διοργάνωσιν τοῦ πανηγυρισμοῦ, φοβοῦμαι ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι καταδικάζει τὸ ἔργον τοῦ πανηγυρισμοῦ τούτου, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δυσχερὲς ἕνεκα τοῦ βραχυτάτου διαστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται, εἰς ἀσφαλῆ ἀποτυχίαν. Εἶμαι λοιπὸν τῆς γνώμης νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς ἀπόφασιν περὶ τῆς ὅσον ἔνεστι πανηγυρικωτέρας τελέσεως τοῦ πανηγυρισμοῦ τούτου τῆς Ἑκατονταετηρίδος, κατόπιν δ’ ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον αὐτὴ αὕτη ἡ Συνέλευσις θὰ συμπράξῃ κατὰ τρόπον συντελεστικώτερον εἰς τὸν πανηγυρισμὸν τοῦτον, καὶ κατόπιν ἡ Συνέλευσις θὰ συμμετάσχῃ, ὡς ἀκριβῶς παρετήρησαν οἱ κ. συνάδελφοι, αὐτὴ ἡ ἰδία εἰς πάσας τὰς γενησομένας ἑορτάς.

§173Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θὰ ἦτο καλὸν ἐὰν ἐψήφιζε κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ὑπεβάλαμεν, ὅπως μαζὺ μὲ τὰς ἑορτὰς προπαρασκευασθῇ καὶ ὁ πανηγυρισμὸς τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἔθνους διὰ μνημείων καὶ ἄλλων ἔργων. Ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ ὁρίσῃ ἐπιτροπὴν ἵνα μετελήσῃ τὴ ζήτημα αὐτό.

§174Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§175Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Νὰ γίνῃ δὲ κατὰ τὸν προσεχῆ ἑορτασμὸν ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἀποφάσεων περὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ νὰ ἐκτεθῶσιν ἴσως καὶ τὰ πρῶτα σχέδια περὶ τῆς μελλοντικῆς αὐτῆς ἐργασίας. Ὁμιλῶ περὶ ὀκταετίας ὁλοκλήρου, περὶ ἐργασίας ἡ ὁποία θὰ συντελεσθῇ μετὰ ὀκταετίαν.

§176Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§177Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ. Ἡ συνολικὴ ἐμφάνισις αὐτοῦ τοῦ ἔργου θὰ γίνῃ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν γενομένων ἤδη διὰ τὸν ἑορτασμόν.

§178Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§179ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀρκετά, κ. Πρόεδρε...

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑποβληθεῖσαν πρότασιν;

§181ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§182Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προέτεινα νὰ γίνῃ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δέχεται ἐν μέρει τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐγώ, δηλ. δέχεται νὰ γίνῃ ψήφισμα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καθορίζηται ὁ ἑορτασμὸς ἐντολῇ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ θέλει ἵνα τῆς ὀργανώσεως ἐπιμεληθῇ ἀποκλειστικῶς ἡ Διοίκησις καὶ ἀποδέχεται τὴν συνεργασίαν τῆς Συνελεύσεως. Ἔτσι δὲν εἶναι;

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸν ἑορτασμόν.

§184Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸν ἑορτασμὸν θὰ μετάσχῃ πάντως ἡ Συνέλευσις ἀφ’ ἑαυτῆς.

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ἐξηγήσω σαφέστερον τὴν ἰδέαν μου. Ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφασίσῃ τὴν ὅσον ἔνεστιν καλυτέραν ἐκτέλεσιν τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς ἐθνεγερσίας. Μετὰ τοῦτο θὰ ἐνεργηθῇ διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔχει ἤδη καθορισθῇ ἡ ὀργάνωσις τῶν ἑορτῶν τούτων. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Συνέλευσις δι’ ἰδιαιτέρας ἐπιτροπῆς δύναται νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ ἐκείνων τῶν ἐνεργειῶν εἰς τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις, τὸ σῶμα τὸ ἐκπροσωποῦν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ νομίσῃ ἀναγκαῖον νὰ προβῇ, ἵνα καὶ αὐτὴ τοιουτοτρόπως συντελέσῃ εἰς τὴν πανηγυρικωτέραν τέλεσιν τῆς ἑορτῆς.

§186Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀντείπω, ὅτι ἡ σύστασις δύο ἐπιτροπῶν ἀνεξαρτήτων ἀπ’ ἀλλήλων εἶναι προωρισμένη νὰ δημιουργήσῃ σύγχυσιν.

§187Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἀποβλέπουν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν.

§188Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν.

§189Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι Νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Ἡ μία ἐπιτροπὴ ἀποβλέπει εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν ἑορτῶν τῆς ἑκατονταετηρίδος ἐν γένει. Ἡ ἑτέρα ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ κανονίσῃ ὁποίας τινὰς πράξεις δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ Συνέλευσις ὡς Συνέλευσις, ἵνα συμμετάσχῃ ὡς τοιαύτη τῶν ἑορτῶν κατὰ τὸν ὅσον ἔνεστι πανηγυρικώτερον τρόπον. Ἐξηγοῦμαι.

§190Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα ἐξηγεῖσθε.

§191Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν συμπίπτουν.

§192Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα θὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ κρίνῃ ποίας πράξεις θὰ πράξῃ ἡ Συνέλευσις, διὰ νὰ συμμετάσχῃ πανηγυρικώτερον τῶν ἑορτῶν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι περιττόν, διότι ἡ Συνέλευσις ἕν ἔχει μόνον νὰ κάμῃ, ἀφ’ ἧς ἐγκρίνῃ καὶ δώσῃ τὴν ἐντολὴν τῆς τελέσεως τῆς ἑορτῆς, νὰ παράσχῃ τὴν δέουσαν πίστωσιν διὰ τὴν τέλεσιν τῆς ἑορτῆς καὶ ἤ ν’ ἀφίσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της πλήρη εἰς τὴν Διοίκησιν διὰ τὸ ἔργον τῆς ὀργανώσεως τῆς ἑορτῆς — εἶναι δ’ ἔργον τῆς Διοικήσεως τοῦτο — ἢ ν’ ἀποφασίσῃ ἵνα δι’ ἀντιπροσωπείας τῆς Συνελεύσεως μετάσχῃ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀποτελέσῃ μίαν πολυμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ὀργάνωσιν τοῦ ἔργου. Ἐὰν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ ἐκλογῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ κανονίσῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ συμμετάσχῃ ἡ Συνέλευσις τοῦ ἔργου τοῦ ἑορτασμοῦ, εἶναι ἐντελῶς περιττόν. Γνωρίζομεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ συμμετάσχῃ ἡ Συνέλευσις. Δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ συμετάσχῃ δι’ ἰδίας ἀντιπροσωπείας. Ἡ Συνέλευσις θὰ παραστῇ αὐτοδικαίως ὡς σῶμα.

§193Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τελειώσατε καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§194Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλύτερον νὰ γίνῃ ἑνιαῖον τὸ ἔργον.

§195Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐννοῶ τὴν συμμετοχὴν τῆς Συνελεύσεως εἰς τὴν τελετὴν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ τὴν 25ην Μαρτίου ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἤ ὁπουδήποτε. Ἐννοῶ τὴν συμμετοχὴν τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος. Ἡ Συνέλευσις ἐκπροσωπεῖ τὴν κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Συνέλευσις συνεχίζει τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος τὸν καθ’ ὅλην τὴν διαρρεύσασαν περίοδον. Ἡ Συνέλευσις δύναται πρὸς ἑορτασμὸν αὐτῆς ὄχι νὰ μεταβῇ μόνον εἰς τὴν ἐκκλησίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ κανονίσῃ ἡ ἐπιτροπή· ἡ Συνέλευσις δύναται ν’ ἀποφασίσῃ νὰ τελεσθῶσι πράγματα πρὸς ἀποκρυστάλλωσιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ὁ κοινοβουλευτικὸς βίος τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν παρουσίασεν. Ἡ Συνέλευσις δύναται ν’ ἀποφασίσῃ νὰ τελεσθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς διάφοροι ἄλλαι ἐνέργειαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐμφανίσωσι τὸν ἑορτασμὸν τοῦτον ἀπὸ ἀπόψεων ὡρισμένων, ἀφορωσῶν τὴν Συνέλευσιν ὡς τοιαύτην. Καὶ ἐπὶ τούτῳ, παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἐπιτροπή, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοιούτου εἴδους θεμάτων, ὄχι ἄν θὰ ὑπάγωμεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Πρόκειται περὶ ἐντελῶς διαφόρων ἐνεργειῶν.

§196Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδέποτε ἀντελήφθην ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπιτροπή, διὰ νὰ κρίνῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑπάγωμεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Οὐδ’ ἠννόησα ποτὲ τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλετε νὰ μεταβληθῇ εἰς ἴδιον ὀργανωτικὸν σῶμα κοινοβουλευτικῶν ἑορτῶν.

§197Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι, αὐτὸ ἀκριβῶς ἀπέκρουσα.

§198Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγου ἀπέκρουσεν ἀκριβῶς τὴν κατάρτισιν ἐπιτροπῆς Συνελεύσεως πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, διότι ὀλίγος ὑπολείπεται χρόνος διὰ τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος. Καὶ πράγματι ὀλίγος ὑπολείπεται χρόνος, διότι καὶ ὁ Φεβρουάριος εὑρίσκεται ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ καὶ ἡ 25η Μαρτίου εἶναι ἐγγύς. Λοιπὸν πότε θὰ λάβῃ τὸν καιρὸν ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ καὶ ἀπασχοληθῇ διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς αὐτῆς διὰ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς συμμετοχῆς της;

§199Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ αὐτὸ μέχρι τῆς 25 Μαρτίου, αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ καὶ βραδύτερον.

§200Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ μεγίστη ἑορτή, ἡ ἐπίδειξις οὕτως εἰπεῖν τῆς Ἑλλάδος ἀκριβῶς οἵαν προτείνει ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Κερκύρας, πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὴν ἑκατονταετηρίδα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Φρονῶ δ’ ὅτι ἐφέτος ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὀλίγος ὑπολείπεται χρόνος, καὶ ἴσως αἱ περιστάσεις δὲν θὰ μᾶς ἐπιτρέψουν ἑορτασμοὺς συνεχεῖς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, διότι ἔχομεν βαρέα νὰ ἐπιτελέσωμεν ἔργα, ὀρθὸν θὰ εἶναι νὰ περιορίσωμεν τὴν ἑορτὴν εἰς τρεῖς μέχρι 5 ἡμέρας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ ἦτο πρακτικώτερον καὶ θὰ συντελέσῃ εἰς μᾶλλον ὁμοιογενῆ ὀργάνωσιν τῶν ἑορτῶν ἐὰν κατόπιν τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως ἡ μὲν Κυβέρνησις κανονίσῃ τὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ὀργανωτικῆς, ἡ δὲ Συνέλευσις ὁρίσῃ ἀντιπροσώπους οἵτινες ὁμοῦ μετὰ τῆς ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπιληφθῶσιν ἑνιαίως τῆς ὀργανώσεως. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ μελέτῃ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης προκύψῃ ἡ ἀνάγκη τῆς συμμετοχῆς τῆς Συνελεύσεως εἰς τὴν ἑορτήν, τότε θὰ ἀποφασίσωμεν τὰ τῆς συμμετοχῆς. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ὀρθώτερον ἐὰν ἦτο ἑνιαία ἡ ἐργασία, παρὰ ἐὰν εἴχωμεν δύο ἐκ παραλλήλων ὀργανωτικὰς ἐπιτροπάς. Θεωρῶ ἐπίσης ὀρθὸν ὅπως μὴ γείνῃ μόνον μία ἐπιτροπή, ἀλλὰ καταρτισθεῖ καὶ μία ἄλλη ἐπιτροπὴ ἐντελῶς ἐπίτιμος, ἡ ὁποία θὰ περιλάβῃ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τοὺς ἀπογόνους ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα εἶνε ἀναγεγραμμένα ἐν ταῖς σελίσι τῆς ἐπαναστάσεως καὶ κοπῶσιν ὡρισμένα ἀναμνηστικὰ μετάλλια δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν εὐτυχίαν νὰ ὑπενθυμίζουν ἔστω καὶ μὲ τὸ μικρόν των ἀνάστημα τοὺς ἄνδρας ἐκείνους.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§202Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐξέθεσα τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον ὅτι ἡ μεγάλη ἑορτὴ ἥτις ἐπιβάλλεται νὰ ἐπιτελέσωμεν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, βεβαίως δὲν δύναται νὰ γίνῃ μόνον τὴν 25ην Μαρτίου. Θὰ γίνῃ βεβαίως ἕνας μεγαλοπρεπὴς ἑορτασμὸς ἀλλὰ πρέπει πρὸς ἀνάμνησιν τῆς μεγάλης ἡμέρας τῆς Ἐθνικῆς Παλιγγενεσίας νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ διάφορα ἄλλα ἔργα. Πρὸς τοῦτο εἶπον ὅτι ὅλον τὸ ἔτος θὰ θεωρηθῇ ἑορτάσιμον, εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ ἴσως καὶ ὅλον τὸ ἔτος διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο πρέπει πάντως νὰ συμβῶσιν αἱ ἑορταὶ αὐταί. Πρὸς τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ συσταθῇ μία ἐπιτροπὴ ὀργανωτική, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀποτελεσθῇ μόνον ἐκ τοῦ σώματος τῆς Συνελεύσεως εἴτε ἐν ὅλῳ εἴτε κατὰ μέρος. Εἶνε ἀνάγκη εἰς τὴν ἐπίσημον αὐτὴν ἐπιτροπὴν νὰ συμμετάσχουν οἱ ἀπόγονοι τῶν μεγάλων ἐκείνων ὀνομάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔδωσαν τὴν ἐλευθερίαν, εἶναι ἀνάγκη νὰ συμμετάσχουν ἄλλα ἐκ τῶν ἐπισήμων προσώπων τῆς νεωτέρας γενεᾶς καὶ ἄλλα πρόσωπα ἱκανὰ διὰ τὴν διοργάνωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Βεβαίως εἰς τὰ πρόσωπα αὐτὰ θὰ εἶνε καὶ ἐκ τῶν πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως, εἶναι δὲ καὶ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως νὰ καταρτίσῃ ἰδίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐόδωσιν τῆς ἑορτῆς, ἀλλὰ μᾶλλον θὰ ἐπιφέρῃ περιπλοκήν. Ἡ Συνέλευσις ὡς σῶμα δύναται νὰ λάβῃ οἱαδήποτε μέτρα θέλῃ πρὸς ἐπιτέλεσιν τῆς ἑορτῆς, ἀλλ’ ἡ διοργάνωσις πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ μίαν ἐπιτροπήν, οἵα τοὐλάχιστον ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ.

§203Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ καλλιτέρα μέθοδος ἵνα ἑορτάσωμεν τὴν ἑκατονταετηρίδα τῆς ἀνεξαρτησίας ἡμῶν εἶναι νὰ μιμηθῶμεν τὸ παράδειγμα τῶν προγόνων μας, νὰ ἐργαζώμεθα παρὰ νὰ ματαιολογῶμεν. Νομίζω δὲ ἡ ἐποχή, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, δὲν εἶναι κατάλληλος πρὸς ἑορτασμοὺς καὶ δὴ ἐτησίους, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἑορτάσωμεν προχείρως ἀλλὰ μετὰ λαμπρότητος βεβαίως, νὰ ἀφήσωμεν δὲ τὰς μεγάλας ἑορτάς, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται διὰ τοιαύτην ἑορτήν, εἰς εὐθετώτερον χρόνον καὶ ὄχι σήμερον.

§204Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔγινε κἄποια παρεξήγησις. Δὲν εἶπον ὅτι καθ’ ἑκάστην θὰ ἑορτάζωμεν ἀλλ’ εἶπον ὅτι κατὰ τὸ ἔτος εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορίζωμεν ἑορτάς, π.χ. Θὰ ὡρίσωμεν νὰ πᾶμε μίαν ἡμέραν εἰς τὴν Ἁγ. Λαύραν, ἤ νὰ γίνῃ ἡ ἀποκάλυψις μιᾶς προτομῆς τὴν τάδε τοῦ μηνὸς ἤ δὲν γνωρίζω τὶ ἄλλο.

§205Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἄν πρέπει ὁ λαὸς καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀσχολῶνται μὲ τοιαῦτα ἔργα τὴν στιγμὴν ποῦ εἶναι ἐστραμμένη ἡ προσοχὴ ὅλων εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν.

§206Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ὑπάρχῃ ἡ ὀργανωτικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ὀργανώνουσα εἰς ὡρισμένας ἐποχὰς τοῦ ἔτους ἑορτάς, θὰ ἀναζωπυρώνῃ τὸ αἴσθημα τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται πρὸς ἀπελευθέρωσιν καὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ ἑορτὴ τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ ἀποκαρδιώσῃ αὐτούς, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐνισχύσῃ τοὺς ἀγῶνας. Δι’ αὐτὸ δέον νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἑορτὴ εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὴν τὴν ἑορτὴν χωρὶς νὰ ἀπασχοληθῶσιν ἀπὸ ἄλλην ἐργασίαν.

§207Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ ἕνα μέγα συνέδριον, τὸ ὁποῖον νὰ προπαρασκευάσῃ καὶ νὰ συνέλθῃ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ προσεχοῦς ἔτους.

§208ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ περιμένωμεν ἕν ἔτος διὰ νὰ πληροφορηθῶμεν πότε θὰ γίνῃ μία ἑορτή.

§209Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὀργανωτικὴ ἐπιτροπὴ θὰ κάμῃ τοῦτο, θὰ ὀργανώσῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ πότε καὶ ποῖαι εἴδους ἑορταὶ θὰ γίνωσι, θὰ κάμῃ δὲ μίαν πρόσκλησιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίζῃ τὴν τάδε ἡμέραν τοῦ μηνὸς τάδε, θὰ γείνῃ ἡ μετάβασις εἰς τὴν Ἁγίαν Λαύραν, ὅσοι θέλουσι νὰ ὑπάγουν θὰ ὑπάγουν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§211Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν περὶ ἑορτασμοῦ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπ’ ὄψει τοῦ Προεδρείου τὸ ἀκόλουθον ψήφισμα, (ἀναγινώσκει): Ἡ Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων ψηφίζει, ἵνα τὴν 25ης Μαρτίου 1921 τὸ ἔθνος ἑορτάσῃ πανηγυρικῶς τὴν ἑκατοστὴν ἐπέτειον τῆς μεγάλης ἡμέρας τῆς 25ης Μαρτίου 1821, καθ’ ἣν ὑψώθη ἡ σημαία τῆς Ἐθνικῆς Ἐλευθερίας καὶ ἤρξατο ὁ μέγας ἀγών. Ἡ ἐκτέλεσις τοῦ προγράμματος ἀφίεται εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§212Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ τὸ ψήφισμα τοῦτο πρὸς ψήφισιν, ἔχω τροπολογίαν μικρὰν σχετιζομένην πρὸς ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου. Δὲν συμφωνῶ εἰς τὴν φράσιν «ἤρξατο ὁ μέγας ἀγὼν», διότι, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὁ ἀγὼν ἤρξατο ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πτώσεως τῆς Μεγάλης Πόλεως ἐξακολουθῶν ἀδιαλείπτως. Ἑπομένως ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω, ὅπως μεταβληθῇ ἡ φρᾶσις ἀντὶ «ἤρξατο ὁ μέγας ἀγὼν» «ἀνεκηρύχθη ὁ μέγας ἀγὼν», διότι τότε ἀναδιωργανώθη ὁ μέγας ἀγών· δὲν ἤρξατο ὁ ἀγὼν τὴν 25ην Μαρτίου, θὰ εἶναι τοῦτο βλασφημία, ἐὰν τὸ εἴπωμεν. Ὁ ἀγὼν ἀνεκηρύχθη τὴν 25ην Μαρτίου.

§213Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ δι’ ἄλλους δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὅπως ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ἀναστασοπούλου τὸ ψήφισμα τὴν ἑσπέραν ταύτην. Πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§214ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι. Ὄχι. Νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τὸ ἑξῆς ψήφισμα εἰς τὸ Προεδρεῖον. (ἀναγινώσκει). Ἡ Γʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων. Ψηφίζει, ἵνα τὸ ἔθνος ἑορτάσῃ πανηγυρικῶς τὴν ἑκατοστὴν ἐπέτειον τῆς μεγάλης ἡμέρας τῆς 25ης Μαρτίου 1821, καθ’ ἣν ὑψώθη ἡ σημαία τῆς Ἐθνικῆς Ἐλευθερίας. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὸ ψήφισμα;

§216ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9.30′ μ. μ.).