1920.05.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69η

τῆς 23ης Μαΐου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.10′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Οἱ φοιτηταὶ τῶν Πανεπιστημίων παρακαλοῦσιν ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία διὰ τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις. —Ὁ Σύλλογος τῶν Πανεχωριτῶν Ναυπακτίας, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ κατασκευῆς τῆς γεφύρας μεταξὺ Νεοχωρίου καὶ Ἁγίου Δημητρίου (Ναυπακτίας). Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Τ. Μπασιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀθ. Χρηστόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 2145 καὶ 2242 βʹ «περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Βιομηχανίας κλπ. Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων «περὶ προστασίας τῶν βιομηχανικῶν σημάτων». Ἡ Εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐνισχύεται διὰ τῶν Βουλευτῶν κ. κ. Π. Πολυχρονιάδου καὶ Α. Μπασιᾶ.

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Χρυσοστάλης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ἂν σκέπτεται καὶ ὁποῖα μέτρα θὰ λάβῃ κατὰ τῆς παρατεινομένης καὶ ὁλοὲν ἐντεινομένης ἀπληστείας καὶ αἰσχροκερδείας τῶν Διευθυντῶν τῶν ἐν Ἀθήναις ἑστιατορίων καὶ δὴ τῶν πρώτης τάξεως τοιούτων.

§3Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφότου ὑπέβαλον τὴν ἐρώτησίν μου ταύτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, εἶχον τὴν εὐτυχίαν, νὰ ἴδω αὐτὸν καὶ νὰ ὁμιλήσω προσωπικῶς μετ’ αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, δηλαδὴ περὶ τῆς αἰσχροκερδείας τῶν ἐν Ἀθήναις ἑστιατορίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ κακὸν εἶνε ἀθεράπευτον, ἐφόσον οἱ πολῖται δὲν καταγγέλλουν τοὺς αἰσχροκερδοῦντας διευθυντὰς τῶν ἑστιατορίων. Ἤθελον τὸν παρακαλέσῃ νὰ ἀλλάξῃ γνώμην, διότι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἀλλ’ ἐν καιρῷ νὰ ἐπαναφέρῃ τὰς διατιμήσεις, καὶ ἂς εἶνε βέβαιος ὅτι ἐὰν δὲν ἐξαλειφθῇ θὰ ὀλιγοστεύσῃ ὅμως τὸ κακόν.

§4Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Εἰς τὸν κ. συνάδελφον εἶπον προφορικῶς ὅτι δύο μέτρα ὑπάρχουσι ἢ οἱ ἴδιοι οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι τρώγουσιν εἰς τὰ ἑστιατόρια τῆς πολυτελείας, νὰ μποϋκοτάρουν τὰ ἑστιατόρια ταῦτα καὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ 2ας, 3ης, καὶ 4ης τάξεως ἑστιατόρια, ἢ νὰ τοὺς καταγγέλλωσιν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς ἐφόσον πείθονται ὅτι εἶνε αἰσχροκερδεῖς. Τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα δὲν λύονται μὲ ποινικὰς διατάξεις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φυλακῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δικαστηρίων καὶ δικαστικῶν λειτουργῶν ἐν ταῖς προσηρτημέναις Χώραις. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἀνανεώσεως τῶν βιβλίων ὑποθηκῶν καὶ ἄλλων τινῶν συναφῶν διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων 2145 καὶ 1212 «περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 728 Διατάγματος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως «περὶ ἐπιτάξεως οἰκιῶν καὶ καταλυμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τῆς Ἰσραηλιτικῆς Κοινότητος Θεσσαλονίκης πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἐκ πυρκαϊᾶς παθόντων Ἰσραηλιτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 1710 «περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπογραφῆς διαφόρων ἐγγράφων τῆς Διευθύνσεως τοῦ Δικαστικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς χάρτου ἄνευ ὑδατίνων σημείων πρὸς τύπωσιν ἐφημερίδων καὶ ἐπιστημονικῶν περιοδικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινοῦ Ἀρχιμουφτῆ καὶ μουφτήδων τῶν ἐν τῷ Κράτει Μουσουλμάνων καὶ περὶ διαχειρίσεως τῶν περιουσιῶν τῶν Μουσουλμανικῶν Κοινοτήτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ἔργων ὁδοποιΐας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Χαλανδρίου–Μονῆς Πεντέλης–Ἐπαύλεως Δουκίσσης Πλακεντίας κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ὀργανώσεως τῆς Ἐθν. Βιβλιοθήκης». Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–6).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκει).

§8Γ. ΠΩΠ. Εἰς τὸ ἐδάφιον 7, ἂν εἶναι δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, περὶ τὸ τέλος νὰ προστεθῇ ὅτι «δύο μὲν βιβλιοφύλακες θὰ εἶναι ὑποχρεωτικῶς τῆς Φιλοσοφικῆς, ὁ δὲ ἄλλος τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν, γνωρίζων τοὐλάχιστον δύο ξένας γλώσσας καὶ ἀσχολούμενος εἰς τὴν λογοτεχνίαν». Εἰς τρόπον, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν νὰ μορφώσωμεν προσωπικόν.

§9Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὴν γενομένην δεκτὴν τροπολογίαν, εἰς τὴν θέσιν τῶν βιβλιοφυλάκων οὐδεὶς προάγεται ἂν μὴ ἔχῃ δίπλωμα Πανεπιστημίου.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὴν εἴδομεν τὴν τροπολογίαν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν δίκαιον οἱ κύριοι. Δὲν ἐξετυπώθη καὶ δὲν διενεμήθη.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Εἰδικῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1920–1921 δι’ ἀμοιβὴν προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τοὺς ἐφευρέτας βομβῶν βυθοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως συμπληρωματικῆς πιστώσεως δραχμῶν 119.000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν φάρων Φαλκονέρου, Ἀγριλκᾶς, Τιμίου Προδρόμου καὶ Ἐλαφονήσι». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους πρὸς παροχὴν τῷ Ταμείῳ Ἀγροφυλακῆς Κεφαλληνίας δανείου μέχρι 100,000 δραχμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως νόμων «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ λιμένων, λιμενικῶν ταμείων κλπ.».

§14Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει τροπολογία, κ. Πρόεδρε.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα. Δεκτή.

§16Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς ἓν ἄρθρον λέγετε ὅτι «μέλη τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν......».

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἶνε ἐν συνδυασμῷ μὲ ἄλλο ἄρθρον τὸ λιμενικὸν ταμεῖον δὲν περιλαμβάνει μόνον τὴν κοινότητα τοῦ λιμένος, περιλαμβάνει πλειοτέρας κοινότητας, ἐν ὅσῳ σχετικοὶ λιμενικοὶ φόροι ἐπιβάλλονται καὶ εἰς ἄλλα παράλια. Μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν καὶ ἄλλος συνάδελφος καὶ εἶπον νὰ τεθῇ «ὡς ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 8». Τὸ ἄρθρον 8 ἀναφέρει ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία ἐπὶ ἑνὸς λιμένος ἢ πλειοτέρων.

§18Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀλλὰ φαντάζεσθε ὅτι δύναται νὰ διοικηθῇ μία λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ μὲ τὸν τρόπον αὐτόν;

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν πρόκειται περὶ κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι συναλλάσσονται δι’ ἑνὸς λιμένος· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς κοινότητος, ἡ ὁποία ἔχει τὸν λιμένα, π. χ. ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν δὲν δύναται νὰ συμπεριληφθῇ ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ λιμὴν εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον, ἰδιαιτέρα κοινότης .....

§20Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου κἄποιον λιμένα εἰς τὸν ὁποῖον ὁ δῆμος διῃρέθη εἰς 12 κοινότητας.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶνε αὐτό, κ. συνάδελφε.

§22Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καθορίσατέ το.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ καθορίσαμεν.

§24Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος τὸ ἀναγινώσκω, ἔτσι τὸ ἑρμηνεύω· ἡ παραπομπὴ εἰς τὸ ἄρθρον 8 δὲν λύει τὸ ζήτημα.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶνε κειμένη διάταξις. Δὲν τὴν μεταρρυθμίζομεν τώρα. Δὲν ἀλλάσσομεν τίποτε.

§26Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 2 ἔχω ὑποβάλῃ μίαν τροπολογίαν.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα. Τὴν δέχομαι.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγιναν τροποποιήσεις;

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ποῖα ἄρθρα;

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 9 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων κ. Παπαβασιλείου.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἔγινε δεκτή, ἀλλὰ τὴν ἐτοποθέτησαν εἰς ἄλλο ἄρθρον. Εἶνε ἓν ἀκροτελεύτειον ἄρθρον.

§34Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Διὰ τίνα λόγον τὰ δύο μέλη νὰ τὰ διορίζῃ πάντοτε τὸ Ὑπουργεῖον;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον αὐτό, κ. βουλευτά.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐβάλαμε «προτάσει τοῦ νομάρχου».

§37Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὁ Νομάρχης δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Διατὶ νὰ μὴ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς ὅλα τὰ μέλη;

§38Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν ἀνάγκῃ.

§39Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀλλάξατε αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον συστηματικῶς ἐφαρμόζεται ἐπὶ 50 ἔτη.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φωτισμοῦ τῶν πόλεων δι’ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος».

§43Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἔχει ὑποβάλῃ μερικὰς τροπολογίας ἡ Ἐπιτροπή.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἠθέλομεν αἱ Ἑταιρεῖαι νὰ ἔχωσι γνώμονας. Δύνανται ἄλλως οἱ ἰδιῶται νὰ προμηθεύωνται ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ εἶναι τοῦ τύπου τοῦ ἀναγνωρισμένου καὶ νὰ ἐλέγχωνται πρὶν χρησιμοποιηθοῦν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου.

§45Λ. ΝΑΚΟΣ. Πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα ἐὰν θὰ ἔχωσιν αἱ Ἑταιρεῖαι, διότι δύνανται νὰ σοῦ εἴπουν ὅτι δέν ἔχουν τώρα.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει ὁ ἰδιώτης.

§47Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ καθορισθῇ πότε θὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀτελείωτον.

§48Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πέντε ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς αἰτήσεως ὀφείλει νὰ δώσῃ γνώμονα.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινίας). Ἐφόσον ἐκ τῆς συμβάσεως ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ παρέχῃ γνώμονας, ὀφείλει νὰ παρέχῃ.

§50Λ. ΝΑΚΟΣ. Μὲ αὐτὸ δὲν ξεμπερδεύομεν.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει χρηματικὴν ποινήν.

§52Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ τεθῇ ὅτι μετὰ 5 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς αἰτήσεως νὰ δύναται ὁ ἰδιώτης νὰ θέσῃ γνώμονα ἐὰν δὲν τοῦ δώσῃ ἡ Ἑταιρεία.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα τὸ δέχομαι.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΦΠϚʹ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου Μόρνου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1729 περὶ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου ἐκ γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων».

§55Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῶν γεωργῶν πρὸς ὑποβολὴν δηλώσεων πρέπει νὰ λείψῃ.

§56Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὴν τὴν διάταξιν τὴν διαγράφω.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως πηγαίων ὑδάτων λόγῳ δημοσίας ὠφελείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Νόμου 702 καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων αὐτοῦ».

§58Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Ὡς ἐτροποποιήθη.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ἀνωτάτης Σχολῆς Ἐμπορικῶν Σπουδῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§60Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Βεβαίως, κύριοι βουλευταί, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ κανεὶς πολλὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ πρωτίστη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω, εἶνε ὅτι, ἐνῷ ἱδρύεται μία ἀνωτάτη ἐμπορικὴ σχολὴ, καὶ ἐνῷ πολὺ φυσικὸν καὶ ἐπιβαλλόμενον ἦτο νὰ ἱδρυθῇ αὕτη ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἀκριβῶς εἰς τὴν πόλιν αὐτήν, ἡ ὁποία κυριολεκτικῶς ἐρήμαξεν, καὶ ἡ ὁποία εἶνε ἡ κατ’ ἐξοχὴν ἐμπορικὴ πόλις, αὕτη ἱδρύεται ἐν Ἀθήναις καὶ οὐχὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ. Εἶδον τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον ὅτι ἡ σχολὴ αὕτη ἱδρύεται προσωρινῶς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ σχολῆς γεωπονικῆς ἢ ἄλλου εἴδους ὅπου τὸ ἀναγκαῖον διδακτικὸν προσωπικὸν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ἐξευρεθῇ μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν, βεβαίως ἦτο φυσικὸν νὰ ἱδρυθῇ ἐν Ἀθήναις, καὶ ὅταν εὑρεθῇ προσωπικὸν νὰ μετατεθῇ εἰς Θεσσαλονίκην ἢ εἰς ἄλλην πόλιν τῆς Ἑλλάδος. Προκειμένου ὅμως περὶ ἐμπορικῆς σχολῆς, τῆς ὁποίας τὰ μαθήματα εἶνε ὡς ταῦτα ἀναγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ τῆς ὁποίας οἱ Καθηγηταὶ ἔχουσι βαθμὸν καὶ μισθὸν Καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ συνεπῶς ἀμείβονται πολὺ καλά, δὲν εἶνε δυνατὸν τὸ προσωπικὸν νὰ μετατεθῇ ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Θεσσαλονίκην; Καὶ μοῦ ἔκαμε κατάπληξιν, διότι περιέμενον στοργὴν περισσοτέραν διὰ τὴν Θεσσαλονίκην μετὰ τὰς καταστροφὰς, τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ τὴν μεγάλην ἀκηδίαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης. Νομίζω ὅτι παρέχεται μία εὐκαιρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων λόγῳ τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς νὰ ἱδρύσῃ αὐτὴν τὴν σχολὴν ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἄλλα ζητήματα ἐνταῦθα παρουσιάζονται ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ σχολὴ ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§61Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ οἰκείου Ὑπουργείου ἐκρίθη ὅτι δέον νὰ ἱδρυθῇ ἡ σχολὴ αὕτη προσωρινῶς ἐνταῦθα μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ μεταφερθῇ βραδύτερον ἔξω.

§62Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὄχι ὅμως εἰς Θεσσαλονίκην.

§63Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω κατηγορηματικῶς, ἀλλὰ δυνατὸν νὰ μεταφερθῇ εἰς Θεσσαλονίκην.

§64Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πολὺ καλά. Ἤδη παρακαλῶ εἰς τὸ ἄρθρον 6 ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀφοῦ τὴν σχολὴν αὐτὴν τὴν κάμωμεν ἰσότιμον μὲ τὸ Πανεπιστήμιον, πῶς εἰς τὸν Πρύτανιν αὐτῆς παρέχομεν ἐπίδομα δραχμῶν 300 ἐνῷ εἰς τὸν Πρύτανιν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν δίδεται ἐπίδομα.

§65Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ παρατήρησίς σας εἶνε ὀρθὴ κατὰ τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων θὰ καταταχθῶσι καὶ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὸ μισθολόγιον τῆς κλίμακος ἐκείνης.

§66Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἰς τὰ προσόντα τοῦ ἄρθρου 10 νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ προσέξῃ περισσότερον ὁ κ. Ὑπουργός, διότι λέγει ὅτι οἱ ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς αὐτῆς διορίζονται καθηγηταὶ χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβῶσι καὶ σπουδάσωσιν ἔξω. Νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον τὸ ὁποῖον συνεπληρώθη ἀρκετὰ καλὰ δὲν θὰ εἶνε εἰς θέσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν διδασκαλίαν εἰς τὴν σχολὴν αὐτήν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν τὰ προσόντα καὶ νὰ ὁρίσητε ὅτι ὁ ἀπόφοιτος τῆς σχολῆς αὐτῆς ἵνα διορισθῇ καθηγητὴς ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ ἀποκτήσῃ εὐρυτέραν μόρφωσιν εἰς ἄλλην ξένην σχολήν.

§67Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Πολὺ κακὴν ἐντύπωσιν, κύριε Πρόεδρε, κάμνει τὸ γεγονός, ὅτι ὅλα τὰ ἀνώτερα ἱδρύματα, ἐμπορικαὶ σχολαί, ἀκαδημίαι συγκεντροῦνται ἐν Ἀθήναις. Ἕνεκα τούτου, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ, ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ἐν ἀρχῇ ἡ σχολὴ νὰ λειτουργήσῃ ἐν Ἀθήναις, νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις, ὅτι ὅταν ἀποφασισθῇ νὰ μετατεθῇ ἡ σχολὴ αὕτη ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, νὰ μετατεθῇ εἰς Θεσσαλονίκην. Διατὶ νὰ προτιμηθῇ, ἐν παραδείγματι, ἡ Σμύρνη, ἀφοῦ εἰς τὴν Σμύρνην πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ τὸ Βʹ Πανεπιστήμιον. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν παράκλησιν ὅπως ἀπὸ τοῦδε ὁρισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς ἕδρα σχολῆς ἡ Θεσσαλονίκη, ὅταν αὕτη μετατεθῇ ἔξω τῶν Ἀθηνῶν.

§68Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ ὅσα εἴπατε περὶ τῆς συγκεντρώσεως ἐν Ἀθήναις ὅλων τῶν ἀνωτέρων σχολῶν, ἀλλ’ ὡς ἐγένετο γνωστὸν ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ σχολὴ αὕτη ἱδρύεται προσωρινῶς ἐν Ἀθήναις, ἵνα ἀργότερον μεταφερθῇ ἔξω τῶν Ἀθηνῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μεταφερθῇ, δὲν δύναμαι ἀπὸ τοῦδε νὰ προδικάσω τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μεταφερθῇ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐν προσεχεῖ μέλλοντι θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἄλλας σχολὰς ὡς καὶ ὅλαι αἱ ἐπαρχιακαὶ πόλεις νὰ ἀποκτήσωσι τοιαύτας.

§69Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁρίζεται ὡς προσωρινὴ ἕδρα αἱ Ἀθῆναι.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς τοπικῆς δασικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ νομιμοποιήσεως τῶν ὑλοτομηθεισῶν ἐπὶ ἰταλικῆς κατοχῆς 1916–1917 ξυλειῶν ἐν Ἠπείρῳ καὶ Μακεδονίᾳ καὶ καθορισμὸν τοῦ καταβλητέου διὰ ταύτας δικαιώματος τοῦ Δημοσίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως πρὸς ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἐν Πεντέλῃ Ἀνακτόρου τῆς Δουκίσσης τῆς Πλακεντίας». Ὁ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ.

§73Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἤθελα, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ὁριζομένη διάρκεια τῆς ἐκχωρήσεως, εἶναι ὑπερβολική. Ὑποθέτω ὅτι μετὰ πάροδον 40 ἐτῶν θὰ ἀποδοθῇ ἐντελῶς ἐρείπιον. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνάρξεως τῶν προβιβασμῶν ἐν τῷ Σώματι τῆς Χωροφυλακῆς». Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§75Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι σχεδὸν ἀντιγραφὴ ἄλλου προϋπάρχοντος κατὰ τὴν βάσιν. Ὑπάρχουσι νέαι διατάξεις αἵτινες οὐδὲν ἄλλο σκοποῦσι παρὰ νὰ ἀποσπασθῇ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ἀπὸ τὸ ὅλον στράτευμα διότι εἰσάγονται διατάξεις εἰς τὸ νομοσχέδιον, αἵτινες θὰ εἶχον θέσιν εἰς τὸν γενικὸν νόμον περὶ καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, καθορίζεται δὲ καὶ ἴδιος τρόπος τῆς προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς διάφορος ἀπὸ ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου γίνονται οἱ προβιβασμοὶ εἰς τὰ διάφορα σώματα τοῦ στρατοῦ, διάφορος δὲ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένοντο μέχρι σήμερον οἱ προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν χωροφυλακήν. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ νὰ μετέχουν εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς ἀσφαλίζει καλλίτερα ἀποτελέσματα, καθόσον ἀφορᾷ τὰς προτάσεις πρὸς τὸν προβιβασμόν. Τὸ δὲ συμβούλιον θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ἀντιστρατήγους τοῦ Στρατεύματος, ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς τῆς ὀργανωτικῆς τῆς χωροφυλακῆς ἀποστολῆς. Καὶ ἡ μὲν παρουσία τοῦ ὑποστρατήγου ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς αὐτὴ καὶ μόνη εἶναι δεδικαιολογημένη εἰς τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφανθῇ, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως εἶναι τοῦτο ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν......

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχία.

§77Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, νὰ θελήσῃ νὰ μὲ προσέξῃ δι’ ὀλίγας στιγμάς. Ἔλεγον, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ τὴν τύχην τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ λαμβάνῃ μέρος ὁ ὑποστράτηγος ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς. Διὰ τῆς παρουσίας τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ εἰς τὸ Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κρίνεται ἡ τύχη τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν εὑρίσκω ὅτι εἶναι παρακεκινδυνευμένον καὶ ἀδικαιολόγητον νὰ παρίσταται καὶ ὁ ξένος. Εἶναι παρακεκινδυνευμένον, διότι τὸ ζήτημα τῆς τύχης καὶ τῆς προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ζήτημα οἰκογενειακόν, εἶναι δὲ ἀδικαιολόγητον, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀλλοδαποῦ, τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ δὲν ἔχει τίποτε νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὴν καλὴν κρίσιν τῶν ἀξιωματικῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι ὁ ξένος ὀργανωτὴς δὲν ἔχει ἀπολύτως θέσιν μὲ τὴν θέσιν τοῦ στρατεύματος, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μορφώσῃ γνώμην καὶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ Συμβουλίου. Ὁ ἀλλοδαπὸς ὀργανωτὴς ἔχει ἀποστολὴν ἄλλην, νὰ ὀργανώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν διενέργειαν τῆς ὑπηρεσίας, ἵσταται δὲ κατὰ τὴν σύμβασιν μακρυὰ ἀπὸ τὰ πρόσωπα τὰ διεξάγοντα τὴν ὑπηρεσίαν. Κατὰ συνέπειαν ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν πῶς δικαιολογεῖται ἡ παρουσία τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλέγω, πρόκειται νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀξιωματικῶν. Εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος ὅτι οὐδεμία δικαιολογία ὑπάρχει. Ἐδέχθησαν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παρίσταται καὶ νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰ Συμβούλια καὶ ὁ ξένος ὀργανωτὴς χωρὶς νὰ εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ δικαιολογήσωσι διατὶ ἐδέχθησαν. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ποῖον εἶνε τὸ ὠφέλιμον ἔργον, τὸ ὁποῖον παρήγαγον αἱ ἀποστολαὶ τῶν ξένων ὀργανωτῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι εἶνε καιρὸς ν’ ἀφεθῇ τὸ Σῶμα μόνον νὰ ἐκτιλυχθῇ καὶ νὰ διαπλασθῇ καλῶς, διότι ἔχει πολλὰ τὰ τρωτά. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ καὶ πρέπει νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ Σώματος ἀπὸ τὰς ὀργανωτικὰς ἀποστολὰς εἶνε ὅτι θὰ ἀναλάβῃ ἐπὶ τέλους τὴν εὐθύνην καὶ τῆς δράσεώς του καὶ τῆς θέσεώς του ἐνῷ σήμερον, καθ’ ὃν τρόπον ἐμφανίζεται τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἡ Ἀστυνομία θὰ εἶνε δικαιολογημένη καὶ αὐτὴ καὶ αὐτό. Ἐὰν ἰσχυρισθῶσιν ὅτι ἡ κακὴ κατάστασις πταίει, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς Ἀστυνομίας δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὸν σημεῖον. Βεβαίως ἡ κατάστασις δὲν ὀφείλεται εἰς αὐτὰς ἀφοῦ οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀνεξαρτησίαν εἴτε διὰ νὰ ὀργανωθῶσιν εἴτε διὰ νὰ ἐνεργήσωσιν, αὐτὸ δὲν εἶνε συμφέρον εἰς τὸ Κράτος; Τὸ Κράτος ἀσχέτως πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ ἔχῃ καλὴν Ἀστυνομίαν καὶ Χωροφυλακήν, τὸ Κράτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἶνε εἰς θέσιν νὰ δικαιολογῆται διὰ τὴν κατάστασιν τῶν εὐθυνῶν. Σήμερον ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα δὲν εἶνε δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ὁμιλῇ ὑπευθύνως διὰ τὴν κατάστασιν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς Ἀστυνομίας ἐφόσον καὶ τὰ δύο ἔχουσι παραδοθῆ εἰς ξένας χεῖρας. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔλεγον εἰσάγει διατάξεις τινάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι θέσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκτὸς ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ πιστεύηται ὅτι παρέχονται εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς εὐκολίαι καὶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀρνούμεθα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅλων τῶν ἄλλων ὅπλων. Γνωρίζετε, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ ὑποχρεωτικὴ προαγωγὴ τῶν ἀξιωματικῶν γίνεται εἰς ὡρισμένον χρόνον καὶ ὄχι ὁποτεδήποτε χηρεύσει θέσις, ὁ ἀξιωματικὸς δὲν ἔχει δικαίωμα δικαστικὸν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον ἀποζημίωσιν, διότι δὲν προήχθη εὐθὺς ὡς ἐχήρευσαν αἱ θέσεις. Καὶ μόνον ἅπαξ τοῦ ἔτους, μία φορὰ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβαίνῃ εἰς προαγωγὰς πρὸς συμπλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων καὶ δὲν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν εὐθὺς ὡς χηρεύσουν θέσεις νὰ προβαίνῃ εἰς προαγωγάς. Ἀντιθέτως λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ συμπληρώνῃ τὰς θέσεις αὐτὰς μετὰ πάροδον τριῶν μηνῶν. Αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν ἔχει νὰ ζημιώσῃ τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς, διότι καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ θέσεις πρέπει νὰ πληροῦνται εὐθὺς ὡς χηρεύσουν διὰ νὰ μὴ χωλαίνῃ ἡ ὑπηρεσία. Πολὺ δικαίως θὰ ἐρωτήσουν οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, διατί τότε νὰ μὴ γίνωνται καὶ εἰς τὰ ἄλλα σώματα, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς. Ἔλαβον ἀφορμήν, κύριοι, κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὴ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων πόλεων, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν δὶς στάσιμοι καὶ ἔλεγον καὶ λέγουν καὶ τώρα πάλιν, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ζητεῖται ἐργασία ἀπὸ ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐπανάληψιν ἐκρίθησαν στάσιμοι. Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ δικαιολογεῖται ἡ παραμονὴ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ εἰς τὸ στράτευμα ὅταν δι’ αὐτὸν ἐσταμάτησε κάθε προαγωγή; Πρέπει νὰ δεχθῇ κανεὶς, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἔχει μειωμένον τὸ αἴσθημα τῆς φιλοτιμίας διὰ νὰ θέλῃ νὰ ἐξακολουθῇ νὰ παραμένῃ εἰς τὸ στράτευμα, καθ’ ἣν ὥραν κρίνεται ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ καταλάβῃ θέσιν ἀνωτέραν, καὶ ὅταν βλέπει πολλοὺς νεωτέρους του νὰ προάγωνται καὶ νὰ τὸν διοικοῦν. Παρεκάλεσα, λέγω, κατ’ ἐπανάληψιν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ἕνα μέτρον νομοθετικὸν νὰ διευκολύνῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐστάθη ἀμετάπειστος, καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐτόνισεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ νὰ προαγάγῃ τοὺς δὶς κριθέντας στασίμους ἀξιωματικοὺς, ἔστω καὶ ἂν κατόπιν ἐκρίθησαν προακτέοι. Διότι ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ δὶς στάσιμοι, οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήθησαν κατόπιν προακτέοι καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ προαχθοῦν. Ἐγὼ παρεκάλεσα τότε νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, νὰ τοὺς δοθῇ ἕνας βαθμὸς ἐπὶ πλέον. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, καὶ ἐν τούτοις οὔτε προάγονται, οὔτε διευκολύνεται ἡ ἀπομάκρυνσίς των. Καὶ ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἰσηγεῖτο τὸ νομοσχέδιον, περὶ σχετικῆς οἰκονομικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐκκαθαρισθέντων καὶ ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ, διότι διὰ νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς δώσῃ ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπώλεσαν. Ὄχι μόνον τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀπώλεσαν, ἀλλὰ νὰ τοὺς δώσῃ καὶ τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητος τὴν ὁποίαν εἶχον. Ἀλλὰ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κάμῃ, διὰ λόγους σχετιζομένους μὲ τὴν ἐσωτερικὴν οἰκονομίαν τοῦ στρατεύματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς δεχθοῦν αὐτοὺς νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ τοὺς καταστήσῃ δυστυχεῖς. Καὶ κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι καὶ ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ θέλουν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα, χωρὶς νὰ ζητήσουν ὅλα αὐτὰ δὲν θὰ τοὺς ἐπαναφέρω. Καὶ πολὺ ὀρθῶς, διότι δὲν κρίνει. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ τοιαῦται ἐπικρατοῦν σκέψεις καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ ἀντιλήψεις τοῦ προϊσταμένου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διατὶ τὴν σκέψιν του ταύτην, ὅταν τοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ τὴν γενικεύσῃ καθ’ ὅλον τὸ στράτευμα δὲν τὴν ἐγενίκευσε διὰ τῆς ὑποβολῆς ἑνὸς νομοσχεδίου καθορίζοντος γενικῶς τὰ τῶν στασίμων, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως προέβλεψε διὰ τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς. Καὶ λέγω δι’ αὐτοὺς, ὅτι ὄχι ὁ δὶς στάσιμος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐφ’ ἅπαξ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προαχθῇ εἰς ἀνώτερον βαθμὸν καὶ νὰ ἀποστρατευθῇ. Ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο χαρακτηριστικὸν δύναται τις νὰ εἴπῃ. Δίδει τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν καὶ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας συμπληρώσει τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας των. Ἀλλὰ δὲν φθάνει ἕως ἐκεῖ ἡ χαρακτηριστικὴ αὐτὴ σκέψις, φθάνει καὶ πέραν, δὲν προνοεῖ διὰ σήμερον ὑπὸ τὴν κατηγορίαν ταύτην διατελοῦντες ἀξιωματικοὶ ἀλλὰ νομοθετεῖ καὶ διὰ τοὺς μετὰ δύο ἔτη, δηλαδὴ καὶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ καταντήσουν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ μετὰ δύο ἔτη. Καὶ ὅμως, ὅπως ἔλεγον πρίν, ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν τριακονταπενταετῆ ὑπηρεσίαν καὶ ὅμως δι’ αὐτοὺς δὲν λαμβάνεται ἡ τοιαύτη πρόνοια. Δὲν νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι δίκαιον τὸ παράπονον τὸ ὁποῖον θὰ αἰσθανθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὅτι ὄχι γενικῶς ἡ πολιτεία σκέπτεται νὰ διορθώσῃ ἕνα κακὸν καὶ ἐνῷ ἐν τῇ γεναιοφροσύνῃ της κάνει μίαν καλὴν πρᾶξιν ἐν τούτοις τὴν ἐντωπίζει εἰς ὡρισμένον κύκλον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο ἄτοπον δημιουργεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καταργοῦνται οἱ ἰσχύοντες πίνακες τῶν προβιβασμῶν. Ὅπως γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ κατ’ ἔτος συντάσσονται πίνακες προαγωγῶν τῶν διαφόρων ἀξιωματικῶν ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων καὶ ἐκεῖ λαμβάνουν μίαν σειρὰν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ἄλλοι κρινόμενοι προακτέοι κατ’ ἐκλογήν, προάγονται κατόπιν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ κρινόμενοι προακτέοι κατ’ ἀρχαιότητα καὶ κατόπιν ἀκολουθοῦν οἱ στάσιμοι; Αὐτοὶ οἱ πίνακες ἰσχύουν μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν θὰ ἐνεργηθῇ νέα ἐπιθεώρησις καὶ θὰ συνταχθοῦν νέοι πίνακες. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οἱ ἰσχύοντες πίνακες καταργοῦνται, ἀλλὰ καταργούμενοι οἱ πίνακες δημιουργοῦν ἕνα ἄλλο ἄτοπον μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν οἵτινες ἦσαν ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς πίνακας, ἄλλοι προήχθησαν διότι ἦσαν κατ’ ἐκλογὴν καὶ διότι ἦσαν ἀρχαιότεροι, δηλαδὴ προήχθη ἕνα μέρος τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀκυρουμένων τῶν πινάκων τὶ λέγει τὸ νομοσχέδιον; ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ προταθῶσιν δὲν θὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς πίνακας, καθ’ ὃν τρόπον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον προαγόμενοι θὰ καταλάβουν καὶ τὴν ἀρχαιότητά των, δηλαδὴ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι προήχθησαν πρὸ 3 ἐτῶν κατ’ ἐκλογὴν προαγόμενος τώρα ἕνας ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχαιότερος ἀνακτᾷ τώρα ὅλα τὰ δικαιώματά του τῆς ἀρχαιότητος καὶ κατὰ συνέπειαν τίθεται εἰς τὸ δεξιὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ προήχθησαν καὶ πρὸ δύο ἐτῶν καὶ ἔστω καὶ πρὸ μιᾶς ἡμέρας. Δηλαδὴ ὁ ἀξιωματικὸς Α ὁ ὁποῖος προήχθη πρὸ ἔτους θὰ χάσῃ τὴν ἀρχαιότητά του τὴν ὁποίαν θὰ ἀνακτήσῃ προαγόμενος ὁ ἀξιωματικὸς Β μὲ τοὺς νέους πίνακας οἱ ὁποῖοι θὰ σχηματισθοῦν μὲ τοὺς νέου τύπου πίνακας.... Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀμοιβὴ τῶν προαγομένων κατ’ ἐκλογὴν ἀπὸ τῶν κατ’ ἀρχαιότητα. Αὐτὸ ἦτο τὸ μοναδικὸν ἀπόκτημα καὶ τὸ ἀπόκτημα τοῦτο τὸ χάνουν. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τὸ προσαρμόσῃ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν εἰς τὸν γενικὸν νόμον. Νὰ ἀφαιρέσῃ τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες ὄχι θὰ ἦτο πρέπον, ἀλλὰ ἐπιβάλλεται νὰ ἰσχύσωσι δι’ ὅλον τὸ στράτευμα. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ διατάξεις; Τὰς ἐμνημόνευσα. Εἶναι αὐταὶ αἱ τρεῖς διατάξεις. Τὸ ζήτημα τὸ ὅτι νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προαγάγῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, ὁσάκις ἔχομεν θέσεις. Αὐτὸ νὰ ἀποτελέσῃ γενικὴν διάταξιν. Τὸ ζήτημα τὸ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες εἰκοσαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ κρινόμενοι στάσιμοι νὰ δύνανται νὰ προαχθῶσιν ἐνῷ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ προαχθῶσιν ὅταν ἴσχυσεν ὁ νόμος αὐτός. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ ἐντελῶς.

§78Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ καταργηθῶσιν οἱ πίνακες;

§79Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ καταργηθῶσιν οἱ πίνακες καὶ νὰ ἰσχύσωσι νέοι πίνακες. Τώρα δὲ εἶνε ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον αὐτοδικαίως καταργοῦνται οἱ πίνακες, διότι ὁ κρινόμενος ὡς προακτέος κατ’ ἀρχαιότητα ἢ ὁ κρινόμενος στάσιμος δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα ἀπέναντι ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκρίθη κατ’ ἐκλογὴν καὶ προήχθη. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ θελήσῃ νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε δὲν βλέπω ὅτι διορθώνει κἄτι τι ἢ ὅτι προβλέπει κἄτι τι, τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ μίαν ἐπείγουσαν ἀνάγκην. Εἶναι μία ἀναγραφὴ ἰσχυουσῶν διατάξεων ἄλλων νόμων. Τίποτε δὲν ἔχει νὰ δικαιολογήσῃ τὴν σπουδὴν καὶ νομίζω ὅτι μία ἐξέτασις καλλιτέρα τοῦ νομοσχεδίου θὰ πείσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς παρατηρήσεις αὐτάς. Τὸ δὲ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ ὑποθέτω ὅτι πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§80Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ περαιτέρω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Αʹ συζήτησις τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως καὶ ὀνομασίας τῶν Κρητῶν ἐργοδηγῶν εἰς ὑπομηχανικοὺς κλπ.».

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἀποσύρεται, κ. Πρόεδρε.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ νόμου 276 καὶ διὰ τὸ ὑπαγόμενον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων προσωπικόν».

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει τροπολογίας τὸ 11 ἄρθρον περιορίζεται εἰς ἕνα μῆνα ὁ μισθὸς ὁ χορηγούμενος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς λογοκρισίας. Ἐπίσης καταργεῖται τὸ τμῆμα τοῦ πρωτοκόλλου.

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2031 περὶ Πολυτεχνείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὁριστικῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ ἐκ τῶν πολέμων παθόντος πληθυσμοῦ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου 752 τῆς 30 Αὐγούστου 1917 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 8 Ἰουλίου 1917 περὶ περιθάλψεως προσφύγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναλήψεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους Ἑταιρειῶν τροχιοδρομικῶν ἢ σιδηροδρομικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως δραχμῶν 75.000 δι’ ἀνέγερσιν ὀρόφου ἐπὶ τοῦ δώματος τοῦ Κεντρικοῦ Μεγάρου Τ. Τ. Τ. διὰ τὴν Ὑπηρεσίαν τῶν Τηλεγραφητῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Διοικήσεως τοῦ Συνοικισμοῦ «Βαρδὰρ» Θεσσαλονίκης καὶ διαχειρίσεως τῶν ἐξ ἐνοικιάσεως αὐτοῦ προσόδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ρώμῃ τῇ 17)30 Ἰουνίου δασμολογηθείσης ἀναθεωρήσεως τῆς Συμφωνίας περὶ εἰσπράξεως διὰ τοῦ ταχυδρομείου τίτλων μετὰ τοῦ συναφοῦς αὐτῇ κανονισμοῦ ἐκτελέσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς Διεθνοῦς Συμβάσεως τῆς αʹ Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας τῆς Οὐασιγκτῶνος «περὶ περιορισμοῦ τῶν ὡρῶν ἐργασίας ἐν ταῖς βιομηχανικαῖς ἐπιχειρήσεσι εἰς ὀκτὼ καθ’ ἡμέραν καὶ 48 καθ’ ἑβδομάδα». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς περὶ ἐργασίας τῶν γυναικῶν πρὸ καὶ μετὰ τὸν τοκετὸν διεθνοῦς συμβάσεως τῆς αʹ Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας τῆς Οὐασιγκτῶνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς διεθνοῦς Συμβάσεως τῆς αʹ Διεθνοῦς Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας τῆς Οὐασιγκτῶνος περὶ καθορισμοῦ κατωτάτου ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀνηλίκων εἰς τὰς βιομηχανικὰς ἐργασίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς περὶ νυκτερινῆς ἐργασίας ἀνηλίκων διεθνοῦς συμβάσεως τῆς Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας τῆς Οὐασιγκτῶνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς περὶ νυκτερινῆς ἐργασίας τῶν γυναικῶν διεθνοῦς συμβάσεως τῆς αʹ Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας τῆς Οὐασιγκτῶνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς περὶ ἀνεργίας διεθνοῦς συμβάσεως τῆς αʹ ἐν Οὐασιγκτῶνι Συνδιασκέψεως τῆς Ἐργασίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως ἀναγραφῆς πιστώσεως δραχμῶν 125,000 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων 1920–1921 τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας δι’ ἐκτέλεσιν δοκιμαστικῶν ἐργασιῶν θεμελιώσεων δημοσίων κτιρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως καὶ ἑτέρου χρηματικοῦ ποσοῦ ὑπὸ τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Πειραιῶς πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς ἀνακαινίσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων Πειραιῶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης μέχρι δραχμῶν 338.000 διὰ τὴν ἀνέγερσιν Ἀστυνομικῶν Καταστημάτων εἰς Γενῆ Μαχαλᾶ, Πρόσνικ, Μπούτκοβον, Τζουμαγιὰν καὶ Τσάγεζι τοῦ Νομοῦ Σερρῶν, καὶ θέσιν Χάνι Τζαμαλῆ Ἀγᾶ τοῦ Νομοῦ Ἰωαννίνων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δαπάνης ποσοῦ μέχρις ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδων (150.000) δι’ ἀπαραιτήτους καὶ ἐπειγούσας μεταρρυθμίσεις, προσθήκας καὶ συμπληρώσεις τοῦ κτιρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως τοῦ μεταλλείου χρυσοῦ Ἀβρέτ–Χισάρ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§87Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑπέβαλον τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν διενεμήθησαν.

§88Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀναπτύξατέ τας.

§89Ν. ΞΗΡΟΣ. Προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τοιαύτης σπουδαιότητος καὶ τοιαύτης σοβαρότητος εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ μεγάλη ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς προκειμένου νὰ διατυπωθοῦν οἱ ὅροι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν. Πρὸ παντὸς προέχει τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως καὶ ἐκ τῶν βεβαιώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῇ Βουλῇ ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ ποσοστὸν εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μετέχῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι 50% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ ποσοστὸν τοῦτο ὀφείλει νὰ εἶναι ἐκ τοῦ παραγομένου εἰς εἶδος ποσοῦ, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν παντὸς φόρου τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν καὶ τὸ δημόσιον νὰ λαμβάνῃ τὰ 50% ἐκ τοῦ παραγομένου εἴδους αὐτούσια, χωρὶς νὰ πληρώνῃ κανένα ἄλλον φόρον. Αὐτὸ νομίζει ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ κρατικὰ συμφέροντα πρὸ παντὸς καὶ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὰ 50% τοῦ παραγομένου χρυσοῦ, διότι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι λαμβάνει 5% χρυσὸν καὶ τὰ ἄλλα 45% τὰ λαμβάνει εἰς φόρον στρεμματικὸν ἢ ἄλλό τι τότε τοῦτο εἶναι ἐπιζήμιον, διότι πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν συγκέντρωσιν αὐτουσίου χρυσοῦ. Γνωρίζομεν ὅτι εἰς πόλεμον ἐγένοντο διὰ χρυσωρυχεῖα καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι ἀπαράβατος ὅρος. Δεύτερος ὅρος ἀπαραίτητος ὀφείλει νὰ εἶναι ὁ ἑξῆς, ὅτι τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ προτιμηθῇ εἰς τὴν ἐξαγορὰν τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως ἐπὶ ἴσοις ὅροις ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον, τοῦ ἡμίσεως δηλ. τὸ ὁποῖον θὰ ἀπομείνῃ εἰς ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον θὰ δοθῇ ἡ παραχώρησις. Ἐπίσης θεωρῶ ἀπαραίτητον ὅτι ἂν ἐκχωρηθῇ ἡ ἐπιχείρησις εἰς ἑταιρείαν ὀφείλει ἡ συσταθησομένη ἑταιρεία νὰ εἶναι Ἑλληνική, νὰ ἔχῃ τὴν ἕδραν αὐτῆς ἐν Ἑλλάδι. Ἐπίσης διὰ τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου νὰ εἶναι ἂν μὴ τὸ ὅλον πάντως κατὰ πλειονοψηφίαν ἕλληνες ὑπήκοοι ἐπίσης τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν νὰ εἶναι ἕλληνες ὑπήκοοι, διότι διὰ τῶν ἐγγυήσεων αὐτῶν φρονῶ ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν διαχείρησιν τοῦ μεγάλου πλούτου, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν χώραν.

§90Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ οἱ ἐργάται νὰ εἶναι ἕλληνες.

§91Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ.

§92Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν ἐλλείψει ἡμεδαπῶν νὰ εἶναι ξένοι.

§93Ν. ΞΗΡΟΣ. Πάντες οἱ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι νὰ εἶναι ἕλληνες, ὁ δὲ εἰς ὃν θὰ παραχωρηθῇ τὸ μεταλλεῖον ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἕλλην ὑπήκοος ὀφείλει ἐντὸς διετίας νὰ ἀποκτήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ἄλλως νὰ ἐκπίπτῃ τῶν ἐκ τῆς παραχωρήσεως δικαιωμάτων. Τοὺς ὅρους τούτους ἐθεώρησα ἀπαραιτήτους νὰ περιληφθῶσι εἰς τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία θὰ συναφθῇ διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τὰ κρατικά, ἀλλὰ καὶ τὰ ἰδιαίτερα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν εἶνε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ εἰς τὸ ἑξῆς δὲν εὑρίσκω διατὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ δεσμευθῇ ἵνα ἡ παραχώρησις γίνῃ ὀνομαστικὴ ἢ ἡ ἄδεια ὀνομαστική. Δύναται νὰ χορηγηθῇ ἄδεια ἀπρόσωπος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἵνα συμβληθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς του. Προκειμένου ὅμως περὶ μιᾶς ἐκτάσεως τόσον μεγάλης ὡς ἐμφανίζεται εἰς τὸ σχέδιον φρονῶ ὅτι θὰ περιληφθῶσι καὶ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸ παραχωρητήριον ἔγγραφον, θὰ περιληφθῶσι καὶ ἐκτάσεις ἐκτὸς τοῦ παραχωρητηρίου. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τῇ παραχωρηθῇ ὅση ἔκτασις περιλαμβάνεται εἰς τὸ φιρμάνι, διότι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα φιρμάνια, νὰ ὑπάρχουν ἄλλαι παραχωρήσεις.

§94Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι διὰ τοῦ νομοσχεδίου γίνεται μία σύμβασις μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἐνοικιαστοῦ ὁ ὁποῖος θὰ παρουσιασθῇ καὶ θὰ προτιμηθῇ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶνε ἀνάγκη νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ἐνοικιαστὴς ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὴν παραχώρησιν, μία ἐγγύησις τοὐλάχιστον ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν.

§95Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ διανεμηθεῖσα τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§96Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν γίνεται ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ ἐξέρχεται ὁ χρυσὸς μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἐπεξεργασίας καὶ κεφαλαίου ἔτι.

§97Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐγὼ τὸ ἔλαβον αὐτὸ ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἡ ὁποία περιέχει ὅτι τὸ μέρισμα τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ τὸ κράτος ἀνέρχεται εἰς 50%. Αὐτὸ εἶνε κακόν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀπὸ κρατικῆς ἀπόψεως συμφέρον εἶνε νὰ μείνῃ τὸ ποσοστὸν ἀκέραιον.

§98Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶμαι συμφωνότατος μὲ ὅσα εἴπατε σχετικῶς μὲ τὴν περιφρούρησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν δικαίων, τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἔθεσα εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τοὺς ὅρους οἱ ὁποῖοι εἶνε ἀρκετὰ ἐποικοδομητικοὶ ὥστε νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ νομοσχεδίου. Λαμβάνω ὅμως ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἵνα τὰ διατυπώσω εἰς τὴν σύμβασιν, δηλαδὴ τοὺς ὅρους τοὺς σχετιζομένους μὲ τὸν σχηματισμὸν τῆς ἑταιρείας τὸν καταρτισμὸν τοῦ Συμβουλίου καὶ μὲ τὴν ὑποχρεωτικὴν σποράν. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ θέσωμεν τὸν τελευταῖον αὐτὸν ὅρον εἰς τὸ νομοσχέδιον διότι δὲν γνωρίζομεν τίνες τεχνικαὶ δυσχέρειαι ἠδύναντο νὰ παρουσιασθῶσι.

§99Ν. ΞΗΡΟΣ. Τότε θὰ παρακαλέσω νὰ ζητηθῇ ἰδιαιτέρως ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου.

§100Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Παπαζαχαρίου ὑπεβάλλαμεν μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§101Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε πολλὰς ἐξ ὧν δέχεται καί τινας τροπολογίας. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2 τροπολογίαν τὴν τροποποιεῖ οὕτως ὥστε ἡ μεταβολὴ τοῦ στρεμματικοῦ φόρου καὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου δύνανται νὰ καταβληθῶσιν εἰς αὐτούσιον χρυσὸν ὑπολογιζομένης τῆς ἀξίας εἰς τὴν τιμὴν τοῦ χρηματιστηρίου. Τὸ ζήτημα εἶνε τὸ ἑξῆς· τὰ ὅρια τὰ ὁριζόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶνε τὰ ὅρια τὰ περιλαμβανόμενα ἐν τῷ φιρμανίῳ. Τότε ἔχει καλῶς. Ἐὰν εἶνε ὅριον ἐπὶ πλέον τῶν ἀναγραφομένων φρονῶ ὅτι εἶνε μία ὑπερβασία.

§102Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως τὸ δέχεσθε;

§103Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι.

§104Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Τὸ καλλίτερον εἶνε νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε.

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§106Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἡ τροπολογία μου λέγει· «ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας ἵνα διὰ διαγωνισμοῦ καὶ γνωμοδοτήσεως του.... κλπ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη ἀπορρίπτεται μετὰ πολλῶν ἐπαίνων. Ἄρθρον μόνον.

§108Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἶνε τὰ ὅρια σύμφωνα μὲ τὸ φιρμάνιον;

§109Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Διὰ τῆς συμβάσεως παραχωροῦνται πλειότερα.

§110Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον μόνον ὡς ἐτροποποιήθη;

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ λευκοῦ (κιτρίνου) φωσφόρου ἐν τῇ βιομηχανίᾳ τῶν πυρείων). (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων κατοίκων τῶν περιφερειῶν ὡς καὶ τῶν χωρίων Δριμίγλαβα, Βάλτζα, Λαϊνὰ καὶ Λαγκαδᾶ τῆς Χαλκιδικῆς, Ἀπειράνθου καὶ τοῦ νομοῦ Ἡρακλείου».

§114Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν, κ. πρόεδρε. Εἰς τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔγινε διὰ τὸ Ἡράκλειον, παρελείφθη μία λέξις καὶ θὰ εἶνε δυσνόητος. Παρελείφθη ἡ φράσις «ὑπὸ τῶν δημαγωγῶν». Ἄν δὲν τεθῇ ἡ φράσις αὐτὴ, θὰ ἔχωμεν τὸ ἀντίθετον.

§115Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα κ. πρόεδρε. Τὴν δέχομαι.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ εἶνε ἡ φράσις αὐτή;

§117Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς τὴν δόσω, κ. Πρόεδρε.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν ψηφίζεται μὲ τὴν παρατήρησιν αὐτήν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων διὰ δαπάνας τινας τῶν στρατιωτικῶς καταλαμβανομένων μερῶν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑδραυλικῶν δυνάμεων τοῦ παρὰ τὰς Πάτρας χειμάρρου Γλαύκου καὶ τῶν παραχειμάρρων αὐτοῦ».

§119Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μίαν δήλωσιν ἔχω νὰ κάμω κ. Πρόεδρε. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν, μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ πλέον καμμίαν τροπολογίαν, διότι καταντᾷ ἡ ψήφισίς του ἀδύνατος, ἂν ἐν τῷ μεταξὺ δὲν ὁμονοήσωσιν οἱ κύριοι βουλευταί.

§120Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θὰ προέλθωμεν εἰς συμφωνίαν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὴν Δευτέραν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1960 περὶ περιθάλψεως θυμάτων πολέμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἰσραηλιτικῶν Κοινοτήτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). (Βʹ) συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς πιστώσεως πρὸς ἵδρυσιν ἐπιστημονικῶν τινων ἐργαστηρίων».

§122Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὡς ἐτροποποιήθη, κ. Πρόεδρε.

§123Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε προχθές, ὅτι ἀκριβῶς ἱδρύεται τὸ ἐργαστήριον διὰ νὰ διευκολυνθῇ τὸ Πανεπιστήμιον. Ὥστε νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανὲν κώλυμα.....

§124Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εὑρισκόμεθα εἰς συνεννόησιν, κ. συνάδελφε. Καὶ ἀκριβῶς κατόπιν συνεννοήσεως χορηγεῖται ἡ πίστωσις αὐτή, ὥστε νὰ περιλάβῃ καὶ πάντα τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ ἐργαστηρίου. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 403 «περὶ κληροδοτημάτων».

§126Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὡς ἐτροποποιήθη, κ. πρόεδρε.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς ἐτροποποιήθη;

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς νέας διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων.

§130Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀναβάλλεται.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διατὶ ἀναβάλλεται; Ἂν ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις νὰ τὰς ἀκούσωμεν.

§132Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ συναρμολογηθῇ μὲ τὸν ὅλον ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, διότι ἤδη μεταβάλλονται ἄρδην τὰ πράγματα. Ἴσως δὲ πρέπει καὶ νὰ προσαρμοσθῇ μὲ τὴν ἐν γένει ὀργάνωσιν τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν διά τινας ἡμέρας;

§133Γ. ΠΩΠ. Ἂς παραπεμφθῇ, κ. πρόεδρε εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολὺ καλά.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη καὶ ἀναβάλλεται ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τινῶν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νόμων 1381, 1422, 997, 1405, 995 καὶ 1242».

§136Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ὅτι συνυπολογίζεται καὶ ἡ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσία. Ἐφόσον ἐτέθη τοῦτο διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, πρέπει νὰ τεθῇ καὶ διὰ τὴν μέσην.

§137Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σύμφωνον.

§138Γ. ΠΩΠ. Οἱ διευθυνταὶ τῶν ἑξαταξίων σχολείων, οἱ διδάκτορες δὲν ἀναφέρονται οὐδαμῶς. Ὥστε προσθέσατέ το καὶ αὐτό.

§139Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ τὴν ἀποδεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργός. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: εἰς τὸ ἄρθρον 2ον ἐδάφιον 6 ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: ἀναγινώσκει) «ἐκ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ....κλπ.». Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι ὑπάρχουν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐπὶ 40ετίαν. Θὰ εἶνε ἄδικον, ἀφοῦ κανονίζονται 35 ἐτῶν ὑπηρεσία, τοὺς ἔχοντας 40ετῆ ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἐλάχιστοι νὰ κανονισθῇ ἡ σύνταξίς των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τελευταίου νόμου.

§140Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἠξεύρετε ὅτι οἱ νόμοι περὶ συντάξεων δὲν ἐξαρτῶνται ἀπὸ κάθε ἕνα Ὑπουργόν. Ἄλλως τε τὰ ζητήματα τῶν συντάξεων πρόκειται νὰ κανονισθῶσι διὰ νομοσχεδίου εἰδικοῦ.

§141Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ προσηρμόζετο εἰς τὸν νόμον 1422, διότι οἱ ἐπανερχόμενοι ὑφίστανται μείωσιν τῆς θέσεώς των ὑποβιβαζόμενοι. Δὲν κάμετε μίαν τροπολογίαν ὥστε νὰ ἀφίετε εἰς ὑμᾶς τὸ ζήτημα, νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχον κατὰ τὸ 1917;

§142Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τοὺς νέους νόμους ὅλοι οἱ προσερχόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐπανέρχονται μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἄλλης διατάξεως.

§143Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπανέρχονται εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἀλλὰ τάσσονται εἰς ἕνα πίνακα καὶ διορίζονται δευτεροβάθμιοι καθηγηταί. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ ποτὲ νὰ δεχθῇ ἕνας πρώην καθηγητὴς νὰ ἐπανέλθῃ νὰ τὸν ἐγγράψετε εἰς τὸν πίνακα νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἑλληνοδιδάσκαλος καὶ κατόπιν νὰ προβιβασθῇ. Ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῇ καθηγητὴς πρώτης τάξεως, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἐγγραφῇ εἰς τὸν πίνακα αὐτόν.

§144Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν πρόκειται περὶ προβιβασμοῦ, ἴσως περὶ ἄλλου, διότι ἐπαναλαμβάνω κάθε ὑπάλληλος τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως εὑρισκόμενος ἐκτὸς ὑπηρεσίας καὶ ἐπανερχόμενος θὰ ἐπανέρχεται μὲ τὸν βαθμόν του. Δὲν δέχομαι καμμίαν τροπολογίαν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν Ζωὴν χήραν Εὐφραὶμ Γκίνη».

§146Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον κύριε Πρόεδρε.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§148Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἶναι ἁμαρτία νὰ ἀναβληθῇ.

§149Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Δὲν ἐγνώριζον τί ἐσκόπει νὰ εἴπῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ διὰ νὰ μὴ καταναλωθῇ ὁ χρόνος εἰς συζητήσεις ἐπροτίμησα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν περαιτέρω ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου πάντοτε μὲ τὴν πρόθεσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τώρα ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων εἶναι ἐναντίον τῶν χαριστικῶν πράξεων.

§150Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὅλοι οἱ παθόντες ζητήσωσιν τότε τί θὰ κάμωμεν.

§151Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ὁμιλήσω. Πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως στοιχειώδους ἐθνικῆς πρὸς οἰκογένειαν ἀπορφανωθεῖσαν ἕνεκα ἀκριβῶς τῆς αὐταπαρνήσεως ἡ ὁποία διέπει ἐκεῖνον διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ ὁποίου θὰ ψηφίσωμεν. Ἐὰν τὸ Κράτος ἤθελε δείξῃ περιφρόνησιν καὶ ἀδιαφορίαν πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν ὁποίων οἱ προστάται ἀπέθανον ἐν τῇ ἐκτελέσει ἐθνικοῦ καθήκοντος δὲν γνωρίζω ποίαν ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν ἔχει τὸ Κράτος.

§152Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς αὐστηρὰς λέξεις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου συναισθάνομαι ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἐξηγήσω τὴν στάσιν μου τὴν ἴσως ἀπροσδόκητον εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Ἀποκαλύπτομαι, κύριοι, ὄχι σήμερον, ἀλλ’ ἧς ἐγνώρισα τὸν κόσμον ἀπέναντι τῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος καὶ ἐκ ψυχικῆς εἰλικρινείας ἐσυνήθησα νὰ βλέπω ἐν τῇ οἰκογενειακῇ μου ἑστίᾳ τοιούτους ἥρωας τῶν ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἀγώνων. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ ὅτι κατ’ οὐδὲν ὑπελήφθησαν οἱ ἀγῶνες ἐκείνων τῶν ὁποίων αἱ οἰκογένειαι λαμβάνουσι σήμερον δέκα δραχμὰς μηνιαίως ὡς εἶπε χθὲς εἷς τῶν συναδέλφων, εἴτε τριάκοντα σήμερον, ἀλλὰ πρόκειται νὰ λάβωμεν ἐξαιρετικὸν μέτρον καὶ εὐτυχῶς ἐλήφθησαν καὶ ἄλλα μέτρα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἀνισότητα καὶ τὰ ὁποῖα ἀντίκεινται ἐν τῇ συνειδείσει τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐγείρονται παράπονα ἀπὸ χήρας, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται τοῦ ἄρτου, ἀπὸ ὀρφανά, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι προστάτας, διατὶ τάχα ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὅλοι αὐτοὶ ἐθυσιάσθησαν μετ’ αὐταπαρνήσεως καὶ ἡρωϊσμοῦ καὶ διὰ τὴν μνήμην αὐτῶν ἴσην εὐλάβειαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ πατρὶς, διατὶ νὰ εἶναι τόσον ἄνισος εἰς τοὺς μὲν νὰ παρέχῃ σύνταξιν δέκα φράγκων καὶ εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἀπονέμῃ σύνταξιν πολλῶν χιλιάδων. Κατ’ αὐτῆς τῆς ἀνισότητος ἐξεγείρομαι. Νομίζω ὅτι εἶναι μία ἐκπλήρωσις καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα ἡ ἐκδήλωσις αὐτὴ τῆς ἀντιρρήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀλλὰ περὶ ἀνωτέρας ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει διεξαχθῆ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι ψηφίζουν εἰς τὸ «ναὶ», οἱ μὴ παραδεχόμενοι ψηφίζουν εἰς τὸ «ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Δ. Τερζάκης, Ν. Ξηρός, καὶ Α. Κόρακας. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν Βουλευτῶν κ. κ. Δ. Τερζάκη, Ν. Ξηροῦ καὶ Α. Κόρακα τοῦ κ. Γραματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ τῶν ψηφολεκτῶν).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (ἀναγινώσκει). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 115. Ἐψήφησαν εἰς τὸ «ναὶ» 114 καὶ εἷς εἰς τὸ «ὄχι». Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς μηχανημάτων δι’ ἀνέλκυσιν πλοίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν ἄρθρων 292 καὶ 300 τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων καὶ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 6 παράγραφος 1 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2235 Διατάγματος τῆς Πρωσωρινῆς Κυβερνήσεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν λόγων τοῦ διαζυγίου καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ». Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§157Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι Βουλευταί. Ἐγεννήθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀντιρρήσεις. Αἱ ἀντιρρήσεις ἐγεννήθησαν καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας ἔλαβον ὑπ’ ὄψει καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον τὸ νομοσχέδιον ἀνετυπώθη καὶ διορθώθη. Κυρίως, ἡ ἀντίρρησις ἡ σπουδαιοτέρα ἡ ὁποία εἶχε καὶ μείζονα σημασίαν ἦτο ἡ ἀντίρρησις κατὰ τοῦ 5ου ἄρθρου, διότι ἐγὼ ἀπεδέχθην τὴν διάταξιν τοῦ Ἑλβετικοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἂν ἐπέλθῃ εἰς τὰς σχέσεις τοῦ γάμου ἰσχυρὸς κλονισμὸς ὥστε νὰ καταστῇ ὁ βίος ἀνυπόφορος μεταξὺ τῶν δύο συζύγων τότε γεννᾶται τὸ δικαίωμα τῆς ἐγέρσεως ἀγωγῆς περὶ διαζυγίου. Ἐδέχθην λοιπὸν ὅτι ἂν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ἑτέρου τῶν συζύγων, ἐπήρχετο ἰσχυρὸς κλονισμός, νὰ ἐπέρχεται διαζύγιον, τοῦτο ἐγέννησεν τὰς ἀντιρρήσεις. Καὶ εὐλόγως ἐγέννησεν τὰς ἀντιρρήσεις διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ κώδικος ἡ ὁποία συνέταξε τὸ νομοσχέδιον δὲν προέβη εἰς τὸ τολμηρὸν διάβημα νὰ δεχθῇ τὴν διάταξιν τοῦ Ἑλβετικοῦ νόμου. Στηριζομένη εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Γερμανικοῦ νόμου, ἐφοβήθησαν οἱ ἀντιλέγοντες ὅτι θὰ πολλαπλασιασθοῦν τὰ διαζύγια διότι θὰ δεικνύωμεν μέσον εὔκολον λύσεως γάμου. Καὶ δὲν ἤρκεσε εἰς αὐτοὺς τὸ παράδειγμα τῆς Κρήτης ὅπου ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ δὲν ἐπῆλθεν πολλαπλασιασμὸς τῶν διαζυγίων, ἀλλὰ τοὐναντίον μάλιστα τὰ διαζύγια ὀλιγοστεύουν. Ἐν τούτοις διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἀντίρρησις αὐτὴ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐτροποποιήσαμεν τὴν διάταξιν ὅτι ἑκάτερος τῶν συζύγων δύναται νὰ ζητήσῃ τὸ διαζύγιον, ἐὰν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ἑτέρου ἐπῆλθε τόσον κλπ.», τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς ὑποδείξεις καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἀστικοῦ κώδικος ἴσως δὲ καθ’ ἃ λέγουσιν, διότι δὲν ἦλθε εἰς ἐμὲ ἔγγραφον, καὶ τῶν δισταγμῶν τῆς ἐκκλησίας. Ἐκτὸς τῶν ἀντιρρήσεων κατὰ τοῦ 5ου ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἐτροποποιήσαμεν, ἠγέρθησαν καὶ ἄλλαι ἀντιρρήσεις ἐλαφροτέρας μορφῆς ἐκ τῶν ὁποίων πολὰς ἀπεδέχθην. Ἀντίρρησις σοβαρὰ ἦτο ἡ τοῦ ἄρθρου 21, τὶ θὰ γίνῃ προκειμένου περὶ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν; Καὶ εἰς τοῦτο ἀπεδέχθην τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς μοῦ φαίνεται Ἐπιτροπῆς «ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, ἐφ’ ὧν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ἐξεδόθη ἀμετάκλητος ἀπόφασις» οἱ λόγοι διαζυγίου κρίνονται κατὰ τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς, αἱ δὲ συνέπειαι κατὰ τὸν παρόντα νόμον.

§158Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι γνώμη ὅλης τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§159Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν λέγω ὅλης, εἶναι μία γνώμη τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθην.

§160Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἶναι δημοσία τάξις καὶ πρέπει νὰ ἰσχύῃ ἡ τελευταία διάταξις.

§161Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Προκειμένου περὶ τῶν παλαιῶν γεγονότων. Ἀλλ’ εἶναι τολμηρὸν, δίκαι αἱ ὁποῖαι ἐξηκολούθησαν μέχρι τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ ἀνατραποῦν διὰ μιᾶς διατάξεως, ὅπως ἐγεννήθη ἀντίρρησις κατὰ τοῦ ἄρθρου 2 περὶ τῆς μοιχείας τοῦ ἀνδρὸς, ἂν πρέπει νὰ εἶναι ἀπόλυτος ἢ σχετική. Καὶ ἐστηρίχθη, ὅτι ὁ ἀνὴρ εἰς πολλὰς περιπτώσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπέσῃ εἰς τὸ ἀδίκημα καὶ νὰ μὴ εἶναι μετὰ τῆς αὐτῆς αὐστηρότητος κριτέος μετὰ τῆς ὁποίας ἡ γυνή. Ὑπεδείχθη μᾶλλον, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ γυνὴ νὰ ἐγκαταλείπῃ τὸν σύζυγον καὶ νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν περὶ διαζυγίου, στηριζομένη ἐπὶ λόγων τιμῆς, καὶ διὰ τοῦτο εὗρον, ὅτι ἡ ἀντίρρησις ἦτο ὀρθή, καὶ ἐδέχθην τροποποίησιν τινὰ· ἂν ὅμως οἱ λόγοι διαζυγίου εἶναι μοιχεῖοι τοῦ ἀνδρὸς, τὸ Δικαστήριον δύναται καὶ νὰ ἀπορρίψῃ τὴν ἀγωγὴν ἐὰν συντρέχουσι πρὸς τοῦτο σπουδαῖοι λόγοι. Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ αἱ τροποποιήσεις καὶ αἱ τροπολογίαι ἐξητάσθησαν ὅλαι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ἡ ὁποία συνέταξε τὸ νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι λοιπὸν τίποτε τὸ βεβιασμένον, τίποτε τὸ ἀμελέτητον, διότι ἀπὸ χρόνους, ἀπὸ ἔτη καὶ πλέον καταγίνονται εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγένετο μετὰ πολὺς μελέτης καὶ περισκέψεως, καὶ αἱ τροπολογίαι ἐξητάσθησαν καὶ ἐκ μέρους μου καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κώδικος. Ἀφήσατε ἂν θέλετε νὰ κάμωμεν βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρὸς, νὰ ψηφίζωμεν καὶ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα σημειοῦσι ἕνα σταθμὸν καὶ τὰ ὁποῖα τιμοῦν καὶ τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία θὰ τὸ ψηφίσῃ. Ἂν ἔχετε ἀντιρρήσεις βεβαίως εἶναι ἡ ὥρα τοιαύτη, ὥστε δὲν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§162Γ. ΠΩΠ. Θὰ ἠθέλαμεν, ἐὰν ὑπάρχουσιν ἀντιρρήσεις νὰ ἀκουσθῶσι καὶ αὐταί, ἵνα γίνῃ εὐρυτάτη συζήτησις ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ περὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαγοπάτης ἔχει τὸν λόγον.

§164Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Αἱ ἀντιρρήσεις δὲν ὑπάρχουσι μόνον ὡς πρὸς τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, ὑπάρχουν καὶ ὡς πρὸς τὸ κατ’ ἀρχὴν ὥριμον τῆς εἰσαγωγῆς ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, ἡ ὁποία καταγίνεται εἰς σύνταξιν ἑνὸς ὁμοιομόρφου κώδικος μὲ συγχρόνους διατάξεις καὶ μὲ σύγκρισιν τῶν δικαίων πρὸς ἄλληλα. Ἠτιολογήθη ἡ μονομερὴς ὑποβολὴ τοῦ νόμου περὶ τῆς ἐξ ἀντιθέτου διαδοχῆς ἐκ τοῦ λόγου ὅτι συνέπεσε κἄποιος ἐπείγων λόγος. Καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τότε ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἠνέχθη τὴν κατὰ τμῆμα ὑποβολὴν μερῶν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, διότι τὸ πρῶτον εἶναι νὰ συζητηθῇ ὁλόκληρος ὁ ἀστικὸς κῶδιξ. Ἐγὼ δὲν βλέπω κανένα λόγον δικαιολογοῦντα τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ τμήματος αὐτοῦ, τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ διαζύγιον. Ἐνῷ θὰ ἐδικαιολογῆτο κατά τι νομοσχέδιον ἐννοοῦν τὸν γάμον, ἀντὶ τούτου ἔχομεν νομοσχέδιον διευκολῦνον τὴν διάλυσιν τοῦ γάμου.

§165Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸν γάμον εὐνοεῖ.

§166Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἡ διάλυσις τοῦ γάμου θὰ ἐπέρχηται κατὰ τὴν πρώτην σύρραξιν τῶν συζύγων, σύρραξις ἡ ὁποία θὰ παρήρχετο τῇ ἐπεμβάσει τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῇ ἀνανήψει αὐτῶν τῶν ἰδίων, τὴν στιγμὴν ποῦ ὑπάρχουσιν ἐμπόδια. Ἐγὼ ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς συντάξαντας τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κοινωνικοῦ ζητήματος ἀναφερομένου εἰς τὴν σύστασιν τῆς οἰκογενείας. Ἀλλὰ παρατηρεῖται ὅτι τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας λέξεως τῶν νεωτεριστικῶν σκέψεων. Βάσιν ἔχει τὴν ἰσοπολιτείαν τῶν γυναικῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψω περὶ τούτου; Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Μπασιᾶς, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ προσπαθείᾳ του νὰ φέρῃ ἰσοπολιτείαν τῶν γυναικῶν, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κρημνίζῃ τὰς γυναῖκας καὶ νὰ ἀφαιρῇ ἀπὸ αὐτὰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχουσι σήμερον; Ἀγνοεῖ τις καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Μπασιᾶς ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐνῷ σκοπεῖ τὴν προστασίαν τῶν γυναικῶν καὶ ἀποτέλεσμα ἐφ’ ὅσον εὐνοεῖ τὴν λύσιν τοῦ γάμου, εἶναι κατὰ τῆς γυναικός, διότι ὁ ἀνὴρ δὲν ζημιοῦται, διότι καὶ ἰδίαν θέσιν καὶ ἰδίαν ἐργασίαν ἔχει, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποζῇ. Ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ μείνῃ καὶ οἰκονομικῶς κατεστραμμένη ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς ἐν μειωμένῃ θέσει, εἶναι ἡ διαζευγμένη, διότι ὅταν βλέπετε μίαν διεζευγμένην γυναῖκα φυσικὰ γεννᾶται εἰς τὴν συνείδησίν σας τί ἔπραξε καὶ τὴν ἐχώρισεν ὁ ἄνδρας της, καὶ χρειάζονται μάρτυρες ὑπολήψεως, ἵνα πεισθῆτε ὅτι ὁ ἄνδρας της ἔπταιε. Προετρέξαμεν πολὺ τῶν γεγονότων. Ἐλησμονήσαμεν τὴν φύσιν τοῦ γάμου καὶ τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ τῆς οἰκογενείας. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἠκολούθησε τὰς μᾶλλον ἐπαναστατικὰς κοινωνικὰς ἰδέας. Τὸ Γερμανικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ Ἐπιτροπή, ἔχει τὸ περίφημον ἄρθρον 5, ὅτι οὐχὶ μόνον ἡ ὑπαιτιότης τοῦ ἑτέρου τῶν συζύγων πρέπει νὰ συντρέχῃ ἵνα παραχθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἕτερον νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν περὶ διαζυγίου, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ ὑπαιτιότης ν’ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἠθικὴν ἢ τὴν τιμήν. Ὅταν ἐξ ἀνηθίκου ἢ ἀτίμου διαγωγῆς καθίσταταί τις ὑπαίτιος καὶ καθιστᾷ τὸν βίον ἀφόρητον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐδέχθη τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ ἠκολούθησε τὸ Γαλλικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι Derncer-Cri καὶ τὸ ὁποῖον λέγει: «ἀνεξαρτήτως τοῦ λόγου καὶ τῆς ὑπαιτιότητος, ἐφ’ ὅσον ὁ δικαστὴς ἠννόησεν, ὅτι ὁ βίος κατέστη ἀφόρητος, ἐπιτρέπεται νὰ διαλύσῃ τὸν γάμον. Κύριοι, δὲν γνωρίζω, τί γίνεται εἰς τὰς Ἑλβετίας, ἐπιθυμῶ νὰ τὸ ἀγνοῶ καὶ θὰ συνίστων καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου νὰ ἀγνοήσουν τί γίνεται εἰς τὰς Ἑλβετίας καὶ τὰς Γαλλίας, διότι ἐκεῖ εἶναι ἐντελῶς διάφορος ἡ ἀντίληψις περὶ οἰκογενείας. Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντίληψιν ἡ οἰκογένεια ἔχει κἄποιαν ἱερότητα. Ὁ γάμος ἔχει κἄποιον θρησκευτικὸν χαρακτῆρα. Εἶναι ἡ πρώτη ἱεροτελεστία περὶ τῆς ὁποίας ὁ Ἀπόστολος Παῦλος εἶπε: «τὸ δὲ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶ καὶ οὓς ὁ θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω». Θέλετε νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰς τελευταίας ἐπαναστατικὰς ἀντιλήψεις; Κάμετε τὸν γάμον σύμβασιν καὶ ὅταν τὸν κάμετε σύμβασιν ἀγάγετε αὐτὸν εἰς τὰς διατάξεις περὶ συμβάσεων. Ἀλλ’ ἐλησμονήθη καὶ τοῦτο. Ἀκόμη καὶ σύμβασιν, ἐὰν δεχθῆτε τὸν γάμον καὶ πάλιν αἱ συμβάσεις, ὅταν εἶναι ἀμφοτεροβαρεῖς, δὲν λύονται τόσον εὐχερῶς· ἀκολουθοῦνται περίπου αἱ διατάξεις αἱ ἰσχύουσαι περὶ ἑταιρειῶν κατὰ τὰς ὁποίας καὶ πρὸ τῆς προθεσμίας τῆς τεταγμένης τῆς ἑταιρείας ἐπιτρέπεται νὰ λυθῇ, ὅταν γεννηθῇ ἔχθρα, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ ἀκαίρως λύσας τὴν ἑταιρείαν ὑπόκειται εἰς πολλὰς ἀποζημιώσεις. Ἡμεῖς ἐκρίναμεν ἐλευθεριώτερον περὶ τοῦ γάμου ἢ ὅσον ὁ νόμος περὶ τῆς λύσεως τῆς ἑταιρείας. Δὲν μὲ λανθάνει, κύριοι, ὅτι ἡ ἐκκλησία, τὸ γνωρίζετε πάντες, ἔχει ἀντιθέσεις ζωηρὰς καὶ ἐκπεφρασμένας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναγνωρίσω εἰς τὴν ἐκκλησίαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς συστάσεως καὶ λύσεως τοῦ γάμου, ἀλλὰ ἀναγνωρίζω τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ἐρωτῶμεν καὶ αὐτήν. Θριαμβεύει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λέγουσα, ὅτι καταργεῖ τὴν περίφημον ἐγκατάλειψιν τῆς συζυγικῆς ἑστίας, ἡ ὁποία εἶναι ἕνα ψεῦμα, τὸ ὁποῖον καλλιεργεῖ τὴν συμβατικὴν λύσιν τοῦ γάμου. Εἶναι ἀπαραίτητος λόγος νὰ καταργηθῇ τοῦτο, ὡς καλλιεργοῦν τὴν συμβατικὴν λύσιν τοῦ γάμου, ἀλλὰ νὰ μὴ βάλωμεν τὸ ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον, καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται, κατ’ ἐξοχὴν εὐνοεῖ τὴν συμβατικὴν λύσιν τοῦ γάμου. Θέλετε τὴν συμβατικὴν λύσιν τοῦ γάμου; Νὰ δεχθῆτε τοὐλάχιστον τὸ Γερμανικὸν νομοσχέδιον κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ὑπαιτιότης ἐξ ἀνηθίκου ἢ ἀτίμου διαγωγῆς παρέχει τὸ δικαίωμα τῆς λύσεως τοῦ γάμου. Διότι τότε δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνεχθῇ τὸ βάρος μιᾶς ἀτίμου δικαιολογίας, ἵνα παράσχῃ λόγον διαζυγίου. Τὸ δὲ ἄρθρον 5 εἶναι καὶ κατὰ τοῦτο μελετητέον. Θὰ ἤθελον καὶ ἀπὸ τοὺς Δικηγορικοὺς Συλλόγους, ὅταν παύσουν νὰ πολιτεύωνται καὶ ἀποδοθῶσιν εἰς ἑαυτοὺς καὶ ἀποκτήσουν περισσότερον σεβασμὸν εἰς τὸν προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἔχουσι, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι συντρέχει ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅπως δήποτε ἡ συνδρομή τῆς κοινωνικῆς μελέτης, τῆς γενικωτέρας μελέτης εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τοιούτου εἴδους νομοσχέδια. Τὸ ἄρθρον 5, κύριοι, ἔχει τοῦτον τὸν φοβερὸν κίνδυνον καὶ ἔχει αὐτὴν τὴν ἀσυνέπειαν ἐν ἑαυτῷ ὅτι ἀφήνει τὸν δικαστὴν κύριον νὰ κρίνῃ ἑκάστοτε. Ἠξεύρω τί θὰ μοῦ εἰπῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης: δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν δικαστὴν τῆς πατρίδος σας; Ἀποκρίνομαι: δὲν ἔχω καμμίαν καὶ εἶναι παρὼν ὁ φίλος μου ὁ κ. Νάσκος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν.

§167Λ. ΝΑΚΟΣ. Κἄποιος πρέπει νὰ κρίνῃ. Ἅμα εἶναι δύο ἄνθρωποι μὲ δυὸ πηρούνια στὸ χέρι, δῆθεν σύζυγοι, αὐτοὺς δὲν μπορεῖ νὰ τοὺς ἀνεχθῇ κανεὶς, πρέπει νὰ χωρίσουν.

§168Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Κάμετε τὸν γάμον σύμβασιν.

§169Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ ἑταιρειῶν ὑπάρχει διάταξις καθ’ ἣν ὅταν δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ ἑταιρεία ἕνεκα φιλονεικίας τῶν συνεταίρων διαλύεται, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸν γάμον. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§170Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ὅτι κῦμα ἑταιρικὸν ὑπηγόρευσε τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, μαρτυρεῖ ὁ κ. Νάκος, ὅστις σᾶς λέγει: ἔτσι ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὰς ἑταιρείας. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, κύριοι· δὲν θέλω νὰ σᾶς κάμω φιγοῦρα χριστιανοῦ, διότι ἴσως δὲν εἶμαι ἐπαρκὴς καὶ δὲν ἔχω δικαιώματα πολλὰ ἐπὶ τοῦ Παραδείσου, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἀνεχόμεθα τὴν χρηστιανικὴν θρησκείαν πρέπει νὰ τὴν σεβώμεθα.

§171Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡ χριστιανικὴ θρησκεία ἐβελτίωσε τὴν θέσιν τῆς γυναικός.

§172Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἡ Χρηστιανικὴ θρησκεία διακηρύσσει τὸν γάμον ὡς μυστήριον καὶ οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μὴ χωριζέτω.

§173Ν. ΞΗΡΟΣ. Δικηγορεῖτε ἐν Ἀθήναις. Πόσα διαζύγια κατὰ συναίνεσιν ἐπέρασαν ἀπὸ τὸ γραφεῖον σας, πόσα δικάζονται καθημερινῶς;

§174Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ὑποδείξω καὶ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἂν ὑπῆρξε κοινωνική τις πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἀρνοῦμαι κατ’ ἀρχήν, εἶναι σοφολογιότης βιβλίων, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον, ἂν ὑπῆρξεν ἴχνος τι πείρας εἶναι ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις συμβαινόντων καὶ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν εἶνε εὐτυχὴς μόνον αἱ Ἀθῆναι, ἡ Ἑλλάς, οὐδὲ αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι τῆς Ἑλλάδος ρυθμίζονται ὅπως αἱ τῆς ἀνωτέρας παρ’ ἡμῖν κοινωνικῆς τάξεως. Αἱ συνθῆκαι τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος, τῆς ἀληθοῦς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας εἶναι ἀντίθετοι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν σήμερον διὰ τὸ χωριό μου, διὰ τὴν Τριπολιτσά, ὅπου εἶναι πολὺ σκάνδαλον νὰ ὑπάρξῃ τις βλέπων ἄλλην γυναῖκα· ἐδῶ τοῦτο εἶναι δημῶδες καὶ κάθε ἄνθρωπος σεβόμενος τὸν ἑαυτόν του πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γυναῖκα του, νὰ προσφέρῃ δὲ τὰ κομπλιμέντα του καὶ σὲ μίαν ἄλλην. Ἐκεῖ ἔχουν ἀντίθετον ἀντίληψιν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὁ ὁποῖος εἶναι συγχωριανός μου εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ βεβαιώσῃ.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς αὐτὸ συμφωνῶ· ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον εἶμαι ἀντίθετος.

§176Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Βάσιμος ἀντίρρησις εἶναι αὕτη, ἐφ’ ὅσον ὁ γάμος παρ’ ἡμῖν ἔχει κατ’ ἐξοχὴν θρησκευτικὸν χαρακτῆρα, ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ὑπάρχει τοῦτο τὸ περίεργον ὅτι εἶναι ἡ πρώτη ἱεροτελεστία, ἡ ὁποία ὀνομάζεται μυστήριον, τὰ ἄλλα μυστήρια μετὰ ταῦτα ἐκανονίσθησαν ἀπὸ τὰς Συνόδους, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τὸν γάμον τὸν ὀνομάζει μυστήριον, οὕτω τὸ ἀντελήφθημεν οὕτω ἐζήσαμεν, ἔτσι ὑπανδρεύθημεν ἔτσι θὰ πεθάνωμεν. Ὁ ἄλλος κίνδυνος τὸ ὁποῖον εὑρίσκω εἶναι ὅτι ἀφιέμεθα πολὺ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ. Ὁ δικαστὴς παρ’ ἡμῖν καὶ καθ’ ὃν τρόπον λαμβάνεται καὶ καθ’ ὃν τρόπον μορφοῦται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἶναι ὀλιγώτερον κατάλληλος νὰ ἀποφαίνηται ἐπὶ ζητημάτων τοιούτων. Ζητήσατε ἀπὸ τὸν δικαστὴν νὰ γνωρίζῃ τὰ διάφορα ἄρθρα τῆς ποινικῆς δικονομίας, μὴ τὸν βάλετε ὅμως νὰ τὰ κρίνῃ ἐν σχέσει πρὸς τὰ κοινωνικὰ πράγματα διότι εἶναι ἀνίκανος τελείως. Θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ γενικὴν μόρφωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου, κοινωνικὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἡ ἡλικία του ὡς πρωτοδίκου καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τοῦ νὰ διαγινώσκῃ τὴν ὑπόθεσιν, δὲν τοῦ ἐπιτρέπει νὰ ἔχῃ διὰ νὰ δύναται νὰ μπαίνῃ μέσα εἰς τὸ σπῆτι νὰ διαγιγνώσκῃ τὰς ἑκάστοτε συντρεχούσας περιστάσεις διὰ νὰ ἀποφαίνηται ἂν μίαν ἱερὰ σχέσις, οἵα τοῦ γάμου πρέπει νὰ λύεται τόσον εὔκολα ὅσον θέλει τὸ νομοσχέδιον. Διὰ νὰ ἴδετε ἀκόμη τὰς νεωτεριστικὰς τάσεις, τὰς ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀξιεπαίνους, αἱ ὁποῖαι ἐκράτησαν ἐν τῇ συγγραφῇ τοῦ νομοσχεδίου, λέγω ὅτι τὸ πρῶτον ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἔτασσε καὶ τὴν μοιχείαν ὡς λόγον παρέχοντα δικαίωμα καὶ εἰς τὴν γυναῖκα ἐγέρσεως ἀγωγῆς περὶ διαζυγίου καὶ ἐδικαιολόγει ἡ ἔκθεσις ὅτι τέλος πάντων πρέπει καὶ ἡ γυναῖκα νὰ ἔχῃ τὰ ἴσα δικαιώματα. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν θέλωμεν νὰ γίνωμεν ὀπαδοὶ τοῦ κ. Μπασιᾶ, δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι ἡ ἰσότης δὲν δύναται νὰ φθάσῃ καὶ τὴν φυσιολογικὴν ἰσότητα, ἡ γυναῖκα ἔχει κἄτι ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸν ἄνδρα.

§177Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ ὕστερα ἀπὸ τοὺς ἀφορισμοὺς τοὺς ὁποίους ἐξετοξεύσατε περὶ τοῦ μυστηρίου, περὶ τῆς ἱερότητος τοῦ γάμου, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ μὲ κατεκρίνατε διὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ θὰ διεκηρύσσατε ὅτι ἡ μοιχεία δὲν πρέπει νὰ εἶναι λόγος διαζυγίου. Καὶ νομίζετε ὅτι μὲ αὐτὸ δημιουργεῖτε τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν μὲ χρηστὰ ἔθιμα, μὲ τὰ ἔθιμα τῆς ἐπαρχίας; Ἐγὼ σᾶς δηλῶ, προερχόμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας ὅτι ὅσον περιορίζετε τοὺς λόγους τοῦ διαζυγίου καὶ ὅσον νομίζετε ὅτι προστατεύετε τὴν οἰκογένειαν, τόσον διαφθείρετε τὴν οἰκογένειαν, ἐνασπείρετε ζιζάνια καὶ καθιστᾶτε ἀδύνατον τὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων ἐν μέσῳ δύο συζύγων καθημερινῶς σπαρασσομένων.

§178Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ὡραῖα λόγια.

§179Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δι’ αὐτὸ βλέπομεν τὰ γεροντοπαλλήκαρα, διότι φοβοῦνται τὸν γάμον, ὅταν πρόκειται νὰ εἶναι ἕνας δεσμὸς αἰώνιος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἠμπορέσουν ποτὲ νὰ ἀπαλλαγοῦν ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἀφόρητος.

§180Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δι’ ὅσων μὲ διέκοψεν, ἔδειξεν ὅτι δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τί ἐστὶ ἠθική, ὅτι εἶναι κἄτι τι κατὰ συνθήκην καὶ ὅτι ἡ γυναῖκα, ἡ ὁποία παραβιάζει τὴν περὶ τὸν γάμον πίστιν εἶναι ἁμαρτωλὴ καὶ καθιστᾷ ἑαυτὴν ἀναξίαν νὰ εἶναι σύζυγος ὄχι διὰ τὸ φυσικὸν γεγονὸς τοῦ συναντᾶσθαι μὲ ἄλλον ἄνδρα, ἀλλὰ διότι παραβιάζει παραδεδεγμένας ἠθικὰς ἀρχάς. Τοῦτο δὲν συμβαίνει διὰ τὸν ἄνδρα, διότι ἡ περὶ ἠθικῆς ἀντίληψις μᾶς ἔκαμε νὰ πιστεύωμεν, καλῶς ἢ κακῶς, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις, ὅτι ὁ ἀνὴρ δὲν ἀσεβεῖ πρὸς τὸν γάμον συναντόμενος μετ’ ἄλλης γυναικός, δὲν ἀσεβεῖ πρὸς τὴν ἠθικήν. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχῃ ἀντίρρησιν περὶ τῆς ὀρθότητος, ἂς ἐπιμείνῃ, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον αἱ ἀντιλήψεις περὶ ἠθικῆς εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον ἰσχυριζόμενοι ὅτι ὁ ἄνδρας δὲν ἀθετεῖ οὐσιώδη διάταξιν τῆς ἠθικῆς καὶ θὰ τὸν χαιρετήσητε καὶ θὰ ἐξακολουθήσετε νὰ τὸν ἔχετε φίλον ἂν διὰ τῆς διαγωγῆς του ἐμφανίζει ἑαυτὸν περισσότερον τοῦ δέοντος γόνιμον, δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ διὰ τὴν γυναῖκα. Ἄν θέλετε καὶ ὀλίγην ἱστορίαν φιλοσοφίας θὰ σᾶς προσθέσω ὅτι αἱ ἀντιλήψεις αὗται περὶ ἠθικῆς δὲν εἶναι αὐθαίρετοι, ὑπηρετοῦν ἕνα οὐσιώδη λόγον τόνδε: ὅταν ἡ γυνή, συνευρεθῇ καὶ μετ’ ἄλλου ἀνδρός, ἐπέρχεται μῖξις σπορᾶς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαγνωσθῇ ἡ γνησιότης τοῦ τέκνου, ἐνῷ ὁ ἀνὴρ δύναται νὰ κάμῃ μὲ 250 γυναῖκας παιδιὰ καὶ τὰ παιδιὰ νὰ γνωρίζουν τὸν πατέρα των. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐδέχθησαν ὅτι ὁ σύζυγος ὅστις παραβιάζει τὴν περὶ τὸν γάμον πίστιν δὲν ἔχῃ δικαίωμα νὰ μεταλάβῃ ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνήθικος, ὅτι δὲ ἀντιθέτως, ὅταν ἡ γυνὴ λησμονῇ ἑαυτὴν καὶ τὴν ἠθικὴν καὶ τὰς ὑποχρεώσεις της λύεται ὁ γάμος. Τὸ νομοσχέδιον ἠκολούθησε τὰς περὶ ἰσοπολιτείας θεωρίας τοῦ κ. Μπασιᾶ καὶ ἔθεσε τὴν ἀρχήν, ἐφ’ ἧς ἐβασίσθη. Κύριοι, δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένον εἰς μίαν τοιαύτην συνεδρίασιν, τόσον ραγδαίως ἐξελισσομένην, νὰ ἀποφασίσωμεν δι’ ἓν τοιοῦτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν σύστασιν τῆς οἰκογενείας.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νάκος ἔχει τὸν λόγον.

§182Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἶναι περίεργον ὅτι οἱ θερμότεροι ὑπερασπισταὶ τῆς ἱερότητος καὶ τῆς ἠθικότητος τοῦ γάμου εἶναι ἀντίπαλοι τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι φυσικὰ πολὺ περίεργον διότι οἱ ἀγῶνες των κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τείνουσιν ἀκριβῶς ἐναντίον τῶν ἰδεῶν των. Ἀλλὰ διὰ νὰ ψυχολογήσῃ τις βαθύτερον τοὺς ἐναντίους τοῦ νομοσχεδίου μᾶς ἀρκεῖ ἡ ἐπιθυμία των ὅπως μὴ καθιερωθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὡς λόγος διαζυγίου ὑπὲρ τῆς γυναικὸς καὶ ἡ μοιχεία τοῦ ἀνδρός. Ἐξ αὐτοῦ καταφαίνεται ὅτι θεωροῦν τὸν θεσμὸν τοῦ γάμου ὡς κἄτι κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ ἀνδρός, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ εἶναι οὐ μόνον ὁ ἀπόλυτος κύριος καὶ δεσπότης εἰς τὸν συζυγικὸν οἶκον, ἀλλὰ καὶ τοῦ προσώπου τῆς συζύγου.

§183Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Τὸν λόγον κύριε Πρόεδρε.

§184Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ὄχι μόνον λόγοι ἰσότητος μεταξὺ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν ὅπως αἱ διατάξεις περὶ τῶν λόγων τοῦ διαζυγίου εἶναι ἴσοι δι’ ἀμφοτέρους τοὺς συζύγους, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἱερότητος καὶ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ γάμου. Δὲν θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ ὁ γάμος μὲ θέαμα συζύγων ἀλληλοτρωγομένων, τοὺς ὁποίους κρατεῖ μόνον ὁ δεσμὸς τοῦ νόμου. Θέλομεν γάμον, τὸν ὁποῖον νὰ ἐμπνέει καὶ νὰ διατηρῇ ἡ ἀγάπη ἡ ἐμπιστοσύνη ἡ ἀμοιβαία. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία στηρίζει τὸν γάμον εἰς τὴν βίαν μόνον καὶ τοὺς θεσμοὺς τοῦ νόμου. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἀναμένωμεν ἀπὸ τοιοῦτον γάμον πολίτας ἠθικούς, πολίτας μὲ αἰσθήματα. Τί γίνεται σήμερον; Γνωρίζομεν ὅλοι τὶ συμβαίνει εἰς τοὺς οἴκους ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεφυλοχώρησεν ἡ ἔρις, καὶ εἰς τοιοῦτον συζυγικὸν οἶκον θέλετε νὰ ἔχῃ ὁ ἀνὴρ εἰς τὰς χεῖρας του τὰ μέσα τῆς ἐκβιάσεως κατὰ τῆς γυναικός; Θέλετε νὰ δύναται νὰ τὴν ἀπειλῇ ὅτι θὰ τὴν ἀφήσῃ νὰ ψοφήσῃ τῆς πείνης ἐὰν θελήσῃ νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὰς θελήσεις τοῦ τυράννου καὶ ἐκβιαστοῦ, ἢ ὅτι θὰ πλήξῃ τὸ μητρικὸν της φίλτρον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν τέκνων της; Διότι ὁ νόμος γίνεται διὰ τοὺς τυράννους καὶ ἐκβιαστὰς συζύγους καὶ οὐχὶ διὰ τοὺς τιμίους καὶ ἐναρέτους ἄνδρας, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τοῦ νόμου διὰ νὰ μάθωσι τὸ καθῆκον των ἀπέναντι τῆς γυναικός, καὶ ὅταν ἔχωσι λόγους διαζυγίου. Τοὺς ἐκβιαστὰς θέλετε νὰ προστατεύσητε; Δι’ αὐτὸ εἶσθε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου; Λυποῦμαι ὅτι διὰ τὸ ἔργον των τοῦτο, ἐπικαλοῦνται ἀκόμη καὶ τὸν χριστιανισμόν. Ἐπικαλοῦνται τὰς χριστιανικὰς ἰδέας τῆς βίας καὶ τῆς τυραννίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπέταξε τὴν ἀκαμψίαν καὶ σκληρότητα τοῦ Ρωμαϊκοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὸν γάμον, εἰς ἀνθρωπιστικώτερα αἰσθήματα ὑπὲρ τῆς γυναικός, εἶνε ὁ χριστιανισμός. Λησμονοῦντες τὸ δίδαγμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν αὐτὸς ὁ Ναζωραῖος μὲ τὴν χειρονομίαν του πρὸς τὴν περιφρονημένην ἁμαρτωλήν, καὶ λησμονοῦντες ἀκόμη τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἐγέννησε τὴν ἁμαρτωλὴν ἐκείνην, ἡ χειρονομία τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ ἄγγελος δὲν εὗρεν εἰς τὸν τάφον τὸν Χριστὸν, τὸν ἐγκαταλελειμμένον ἀπὸ ὅλους, παρὰ μόνον τὴν ἁμαρτωλὴν Μαγδαληνὴν κλαίουσαν. — Τί κλαίεις γύναι; ἐρωτᾷ αὐτὴν ὁ ἄγγελος. — Κλαίω, ἀπήντησεν ἐκείνη, διὰ τὸν θάνατον τοῦ σωτῆρος μου! Ἰδοὺ ὁ ρόλος τοῦ ἀνδρὸς ἀπέναντι τῆς γυναικὸς καὶ τὸ παράδειγμα δεικνύει ποῦ πρέπει νὰ στηρίζεται ἡ ἠθικότης καὶ ἡ ἱερότης τοῦ γάμου. Ὄχι εἰς τὴν βίαν τοῦ νόμου, ἀλλ’ εἰς τὴν κατάκτησιν τῆς καρδίας καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς γυναικός. (Χειροκροτήματα). Τί γίνεται ἐν τῇ πράξει; Τὸ γνωρίζομεν ὅλοι· ὅταν ἀρχίζουν τὰ πρῶτα σπέρματα τῆς διχονοίας, ἐπωφελούμενος ὁ τύραννος καὶ ἐκβιαστής ἀνὴρ ἑνὸς νόμου, εὐνοοῦντος τὰ σχέδιά του, ἐκβιάζει τὴν γυναῖκα, ἡ ὁποία οὐδὲν μέσον ἀμύνης ἔχει εἰς χεῖρας της. Σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τί γίνεται; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται ὅτι ὅταν περιέλθουν αἱ συζυγικαὶ σχέσεις εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἑκάτερος τῶν συζύγων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ δικαστοῦ καὶ νὰ εἴπῃ: Κύριε, εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ βίος αὐτός· τότε θὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, καὶ ὅταν ὁ δικαστὴς ἴδῃ ὅτι εἶνε ἀδύνατος ἡ συμβίωσις τῶν συζύγων ἔχει ὑποχρέωσιν πρὸς τὸ πρόσωπον τῆς γυναικός, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν νὰ διαλύσῃ τὴν τοιαύτην συμβίωσιν διὰ τὸ καλὸν αὐτῆς, διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ τυραννουμένου διὰ νὰ δώσῃ τέρμα εἰς ἕνα μαρτυρικὸν βίον. Ἔχομεν ὅμως καὶ ἄλλο καθῆκον νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῶν ἐκ τοιούτου γάμου τέκνων, καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο λυποῦμαι ὅτι δὲν ἐγένοντο δεκταὶ αἱ τροπολογίαι μου. Διότι ἐνῷ θεωρῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀφήνωμεν πᾶσαν ἐλευθερίαν διαλύσεως τοῦ γάμου, φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ παρεμβαίνῃ ἡ Πολιτεία πρὸς προστασίαν τῶν τέκνων, καὶ νὰ λαμβάνωνται μέτρα διὰ τὴν ἀνατροφὴν, καὶ τὸ περιουσιακὸν μέλλον αὐτῶν. Καὶ πρὸς τούτοις, προέτεινα ὅπως ὁ δικαστὴς ὁρίζῃ πάντα ταῦτα, κατὰ τὸ συμφέρον τῶν τέκνων, εὐθὺς ἀπὸ τῆς διαστάσεως τῶν συζύγων, καὶ ἀκόμη ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν διάλυσιν τοῦ γάμου, νὰ ἐπιδικάζῃ τὴν κυριότητα τοῦ ἡμίσεος τῆς προικὸς ἢ τῆς περιουσίας τοῦ συζύγου ὑπὲρ τῶν τέκνων, ἀφιεμένης τῆς ἐπικαρπίας εἰς τὸν σύζυγον. Ἀλλὰ καὶ χάριν αὐτῶν τῶν τέκνων, συζύγων ἀλληλοτρωγομένων καὶ ἀλληλοϋβριζομένων ἐνώπιον τῶν τέκνων των, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ταχείας διαλύσεως τῶν ἀναρμόστων συζυγικῶν οἴκων. Τί ἀναμένετε ἀπὸ τέκνα λαμβάνοντα τοιαῦτα μαθήματα, ἀναγκαζόμενα νὰ λαμβάνωσι μέρος ὑπὲρ ἑνὸς τῶν συζύγων, μισοῦντα ἀναγκαίως τὸν ἕνα τῶν γονέων των, ὡς μὴ δυνάμενα νὰ κρίνωσι, ποτιζόμενα μὲ τὸ καθημερινὸν δηλητήριον τοῦ μισοῦντος συζύγου, κατὰ τοῦ ἑτέρου τῶν γονέων των; Ζῶντα ἐντὸς τοῦ ψεύδους καὶ τῆς ἀπάτης, ἀναγκαζόμενα νὰ κρύπτωσι τὰς πράξεις τοῦ εὐνοουμένου γονέως, καὶ νὰ προδίδωσι τὸν ἄλλον; Ἀπὸ τοιοῦτον οἶκον ἀναμένετε ἀνθρώπους καὶ πολίτας καὶ γυναῖκας ἐνάρετους, καὶ ἀπὸ τοιοῦτον οἶκον ζητεῖτε τὴν σωτηρίαν τῆς κοινωνίας; Ὁ ἀξιότιμος κύριος συνάδελφος, ἐπεκαλέσθη ἀκόμη ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν του, ὅτι ἡ γυνὴ εἶναι κατωτέρα τοῦ ἀνδρὸς, ὅτι δὲν εἶναι ὁμοία πρὸς τὸν ἄνδρα.

§185Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἀνομοία φυσιολογικῶς.

§186Λ. ΝΑΚΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι ὁμοία τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, διότι ἐν τῇ σοφίᾳ της ἡ φύσις ἐπεζήτησε διὰ τῆς ἀνομοιότητος ταύτης τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἔργου της. Ἠθέλησεν ὅπως ὁ εἷς νὰ συμπληρώνῃ τὸν ἄλλον, καὶ ἐν τῷ συγκερασμῷ ἐπεζήτησε τὴν τελειότητα. Διότι ἡ ἀνθρωπότης δὲν ἀνεγνώρισε τοῦτο καὶ δὲν ἀπέδωκεν εἰς τὴν γυναῖκα τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῇ θέσιν διὰ τοῦτο ἀκριβῶς παρέμεινεν ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας εἰς τὴν ἀγριότητα. Βεβαίως ἡ γυνὴ εἶνε ἀνομοία ψυχολογικῶς, ἔχει αἰσθήματα ἄλλα ἀπὸ τὸν ἄνδρα, εἶνε μᾶλλον εὐαίσθητος, ἔχει ἁπαλὴν καὶ καλὴν τὴν καρδίαν. Εἶναι γυναῖκα. Διότι ἐκλήθη νὰ μετριάζῃ τὴν ἀγριότητα καὶ σκληρότητα τοῦ ἀνδρὸς ἐν τῇ ζωῇ. Ἡ παραγνώρισις τῶν αἰσθημάτων τούτων ὡς χρησίμων εἰς τὴν ζωὴν εἶνε ἓν τῶν μεγίστων σφαλμάτων τῆς ἀνθρωπότητος, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἡ γυνὴ ἦτο παράγων μέγιστος διὰ τὴν πρόοδον αὐτῆς. Ἂν ἡ γυνὴ ἔδιδε καὶ αὐτὴ τὴν γνώμην της εἰς τὴν κοινωνικὴν καὶ πολιτικὴν ζωὴν καὶ ἀνετρέπετο ἔκτοτε πρὸς τοῦτο θὰ ἐμετρίαζε τὰ ἔνστικτα τὰ ἄγρια τοῦ ἀνδρός, καὶ ἡ ἀνθρωπότης δὲν θὰ ἀλληλοσπαράσσετο τόσον συχνά. Ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου δὲν θὰ ἐπωλεῖτο τόσον εὐθυνὰ εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν λαῶν, δὲν θὰ διηύθυνε μόνον πνεῦμα κατακτήσεως καὶ ἀλληλοσπαραγμοῦ, οἱ λεονταρισμοὶ τῶν μεγάλων κακούργων τῆς ἀνθρωπότητος θὰ εὕρισκον τεῖχος ἀνυπέρβλητον τὴν γυναικείαν εὐαισθησίαν. Τὸν πόνον, τῶν μητέρων καὶ τῶν συζύγων καὶ τῶν ἐρωμένων. Τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκω ἀκόμη συντηρητικόν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε περιποιεῖ τιμὴν καὶ εἰς τὸν εἰσηγητὴν αὐτοῦ καθηγητὴν κ. Τριανταφυλλόπουλον καὶ εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος τὸ υἱοθέτησεν.

§187ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε.

§188Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ μόνον διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου κοινωνικοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ καταναλώσῃ πολλὰς συνεδριάσεις. Ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ τὰς καταναλώσῃ διὰ νὰ καταστῇ γνωστὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν κοινωνίαν, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ κοινωνία περί τινος πρόκειται, καὶ ποίου ἀγαθοῦ κοινωνικοῦ γίνεται ἐργάτης ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ τὸ ἐννοήσωσιν οἱ ἀληθινοὶ ἄνδρες καὶ πατέρες, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν μεγάλην πλειονότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἐγκολπωθῶσι.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§190Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐκφράζω καὶ ἐγὼ τὰ συγχαρητήριά μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν καινοτομίαν αὐτήν, διὰ τῆς ὁποίας διορθώνονται διατάξεις θεσπισθεῖσαι πρὸ 150 περίπου ἐτῶν, διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶνε βάρβαροι διατάξεις, κατέστησαν δηλ. βάρβαροι λόγῳ τῆς μεταβολῆς τῶν κοινωνικῶν ὅρων καὶ τῶν ἠθικῶν καὶ κοινωνικῶν ἀντιλήψεων μεταξὺ τῆς ἀνθρωπότητος, τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀκριβῶς ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς Χριστιανικῆς διδασκαλίας, ἀκριβῶς ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν ἠθικῶν ἀρχῶν, διότι βεβαίως εἶνε διάταξις βάρβαρος ἢ κατέστη βάρβαρος ἡ διάταξις, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἀνὴρ νὰ διαζευγνύῃ τὴν γυναῖκά του, διότι ἐπῆγεν εἰς τὸ θέατρον, εἶνε βάρβαρος ἡ διάταξις ὅτι ὁ μὲν ἀνὴρ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑφίσταται ἐπὶ τριετίαν ὁλόκληρον τὴν παράφρονα γυναῖκά του καὶ μόνον μετὰ τριετίαν νὰ τὴν διαζευχθῇ, ἡ δὲ γυνὴ ἔχει ὑποχρέωσιν ἐπὶ ἓξ ὁλόκληρα ἔτη νὰ ὑποστῇ τὸν παράφρονα σύζυγον καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως 6 ἐτῶν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαζευχθῇ τὸν ἄνδρα της, αὐταὶ αἱ διατάξεις εἶνε βάρβαροι διατάξεις, εἶνε διατάξεις, αἱ ὁποῖαι παραγνωρίζουσιν ἐντελῶς τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τοῦ γάμου καὶ τὴν ἠθικὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν εἰς γάμον ἐρχομένων. Ἀλλ’ ἐν ᾧ οὕτως προσατενίζω εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ πραγματικῶς ζηλεύω καὶ φθονῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διότι τοιούτου νομοσχεδίου, σημειοῦντος μίαν πραγματικὴν πρόοδον εἰς τὸν τόπον μας, ἔχει τὴν τιμὴν νὰ εἶνε εἰσηγητής, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐξ ἄλλου νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν προστασίαν τῶν τέκνων τὸ νομοσχέδιον χρήζει μικρᾶς ἐπιδιορθώσεως.

§191Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δὲν ἀφήνετε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου.

§192Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ κάμω τὴν τροπολογίαν διὰ νὰ τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψει.

§193Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου.

§194Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐννοεῖται ὅτι κατόπιν αὐτῆς τῆς παρατηρήσεως κηρύσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως καὶ τῆς ἐπειγούσης ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§195Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ παρακαλέσω κύριε Πρόεδρε, ἂν ἔχῃ τις ἀντίρρησιν νὰ τὴν ἀναπτύσσῃ ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου καὶ νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχει ἀντίρρησιν.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§197Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.......

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου;

§199Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Γενικῶς.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γενικῶς δὲν ὁμιλοῦμεν σήμερον.

§201Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§202Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπομεν κατ’ ἄρθρον.

§204Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§206Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο ὅτι προκειμένου περὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου θεσμοῦ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐρχόμεθα ἐνταῦθα καὶ νὰ ἐφαρμόζωμεν νόμους καὶ ἀντιλήψεις πρὸ 2000 ἐτῶν ἰσχυούσας. Ἀναγνωρίζω κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ βάσιν τὴν ὀρθότητα τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητῶ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον διστάζω εἶναι ἂν ὡρίμως ἐμελετήθη....

§207Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κώδικος τὸ ἐμελέτησεν.

§208Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐὰν οἱ ἔχοντες ἐμπειρίαν ποινικὴν ἐκλήθησαν νὰ γνωματεύσωσιν ἐπὶ τούτου, διότι φοβοῦμαι ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι προϊὸν μόνον σοφίας καὶ οὐχὶ πείρας κοινωνικῆς. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§210Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἀντάξιον νὰ ἀπασχολήσῃ ὄχι Βουλὴν, ἀλλὰ τὴν προσεχῆ Ἐθνοσυνέλευσιν. Δὲν πρέπει τοιοῦτον νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας τώρα εἶναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν.

§212Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἴπατε ὅτι κατήρτισεν εἷς ἄξιος, ἀξιότατος καθηγητὴς καὶ τὸ ὑπέβαλεν εἷς ἀξιότατος Ὑπουργὸς. Εἶναι δύο μόνον ἄνθρωποι ἱκανοὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ 8.000.000; Ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν προλαλήσαντα συνάδελφόν μου κ. Ἀραβαντινὸν ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθοῦν αἱ διατάξεις αἱ πανάρχαιαι ἐκεῖναι, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον εἰς τὸ ἄλλο, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς περιορισμοὺς εἰς τὴν ἄκραν ἐλευθερίαν. Δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν τοιοῦτο ὅπλον, διότι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκλύσεως τῶν ἠθῶν. Συμφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος κ. Λαγοπάτη. Διὰ τίνα λόγον συγκλονίζεται ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια;

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ κλονισμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας.

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου ὁμιλεῖ κ. Πρόεδρε;

§215Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὸν ἠξεύρω τὸν κανονισμόν, διότι εἶμαι ἀπὸ τὸ 1911 ἐνταῦθα. Καὶ ἂν δὲν εἶμαι ἐπιστήμων, εἶμαι ὅμως οἰκογενειάρχης καὶ ἔχω καὶ κορίτσια καὶ ἀγόρια, καὶ δὲν θέλω νὰ μεταβάλετε, καθ’ ὃν τρόπον σεῖς θέλετε νὰ μεταβάλετε τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν εἰς Γαλλικήν, ἢ Ἰταλικὴν ἢ Γερμανικήν.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα κ. βουλευτά.

§217Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἰς τὸ θέμα, κ. Πρόεδρε, Μὴ βιάζεσθε κ. Πρόεδρε. Ἔλεγον προηγουμένως ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Λαγοπάτης εἶπεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει, θὰ φέρῃ τὴν ἔκλυσιν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας. Ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ λέγει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει θὰ ἀσφαλίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν ἀπὸ τῆς ἐκλύσεως τῶν ἠθῶν. Ποῖον ἐκ τῶν δύο κυρίων, ἐπιστημόνων καλῶν καὶ τῶν δύο, τὴν γνώμην θὰ ἀποδεχθῶμεν; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ μόνον σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν Βουλὴν πλήρη, νὰ σχηματισθοῦν ἐπιτροπαὶ ἐπὶ ἐπιτροπῶν, διότι νομοσχέδιον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας δὲν πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωμεν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ τοιαύτῃ ὥρᾳ; Ἐπέρασεν ἀπὸ Ἐπιτροπήν. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας τώρα εἶνε εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἰπέτε ὅ,τι ἔχετε νὰ εἰπῆτε.

§219Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος διὰ τὰ γεροντοπαλλήκαρα ὅτι, ἂν δώσωμεν ἐλευθερίαν, εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν θὰ ὑπάρξουν εἰς τὸ μέλλον γεροντοπαλλήκαρα. Τότε εἶνε, ποῦ καὶ οἱ νυμφευμένοι θὰ χωρισθοῦν καὶ θὰ εἶναι ὅλοι γεροντοπαλλήκαρα.

§220Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, τὰ λέγετε, διότι ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Λαγοπάτης.

§221Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Λαγοπάτης, ἀλλὰ ἐγὼ σᾶς δίδω μίαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἴσως νὰ μὴ γνωρίζῃ ὁ κ. Λαγοπάτης, ὅτι τοιοῦτοι νόμοι καὶ ἀκόμη ἐλευθεριώτεροι ἔχουν ἄλλα Κράτη ἀπὸ τὸ 1980. Ἐκτὸς τοῦ περιεχομένου τοῦ ἄρθρου 5, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅμως ὁ βίος εἶναι ἀφόρητος, δύναται νὰ ἐπέλθῃ διαζύγιον, ἔχομεν καὶ κάποιο ἄλλο, τὴν ἐπίμονον ἄρνησιν τῆς συζύγου νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν συζυγικὴν οἰκίαν. Κατὰ τὸ διαρρεῦσαν 20ετὲς διάστημα δὲν παρετηρήθησαν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε σεῖς, ἀπεναντίας παρετηρήθησαν τὰ ἀντίθετα.

§222Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Παραβάλλατε τὴν κοινωνίαν τῆς Κρήτης καὶ ἁπάσης τῆς ὑπαίθρου Χώρας.

§223Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν τῆς Ἑλλάδος εἶναι περιττοὶ οἱ νόμοι περὶ διαζυγίων, διότι ἀρκοῦν μόνον οἱ ἐκκλησιαστικοὶ νόμοι: «Ὅτι ὁ Θεὸς συνέζευξεν ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω». Διότι εἶναι ἠθικώτατοι ἄνθρωποι ἐκεῖνοι. Ἀλλὰ καὶ θέλετε ἐδῶ εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν νὰ δώσετε αὐτὰ τὰ ὅπλα ὥστε ὁ ἕνας νὰ πάρῃ τὴν γυναῖκα τοῦ ἄλλου; Σᾶς ἐξορκίζω, κύριε Ὑπουργὲ νὰ τὸ ἀποσύρετε τὸ νομοσχέδιον.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ τὸ 1 ἄρθρον;

§225ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§227Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 4 φθάνομεν εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἐπιδιώκωμεν διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν σύζυγον νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν συζυγικὴν ἑστίαν αὐτοβούλως καὶ ἐὰν τυχὸν ἔλθῃ μία ἀγωγὴ ἐκ μέρους τοῦ συζύγου θὰ τὴν παρελκύσῃ ἐπὶ μίαν τριετίαν καὶ μετὰ μίαν ἑξαετίαν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ σπίτι. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οἰκογένεια ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ φύγῃ αὐτοβούλως ἀπὸ τὸ σπίτι Μετὰ τὸ πέρας ὅλης αὐτῆς τῆς διαδικασίας νὰ ἐπανέρχεται πάλιν.

§228Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἐὰν ἐπανέλθῃ ἡ σύζυγος μόνη της ἢ συναινέσει τοῦ συζύγου.

§229Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Τότε δὲν γεννᾶται λόγος.

§230Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι συγγνώμη καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν γεννᾶται οὐδὲν ζήτημα.

§231Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Συμφωνῶ μέ τὴν παρατήρησιν σας καὶ ἔτσι κολάζεται τὸ πρᾶγμα.

§232Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οἰκογένεια κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ γυνὴ δικαιωματικῶς νὰ ἀπουσιάζῃ τῆς οἰκίας καὶ μετὰ ἕξ ἔτη κακοβούλως μετὰ ἕνα δικαστικὸν ἀγῶνα νὰ ἐπανέρχεται δικαιωματικῶς; Δι’ αὐτὸ ὑπεδείχθη καὶ τὸ τονίζω αὐτό, δότι δὲν συμφωνῶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ οὔτε μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, οὔτε μὲ τὸν κ. Νάκον, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον ἐπεξεργάσθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος εἶναι ἀλάθητον καὶ ἀπόδειξις αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέστη τροποποιήσεις καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ὑπεχώρησεν εἰς πολλὰ ζητήματα διότι ἀνεγνώρισε τὸ λελανθασμένον καὶ μετερρύθμισε τὸ 1ον ἄρθρον Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐνδείκνυται εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅταν ἡ ἐγκατάληψις γείνῃ ἐκ συμπαιγνίας διὰ νὰ ληφθῇ διαζύγιον τότε εἶναι προθεσμία, ὅταν δὲ ὁ δικαστὴς διαγνώσῃ κακόβουλον ἐγκατάληψιν ἐκ μέρους τῶν συζύγων νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὸν γάμον δυνάμει τοῦ ἄρθρου 5 δηλαδὴ ὁ λόγος αὐτὸς νὰ εἶναι σχετικός.

§233Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν αὐτὸ τὸ ἄρθρον καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ.

§234Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ. Πάντως πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό.

§235Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ ἀντελήφθην αὐτό. Θὰ ἦτο προτιμότερον ν’ ἀπαλειφθῇ ἵνα τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5ον, διότι προκειμένου περὶ ἀνδρὸς τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τόσον σοβαρὸν ὅσον τὸ τῆς γυναικός. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀφήσητε ἐλεύθερον.

§236Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ὑπαχθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5 καὶ ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ δικαστηρίου αἴρεται τὸ ἄρθρον αὐτό.

§237Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι διάταξις διὰ νὰ βοηθῇ τὴν συγγνώμην· ἐπανέρχεται. Ἐκλείπει ὁ λόγος τοῦ διαζυγίου.

§238Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ συγγνώμης, πρόκειται περὶ ἐπανόδου δικαιωματικῶς παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ συζύγου.

§239Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν δὲν θέλῃ ὁ σύζυγος εἶναι διάκρισις, ἡ ὁποία διαλύει τὸν γάμον.

§240Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν ὅταν εἶναι κακόβουλος ἡ ἐγκατάλειψις· πρέπει νὰ ἀναμείνῃ τρία ἔτη.

§241Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ λόγος διαζυγίου ἐκ τῆς ἐγκαταλείψεως καὶ τῆς παρόδου ὡρισμένης προθεσμίας, ἀλλὰ πρόκειται πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται ἐκ τοῦ δικαιώματος πρὸς τὴν σύζυγον νὰ μένῃ 3, 4 ἔτη μὲ τόσας προστριβὰς καὶ νὰ ἐπανέρχεται δικαιωματικῶς. Σημειώσατε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ὑπόπτου ἐφαρμογῆς, διότι δὲν ἐλήφθη ἀπὸ κανένα ξένον κώδικα, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὸ προηγούμενον, πῶς ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Γαλλίαν π. χ. ἀλλ’ ἐλήφθη ἀπὸ νομοσχέδιον Ἑλληνικὸν τοῦ 1842.

§242Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπὸ Ἑλληνικὸν νομοσχέδιον ἐλήφθη.

§243Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁποῖον δὲν ἔλαβε τὸ ἔνδυμα τοῦ νόμου οὔτε ἐφηρμόσθη, ἀλλὰ ηὕρατε μίαν διάταξιν καὶ τὴν ἐφέρατε ἐδῶ ὡς νομοσχέδιον. Ἐὰν ἦτο διάταξις, ἡ ὁποία ἴσχυε εἰς ἄλλα κράτη αἱ ἀντιρρήσεις θὰ ἦσαν ἀβάσιμοι, ἀλλὰ εἶναι ἀπὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐφηρμόσθη ποτὲ καὶ δι’ αὐτὸ ἀναφέρω τὰς ὑπερβολάς, τὰς ὁποίας ἠκούσατε. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιμένω ὅπως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 ὑπαχθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5ον ὅπου ὁ δικαστὴς ἔχει δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ὅταν κακοβούλως ἐπέρχεται ἡ ἐγκατάλειψις νὰ ρυγνύῃ τὸν γάμον καὶ μετὰ 5 μῆνας.

§244ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν.

§245Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν.

§246Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 4 δὲν κάμνει οὐδὲν ἄλλο παρὰ νὰ προστατεύῃ τοὺς κακοβούλους.

§247Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἡ συγγνώμη ἐπέρχεται.

§248Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ κάμετε διαδικασίαν ὁλόκληρον.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§250Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μόνον ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου θὰ λάβω τὸν λόγον. Παρ’ ὅλην τὴν σοφίαν τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται διὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ὁποίαν ἐν μέρει ἀναγνωρίζω, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον καὶ γραμματικῶς δὲν εἶνε καλὰ κατηρτισμένον, καὶ ἀπὸ νομικὴν διατύπωσιν καὶ φρασεολογίαν δὲν εἶνε πλῆρες. Βέβαια δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ ὑποβάλλω πρότασιν ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἵνα διατυπωθῇ καλλίτερον, διότι βλέπω ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι νὰ τὸ συζητήσῃ καὶ τὸ ψηφίσῃ, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον 4, ὅπως ὀρθῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. συνάδελφος περιττεύει ἐντελῶς. Ἡ διάταξις τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐγκατάλειψις τῆς συζυγικῆς οἰκίας ἔστω τὴν μίαν καὶ μόνην νύκτα ἀποτελεῖ λόγον διαζυγίου δὲν εἶναι τόσον ἄσκοπος οὔτε τόσον ἀξία περιφρονήσεως ὅσον ὑπεστηρίχθη. Μπορεῖτε νὰ τὴν κατακρίνητε ὅτι ἐγένετο κακὴ χρῆσις, ἀλλὰ ἄσκοπος δὲν εἶναι. Δὲν ἐζητοῦντο τὰ διαζύγια οὔτε ζητοῦνται μέχρι τῆς στιγμῆς διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ σύζυγος ἐγκατέλειψε τὴν συζυγικὴν οἰκίαν μίαν νύκτα ἢ ἑσπέραν ἐκτὸς ἐὰν μετέβαινεν εἰς τοὺς γονεῖς της. Εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους τοὺς δικηγοροῦντας ὅτι ἐπ’ αὐτῆς τῆς διατάξεως, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη σχετική, ἐστηρίχθησαν τὰ περισσότερα διαζύγια καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου κατέπεσεν εἰς τὴν κοινὴν περιφρόνησιν. Ἐφευρίσκετο μία ἐγκατάλειψις μιᾶς νυκτὸς ἵνα ἐπιδιωχθῇ τὸ διαζύγιον. Ἀλλὰ τώρα ὅπου ὑπάρχει εὐχέρεια καὶ λύεται ὁ γάμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐλύετο μέχρι τοῦδε θὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ γυνὴ ἐγκαταλείπουσα τὴν συζυγικὴν οἰκίαν μίαν ἑσπέραν καὶ μόνην, διότι ἔτσι τῆς κατέθηκε, εἶναι λόγος διαζυγίου ἢ ὄχι;

§251Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 5.

§252Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ναί. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 4 τὶ λέγει; Τὸ ἄρθρον 4, κύριοι φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ δικαστοῦ διὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 5, διότι τὴν ἐγκατάλειψιν τὴν ὁπωσδήποτε γενομένην καὶ τὴν κατ’ οἱονδήποτε τρόπον γενομένην, δὲν θὰ τὴν εὑρίσκει ὁ δικαστὴς ὡς ὑπαγομένην εἰς τὸ ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον δὲν ὁμιλεῖ ποσῶς περὶ ἐγκαταλείψεως, ἀλλὰ λέγει, ὅτι «ἑκάτερος τῶν συζύγων δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν τοῦ γάμου κλπ.» Περὶ ἐγκαταλείψεως δὲν ὁμιλεῖ καὶ δὲν πιστεύω ὅλοι νὰ θέλετε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἰσότητα. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι τὸ ἴδιον ὅταν ἐγκαταλείψῃ ὁ σύζυγος τὸν συζυγικὸν οἶκον καὶ τὸ ἴδιον ὅταν ἐγκαταλείψῃ ἡ σύζυγος.

§253Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Χειρότερα ὅταν ἐγκαταλείψῃ ὁ σύζυγος· θὰ τὴν ἀφήσῃ ἀπροστάτευτον.

§254Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ναί, ἀλλὰ ἐὰν λείψῃ 5 καὶ 10 ἡμέρας δὲν διαταράσσεται οὔτε ὁ συζυγικὸς βίος οὔτε ἡ οἰκογένεια. Ὑποστηρίζω ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ δικαστοῦ θὰ βαρύνῃ τὸ ἄρθρον 4 ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 5. Νομίζω λοιπὸν ὅτι διὰ μιᾶς ἑρμηνείας γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς φόβους αὐτούς. Ἀπαλειφομένου τοῦ ἄρθρου 4 νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5 ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς Βουλῆς εἶνε καὶ τοῦτο· ἡ ἐγκατάλειψις τῆς συζυγικῆς οἰκίας ἐκ μέρους τῆς γυναικὸς εἴτε καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἀνδρὸς εἶνε λόγος διαζυγίου συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 5.

§255Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ἄρθρον.

§256Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶνε περιττὸν νὰ τεθῇ ἄρθρον, διότι ἐὰν προσθέτῃ ἕνα λόγον σημαίνει ὅτι ἀποκλείονται ἄλλοι. Πρόκειται περὶ τῆς ἐγκαταλείψεως, ἡ ὁποία εἶνε λόγος διαζυγίου. Νὰ δοθῇ ἐννοῶ ἡ ἑρμηνεία διὰ τῆς Βουλῆς· ὅτι καὶ ἡ ἐγκατάλειψις περιλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἵνα μὴ γίνῃ παρὰ τοῦ μέλλοντος νὰ κρίνῃ δικαστοῦ παρεξήγησις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑφίσταται γάμος ἐπὶ ἑξαετίαν ὅταν ἡ γυνὴ λείπῃ ἀπὸ τῆς συζυγικῆς οἰκίας καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέχεται ἐκεῖνος ὁ σύζυγος ἐπὶ ἓξ χρόνια νὰ κάθεται ἡ σύζυγός του μακρυὰ ἀπὸ τὸ σπῆτι ὁπότε τῆς καπνίσῃ καὶ γενομένης ἀγωγῆς νὰ ἐπανέρχεται καὶ νὰ λέγῃ ἀρχίζομεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Τί γάμος εἶναι αὐτός;

§257Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἅμα τὸ θέλουν καὶ οἱ δυό;

§258Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν λέγει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· λέγει ὅτι ἐπανερχομένης τῆς γυναικὸς ἀποσβένυται ἡ ἀγωγή.

§259Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀποδέχομαι νὰ διαγραφῶσιν αἱ δύο τελευταῖαι παράγραφοι καὶ νὰ μείνῃ μόνον ἡ αʹ παράγραφος «Ἑκάτερος τῶν συζύγων κλπ.»

§260Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἤθελον νὰ προκαλέσω μίαν ἐξήγησιν. Τί ἐννοεῖτε ὅταν λέγετε «κακόβουλος»;

§261Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Θὰ τὸ κρίνῃ τὸ δικαστήριον.

§262Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅταν μία γυναῖκα ἐγκαταλείψῃ τὸ σπῆτι της ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, ὄχι τρία ἔτη, κακοβούλως δὲν εἶναι αὐτὸ λόγος διαζυγίου;

§263Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐφ’ ὅσον δὲν γεννᾶται τοιοῦτον ζήτημα ἄλλος λόγος δὲν ὑπάρχει.

§264Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ κακόβουλος ἐγκατάλειψις ἐπιφέρει κλονισμὸν ἢ ὄχι;

§265Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν ἐγκαταλείψῃ κακοβούλως, κατὰ τὴν κρίσιν παντὸς τρίτου, ὁ σύζυγος τὴν σύζυγον, νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ γεννηθῇ ὁ λόγος τοῦ διαζυγίου μετὰ μίαν ἑβδομάδα;

§266Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι δὲν πρέπει.

§267Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ σύζυγος ἐγκατέλειψε τὴν οἰκίαν ἀπὸ προθέσεως νὰ ἐγκαταλείψῃ ὁριστικῶς τὸν σύζυγον καὶ πηγαίνει εἰς τὸν ἀδελφόν της ἀλλὰ παρέρχονται 8, 9 μῆνες μετανοεῖ καὶ πηγαίνει εἰς τὸν ἄνδρα της καὶ λέγει μετενόησα.

§268Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Μετανοεῖ ὁ ἄνδρας διὰ τὴν συμπεριφοράν του;

§269Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἅμα τὴν δεχθῇ, τότε μάλιστα.

§270Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μετανοεῖ καὶ τοῦ λέγει σηκώθηκα καὶ πῆγα καὶ κλείστικα σὲ ἕνα μοναστῆρι καὶ ὁ ἄνδρας της τὴν θέλει νὰ παραμείνῃ τότε δὲν νομίζω ὅτι ἐπῆλθεν ἰσχυρὸς κλονισμός.

§271Λ. ΝΑΚΟΣ. Τότε δὲν θὰ καταφύγουν εἰς τὰ Δικαστήρια. Ὁ κύριος Γόντικας σᾶς λέγει ὅταν φύγει καὶ πάγει εἰς τὸ μοναστῆρι διότι ἐπῆλθε μία ῥῆξις ἢ ἔκαμεν ἓν ἁμάρτημα εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ σύζυγος ὅταν τῆς καπνίσῃ καὶ ξαναγυρίσῃ νὰ τὴν δεχθῇ;

§272Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ τὸ διέγραψα, ἀλλὰ λέγω ὅτι ἂν τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄλλον λόγον διαζυγίου τότε ἀπαιτεῖται ἡ πάροδος ὡρισμένου χρόνου.

§273Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνα χρόνο νὰ δεχθῆτε.

§274Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Κρητικοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔστω καὶ μίαν ἡμέραν ἂν ἐγκαταλείπῃ τὸν οἶκον, νὰ ὑπάρχῃ λόγος διαζυγίου;

§275Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχῃ, νὰ ἐπιμεληθῇ ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν κυρίως ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 4 καὶ 5, ὥστε νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμὴ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ δικαστηρίου παρεξηγήσεως εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 5, ἀλλὰ νὰ σαφινισθῇ καλῶς, διότι εἰς τὴν πρακτικὴν τῶν δικαστηρίων ὑποθέτω ὅτι ὁ δικαστὴς θὰ παρερμηνεύσῃ τὸ ἄρθρον 5 καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιτύχητε ἐλευθεριότητα θὰ καταλήξητε εἰς στενότητα μεγαλειτέραν.

§276Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ γίνῃ ἐπίσημος δήλωσις τῆς Βουλῆς.

§277Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γίνῃ τριετία;

§278Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι, διετία.

§279Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἄριστα συντεταγμένον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἐνδείκνυται ὅμως ἡ ἀνάγκη δύο τροποποιήσεων καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ. Εἴπατε ὅτι διαγράφονται τὰ δύο τελευταῖα ἐδάφια καὶ μένει τὸ «ἑκάτερος τῶν συζύγων......» ἡ τριετία δὲ γίνεται διετία.

§280Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ἀδικαιολόγητος, ἢ ἐκ προθέσεως ἐγκατάλειψις.

§281Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ λοιπόν.

§282Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐννοεῖται πάντοτε, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν συντρέχει περίπτωσις τῶν ἐν ἄρθρῳ 5, τότε ἡ ἐγκατάλειψις αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸν λόγον διαζυγίου.

§283Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ κακόβουλος ἐγκατάλειψις εἶναι λόγος διαζυγίου;

§284Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανασάκης ἔχει τὸν λόγον.

§286Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἰδιαίτερον νόμον διέποντα τὰ τοῦ διαζυγίου νὰ ἐκφράσωμεν τὰς γνώμας μας. Εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον βλέπομεν μόνον μίαν παράλειψιν. Ὁ Κρητικὸς νόμος ἔχει λόγον διαζυγίου τὴν λέπραν, ἡ διάταξις αὕτη καίτοι ἀπὸ εἰκοσαετίας ἰσχύουσα δὲν ἐπέφερεν κανὲν κακὸν ἀποτέλεσμα. Ὥστε νὰ μείνῃ ἡ ἰδιάταξις περὶ λέπρας. Θὰ παρεκάλουν δὲ συνάμα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπειδὴ ἔχομεν συνειθίσει εἰς ἓν καθεστὼς νὰ ἀπεδέχετο τὸν ἐκκλησιαστικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι νόμος συμβατικὸς μεταξὺ ἐκκλησίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ Πολιτείας ἀφ’ ἑτέρου. Ὁ ἐκκλησιαστικὸς νόμος δεσμεύει τὴν πολιτείαν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ μεταβάλῃ αὐτόν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἀπὸ τὴν Κρήτην ἠκούσθησαν παράπονα διὰ τὸν ὑφιστάμενον ἐκεῖ νόμον ἔχομεν δὲ τὸ ἐκκλησιαστικὸν καθεστὼς διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει ἀναλάβει ἡ Πολιτεία αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ σεβασθῇ, θὰ παρεκάλουν νὰ ἀφήσῃ αὐτὸ τὸ καθεστώς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ὡρισθῇ ὅτι καὶ διὰ μίαν μόνην νύκτα ἂν ἐγκαταλείπῃ ἡ γυνὴ τὴν συζυγικὴν οἰκίαν κακοβούλως παρέχει λόγον διαζυγίου.

§287Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὴν διάταξιν περὶ λέπρας τὴν ἀπεδέχθην.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ 4 ἄρθρον;

§289ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 4ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 5–17).

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκει).

§291Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ 18 ἄρθρον θὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δικαστήριον διὰ τῆς αὐτῆς ἀποφάσεως, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δεχθῇ τὴν ἀγωγὴν περὶ διαζυγίου, θὰ διατάξῃ καὶ ἀσφαλιστικὰ μέτρα περὶ τῆς περιουσίας ἀμφοτέρων τῶν συζύγων.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§293Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τοῦ ἄρθρου 14 καταργοῦνται αἱ ποιναὶ τοῦ διαζυγίου. Ἀλλ’ αἱ ποιναὶ αὗται δὲν εἶχον μόνον λόγον τὴν περιστολὴν τοῦ διαζυγίου, ἀλλ’ εἶχον καὶ ἄλλον ἀπώτερον λόγον, ἤτοι τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν τέκνων. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ Νεαρὰ 129 λέγει ὅτι ἡ μὲν νομὴ μένει εἰς τὸν σύζυγον ἡ δὲ ψιλὴ κυριότης εἰς τὰ τέκνα. Καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ τὰ παιδιὰ μετὰ τὸ διαζύγιον μένουν ἄνευ μέσων συντηρήσεως, μέσων σπουδῶν, μέσων ἀποκαταστάσεως κλπ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ σύζυγος δύναται νὰ ἀκολουθήσῃ ἕνα ἐραστὴν νὰ μείνῃ παρ’ αὐτῷ παραλαμβάνουσα καὶ τὴν περιουσίαν της, τὰ δὲ τέκνα νὰ μείνουν ἄνευ οὐδενὸς μέσου συντηρήσεως. Ἀλλὰ διὰ τὴν μητέραν εἰδικῶς δὲν δύναται, διότι παρεμβαίνει καὶ τρίτον πρόσωπον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχει τὰς ἐγγυήσεις ὑπὲρ αὐτῆς, τὰς ὁποίας εἶχε πρὸ τοῦ γάμου ἐν εἰρηνικῷ βίῳ. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἦλθεν καὶ εἰς τὴν ἀγγλικὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐδέχθη ὅτι ὁ δικαστὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ μέτρα ὑπὲρ τῶν τέκνων.

§294Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐδήλωσα, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 18 θὰ δεχθῶ τροπολογίαν. Τὸ δικαστήριον θὰ δύναται νὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἐξασφαλιστικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν τέκνων.

§295Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ λέξις «ἀσφαλιστικὰ μέτρα» εἶναι μηδέν, διότι τὰ μέτρα ὑποθέτουσιν οὐσιαστικῶς δικαίωμα ἐπιδικαζόμενον ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου. Ἄλλο διατροφὴ καὶ ἄλλο προίκισις θυγατρός. Ἐὰν ἀφήσετε νὰ τελειώσω τὰς σκέψεις μου θὰ πεισθῆτε. Τὸ νὰ ληφθῶσιν ἐξασφαλιστικὰ μέτρα χωρὶς νὰ δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δικαστήν....

§296Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐξασφαλιστικὸν μέτρον, ὁ σύζυγος θὰ τὸ εἴπῃ εἰς τὸ δικαστήριον.

§297Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε διατροφή, ἀλλ’ ἡ διατροφὴ εἶναι δικαίωμα;

§298Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Περιλαμβάνονται ὅλα.

§299Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Βεβαίως.

§300Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ποίαν ἐξασφάλισιν ἔχει τὸ τέκνον, ἅμα πάρῃ τὴν προῖκα καὶ τὴν φάγῃ ὁ σύζυγος, ἀπὸ ποῦ νὰ τὴν πάρῃ τὴν διατροφήν; Τὰ ξένα δικαστήρια, εἶπον, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐπιδικάζωσιν, ὄχι ἐξασφαλιστικὰ μέτρα, αὐτὰ εἶναι ἀστεῖα. Ἐὰν δὲν τεθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις οὐδεμία ἐξασφάλισις δύναται νὰ περιφρουρήσῃ τὰ παιδιά, διότι ἡ περιουσία, ἡ ὁποία εἶναι ὑπέγγυος πωλεῖται διὰ τὴν διατροφὴν ἐν ᾧ ὅταν ἐπιδικάζετε κατὰ κυριότητα εἰς τὸ ἥμισυ, ὅταν ἔλθῃ εἰς ὥραν γάμου ἡ κόρη ἡ ἀδικηθεῖσα δὲν θὰ εὑρεθῇ οὔτε ἕνα κεραμίδι.

§301Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ ἔχετε σήμερον;

§302Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔχομεν, διότι ὁ Ρωμαϊκὸς νόμος ἐπιβάλλει ποινάς.

§303Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι γινομένη κατὰ τὸν πληρέστερον τρόπον. Τὸ δικαστήριον διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς ὅρους καὶ τὰς περιστάσεις, ὑποχρεοῦται διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ νὰ διατάξῃ προφυλακτικὰ καὶ ἀσφαλιστικὰ μέτρα ἀνάλογα ἐπὶ τῆς περιουσίας ἀμφοτέρων τῶν συζύγων.

§304Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ ἐπιδικάζῃ κυριότητα ὁ δικαστής.

§305Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἕνας ἔμπορος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐμπόριον κολοσσιαῖον, δὲν δύνασθε σεῖς νὰ τὸ κανονίσητε ἀπὸ σήμερον, ἀρκεῖ ὅτι ἔχει δικαστὴν ἑρμηνευτὴν, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν περίστασιν καὶ θὰ εἴπῃ τόσον διὰ τὰ παιδιά.

§306Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς ὁ ἔμπορος ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἔχει κάποιαν οἰκογένειαν καὶ νὰ μὴ γίνεται ὑπαίτιος τῆς διαλύσεως τοῦ γάμου.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§308Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφωνίαι πολλαὶ ἠγέρθησαν ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ αὐτοῦ θέματος καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν οὐσιωδῶν διατάξεων. Ξένος πρὸς τὰ ζητήματα ταῦτα παρακολουθῶ τὴν συζήτησιν καὶ ἀκούω τώρα, ὅτι ἐλησμονήθησαν τὰ τέκνα.

§309Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§310Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι μὲ περισσὴν εὐχέρειαν ζητοῦμεν ἀπόψε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς τύχης τῶν τέκνων. Θὰ παρακαλέσω ἰδιαίτατα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, κατόπιν τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφερον οἱ εἰδικοί, ὡς καὶ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη καὶ ἀπέρριψε τὴν ἀναβολήν.

§312Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε τὸ νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἦτο παρὼν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως.

§314Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν. Θέλετε νὰ καταλήξητε εἰς πραγματικὰ ἀποτελέσματα; Θέλετε νὰ ἔχετε ἐπωφελῆ νόμον; Διατὶ σπεύδετε;

§315Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἓξ μῆνες τώρα.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφίσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπάντησιν.

§317Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀπασχοληθῇ εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἐψηφίσθη ὅπως καταρτισθῇ νομοπαρασκευαστικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ τοὺς κώδηκας καὶ οἱ κώδηκες ψηφίζονται ἐν τῷ συνόλῳ μὴ εἰσερχομένης τῆς Βουλῆς εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν κωδήκων συντάσσει κατὰ τμήματα τοὺς κώδηκας, καὶ τοῦτο διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι κατὰ τμήματα εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζηται ἡ νομοθεσία εὐχερέστερον παρὰ νὰ ἀναμένωμεν ὅλων τῶν θεμάτων τὴν λύσιν, εἰς τὸ τέλος, ὅτι θὰ ἐμφανισθῶσιν οἱ κώδηκες ἐν συνόλῳ. Τὸ νομοθέτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τῆς στιγμῆς, οὔτε ἔργον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ γόνατος, εἶναι ἔργον τῆς νομοπαρασκευαστικῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἔργον τῆς νομοπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐνταλθείσης πρὸ ἐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ νομοθετήματος νὰ ἐπεξεργασθῇ ὅλους τοὺς κλάδους τοῦ Δικαίου καὶ νὰ συντάξῃ νέον Ἀστικὸν Κώδηκα. Ἀλλ’ οὐ μόνον τοῦτο· ἀλλ’ εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον πρὸ μηνῶν καὶ παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπήν, ἐξωνυχίσθη, προεβλήθησαν ὅλαι αἱ ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ σήμερον δὲν εἶναι παρὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν εἰς τὴν μελέτην τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω δηλαδὴ νὰ φύγῃ ἀπ’ ἐμοῦ ἡ μομφή, ὅτι εἶμαι εἰσηγητὴς νομοσχεδίου ἀμελετήτου, Εἶμαι εἰσηγητὴς νομοσχεδίου, ἡ ὁποία εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ συντάξῃ καὶ τῆς ὁποίας τὸ ἔργον θὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ ἀσυζητητεὶ νὰ ψηφίσῃ, ψηφίζουσα τὸν Ἀστικὸν Κώδηκα· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ψηφισθοῦν κώδηκες ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, οὐδ’ ἐψηφίσθησαν οὐδαμοῦ κατὰ τοιοῦτον τρόπον· διότι ἐπ’ αὐτῶν ἐργάζονται ἐπιστήμονες ἐπὶ χρόνον μακρόν, παραλληλίζουν τὰς διατάξεις, εὑρίσκουν ἂν δὲν συγκρούωνται, ἂν δὲν ὑπάρχουν ἀντινομίαι κ.τ.λ. Τοιουτοτρόπως μόνον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ πιστεύσῃ, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸν παρακαλέσω, καὶ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ μὲ πιστεύσῃ βεβαιοῦντα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἔργον μεμελετημένον καὶ ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ σταθμὸν προόδου, ἡ δὲ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ τὸ ψηφίσῃ θὰ τιμηθῇ δι’ αὐτοῦ.

§318Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν παρατήρησιν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει ὀλίγη καθυστέρησις εἰς τὴν συζήτησιν. Τώρα εἴμεθα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 14 ἄρθρον.

§320Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω, κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ ἀναβολῆς καὶ ἔχω συνεπῶς τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω. Νὰ εἶσθε πολὺ βέβαιος, ὅτι ἐξεύρω πολὺ καλὰ τὸν κανονισμόν. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀρκετὰ μελετημένον, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ γίνῃ ποτὲ εἰσηγητὴς νομοσχεδίου, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε πεποίθησιν, ὅτι ἐντελῶς ἐξωνυχίσθη, ὥστε νὰ καταστῇ τελειότερον. Ἐγὼ ὅσα εἶπον τὰ ἐστήριξα εἰς ὅσας κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ αἰθούσῃ ἤκουσα γνώμας ὀρθοτάτας ἀπὸ διαφόρους συναδέλφους. Εἶδον δὲ καὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης προθυμίαν εἰς τὸ νὰ δεχθῇ πολλὰς ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν παρατηρήσεων. Διὰ τοῦτο εἶπον ὄχι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει προχειρότητα, ἀλλ’ ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐδῶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν νὰ συναρμολογήσωμεν ὅτι αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Τούτου ἕνεκα ὑπέδειξα ὅτι ἴσως θὰ ἦτο δυνατὸν ὅλαι αἱ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀκουσθεῖσαι γνῶμαι νὰ συγκεντρωθῶσι καὶ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς στοιχεῖα μιᾶς καλλιτέρας μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εὑρίσκω πλέον ἢ εὐεργετικόν.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σταμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§322Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναγνωρίζω τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, ἀναγνωρίζω τὴν δύναμιν τῶν δυνατῶν, ἀναγνωρίζω τὸ φιλόπονον τῶν νομοπαρασκευαστικῶν Ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ἀναγνωρίζω καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ζητήματα κλονίζοντα ἐκ βάθρων τοὺς δεσμοὺς τῆς κοινωνίας εἰς τὸ προκείμενον χρήζουν ἐπισταμένης μελέτης, χρήζουν τῆς ἀποφάσεως τῆς κοινῆς γνώμης ἐπ’ αὐτῶν. Ἀναγνωρίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἄλλως πως διετυπώθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν νομοπαρασκευαστικῶν, ἡ ὁποία διετύπωσε κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς πληρέστατα τὸ νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον ὅμως αὐτὸ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς τὸ μετερρύθμισεν ἐν πολλοῖς ὁμοίως καὶ μετὰ ταῦτα τὸ ἐτροπολόγησεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ αἱ τροπολογίαι αὐταὶ ἔρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν τελευταίαν στιγμὴν πρὸ τῆς τελευταίας συζητήσεως. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ὑπὸ τὸ κράτος τοιαύτης καταστάσεως καὶ ἐκ τοῦ προχείρου δύναται νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τόσου σπουδαίου νομοσχεδίου ρυθμίζοντος τὰς σχέσεις τῆς λύσεως τοῦ γάμου, μὴ ρυθμίζοντος ὅμως τὴν προστασίαν τῶν τέκνων τῶν προελθόντων ἐκ τοῦ οὕτω λυομένου γάμου: Μὴ λησμονῆτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς παρασύρῃ ἡ κατάστασις ἡ κρατοῦσα εἴς τινα μέρη καὶ εἰς περιωρισμένας οἰκογενείας, ἡ κατάστασις λέγω ἡ οἰκογενειακή, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν πηγήν της εἰς τὴν παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ οἰκογενείᾳ κρατοῦσαν τάξιν, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἐκ τῆς μιμήσεως ξένων ἐθίμων καὶ ξένων ἀρχῶν, κρατουσῶν εἰς ἄλλα ἔθνη ἐν σχέσει πρὸς τοὺς οἰκογενειακοὺς δεσμούς. Ἴσως τὰ τοιαῦτα ἤθη καὶ ἔθιμα τὰ κρατοῦντα παρ’ ἄλλοις καὶ τὰ ὁποῖα ἐνόμισαν τινὲς ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ κρατήσωσι καὶ παρ’ ἡμῖν, νὰ εἶναι ἀρεστὰ εἴς τινας, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι πρέπει νὰ ρυθμισθῶσι τὰ κατὰ τὸ διαζύγιον ὡς τοῦτο ρυθμίζεται εἰς ἄλλας Χώρας. Ἐγὼ ὅμως ἐχόμενος στερρῶς τῶν παραδόσεων τῶν κρατουσῶν παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ οἰκογενείᾳ καὶ ὡς πιστὸς ὀπαδὸς τῶν ἐθίμων τῶν κρατούντων εἰς τὴν οἰκογένειαν ταύτην, ἡ ὁποία ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας παρέσχε μεγάλα ἀγαθὰ καὶ ἐκ τῆς ὁποίας παρήχθημεν ὅλοι ἡμεῖς, καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως τῶν ἐθίμων, τῆς ὁποίας ἱστάμεθα ἐνταῦθα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα πάρα πολὺ διστακτικοὶ καὶ πολὺ μεμελετημένοι ἵνα προβῶμεν εἰς ριζικὰς μεταρρυθμίσεις. Ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία παρήγαγε τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι ἐμεγαλούργησαν καὶ ἠνδραγάθησαν εἰς τὸ Σκρᾶ τὴν Δοϊράνην καὶ ἀλλοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι τώρα ἀμύνονται ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν δικαίων ἐν Μ. Ἀσίᾳ. Τὰ τέκνα τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπελευθεροῦσι σήμερον τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν ἐν Θράκῃ. (Χειροκροτήματα). Ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια λέγω διέπεται σήμερον ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζητήματα τῆς λύσεως τοῦ γάμου ὑπὸ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος νόμος τυγχάνει ἀπὸ μακροῦ καὶ στηρίζεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου, δὲν παρίσταται ὅμως καμμία ἀνάγκη, ὥστε νὰ σπεύσῃ ἡ πολιτεία ἤδη ἄρδην νὰ ἀνατρέψῃ αὐτὸν ἐν μιᾷ στιγμῇ, καὶ ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν τῶν τυχὸν κακῶς κειμένων, ἀφοῦ ἐγὼ ἐκ τοῦ προχείρου ἐξετάζων τὸ νομοσχέδιον βλέπω ὅτι περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος τῶν τέκνων οὐδεμίαν λαμβάνει πρόνοιαν, αὐτό. Τὶς ὁ λόγος τῆς σπουδῆς διὰ τὸ διαζύγιον; Ἐρρύθμισε πρῶτον, ἡ πολιτεία, κύριοι, τὴν σχέσιν τοῦ γάμου, καὶ τὰ περὶ αὐτὴν κωλύματα; Ἐρρύθμισε τὰ ἐμποδίζοντα τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ γάμου διάφορα μεταρρυθμιστέα κωλύματα τοῦ γάμου; Διατὶ σπεύδει νὰ ρυθμίζῃ τὴν σχέσιν τοῦ διαζυγίου καὶ τοὺς λόγους τοῦ διαζυγίου πρὶν ἢ ρυθμίσῃ αὐτὸν τοῦτον τὸν γάμον καὶ πρὶν ἢ στερεώσῃ αὐτὸν τὸν θεσμὸν ἐξ οὗ ἀπορρέει ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πατρίς; Πῶς ἔρχεσθε αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ζητεῖτε κατεπειγόντως νὰ ψηφίσωμεν τὸν θεσμὸν τοῦ διαζυγίου; Διατὶ βιάζεσθε; Ποῖον κίνδυνον διατρέχει ἡ πολιτεία, καὶ ἡ Πατρὶς ἂν τὸ ζήτημα αὐτὸ μείνῃ διὰ τὸ ἄλλο ἔστω τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Βουλῆς, καὶ μελετηθῇ καὶ συζητηθῇ; Εἶναι σπουδαιότατον τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς παρασύρουν συμπάθειαι καὶ ἀντιπάθειαι. Δὲν πρέπει νὰ παρασυρθῶμεν ἀπὸ συγκεκριμένας περιπτώσεις προκειμένου νὰ ρυθμίσωμεν τοιαύτας σχέσεις. Κατ’ ἐμέ, προέχει ἡ ρύθμισις ἄλλων σπουδαιοτάτων ζητημάτων πρὸ τοῦ ζητήματος τῆς λύσεως τοῦ γάμου, προέχει νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῶν κωλυμάτων καὶ σχέσεως τοῦ γάμου, προέχει τὸ ζήτημα τῆς προικός. Ἐπ’ αὐτῶν πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ πρὸ παντὸς ἡ προσοχὴ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας διότι αὗται προηγοῦνται κατόπιν δὲ ἔρχονται οἱ λόγοι αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς λύσεως τοῦ γάμου, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πολὺ σπεύδομεν ἡ δὲ σπουδὴ αὕτη θὰ ἔχῃ δυσάρεστους καὶ ἐπιβλαβεῖς συνεπείας εἰς τὴν εὐθύνην, τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ συμμετέχω καὶ ἐγώ. Ὡς ἐκ τούτου θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τούτου τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως μελετηθῇ καὶ συζητηθῇ τοῦτο. Δὲν ἔχει ἡ Πολιτεία νὰ χάσῃ τίποτε, ἂν παρέλθῃ ὀλίγος χρόνος, νὰ μελετηθῇ καλλίτερον τὸ νομοσχέδιον, διότι μὲ ὅλην τὴν σοφίαν τῶν συνταξάντων αὐτό, μὲ ὅλας τὰς ὑπ’ αὐτῆς γενομένας βελτιώσεις ἔξω τοῦ περιβόλου τούτου, ὑποθέτω ὅτι μὲ τὴν μικρὰν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἕως τώρα εἰς τὸν περίβολον τοῦτον ὠφελήθη πολὺ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι δὲ καὶ ἐδῶ κάμποσοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συνεισφέρουν τὰς γνώμας, ἂν ὄχι εἰς σοφίαν καὶ αἱ γνῶμαι αὗται αὐτῶν θὰ συντελέσωσι πολὺ ὑπὲρ τῆς ρυθμίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπωφελέστερον. Ὑποθέτω δὲ καὶ πολλὰ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχον συνταχθῆ ἀπὸ διαφόρους Ἐπιτροπὰς ὡς τέλεια ἐξωνυχίσθησαν καὶ ἔγιναν σοφώτερα ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ὅπου δὲν ἑδράζουν οἱ σοφοί! Ἐὰν οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον σοφοὶ ἦσαν τέλειοι, ἔπρεπε νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν τελειότητα τῶν σοφῶν αὐτῶν, ἀλλ’ ὡς ἀπέδειξαν τὰ πράγματα δὲν περιωρίσθημεν εἰς τὴν τελειότητα αὐτῶν, τὴν σοφίαν αὐτῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μετερρυθμίσαμεν ὡς ἀποδεικνύει ἡ παραδοχὴ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας καὶ αὐτὸς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἔκαμε ἀλλ’ αἱ τροπολογίαι ἔρχονται τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ζητεῖται ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐσπευσμένως νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοιούτου νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη. Δὲν εἶναι ἕτοιμος ἡ Βουλή, ἔχει ἀνάγκην ἀναβολῆς καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν σύσσωμον νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολήν, ὥστε νὰ μείνῃ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸ ἄλλο τμῆμα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἀφ’ οὗ κατά τινας ἡ ψήφισις αὐτοῦ θεωρεῖται τόσον ἀναγκαία.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐρωτηθεῖσα δὶς ἀπέρριψε τὴν ἀναβολήν. Τώρα γίνεται ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις. Εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 18. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ ἄρθρον 18.

§324ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19. (Ἀναγινώσκει).

§326Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου, κ. Πρόεδρε, ἔχω τὰ ἑξῆς νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν Κρήτῃ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μανασάκης, ἔχαμεν τὸν καταστατικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἐν συνεργασίᾳ καὶ ἐν συμφωνίᾳ μεταξὺ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας, νομίζω δὲ ὅτι ἐφόσον δὲν ἀφωμοιώθη καὶ ἡ Ἐκκλησία τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἀλλ’ εἶναι ἐξηρτημένη ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ τὸ καθεστώς, ὅπως ἔχει ἐν Κρήτῃ. Οὐ μόνον δὲ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχομεν ἰδιαιτέραν πολιτικὴν δικονομίαν καὶ ἰδιαίτερον ἀστικὸν κώδικα, ὁ ὁποῖος συνεσχετήσθη καὶ ἐνηρμονίσθη πρὸς τὸν καταστατικὸν νόμον τῆς Ὀρθοδόξου ἐν Κρήτῃ Ἐκκλησίας. Δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ τίποτε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐὰν τεθῇ μία διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐν Κρήτῃ, μέχρις ὅτου ἀφομοιωθῇ ἡ Ἐκκλησία.

§327Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα, διὰ Β. Διάταγμα θὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν θὰ ἰσχύσῃ.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 19. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 20, 21 καὶ 22 ὡς ἐτροποποιήθησαν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν εἰς τὸ στράτευμα». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Διοικητικοῦ Κλάδου τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ κατωτέρων ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κανονισμοῦ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἐπὶ διακεκριμμένῃ πράξει προαχθέντων ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνοικοδομήσεως τῆς πόλεως Σερρῶν ἐπὶ νέου σχεδίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν κλπ.» τῶν μαθητῶν τῶν σχολείων τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§330Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν συναινῇ ὅπως αἱ συνεδριάσεις ἄρχωνται τὴν πρωΐαν.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§332ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9.30′ π. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 10 μ. μ.).