1920.09.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78η

τῆς 2ας Σεπτεμβρίου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς 31ης Αὐγούστου καὶ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου ἐ.ἔτους).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ναούσης παρακαλεῖ ὅπως ἀρθῇ ὁ φόρος τῆς Δεκάτης ἐπὶ τῆς νομίμου ἐκπτώσεως τῶν 500 ὀκάδων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ἀνακοινῶ ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ Ἀπολογισμοῦ κλπ. Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπί τινων χρηματικῶν ἐνταλμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκδοθέντα, ὑπ’ εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τακτοποιήσεως ἀποδοχῶν καὶ λοιπῶν ὀφειλῶν, τῶν ἐκ Γερμανίας ἐπανακαμψάντων ἀξιωματικῶν τοῦ τέως Δʹ Σώματος Στρατοῦ ὡς καὶ τῶν ὁδοιπορικῶν αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Φεβρουαρίου 1919 Ν.Δ. «περὶ ἀξιωματικῶν παρανόμως ἀπουσιαζόντων εἰς τὸ ἐξωτερικόν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ Ἀντιστρατήγου Ν. Ζορμπᾶ». Ἐπ’ αὐτοῦ θέλει διεξαχθῇ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Θ. Γούσκος καὶ Ν. Ξηρός. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ψηφίζουσιν εἰς τὸ «Ναὶ» οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι ψηφίζουσιν εἰς τὸ «Ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ διὰ σφαιριδίων μυστικὴ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ν. Ξηροῦ καὶ Θ. Γούσκου τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ.κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τὶς μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (ἀναγινώσκει). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 118 ἅπαντες εἰς τὸ «Ναὶ» Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ψηφοφορίας τῶν ἐν ἐκστρατείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τοῦ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως τῆς Σμύρνης μετὰ τῆς περιοχῆς αὐτῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1831 «περὶ ὀργανώσεως τῆς Ραδιοτηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῶν συμβάσεων, διομολογηθεισῶν μεταξὺ τοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργείου καὶ διαφόρων δέκα τριῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὁριστικῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀπολυθέντων λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν μηχανῶν σιγαροποιῶν κλ.» Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§6Γ. ΠΩΠ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ δευτέρα φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνεται τὸ πείραμα τοῦτο τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀρχικῶς βεβαίως τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ σκόπιμον θὰ ἦτο ἐφ’ ὅσον ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰσάγονται ἐς τὰ κέρδη τῶν ἀσκούντων τὴν βιομηχανικὴν ἐπιχείρησιν τοῦ καπνοῦ, ἵνα ἐκεῖθεν κατεβάλλετο ἡ ἀποζημίωσις των, ἕνεκα τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σιγαροποιητικῶν μηχανῶν, στερουμένων τῆς ἐργασίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν εἰδικότητα καὶ μὴ δυναμένων ἀμέσως νὰ ἐπιληφθῶσιν ἄλλης ἐργασίας. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐκ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς ὁρμώμενοι, ὅτι ὑποχρέωσις κοινωνικὴ εἶνε, ἵνα ἐν γνώσει τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης, ὁλόκληρον τὸ κράτος ὡς ἄτομον ἐπικουρήσῃ πρὸς τοῦτο, ἐδέχθημεν ἵνα ἡ φορολογία βαρύνῃ τοὺς καταναλωτάς. Ἡ ἀρχικῶς γενομένη ἀποζημίωσις εἴτε ἀπὸ παρεξήγησιν, εἴτε διότι δὲν ἐπήρκει τὸ ποσόν, δὲν ἦτο ὁριστική, καίτοι εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν ἐπρόκειτο περὶ ὁριστικῆς ἀποζημιώσεως καὶ ὁριστικοῦ τερματισμοῦ τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, εἶναι ὁριστικὴ καὶ δύναται νὰ ἀπομείνῃ ὁριστική; Ὄχι. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὸ ζήτημα, εὑρίσκουν ὅτι ἡ λύσις αὕτη δὲν εἶναι ὀρθὴ διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἀποζημίωσιν, ὄχι μόνον ὑπεβλήθησαν εἰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐξήντλησαν καὶ τὰ μικρὰ ἴσως αὐτῶν ἀποθέματα καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς ἔλαβον, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὴν περιουσίαν αὐτῶν ἐξήντλησαν εἰς ἀντίκρυσμα τῶν διαρκῶν ἀναγκῶν τοῦ βίου, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουν ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία αἰτεῖται ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμία ἐπῆλθε διαμαρτυρία, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ αὐξηθῇ μέχρι τοῦ ποσοῦ τοὐλάχιστον τῶν 15.000.000 κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Δύναται ἴσως καὶ εὐχόμεθα πάντες νὰ μὴ ἀναγκασθῇ τὸ κράτος νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐπίσης εὐκταῖον εἶναι ἀντὶ τῶν 12 μηνῶν ὅπως καθιερώσαμεν, ἀναβιβάσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 24 μῆνας, ἀλλὰ καὶ τοῦτο πάλιν δυνητικῶς, τοὐτέστιν οἱ δυνητικοὶ ὅροι ἀνευρισκόμενοι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἀποζημιώσεως ἐπὶ 12 μῆνας φθάσει μέχρι τῶν 24 μηνῶν δυνητικῶς πάντοτε καὶ τὸ ποσὸν κατ’ ἀνώτατον ὅριον τῶν 9,000,000 ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15.000.000 λέγω δὲ τοῦτο, ὄχι διότι εἶναι πιθανὸν νὰ ἐξαντληθῇ αὐτό, ἀλλὰ διότι εἰς χεῖρας τῶν διαχειριζομένων τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀρκετὸν περιθώριον, ὥστε ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπαρκέσει, νὰ δύναται ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, χωρὶς νὰ προκαλῇ τὴν παρεξήγησιν ὅτι πρόκειται περὶ παρανόμου παροχῆς ὑπὲρ ἀτόμων ἑκάστοτε διδομένης, νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸν νόμον. Τὰς δύο αὐτὰς τροπολογίας εἶχον νὰ ὑποβάλω καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ τὰς δεχθῇ ἡ Βουλή.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§8Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας ἄν ἀπεδέχετο τὰς ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Πὼπ ὑποβληθείσας δύο τροπολογίας, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω.

§9Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἶνε σύμφωνοι πρὸς τὰς ἰδίας τὰς ἀναπτυχθείσας ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ψαρρῶν. Τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως αὐξάνεται εἰς 12.000.000 ὡς maximum ἀφίνεται δὲ ἐντὸς τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ κανονισθῇ ἡ ἀποζημίωσις. Μόνον ἡ ἀποζημίωσις θὰ γίνῃ ἀναλόγως τῆς ἡλικίας ἑκάστου δηλ. θὰ εἶναι τρεῖς τάξεις. Οἱ νεώτεροι θὰ λάβουν ὀλιγώτερον.

§10Γ. ΠΩΠ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 12 μηνῶν;

§11Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ διανεμηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν αὐτό.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλομενόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§13Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν πληροφορίαν ἤθελον. Ἡ κατανομὴ τῆς ἀποζημιώσεως ἀναλόγως τῆς ἡλικίας εἶνε κἄτι τι εὔλογον. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐλπίζω ὅτι παραιτεῖται τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀνήλικοι οἱ μὴ ἔχοντες συμπεπληρωμένην τὴν ἡλικίαν των δὲν δικαιοῦνται. Ὁμιλῶ, διότι ἔχω πεῖραν τῶν πραγμάτων ἐκ τοῦ τόπου μου. Εἰς τὴν Σῦρον ἔχομεν καπνοβιομηχανίαν ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένην. Εἶνε νέοι 20 καὶ 18 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ὡς σιγαροποιοὶ ἀπὸ 6 καὶ 8 ἐτῶν, εἶνε τεχνῖται. Εἶνε δίκαιον νὰ λάβουν καὶ αὐτοὶ ἀποζημίωσιν. Ἡ ἀνηλικότης δὲν ἐμποδίζει τὴν ἀποζημίωσιν. Τὶ δύναται νὰ κάμῃ ὁ νόμος; Νὰ ὁρίσῃ ὅτι οἱ καθαυτὸ σιγαροποιοὶ δικαιοῦνται εἰς ἀποζημίωσιν. Αὐτὸ εἶνε δίκαιον, κ. Ὑπουργέ, τώρα βεβαίως ἐπειδὴ αὐτοὶ εἶνε 18 ἐτῶν, θὰ λάβουν μικροτέραν ἀποζημίωσιν ἑνὸς τριακονταετοῦς ἐργάτου. Αὐτὸ εἶναι δίκαιον. Ἀλλὰ νὰ μὴ στερηθοῦν τῆς ἀποζημιώσεως, διότι ἴσα ἴσα τὰ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ μάθουν μίαν τέχνην, ἔμαθον αὐτὴν τὴν τέχνην. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, κ. Ὑπουργέ, εἶνε νὰ δοθῇ μία ἀποζημίωσις εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τῆς προόδου τῶν τεχνικῶν μέσων στερεῖται τῆς ἐργασίας του. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ μικρός, ὁ ἀνήλικος ἐστερήθη τῆς ἐργασίας του. Κατὰ τὴν ἡλικίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν μανθάνει κανεὶς μίαν τέχνην, ἔμαθεν αὐτήν. Τώρα 17 ἢ 18 ἐτῶν θὰ ὑπάγῃ νὰ μάθῃ μίαν ἄλλην, λοιπὸν πρέπει νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν, οὐχὶ βεβαίως ἴσην πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἕνας μεγαλύτερος, ἀλλὰ νὰ τοῦ στερήσωμεν μιᾶς ὁριστικῆς ἀποζημιώσεως δὲν εἶναι δίκαιον (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐνδιαφέρεσθε βεβαίως καὶ σεῖς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, μὲ τὴν πρότασίν σας ὅμως δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ματαιώσητε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, διότι τροπολογίαι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνουν σήμερον. Αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, εἶνε τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ κατὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν, δὲν πρόκειται περὶ νέων τροπολογιῶν. Σεῖς ὅμως ὑποβάλλετε νέαν τροπολογίαν.

§15Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἄν συμπεριλαμβάνωνται καὶ αἱ γυναῖκες.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα αὐτὴ εἶνε ἐρώτησις.

§17Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν γίνεται διάκρισις.

§18Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μπῇ μία διάταξις ἐξασφαλίζουσα τὴν ἰδιότητα τοῦ σιγαροποιοῦ.

§19Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Καταβιβάσατε τὸ ὅριον εἰς 18 ἔτη.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι ἐπαναλαμβάνω ὅτι τροπολογία δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ σήμερον. Πᾶσα ὑποβολὴ τροπολογίας σημαίνει ματαίωσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Θέλετε νὰ ματαιωθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§21Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ν’ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἀνίκανοι διὰ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ δικαιώματος ἀποζημιώσεως, πρόκειται περὶ ἐπικουρίας τῆς Κοινωνίας.

§23Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε δικαίωμα πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν νεωτέρων κοινωνικῶν ἀντιλήψεων.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§25Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Γεννᾶται ἡ ἑξῆς ἀπορία. Τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, προβλέπει περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἀπολυθέντων μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ εἰς πολλὰ μέρη ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχωνται σιγαροποιητικαὶ μηχαναὶ καὶ θὰ ἐπακολουθήσουν φυσικὰ ἀπολύσεις. Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, θὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἢ ὄχι; Δευτέρα ἀπορία: εἰς ὅλον τὸ Κράτος δὲν ἐφηρμόσθη τὸ Διάταγμα τῆς 24 Φεβρουαρίου 1919 ταὐτοχρόνως. Τὸ Διάταγμα ἐφηρμόσθη κυρίως εἰς τὰς Ἀθήνας, Πειραιᾶ καὶ Θεσσαλονίκην, εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους μας, ἐφηρμόσθη μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 2160. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὁρισθέντος πρὸς ἀποζημίωσιν θὰ ἀποζημιωθοῦν καὶ οἱ καπνεργάται, οἱ ἀπολυθέντες πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 2160; Διατὶ μία μερὶς καπνεργατῶν νὰ ἀποζημιωθῇ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ οἱ καπνεργάται τῶν ἰδικῶν μας μερῶν νὰ ἀποζημιωθοῦν μετὰ 5–6 μῆνας;

§26Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶνε γνωστὸν πόσοι εἶνε οἱ ἐργάται, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποζημιωθοῦν;

§27Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ φθάσουν τὰς 5.000.

§28Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς πῶς θὰ γίνουν αἱ διαβαθμίσεις;

§29Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δίδεται ἕν ποσὸν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν καπνεργατῶν. Θὰ δημιουργηθοῦν 3–4 κατηγορίαι, ἀναλόγως τῆς ἡλικίας τῶν ἐργατῶν. Αἱ μεγαλείτεραι ἡλικίαι θὰ λάβουν κἄτι τι περισσότερον.

§30Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐπειδὴ εἶνε δυνατὸν νὰ γεννηθοῦν δυσαρέσκειαι τῶν ἐργατῶν τῶν Νέων Χωρῶν, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι σκόπιμον νὰ ληφθῇ μία μέριμνα καὶ διὰ τὰς Νέας Χώρας. Εἶχε ἐκδοθῆ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐνομίσθη ὅτι θὰ ἐφηρμόζετο εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα. Τελευταῖα ἠγέρθη τὸ ζήτημα καὶ ὑπεστηρίχθη ὅτι ἐφηρμόσθη καὶ εἰς τὴν Ν. Ἑλλάδα, ἀλλὰ πράγματι δὲν ἐφηρμόσθη. Συνεπῶς ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουν ἀπολύσεις καὶ συνεπῶς ἀποζημίωσις δὲν θὰ δοθῇ. Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ γεννηθοῦν δυσαρέσκειαι εἰς τοὺς ἐργάτας τῶν Ν. Χωρῶν;

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Κρήτης πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ἐξ 70,000 δραχ. ποσοῦ κλπ. εἰς τοὺς ἐπιζῶντας ἀπόρους ἀγωνιστὰς κλπ. τῆς πρώην Κρητικῆς Πολιτείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ὀδοντιατρικοῦ Σχολείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους γηπέδων, κειμένων ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἐν τῇ συνοικίᾳ Μεβλεχανέ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τῶν ἀπὸ 7–13 Αὐγούστου 1920 ἐπὶ προθεσμίᾳ γενομένων ἀγοραπωλησιῶν δελτίων παρακρατήσεως σταφιδοκάρπου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§34Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ πατρικῇ αὐτῆς μερίμνῃ ἀληθῶς ὑπὲρ τῆς προστασίας τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου εἰσήγαγε τὸ παρὸν νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως τῶν ἀπὸ 7 Αὐγούστου περὶ ἀγοραπωλησίας καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν γενομένων τοῖς μετρητοῖς δανείων, θὰ ἦτο ἄδικον νὰ ὑπάρξῃ διάκρισις τῶν καταβαλλόντων τοῖς μετρητοῖς καὶ ἐπὶ προθεσμίᾳ. Ἡ διάκρισις αὐτὴ θὰ προκαλέσῃ διαμαρτυρίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον χρήματα καὶ καταβάλουν τοῖς μετρητοῖς. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀφερεγγύων διὰ ποῖον λόγον νὰ ζημιωθῶσιν; Παρακαλῶ νὰ μὴ θελήσητε νὰ κάμητε διάκρισιν ἀφοῦ τόσον δικαίως προέβητε εἰς τὴν μέριμναν αὐτήν. Ταὐτοχρόνως θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι εἶναι σημεῖον, τὸ ὁποῖον θίγει πράγματι τὸν σταφιδικὸν κόσμον. Ταὐτοχρόνως, κ. Ὑπουργέ, θὰ παρακαλέσω ὅπως λάβετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῶν δελτίων, ἡ γενομένη ἀπὸ 7 Αὐγούστου δὲν εἶναι ἡ προθεσμία ἐκείνη, ἡ ὁποία πράγματι ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ, διότι ἡ προθεσμία ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ἡ ἡ ἑπομένη, διότι ἐκεῖθεν ἄρχεται ἡ ὕποπτος προθεσμία.

§35Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§36Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Διότι ἐν ᾧ ἔχητε ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν νὰ προστατεύσητε τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, σταματᾶτε τὸ μέτρον μέχρι ὡρισμένου σημείου. Ταὐτοχρόνως θὰ παρακαλέσω τοὐλάχιστον τὴν παράτασιν τῶν δελτίων, τὴν ὁποίαν ἐδέχθητε μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, δεχθῆτε μέχρι τέλους Δεκεμβρίου διότι τὸ πλεόνασμα τὸ παραχθὲν ἐκ τῆς ἀνωμάλου αὐτῆς καταστάσεως τὸ δημιουργηθὲν ἀπὸ ταύτης τῆς νομοθετικῆς προνοίας εἰς δύο ἐποχὰς εἶνε τοιοῦτον, ὥστε δὲν θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν ἰσχὺν νὰ τὴν παρατείνητε μέχρι τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1921. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἵνα μὴ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσάγετε καταστῇ δῶρον ἄδωρον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς καλλένδας.

§38Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὄχι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα δεχθῶ τὴν τροπολογίαν ἀναβάλλεται διὰ τὴν νέαν Βουλήν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§41Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, κύριοι, τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος, διότι εἶνε τόσον δίκαιον καὶ τόσον προφανὲς τὸ δίκαιον τῶν αἰτημάτων τούτων, ὥστε οὐδεμία γνώμη ἀντίθετος δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἐν πρώτοις ὁ κ. Πολυχρονιάδης ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ ἀφετηρία τοῦ χρόνου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἄρχονται αἱ δικαιοπραξίαι ἐπὶ τῶν δελτίων δὲν πρέπει νὰ εἶνε ἡ 7 Αὐγούστου, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν μετὰ τῆς ἑταιρείας σύμβασιν ἀνευρίσκω τὸν λόγον ἕνεκα τοῦ ἀνῆλθεν ἡ ὑπερτίμησις τῶν δελτίων. Ἐκ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς δηλαδή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ φόρος ἐκ τῆς εἰσφορᾶς θὰ εἶναι 5% εἰς εἶδος καὶ 30% εἰς χρῆμα, ἐκ τῆς ἀποφάσεως αὑτῆς ἠπειλεῖτο ἡ μεγάλη ὑπερτίμησις τῶν δελτίων καὶ ἐπῆλθεν ἅμα τῇ ἀνακοινώσει ταύτης ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῆς κυβερνήσεως ὅπως τὸ παρακράτημα κανονισθῇ εἰς 5% εἰς εἶδος κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἀνεκοινώθη ἡ ἀπόφασις αὐτὴ μέχρις οὗ ἀνεκοινώθη ἡ ἀπόφασις τῆς ἑταιρείας τροποποιοῦσα τὴν πρώτην ἀπόφασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡρίσθη ἀνώτερον ὅριον 700 δρ. κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἐν πολλαῖς πράξεσιν ἀγοραπωλησιῶν ἐπῆλθεν ἔκπτωσις δελτίων, κατόπιν ὁ χρόνος αὐτὸς ἀπὸ 31 Ἰουλίου μέχρι 13 Αὐγούστου, ὅτε ἀνεκοινώθη ἡ νέα ἀπόφασις εἶνε τοιοῦτο διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλαι αἱ δικαιοπραξίαι τῆς διὰ δελτίων ἀγοραπωλησίας, πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ἄκυροι καὶ διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως στέρξει, ἵνα τὰ ὅρια τοῦ χρονικοῦ διαστήματος καὶ ἰδίως τῶν πράξεων τούτων ὁρισθῶσι ἀπὸ 31 Ἰουλίου μέχρις 13 Αὐγούστου 1921. Ἀλλ’ ἐπίσης ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι ἀφοῦ ἅπαξ ἀναγνωρίζετε ὅτι ἐκ τῶν ἀγοραπωλησιῶν ἐπῆλθε ζημία ἕνεκα τῆς μεταγενεστέρας ἐκπτώσεως τῶν δελτίων ὅπως καὶ αἱ πωλήσεις δελτίων, αἵ γενόμεναι τοῖς μετρητοῖς καὶ αὐταὶ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν δελτίων τοῖς μετρητοῖς ἢ μή. Ἀλλὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε ὁ κ. συνάδελφος, ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία τῶν δελτίων μέχρι 31 Δεκεμβρίου παρακαλῶ νὰ στέρξῃ καὶ νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐπέρχεται τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Ἐνῶ οἱ ἀγοράζοντες τὰ δελτία εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ κρατήσουν ἐκείνην τοῦ δικαστηρίου τὴν ἔνστασιν τοῦ δόλου, κατὰ τὸ Ρωμαϊκὸν δίκαιον, ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα. Τοὐναντίον προτείνω ὅπως αἱ ἀγοραπωλησίαι, αἱ συναφθεῖσαι κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν περιφρουρηθῶσι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνάψεως συμβάσεως πρὸς ἀγορὰν ἱστορικῶν ἐγγράφων τοῦ κ. Ι. Βλαχογιάννη».

§47Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν.

§49Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ὅταν καταγγέλει συνάδελφος νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ· ἀφίετο διὰ τὴν νέαν Βουλήν.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου ΧΜΑʹ τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1877, ὡς μεταρρυθμίσθη ὑπὸ μεταγενεστέρων νόμων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§52Γ. ΠΩΠ. Ὅπως σᾶς ἐδήλωσα καὶ χθὲς κύριοι συνάδελφοι, παρεκάλεσα ὅπως παρίσταται εἰ δυνατὸν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ μοῦ κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ ἀκούσῃ ὑπόθεσιν, ἥτις κατὰ τὸ φαινόμενον ὅπως ἔλεγον καὶ χθὲς πρὸς ὑμᾶς, θὰ ἐφαίνετο ὑπόθεσις προσωπική, ἀλλ’ ἥτις προσέλαβε τὸν γενικώτερον χαρακτῆρα περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγωνται αἱ ἐκλογαί. Ἐπειδὴ οὐδέποτε ἠθέλησα, θέματα εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον θὰ ἦτο ἀνεμεμιγμένη ἡ θέσις μου εἴτε ὡς βουλευτοῦ εἴτε ὡς πολίτου ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἐσκέφθην ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ λύσω φιλικῶς διὰ τῆς ἐμμέσου ὁδοῦ, διὰ τῆς ὁδοῦ, ἥτις ἀνάγεται πρὸς πάντα πολίτην νομίζοντα ὅτι καταπατεῖται τὸ δίκαιον τοῦ μὴ ἔχοντος τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοπροσώπου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκθέσεως τῆς ὑποθέσεώς του. Ἀτυχῶς αἱ προσπάθειαί μου ὅπως πείσω τὴν ἁρμοδίαν ἐκτελεστικὴν ἀρχήν, ἀπέβησαν μάταιαι, τὸ δὲ νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεφύλασσον τροπολογίας τινὰς ἀνεβάλλετο ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ προσκομισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπόφασις τοῦ δικαστηρίου ἀναγομένου εἰς τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν τῆς προνομιούχου περιφερείας Ψαρρῶν. Φαίνεται ὅτι ἡ Χαλκὶς εὑρίσκεται πολὺ μακρυὰ διότι ἀπὸ 10 ἤδη ἡμερῶν κατέστη ἀδύνατον νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς πρωτευούσης ἕνα ἀντίγραφον μιᾶς δικαστικῆς ἀποφάσεως κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐμμέσως ἔλαβον.

§53Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι 10 ἡμέραι, ἀπὸ τὰς 28 Αὐγούστου ὅτε ἐγένετο ἡ σχετικὴ πρότασις ἀπηύθυνα ἕνα τηλεγράφημα, δεύτερον τηλεγράφημα, τρίτον τηλεγράφημα καὶ ἔλαβον χθὲς τηλεγράφημα τοῦ κ. Νομάρχου ὅτι ἀποστέλλεται σήμερον ταχυδρομικῶς, δηλαδὴ χθές. Ἐν τοσούτῳ δὲν ἀφίχθη εἰς τὸ ταχυδρομεῖον μέχρι πρὸ μιᾶς ὥρας.

§54Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἀμφιβάλλω. Ἀλλ’ οὐδέποτε κατηγορούμενος θὰ προσήρχετο εὐαρέστως καὶ ταχέως ἐνώπιον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως θὰ τὸν δικάσωσι καὶ τὸν καταδικάσωσι. Ἡ δὲ μὴ ἐγκαίρως ἀποστολὴ τοῦ ἀντιγράφου καταδεικνύει ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως ἥτις ὡς θὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν παρέχει μείωσιν τοῦ γοήτρου τῆς δικαιοσύνης, πάντως ἀποτελεῖ ἕνα μικρὸν στίγμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑποχρέωσιν, πάντες ἡμεῖς νὰ ἀπαλείψωμεν. Ἀπὸ τῆς Χαλκίδος ἕως ἐδῶ, ἂν μοῦ ἐλέγατε νὰ μεταβῶ, θὰ εἶχον μεταβῆ μετὰ πάσης προθυμίας καὶ θὰ σᾶς εἶχον κομίσει τὸ ἀντίγραφον ἄν καὶ σᾶς εἶχα δώσει ἀντίγραφον ἀνῆκον εἰς ἐμέ.

§55Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§56Γ. ΠΩΠ. Καί σᾶς ἔλεγον τὴν ἀλήθειαν ὡς τίμιος ἄνθρωπος, διότι καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸ ἀντιπρόσωπόν μου ἠρνήθησαν νὰ δώσουν ἀντίγραφον τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐν πεποιθήσει ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες θὰ ἠρνοῦντο νὰ ἐπιδείξωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πράξεις ἀθετούσας τὸ δίκαιον, ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἀνάγονται εἰς πρόσωπα καὶ δυνάμενα ἑπομένως νὰ προκαλέσωσι τὸ δημόσιον. Ἀλλ’ ὅταν μὲ γνωρίζετε καλῶς, νομίζω ὅτι ἀσεβοῦν πρὸς τὴν Βουλὴν οὑτωσὶ σκεπτόμενοι, ὅτι θὰ ὑποδέχεσθε τὴν ἀναφορὰν ἑνὸς πολίτου καὶ οὐχὶ βουλευτοῦ ἐκτελέσαντος πάντοτε τιμίως καὶ εὐλαβῶς τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον του.

§57Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἀντίγραφόν σας ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν πεποιθήσει. Ἀλλ’ εἶχε τὸ ἐλάττωμα νὰ εἶναι ἀτελές, διότι ἐν μέρει εἶχε στίγματα. Ὁπωσδήποτε ἐστηρίξαμεν ἐπ’ αὐτοῦ ὅλην τὴν ἐργασίαν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ.

§58Γ. ΠΩΠ. Τὰ ἀποσιωπητικὰ δὲν εἶναι ἡ οὐσία. Ἡ οὐσία εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ, πᾶν δὲ ὅ,τι θὰ λεχθῇ θὰ εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια. Δὲν εἶναι ψεῦδος, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀπὸ τῆς Βουλῆς τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, διότι ἔχω τὸ εὐτύχημα νὰ ἐμφανίζωμαι πάντοτε, ὑπῆρχε προσπάθεια ὅπως εἰ δυνατὸν ἐπὶ προσδοκίᾳ μελλουσῶν ἐκλογῶν ἀποκλεισθῇ ἡ φωνή μου ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἡ Βουλὴ τῆς 6ης Σεπτεμβρίου ἀπόντος ἐμοῦ ἐκλήθη ἐνώπιον νομοσχεδίου εἰσαχθέντος τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ τότε Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ δι’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, τότε ὑπηρετοῦντος, καὶ ὁ ὁποῖος καὶ νῦν εὑρέθη ὄργανον πρόθυμον εἰς πᾶσαν προσπάθειαν διαστροφῆς τοῦ νόμου καὶ εἰς πᾶσαν πρᾶξιν, μὴ ἠθικὴν ὡς θὰ σᾶς ἀποδείξω κατωτέρω καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐδηλοῦτο ρητῶς ὅτι εἰς Ψαρρὰ δὲν δύναται νὰ εἶναι πλέον ψηφοφόροι οὔτε νὰ ἐκλέγωνται ἄλλοι παρὰ μόνον οἱ ἐκ πατρὸς Ψαρριανοί. Ἔτυχε νὰ εἶμαι ἀπὼν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εὐτυχῶς εὑρίσκετο παρὼν ὁ ἔντιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου, μετὰ τοῦ ὁποίου συμπράττω καὶ ἀναμφιβόλως θὰ συμπράξω, κ. Κανάρης, ὅστις ἀμυνόμενος ὑπὲρ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ δικαίου ἀντέστη καὶ διεμαρτυρήθη, ἦλθον δὲ ἐγὼ τὴν ἐπιοῦσαν καὶ ἡ κυβέρνησις ἐπέρριψε τὴν εὐθύνην εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Δ. Γούναρην, ὁ ὁποῖος ἐπέρριψεν τὴν εὐθύνην εἰς εἰσηγήσεις τῆς ὑπηρεσίας καὶ εἰς ἀπροσεξίαν. Ἐδέχθη δὲ νὰ τροποποιήσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐτροποποιήθη ἔκτοτε τὸ νομοσχέδιον, συμφώνως πρὸς τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν βούλησιν τὴν ἰδικήν μου τὴν ἐκδηλωθεῖσαν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγενόμην βουλευτὴς καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐφαρμοσθέντος καὶ ψηφισθέντος τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων ἐγένετο σύγχυσις τὶ θὰ ἐγένετο εἰς τὸ μέλλον μεταξὺ τῶν ἐκλογέων τῶν Ψαρρῶν καὶ τῶν τυχὸν δυνάμει τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων εἰσερχομένων εἰς τοὺς καταλόγους, ἵνα ἔχουσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα μόνον οἱ Ψαρριανοὶ θὰ ἔχωσι. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη κατὰ τὴν εἰσήγησίν μου ρηθέντος ἐν αὐτῷ ὅτι ἐκ τῶν προνομιούχων περιφερειῶν Ψαρρῶν ἐκλέγονται οἱ ἀπὸ πατρὸς καὶ μητρὸς Ψαρριανοὶ καὶ τότε εὐλόγως, ὄχι διότι ἐγὼ ἔχω ἀγχιστεῖς ἐξ ἀδελφῆς, ἢ ἐξ ἄλλων, ὁ κ. Κανάρης ἠθέλησεν καὶ ὀρθότατα εἶπεν ὅτι καὶ οἱ ἐπ’ ἀδελφῇ γαμβροὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα, διότι τέλος πάντων καὶ ἡ ἀπονομὴ τοιούτου δικαιώματος καὶ προνομίου ἀποτελεῖ ἕν εἶδος ἠθικῆς ἀμοιβῆς.

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι κληρονομίας.

§60Γ. ΠΩΠ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ἐπηκολούθησεν μία ἧττα εὔλογος μιᾶς ὑπούλου προσπαθείας πρὸς ἀποκλεισμόν, ἐλθούσης τῆς νέας ταύτης Βουλῆς τῆς 31 Μαΐου, τῆς ὁποίας εἶχον καὶ πάλιν τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος, εἶδον αἰφνιδίως εἰσαγόμενον νομοσχέδιον, πρότασιν νόμου ἐν ἀπολύτῳ ἀγνοίᾳ, μόνον ἐμοῦ ἴσως τότε εὑρισκομένου εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἥτις ἐξηκολούθει μετὰ πίστεως πρὸς τὰς ἰδέας της τὸ ἔργον, διεμαρτυρήθην· ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις ἐξεπροσώπει πρὸς στιγμὴν ἀπόντα Ὑπουργὸν διέταξεν ἀμέσως τὴν παῦσιν καὶ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διότι εἶχεν παρεισφρύσει ἡ διάταξις εἰς ἄλλο τὶ νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰσηγουμένη ὑπὸ τῶν αὐτῶν πάντοτε προσώπων καὶ ἐκάλεσαν τὸν συνάδελφον κ. Κανάρην καὶ ἐμὲ καὶ μᾶς παρεκάλεσαν ἵνα κατὰ τὴν βούλησιν ἡμῶν τροπολογήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν ὅτι μόνοι οἱ ἐκ πατρὸς ἢ ἐκ μητρὸς Ψαρριανοὶ ἀποκλεισθέντες πάλιν τῇ προτάσει μου καὶ δεχθέντος τοῦ κ. Κανάρη τὰ περὶ συμμετοχῆς ἀγχιστέων διὰ τὴν προνομιοῦχον ἐκλογικὴν περιφέρειαν Ψαρρῶν. Ἐζήτησαν τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην καίτοι δὲν συνέβαινεν τὸ αὐτὸ εἰς τὰς δύο ἄλλας προνομιούχους περιφερείας Ὕδρας καὶ Σπετσῶν, ὅπως δύναται νὰ ὁμολογήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Μιαούλης, ὅπου ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐγκατεστημένοι Ὑδραῖοι καὶ μὴ Σπετσιῶται.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καθὼς θὰ συμβαίνει τοῦ λοιποῦ καὶ εἰς τὴν νῆσον τῶν Ψαρρῶν.

§62Γ. ΠΩΠ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ γίνῃ αὐτό. Ἐπεζήτησα λοιπὸν τὴν ἐξαίρεσιν τότε διότι ἤσκουν ἐπιθυμίαν καὶ τῶν συμπολιτῶν μου ἐκ Ψαρρῶν καὶ ψυχικὴν διάθεσιν ἰδικήν μου, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὰ Ψαρρὰ καὶ τὸ προνόμιόν των, ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τῶν ξένων, οἵτινες ἐγκαθιστάμενοι κατὰ τὸ μέλλον εἰς τὰ Ψαρρὰ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ εἰς ψηφοφορίαν τινά, πάντοτε ὁ ἀριθμὸς θὰ εἶναι κατώτερος ἀλλὰ θὰ δύναται νὰ δίδῃ τὴν νίκην ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἐστρέφετο ἡ ποσότης τῶν μὴ Ψαρριανῶν. Εἶπον ὅτι ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ ἀδιαφόρως πρὸς τὰς νήσους Ὕδραν καὶ Σπέτσας ἔνθα πλείονες εἶναι οἱ Ὑδραῖοι καὶ οἱ Σπετσιῶται, ἔνθα καὶ ἡ ἐγκατάστασις νεωτέρων δὲν δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὴν βούλησιν τοῦ Ὑδραϊκοῦ Λαοῦ τοῦ συνεχίζοντος τὴν ἄσκησιν ἑνὸς προνομίου δοθέντος εἰς τὰς νήσους, ἦτο ἐπιθυμία τῶν Ψαρριανῶν νὰ γίνῃ τοῦτο καὶ ἐγένετο. Καὶ ἔχομεν τὸν νόμον ψηφισθέντα κατὰ τὴν Βουλὴν ταύτην, δημοσιευθέντα καὶ ἔχοντα ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐτοῦ, τοὺς ἑξῆς ὅρους συνταχθέντας ὑπὸ τοῦ Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ κ. Κανάρη καὶ ἐμοῦ. Κατὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου 1075 (ἀναγινώσκει) «ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος πρὸς ἐκλογὴν βουλευτῶν τῆς Ὕδρας... ......... καὶ τῶν παλαιῶν Ψαρρῶν». Ὥστε δὲν θὰ συμβῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε ἀκριβῶς διότι τὸ προεῖδον. Ἵνα τὸ ἀπορίψωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐθέσαμεν μετὰ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, θλίβομαι δὲ διότι εἶναι ἀπών, ἀλλ’ ἀναμφιβόλως θὰ ἐπεμαρτύρει τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου, ἐθέσαμεν τοῦτο. Εἴπομεν ὅτι οἱ μέχρι τοῦ 1910 ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν Ψαρῶν ἦσαν οἱ ἀσκήσαντες τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπ’ ἀρχῆς σχεδόν, ἦσαν δηλαδὴ μόνον Ψαρριανοί, ἦσαν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἤσκησαν τὸ δικαίωμα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς ἐπαναστατικῆς Βουλῆς τῆς 8ης Αὐγούστου καὶ εἰς τὴν ἑπομένην Βουλὴν τοῦ Νοεμβρίου. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου γενομένων τῶν κοινοτικῶν καταλόγων ἠθέλησαν νὰ λείψωσι οἱ μεμακρυσμένοι ὑποψήφιοι τῆς εἰσβολῆς καὶ μὴ Ψαρριανῶν. Ἑπομένως συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, ὁ κατάλογος οὗτος ἐθεωρεῖτο τελεσίδικος καὶ συμφώνως πρὸς τὸν νόμον οἱ ἔχοντες ἐνστάσεις ἐγγραφῆς ἢ διαγραφῆς θὰ μετέβαλον καὶ θὰ ἐκανόνιζον τὴν τύχην τῆς περαιτέρω μορφῆς τοῦ καταλόγου. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον τὸ εὐτύχημα νὰ καταλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνὴρ νομομαθής, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νῦν τοῦ ὁποίου ὁμολογῶ ὅτι σέβομαι βαθύτατα τὴν νομομάθειαν, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ τις ἑαυτὸν ἱκανοποιημένον ὅτι εἶναι νομομαθὴς εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἡρμήνευεν στρεβλῶς ἕνα νόμον. Τί εἴδους νομομαθὴς θὰ ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ὡμοίαζεν πρὸς τὸν ἠθοποιὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑποδυόμενος τὸν Ξέρξην ἐκάπνιζεν καὶ ὅταν τοῦ εἶπον ὅτι δὲν ἐκάπνιζον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τότε αὐτὸς εἶπεν «Τὶ Ξέρξης θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐὰν δὲν μπορῶ νὰ καπνίσω καὶ ἕνα ποῦρο;» Τὶ εἴδους νομομαθὴς θὰ ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἑρμηνεύσῃ, κατὰ τὸ ἴδιον σύστημα τὸν νόμον; Πράξας δὲ τοῦτο ἀπηύθυνεν ἔγγραφον πρὸς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν πρὸς τὴν κοινότητα τῶν Νέων Ψαρρῶν καὶ τοὺς λέγει: «Κύριοι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι ἡ ἑξῆς: θὰ ἐφαρμόσετε τὸν νόμον ΔΖΝ περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν κοινοτήτων, θὰ λάβετε τρεῖς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ καταρτίσουν ἕνα νέον κατάλογον καὶ θὰ εἴπητε, αὐτοὶ εἶναι Ψαρριανοὶ καὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι. Καὶ ὅταν καταρτίσητε τὸν νέον κατάλογον, αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ μόνιμος κατάλογος. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς κοινότητος ἐδίστασαν νὰ ἐφαρμόσουν τοιοῦτον νόμον, διότι δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπωσι ψεύδη καὶ ἀπατήσωσι τὴν ἀρχὴν καὶ γίνωσι ὄργανα μιᾶς ἑρμηνείας, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ πιεζομένους εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ ψευδῆ ἀσκήσει τῆς ἐντολῆς των, καὶ ἠρνήθησαν νὰ πράξωσι τοῦτο. Ἐγὼ μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Κανάρη μετέβημεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ εἴπομεν, κ. Ὑπουργέ, κάποια παρεξήγησις ἐγένετο: ἐπειδὴ ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἡμεῖς εἰσηγάγομεν τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ἡ Βουλὴ τὸν ἐψήφισεν, θὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπωμεν ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς κακῶς ἑρμηνεύεται ἀπὸ ὑμᾶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤκουσεν μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ εὐμενείας τοὺς λόγους μας, μᾶς εἶπεν ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ ἠξεύρετε, ὅταν γίνεται ἕνας νόμος ὁ νομοθέτης ἀποθνήσκει. Ἐκινήθημεν μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Κανάρη περιδεεῖς, παρακαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κινηθῇ ἐκ τῆς θέσεώς του, μήπως ἐπαληθεύσει ἡ πρόρρησίς του, ἀλλ’ ἀντελήφθημεν ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει του, εἴμεθα καταδικασμένοι, εἴμεθα μελλοθάνατοι καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ ἀπέλθωμεν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἄπρακτοι. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπειδὴ ἡ χώρα ἡμῶν ἤσκει ἄλλας προσπαθείας, εἶπον εἰς τὸν συνάδελφον κ. Κανάρην δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνωμεν, θὰ ἔλθῃ ὁ κατάλογος, θὰ κάμωμεν ἐνστάσεις ἐγγραφῶν καὶ διαγραφῶν καὶ θὰ ἐπανέλθῃ τὸ καθεστώς· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολῶμεν τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον διὰ τὸ αἰώνιον ζήτημα τῶν Ψαρρῶν καὶ ὁ συνάδελφός μου ἀπεδέχθη. Τότε ὁ συνάδελφός μου καὶ ἐγώ, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τὰ μικρὰ αὐτὰ ἠσχολεῖτο καὶ περὶ τὰς τοιαύτας ἑρμηνείας, ἐπράττομεν τὸ καθῆκον μας, καίτοι ἀντιπολιτευόμενοι, διότι συνέπιπτε μὲ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐγώ, οὐδεμίαν ἔχων ὑποχρέωσιν ἄλλην πλὴν τοῦ ὅρκου ὡς πολίτου καὶ τῆς ὑποχρεώσεως ὡς Ἕλληνος, ὅταν προσήρχοντο οἱ ἐξ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας Ὀθωμανοὶ βουλευταὶ ἵνα μάθωσι περὶ τῶν σκέψεων καὶ τῶν διαθέσεών μου, τοὺς εἶπον ὅτι πρὸ πάσης συνδιαλέξεως θὰ ἀποστείλωσι πρὸς τὴν Συνδιάσκεψιν τῆς Εἰρήνης τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐδήλουν ὅτι ὁ πόθος αὐτῶν ἐκ τῆς ἀντιλήψεως τῆς ἀσκήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως καὶ δικαιοσύνης ἦτο ἡ Βουλγαροκρατουμένη Θράκη νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ τηλεγράφημα τὸ ἔγραψα ἐγὼ καὶ τὸ παρέδωκα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐξεπροσώπει ὁ κ. Διομήδης ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ βαθύτατα συγκεκινημένος μοῦ ἔσφιξε τὴν χεῖρα ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου βεβαιῶν ὅτι εἰσήνεγκε καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸν ὀβολόν της ἵνα ἡ περιουσία ἡ Ἐθνικὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπαυξήσῃ κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμήν. Δὲν ἐσκεπτόμεθα περὶ τὰ μικρὰ καὶ τὰ ταπεινὰ καὶ ἐθυσιάζομεν τοιαύτας μικροπρεπεῖς συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ καθήκοντος ἡμῶν πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τῶν εὐρυτέρων ἡμῶν ὑποχρεώσεων. Δὲν θὰ ἀνέφερον τὸ γεγονός. Ἤθελον νὰ τὸ τηρήσω ὡς μίαν ἠθικὴν καὶ μυστικὴν ἱκανοποίησιν τῆς ψυχῆς μου. Θὰ τὸ ἐγνώριζεν ὁ κ. Διομήδης, ὁ κ. Ρέπουλης, καὶ τέσσαρες Ὀθωμανοὶ συνάδελφοι, διὰ τοὺς ὁποίους πᾶσα τιμὴ εἶναι δικαίωμα ὅτι ἀπετέλεσαν ἔργον ὑπὸ Ἕλληνος ὑποδειχθὲν ἀλλ’ ἐκτελεσθὲν ὑπ’ αὐτῶν ἐχόντων Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα. Δὲν ζητῶ ἐπιβράβευσιν, εἶναι τὸ ἐλάχιστον τὸ ὁποῖον ἠδυνάμην νὰ πράξω, διότι ἡμεῖς, οἵτινες ἄλλην μετερχόμεθα πολιτικὴν ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἵνα ἐπανορθοῦντες ὅσα ἐπράξαμεν ἐκ κακῆς ψυχικῆς ἢ πολιτικῆς ἢ διοικητικῆς ἀντιλήψεως, νὰ σπεύδωμεν δι’ ὅλων τῶν ἠθικῶν δυνάμεών μας νὰ ἀναπληρῶμεν τὰ τυχὸν αἰτηθέντα ἀφ’ ἡμῶν ὑπὸ τῆς πατρίδος.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μπράβο.

§64Γ. ΠΩΠ. Οὕτω κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τὰ τοιαῦτα ἠσχολεῖτο καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Κανάρης καὶ ἐγὼ περὶ ἄλλας σκέψεις ἐφερόμεθα, ἐλάβομεν ἓν τηλεγράφημα τῶν ἀρνηθέντων τὴν διάπραξιν τοῦ τοιούτου ἀδικήματος κοινοτικῶν συμβούλων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ ἀρνήσει ταύτῃ, διέταξε τὴν ποινικὴν δίωξιν. Τὸ γεγονὸς ἐξέφευγε πλέον τῆς δικαιοδοσίας τῆς ἰδικῆς μας καὶ εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ τὸ ἐφέραμεν. Ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ νόμος τις ἀναγόμενος εἰς τροποποίησιν τοῦ ἰδίου νόμου 1075, εἰς τὸν ὁποῖον παρενετέθη αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ ψήφισις, ἐφ’ ὅσον δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς διώξεως τῶν πολιτῶν, οἵτινες πίπτουσιν θύματα ἐν ὀνόματι τῆς πίστεως των πρὸς τὴν ἰδέαν, ἴσως δὲ πρὸς τὰ ἄτομα, τοῦ κ. Κανάρη καὶ ἐμοῦ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ παρουσίᾳ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δεχθέντος μετὰ πάσης προθυμίας τὸ πρᾶγμα εἶπε: μάλιστα αὐτὸ εἶναι ὀρθόν, δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας θὰ εἰσῆγον καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν τὰς τροπολογίας αὐτάς. Εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἰδοὺ εὐκαιρία, ἡ ὁποία δίδεται ἵνα ἑρμηνεύσῃ ἡ Βουλὴ πλέον τὸν νόμον, ἡ ὁποία εἶναι ζῶσα παρ’ ὅλας τὰς παρατηρήσεις τῶν ἄλλων νεκραναστᾶσα, ἡ ὁποῖα καλὸν εἶναι νὰ παρακολουθήσῃ καὶ τὰς σκέψεις τὰς ἰδικάς της καὶ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὡς εἰσηγητοῦ καὶ ἐμοῦ. Μετὰ πάσης προθυμίας προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν σύνταξιν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐδέχθημεν καὶ εἰσηγάγομεν εἰς τὸν νέον νόμον. Κατὰ τὰς τροπολογίας ταύτας καὶ τὸν νόμον, τοῦ ὁποίου δὲν χωρεῖ δευτέρα ἑρμηνεία, διότι ἂς λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ὁ νομοθέτης ἀποθνήσκει ἐγὼ τὸν εὑρίσκω καὶ ὑγιέστατον καὶ εὐστραφέστατον καὶ ἕτοιμον νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν ἐξήγησιν πρὸς τὴν Βουλήν, κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, τὸν ψηφισθέντα ἐξηκολούθησεν ἡ αὐτὴ ἀρχικὴ βάσις, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλουν καὶ ῥητῶς ἐν αὐτῇ ἀνεγράφετο ὅτι ἐν τῇ περιφερείᾳ Νέων Ψαρρῶν θὰ τεθῇ βάσις ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος τοῦ 1910, παρεκάλεσα δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἔβαλε καὶ ἑρμηνευτικὴν φράσιν ὡσεὶ προέβλεπον τὰ πιθανὰ νὰ συμβῶσιν. Ὥστε εἴχομεν νόμον κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν χωρεῖ καμμία παρερμηνεία παρὰ μόνον ὅταν ἤθελέ τις νὰ στραγγαλίσῃ τὸν νόμον καὶ στρεβλώσῃ αὐτόν. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔσπευδεν ἔληγον δὲ καὶ αἱ προθεσμίαι, εἶχε διορίσει ἄλλην Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ καταρτίσῃ κατὰ τὴν ἰδικήν του ἑρμηνείαν τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ἐξ ὑπαρχῆς.

§65Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καμμίαν ἐπιτροπὴν δὲν διώρισα.

§66Γ. ΠΩΠ. Ὅταν λέγω διωρίσατε, ἐννοῶ τοὺς ἀντιπροσώπους σας. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν Ὑπουργῶν νὰ ἀναλαμβάνωσι τὰς εὐθύνας τῶν ὀργάνων των, τὰ ὁποῖα δὲν εἰμποροῦμεν νὰ τὰ φέρωμεν ἐδῶ καὶ νὰ τὰ ἐγκαλῶμεν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπετελεῖτο ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος εἶναι συμπολίτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀγαθότατος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἦτο διαρκῶς ἐντὸς τοῦ δικαστηρίου του, ἀπὸ τριῶν μηνῶν διαμένει ἐκεῖ, Φράγκος ἐλέγετο, ὅστις εἶχε τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν νὰ μελετᾷ Γαλλικὰ ἴσως διὰ νὰ μὴ διαψεύσῃ τὸ ὄνομά του, μὲ μίαν μέθοδον τοῦ Ὀλλενδόλφου καὶ δὲν ἐγνώριζε κανένα Ψαρριανόν, διότι μόνον ἐπὶ τῆς ἕδρας του ἔβλεπεν διαρκῶς, ἀπὸ τὸν ἱερέα τοῦ χωρίου καὶ μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου εὑρέθη εἰς Βαλτάσαρ ὀνόματι Ἀρμένιος παντοπώλης πρὸ δεκαπενταετίας διαμένων ἵνα ὁμολογήσῃ, ποῖος εἶναι ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς Ψαρριανοί, διότι κανεὶς Ψαρριανὸς δὲν ἠθέλησε νὰ μετάσχῃ τοιαύτης ἀνοσίας πράξεως. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη κατήρτησε τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τῶν Ψαρρῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου διέγραψεν ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε (165) πραγματικοὺς Ψαρριανούς, οἵτινες τυγχάνουν ἅπαντες κατὰ σύμπτωσιν φίλοι ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Κανάρη. Εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπεβάλλομεν μίαν τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητοῦμεν ἵνα παραταθῇ ἡ προθεσμία τῆς ὑποβολῆς ἐνστάσεων ζητοῦμεν δὲ τὴν προθεσμίαν ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, ἵνα ὑποβάλλωμεν τὴν ἔνστασιν διὰ τὴν διαγραφὴν αὐτῶν καὶ ὑποβαλλομένων τῶν ἐνστάσεων αὐτῶν θὰ εἴχομεν δύο καταλόγους, ἕνα διὰ τὴν κοινότητα Ν. Ψαρρῶν καὶ ἕνα διὰ τὴν κοινότητα Παλαιῶν Ψαρρῶν, συγχρόνως δὲ δὲν θὰ ἐγένετο καὶ τὸ περίεργον αὐτό, ὥστε τινὲς ἐξ αὐτῶν, οἵτινες διεγράφησαν ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν Ν. Ψαρρῶν ὡς μὴ Ψαρριανοί, νὰ εἶνε ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν κατάλογον τῶν Π. Ψαρρῶν ὡς Ψαρριανοὶ καὶ ἐκ πατρὸς καὶ ἐκ μητρός. Καὶ ἐλάβομεν τὴν ἀπάντησιν ὅτι δὲν εἴχομεν πλέον δικαίωμα, διότι ἡ ἀπόφασις ἐξεδόθη, καὶ ὁ κατάλογος τῆς κοινότητος τῶν Π. Ψαρρῶν οὕτως στρεβλὸς περιέχει ὀνόματα, κύριοι, μὴ Ψαρριανῶν, διότι ἀνέρχονται εἰς 480, λοιπὸν εἶναι ἔγκυρος ὁ κατάλογος καὶ οὕτως πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου οἱ διαγραφέντες αὐτοὶ συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ἔπρεπε κἄπου νὰ ἐγγραφῶσιν. Ἔπρεπε συμφώνως πρὸς τὸν νόμον νὰ γίνῃ κατάλογος εἰδικὸς αὐτῶν καὶ νὰ ψηφίσουν εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον, ἀλλ’ οἱ διαγραφέντες εἶνε ἄλλοι κάτοικοι Λαυρίου, ἄλλοι κάτοικοι Σύρου, ἄλλοι κάτοικοι Χαλκίδος, ἄλλοι κάτοικοι Ἀθηνῶν. Καὶ ποῦ θὰ ἐγγραφοῦν ὅλοι αὐτοί; Καὶ πότε θὰ ἐγγραφοῦν; Καὶ πῶς θὰ ψηφίσουν;

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει.

§68Γ. ΠΩΠ. Θὰ στερήσετε 150 Ἕλληνας τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, ἐπειδὴ εἶνε πολίται ἰδικοί μου;

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, παραδέχεσθε ὅτι δὲν εἶνε Ψαρριανοὶ αὐτοί.

§70Γ. ΠΩΠ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν 150 ἐκ μητρὸς Ψαρριανῶν.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν εἶνε Ψαρριανοὶ ἐκ πατρὸς ἢ μητρὸς ἔχουν δικαίωμα νὰ εἶνε ἐκεῖ ἐγγεγραμμένοι.

§72Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ ζητῶ νὰ γίνῃ. Περὶ τούτου πρόκειται.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐγγραφοῦν ἀλλαχοῦ δὲν ἔχει ἀξίαν.

§74Γ. ΠΩΠ. Ὄχι, διότι δὲν ἰσχύει σήμερον ὁ κατάλογος αὐτός. 150 ἄνθρωποι, ὡς καὶ οἱ 50, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα, 200 ἄνθρωποι στεροῦνται τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων ὡσεὶ ὑπέπεσαν εἰς ἀτιμωτικὸν ἀδίκημα, διότι μᾶς ἔκαμαν τὴν τιμήν, τοῦ κ. Κανάρη καὶ ἐμοῦ, νὰ εἶναι φίλοι μας. Δι’ ὅλα ταῦτα ἐσκέφθην ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναφερθῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπικαλεσθῶ δὲ ἰδιαζόντως τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διότι γνωρίζω ἀπὸ μακρᾶς πείρας ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ ἀποδέχεσθε, ὅταν πεισθεῖτε, τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ νόμιμον. Δὲν ὑποθέτω δὲ νὰ ὑπάρχῃ τι ὀρθότερον καὶ νομιμώτερον τῆς ἀξιώσεως, τὴν ὁποίαν διετύπωσα, ὅπως ἁπλῶς ἐπανορθωθῶσι τὰ πράγματα. Καὶ μόνος τρόπος ἐπανορθώσεως εἶναι αὐτός, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα, ἐν παραβολῇ πρὸς τοὺς δύο καταλόγους. Ἀλλὰ συγχρόνως παρακαλῶ νὰ ἀποστείλετε ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν ταύτην εἰς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ τὴν ἁρμοδίαν ἐποπτικὴν ἀρχὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα κρίνῃ ἂν εἶνε δυνατὸν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ ἀσκῆται ἡ δικαιοσύνη ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν στήριγμα κύριοι, τῆς πολιτείας ὑπὸ πάντων ἡμῶν κρίνεται ἡ ἰσοπολιτεία καὶ ἡ δικαιοσύνη, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ φέρωμεν ἀπὸ τῆς ἐλευθέρας ταύτης χώρας εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ηὐτυχήσαμεν νὰ ἐλευθερώσωμεν. Δὲν γνωρίζω τί θὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς ἀπάντησιν. Βεβαιῶ ὅτι εἶπον πᾶν ὅ,τι εἶνε τὸ ἀκριβές, πᾶν ὅ,τι εἶνε τὸ ἀληθές. Ἐὰν δὲν ὑπῆρξα καλὸς συνήγορος, ἀποδώσατε τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ εὕρηται ἀναμεμιγμένη καὶ ἡ ἰδική μου προσωπικότης, καὶ οὐδέποτε ὑπῆρξα καλὸς συνήγορος τῶν ἐμῶν ὑποθέσεων. Ἀλλὰ καθιστῶ ὑμᾶς πάντας δικαστὰς ἑνὸς καὶ μόνου πράγματος, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐνώπιον ὑμῶν, εἶνε τὰ ἀπολύτως ἀληθῆ. Δὲν θὰ δώσω καμμίαν ἀπάντησιν, μοῦ εἶνε ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἂν θὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἢ ὄχι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν προτείνω, θὰ ἐξακολουθήσω ἐκπληρῶν τὸ καθῆκόν μου μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ψῆφος καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τῶν ἐκλογέων μου μὲ πέμπει ἐνταῦθα. Ἀλλὰ σκεφθεῖτε, προσέξατε εἰς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ σᾶς δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, προσέξατε εἰς τοῦτο, ὅτι οὐδὲ ἑρμηνείαν νόμου ἔκαμα, οὐδὲ τὴν εὐγλωττίαν ἐπεδίωξα, ἐπεδίωξα νὰ μετέλθω ἄλλην εὐγλωττίαν πλὴν τῆς εὐγλωττίας τῶν πραγμάτων. Τὰ πράγματα παρουσιάσθησαν ἐνώπιον ὑμῶν, αὐτὰ ἔχητε, ἐπ’ αὐτῶν κρίνατε.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§76Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁμολογῶ πλήρη ἀδυναμίαν νὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, εἰς τὴν λαμπηδόνα καὶ εὐγλωττίαν, μὲ τὴν ὁποίαν διεχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν, θὰ περιορισθῶ εἰς ξηρὰν ἀφήγησιν τῶν γεγονότων, ὅπως τοὐλάχιστον ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν. Περὶ τὰ μέσα τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος, τὴν Πέμπτην ἢ τὴν Παρασκευήν, μοὶ ἀνεκοινώθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Ρέπουλη ὅτι εἶχεν ἐνστάσεις ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ψαρρῶν ἀφορώσας τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐξεδόθη ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων Ν. Ψαρρῶν, διὰ τοὺς ὁποίους καὶ προηγουμένως εἶχεν ἀσχοληθῇ. Ἐζήτησα νὰ μάθω εἰς τί συνίστανται αἱ ἐνστάσεις αὐταί. Μοὶ προσεκομίσθη μία ἀπόφασις, τῆς ὁποίας τὸ γνήσιον ἀπ’ ἀρχῆς ὡμολόγησα καὶ ἀνεγνώρισα καίτοι δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἦτο ἀτελής, διότι δὲν εἶχε τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῶ περὶ τίνος ἐπρόκειτο. Ἐκ τοῦ σκεπτικοῦ τῆς ἀποφάσεως ἐφαίνοντο περίπου τὰ παράπονα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἕνεκα τούτου ἐζήτησα τηλεγραφικῶς νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀπόφασις καὶ ἐζήτησα καὶ κἄτι τι ἄλλο ἀπὸ τὸν κ. Νομάρχην, νὰ μοὶ σταλῇ περίληψις τηλεγραφικῶς. Δυστυχῶς οὐδὲ τὸ ἕν, οὐδὲ τὸ ἄλλο ἔγινε, καίτοι εἶχον τηλεγράφημα χθὲς ἀπὸ τὸν κ. Νομάρχην ὅτι μοὶ ἔστειλε τὴν ἀπόφασιν διὰ τοῦ χθεσινοῦ ταχυδρομείου. Οὐχ’ ἧττον ἡμεῖς ἠργάσθημεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀντιγράφου τοῦ κ. συναδέλφου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ κατελήξαμεν εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως δὲν εἶνε βάσιμα τὰ παράπονα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι δὲν ἔδωκα ἐπαρκῆ πίστιν εἰς τὰς βεβαιώσεις του ἢ τὰ ἔγγραφα. Ἐὰν τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἦσαν ἀτελῆ, δὲν πταίω ἐγώ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀνέπτυξεν ὅλην τὴν ἱστορίαν τῶν διαφόρων νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τῶν Ν. Ψαρρῶν. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ρέπουλης εἰς τὴν Βουλήν, τὴν 23 Νοεμβρίου 1917 διαλαμβάνει διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἠσχολήθην νὰ ἑρμηνεύσω χωρὶς νὰ ἀξιῶ βεβαίως τὸ ἀλάθητον. Ὀφείλω, ὅμως νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν διάταξιν ταύτην, διότι σᾶς ἀνεγνώσθησαν μόνον αἱ δύο περίοδοι, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ τρίτη τῆς διατάξεως. Ἡ διάταξις λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει). «ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος πρὸς ἐκλογὴν βουλευτῶν...........κλπ.». Ὁ νόμος ὁμιλεῖ περὶ καταλόγου, ὁ ὁποῖος καταρτισθήσεται καὶ ὅτι οἱ ἐγγεγραμμένοι πρέπει νὰ εἶνε ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς Ψαρριανοί. Ἐπειδὴ τοῦτο παρουσίασεν ἀληθεῖς ἀνωμαλίας, ἐψηφίσθη ἰδιαίτερος νόμος, τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρόκειται πλέον περὶ συντάξεως καταλόγου, ἀλλὰ περὶ λήψεως ὡς βάσεως τοῦ καταλόγου τοῦ 1910. Αὐτὴ εἶνε ἡ ἀληθὴς ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἔδωσα καὶ ἐγὼ εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Τώρα τί ἐγένετο ἀκριβῶς, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Ὁ κ. συνάδελφος παραπονεῖται ὅτι ἀντὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ κατάλογος τοῦ 1910, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατάλογος δεύτερος συνταχθεὶς ὑπὸ ἐπιτροπῆς.

§77Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ὁ παλαιὸς νόμος καὶ ἡ ἀπόφασις ἐστηρίχθη εἰς νόμον μὴ ὑπάρχοντα καὶ ἐναντίον τῆς διαταγῆς, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε ἵνα παύσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καταρτίζουσα τὸν πίνακα.

§78Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ διαδικασία διεξάγεται δικαστικῶς. Ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ δώσω διαταγήν. Ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω ὅτι τὸ δικαστήριον δὲν ἔσφαλεν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔσφαλε, θὰ σᾶς εἴπω τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον εἶνε δυνατὸν νὰ διορθωθοῦν τὰ σφάλματα. Τὰ παράπονα τὰ ὑποβαλλόμενα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου συνίστανται εἰς τὸ ὅτι ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει κατάλογος μὴ νόμιμος καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι διεγράφησαν 50 φίλοι του, ὡς μὴ προσάγοντες πιστοποιητικὸν ἐγγραφῆς εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀρρένων καὶ προτείνει νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ θεωρήσῃ τὴν διαδικασίαν καὶ ἐπαναφέρῃ τὸν παλαιὸν κατάλογον. Ἐγὼ ὅμως νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ δικαστικῆς πράξεως, ἄλλη εἶναι ἡ ἀκολουθητέα ὁδός. Καὶ ναὶ μέν, ἔφεσις κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον δὲν ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων εἶνε δυνατὸν νὰ περιλάβωμεν μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ὑποθέτω ἀποκαθιστᾷ τὸ δίκαιον καὶ θεραπεύει τὰ παράπονα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ψαρρῶν.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐκ Ψαρρῶν κ. συναδέλφου, διότι δὲν γνωρίζω τί ζητεῖ ἀκριβῶς.

§80Γ. ΠΩΠ. Μάλιστα. Ἡ τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς: Κατὰ τὸ ἐνεστὸν ἔτος καὶ μετ’ αὐτό, μέχρις οὗ καταρτισθῇ νομίμως ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος διὰ τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν τῆς προνομιούχου περιφερείας Ψαρρῶν, ἡ ἐκλογὴ ἐνεργεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος κοινοτικοῦ καταλόγου Ν. Ψαρρῶν. Εὐτυχῶς ἦλθεν ὁ συνάδελφος κ. Κανάρης, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τὴν ἱστορίαν τῶν Ψαρρῶν καὶ ὁ ὁποῖος δύναται νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λεχθέντων.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔχωσι τὰ πράγματα οὕτω θὰ πῇ ὅτι ἀκύρως κατηρτίσθη ὁ κατάλογος καὶ τὸ πρᾶγμα θὰ διορθωθῇ διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, διότι θὰ ἀκυρωθοῦν τὰ γενόμενα. Καὶ μάλιστα δύναμαι νὰ προχωρήσω ἀκόμη περισσότερον. Ἐὰν τὸ Ἐφετεῖον ἀποφανθῇ, ὅτι ἄκυρος ἐγένετο ὁ κατάλογος αὐτός, διότι δὲν ἐτέθη ὡς βάσις ὁ κατάλογος τοῦ 1910 καὶ διατάξῃ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διατυπώσεων πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸν κατάλογον. Ἀλλὰ τότε θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύνανται νὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει εἴτε τοῦ καταλόγου τοῦ 1910, εἴτε τοῦ οὕτω πῶς καταρτισθέντος, ὡς ὑμεῖς λέγητε καὶ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δέον ἡ ἐκλογὴ νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ δύο μῆνας.

§82Γ. ΠΩΠ. Νὰ μὴ κάνωμεν ἡμεῖς ἐκλογὰς εἰς τὰ Ψαρρά;

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τὰς ἀναβάλωμεν.

§84Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Αἱ ἐκλογαὶ εἶνε γενικαὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν μπορεῖ νὰ ἀναβληθοῦν.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει τρόπος νὰ ἀναβληθοῦν, δὲν πηγαίνει ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος καὶ ἀναβάλλονται.

§86Γ. ΠΩΠ. Ἐφόσον δὲν μᾶς χρειάζεσθε, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ παρατείνετε τὴν προθεσμίαν.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ χωλαίνῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐὰν ἐπὶ δύο μῆνας δὲν ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι τῶν Ψαρρῶν.

§88Γ. ΠΩΠ. Βεβαιότατα.

§89Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ πάθῃ οὐδεμίαν ζημίαν.

§90Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἐφετεῖον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς. Θὰ γίνῃ διαίρεσις, ἐὰν τὸ Ἐφετεῖον ἀποφανθῇ ὅτι ὁ καταρτισμὸς τοῦ νέου καταλόγου τῶν Νέων Ψαρρῶν ἐκανονίσθη τότε θὰ προστεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ 1910. Πάντως θὰ λάβουν μέρος καὶ οἱ τῶν Ν. Ψαρρῶν.

§92Γ. ΠΩΠ. Κάμνω τὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία εἶνε συνέπεια τῶν σκέψεών μου ὅτι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν θὰ κάμω τὴν ἔνστασιν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως οὔτε ἐγώ, οὔτε κανεὶς φίλος μου.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ σᾶς εἶμαι εὐχάριστος δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω ὅ,τι θέλετε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§95Ι. ΞΗΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου ἡ προθεσμία ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸ 3ον ἄρθρον ἀναφέρεται ὅτι αἱ αἰτήσεις καὶ ἀνακηρύξεις ἐπιδίδονται τὴν 21 ἡμέραν, ἡ ἀνακήρυξις γίνεται τὴν 25 ἡμέραν, δηλαδὴ τὴν μεθεπομένην. Τὸ ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει) «τὸ πρωτοδικεῖον ὀφείλει.................κλπ». Δὲν εἶνε γνωστόν, ποῖοι θὰ ἐπιδώσωσιν αἰτήσεις ὥστε νὰ ἐπαρκῇ ὁ χρόνος τῆς ἡμισείας ἡμέρας ἀπὸ τὸ βράδυ ἕως τὸ μεσημέρι ὁπότε θὰ γίνῃ ἡ ἀνακήρυξις. Δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς χρόνος. Ἡ ἀνακήρυξις θὰ γίνῃ τὴν 23ην ἡμέραν, αἱ αἰτήσεις ἀνακηρύξεως θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς 26 πλήρεις ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς, τὴν 25ην, δηλαδὴ ἡμίσειαν ἡμέραν μετὰ τὴν ἐκπνοὴν τῆς ἡμέρας θὰ γίνωσιν ἀνακηρύξεις, πῶς εἶνε γνωστὸν πότε θὰ ὑποβληθῶσιν αἱ αἰτήσεις; Νὰ διατυπωθῇ ὅτι αἱ ἀνακηρύξεις θὰ γίνουν μετὰ δύο ἡμέρας, νὰ μεσολαβῇ ἕνα διάστημα.

§96Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὡς γνωρίζετε εἶναι ἡ 16 ἡμέρα καὶ ὄχι ἡ 26.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει).

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 2–4).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§100Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5. Ὁ παλαιὸς νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 35 ὁμιλεῖ περὶ δικαστικῶν ἀντιπροσώπων ὁρίζει δὲ καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν ποῖα εἶνε.

§101Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποῖον νομοσχέδιον συζητεῖτε;

§102Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΧΜΑʹ. Εἰς τὸ 5 ἄρθρον παρετήρησα ὅτι ἀφαιρεῖτε τοὺς δικηγόρους.

§103Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι, δὲν ἀφαιρῶ. Εἶνε ἡ ἑπομένη παράγραφος, μένει ἡ δευτέρα παράγραφος, ἡ ἀφορῶσα τοὺς δικηγόρους.

§104Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἀναφέρεται μόνον περὶ ἀποζημιώσεως δικηγόρων. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). «Οἱ ἔφοροι καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν .................. κλπ.».

§105Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ, ἔχει μίαν παράγραφον τὴν ὁποίαν τροπολογοῦμεν. Ἡ δευτέρα παράγραφος δὲν τροπολογεῖται ἀλλὰ μένει ὡς ἔχει.

§106Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Βλέπετε ὅτι κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον μόνον οἱ εἰρηνοδίκαι διορίζονται δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι. Τώρα διορίζετε καὶ τοὺς γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων. Γνωρίζω ὅτι ἐν τῇ πατρίδι μου τοὐλάχιστον Μακεδονίᾳ, οἱ περισσότεροι γραμματεῖς εἰρηνοδικείων, ὑποθηκοφύλακες καὶ συμβολαιογράφοι, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἄξιοι δι’ ἀνακριτικὰ καθήκοντα, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ἀναγνώσουν καὶ μίαν σελίδα. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ, εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ κάνουν τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς; Ἤθελον λοιπὸν δι’ αὐτό, ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν θάλασσα διὰ τοῦ διορισμοῦ τοιούτων ἀνθρώπων ἀγραμμάτων, διὰ τοῦτο λέγω ἤθελον νὰ προηγοῦνται οἱ δικηγόροι καὶ μόνον ἐν ἀνάγκῃ ἄν δὲν ὑπάρχουν τοιοῦτοι νὰ διορίζωνται αὐτοί. Διότι εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 6ης Δεκεμβρίου εἰς δύο τμήματα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου εἶχον διορισθῆ τοιαῦτα πρόσωπα καὶ ἔκαναν ἄνω κάτω τὴν ἐκλογήν, καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπήν. Πάντοτε αὐτὰ θὰ γίνωνται ὁσάκις δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι δὲν εἶναι ἀντάξιοι. Ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἄν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ κακόν, ν’ ἀφαιρεθῇ δὲ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοὺς γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς τῶν πρωτοδικῶν, τοὺς συμβολαιογράφους καὶ τοὺς ὑποθηκοφύλακας.

§107Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὑπάρχει μία πολὺ παλαιὰ διάταξις νομοθετικὴ εἰς τὸν παλαιὸν ἐκλογικὸν νόμον, τὸν μὴ μεταρρυθμισθέντα μέχρι τοῦ 1917, κατὰ τὴν ὁποίαν διάταξιν αἱ κάλπαι ἐτοποθετοῦντο κατὰ σειρὰν ἀλφαβητικὴν τῶν ὀνομάτων τῶν κ. κ. ὑποψηφίων. Εἰς τὸ τοιοῦτον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἐθισθῆ ἐπὶ ἔτη μακρά. Τώρα διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1917 τὸ τοιοῦτον μετερρυθμίσθη καὶ ἀφίεται εἰς τὸ πρωτοδικεῖον κατ’ ἐκλογὴν πάντοτε ἡ τοποθέτησις τῶν καλπῶν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ 5ον ἄρθρον;

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 5ον ἄρθρον).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον (ἀναγινώσκει):

§111Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον ἕκτον ἔγινε κἄποιο λάθος. Ἐνῷ ὁμιλῆ περὶ ψυχῶν ἐδῶ λέγει «δημοτῶν».

§112Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁ νόμος λέγει «δημοτῶν» δὲν λέγει «ψυχῶν» Δημόται εἶναι ὄχι μόνον οἱ ἄνδρες ἀλλὰ καὶ αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδιά.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον. Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἐν Θράκῃ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§115Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις εἰσάγουσα τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὡς καὶ τὸ ἑπόμενον, διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας, ὑποβάλλει ταῦτα φρονοῦσα ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ τὸ μέσον τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου καὶ εἰς τοὺς συντελέσαντας εἰς τὴν ἐθνικὴν δόξαν διὰ τῆς θυσίας τοῦ αἵματός των καὶ εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν ἤδη τὴν ἐλευθερίαν των. Δὲν ἀποσκοπῶ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Ὁ χειρισμὸς τῆς ψήφου εἶναι δικαίωμα τοῦ ψηφοφόρου. Θὰ κάμῃ χρῆσιν οἵαν αὐτὸς νομίζει ὀρθήν. Βεβαίως ἡ λογικὴ διδάσκει ὅτι τόσον καὶ οἱ ἀγωνισταὶ καθὼς καὶ οἱ ἀπελευθερωθέντες δὲν δύνανται εἰ μὴ νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει των ὅτι ἡ πολιτικὴ ἥτις ἐπέφερε τὰ λαμπρὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς φαίνεται ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν καταπολεμοῦσιν ὅσον ἔνεστι τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ἡ Κυβέρνησις ἕνα μόνον ἔχει σκοπὸν νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τοὺς ἀπελευθερωθέντας ἀδελφοὺς ἡμῶν ἀφ’ ἑτέρου, εἶναι δὲ διατεθειμένη νὰ δεχθῇ οἱαδήποτε τροποποίησιν, ἡ ὁποία ἤθελε προσθέσει ἐγγυήσεις. Τοιαύτας τροποποιήσεις θὰ ἀναπτύξω εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐπιθυμία ἡμῶν εἶναι νὰ γίνῃ ὁ ἀγὼν μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὸ ὅρους εὐρεῖς οὕτως ὥστε νὰ ἀφαιρεθῇ οἱαδήποτε πρόφασις πρὸς δικαιολογίαν τῆς ἥττης ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἰδίως νὰ ἀναπτύξω περισσότερον τὸ ζήτημα τοῦ ψηφοδελτίου. Ὡς γνωρίζετε ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ ὁρίζεται ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐν Θράκῃ θέλει γίνει διὰ ψηφοδελτίου. Βεβαίως ὑπάρχει δυσχέρεια διὰ τὴν προπαρασκευὴν καὶ ἀποστολὴν ἐκλογικῶν εἰδῶν κατὰ τὸ σύστημα τὸ κρατοῦν ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι, ἀλλὰ ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι μόνον διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐξασφαλίζεται ἡ γνησιότης τῆς ἐκλογῆς, καθῆκον ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅλας τὰς δυσχερείας καὶ νὰ στείλωμεν καὶ ἐκεῖ κάλπας καὶ σφαιρίδια. Φρονῶ ὅμως ὅτι τὸ σύστημα τοῦ ψηφοδελτίου κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι καὶ ἀνόθευτον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν παρουσιάζει τὰ ἐλαττώματα τῆς κάλπης. Εἰς τὸ ψηφοδέλτιον θὰ λείψωσιν αἱ ἁμαρτίαι μιᾶς παρελθούσης ἐποχῆς. Τὸ σφαιρίδιον ἔχει πολλὰ μειονεκτήματα. Τὸ μειονέκτημα τῆς πλάνης πολλάκις. Ἠκούσαμεν ἐκλογεῖς ὅτι ἐμαύρισαν ἕνα ὑποψήφιον εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελον νὰ δώσουν λευκὴν ψῆφον, διότι εἶναι ἓν μέσον μηχανικὸν ἡ κάλπη τῆς ὁποίας ὁ χειρισμὸς δὲν εἶναι γνωστὸς εἰς ὅλους. Ἐπίσης τὸ σφαιρίδιον ὑποβοηθεῖ καλπονοθεύσεις διὰ τῆς γνωστῆς μεθόδου τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐκλογέων καὶ τῆς διαθέσεως τοῦ σφαιριδίου ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου. Διευκολύνει ἐπίσης τὰς καλπονοθεύσεις διὰ τῆς ἐν πολλοῖς ρίψεως ἀθρόων σφαιριδίων τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ρίπτονται εἰς τὸ ΝΑΙ, ἄλλοτε δὲ εἰς τὸ ΟΧΙ καὶ ἀφαιροῦνται ἐκ τοῦ Ναί. Καὶ ἡ μυστικότης ἡ πλήρης δὲν ἐξασφαλίζεται διὰ τοῦ σφαιριδίου, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸς ἢ καὶ νὰ παρακολουθῆται ὁ ἐκλογεύς. Ἀλλὰ τὸ μέγιστον μειονέκτημα τοῦ σφαιριδίου εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦσιν ἐπιρροήν.

§116Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Τότε καταργήσατέ το.

§117Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἐξαγγέλετε τόσα μειονεκτήματα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ σφαιριδίου καταργήσατέ το.

§118Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ψηφοδέλτιον ἀπεναντίας εἶναι ἀπηλλαγμένον αὐτῶν τῶν μειονεκτημάτων. Ἐξασφαλίζει πλήρη ἐλευθερίαν καὶ τηρεῖ ἀπόλυτον μυστικότητα. Ἕνα μόνον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ τις κατ’ ἐκλογὴν ἕναν οἱονδήποτε, ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ δὴ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς τῶν Ἀθηνῶν τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων καταντᾷ νὰ ψηφίζῃ καὶ τοὺς δύο ὑποψηφίους, τότε ἀποδεικνύεται ὅτι καὶ ἡ ἐκλεκτικότης εἶναι πλήρης ἐξουδετέρωσις. Εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι κατὰ τοῦ ψηφοδελτίου ὑπάρχει μία ἀόριστος ὑπόνοια ὅτι ὑποβοηθεῖ τὰς καλπονοθεύσεις, ἐν τούτοις αἱ τελευταῖαι δημοτικαὶ ἐκλογαὶ αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δυνάμει τῶν ψηφοδελτίων δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐξήλειψαν τὰς ὑπονοίας αὐτάς, διότι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν ἐν πάσῃ τάξει καὶ ἀπέδωκαν ἀποτελέσματα σύμφωνα πρὸς τὴν βούλησιν τῶν ἐκλογέων ἁπαντῶν δὲ εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος προτείνει νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ ψηφοδέλτιον καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς λέγω ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἔσχομεν ἀκόμη τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ρέπουλης ἔχει ὑποβάλλει νομοσχέδιον εἰς τὸ ὁποῖον ἀπαντῶ τὰ ἑξῆς πορίσματα ἐν σχέσει πρὸς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. (ἀναγινώσκει). Ἐνῷ λοιπόν, κύριοι, οὕτως ἔχει τὸ ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ψηφοδέλτιον, ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὴν Θράκην συνηγορεῖ καὶ ἕτερος λόγος διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ψηφοδελτίου. Ἐν πρώτοις οἱ ὁμογενεῖς ἡμῶν εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς τὸ ψηφοδέλτιον ἐχρησιμοποίησαν, εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τὰς γενομένας ἐν Τουρκίᾳ τὸ ψηφοδέλτιον ἐχρησιμοποίησαν.

§119Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐγὼ ἔκαμα ἐκλογὰς διὰ ψηφοδελτίου ὅταν ἐδόθη τὸ Σύνταγμα εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐγένοντο αἱ μεγαλείτεραι καλπονοθεύσεις, διότι οἱ ἄνθρωποι εἶναι σχεδὸν ὅλοι ἀγράμματοι.

§120Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία προπόνησις περὶ τοῦ τρόπου τοῦ χειρισμοῦ τῆς κάλπης καὶ εἶναι δυνατὸν ἡ προπόνησις νὰ μὴ εἶναι τελεία. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοὺς ξενογλώσσους περὶ τῶν ὁποίων εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. συνάδελφος φρονῶ ὅτι περισσοτέραν ἐγγύησιν παρέχει τὸ ψηφοδέλτιον, διότι οἱ ξενόγλωσσοι μὴ γνωρίζοντες τὴν γλῶσσαν, μὴ δυνάμενοι νὰ συνεννοηθοῦν, νὰ ἀναγνώσουν τὸ ὄνομα τοῦ ὑποψηφίου, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἐν τῇ κάλπῃ, εἶναι πολὺ εὐκολώτερον νὰ πέσωσι θύματα τοῦ ἀντιπροσώπου λέγοντος εἰς αὐτοὺς ὅτι ψηφίζουν τὸν αʹ ἐνῷ ψηφίζουν τὸν βʹ. Τουναντίον ἄν θέλῃ νὰ καταρτίσῃ τὸ ψηφοδέλτιον ἀκριβῶς θὰ προσφύγῃ εἰς ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει ἐμπιστοσύνην ἵνα τὸ συντάξῃ καὶ θὰ τὸ ρίψῃ ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου. Συμπεραίνων φρονῶ ὅτι τὸ σύστημα τοῦ ψηφοδελτίου, τὸ ὁποῖον εἰσάγομεν διὰ τὰς ἐκλογὰς ἐν Θράκῃ ἄν ὑποτεθῇ ὅτι γενικῶς ἔχει ἴσας ἐγγυήσεις μὲ τὸ σφαιρίδιον διὰ τὴν Θράκην παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις (χειροκροτήματα).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§122Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέπτυξεν ὅτι τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων περιέχει πολλὰ τὰ ἐλαττώματα, θὰ ἐνόμιζον ὅτι ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ θὰ κατήργει τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων. Μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἶχε καιρὸν νὰ τὸ κάμῃ ἀλλὰ εἶναι τόσα χρόνια ὅπου γίνεται λόγος περὶ ἐκλογῶν. Μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱ ἐν Θράκῃ ὁμοεθνεῖς νὰ ἀσκήσουν τὸ δικαίωμά των καὶ ἐλησμόνησεν ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐπὶ μίαν τριετίαν δὲν ἔκαμαν ἐκλογὰς καὶ ἐκυβερνῶντο χωρὶς νὰ ἔχουν δώσει τὴν συναίνεσίν των ἄν στέργουν τοὺς ψηφιζομένους νόμους. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ παραλείπω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἕν μόνον μειονέκτημα εὑρίσκει εἰς τὸ σύστημα τῆς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίας ὅτι δύνανται νὰ γίνουν διπλοψηφίσεις, ἐγὼ εὑρίσκω ἄλλο τὸ μειονέκτημα. Ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς στατιστικὴν πόσοι εἶναι ἐγγράμματοι καὶ πόσοι εἶναι ἀγράμματοι εἰς τὴν Θράκην; Ἐγὼ τοῦ λέγω ὅτι τὸ περισσότερον τοῦ ἡμίσεως πληθυσμοῦ εἶναι ἀγράμματοι.

§123Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἀπατᾶται ὁ κ. συνάδελφος, διότι ἡ Θράκη ἔχει πολὺ περισσότερα σχολεῖα ἀπὸ ὅσα ἔχει ἡ Μακεδονία. Εἶμαι Θρὰξ καὶ παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε, κύριε Πρόεδρε, τὸν κ. συνάδελφον διὰ νὰ διορθώσῃ αὐτὰ ποῦ λέγει. Εἶναι πολλοὶ ἐγράμματοι εἰς τὴν Θράκην, τὴν στατιστικὴν τὴν ὑποβάλομεν εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν καὶ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Πατριαρχείου καὶ εἰς τὴν στατιστικὴν ταύτην ὀφείλετε νὰ δώσητε ἀπόλυτον πίστην.

§124Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ὑπέβαλε καμμίαν στατιστικὴν καὶ ἑπομένως δέχομαι ὅτι, ὅπως καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, οὕτω καὶ ἐν Θράκῃ ὑπάρχουν πλεῖστοι ἀγράμματοι. Θὰ ἦτο λοιπὸν προτιμότερον νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐκεῖ ἡ διὰ σφαιριδίου ψηφοφορία.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§126Γ. ΠΩΠ. Μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: νὰ ἑρμηνεύσῃ διατὶ προκρίνει τὸ σύστημα τῶν ψηφοδελτίων ἀντὶ τοῦ συστήματος τῶν καλπῶν.

§127Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἀνέπτυξα.

§128Γ. ΠΩΠ. Ἀφοῦ πρόκειται περὶ τοιούτου μεγάλου πλεονεκτήματος—καθ’ ὃν τρόπον ἠθέλησε νὰ ἐπιδείξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν—ἕνεκα τίνος λόγου δὲν μεταβάλλει καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα, ὥστε νὰ ἐνεργηθοῦν παντοῦ αἱ ἐκλογαὶ διὰ ψηφοδελτίων, ἀλλ’ ἀφήνει εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα τὸ σφαιρίδιον;

§129Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι συνηθισμένη ἡ Παλαιὰ Ἑλλὰς μὲ τὸ σφαιρίδιον.

§130Γ. ΠΩΠ. Ὀφείλομεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐμφανίζωμεν τὰ πράγματα καθ’ ὅν τρόπον εὑρίσκονται, πρὸ πάντων εἰς ὑμᾶς τοὺς κατέχοντας τὴν πλειοψηφίαν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρέχετε εἰς κανένα τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ζητεῖτε καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον νὰ μὴ ἔχετε πλῆρες καὶ ἁγνὸν καὶ γνήσιον τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἄν ἐπρόκειτο νὰ ἐρωτηθῶ ἀπὸ τοὺς Θρᾶκας ὡς ἀντιπολιτευόμενος τὶ νὰ ψηφίσουν, βεβαιωθῆτε ὅτι θὰ ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς νὰ ψηφίσουν τοὺς Κυβερνητικούς. Θὰ ἔλεγον δὲ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀρχῆς διότι οἱ λαοὶ δεχόμενοι τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς κυβερνήσεως, ὀφείλουσι μὴ ἀποβλέποντες εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ἡμῶν διαμάχας, μὴ ἀτενίζοντες εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ γνωρίζουν, μὴ χωριζόμενοι καθ’ ὅν τρόπον ἡμεῖς χωριζόμεθα ἐκ καθαρῶς ἐσωτερικῶν ἀφορμῶν, καθ’ ὅν τρόπον χωρίζεται ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν μερίδα, ἐκεῖνοι ὀφείλουσιν εὐγνωμονοῦντες νὰ ἀποδώσωσι τὴν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ τὴν ἀποδώσουν ψηφίζοντες ἐκείνους ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ὁποίων ἐδόθη πρὸς αὐτοὺς ἡ ἐλευθερία (χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις μου ὄχι ὡς ἀντιπολιτευομένου ἀλλ’ ὡς Ἕλληνος. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου μέχρι τῆς διαθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μεταβάλῃ τὸ σύστημα ἐπὶ τῷ προσχήματι ὅτι πλεονεκτεῖ τοῦ συστήματος διὰ σφαιριδίων, ἡ ἀπόφασις εἶναι μεγάλη, ἔχομεν δὲ τοὐναντίον ὑποχρέωσιν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠλευθερώθησαν νὰ διδάξωμεν ὅτι σεβόμεθα καὶ εὐλαβούμεθα καὶ τὴν ψυχικὴν αὐτῶν διάθεσιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν τοὺς παρέχωμεν ὅτι καὶ θέλομεν ἀπολύτως μυστικὴ νὰ εἶναι ἡ ψηφοφορία ἵνα ἀκριβῶς ἡ ἐκδήλωσις τῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς ἐλευθερωτὰς ἀποβῇ ἱεροτελεστία. Ἀλλ’ εἰς τὴν Θράκην ἔχετε ὑπηκόους ἀγνοοῦντας τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς εἶναι μέγας, εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι καὶ οἱ ὑπήκοοι οὗτοι ἴσην αἰσθάνονται εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Ἑλλάδα διότι ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνοι πρέπει νὰ εὐγνωμονῶσι διότι καὶ ἐκεῖνοι δέχονται τοῦ πολιτισμοῦ τὰ ἀγαθά, δὲν εἶναι δὲ δι’ αὐτοὺς μυστικὴ ἡ ψηφοφορία, διότι ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη ὅπως μεταβαίνοντες ζητήσωσιν ἀπὸ ἕνα γνωρίζοντα τὴν Ἑλληνικὴν νὰ γράψῃ δι’ αὐτοὺς ἕν δελτίον ἢ ἀναγνώσῃ δι’ αὐτοὺς ἕν δελτίον καὶ μεταβαίνοντες εἰς ἐκεῖνον θὰ μεταβῶσι ἐν τῇ καχυποψίᾳ τῇ εὐλόγῳ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν ὅτι ἴσως νὰ πέσωσι θύματα εἰς δεύτερον καὶ τρίτον διὰ νὰ ἴδωσι ἄν ὄντως ἐκπροσωπῇ τὴν βούλησιν αὐτῶν τὸ ψηφοδέλτιον ἐκεῖνο καὶ τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι δὲν εἶναι μυστικὴ ἡ ψηφοφορία ἐκείνη.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύο εἶναι οἱ κυριώτεροι λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπροτιμήσαμεν τὸ ψηφοδέλτιον. Ὁ πρῶτος εἶναι ὑλικὸς καίτοι εἶναι τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς καλπῶν καὶ τῆς συγκεντρώσεως ὅλων τῶν ἄλλων ἐκλογικῶν εἰδῶν, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει χρόνος— καὶ δεύτερος εἶναι ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν Νέων Χωρῶν εἶναι συνηθισμένοι ἀπὸ μακροῦ χρόνου, πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Τουρκικοῦ Συντάγματος, ἦσαν συνηθισμένοι, λέγω εἰς διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίαν, διότι ὑπῆρχον αἱ κοινοτικαὶ ἐκλογαί, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ ψηφοδέλτιον μετεχειρίζοντο. Πῶς θέλετε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς συνηθισμένους ἀπὸ τόσον χρόνον εἰς τὸ ψηφοδέλτιον νὰ τοὺς διδάξωμεν εἰς διάστημα 50 ἡμερῶν, ἐκεῖ ὅπου μένουν, τὴν χρῆσιν τοῦ σφαιριδίου, καὶ πῶς καὶ πότε νὰ παραγγείλωμεν καὶ νὰ μεταφέρωμεν κάλπας καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἐκλογικὰ εἴδη; Ἦτο ὡς νὰ ἠθέλαμεν νὰ ἀποκλείσωμεν τοὺς κατοίκους τῆς Θράκης ἀπὸ τοῦ νὰ μετάσχωσι τῶν ἐκλογῶν, διότι ἐκλογαὶ διὰ σφαιριδίου, ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν θὰ ἔδιδον τὸ πραγματικὸν ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ ἀποτέλεσμα τυχαῖον. Ὡς πρὸς τὸ ἐγγράμματον τῶν κατοίκων, πληροφορῶ ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Θράκης εἶναι ὅλοι σχεδὸν τελείως ἐγγράμματοι (χειροκροτήματα). Ἀλλ’ οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς θορυβοῦντες διὰ τὴν ἐν Θράκῃ ψηφοφορίαν, δὲν τὸ πράττουν ἀπὸ κανὲν ἐνδιαφέρον περὶ τοῦ πῶς θὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ἀκριβὴς ψηφοφορία ἐν Θράκῃ. Φωνάζουν διότι γνωρίζουν πολὺ καλὰ ὅτι οἱ Θρᾷκες θὰ τοὺς μαυρίσουν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Ὡς πρὸς ἐμέ, ἄν καὶ θὰ εἶχον πολλοὺς λόγους νὰ θεωρήσω ἀτονίσασαν, τὴν θεωρῶ ὅμως ἰσχύουσαν παλαιὰν δήλωσίν μου, ὅτι ἄν ἀποτύχω εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα δὲν θὰ θελήσω νὰ εἶμαι Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ μὴ φαντάζωνται, ὅτι πλειονοψηφοῦντος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ καταλάβουν αὐτοὶ τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ὁδηγήσουν καὶ πάλιν τὴν Ἑλλάδα ἐκεῖ ὅπου τὴν εἶχον ὁδηγήσει. (Ἐνθουσιώδη χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§134ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ψηφοφορίας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Λεκανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§136Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω κ. Πρόεδρε μίαν τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας προτείνω ὅπως ψηφίζουν καὶ οἱ ἐν Ἠπείρῳ καὶ Μακεδονίᾳ εὑρισκόμενοι ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται. Ἐπίσης συνιστῶ ὅπως ψηφίζουν καὶ οἱ στρατιῶται τῶν κλάσεων 1918, 1919 καὶ 1920.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§138Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω τὰ ἡρωϊκὰ κατορθώματα τοῦ στρατοῦ μας, ἀλλὰ ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ ὅτι διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου θὰ νοθευθοῦν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη, ἡ ἐπικρατοῦσα παρὰ τῶν ἀντιδραστικῶν σήμερον ὅτι εἰς τὴν διὰ σφαιριδίων διεξαχθησομένην ἐκλογὴν αὐτοὶ θὰ πλειοψηφήσουν καὶ ὅτι, φέρ’ εἰπεῖν—ὁ Θεὸς νὰ φυλάξῃ τὴν Ἑλλάδα— ἔρχονται ἐξ αὐτῶν 200 βουλευταὶ ἐπιτυχόντες. Ἐκ τῶν 200 ἐπιτυχόντων βουλευτῶν τῆς διὰ σφαιριδίων διεξαχθησομένης ἐκλογῆς μετὰ 3–4 ἡμέρας καταφθάνουν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας τοῦ στρατοῦ καὶ ἐξαλείφουν 50 εἴτε 100 ἐξ αὐτῶν. Δὲν φαντάζεσθε κύριοι, ὁποίαν τρομερὰν ἐντύπωσιν θὰ προξενήσετε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῶν νομῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων τοὺς ὑποψηφίους θὰ τοὺς ἔχουν ἐπὶ 3–4 ἡμέρας τὰ ἐδῶ ἀποτελέσματα τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς ὡς ἐπιτυχόντας καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ στρατοῦ θὰ τοὺς φέρουν ἀποτυχόντας (θόρυβος). Ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι, κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἐλεγόμην ἀντιπολιτευόμενος. Τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον νὰ ἔλθετε νὰ μὲ ἀντικρούσετε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε.

§140Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κόσμου τοῦ Ἑλληνικοῦ θὰ θεωρηθῇ ὡς συνέχεια τῆς παρούσης Βουλῆς. Μᾶς κατηγόρησαν ὡς νεκραναστάντας ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν λαϊκὴν περιβολήν. Ἦλθε μία ἄλλη Βουλή, ἡ ὁποία δὲν ἐξεπροσώπει τὸ λαϊκὸν φρόνημα, ἀλλὰ τὴν θέλησιν ἑνὸς ἀνθρώπου καὶ κατηργήθη ἡ Βουλὴ ἐκείνη καὶ ἐπανῆλθεν ἡ λαϊκὴ κυριαρχία καὶ ἐν τούτοις δὲν τὴν ἀνέχονται οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐν τῇ ἀντιπολιτευτικῇ των μανίᾳ, οἱ ἀδιάλλακτοι ἀντιπολιτευόμενοι, διότι ἐγὼ ὁμιλῶ ὡς διαλλακτικὸς ἀντιπολιτευόμενος, οἱ ἄλλοι εἶναι ἀδιάλλακτοι.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀντιδραστικοί.

§142Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὶ θὰ εἴπουν λοιπὸν διὰ τὴν μέλλουσαν Βουλήν, ὅταν τοιουτοτρόπως ἀλλοιωθῶσι τὰ ἀποτελέσματα διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ στρατοῦ; Θὰ εἴπωσι: συνέχεια τῆς Βουλῆς τῆς 31 Μαΐου. Καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τροπολογηθῇ περισσότερον εἰς τοιοῦτο σημεῖον ὥστε νὰ φαίνεται τὸ ἀμερόληπτον αὐτοῦ.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι γενικὰ πράγματα. Τώρα περιμένομεν νὰ ἀκούσωμεν τὶ τροπολογίας ἐπροτείνατε.

§144Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔφθασα, κ. Πρόεδρε, ἀμέσως. Πρέπει νὰ τροπολογηθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ σταθῇ ἡ Βουλὴ αὐτὴ εἰς τὸ ὕψος της. Διότι ἡ Βουλὴ αὐτὴ θὰ εἶναι Ἐθνοσυνέλευσις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ σταθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν, ἵνα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ κάμῃ, ὦσιν ἀκλόνητα.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§146Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔχω καὶ ἄλλα νὰ προσθέσω.

§147Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μὴ τελειώσητε πρὶν μᾶς εἰπῆτε τὰς τροπολογίας.

§148Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐὰν τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τῆς προσεχοῦς ἐκλογῆς θεωρηθῇ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει καλπονοθευμένον, δὲν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντικρύσῃ μόνον τοὺς ἀδιαλλάκτους ἀντιπολιτευομένους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὀλίγοι— εἶναι, κύριοι, ἀδιάλλακτοι ἀντιπολιτευόμενοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπέσχον τῶν ἐκλογῶν τῆς 28 Νοεμβρίου 1910, ὅταν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶχε παμψηφίαν, ὅταν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἦτο συντεταγμένος μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων— ἀλλ’ ἡ λαϊκὴ θέλησις, ἡ ὁποία ἤρξατο ἤδη ἐξωτερικευομένη, θὰ ἀντιπροσωπευθῇ δι’ ἡμῶν τῶν διαλλακτικῶν ἀντιπολιτευομένων— δὲν ἐξεύρω ἂν θὰ εἶμαι μέλος τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἐὰν ἡ εὐμένεια τῶν Εὐβοέων κρίνῃ τὸ τοιοῦτο— καὶ ὄχι διὰ τῶν ἀδιαλλάκτων, τοὺς ὁποίους φοβεῖσθε— ὁ κ. Πρόεδρος δὲν τοὺς φοβεῖται κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ κατ’ ἐπιφάνειαν. Θὰ εἶναι εὐτύχημα, κύριοι, ἂν οἱ διαλλακτικοὶ ἀντιπολιτευόμενοι σχηματίσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ σᾶς διαδεχθῇ. Ἤρξατο ἤδη ἡ ἐπιβολὴ τοῦ λαϊκοῦ ὄγκου, ὁ ὁποῖος στρέφεται εἰς τὸν Δημήτριον Ράλλην καὶ τὸν Νικόλαον Δημητρακόπουλον. Αὐτοὶ θὰ ἡγηθοῦν τοῦ ἀντιπολιτευτικοῦ ἀγῶνος ἐν ᾧ οἱ ἄλλοι θὰ ἀκολουθήσωσι. Δὲν θὰ τοὺς ἀκολουθήσωμεν ἡμεῖς. Ἡμεῖς εἴμεθα κατὰ τοῦ καθεστῶτος, δὲν ἔχομεν καμμίαν διάθεσιν νὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ βασιλικῶν παθῶν καὶ ὑπὲρ βασιλικῶν προσώπων. (εὖγε!) Εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς ψυχῆς τῆς ἐθνικῆς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἐσωτερικῆς διοργανώσεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὸν σημεῖον. Ὁ διοργανωτὴς ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἤδη ἐν ἐφεδρείᾳ, εἶναι ὁ Νικόλαος Δημητρακόπουλος. Ἐὰν σεῖς ἐμεγαλουργήσατε ἐξωτερικῶς, θὰ ἔλθῃ ἡ κυβέρνησις τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία θὰ μεγαλουργήσῃ ἐσωτερικῶς. Θὰ εἶναι εὐτύχημα, θὰ εἶναι δῶρον θεῖον, ἂν ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ σᾶς διαδεχθῇ θὰ εἶναι ὑπὸ τὸν Δημήτριον Ράλλην καὶ Νικόλαον Δημητρακόπουλον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεσπίζετε κυβερνήσεις κ. βουλευτά;

§150Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Θεσπίζει ὁ λαός.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον.

§152Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔχετε δίκαιον νὰ θορυβεῖσθε, κύριοι, διότι αὐτοὺς φοβεῖσθε. Οἱ ἡνωμένοι δὲν σᾶς φοβίζουν, βλέπετε ἀπὸ ποῦ θὰ σᾶς ἔλθῃ τὸ κτύπημα, ἀλλὰ τὸ κτύπημα θὰ εἶναι μαλακόν, θὰ εἶναι τοιοῦτο κτύπημα, ὥστε δὲν θὰ φέρῃ ἐθνικὴν τρικυμίαν, θὰ ἑνώσῃ τὰς ψυχάς, θὰ τὰς ἑνώσῃ τελείως. Εὔχομαι ἡ πρόρρησίς μου αὐτή, τὴν ὁποίαν λέγω αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ δώσῃ ὁ Θεὸς νὰ πραγματοποιηθῇ. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὰ καθέκαστα.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δόξα σοι ὁ Θεός. Ὁ πρόλογος ἦτο αὐτός;

§154Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Πρόλογος καὶ οὐσία. Λοιπὸν εἰς τὸ 12ον ἄρθρον, κ. πρόεδρε, εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον, παρακαλῶ, παρακολουθήσατέ με, λέγετε (ἀναγινώσκει). «Μετὰ τὸ πέρας τῆς ψηφοφορίας ἡ Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀποστέλλει τὸ κιβώτιον κλπ.» Θέλω ἐκεῖ ποῦ λέγετε «ἐντὸς δέματος ἐσφραγισμένου», νὰ τεθῇ «καὶ παρὰ τῶν ἀρχῶν».

§155Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός.). Ἐννοεῖται, κύριε βουλευτά, διότι αὐταὶ στέλνουν τὸν ἀντιπρόσωπον, διὰ νὰ σφραγίσῃ καὶ τὰς κάλπας καὶ τὰ πρακτικά. Διατὶ τὸ βάζομεν;

§156Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τώρα κ. Πρόεδρε, εἰς τὸ 14ον ἄρθρον (ἀναγινώσκει) «Ὁ Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, διορίζει ἕνα ἀνώτερον δικαστικὸν λειτουργὸν» θέλω ἀντὶ «ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης» ὁ ὁποῖος τέλος πάντων εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν τύχην της, νὰ ἀφήσωμεν καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο καὶ νὰ εἴπωμεν «ὁ Ἄρειος Πάγος» νὰ στέλλῃ καὶ ὄχι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω πᾶσαν τιμὴν καὶ ὑπόληψιν, ἀλλὰ εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως.

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· διατὶ ὄχι; Εὐχαρίστως.

§158Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Καὶ εἰς τὸ 14ον ἄρθρον ἐπίσης 4ῃ παράγραφος νὰ προστεθῇ «ἐξ ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ ὑποψηφίου».

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀρχὴ τοῦ λόγου σας δὲν ταιριάζει μὲ τὸ τέλος αὐτοῦ. Ἀλλὰ μπορεῖτε, κύριε βουλευτά, νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι κατόπιν αὐτοῦ τοῦ πολέμου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Βουλήν, ἡ ὁποία νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, χωρὶς συγχρόνως νὰ δίδωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὸ Μέτωπον νὰ ψηφίσουν καὶ αὐτοί; Τὶ θὰ μείνῃ, μετὰ τὴν ἀποδοχὴν ὅλων αὐτῶν τῶν τροπολογιῶν, εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ἡ καλὴ πίστις τῆς Κυβερνήσεως;

§160Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Στεντορίως τὸ φωνάζω ὅτι ἐπράξατε τὸ πᾶν.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§162Γ. ΠΩΠ. Μετὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Εὐβοίας θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου χωρὶς νὰ ζητήσω τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ καὶ νὰ ἐλέγξω τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν παραστάσεων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔξω τῆς Βουλῆς καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἤθελον ἐρωτήσει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν εὑρίσκει τόσον σοβαρὸν τὸν λόγον τῆς παροχῆς δικαιώματος ψήφου καὶ ἀσκήσεως ἐκλογῆς ἐντὸς τῶν καταυλισμῶν τῶν στρατιωτικῶν ὥστε νὰ παραβλέψῃ σκέψεις τινάς, ἂν προκαλοῦνται, προκειμένου περὶ τοιαύτης τινὸς καινοφανοῦς ἀναμίξεως τοῦ στρατοῦ αἵτινες εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας τῆς Χώρας. Τὸ κατ’ ἐμέ, κύριοι, ὅστις οὐδὲν ἔχω ἄλλωστε νὰ φοβηθῶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, διότι καὶ ἂν ὑπετίθετο ὅτι τοὺς ἀποβληθέντας ἐκ τοῦ καταλόγου θὰ τοὺς ἔστελναν εἰς τὸ Μέτωπον νὰ ψηφίσουν ἔλαβε τὰ μέτρα τὰ κατάλληλα ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν νόμιμον ὁδόν. Ἀγόμενος πάντοτε ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἰδέας, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἤχθην πρὸ μικροῦ ἀγορεύων, προκειμένου περὶ τῶν ἐκλογῶν τῆς Θράκης, φρονῶ—καὶ φρονεῖτε καὶ ὑμεῖς—ὅτι προκειμένου νὰ ψηφίσῃ στράτευμα εὑρισκόμενον ἀκόμη ἐνώπιον ἀοριστίας καὶ πιθανότητος συνεχίσεως τοῦ ἀγῶνος ὥστε εἰς ἐμὲ ἀνεύθυνον θὰ ἐπιτρέπετο νὰ διατύπωνα ἀπολύτως τὰς ἐλπίδας μου, εἰς ἀγῶνα ὅστις εἶναι πιθανὸν νὰ ἀπολήξῃ εἰς ὁλοκληρωτικὴν ἀποκατάστασιν τῆς φυλῆς καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα βλέπω ἐμφανιζόμενα ὄχι μόνον ἐν ὀνείρῳ ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πραγματικότητι, εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν καὶ ψυχολογημένον καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν ἀποστολὴν τοῦ στρατοῦ νὰ τὸν ἀναμίξωμεν εἰς τὴν πολιτικήν, ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν στιγμήν, ἀποσπῶντες αὐτὸν ἀπὸ τὰς σημαίας ἵνα τὸν φέρωμεν εἰς τὰς κάλπας; Δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας, δὲν ἀνατρέχω πρὸς τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς τοὺς κρατοῦντας ἀλλαχοῦ, δὲν θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Ἰταλία οὐδέποτε ἐθεωρήθη ἀνελεύθερον Κράτος, ὅπου ἀπαγορεύεται ἡ ψῆφος εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ ἀξιωματικούς, δὲν θὰ σᾶς ἀναφέρω οὔτε καὶ τὴν Σερβίαν ἥτις ἔχει στρατὸν γενναῖον ἀγωνισθέντα ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ πολέμου καὶ ὑποστάντα μαρτύρια, διὰ τὰ ὁποῖα πᾶσα τιμή, καὶ πᾶσα δόξα εἶναι πρέπουσα, ἡ ὁποία μέλλουσα νὰ διεξαγάγῃ ἐκλογὰς δὲν ἐσκέφθη οὔτε θὰ σκεφθῇ ἐὰν ὁ στρατὸς της λάβῃ μέρος εἰς αὐτάς, διότι τὸ Σύνταγμα αὐτῆς ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον. Ἀλλὰ σήμερον ἐπιτρέπεται τὸν στρατόν, τὸν εἰς τοιαῦτα καλούμενον ἔργα νὰ ἀποσπάσωμεν κατὰ νοῦν καὶ κατὰ ψυχὴν πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἡμῶν τοὺς ἐσωτερικοὺς καὶ νὰ τοῦ εἴπωμεν ὅτι δύνασαι νὰ ἀτενίζῃς πρὸς τοὺς τρούλους τῆς Ἁγίας Σοφίας καὶ νὰ ἐλπίζῃ ὅτι θὰ φέρῃς ἐκεῖ τὴν σημαίαν μας, ἀλλὰ ἀπόσπασε τὴν σκέψιν ἐκεῖθεν πρὸς στιγμὴν καὶ συζήτησε περὶ τοῦ ποῖος θὰ εὐρύνῃ τὰ ὅρια πέραν ἐκεῖ ταὐτοχρόνως σκέψου μὴ τυχὸν ὁ Χρυσοστάλης εἶναι καλλίτερος τοῦ κ. Ν. Δημητρακοπούλου ἢ ὁ κ. Βουρλούμης δὲν ἐπαρκεῖ ὅσον ὁ κ. Γκλαβᾶς ἵνα ἐκπροσωπήσῃ τὰς πολιτικάς σου ἰδέας. Καὶ τοῦτο ἀπὸ γενικῆς μορφῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐνταῦθα ψηφίζοντες κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ εὑρισκόμενοι πρὸς τὸ μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως γνωρίζομεν καὶ κατὰ τὶ διϊστάμεθα καὶ ἕνεκα τῆς σκέψεως αὐτῆς δὲν μετέχομεν ἄλλης μερίδος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία κακῶς φρονεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Θράκης. Ἡ ἄλλη ἀντιπολίτευσις ἐπιβάλλει τῶν ἰδεῶν της τὴν ἀπήχησιν οὐχὶ ὡς ἔννοια ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ ὡς σκέψις ἀντιδράσεως, ὁ δὲ στρατιώτης ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἡ ψῆφος θὰ εὑρεθῇ μαύρη ἐναντίον τῶν κυβερνητικῶν ὑποψηφίων δὲν θὰ εἶναι ὁ στρατιώτης ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ εἰς τὸν νοῦν του, κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσῃ, ἰδέας ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἔχῃ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχε πρὸ μικροῦ πρὶν ἐξαγνισθῇ μέσῳ τοῦ πυρὸς τοῦ πολέμου. Καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἀκράδαντον πίστιν, ὅτι πάντες οἱ στρατιῶται μόνον κυβερνητικοὺς ὑποψηφίους θὰ ψηφίσωσι καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ δίλημμα τοῦτο, ἐὰν πάντες οἱ στρατιῶται θὰ ψηφίσωσι κυβερνητικοὺς ὑποψηφίους, θὰ ἀφίσῃ νὰ πιστεύσῃ ὁ κόσμος ὅτι οὐχὶ ἄνευ νοθείας θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Ὅταν θὰ ἔχῃ τοῦτο ὑπ’ ὄψει ποῖος θὰ εὑρεθῇ νὰ ὑποβάλλῃ τοιαύτην ἔνστασιν καὶ τὶ θὰ εἴπωσιν οἱ ἔξω τῆς Ἑλλάδος ὅταν ἐκ τῆς ψήφου τοῦ στρατιώτου ἐμφανισθῶσι τὰ ⅔ ἢ τὸ ¼ ὑπὲρ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὲρ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐγκαλοῦμεν, ποία θὰ εἶναι ἡ ἐντύπωσις τῶν ἔξω; Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνήκω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι ὑπάρχει μέρος τοῦ στρατοῦ οὐχὶ ἀφιερωμένον εἰς τὸ ἔθνος, ἀλλὰ εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ ὅτι εἶναι ἱκανοὶ νὰ διαπράξωσι τὸ ἀδίκημα τῆς νοθείας ἐκεῖνοι, οἵτινες συνδέουσιν ὡς ἀξιωματικοὶ τὴν τύχην αὐτῶν μετὰ τῆς κυβερνήσεως, οὔτε θὰ ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν τῶν Πολιτευμάτων καὶ πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὅτι ἔχομεν νόμους κατὰ τοὺς ὁποίους τιμῶντες ἐξ ἴσου τὸν στρατιώτην ἐν τούτοις ἀπαγορεύομεν κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἐμφάνισιν ἔστω καὶ ἀξιωματικῶν εἰς τὰ ἐκλογικὰ κέντρα ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπέμβασις καὶ διὰ τῆς ἐμφανίσεως αὐτῆς τῆς ἐνόπλου δυνάμεως καὶ τῆς βίας. Ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, αἱ σκέψεις μου στηρίζονται ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀγαθόν. Νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν ἥσυχον. Βεβαιωθῆτε ὅτι αὐτὸς ὁ στρατὸς θὰ ἐκδηλώσῃ πρὸς ἡμᾶς τὴν εὐγνωμοσύνην ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκτελεῖ τὸ ὕστατον ἔργον τῆς τιμῆς βαίνων πρὸς τὴν δόξαν τὴν ἀπαράμιλλον, ἔρχεται ἡ Πολιτεία καὶ λέγει ἐλθὲ καὶ ἀσχολήσου περὶ τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα. Ὁ στρατὸς ὀφείλει νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ φρουρὸς τῆς Ἐθνικῆς τιμῆς, ἔχει καὶ νοῦν καὶ ψυχὴν πρὸς ἕνα σκοπόν. Ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ἀφίσωμεν αὐτὸν ἐκεῖ καθηλωμένον δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸ κατορθώσωμεν παρὰ δι’ αὐτοῦ θὰ θελήσωμεν νὰ ῥίψωμεν τὸν στρατὸν εἰς δυσπιστίαν πρὸς αὐτὴν τὴν κυβέρνησιν. Οἱ στρατιῶται ὀφείλουσι πίστιν πρὸς τὰς κυβερνήσεις οἱαιδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὗται καὶ οἱοσδήποτε δεσμὸς καὶ ἂν ὑπάρχῃ μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ λαοῦ. Ἐφόσον δὲ ὑπάρχουσιν αἱ κυβερνήσεις, οἱ στρατιῶται πρέπει νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὰ κελεύσματα αὐτῶν. Δὲν δίδετε τὰ ὅπλα εἰς τὸν στρατὸν νὰ ἐπαναστατήσῃ, ἀλλὰ καλεῖτε τὴν ψυχὴν τοῦ στρατιώτου νὰ ἐπαναστατήσῃ ἐναντίον ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι κυβερνᾶτε, θὰ καταστρέψετε τὴν ψυχὴν αὐτοῦ διότι δὲν εἶσθε ἱκανοὶ νὰ τὸν συγκρατήσητε κατόπιν καὶ θὰ ρίψετε τότε τὸ πρῶτον σπέρμα τῶν Σοβιὲτ εἰς τοὺς στρατιώτας. Ἀλλὰ ἂν τυχὸν ἡ κυβέρνησις μετ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον τὴν στιγμὴν ταύτην — καίτοι δὲν ἐσκόπουν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου — τούτου ἐφρόνει ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ συμβιβάσῃ ἀμφότερα, τότε ἔχω νὰ ὑποδείξω μέσον, ὥστε καὶ ὁ στρατὸς νὰ φέρῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἵνα αἱ ἐπαγγελίαι αἱ δοθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τῆς κυβερνήσεως πραγματοποιηθῶσιν. Ἐν τῇ σκέψει μου λοιπὸν αὐτῇ ἐπῆλθεν ἡ ἑξῆς ἰδέα, ἐὰν ἐπρότεινον θὰ ἔλεγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὑπάρχει Συνταγματικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ἐκλέξιμος ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐν ἐνεργείᾳ, ἀλλὰ ὑπάρχει τὸ δικαίωμα, ὥστε παραιτούμενος ὁ ἀξιωματικὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ νὰ δύναται νὰ ἔχῃ τὰ δικαιώματα κατὰ τὴν ἐκλογήν. Δυνάμεθα ἑπομένως δι’ ἑνὸς νόμου νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ ἔξω εὑρισκόμενοι, Ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, ὑποστράτηγοι, οἱ τυχὸν θέλοντες νὰ ἐκλεγῶσι βουλευταὶ δὲν ἔχωσι παρὰ νὰ ὁρίσωσι τοῦτο καὶ νὰ δηλωθῇ ἀριθμὸς αὐτῶν ἴσος πρὸς τὸν ἀριθμὸν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἀποστείλωσι καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἔχωμεν τυπικὴν ἐκλογὴν ἀλλὰ τὸν στρατὸν ἐκπροσωπούμενον. Κύριοι δὲν ἀνευρίσκω ἄλλο τι, ἐν τῇ δηλώσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰμὴ μόνον ἀκριβῶς τὸ σπέρμα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπείας. Φρονῶ ὅτι ὁ στρατὸς δὲν πρέπει ν’ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τὰς ἐπιχειρήσεις του, οὔτε καὶ διὰ μίαν ἡμέραν διὰ τὴν πολιτικήν. Μία τοιαύτη ψηφοφορία θὰ φέρῃ ἀναστάτωσιν εἰς τὸ στράτευμα, δὲν θὰ ἀποκλεισθῇ παρ’ ὅλας τὰς παρεχομένας ἐγγυήσεις ἡ ὑπόνοια περὶ μὴ ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τοῦ φρονήματος τῶν στρατιωτῶν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς γράφοντας ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ στρατὸς συνδεθεὶς μὲ ἔργα ἀνήκοντα εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν ἀνήκει πάντοτε εἰς τὸ Ἔθνος, παντοῦ δὲ οἱ στρατοὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπόκεινται εἰς τὰς Κυβερνητικὰς διαταγάς. Δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀποσπασθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὴν ἐν τῷ Μετώπῳ ἐνάσκησιν τῆς μεγάλης καὶ ἐνδόξου ἀποστολῆς του. Μὴ φέρετε εἰς τὸν στρατὸν, τοὐλάχιστον, τὴν συζήτησιν τὴν πολιτικήν, τοὐλάχιστον εὕρετε μίαν διέξοδον, ἵνα ἱκανοποιήσετε τὸν στρατὸν καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς πατρίδος. Τοῦτο εἶναι τὸ ὕστατον μέσον εἰς τὸ ὁποῖον δύνασθε νὰ καταλήξετε καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὅπως ἀποσύρετε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκ τῆς Βουλῆς χάριν αὐτοῦ τούτου τοῦ στρατοῦ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐκ μέρους τῶν στρατιωτῶν τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ Μετώπῳ εἶναι πρᾶγμα πρωτοφανές. Ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ νὰ εἴπῃ πότε ἄλλοτε, πλὴν τῶν ἐκλογῶν τῆς 6ης Δεκεμβρίου 1915, πότε ἄλλοτε εὑρέθη ἡ Ἑλλὰς κάμνουσα ἐκλογὰς ἐν ἐπιστρατεύσει, δύναται δὲ νὰ ἐπικαλεσθῇ ὡς προηγούμενον, ἄξιον σεβασμοῦ, τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας ὅταν γνωρίζομεν ὅτι ἕνα μέγα κόμμα τῆς Χώρας ἐθεώρησεν ὅτι δὲν τοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ μετάσχῃ τῶν ἐκλογῶν ἐνεργουμένων ὑπὸ ἐπιστράτευσιν καὶ ἀποκλειουσῶν ἀκριβῶς τὸν πολίτην τὸν φέροντα τὴν στολὴν τοῦ στρατιώτου ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς. Ἡμεῖς δὲν ἐλάβομεν μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς τότε, ἀκριβῶς διότι ἐνεργοῦντο ὑπὸ ἐπιστράτευσιν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα γνωρίζετε ποῖον ὑπῆρξεν. Ὅτι οἱ ψηφίσαντες εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Δεκεμβρίου ἦσαν πολὺ ὀλιγώτεροι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαΐου καὶ ἐδημιουργήθη τότε ἡ Βουλὴ τῆς 6ης Δεκεμβρίου προερχομένη ἀπὸ ἐκλογεῖς ὀλιγωτέρους τοῦ ἡμίσεος ἀπὸ ἐκείνους ἀπὸ τοὺς ὁποίους προήρχετο ἡ Βουλὴ τῆς 31 Μαΐου καὶ ἔγειναν ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰ ὅσα ἐγένοντο. Οἱ στρατιῶται οἱ ἔφεδροι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸν στρατὸν εἶναι πολῖται ὅπως καὶ ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, ἀφίνω δὲ ὅτι παρ’ ἡμῖν καὶ ὁ κληρωτὸς ἔχει δικαίωμα ψήφου καὶ τὸ ἤσκησε πάντοτε, ἀλλ’ ὁ ἔφεδρος ἰδίως εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῆτε ὅτι ἐπειδὴ εὑρίσκεται ἀπὸ τριῶν ἐτῶν προασπίζων τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ μεγαλώνων τὴν Ἑλλάδα καὶ ὑπερασπίζων αὐτὴν μεγαλυνθεῖσαν καὶ ἐνδεχομένως ἀκόμη νὰ συντελέσῃ εἰς νέαν μεγέθυνσιν αὐτῆς, ὅτι αὐτὸς ὁ στρατιώτης, δὲν ἔχει δικαίωμα ψήφου ὅπως ἔχομεν καὶ ἡμεῖς οἱ μένοντες εἰς τὴν ζώνην τοῦ ἐσωτερικοῦ; Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία θὰ προέρχεται ἀπὸ τὰς μελλούσας ἐκλογὰς νὰ φέρεται ὡς ἐκπροσωποῦσα τὸ λαϊκὸν φρόνημα ἂν ἑκατὸν χιλιάδες ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ μέτωπον καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἴσοι τοὐλάχιστον μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ζώνην τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἂν αὐτοὶ ἐστεροῦντο τῆς ψήφου των, ἂν ἐνεργήσωμεν τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ ἐπιστράτευσιν, καὶ καταδικάσωμεν εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων ἑκατὸν χιλιάδας πολιτῶν τὸ καλλίτερον μέρος τοῦ Ἔθνους; Μὰ παρουσιάζονται δυσχέρειαι, θὰ μοῦ εἴπητε, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ στρατοῦ. Μία καὶ μόνη ὑπῆρχεν ἡ ὁδὸς νὰ ἀποφύγωμεν τὰς δυσχερείας, νὰ ἀναμείνωμεν ὅπως τερματισθῇ ἐντελῶς ὁ πόλεμος, ὅπως γείνῃ ἡ ἀποστράτευσις καὶ τότε νὰ κάμωμεν ἐκλογάς. Αὐτὴ θὰ ἦτο ἡ κανονικὴ ὁδός. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἀκολουθοῦμεν αὐτὴν τὴν ὁδὸν, δὲν τὴν ἀκολουθοῦμεν ὄχι διότι ποτὲ ἐδίστασα περὶ τοῦ ἀποτελέσματος ἀλλὰ διότι ἄλλαι ἐξ ἴσου ἐπιτακτικώτεραι ἀνάγκαι μοῦ ἐπιβάλλουν νὰ μὴ ἀναβάλλω περαιτέρω τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, διότι θὰ παρεξηγεῖτο περαιτέρω ἡ στάσις μου καὶ ἡ ἀντίδρασις, ἡ ὁποία ἐλλοχεύει θὰ κατώρθωνε νὰ διαβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ πάλιν ἀπέναντι τῶν ὀμμάτων τοῦ κόσμου. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν μετέσχε τῶν ἐκλογῶν τῆς 6ης Δεκεμβρίου, ἀποφασισμένον ἔκτοτε νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ἐσχάτων διότι αἱ ἐκλογαὶ διενηργοῦντο ὑπὸ ἐπιστράτευσιν καὶ διότι δὲν θὰ ἐψήφιζον οἱ στρατιῶται πῶς ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ κάμωμεν ἡμεῖς ἐκλογὰς ὑπὸ ἐπιστράτευσιν καὶ νὰ δεχθῶμεν νὰ στερήσωμεν τοὺς στρατιώτας τῆς ψήφου αὐτῶν; Ἀλλ’ ὁ κύριος βουλευτὴς Ψαρρῶν μοῦ λέγει: Πῶς θέλεις ἐσὺ νὰ κάμῃς τὸν στρατὸν νὰ μὴ σκέπτεται διαρκῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τοῦ εἶναι ἀνατεθειμένα, καὶ νὰ σκέπτεται τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν; Ἀλλὰ κύριοι νομίζω ὅτι ὁ στρατὸς ἐν τῷ Μετώπῳ εὑρισκόμενος δὲν παραμελεῖ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν. Νομίζετε ὅτι ἀδιαφορεῖ ποτὲ ὁ Ἕλλην πολίτης, διότι φέρει τὸν σάκκον τοῦ στρατιώτου, ἀδιαφορεῖ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν; Καὶ νομίζετε ὅτι ὁ πολίτης ἕλλην αἱ ἑκατὸν χιλιάδες Ἑλλήνων πολιτῶν, τοὺς ὁποίους θὰ στερήσωμεν τῆς ψήφου των δὲν θὰ ἐξηγείροντο εἰς τὰ αἰσθήματά των ἐὰν ἀπεφασίζαμεν νὰ ρυθμίσωμεν τὰ ζητήματα καὶ τὰ ἐσωτερικὰ καὶ τὰ ἐξωτερικά, ἄνευ τῆς ψήφου αὐτῶν; Ἀλλὰ μοῦ λέγει θὰ τοὺς ἀπασχολήσωμεν ἀπὸ τὰ ἔργα τὰ στρατιωτικά.

§165Γ. ΠΩΠ. Εἶπον ὅτι τοὺς ἀποσπᾶτε τὴν προσοχήν.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀμφιβάλλω ἄν οἱ ἄνθρωποι δὲν διαβάζουν ἐφημερίδας.

§167Γ. ΠΩΠ. Δὲν διαβάζουν, τὸ γνωρίζω καλῶς.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πιστεύω ἀφοῦ τὸ λέγετε. Ἀλλὰ τότε κύριε βουλευτὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε τὸ θάρρος νὰ ὁμιλήσετε ὅπως ὁμιλοῦν οἱ ἀντιδραστικοί.

§169Γ. ΠΩΠ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἀκριβῶς διότι λέγονται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγονται, σᾶς ὑπέδειξα τὸν κίνδυνον τῶν ἀντιδραστικῶν ἐφημερίδων.

§170Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ λέγετε ὅτι ἄν οἱ στρατιῶται ψηφίσουν ἀντιδραστικοὺς ποία θὰ εἶνε ἡ παρουσιασθησομένη κατάστασις; Ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει ὅτι ὁ στρατὸς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνα ἴνδαλμα τοῦ ὅλου λαοῦ καὶ ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει καὶ αὐτὸς τὰ πολιτικά του φρονήματα καὶ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον ὅτι ὁ στρατὸς εὑρισκόμενος εἰς τὸ Μέτωπον νὰ ἐπηρεάζηται καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὰς πολιτικάς του ἀντιλήψεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰς παλαιὰς του ἀντιλήψεις καὶ πολλοὶ στρατιῶται θὰ ψηφίσουν τὸν Α καὶ τὸν Β, διότι βεβαίως δὲν θὰ τὸν πιστεύσῃ ὅτι ἐὰν λέγεται ἀντιδραστικὸς εἶναι καὶ ἀντιδραστικός. Οἱ ἀντιδραστικοὶ λέγουν ὅτι θὰ ἀποδώσουν τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας ἀφήρεσα ἐγὼ ὁ τύραννος. Λοιπὸν ὅταν ὁ στρατιώτης θὰ ψηφίσῃ ἀντιδραστικοὺς θὰ τοὺς ψηφίσῃ διότι πιστεύει ὅτι αὐτοὶ θὰ δώσουν τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ μοῦ λέγουν. Ὅταν ὁρίζετε τὰς ἐκλογὰς διὰ τὴν 25ην Ὀκτωβρίου ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι εἰς τὰς 25 Ὀκτωβρίου ὁ στρατὸς δὲν θὰ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις πολεμικὰς ὥστε νὰ μὴ εἶνε δυνατὸν νὰ γείνουν ἐκλογαί; Δὲν ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω τίποτε. Εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὁ στρατὸς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξέλιξιν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. Αὐτὸ δὲν δύναται νὰ τὸ βεβαιώσῃ, ἢ νὰ τὸ γνωρίζῃ ἀπὸ τοῦδε, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε καὶ τὸ Στρατηγεῖον. Πάντως δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, διότι ἐπίκεινται ἐκλογαί, νὰ διατάξωμεν τὴν διακοπὴν ἀναγκαίων ἐπιχειρήσεων, διὰ νὰ γείνουν ἐκλογαί. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἄν ἀναβληθοῦν, καὶ νὰ μᾶς ἀναγγελθῇ τὴν ἑπομένην μία μεγάλη νίκη, ἡ ὁποία θὰ μᾶς δώσῃ ταχέως τὴν εἰρήνην. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ γνωρίζωμεν. Ἀλλ’ ἐὰν κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ ἐὰν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἠμποροῦμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀποστρατεύσεως, θὰ εἶναι εὐτύχημα διὰ τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποστρατευθῇ γνωρίζων ὅτι θὰ ἀποφασίσῃ καὶ αὐτὸς περὶ τῆς τύχης τῆς χώρας, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἐτῶν τώρα ἔδωκεν ὅλον τὸ τίμιον αἷμα του, καὶ δίδει καὶ τὴν ζωήν του καθ’ ἑκάστην, ὅτι αὐτοὶ οἱ στρατιῶται θὰ ἔχουν γνώμην περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας, καὶ θὰ εἶναι ἴσοι μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ζώνην τοῦ ἐσωτερικοῦ. Μία μόνη ἀντίρρησις ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀξία προσοχῆς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ἡ ἀντίρρησις, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη μήπως δὲν παρέχομεν πραγματικὰς ἐγγυήσεις, ὥστε ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν νὰ εἶναι ἀνόθευτος; Νομίζω ὅτι διὰ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον καὶ τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἀπὸ τὰς ὑποδείξεις αὐτοῦ τοῦ ἀντιδραστικοῦ Τύπου δίδουν πλήρη ἱκανοποίησιν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀνεχθῶμεν νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι θέλομεν τὴν νόθευσιν τῶν ἐκλογῶν. Ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἄλλη ἀντίρρησις ἀξία προσοχῆς ἄς εἶναι βέβαιος ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν. Ἐὰν ἐγὼ δὲν εἶχα δώσῃ ὑπόσχεσιν πρὸ τόσου χρόνου ὅτι θὰ κάμωμεν ἐκλογὰς ἀμέσως ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς Τουρκικῆς Συνθήκης καὶ ὅτι θὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ οἱ ἐν τῷ Μετώπῳ στρατιῶται, ἡ ἀντιπολίτευσις, κυρίως ἡ ἀντίδρασις θὰ ἐμαίνετο ἐναντίον μας ὅτι θέλομεν ἀκριβῶς νὰ στερήσωμεν τὸ κυριώτερον τμῆμα τοῦ Ἔθνους τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου καὶ ὅτι ἠθέλομεν νὰ περιορισθῶμεν ἐνταῦθα, ὅπου ἐγὼ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπιβληθῶ καλλίτερα εἰς τὴν ἐκλογήν. Νὰ εἶναι βέβαιος ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν ὅτι θὰ ἤκουον «τῶν παθῶν μου τὸν τάραχον» ἐὰν δὲν ἐψήφιζον οἱ στρατιῶται. Τώρα ποῦ ψηφίζουν ἄλλο δὲν ἔχω νὰ κάμω παρὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκλογῆς. Διὰ τῶν τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἐξασφαλίζομεν τελείως τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸν στρατὸν χωρὶς νὰ εἰσάγωμεν εἰς τὸν στρατὸν πολιτικολογίαν, ἡ ὁποία εἶνε ἐπικίνδυνος.

§171Γ. ΠΩΠ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ ἔθηκα τὸ ζήτημα τῆς ὑποβαλλομένης σκέψεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι κυρίως ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην μιᾶς τοιαύτης πράξεως καθ’ ὃν τρόπον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἤθελον παρατηρήσει τοῦτο ἐν συνεχείᾳ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὅν θὰ διεξάγεται ὁ ἐκλογικὸς ἀγών. Κατὰ τὴν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν εἴχομεν περιορίσῃ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς εἰς 15 ἡμέρας, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γίνεται παράτασις.

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ προλάβωσι νὰ πάνε τὰ χαρτιά.

§173Γ. ΠΩΠ. Ἐπειδὴ εἴπατε καὶ σεῖς ὅτι εἶσθε σύμφωνος ἵνα μὴ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἀπασχολήσητε τὸν στρατὸν μὲ σκέψεις καὶ πολιτικολογίας νομίζω ὅτι τὸ διάστημα τῶν 15 ἡμερῶν, ἵνα σταλῶσι τὰ ψηφοδέλτια καὶ τὰ χαρτιὰ εἶναι ἐπαρκές. Πρέπει νὰ μειώσωμεν τὸ διάστημα τῆς ἀνακηρύξεως μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς εἰ δυνατὸν περισσότερον ἢ ὅσον εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐκλογήν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ δεκαπενθήμερον.

§174Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ παρακαλέσω τοῦτο τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὰς βεβαιώσεις του θέλει νὰ γίνωσιν ἐκλογαὶ ἀνόθευτοι νὰ ἄρῃ τὴν διαταγὴν τὴν ἀπαγορεύουσαν τὴν κυκλοφορίαν ἀντιπολιτευτικῶν ἐφημερίδων εἰς τὸ στράτευμα ...........

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀπαγόρευσις τοιαύτη.

§176Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Διότι πρέπει νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν ὁ στρατιώτης.

§177Γ. ΠΩΠ. Ἡ τροπολογία μου τῆς μειώσεως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος θὰ γίνῃ δεκτή;

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν ἔχει σημασίαν καμμίαν αὐτό.

§179Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι διὰ μιᾶς τροπολογίας πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ψηφοφορία κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ψηφοδελτίων. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι αὐτὴ ἐξασφαλίζεται ἐὰν τὰ ψηφοδέλτια συντάσσωνται ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρακτικὸ αὐτό. Θὰ εἰσέρχεται ὁ στρατιώτης θὰ κρατῇ τὸ ψηφοδέλτιον θὰ λάβῃ ἕνα φάκελλον θὰ τὸ βάζῃ μέσα καὶ θὰ τὸ δίδῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὶ φοβεῖσθε ὅτι δὲν θὰ διαλαμβάνῃ τὸ φρόνημά του;

§181Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴν ἀφήσητε χωρὶς ἀπάντησιν τὴν ἐρώτησιν τοῦ προλαλήσαντος καὶ συγκεκριμμένως ἐρωτῶ: Ἐπειδὴ εἴπατε ὅτι ἡ μόνη ἀπασχόλησις τῶν στρατιωτῶν θὰ εἶναι μία ἡμέρα, πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅπου ἀπαιτεῖται ἕνας προεκλογικὸς ἀγὼν θὰ ἐπιτραπῇ....

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§183Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Θὰ ἐπιτραπῇ ναὶ ἢ ὄχι ἡ κυκλοφορία πασῶν τῶν ἐφημερίδων τῶν ἐκδιδομένων;

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ βεβαιώσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κάμω εἶναι νὰ συστήσω εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον νὰ φανῇ εὐρύτερος εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἐφημερίδων. Ἐὰν ὅμως φρονῇ ὁ ἀρχιστράτηγος ὅτι ὡρισμέναι ἐφημερίδες δὲν δύνανται ἀκινδύνως νὰ κυκλοφορῶσιν εἰς τὸ στράτευμα βεβαίως δὲν θὰ τὸ ἐπιτρέψω. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθοῦν ἐκλογαὶ σήμερον καὶ νὰ διαβάζωνται μόνον αἱ φιλελεύθεραι ἐφημερίδες, ἀλλ’ ὡρισμέναι ἐφημερίδες, τὰς ὁποίας ὁ ἀρχιστράτηγος θὰ θεωρήσῃ ἀντιστρατιωτικὰς ἢ ἀντιπατριωτικὰς ἢ τοιαύτας ἐφημερίδες αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἄλλας βλέψεις, βεβαίως ὁ ἀρχιστράτηγος δὲν θὰ τὰς ἐπιτρέψῃ. (Χειροκροτήματα).

§185Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν δὲν πρόκειται οἱ ψηφοφόροι νὰ εἴπωσι τὴν γνώμην των ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ παρελθόντος μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ μέλλοντος. Συγκεκριμμένως γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει ἕν κόμμα καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ Σοσιαλ—ἐργατικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον φρονεῖ ὅτι ἡ ἄνοδος τῆς Κυβερνήσεως τῶν φιλελευθέρων ἐκ νέου εἰς τὴν ἀρχὴν ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς παρατάσεως τοῦ πολέμου ὄχι πλέον κατὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ εἰς τὰ βουνὰ τοῦ Καυκάσου καὶ τῆς Ρωσσίας, ἔχει τὸ δικαίωμα ἕνα κόμμα νὰ ἐκφράσῃ αὐτὴν τὴν γνώμην, ἀλλ’ ὁ ἀρχιστράτηγος θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα.

§186Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τὴν γνώμην αὐτὴν νὰ τὴν μεταδώσῃ εἰς τὸν στρατὸν (ἐνθουσιώδη χειροκροτήματα).

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἕν κόμμα τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι εἶναι κόμμα Ἑλληνικόν, καὶ τὸ ὁποῖον τολμᾷ νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος ὁ ἀγὼν περὶ ἀποκαταστάσεως Ἐθνικῆς ὅλων τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, ὁ ἀγὼν περὶ ἀποκαταστάσεως τῆς εἰρήνης ἐν γένει, εἶναι ἀγὼν κεφαλαιοκρατικός, ὅτι ἐξακολουθοῦμεν καὶ κάμνομεν τοὺς πολέμους διὰ νὰ πλουτίσουν μερικοὶ ἄνθρωποι διὰ νὰ μιμηθῇ πιθηκιστικῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἴσως εἰς τὸν ἄλλον κόσμον, καὶ ἔρχονται καὶ ἐδῶ καὶ «σὰν μαϊμοῦδες» λέγουν ὅτι δὲν κάμνομεν καὶ ἡμεῖς ἐδῶ τοὺς πολέμους διὰ νὰ ἀπελευθερώσωμεν τοὺς ἀδελφούς μας, ἀλλὰ διὰ κεφαλαιοκρατικοὺς σκοπούς, αὐτὸ τὸ κόμμα, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ ὅπως καὶ αἱ ἐφημερίδες του πᾶνε εἰς τὸν στρατόν. (Ζητωκραυγαὶ καὶ χειροκροτήματα ἐπὶ ὥραν πολλήν, ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ τῶν Θεωρείων).

§188Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Βεβαίως, δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νὰ ἐξηγήσω τὴν μορφὴν τοῦ πολέμου, τὸν ὁποῖον κάμνει ἡ Ἑλλάς, ἀλλ’ ἕν πρᾶγμα ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι οἱ σήμερον κυβερνῶντες τὴν Ἑλλάδα, φρονοῦν ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων εἰς τὴν σημερινὴν Διεθνῆ κατάστασιν συμπίπτει μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν διεξάγουν αἱ ἰμπεριαλιστικαὶ Δυνάμεις.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δὰ .......

§190Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅταν πρὸ δύο ἐτῶν ἡ Ἑλλὰς ἐξῆλθεν εἰς πόλεμον ἀκήρυκτον κατὰ τῆς Ρωσσίας καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ὀδησσόν, ἀσφαλῶς ἐκεῖ, δὲν διεξεδίκει Ἐθνικὰ δικαιώματα, ἀλλ’ ἐφρόνει ἁπλῶς, ὅπως φρονεῖτε τώρα ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν συμφερόντων αὐτῶν τῶν ἰμπεριαλιστικῶν Κρατῶν, θὰ φέρῃ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων. Τὸ Σοσιαλεργατικὸν ὅμως κόμμα, ὑποθέτω ὅτι ἔχει πολὺ καλὰ τὸ δικαίωμα, νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ δὴ εἰς τὸ στράτευμα καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀντὶ αὐτοῦ τοῦ τιμήματος, θὰ ἐπροτίμα μίαν ἀποκατάστασιν, μίαν πραγματικὴν πλέον ἀποκατάστασιν, ἐπιτυγχανομένην δι’ ἄλλων μέσων. Καὶ δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ συκοφαντήσητε ἁπλῶς διὰ λόγων ἐνῷ ἀποφεύγετε νὰ δώσητε μίαν ἀπάντησιν. Δηλαδὴ ἡ ἐρώτησίς μου εἶναι αὐτή: Φρονεῖτε ὑμεῖς, ὅτι τὸ Κυβερνὸν κόμμα διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος θὰ προσκολληθῇ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἰμπεριαλιστικῶν συμφερόντων, ὡρισμένων Μεγάλων Δυνάμεων;

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ ὀνομάζετε συκοφαντίαν; Διότι ὡμιλήσατε περὶ συκοφαντίας.

§192Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Τὸν πιθηκισμόν.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι συκοφαντία; Σεῖς ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁ πόλεμος, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν, εἶναι πόλεμος κεφαλαιοκρατικός; Τὸ ἀμφισβητῆτε αὐτό; Σᾶς ἐρωτῶ.

§194Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Σᾶς ἠρώτησα συγκεκριμένως. Νὰ περιορισθεῖτε εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μοῦ ὑποδείξητε τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ συζητήσω. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω δύο λέξεις ἀκόμη. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς μὲ ἐρωτᾷ ἄν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων εὑρεθῇς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμπράξῃς μετὰ τῶν Συμμάχων σου, εἰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καθαρῶς Ἑλληνικαί, θὰ τὸ πράξῃς; Τοῦ ἀπαντῶ, δὲν ἔχω νὰ δώσω λόγον τὶ θὰ κάμω, διότι δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ μοῦ ἐνδείξῃ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, τότε. Ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ τοῦ παρελθόντος δίδω λόγον καὶ λέγω ὅτι μοῦ ἐζητήθη ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς Σώματος Στρατοῦ εἰς Ρωσσίαν ὄχι διὰ νὰ κάμῃ πόλεμον κατὰ τῆς Ρωσσίας. Τότε, ἔκρινα ὅτι τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει αὐτὴν τὴν θυσίαν καὶ εἶμαι πρόθυμος δι’ αὐτὸ νὰ λογοδοτήσω, ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ οἱ κ. Μπολσεβῖκοι δύνανται εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ὅπου δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ στρατιωτικὸς νόμος ν’ ἀναπτύξουν τὰς ἰδέας των καὶ ἐγὼ θὰ δώσω λόγον μόνον διὰ τὸν στρατὸν ἐφ’ ὅσον εἶνε καὶ ἀντιστρατιῶται καὶ ἀντιπατριῶται καὶ ἔχουν ὅλα τὰ «ἀντί» εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς οἱ ἄλλοι θεωροῦμεν Ἐθνικὰ καὶ ἱερά (Νέα ἐνθουσιώδη χειροκροτήματα ἐξ ὅλων τῶν σημείων). Τοὺς ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορήσουν ἐφ’ ὅσον ὁ ἀρχιστράτηγος πιστεύει ὅτι εἶναι βλαβερὸν νὰ κυκλοφορήσουν—αἱ ἐφημερίδες των. Τοὺς λέγω δὲ ἀπὸ τοῦδε ὅτι ὅταν θὰ τελειώσῃ ὁ πόλεμος καὶ θὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς χώρας τότε θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἡ δημοσία ὑποστήριξις τῆς θεωρίας ὅτι οἱ ὀλίγοι ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλουν τὴν δικτατορίαν των εἰς τοὺς πολλούς,—κατ’ ἀρχὴν ἡ θεωρία αὐτὴ δὲν εἶναι ἀντικανονικὴ—τότε, λέγω, θὰ ἴδωμεν καὶ κατὰ πόσον δὲν εἶναι τόσον ἐπικίνδυνος εἰς τὴν κοινωνικὴν σύνθεσιν ὥστε νὰ ἐπιβάλλεται νὰ ληφθοῦν μέτρα κατ’ αὐτῆς διὰ τῆς ἀναγραφῆς της, ὡς ποινικῆς κολασίμου πράξεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Τὶ χαρακτηρίζει ἡ κοινωνία ὡς ποινικῶς κολάσιμον; Τὰς ἀδικοπραγίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τοιαύτην σημασίαν ὥστε νὰ δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ποινικῶς κολάσιμοι, νὰ διακινδυνεύσῃ ἡ κοινωνία. Ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἔχω καταλήξει εἰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀποκρύψω ὅτι μᾶλλον εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν θὰ καταλήξω διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν τὴν δημοσίαν διακήρυξιν τοῦ Μποσελβικισμοῦ, τὰς θεωρίας δηλαδὴ τοῦ προλλεταριάτου. (Εὖγε, εὖγε χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ παρατεταμέναι).

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§197ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως ἐσοδείας τῶν καλλιεργητῶν καλλιεργουμένων γαιῶν καὶ συμπληρώσεως τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου Σελινοῦντος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ἐρωτῶ ἂν δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ἐπικυρωθοῦν μέχρι τοῦ σημείου τούτου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§199ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ μέχρι τοῦ σημείου τούτου τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Συντάγματος».

§201ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή. Δεκτή. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπικύρωσις τοῦ τμήματος τούτου τῶν Πρακτικῶν ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ Πέμπτην 10ην τρέχοντος μηνὸς ὅτε θὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος οἱ κ.κ. Α. Εὐταξίας, Κ. Ζαβιτζιᾶνος καὶ Γ. Πὼπ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. τῆς προσεχοῦς Πέμπτης. (Ὥρᾳ 9 μ. μ.).