1920.05.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59η

τῆς 6ης Μαΐου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ κατάδικοι φυλακῶν Ρίου, παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ ἐλαττώσεως τῆς ποινῆς των. Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Καταπότης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως κατασκευῆς τῶν ὁδῶν Ἐδέσης πρὸς Βερτεκὸπ–Δραγομνάτζε κ.λ.π.». Ὁ ἴδιος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μέτρων πρὸς περιστολὴν τῆς λέπρας». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Δαζέας ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 243,280, 41, 353, 565–365 τῆς Ποινικῆς Δικαιοσύνης». Αἱ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων, τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἡ Εἰδικὴ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου Ἐπιτροπή, ὑποβάλλουσι τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ μελέτης ὑδραυλικῶν δυνάμεων Μακεδονίας». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἀθ. Πελτέκη συνομολογηθείσης συμβάσεως» καὶ 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐκλογῆς νόμου ΧΜΗʹ τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1917 ὡς μεταρρυθμίσθη ὑπὸ μεταγενεστέρων νόμων». Ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1920–1921 κλπ. περὶ χορηγίας τριῶν δωδεκατημορίων πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῶν τριῶν πρώτων μηνῶν τῆς χρήσεως ταύτης». 2) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1240 «περὶ ἐκδόσεως γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης». 3) «Περὶ παροχῆς πιστώσεως πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἐνεργουμένων μεταρρυθμίσεων τῶν τελωνειακῶν καταστημάτων Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης καὶ πρὸς ἀνέγερσιν ἢ ἐπισκευὴν ἑτέρων τελωνειακῶν καταστημάτων.» καὶ 4) «Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ δαπάνης δραχμῶν ἑκατὸν εἴκοσι πέντε χιλιάδων (125.000) δι’ ἔξοδα ἐπισκευῆς τῆς ἀποθήκης καὶ τοῦ ὑποστέγου τελωνείου Καβάλλας». (Ἅπαντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα κηρύσσονται κατεπείγοντα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν:

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ι. Τρικούπης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν τεσσάρων ἀγάμων θυγατέρων τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος Ζηνοβίου Βάλβη.

§4Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν τεσσάρων ἀγάμων θυγατέρων τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος Ζηνοβίου Βάλβη. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀνδρός, τὸν ὁποῖον ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει ὅτι ἐχρημάτισε πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τῆς Βασιλείας τοῦ Γεωργίου τοῦ Αʹ, ἐχρημάτισε Πρωθυπουργὸς κλπ. Ὡς συμπολίτης ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ἐπισήμως ὅτι οὐδὲν ἐγκατέλειπεν εἰς τὴν οἰκογένειάν του καὶ τοῦτο πρὸς τιμὴν τῶν Ἑλλήνων πολιτικῶν καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ χορηγηθῇ μία σύνταξις διότι θὰ εἶναι τιμὴ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν οἰκογένειαν ἑνὸς μεγάλου ἀνδρός.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἱερατικοῦ Συμβουλίου Θεσσαλονίκης.

§6Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ζήτημα εἶναι πλέον ὥριμον ἀφοῦ ὅλοι οἱ κλάδοι ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ των νομίζω ὅτι εἶναι ἐποχὴ πλέον νὰ γίνῃ κἄποια βελτίωσις τῆς μισθοδοσίας τῶν ἱερέων διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἱερεῖς μορφωμένους ὅπως ἀπαιτοῦμεν σήμερον, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατόν. Πολλάκις ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ νομοσχέδιον, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπεβλήθη τοιοῦτον. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβληθῇ πλέον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ νὰ ἔχωμεν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἱερέων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Πολυχρονιάδης καὶ Δ. Γκλαβᾶς, ὅπως ἀναπτύξωσι ἀναφορὰν Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πατρῶν περὶ μεταφορᾶς τοῦ κέντρου μεταναστεύσεως ἐκ Πατρῶν εἰς Πειραιᾶ.

§8Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Προχθὲς ἐλάβομεν τὴν τιμήν, κύριε πρόεδρε, ν’ ἀναπτύξωμεν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἕν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πατρέων. Ἐκ τοῦ ψηφίσματος τούτου γεννᾶται ὑπόνοια εἰς τοὺς ἐν Πάτραις ὅτι πρόκειται νὰ μεταφερθῇ ἡ μεταναστευτικὴ ἕδρα γενικῶς, ἀπὸ τὰς Πάτρας εἰς τὸν Πειραιᾶ. Καὶ τοῦτο, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ σχετικῷ περὶ μεταναστεύσεως δὲν διατυποῦται σαφῶς. Τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως μεταναστευτικοῦ Γραφείου ἢ λιμένος βάσεως θέλει κανονισθῇ διὰ διατάγματος ἵνα καθορισθῇ καὶ παύσῃ πᾶσα ὑπόνοια τοιαύτη. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν ὅτι τόσον τὸ τῆς μεταναστεύσεως γραφεῖον ὅσον καὶ τὸ τοῦ λιμένος ἀποβιβάσεως καὶ ἐπιβιβάσεως θὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὸν σχετικὸν νόμον, ἵνα παύσῃ διαταρασσομένη ἡ κοινὴ ἡσυχία τῶν πολιτῶν, ἡ ὁποία ἀληθῶς διατελεῖ ἐν ἐκνευρισμῷ λόγῳ τῆς διαπραττομένης ἐκεῖθεν ἀπομακρύνσεως τοῦ γραφείου μεταναστεύσεως.

§9Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν του ἐπὶ τῶν ἐπανειλημμένων διαμαρτυριῶν, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἐκ Πατρῶν καὶ τὰς ὁποίας δικαιολογεῖ πληρέστατα τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καθ’ ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 6 ὁμιλεῖ περὶ ἱδρύσεως μεταναστευτικοῦ γραφείου ἐν Πειραιεῖ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἵδρυσις μεταναστευτικοῦ γραφείου εἰς οἱονδήποτε λιμένα, προϋποθέτει ὅτι οὗτος θὰ εἶναι ὁ λιμήν, δικαιοῦνται αἱ Πάτραι νὰ νομίζωσιν ὅτι ὁ ἔμμεσος οὗτος καθορισμὸς τοῦ λιμένος Πειραιῶς διὰ τῆς ὑπάρξεως μεταναστευτικοῦ γραφείου ἀποδεικνύει τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταστήσῃ τὸν Πειραιᾶ λιμένα ἀφετηρίας. Αἱ Πάτραι ὡς εἶναι γνωστὸν εἶναι τὸ δυτικώτερον μέρος τῆς ἀναχωρήσεως τῶν μεταναστῶν, ἐνῷ δὲ εἰς τὸ δυτικώτερον μέρος δὲν ἱδρύεται γραφεῖον, ἱδρύεται εἰς τὸν Πειραιᾶ ὁ ὁποῖος τώρα μὲ τὴν αὔξησιν τῶν νέων ὁρίων τοῦ Κράτους θὰ γίνῃ ὁ μεγαλείτερος Ἀνατολικὸς λιμήν. Κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ λάβω τὸν λόγον ἀλλὰ ἀπὸ τώρα πρέπει νὰ γίνῃ μία διασάφησις καὶ νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις Πειραιεὺς καὶ νὰ ἀναγραφῇ ὁ λιμὴν τῶν Πατρῶν.

§10Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐννοῶ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἡ ὁποία γίνεται, ἀλλὰ ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν μου ὅτι ἀκούω τοιαῦτα ἐρωτήματα ὡς δῆθεν στηριζόμενα ἐπὶ τοῦ 6ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι ὅτι τὸ γραφεῖον τοῦ Πειραιῶς ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καθὼς καὶ ἡ Ἀστυνομία Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἰς δὲ τὰς ἄλλας πόλεις προβλέπεται ὅτι θὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὰς Νομαρχίας. Τὰ γραφεῖα θὰ συσταθῶσιν ὅπου ὑπάρξῃ ἀνάγκη. Βεβαίως καὶ ἡ πόλις τῶν Πατρῶν θὰ εἶναι ἡ πρώτη ὅπου θὰ συσταθῇ. Ἑπομένως δὲν ἐννοῶ τὴν παρεξήγησιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ λάβῃ χώραν. Κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ τὰ εἴπωμεν καλύτερα.

§11Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τουλάχιστον δύο γραφεῖα θὰ ἱδρυθοῦν ἓν τοῦ Πειραιῶς καὶ ἄλλο τῶν Πατρῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαρλῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς.

§13Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Πρόκειται νὰ γίνῃ κἄποια σύμβασις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ μιᾶς ἑταιρείας σηροτροφικῆς. Τὴν σύμβασιν αὐτὴν θεωρῶ καταστρεπτικὴν διὰ τὴν σηροτροφίαν. Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς συνῆλθεν ἐν συλλαλητηρίῳ καὶ ἀπέστειλε τηλεγράφημα καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ πρὸς τοὺς συναδέλφους μου καὶ πρὸς ἐμὲ καὶ ἐξαιτεῖται νὰ σταματήσῃ ἡ σύμβασις αὐτὴ διότι τὴν θεωροῦσιν ὡς πολὺ καταστρεπτικὴν διὰ τὴν σηροτροφίαν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἀγυιᾶς, ἵνα ὁμοῦ μετὰ τῶν γνωμῶν τῶν ἄλλων σηροτροφικῶν μερῶν καταλήξῃ εἰς συμπεράσματα οὕτως ὥστε νὰ μὴν ἐπέλθωσι διαφωνίαι καὶ ἀδικίαι οὔτε εἰς αὐτοὺς οὔτε εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§14Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εὑρίσκομαι εἰς τὸ στάδιον τῆς μελέτης ὅλων τῶν ὑπομνημάτων. Εἰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις δὲν κατέληξε τὸ Ὑπουργεῖον ἀκόμη, ὥστε οὐδεμία συγκίνησις καὶ οὐδεμία ἀνησυχία ἐπιτρέπεται.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἐπὶ ὑπομνήματος τῆς συνοικίας Μεβλεχανὲ.

§16Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Οἱ κάτοικοι τοῦ τμήματος τῆς Θεσσαλονίκης τοῦ ἐκτὸς τῶν τειχῶν εὑρισκομένου τῆς συνοικίας Μεβλεχανέ, οἵτινες ὡς γνωστὸν εἶναι πρόσφυγες ὑποβάλλουσι τὸ ἑξῆς ὑπόμνημα. Οἱ πρόσφυγες αὐτοὶ εἶναι πολλῶν κατηγοριῶν. Ἡ πρώτη κατηγορία εἶναι Τουρκοκρῆτες, τοὺς εἶχαν φέρει οἱ νεότουρκοι ἵνα αὐξήσῃ ὁ πληθυσμὸς ὁ Μουσουλμανικός. Αὐτοὶ ἔκτισαν οἰκήματα εἰς τὸ ἀδέσποτον ἐκεῖνο ἔδαφος ἐκτὸς τῶν τειχῶν. Ἡ δευτέρα κατηγορία τῶν προσφύγων εἶναι ἐκ τῶν ἡμετέρων. Εἶναι πρόσφυγες ἐκ τοῦ Μοναστηρίου, Καυκάσου, Θράκης καὶ Κρήτης ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοὺς διωγμοὺς τῶν Τούρκων κατέφυγον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἔκτισαν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο οἰκήματα ἀγοράσαντες κτήματα καὶ οἰκίας πολλὰς ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς, οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρόσφυγες αὐτοί.

§18Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μέτοικοι ἔστω. Τὰς οἰκίας αὐτάς, ἐδαπάνησαν καὶ τὰς ἐπεσκεύασαν καὶ τὰς ἔχουσιν εἰς τὴν κατοχήν των, ἀλλ’ ὁ τόπος εἶναι πάντοτε τοῦ Δημοσίου. Τρίτη κατηγορία εἶναι πρόσφυγες ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῶν οἰκονομιῶν των ἢ ἐκ τοῦ βοηθήματος, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἔκτισαν, λαμβάνοντες ἄδειαν εἴτε παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως εἴτε παρὰ τῆς Ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ τόπος ἐφ’ οὗ εἶναι τὰ οἰκήματα καὶ τῶν τριῶν κατηγοριῶν ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, ἐπιθυμοῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ κανονισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς τοὺς πρώτους μίαν πολὺ μετρίαν τιμὴν διὰ τὰ οἰκόπεδα διὰ νὰ γίνουν ἰδικά των. Ἤδη ὅλοι αὐτοὶ οἱ πτωχοὶ ἄνθρωποι παρακαλοῦσι νὰ κανονισθῇ μία μετρία ἀμοιβὴ διὰ νὰ γίνωσι κύριοι τῶν οἰκοπέδων καὶ ἐλπίζουν ὅτι ἡ παράκλησίς των θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμόδιον διὰ νὰ τὸ μελετήσῃ. Βέβαια τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον προσοχῆς.

§20Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω, νὰ προσθέτω τίποτε εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, παρὰ μόνον ὅτι οἱ ἀγοράσαντες ἠγόρασαν μὲ τὴν ὑπόσχεσιν καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ οἰκόπεδα θὰ γίνουν ἰδικά των. Ἐπίσης καὶ οἱ σήμερον λαβόντες οἰκόπεδα εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ γίνῃ καὶ δι’ αὐτοὺς ὅ,τι καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν διὰ νόμου τακτοποίησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν δημοτικῶν στρατολόγων.

§22Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου 485 εἶχε δοθῆ εἰς τοὺς δημοτικοὺς στρατολόγους ἡ ἰδιότης τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι αὐτοὶ ἀμείβονται μὲ 150–180 δραχ. μηνιαίως. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι προσέφεραν μεγάλας ὑπηρεσίας εἶναι ὅμως στάσιμοι καὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπὲρ αὐτῶν ἕν μέτρον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρακάκος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν δευτεροβαθμίων καὶ τριτοβαθμίων διδασκάλων Λακωνικῆς.

§24Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἡ ὑπόθεσις εἰσάγεται δι’ ὑπομνήματος τῶν διδασκάλων Λακωνικῆς, ἀλλὰ καὶ ἄνευ ὑπομνήματος θὰ εἰσήγετο ὑπ’ ἐμοῦ. Ἔναυλοι εἶναι αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ προκειμένου περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ἐξόχως ἐθνικόν, τοῦ μέτρου τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑποδιδασκάλων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατέστη νόμος τοῦ Κράτους ἔγινε τὸ πρῶτον καὶ ἄριστον βῆμα πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ λαϊκοῦ σχολείου ἀλλὰ τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπληρωθῇ διὰ μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύουσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ τὰ ὁποῖα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ πτέρνα τοῦ Ἀχιλλέως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς διαβαθμίσεως. Θὰ ἤμην ὀλιγώτερον τολμηρὸς ἄν δὲν ἀνεγίγνωσκον θαυμασίας δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δεχόμενος ἐπιτροπὴν δημοδιδασκάλων εἶπεν ὅτι θεωρεῖ αὐτοὺς ὡς ἠθικοὺς συντελεστὰς τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος καὶ ταχέως θὰ λάβῃ μέτρα ὅπως πληρωθῶσι τὰ κενά. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ ὑπόμνημα καὶ ἀπεκδέχομαι τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξωδίκως προήγγειλεν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κορίνθου.

§26Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, παρεχωρήσατε ἄδειαν αὐξήσεως τῆς τιμῆς εἰς τὴν ἑταιρείαν τοῦ Ἠλεκτροφωτισμοῦ ἐν Κορίνθῳ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Πρὸ ἑνὸς ἔτους εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ ἀξίωσις αὕτη τῆς Ἑταιρείας καὶ εἴχετε ἀποφανθῆ κατόπιν διαβημάτων τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου ὅτι ἡ αἴτησις ἐκείνη ἦτο ἐντελῶς ἀβάσιμος καὶ δὲν ἐδέχθητε τὴν αὔξησιν. Μετὰ ἕν ἔτος ὅταν ἡ τιμὴ τῆς καυσίμου ὕλης εἶχε ἐλαττωθῆ ἔρχεται ἡ ὑπηρεσία καὶ εἰσηγεῖται εἰς ὑμᾶς καὶ ἐγκρίνετε μίαν αὔξησιν εἰς μίαν ἑταιρείαν κατὰ τῆς ὁποίας βοᾷ ὁ κόσμος, ἡ ὁποία παρέχει τὸ ῥεῦμα χωρὶς γνώμονας ἡ ὁποία ἔχει ἐλαττώσῃ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν εἰς τὴν πόλιν, ἀντιθέτως πρὸς ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας πόλεις διότι ἡ κοινότης μας ἀπευθύνθη εἰς τὰς Καλάμας καὶ εἰς τὴν Ζύκυνθον, εἰς πόλεις δηλαδὴ παρεμφερεῖς καὶ ἐζήτησε πληροφορίας σχετικὰς μὲ τὸν ἠλεκτροφιτισμὸν καὶ εἶδεν ὅτι εἰς ἐκείνας τὰς πόλεις ἐπέρχεται ἐλάτωσις καίτοι ὑπάρχει ἐκεῖ μία κατανάλωσις ὑπὲρ τὸ μεσονύκτιον, ἐνῷ εἰς τὴν Κόρινθον ποῦ δὲν ἔχομεν τίποτε ἀπὸ 1.20 τὸ ἐκάματε 1.40 ἐνῷ εἰς τὰς Καλάμας ἀπὸ 1.20 ἔγινε 0,80. Διαμαρτυρόμεθα λοιπὸν καὶ διαμαρτύρεται ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος ὑποβάλλων τὴν ἀναφορὰν κατὰ τῆς ἐνεργείας ταύτης καὶ παρακαλοῦμεν νὰ ἀνακαλέσητε τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐξυπηρετῇ τὴν αἰσχροκερδῆ τάσιν τῆς ἑταιρείας τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά, κύριε Πρόεδρε.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζαρλῆς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, 1) ἐὰν συνετελέσθησαν τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου προαπαιτούμενα πρὸς καταπολέμησιν τῶν κατὰ τῶν ἐλαιῶν (ἐλαιοδένδρων) νόσων τοῦ Πηλίου (Βόλου), 2) ἐὰν τὸ Κράτος ἔκαμε ἤδη προμήθειαν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τῶν πρὸς τοῦτο ἀπαιτουμένων φαρμάκων καὶ 3) ἐὰν τοῦτο κατήρτισε τὰ πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν ἄνω μέσων ἀπαιτούμενα εἰδικὰ συνεργεῖα, ἀφοῦ ἤδη τὰ ἐλαιόδενδρα τοῦ Πηλίου ἤνθισαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε νὰ προμηνύεται μεγάλη ἐσοδεία αὐτῶν καὶ ἀφοῦ ὁ χρόνος (Ἰούνιος) πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν εἰρημένων μέσων πλησιάζει.

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐγένετο.

§30Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Προμηνύεται μεγάλη ἐσοδεία.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν τίνα μέτρα ἔλαβεν ἢ σκέπτεται νὰ λάβῃ διὰ τὰ καθυστερούμενα ἐπιδόματα τῶν ἐφέδρων τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1915 διότι πλεῖστοι τοιοῦτοι ὑπάρχουσιν ἄποροι ἐκ τῶν Κορινθίων, οἵτινες ἐνῷ ἐκρίθησαν ὑπὸ τῆς πρωτοβαθμίου ἐπιτροπῆς ὡς ἄποροι, ἡ δευτεροβάθμιος τοιαύτη ἔκρινεν αὐτοὺς ὡς εὐπόρους καίτοι πράγματι εἶνε ἄποροι.

§32Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς Περιθάλψεως). Καὶ ἄλλοτε ἐδόθη εὐκαιρία, νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀναθεώρησις ἀποφάσεων τῆς δευτεροβαθμίου Ἐπιτροπῆς διὰ τῆς ὁποίας ἀπερρίφθησαν αἰτήσεις ἐπιδομάτων διὰ τοὺς περιθαλψιούχους εἶναι φύσει ἀδύνατος. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ κάμω τίποτε, ἀλλ’ ἐὰν ἐσκόπουν νὰ φέρω νέον νόμον θὰ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἀπροχωρήτου καὶ οἰκονομικῶς καὶ τεχνικῶς, διότι σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν αἱ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἔκριναν αὐτούς.

§33Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐδήλωσα ὅτι θ’ ἀπολυθῶσιν εὐθὺς ὡς δυνηθῇ καὶ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἀντικατάστασις, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ προκηρύξεως διαγωνισμοῦ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων δὲν προβαίνει εἰς συντήρησιν τοῦ τμήματος τῆς δημοσίας ὁδοῦ Πατρῶν– Ἀλισσοῦ, ἥτις ἔχει καταστῆ ἀδιάβατος.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Περιελήφθη εἰς τὰς ἐργασίας τῆς συντηρήσεως.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστάλης ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν ἐὰν σκέπτεται νὰ λάβῃ τάχιστα μέτρα ἀπολύσεως τῶν τάξεων τοῦ στρατεύματος διὰ τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ 1908 ὡς καὶ τοὺς ἄλλους ἀνυποτάκτους τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀπολυθεισῶν ἐφεδρικῶν ἡλικιῶν, μέσῳ τῆς παρεχομένης ἤδη γενικῆς σχεδὸν ἀμνηστείας. Θὰ ἦτο πολὺ νὰ κρατῶνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ οἱ πλεῖστοι, τῶν ὁποίων ἐλαχίστας ἡμέρας ἀπουσίασαν.

§37Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἡ ὑπηρεσία λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησιν αὐτὴν ἔλαβε μέτρα σχετικῶς περὶ τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν. Πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ ἐξέδωσε Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 30 Σεπτεμβρίου διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἄδεια τοῦ μηνὸς ἡ κανονικὴ καὶ ἡ ἀναρρωτικὴ θεωρεῖται ὡς χρόνος παρουσίας. Πέραν τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε ἄλλο, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐπιστράτευσις.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστάλης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διατὶ δὲν ἐπισπεύδει τὸ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Βουλῆς εἰς αὐτὴν πρὸ μηνῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον τὸ προνοοῦν διὰ τοὺς ἀνυποτάκτους τοῦ Ἐξωτερικοῦ καὶ ἰδίᾳ τοὺς ἐξ Ἀμερικῆς, τῶν ὁποίων εἶναι ἐθνικὸν συμφέρον νὰ καταστῇ δυνατὴ ταχέως ἡ ἐπάνοδός των ἵνα δώσουν ζωὴν εἰς τὴν ὑπάρχουσαν ἀποθήκην ἐθνικῆς παραγωγῆς.

§39Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ κανὲν μέτρον, ἐφόσον ὑπάρχουσι κλάσεις ἐφέδρων ὑπὸ τὰ ὅπλα, δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν κανὲν τοιοῦτον μέτρον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ μάλιστα ταύτῃ Κύριε Πρόεδρε, δηλῶ ὅτι ἀποσύρω καὶ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον περὶ ἀνυποτάκτων ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς, παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἄν σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα τείνοντα εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν βελτίωσιν τῶν νομίμων ὑπαξιωματικῶν τῶν μαχίμων Σωμάτων.

§41Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ μέτρον, ἀλλὰ πάντοτε συνολικῶς δι’ ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Βελλιανίτης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποία Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρεία ἀνέλαβε νὰ ἐκτελῇ τὴν ἄγονον γραμμὴν Πειραιῶς–Παξῶν καθόσον μέχρι σήμερον μόνον ἡ Κερκυραϊκὴ Ἀτμοπλοΐα ἄνευ ὑποχρεώσεως προσεγγίζει ὁσάκις θέλει.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὅπως γνωρίζητε δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἐπιχορήγησιν εἰς ἄγονον γραμμὴν ἐφόσον εἰς τὴν γραμμὴν ταύτην ὑπάρχει ἑβδομαδιαία συγκοινωνία. Τουλάχιστον ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη συγκοινωνία.

§44Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Συγκοινωνία, ἡ ὁποία ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ πλοιάρχου.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Πάντοτε θὰ εἶναι ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ πλοιάρχου, ἡ ὁποία θέλησίς του θὰ εἶναι ἀνάλογος τοῦ καιροῦ.

§46Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ γράφει εἰς τὸ δρομολόγιον του, ἀλλὰ δὲν πηγαίνει ποτέ.

§47Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Φαινομενικῶς ὑπάρχει μία συγκοινωνία μεταξὺ Παξῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλὰ πραγματικῶς δὲν ὑπάρχει. Ὅταν θέλῃ προσεγγίζει καὶ ὅταν θέλῃ δὲν προσεγγίζει.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει μία Κερκυραϊκὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔχει δρομολόγιον.

§49Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ ἀτμόπλοιον εἶναι Πάξιος καὶ λόγῳ πατριωτισμοῦ καὶ ἐφ’ ὅσον τὸν συμφέρει προσεγγίζει.

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸ ἄν εἶναι πραγματικὴ ἡ γραμμὴ ἢ μόνον στὰ χαρτιά.

§51Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δρομολόγιον ὑπάρχει καὶ λέγει ὅτι καθ’ ἑβδομάδα προσεγγίζει εἰς τοὺς Παξούς, ἀλλ’ εἶναι φαινομενικόν.

§52Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ τὸ ἐξετάσω αὐτό. Σημειώσατε ὅμως καὶ ὅταν ἔχῃ ὑποχρέωσιν πολλὰς φορὰς δὲν προσεγγίζει ἕνεκα ὑπερτέρας βίας.

§53Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τώρα εἶναι προαιρετικὴ ἡ προσέγγισις.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Πάντοτε προαιρετικὴ εἶναι ἡ προσέγγισις ὅταν δὲν πληρώνεται ἀπὸ τὸ Κράτος.

§55Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Προχθὲς αἴφνης ἀντὶ νὰ ὑπάγῃ εἰς τοὺς Παξοὺς ἐπῆγεν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἀπεφάσισε νὰ διατάξῃ τὴν ἐφαρμογὴν εἰδικῆς διατάξεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Ποινικοῦ Νόμου διὰ τοὺς ἐπὶ λιποταξίᾳ καταδικασθέντας στρατιώτας, καθ’ ἥν οἱ διοικηταὶ τῶν Σωμάτων δύνανται νὰ διακόπτωσι τὴν ποινήν. Τὸ τοιοῦτον μέτρον θέλει ἀνακουφίσει ὄχι ὀλίγους, ἅμα δὲ θέλει προλάβει καὶ πολλὰ τὰ ἔκτροπα διαπραττόμενα εἰς βάρος τῶν δυστυχῶν τούτων.

§57Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς Στρατιωτικῶν). Δὲν γνωρίζω διάταξιν τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας νὰ διακόπτῃ τὴν ἀγωγήν. Γνωρίζω ὅτι ὁ ἐνασκῶν τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν δύναται νὰ διατάξῃ τὴν ἐλάττωσιν τῆς ποινῆς κατὰ ἕνα μῆνα ἐνασκῶν τὸ δικαίωμά του νομίμως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπουρνιᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἄν σκέπτεται νὰ ἁπλοποιήσῃ τὰ τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων συντάξεων καὶ περιθάλψεων.

§59Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἔχω διατάξει τοὺς εἰσπράκτορας νὰ μεταβαίνουν εἰς τὰ χωριά καὶ νὰ δίδουν τὰς συντάξεις καὶ τὰς περιθάλψεις.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν διατὶ δὲν παρέλαβε τὰς περισσευούσας τηλεγραφικὰς γραμμὰς Λαγκαδᾶ–Σταυροῦ–Θεσσαλονίκης–Σερρῶν, Σερρῶν– Δράμας, Δράμας–Καβάλλας κλπ. παρὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν τῶν ἰδιωτῶν, ἀφ’ οὗ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν γίνεται χρῆσις πασῶν τῶν γραμμῶν αὐτῶν ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν τὰς παρελάβομεν, διότι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν. Τὰς ἐζητήσαμεν ἐπανειλημμένως καὶ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ὅπως βεβαιοῖ ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν.

§62Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐγὼ ἔχω ἄλλας ἐπισήμους πληροφορίας.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὶ ἐπισήμους ἔχετε σεῖς; Ἐπισημοτέρας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον; Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ ἐγγράφου καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς ἐπληροφόρησεν αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον.

§64Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἀπὸ Θεσσαλονίκης μέχρι τοῦ 12 χιλιομέτρου Σερρῶν ὑπάρχουσιν 9 σύρματα. Ἀπ’ ἐκεῖ μέχρι τοῦ 75 ὑπάρχουσιν 7 σύρματα. Ἐκ τούτων ἡ πολιτικὴ ὑπηρεσία ἔχει τρία σύρματα μόνον, ἡ δὲ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔχει 4 σύρματα καὶ δύο τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας. Ἐν χρήσει δὲ εἶναι μόνον τὰ δύο, σύρματα, κύριε Ὑπουργέ, τὰ ἄλλα μένουν νεκρά. Διατὶ δὲν ζητεῖτε νὰ τὰ παραλάβητε; Τὰ ἴδια εἶναι καὶ μεταξὺ Δράμας καὶ Σερρῶν. Ὑπάρχουσι ἑπτὰ σύρματα ἐξ αὐτῶν ἡ πολιτικὴ ὑπηρεσία ἔχει δύο καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἔχει 5, ἐκ τῶν ὁποίων δύο μὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τὰ τρία εἶναι νεκρά. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μεταξὺ Δράμας καὶ Καβάλλας, ὑπάρχουν 7 σύρματα, ἡ πολιτικὴ ὑπηρεσία χρησιμοποιεῖ τὰ 3, ἡ στρατιωτικὴ τὰ 4, ἔχει δὲ ἓν ἢ δύο ἐν χρήσει καὶ τὰ ἄλλα μένουν νεκρά. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἀφοῦ μάλιστα ὑπάρχουν ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα;

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ὁρμᾶται ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία θέλει νὰ προβάλλῃ δυσχερείας εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ἐζητήσαμεν τὰ σύρματα ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία μᾶς λέγει ὅτι ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν.

§66Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ὅλων αὐτῶν. Ἀπὸ τοῦ Λαγκαδᾶ εἰς τὸν Σταυρὸν ὑπάρχουν 4 σύρματα καὶ γίνεται χρῆσις μόνον τῶν 2. Καὶ ἐν ᾧ ζητῶ ἀπὸ ἔτους ἓν τηλέφωνον διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Λαγκαδᾶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῇ ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀπαιτεῖται σύρμα 100 μέτρων. Δι’ ὅλα αὐτὰ θὰ ἦτο καλὸν νὰ σχηματίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀποφανθῇ ποῖαι γραμμαὶ δύνανται νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ-

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος περὶ τῶν τυχόντων ἀναβολῆς προσελεύσεως εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ κλπ. δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων».

§68Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως δεχθῇ εἰς τὸ ἄρθρον μόνον νὰ περιορισθῇ ἡ τεθειμένη προθεσμία τῶν 5 ἐτῶν εἰς 2 ἔτη, διότι εἶναι πολὺ ἄδικος διὰ τοὺς δημοσίους αὐτοὺς ὑπαλλήλους ἡ μεγάλη αὐτὴ προθεσμία.

§69Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ εἶνε μεγάλη ἀδικία ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ προτεινομένη ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου τροπολογία. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι στρατεύσιμοι, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, μισθοδοτούμενοι καὶ μὴ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν στρατόν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι τῆς κλάσεως των κατετάχθησαν εἰς τὸ στράτευμα καὶ ὑπηρέτησαν μὴ πληρωνόμενοι. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ παραμένωσιν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον λόγῳ τῆς ἰδιότητος τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου ἀναστολῆς προσελεύσεως εἰς τὸν στρατόν, νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐφ’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ εἶναι ἀντὶ τῆς πενταετίας νὰ τεθῇ τετραετία.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτὸν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβληθείσης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1406 «περὶ Διδασκαλείου τῆς Γυμναστικῆς».

§72Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία εἰς τὸ 2ον ἄρθρον κατατεθεῖσα ἀπὸ προχθές.

§73Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψιφισθῇ· συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως».

§76Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§77Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Δύο λέξεις, παρακαλῶ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§79Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν ὅπως δεχθῇ καὶ αὐξηθῇ τὸ ἐπίδομα τῶν καθηγητῶν ἀπαγορευομένης εἰς αὐτοὺς τῆς ἐλευθέρας διδασκαλείας. Θὰ ἐπιστήσω ἐπίσης τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐπὶ ἄλλης τινός διατάξεως. Τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον δὲν δύνανται νὰ ὑπερβοῦν τοὺς 25, τὸν αὐξάνει εἰς 40. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο εἶνε σκόπιμον, καίτοι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον οἱ ὁριζόμενοι 25 εἶνε πολλοί. Ἡ νεωτέρα μέθοδος, κύριοι σκοπεῖ τὴν διὰ συζητήσεως μεταξὺ καθηγητῶν καὶ μαθητῶν προαγωγὴν τῶν γνώσεων. Δέν εἶναι ἡ μέθοδος ἡ ἀλληλοδιδακτική, ὡς ἐκ τούτου προϋποτίθεται ὅτι ὁ καθηγητὴς θὰ γνωρίζῃ τοὺς μαθητάς, τὰ πλεονεκτήματα καὶ ἐλαττώματα αὐτῶν, τὴν ἐπάρκειαν, τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν καὶ ἀναλόγως νὰ προσαρμόζῃ τὴν διδασκαλίαν πρὸς ἕκαστον. Ἐὰν εἶναι περισσότεροι τῶν 18 ἢ 20, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἡ διδασκαλία ἡ προσήκουσα, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ ὑποδειγματική. Θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ μοὶ ἀντιταχθῇ ὅτι εἰς τὰ λοιπὰ γυμνάσια τοῦ κράτους εἶναι πολλάκις 90 μαθηταί, τόσον τὸ χειρότερον. Μόλις ἠδυνήθημεν, κύριοι, νὰ ἀποκτήσωμεν ἕν σχολεῖον, τὸ ὁποῖον πληροῖ τὸν προορισμόν του πρέπει νὰ τὸ καταστρέψωμεν; Διότι ἐμάθαμεν νὰ εἴμεθα γυμνοὶ πρέπει νὰ ἐντρεπόμεθα ἄν εἴμεθα ἐνδεδυμένοι; Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πᾶσαι αἱ δαπάναι, αἱ καταβαλλόμεναι μέχρι τοῦδε εἶνε μάταιαι καὶ ἄσκοποι. Ἐφ’ ὅσον ἀνεχόμεθα νὰ εἶνε 90 καὶ 100 μαθηταὶ εἰς μίαν τάξιν, εἶνε ἀδύνατον νὰ γίνῃ διδασκαλία καρποφόρος. Μανθάνουν μηχανικῶς καὶ ἀσυνειδήτως. Ὑπὸ ἔποψιν δὲ τεχνικῆς μορφώσεως δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Δύνασθε νὰ ἐννοήσητε ὅτι εἶνε παρῳδία διδασκαλίας. Ἐφ’ ὅσον δὲ εὐτυχήσαμεν διὰ τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀποκτήσωμεν ἕν πρότυπον σχολεῖον, τοῦ ὁποίου οἱ μαθηταὶ ἐξέρχονται τέλειοι, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶνε πολὺ λυπηρὸν πρᾶγμα νὰ θελήσωμεν νὰ τὸ χαλάσωμεν, ἁπλῶς διότι ἔτσι τὸ θέλωμεν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§81Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε κ. βουλευταί, διὰ νὰ γίνω καλλίτερον ἀντιληπτὸς διὰ τὰς κρίσεις, τὰς ὁποίας θὰ φέρω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου ὀλίγας τινὰς λέξεις νὰ εἴπω προεισαγωγικῶς περὶ τῆς παιδαγωγικῆς ἐπιστήμης. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη ἐθεωρεῖτο ὑψηλὴ ἐμπειρία ἐκ κανόνων καὶ διδαγμάτων ἐξηγμένων ἐκ τῆς πείρας καὶ κατεταγμένη κατά τινα συστηματικὴν τάξιν ἄνευ ἐσωτερικῆς ἐννοεῖται συναφείας. Τότε τὸ διδάσκειν καὶ τὸ παιδαγωγεῖν ἐξηρτᾶτο μᾶλλον ἐκ τῆς φυσικῆς ἰδιοφυΐας τῶν προσώπων παρὰ ἐκ τῶν γνώσεων. Μόλις ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ δεκάτου ἐννάτου αἰῶνος ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη διὰ τοῦ Ἑρμάνου ἀπέκτησεν ἐπιστημονικὴν βάσιν συνδεθεῖσα στενῶς πρὸς τὴν φιλοσοφίαν καὶ μάλιστα πρὸς δύο κλάδους αὐτῆς, τὴν ψυχολογίαν καὶ τὴν ἠθικήν, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν δευτέρα ὁρίζει τὸν σκοπὸν τῆς ἀγωγῆς ἡ δὲ πρώτη τὴν ὁδὸν καὶ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἡ πρώτη κίνησις λοιπόν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη διὰ τὴν παιδαγωγικὴν μόρφωσιν τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ μὲν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἕνα περίπου αἰῶνα πρὸ τοῦ 18ου αἰῶνος εἶχεν ἀρχίσει ἡ κίνησις, ἐνῷ περὶ τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως μόλις ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ 19ου αἰῶνος γίνεται συζήτησις μεγάλη μεταξὺ τοῦ παιδαγωγικοῦ κόσμου καὶ ἐπὶ τέλους ἐν Γερμανίᾳ ὅπου ἤρχισεν ἡ πρώτη κίνησις μετὰ πολλὰς συζητήσεις μεταξὺ τῶν μεγάλων παιδαγωγῶν κατέληξαν εἰς συμπέρασμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρίσθη ἐν Γερμανίᾳ ὅτι ἡ μὲν εἰδικὴ ἐπιστημονικὴ μόρφωσις πρέπει νὰ γίνεται ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις, ἡ δὲ εἰδικὴ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις τῶν λειτουργῶν ὡρίσθη νὰ γίνεται μετὰ τὰς ἐξετάσεις τοῦ Πανεπιστημίου, ὡρίσθη δὲ διετὴς ὁ χρόνος διὰ τὴν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν ἐκπαιδευτικὴν μόρφωσιν τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Οἱ λαμβάνοντες τὸ πτυχίον των ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἢ οἱ μέλλοντες νὰ ἀκολουθήσωσι τὸν κλάδον τὸν διδασκαλικὸν εἰς τὴν Μ. Ἐκπαίδευσιν, ἦσαν ὑποχρεωμένοι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς ἕνα πρωτότυπον, οὕτως εἰπεῖν, γυμνάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γυμνασίου καὶ τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἦσαν παιδαγωγικῶς μορφωμένοι, παρηκολούθουν ἐπὶ ἕν ἔτος τὴν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν ἄσκησιν τοῦ γυμνασίου. Κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἐλάμβανον πιστοποιητικὸν τοῦ διευθυντοῦ ὅτι ἤκουσαν τακτικῶς, ἀνελλιπῶς καὶ ἐπιμελῶς τὰ μαθήματα εἰς ὅλας τὰς τάξεις ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ διευθυντοῦ. Τὸ ἔτος αὐτὸ ὀνομάζεται φροντιστηριακὸν ἔτος. Κατόπιν τὸ δεύτερον ἔτος ἐνεγράφοντο εἰς ἄλλα γυμνάσια καὶ ἠκολούθουν ὄχι πλέον ὅπως πρότερον τὰ μαθήματα, ἀλλ’ ἐδίδασκον καὶ περισσοτέρας ὥρας, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἐδίδασκον δύο ἢ τρεῖς ὥρας τὴν ἑβδομάδα ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γυμνασίου, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐδίδασκον, ὅταν δὲ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ὑπέβαλλον καὶ γραπτὴν διδασκαλίαν ὅλου τοῦ ἔτους τότε τὰ πιστοποιητικά, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τῶν ἀποδείξεων, τὰς ὁποίας ἐλάμβανον περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς διδασκαλίας των κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος, ὑπεβάλλοντο εἰς τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ αὐτὸ ἔκρινεν ἐὰν ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς δίπλωμα διὰ νὰ διδάσκωσιν ὡς καθηγηταὶ εἰς τὴν Μ. Ἐκπαίδευσιν. Ἐκτὸς ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ 1882 ἡ μὲν ἐπιστημονικὴ μόρφωσις ἐγένετο ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις καὶ ἐν τῷ ἀνωτέρῳ διδασκαλείῳ, ἀλλὰ ἡ εἰδικὴ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις ἀφίνετο εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ 1902 ἐξηγέρθη ἡ κοινωνία διὰ τὴν ἀτελῆ μόρφωσιν τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς τότε μετὰ πολλὰς συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ ἐξεδόθη κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1903 τὸ Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ ἀνώτερον Διδασκαλεῖον, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε διηγωνίζετο πρὸς τὰ Πανεπιστήμια, ὑπήχθη εἰς τὰ Πανεπιστήμια προστεθέντων τῶν παιδαγωγικῶν μαθημάτων καὶ φροντιστηριακῶν ἀσκήσεων καὶ τοιουτοτρόπως μετεβλήθησαν καὶ ἐκεῖ αἱ ἐξετάσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῶσιν εἰς τὴν Μ. Ἐκπαίδευσιν. Ἔπρεπε πρῶτον νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ καθ’ ὡρισμένον κατόπιν χρόνον νὰ ὑποστῶσι πρακτικὴν διδασκαλίαν ἐνώπιον ἐπιτροπῆς διοριζομένης ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ τότε ἠδύναντο νὰ λάβωσι τὸ δικαίωμα νὰ διδάσκωσιν εἰς ἕν γυμνάσιον. Παραπλησίως πρὸς τὴν Γερμανίαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἐγένετο καὶ γίνεται ἡ εἰδικὴ παιδαγωγικὴ μόρφωσις καὶ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ ἐν Σουηδίᾳ καὶ εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ κράτη τῆς Εὐρώπης. Εἰς δὲ τὴν Ἀμερικὴν προήχθη ἐπὶ τοσοῦτον ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη, ὥστε ἐγένετο καὶ ἰδιαιτέρα Σχολὴ τῆς Παιδαγωγικῆς ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις. Αὐτὰ λοιπὸν συμβαίνουσιν ἐν ταῖς χώραις, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ περισσότερον προηγμέναι ἡμῶν εἰς τὴν παιδαγωγικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὸν πολιτισμὸν ἐν γένει. Παρ’ ἡμῖν τὸ πρῶτον ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη εἰσήχθη κατὰ τὸ 1878 ὅτε ἱδρύθη τὸ πρῶτον διδασκαλεῖον πρὸς μόρφωσιν παιδαγωγικὴν τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως βραδύτερον περὶ τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως οὐδεμία φροντὶς εἶχε ληφθῇ, βραδύτερον ὅμως εἰσήχθη, καὶ ὡς φοιτητὴς ἐγὼ ἤκουσα τὸν Παπαδόπουλον καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου διδάσκοντα ἁπλοῦς κανόνας τῆς παιδαγωγικῆς. Ὡς πάρεργο, ἦτο αὐτὸ τὸ μάθημα. Βραδύτερον ἐδίδασκε τὸ ἴδιον μάθημα ὁ Πανταζίδης μόλις δὲ κατὰ τὸ 1889 ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη τῆς παιδαγωγικῆς μορφώσεως καὶ διωρίσθη ὁ Σαγκογιάννης, ἀλλὰ μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ καὶ πάλιν ἡ παιδαγωγικὴ μόρφωσις τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως παρημελήθη, μόλις δὲ κατὰ τὸ ἔτος 1910 ἱδρύθη τὸ σημερινὸν Διδασκαλεῖον τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως μὲ σκοπὸν τὴν παιδαγωγικὴν μόρφωσιν θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς τῶν λειτουργῶν τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως· ὡρίσθη δὲ ἡ διδασκαλία ἐτησία τῶν λειτουργῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἢ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐξήρχοντο ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἐλάμβανον τὸ διδακτορικὸν δίπλωμα. Τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο ἐλειτούργησεν ἐπὶ μίαν ὀκταετίαν κατὰ τὸν ἐπίσημον κατάλογον, τὸν ὁποῖον ἔχω παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, διότι κατὰ τὰ ἔτη 1915, 16 καὶ 17 δὲν προσεκλήθησαν καθηγηταὶ διὰ νὰ παρακολουθήσουν τὰ μαθήματα. Ἑπομένως ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη ἐφοίτησαν ἢ μᾶλλον ἐνεγράφησαν διὰ νὰ λάβουν τὴν δέουσαν παιδαγωγικὴν μόρφωσιν ἐν τῷ Διδασκαλείῳ 367 ἐν ὅλῳ, ἐκ τούτων μόνον 187 ὑπέστησαν τὰς ἐξετάσεις καὶ ἔλαβον τὸ πρόσθετον δίπλωμα τῆς παιδαγωγικῆς ἱκανότητος διὰ νὰ διδάξουν. Οἱ ἄλλοι ἡμίσεις οἱ 180 ἀφοῦ ἔχασαν τὸν χρόνον των νὰ παρακολουθοῦν τὰ μαθήματα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δώσουν ἐξετάσεις. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε διατὶ αὐτὴ ἡ δυσκολία, διατὶ τὸ ἥμισυ μόνον ἠδυνήθη νὰ δώσῃ ἐξετάσεις καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ δὲν ἠδυνήθη; Ἐπειδὴ ἐδίδαξα ἐπὶ τριετίαν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως ὡς καθηγητὴς δύναμαι ἐξ ἰδίας πείρας νὰ ἀνακοινώσω εἰς ὑμᾶς, ὁποία εἶναι ἡ ἐργασία καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως εἰς ἄλλα Κράτη μετὰ πολλοὺς πειραματισμοὺς καὶ γνώσεις μεταξὺ τῶν παιδαγωγικῶν ἀνδρῶν ὅτι εἶναι ἀνάγκη μία τελεία ἐπιστημονικὴ μόρφωσις νὰ γίνεται ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ὅτι διὰ τὴν εἰδικὴν μόρφωσιν ἀπαιτοῦνται τουλάχιστον δύο ἔτη ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν πραγματικῶς μορφωμένους διδασκάλους ἐν τῇ Μ. ἐκπαιδεύσει, λοιπὸν παρ’ ἡμῖν ἐθεωρήθη ἀρκετὸν μόνον τὸ ἓν ἔτος, ἀλλὰ τὶ συμβαίνει; Ὅπως γνωρίζετε ὅλον τὸ σχολικὸν ἔτος, ἂν ἐξαιρέσητε τὰς ἑορτὰς καὶ κἄτι ἄλλας διακοπὰς φθάνουν 6 ἕως 7 μῆνας. Κατὰ τοὺς 7 αὐτοὺς μῆνας εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατον διὰ νὰ μορφωθῇ κανεὶς εἰς τὴν ψυχολογίαν τὴν λογικὴν καὶ τὴν παιδαγωγικὴν καὶ ὄχι μόνον θεωρητικῶς....

§82Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Διδάσκονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον....Θεωρητικῶς.

§83Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Λοιπὸν ἀδύνατον εἶναι λέγω, καὶ ἂν κάμουν ἀσκήσεις πρακτικὰς δοκιμαστικὰς νὰ παρακολουθήσουν τὰ μαθήματα καὶ νὰ δυνηθοῦν νὰ προπαρασκευασθοῦν εἰς ἐξετάσεις καὶ νὰ εἶναι ἱκανοὶ καὶ τοῦτο διότι ὁ χρόνος ἦτο ἀνεπαρκέστατος διὰ τὴν διδασκαλίαν τὴν θεωρητικὴν καὶ τὴν ἄσκησιν τὴν πρακτικήν. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο οἱ ἀκολουθοῦντες τὰ μαθήματα ἐπῆραν τύπους τινὰς τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τοιουτοτρόπως ἐστρεβλοποίησαν τὴν διδασκαλίαν. Ἡ παροχὴ τῆς ὕλης εἰς τοὺς μαθητὰς παρακολουθούσης στάδιά τινα ἐπῆρεν τοὺς τύπους αὐτοὺς καὶ τοιουτοτρόπως κατέστρεψεν τὴν διδασκαλίαν, διότι ἦσαν ὅλως διόλου ἀμόρφωτοι δὲν ἐγνώριζον ψυχολογίαν καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆραν μηχανικῶς τοὺς τύπους αὐτοὺς καὶ κατέστρεψαν τὴν διδασκαλίαν καὶ διὰ τοῦτο ἔγινε μία συγχώνευσις τῶν ἄλλων μαθημάτων ἐναντίον αὐτῶν διότι πραγματικῶς ἐγελοιοποίησαν τὴν παιδαγωγικήν, οἱ ἐξελθόντες ἐκ τοῦ Διδασκαλείου. Καὶ ὁ χρόνος λοιπὸν ὁ ἐτήσιος εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ διότι, ἐπειδὴ ἐδίδαξα εἰς τὰ Γυμνάσια γνωρίζω ὅτι μίαν ὥραν διδάσκονται κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη λογικήν, καὶ μίαν ὥραν ψυχολογίαν ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο, ὅτι δὲν διδάσκονται ἐκεῖ ἐπαρκῶς ἄλλως τε καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διδάσκονται. Ἑπομένως πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμίαν γνῶσιν τῆς λογικῆς καὶ λοιπῶν, πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ εἰμπορέσουν νὰ μάθουν ἐντὸς 5–6 μηνῶν ὅλην τὴν ψυχολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι μία ὁλόκληρος ἐπιστήμη, καὶ νὰ ἠμπορέσουν νὰ μάθουν τὴν παιδαγωγικὴν διότι δὲν εἶνε τίποτε ἄλλο, παρὰ μία ἐφηρμοσμένη ψυχολογία ἡ παιδαγωγική; Σήμερον δὲ ἰδίως, δὲν μεταχειρίζεται κανένα τρόπον διὰ τὴν ἀγωγήν, ἂν δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ὅλα αὐτὰ διὰ τῆς ψυχολογίας. Ἡ ψυχολογία σήμερον ἔχει φθάσῃ εἰς μεγάλον βαθμὸν ἀναπτύξεως καὶ γίνονται καὶ πειράματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἴμεθα δυστυχῶς πάρα πολὺ μακράν. Ἀφοῦ λοιπόν, θέλω ἐδῶ νὰ καταλήξω, ἀφοῦ βλέπομεν ὅτι ὅπως εἶναι τὰ πράγματα σήμερον ὁ χρόνος ὁ ἐτήσιος δὲν ἐπαρκεῖ, διὰ νὰ μορφωθοῦν φιλοσοφικῶς καὶ παιδαγωγικῶς οἱ λειτουργοὶ τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, ἔρχεται τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον καὶ λέγει εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐδάφιον δεύτερον (ἀναγινώσκει): «Γενικὸς σκοπὸς τοῦ διδασκαλείου εἶνε.........κλπ.» Τί γίνεται λοιπόν; Ἀφοῦ δὲν ἐπαρκεῖ ὁ χρόνος σήμερον νὰ τοὺς μορφώσωμεν μόνον εἰς τὰ παιδαγωγικά, νὰ τοὺς κάμωμεν δηλαδὴ μορφωμένους καθηγητάς, ἐξακολουθοῦμεν νὰ τοὺς ἐπιβαρύνωμεν νὰ συμπληρώσουν τὴν ἐπιστημονικήν των μόρφωσιν ἐν τῷ Διδασκαλίῳ τοῦτο καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἐπαρκεῖ νὰ μορφωθοῦν μόνον παιδαγωγικῶς.

§84Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Εἶναι καὶ εἰς τὸν παλαιὸν νόμον;

§85Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὄχι, ὁ παλαιὸς νόμος ὁρίζει ὅτι θὰ γίνεται παιδαγωγικὴ μόρφωσις, θὰ γίνεται εἰδικὴ μόρφωσις. Ἂν ἀναγνώσητε τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν λέγει ἐκεῖ τὸν σκοπόν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον τροποποιεῖται τὸ νομοσχέδιον, ὥστε τὰ διδασκαλεῖα ἀποκτοῦν καὶ ἄλλον σκοπὸν πλὴν τοῦ σκοποῦ τῆς παιδαγωγικῆς μορφώσεως, νὰ παρασκευάσουν καθηγητὰς διὰ τὰ πρακτικὰ γυμνάσια καὶ δι’ αὐτὸ προστίθεται καὶ συμπλήρωσις «ἐπιστημονικῆς μορφώσεως εἰς τὰ φυσικὰ μαθήματα». Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι αὐταπάτη, εἶνε ἀστεῖον πρᾶγμα ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους θὰ ἐπαρκῇ ὁ χρόνος αὐτός.

§86Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς ποῖον ἄρθρον εἶναι τὰ μαθήματα τῆς φυσικῆς μορφώσεως; Δὲν τὸ ἀναγνώσατε αὐτό. Δὲν ψηφίζεται ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ψηφίζεται ὁ νόμος. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἰπῆτε, εἰς ποῖον ἄρθρον τοῦ νόμου ὑπάρχουν τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν εἰδικὴν μόρφωσιν. Τὰ μαθήματα ἀναγράφονται εἰς τὸ 3ον ἄρθρον καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὸ ἀναγνώσω «ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον». Εἰς δὲ τὸ φυσικομαθηματικὸν τμῆμα εἶναι μεθοδολογία τῶν μαθηματικῶν καὶ φυσικῶν. Δὲν εἶνε εἰδικὰ μαθήματα.

§87Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Προσθέτετε τὴν Γεωγραφίαν;

§88Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι μεθοδολογία τῆς Γεωγραφίας.

§89Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἡ διδασκαλία τῆς νέας γλώσσης εἶνε μάθημα νέον, εἰσάγετε τὴν Γεωγραφίαν, Ἔπειτα εἰσάγετε τὰ γαλλικά, δὲν εἶνε νέα μαθήματα αὐτά; Ἔπειτα προσθέτετε καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα μαθήματα ἢ νὰ ἀφαιρεθῶσι, ἐνῷ ὁ σκοπὸς τοῦ διδασκαλείου πρέπει νὰ εἶναι εἰδικός, δηλ. νὰ διδάσκωνται μόνον τὰ μαθήματα τοῦ Πανεπιστημίου, προστιθεμένων μόνον τῆς παιδαγωγικῆς, ψυχολογίας καὶ τῆς εἰδικῆς μεθοδολογίας ἐπὶ ἑκάστου μαθήματος. Ἀλλ’ ἐδῶ προστίθενται νέα μαθήματα, γνωρίζετε δὲ ὅτι οἱ ὑποψήφιοι οὗτοι ἐργάζονται 8 καὶ 9 ὥρας καὶ δὲν ἐπαρκοῦν καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ τοὺς ἐπιφορτίσωμεν καὶ μὲ ἄλλα μαθήματα. Ἐκτὸς αὐτοῦ δὲ εἰσάγετε καὶ τὰ γαλλικὰ καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔμαθαν περισσότερα Γαλλικὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδιδάχθησαν εἰς τὸ Γυμνάσιον, πρέπει ἐντὸς ἔτους νὰ ἐννοήσουν τὴν γλῶσσαν, διότι εἰς τὴν γαλλικὴν γλῶσσαν θὰ διδάσκωνται τὴν φυσικὴν καὶ ἄλλα μαθήματα. Πῶς θὰ διδαχθοῦν εἰς γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζουν; Εἴπατέ μου αὐτὸ τὸ θαῦμα, σᾶς παρακαλῶ. Προτιμώτερον εἶνε νὰ παρασκευάσητε διδασκάλους ξένων γλωσσῶν καὶ κατόπιν νὰ τοὺς διορίσητε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπου βεβαίως δύνανται νὰ εἶνε χρησιμώτατοι, ἀλλ’ ὄχι εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως. Εὑρίσκω λοιπὸν πολὺ ἄτοπον τὴν προσθήκην τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα προστίθενται. Διὰ τοῦτο ἐγὼ θὰ ἐπρότεινα ἄλλο τι, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶνε νομίζω εἰδική μου γνώμη, ἀλλὰ ὅλων τῶν ἐπιστημόνων ἐν Ἀθήναις. Ἡ ἐπιστημονικὴ μόρφωσις νὰ συμπληροῦται ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Διωρίσατε καθηγητὴν τῆς παιδαγωγικῆς τῶν φιλοσοφικῶν μαθημάτων, ποῦ ἀφήσατε τὸ Πανεπιστήμιον ἐπί τινα ἔτη ἄνευ διδασκαλίας. Ἐνισχύσατε τὴν φιλοσοφικὴν σχολὴν, διορίσατε δύο, τρεῖς καθηγητάς. Εὐτυχῶς, ἔχομεν εἰδικούς, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἄξιοι νὰ καταλάβουν τὰς ἕδρας. Δὲν εἰμπορῶ νὰ μὴν ἐπαινέσω τὸν κ. Λάμψαν, ὡς ἐπίσης καὶ τὸν σημερινὸν διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἀρτίως μορφωμένοι, καὶ δύνανται νὰ καταλάβουν τὰς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου. Διατὶ δὲν τοὺς διορίζετε παρὰ τοὺς ἀφίνετε νὰ κάμουν ἐκθέσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας; Ἡ γνώμη μου λοιπὸν εἶναι ἡ ἑξῆς: Νὰ μορφώνωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρασκευάζονται διὰ τὸν διδασκαλικὸν κλάδον, ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἀρτίως καὶ ὅταν τελειώσουν, ἀφοῦ θὰ ἔχουν ἀκούσῃ καὶ ψυχολογικὰ καὶ παιδαγωγικὰ, κατόπιν ἐξερχόμενοι ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἐγγράφωνται εἰς ἓν πρότυπον Γυμνάσιον. Τότε δύνανται νὰ ἐννοήσουν ἐντὸς 1 ἢ 2 ἐτῶν τὰ ἄλλα φιλοσοφικὰ μαθήματα καὶ δύνανται νὰ παρασκευασθοῦν καὶ παιδαγωγικῶς. Τότε θὰ ἔχωμεν πραγματικῶς ἀρτίως μορφωμένους καθηγητὰς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἔπειτα τὸ πρῶτον ἔτος νὰ ἀκούσουν θεωρίαν καὶ νὰ κάμουν τὴν ἐξάσκησιν. Οὕτω γίνεται καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Ἑλβετίαν. Τὸ δεύτερον ἔτος νὰ διορίζωνται ὡς δόκιμοι εἰς διάφορα Γυμνάσια ἐν Ἀθήναις, ὅταν δὲ τελειώσῃ τὸ ἔτος νὰ ὑποβάλωνται εἰς πρακτικὰς ἐξετάσεις καὶ νὰ λαμβάνουν τὸ δίπλωμα. Μόνον διὰ τοιαύτης μορφώσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἔχομεν ἐλπίδα ὅτι θὰ βελτιώσωμεν τὴν ἐκπαίδευσίν μας, ἄλλως θὰ ἐξακολουθοῦμεν νὰ κάμνωμεν πειράματα. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς λειτουργοὺς τοὺς ὑπάρχοντας ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, πρῶτον ἐξ αὐτῶν ἀρκετοὶ ἤκουσαν μαθήματα ἐν τῷ Διδασκαλείῳ. Διὰ τοὺς λοιποὺς νομίζω, ἀντὶ νὰ χάνουν τὸν καιρόν των νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, προτιμώτερον εἶναι νὰ γίνεται ἐτησίως ἐπί τινα ἔτη ἄσκησις παιδαγωγική, νὰ γίνωνται καὶ διδασκαλίαι παιδαγωγικαὶ ἐπὶ 40 ἡμέρας κατὰ τὸ θέρος. Ἔπειτα νὰ ἐκλέγωνται οἱ διευθύνοντες, οἱ γυμνασιάρχαι πάτοτε παιδαγωγικῶς μορφωμένοι, ὥστε νὰ ὁδηγοῦν καὶ ἄλλους διδασκάλους, νὰ κάμουν δὲ καὶ τοπικὰ συνέδρια. Ἔπειτα νὰ ἐκδοθῇ καὶ παιδαγωγικὸν δελτίον, ὅπως ὑπάρχῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, αὐτὸ ὅμως, πλὴν τῶν νόμων καὶ Διαταγμάτων τοῦ 1821 νὰ περιλαμβάνῃ καὶ παιδαγωγικὰς διατριβάς. Πλὴν τούτου νὰ συγγραφοῦν ὁδηγίαι λεπτομερῶς διὰ τὴν διδασκαλίαν, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν. Ἐπίσης νὰ γραφῇ ἓν ἀναλυτικὸν πρόγραμμα διὰ τὴν Μέση Ἐκπαίδευσιν. Ὅταν γίνουν ὅλα αὐτά, τότε δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τοῦ Διδασκαλείου διὰ τοὺς ἤδη λειτουργοὺς τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως, δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ ἀφήνωμεν τὰ σχολεῖα μας ἄνευ προσωπικοῦ καὶ δὲν θὰ πέρνωμεν τοὺς λειτουργοὺς νὰ περνοῦν τὸ ἔτος των εἰς τὰς Ἀθήνας. Διότι ἐκ τῶν στατιστικῶν ἀποδεικνύεται ὅτι ἐλάχιστοι γίνονται ἱκανοὶ νὰ δώσουν ἐξετάσεις. Διότι, ὅπως ἔχετε σκοπόν, νὰ ἱδρύσετε τὴν παιδαγωγικὴν Ἀκαδημίαν, τότε θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ ἀποσύρητε καὶ ἄλλους λειτουργοὺς καὶ θὰ κλείσουν τὰ πλεῖστα σχολεῖα. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως λάβει ταῦτα ὑπ’ ὄψει του.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§91Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θὰ εἴπω καὶ ἐγώ, κύριοι βουλευταί, ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐν συνδυασμῷ ὅμως πρὸς ἄλλα τινὰ νομοσχέδια, παρεμφερῆ πρὸς αὐτό, ὡς εἶνε τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἱδρύσεως διδασκαλείου ξένων γλωσσῶν», «περὶ Βαρβακείου Λυκείου τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τεχνικῆς Ἀκαδημίας», διὰ νὰ ἐξάρω ἀκριβῶς τὴν μεγάλην σκοπιμότητα καὶ σημασίαν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τὸ ὁποῖον παρατηρῶ ὅτι ἐπιδιώκεται νὰ ἐπιτευχθῇ μία σοβαρὰ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς κλασσικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὡρίμασεν εὐτυχῶς, κύριοι βουλευταί, ἡ ἰδέα, ὅτι μόνον ἡ κλασσικὴ ἐκπαίδευσις δὲν ἀρκεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐθνικάς, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται σήμερον. Σήμερον διὰ τὴν ἅμιλλαν τῶν λαῶν ἡ κλασσικὴ ἐκπαίδευσις ἀποδεικνύεται ἐλλιπεστάτη καὶ ἀνεπαρκεστάτη. Εἶναι ἀνάγκη, ὅπως οἱ Ἑλληνόπαιδες μορφώνονται εἰς τὸ Σχολεῖον πρακτικῶς, ἐφοδιάζονται ἀπὸ τὸ Σχολεῖον μὲ γνώσεις πρακτικὰς καὶ τεχνικὰς, διότι δι’ αὐτῶν καὶ μόνον θὰ δυνηθῶσι νὰ εὐδοκιμήσωσι εἰς τὸ πρακτικὸν στάδιον τοῦ βίου των. Δι’ αὐτῶν καὶ μόνον θὰ δυνηθῶσι νὰ συναγωνίζωνται τοὺς ξένους ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου. Βεβαίως φυσικὸν εἶναι, ὅτι διὰ νὰ μορφώσωμεν τὰς νέας γενεὰς κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασκευάσωμεν καὶ δημιουργήσωμεν προηγουμένως κατάλληλον προσωπικόν. Καὶ τὴν δημιουργίαν προσωπικοῦ τοιούτου ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ τὰ ἄλλα συναφῆ πρὸς αὐτό, τὰ ὁποῖα ἀνωτέρω ἐμνημόνευσα. Ἀλλά, ὡς τοῦτο εἶναι ἀληθές, εἶναι ὅμως ἐξ ἴσου ἀληθές, ὅτι, ἐὰν περιμένωμεν πότε νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰ μεταρρυθμιζόμενα Διδασκαλεῖα, πότε νὰ ἐξέλθωσι οἱ μέλλοντες σπουδασταί, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ παρέλθουν ἔτη πολλά, ἔτη πολύτιμα. Καὶ ὅμως εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῆς πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀνάγκη ἐπείγουσα, ἐπιτακτική, σήμερον μάλιστα μὲ τὴν διεθνῆ θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέλαβεν ἡ μεγάλη Ἑλλάς. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ἐξοικονομοῦμεν τὰ πράγματα οὕτω πῶς, ὥστε μὲ τὸ ὑπάρχον ἀκόμη προσωπικὸν νὰ εἰσάγηται ἡ πρακτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τώρα τὰ ἥμισυ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰ κλασικὰ γυμνάσια νὰ μετετρέποντο εἰς πρακτικὰς σχολάς· ἡ δὲ Μέση Ἐκπαίδευσις νὰ διῃρεῖτο εἰς δύο μεγάλους αὐτοτελεῖς κλάδους, τὸν κλάδον τῆς κλασσικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν κλάδον τῆς πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μόνον οὕτω πως ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία ῥιζικὴ θεραπεία εἰς τὴν νοσοῦσαν ἐκπαίδευσιν μας. Βλέπω τὴν τάσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι βαίνομεν πραγματικῶς πρὸς τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ βαίνομεν χελωνοειδῶς, πολὺ ἀργά. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω γενικῶς, κύριοι βουλευταί. Εἰσερχόμενος εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι πράγματι ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας κύριος συνάδελφος ἐτόνισεν, τὸ ἓν ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦνται οἱ καθηγηταὶ νὰ φοιτῶσιν εἶναι ἀνεπαρκέστατον. Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ φοιτήσωσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως, οἱ μὴ συμπληρώσαντες 15ετῆ διδασκαλικὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι ὀρθόν, ἀλλὰ ὑπὸ ποίους ὅρους οἰκονομικοὺς θὰ γίνῃ ἡ φοίτησις δὲν ἀναφέρει τίποτε τὸ νομοσχέδιον, καὶ φυσικά, τὸ ζήτημα τὸ ἀφίνει, ὅπως εἰς τὸν νόμον ΓΨΙΗʹ, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ φοιτῶντες εἰς τὸ Διδασκαλεῖον λαμβάνουν πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των. Αὐτό, μοῦ φαίνεται, λέγει ὁ νόμος. Ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ σημερινοὶ οἰκονομικοὶ ὅροι εἶναι τόσον βαρεῖς ὥστε ἕνας καθηγητὴς οἰκογενειάρχης μόλις δύναται νὰ συντηρήσῃ τὴν οἰκογένειάν του μὲ τὰς σημερινὰς ἀποδοχάς, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ καθηγητὴς οὗτος φοιτῶν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον θ’ ἀναγκασθῇ νὰ διπλασιάσῃ τὰ ἔξοδά του, διότι ἄλλα θὰ δαπανᾷ δι’ ἑαυτὸν καὶ ἄλλα διὰ τὴν οἰκογένειάν του, καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι διὰ τοὺς ἐγγάμους τοὐλάχιστον, αἱ ἁπλαῖ ἀποδοχαί, τὰς ὁποίας λαμβάνουν δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὰς ἀνάγκας των τὰς οἰκογενειακάς. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἶχον τὴν γνώμην, ὅπως εἰς τοὺς ἐγγάμους ἐξ αὐτῶν ἐδίδετο ἔκτακτον ἐπίδομα. Παρατρέχω τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καλῶς ἔχοντα. Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ 5 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὴν πρακτικὴν ἄσκησιν τῶν δοκίμων τοῦ Διδασκαλείου. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ σταματήσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου εἶναι, διότι, ὡς πρότυπον κλασσικὸν γυμνάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον θ’ ἀσκῶνται οἱ φοιτηταὶ τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος, ὡς πρότυπον κλασσικὸν γυμνάσιον χρησιμεύει ἓν ἑπτατάξιον Σχολεῖον, ἀποτελούμενον δηλαδὴ ἀπὸ 3 τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ ἀπὸ 4 καθ’ ἑαυτὸ γυμνασιακάς. Τοῦ τύπου αὐτοῦ γυμνάσια, ὡς γνωστόν, ἔχομεν πολλά. Σχεδὸν εἶναι ὅλα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Εἰς τὰς Νέας Χώρας ἐπικρατεῖ τὸ ἑξατάξιον γυμνάσιον. Εἰς τὴν νῆσον Λέσβον ἔχομεν καὶ τοὺς δύο τύπους τῶν Γυμνασίων, διότι εἰς τὸ Πλωμάριον ἔχομεν 4τάξιον γυμνάσιον, ἐνῷ εἰς τὴν Μυτιλήνην ἔχομεν 7 τάξεις γυμνασίου. Τί συμβαίνει; Οἱ μαθηταὶ φοιτῶντες εἰς τὰ ἑπτατάξια γυμνάσια ἀποφοιτῶσι μετὰ ὁλικὰς σπουδὰς 11 ἐτῶν, διότι φοιτῶσιν 4 ἔτη εἰς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον, 3 ἔτη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν καὶ 4 ἔτη εἰς τὸ γυμνάσιον. Ἐνῶ οἱ μαθηταὶ οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ ἑξατάξια γυμνάσια ἀποφοιτῶσι μετὰ σπουδὰς 12 ἐτῶν. Διότι φοιτῶσιν ἓξ ἔτη εἰς τὸ ἀστικὸν λεγόμενον σχολεῖον καὶ 6 ἔτη εἰς τὸ γυμνάσιον. Τοῦτο, φυσικά, δέν εἶναι ὀρθόν. Εἶναι μία ἀνωμαλία, ἡ ὁποία εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐκλείψῃ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ καθιερωθῇ καὶ ἐπικρατήσῃ ἕνας τύπος γυμνασίου καὶ ὡς τοιοῦτος πρέπει κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ προτιμηθῇ τὸ ἑξατάξιον γυμνάσιον, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ ἑξαταξίου γυμνασίου μορφώνονται ἀρτιώτερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ χαιρετίσω, ὅπως καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, τὰ νομοσχέδια αὐτά, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα τὰ συναφῆ, νὰ χαιρετίσω ὡς μίαν ἀπαρχὴν μεταβολῆς πρὸς τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ μόνης πρέπει νὰ στηριχθῶμεν καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, διότι ἡ σημερινὴ μεγάλη Ἑλλὰς καὶ αἱ Νέαι Χῶραι αὐτῆς ἐγκρύπτουσιν εἰς τὰ ἐδάφη των πολὺν φυσικὸν πλοῦτον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον, ὡς πεπολιτισμένον Κράτος ν’ ἀναπτύξωμεν καὶ προαγάγωμεν καὶ ἐκμεταλλευθῶμεν καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος ἡμῶν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ χάριν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς ἀνθρωπότητος, θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, ἐὰν ἀποσκορακίσωμεν ἐν πολλοῖς τὴν κλασικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὴν πρακτικὴν καὶ τεχνικὴν τοιαύτην ἡ ὁποία θὰ δώσῃ εἰς τὸ Ἔθνος ζωὴν καὶ ρώμην καὶ σφρῖγος. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σταμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§93Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολύ, διότι οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἀρκετὰ ἀνέπτυξαν καὶ τὸν σκοπὸν καὶ τὰ μέσα τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ τοῦτο θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, ἀφοῦ προβλέπεται μία νέα πορεία, τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ὑπάρχον ὑλικὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἐκπαιδεύει τὰ τέκνα του ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ ὑπάρχον ὑλικὸν πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ ἀναλόγως τῶν νέων μεθόδων. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι πλήρης. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐφ’ ὅσον θέλει νὰ χρησιμοποιήσῃ τόσον κατάλληλον ὑλικὸν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν Ἑλλήνων μαθητῶν, νὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ παράσχῃ καὶ εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύωσι διὰ τὸν ἄνετον αὐτῶν βίον. Τὰ ὄργανα θὰ τὰ πάρῃ ἀπὸ τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ θὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ δι’ ἀνώτερον σκοπόν. Σημειώσατε ὅτι θὰ ἀναπτυχθῇ διαγωνισμός, διότι δὲν πρέπει ν’ ἀπασχολῶνται εἰς ἄλλα ἔργα τὰ ὄργανα αὐτά. Δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολῶνται καὶ εἰς ἄλλα ἔργα, διότι ὑποβάλλονται καὶ εἰς ἔλεγχον. Νομίζω ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν λαμβάνεται ἡ δέουσα πρόνοια. Παρατηρῶ ἐν ἄρθρῳ 4 καὶ 5 ὅτι ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου καὶ ὑποδιευθυντὴς ἐνῷ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀσκῶσι καὶ ἐπιβλέπωσι τὴν ἄσκησιν τῶν δοκίμων, λαμβάνουσι μισθὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι μισθὸς ἑνὸς ἐργάτου μικρᾶς τάξεως, διότι ὁ μισθὸς τοῦ ἐργάτου εἶναι 25 καὶ 30 δραχ. τὴν ἡμέραν καὶ αὐτῶν εἶναι μόλις 12. Λάβετε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν σας τὸν διευθυντὴν τοῦ διδασκαλείου, ἔχοντα τὸν μεγάλον προορισμὸν νὰ ἀσκήσῃ καὶ διαμορφώσῃ ὁμοίους, νὰ ἀπασχολῆται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας καὶ νὰ ἔχῃ τὸ παράπονον, ὅτι λαμβάνει 12 δραχ., ὅτι δὲν ἀμείβεται, ὅτι εἶναι ὁ τελευταῖος ἐργάτης. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἀντιληφθῇ ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ θὰ καθιερώσῃ ἓν ἐπίδομα τουλάχιστον 300 δραχ. διὰ τὸν διευθυντὴν καὶ ὑποδιευθυντήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα μέλη, τὰ ὁποῖα συνεπικουροῦσι εἰς τὸ ἔργον καὶ τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὴν § 6 τοῦ ἄρθρου 1 δι’ αὐτὰ ἔχετε καθιερώσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἓν ἐπίδομα δρ. 50 μηνιαίως. Δὲν πρέπει, κύριε Ὑπουργέ, νὰ λησμονῆτε ὅτι οἱ ὅμοιοι αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰ δημόσια γυμνάσια ἔχουσι 12 ὥρας διαθεσίμους καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομάδα καὶ λαμβάνουσι 20 δρ. τὴν ὥραν διδάσκοντες εἰς ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια ἐνῷ οἱ δημοδιδάσκαλοι θὰ ἀπασχολῶνται καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομάδα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ληφθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς πρόνοια καὶ ὑποθέτω ὅτι ἕν ἐπίδομα δρ. 150 εἶναι μικρόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ ἀφίεμαι εἰς τὴν κρίσιν τῇ Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§95Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν ψῆφον καὶ κρίσιν τῆς Βουλῆς, δὲν εἰσάγει τὸ πρῶτον τὸν θεσμὸν τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, διότι τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο ὑφίσταται καὶ λειτουργεῖ ἐν τῷ κράτει ἀπὸ ὀκταετίας. Εἰς τὴν μέχρι τοῦδε λειτουργίαν τοῦ διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως παρουσιάσθη μία ἔλλειψις ὅτι ἐνῷ ἐν τῷ Κράτει καὶ σήμερον ἔχομεν δύο εἰδῶν γυμνάσια, τὰ κλασσικὰ γυμνάσια καὶ ἕν μόνον δυστυχῶς τὸ Πρακτικὸν Βαρβάκειον Λύκειον, ἀλλ’ ἡ πολιτεία καὶ ἄλλοτε ἐσκέφθη καὶ σκέπτεται σήμερον ἐν τῷ μέλλοντι νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα κατὰ τρόπον ὥστε πραγματικῶς ἡ ἐν τοῖς γυμνασίοις παρεχομένη ἐκπαίδευσις νὰ εἶναι διακεκριμμένη κατὰ σκοπόν. Τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶχεν ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν νὰ προπαιδεύσῃ τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἦσαν προορισμένοι νὰ ὑπηρετήσωσι εἰς τὰ κλασσικὰ γυμνάσια. Ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν δεύτερον σκοπὸν τῆς προπαιδεύσεως δηλονότι τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως διὰ τὰ μέλλοντα νὰ ἱδρυθῶσι καὶ διὰ τὸ ἤδη ὑπάρχον πρακτικὸν γυμνάσιον εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὴν ἀνάγκην τῆς εἰσηγήσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου δύο ἱδρύονται πρότυπα γυμνάσια παρὰ τῷ διδασκαλείῳ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἕν κλασσικὸν καὶ ἕν πρακτικόν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος εἶπεν ὅτι, καὶ τοῦτο ἐπανέλαβεν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος, ὅτι ἡ παρεχομένη μόρφωσις ἐν τῷ διδασκαλείῳ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐντὸς ἑνὸς ἔτους εἶναι τελείως ἀνεπαρκὴς διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προορίζεται τὸ διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἄν θεωρητικῶς συζητηθῇ τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἔχω δυσκολίαν νὰ συμφωνήσω ὅτι ἀναντιρρήτως τελειωτέρα καὶ ἀρτιωτέρα θὰ ἦτο ἡ μόρφωσις, ἡ ὁποία θὰ περιείχετο εἰς δύο ὁλόκληρα ἔτη καὶ διὰ τοῦτο εἰς παρόμοιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας, ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῆς ἐκεῖ ἀσκήσεως καὶ μορφώσεως τῶν φοιτώντων εἰς αὐτὴν ὡρίσθη διετής, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πραγματοποίησις ἑνὸς τοιούτου σκοποῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπηγορεύετο καὶ θὰ ὑπεστηρίζετο ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως, διότι φοιτητὰς τοῦ διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐλευθέρως προσερχομένους καὶ δι’ ἰδίας δαπάνης συντηρουμένους κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν αὐτῶν εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ἐν Ἑλλάδι, κατ’ ἀνάγκην προσφεύγομεν εἰς τὸ μέσον τῆς παροχῆς ἐκπαιδευτικῶν ἀδειῶν ἵνα εἶναι δυνατὸν οἱ φοιτῶντες, λαμβάνοντες τὰς ἀποδοχὰς αὐτῶν ὡς ἐν εἴδη ὑποτροφίας ὑπὸ τοῦ Κράτους παρεχομένας, νὰ λαμβάνωσι τὴν ἀναγκαίαν συμπληρωματικὴν μόρφωσιν ὅπως ἐκτελῶσι τὸν προορισμὸν των ὡς λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος ἔκαμεν ἕνα ὑπολογισμὸν ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τὸ ἔργα αὐτῶν λειτουργοὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ὅπως φοιτήσωσι εἰς τὸ διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν παιδαγωγικὴν ἀκαδημίαν ἀνέρχονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 90. Ἂν παρατείνομεν τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν εἰς τὸ διπλάσιον, ἤτοι εἰς διετίαν, τότε κατ’ ἀνάγκην, ὁ ἀριθμὸς ὁ ἤδη μέγας καὶ δικαίως φανεῖς εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Θεσσαλονίκης, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 180.

§96Λ. ΝΑΚΟΣ. Θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἔχετε 90 τοὺς ὁποίους νὰ μορφώσητε πραγματικῶς παρὰ νὰ ἀκολουθήσητε ἕν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τόσον ἐλλειπὲς ὥστε νὰ μὴ μορφωθῇ κανείς.

§97Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐγὼ εἶπον νὰ παύσῃ τὸ σύστημα τοῦ νὰ λαμβάνωνται οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὰς θέσεις των, εἶπον ὅτι πρέπει νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§98Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Ὁ σκοπός τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶναι νὰ παράσχῃ μίαν συμπληρωματικὴν μόρφωσιν εἰς τὸ ἤδη ὑπάρχον προσωπικόν. Εἶμαι συμφωνότατος κατ’ ἀρχὴν μὲ ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης κ. συνάδελφος περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς εἰδικωτέρας καὶ πλήρους μορφώσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τοῦτο εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ ἐμὲ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀφ’ ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναλάβω τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ ὅπως δὲ καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὑπεδήλωσα, ὅπως καὶ ἄλλοτε, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν εὑρίσκεται ἐργασία μιᾶς ριζικῆς μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τρόπον ὥστε αἱ σχολαί, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀνάγκην ἔχουσι καὶ ἕνα ἐπαγγελματικὸν σκοπόν, καὶ ὁμιλῶ περὶ τῆς φυσικομαθηματικῆς καὶ φιλολογικῆς σχολῆς, νὰ ἐκπληροῦν καὶ τὸν εἰδικὸν ἐπαγγελματικὸν σκοπὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπουν καὶ ἐν τῇ ἐργασίᾳ ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας προβλέπεται εἰδίκευσις τῶν πτυχίων ἐν ταῖς δύο αὐταῖς σχολαῖς ἀλλὰ καὶ παράτασις τῶν σπουδῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ οὕτως ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ μείζονι χρόνῳ τούτῳ νὰ παρέχεται ἡ ἀπαιτουμένη εἰδικὴ παιδαγωγικὴ μόρφωσις, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον νὰ εἶναι δυνατὴ καὶ ἡ πρακτικὴ ἄσκησις, τὰ μέτρα δὲ αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσωσιν εἰς τὸ κράτος τὴν παραγωγὴν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὸν προορισμὸν καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν καὶ μάλιστα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέβαλλεν ἡ μεταρρύθμισις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Δὲν ἦτο δυνατὸν τοιαύτην ριζικὴν μεταρρύθμισιν ἐπιφέρουσαν τὰ νομοσχέδια νὰ ὑποβληθῶσι κατὰ τὸν ὀλίγον χρόνον τῆς διαρκείας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου ταύτης ἐπιφυλάσσεται δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως τοιαῦτα νομοσχέδια εἰσαγάγῃ εἰς προσεχὲς μέλλον. Αὐτὰ θὰ εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐν τῷ μέλλοντι πλήρη καὶ τελείαν ἀνύψωσιν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως θὰ παραμείνῃ πάντοτε τὸ ἴδιον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι προωρισμένον νὰ παράσχῃ συμπληρωματικὴν μόρφωσιν, εἰς τὸ ἤδη ὑπηρετοῦν προσωπικόν. Ἔχομεν ἤδη ἄνω τῶν 2.500 λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐκ τούτων δὲ ἐλάχιστοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον παιδαγωγικῆς μορφώσεως εἴτε διότι ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ λάβωσι σπουδὰς ἐν τῇ ἑσπερίᾳ, εἴτε διότι, ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης, ἀπεφοίτησαν ἐκ τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Συνεπῶς τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο, ὅπως ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε καὶ ὅπως μεταρρυθμίζεται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου κατὰ τὸ μέλλον θὰ ἐξακολουθήσῃ παραμένον, παράγων συμπληρωματικῆς μορφώσεως. Καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τελεία ἡ μόρφωσις, κατ’ ἀνάγκην θὰ εἶναι περιωρισμένον, ὁποῖον εἶναι σήμερον. Ἐλέχθη ὅτι ἐνῷ ἡ ἐνιαυσία διάρκεια τῆς φοιτήσεως ἐν τῷ Διδασκαλείῳ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐθεωρεῖτο ὅτι ἦτο ἀνεπαρκὴς κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα νόμον, ἤδη προστίθενται διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου καὶ πρόσθετα μαθήματα, εἰδικά, ἐπιστημονικῆς μορφώσεως, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ὅτι ταῦτα θὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν μαθητῶν μὲ μαθήματα εἰδικῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως μὴ ἀνήκοντα εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ τοιαῦτα μαθήματα διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου δὲν ὑπάρχουσι πλὴν τοῦ μαθήματος τῆς Νεοελληνικῆς καὶ τῆς Ἱστορίας τῶν Μεσαιωνικῶν χρόνων, τὰ ὁποῖα μαθήματα, ὡς γνωρίζετε, λίαν ἀτελῶς διδάσκονται σήμερον καὶ ἄλλοτε οὐδόλως ἐδιδάσκοντο ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔχει ἐν τοῖς προγράμμασιν αὐτοῦ ἀναγεγραμμένην ὡς ὑποχρεωτικὴν τὴν διδασκαλίαν τῆς Νεοελληνικῆς, δὲν πρόκειται δὲ περὶ τῆς δημοτικῆς, ἡ ὁποῖα ἠνόχλησε τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ περὶ τῆς Νεοελληνικῆς, οἱ θέλοντες νὰ διδάσκωσιν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ὀφείλουσι νὰ κατέχωσι τὰ στοιχεῖα τῆς νεωτέρας λογοτεχνίας, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρώσωσι ἐκ τῶν ἰδίων πλέον τὰς γνώσεις αὐτῶν καὶ τὰ διδάσκοντα μαθήματα. Ἑτέρα ἀντίρρησις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐλέχθη ὅτι θὰ διδάσκωνται ὡρισμένα μαθήματα εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, ὅτι οἱ μετακαλούμενοι πρὸς ἐκπαίδευσιν ἀγνοοῦντες ἐπαρκῶς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐννοήσωσι τοὺς διδάσκοντας αὐτοὺς ξένους καθηγητάς. Ἀνομολογῶ ὅτι περὶ τούτου ὑπάρχει μίαν δυσχέρεια, ἀλλ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπεβάλλετο τὸ δίλημμα: ἢ νὰ κάμῃ μίαν πραγματικὴν καὶ ριζικὴν μεταρρύθμισιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον καὶ τὰ μέσα τῆς διδασκαλίας τῶν πρακτικῶν τούτων μαθημάτων, καὶ τοῦτο ἦτο ἀδύνατον νὰ τὸ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐκ τῶν ὁμογενῶν τῶν σπουδασάντων εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, ὁπότε εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ μετακαλέσῃ ξένους καὶ νὰ περιπέσῃ εἰς τὸ ἄτοπον τοῦτο ἢ νὰ μὴ κάμῃ τίποτε καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸ πρᾶγμα, ὅπως ἔχει.

§99Γ. ΠΩΠ. Πῶς θὰ συνεννοοῦνται;

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν συμφωνῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συνεννόησις, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εἰς τόσον βαθμὸν ἡ ἄγνοια τῆς Γαλλικῆς γλώσσης παρὰ τοῖς μετακαλουμένοις ἐνταῦθα λειτουργοῖς τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ συνεννοοῦνται. Ἄλλως τε τοῦτο ἀπέδειξε ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα διότι ὡς γνωστὸν οἱ μετακληθέντες καθηγηταὶ τῆς Γαλλικῆς ὡς καὶ οἱ διδάσκοντες ἀπό τινος χρόνου εἰς τὸ Πρακτικὸν Λύκειον μετ’ ἐλάχιστον χρόνον κατώρθωσαν καὶ παρακολουθοῦν πληρέστατα τὰ μαθήματα καὶ γίνωνται ἀντιληπτοί, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἀπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Σχολείου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ μετάκλησις Γάλλων καθηγητῶν ἦτο μέτρον ἀνάγκης ἐπιβεβλημένης, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐπεθύμει νὰ ἐπιτύχῃ ριζικὴν μεταρρύθμισιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν ἐκ τῶν λειτουργῶν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔκαμε καὶ ἄλλην παρατήρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάρκειαν τῶν ἐτῶν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει, διότι τὰ πρότυπα τὰ ἱδρυόμενα ἔχουσι διάρκειαν σπουδῶν τετραετῆ, ἐνῷ ὑπάρχουσι ἄλλα ἑξατάξια γυμνάσια καὶ ἄλλα τετρατάξια. Ἀναμφιβόλως ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία καὶ θὰ θεραπευθῇ διὰ τῆς τελειοποιήσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΨΛʹ καὶ 479 περὶ ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῶν συνοικισμῶν Παλαιᾶς Κουτσόφλιανης καὶ Παλαιᾶς Σμόλιας, εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων καὶ τῆς ἐδαφικῆς ἐκτάσεως Ἀμπορίσσης ἢ Μεσρᾶς Καλαρρυτῶν εἰς τὸν νομὸν Ἄρτης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ναυτικῆς Ἀεροπορικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 595». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς διὰ τὴν μελέτην τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν χορηγηθείσης ὑπὸ τοῦ νόμου 163 πιστώσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ χορήγησιν δανείων εἰς τοὺς σεισμοπλήκτους κατοίκους τῆς ὑποδιοικήσεως Κονίτσης». Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας ἐν Ἀθήναις τῇ 7|20 Ἀπριλίου 1920 ὑπογραφείσης προσθέτου συμφωνίας περὶ τῆς ἐν Κρήτῃ Γαλλικῆς ἀποστολῆς Δημοσίων ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 7|20 Νοεμβρίου 1918 συμφωνίας διὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι στρατιωτικὰ Ἀγγλικά, Γαλλικά, Ἰταλικὰ καὶ Σερβικὰ νεκροταφεῖα». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τμηματικῆς καταλήψεως καὶ ἀποζημιώσεως χώρου εἰς θέσιν Σκαραμαγκᾶ, τῶν τέως Δήμων Φυλῆς Ἐλευσῖνος καὶ δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς χρησιμοποιηθησομένου πρὸς ἀνέγερσιν Πολεμικοῦ Ναυστάθμου.» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΤΟʹ τῆς 6ης Ὀκτωβρίου 1909 περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Λαχείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Λαχείων νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἰαματικῶν πηγῶν καὶ λουτρῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§102Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἰδέα τῆς κυβερνήσεως τοῦ νὰ θελήσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἀναλάβῃ τὰ ἰαματικὰ λουτρὰ τοῦ Κράτους δὲν εἶνε κακή. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ αὐτήν, ἤθελον ὅμως νὰ συστήσω τὴν παραδοχὴν μιᾶς τροπολογίας ἡ ὁποία θὰ καταστήσῃ τὸ Νομοσχέδιον ἀρτιώτερον σχετικῶς μὲ τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσητε εἰς τὰς ἤδη διαχειριζομένας τὰ ἰαματικὰ λουτρὰ κοινότητας. Καὶ ἐν πρώτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατύπωσις ἐπιρρίπτει εἰς τὰς κοινότητας τὴν μομφήν ὅτι δὲν διεχειρίσθησαν καλῶς, διότι αἱ κοινότητες προσεπάθησαν νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν τῶν λουτρῶν καὶ ὁμολογουμένως καὶ τὸ Λουτράκι καὶ ἡ Αἰδηψὸς ἔχουν ἤδη λουτρά, τὰ ὁποῖα δὲν παραβάλλονται μὲν πρὸς τὰ εὐρωπαϊκὰ εἶνε ὅμως πολὺ εὐπρόσωπα. Ἡ κοινότης ἰδίως τοῦ Λουτρακίου, δι’ ἣν ἠναγκάσθην νὰ ὁμιλήσω ἔχει ἀναλάβει καὶ μεγάλας ὑποχρεώσεις, διότι ἄλλοτε τὰ ἰαματικὰ αὐτὰ λουτρὰ ἀνῆκον εἰς τὴν κοινότητα Πέρα χώρας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξεχωρήθησαν εἰς τὴν κοινότητα Λουτρακίου. Εἶνε λοιπὸν ἀνάγκη νὰ καθωρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ ἡ διὰ τὰς κοινότητας ἀποζημίωσις ἀρτίας, νὰ ὁρισθῇ δηλαδὴ ὅτι αἱ κοινότητες θὰ ἀποζημιωθῶσι διὰ τὰ κτίρια, τὰς ἐγκαταστάσεις κλπ. ὡς ἔχῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι χρησιμοποίησιν τῶν λουτρῶν ὑπὸ ἑταιρείας ἢ τοῦ κράτους θὰ δίδεται εἰς τὰς κοινότητας καὶ ἓν ὡρισμένον ποσὸν ἐκ τοῦ ἐνοικίου, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως, νὰ μετέχωσι δηλαδὴ αἱ κοινότητες εἰς τὴν ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν λουτρῶν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου. Ἡ κοινότης π. χ. Λουτρακίου λαμβάνει ἀπὸ τινων ἐτῶν 150000 δραχμῶν ἐτησίως νὰ τεθῇ λοιπὸν ἐν τῷ νόμῳ διάταξις ὁρίζουσα ὅτι θὰ λαμβάνωσιν αἱ κοινότητες πλὴν τῶν ὁριζομένων ἀποζημιώσεων καὶ τὰ ⅔ ἐκ τοῦ μισθώματος, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιτευχθῇ ἐκ τῆς δημοπρασίας. Τοῦτο εἶνε ὀρθόν, διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ τὸ χρησιμοποιήσουν εἰς ἄλλας τῆς κοινότητος ἀνάγκας εἶνε δὲ καὶ δίκαιον προκειμένου νὰ τοῖς ἀφαιρεθῇ μία περιουσία, τὴν ὁποίαν κατέχουν ἐπὶ ἑκατονταετίαν ὁλόκληρον, νὰ λάβωσι μίαν ἱκανὴν ἀποζημίωσιν. Σημειώσατε δὲ ὅτι, τὸ ἔσοδον αὐτὸ κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον τῷ 1914, καταμερίζεται εἰς ὅλας τὰς κοινότητας τῆς Πέρα χώρας χάριν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν καὶ δὲν λαμβάνει μόνον τοῦτο ἡ κοινότης Λουτρακίου. Ἐπίσης ὑποβάλλω τροπολογίαν διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, διότι αἱ κοινότητες λόγῳ διαφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν εἴτε ὑπὸ ἐνοικιαστῶν εἴτε ὑπὸ ἄλλων ἐνδιαφερομένων ἔχουν ἐκκρεμεῖς δίκας καλὸν λοιπὸν εἶνε νὰ τεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν αἱ ὑφιστάμεναι δίκαι ἐξακολουθοῦσιν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ βαρύνωσιν ἐν περιπτώσει ἀπωλείας. Ἐπίσης ἐν τῷ ἄρθρῳ 9 ἀναφέρεται ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ διορίσῃ ἰατρόν, ὁ ὁποῖος θὰ πληρώνεται δι’ ἐξόδων τοῦ λουομένου κατόπιν δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 10 ἀναφέρεται, ὅτι θὰ πληρώνεται ἀπὸ εἰδικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ συστηθῇ καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ἐκεῖ λουόμενοι θὰ καταβάλλωσι 10 δραχμὰς ἐτησίως. Μία τῶν δύο διατάξεων πρέπει νὰ ἐκλείψῃ.

§103Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Νὰ γίνῃ καὶ διάκρισις περὶ τῶν ἀπόρων.

§104Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη εἰδικὴ ὑποχρέωσις ὑπὲρ τῶν δημοτῶν Λουτρακίου ὅτι πάντες οὗτοι δικαιοῦνται νὰ λούωνται δωρεάν.

§105Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πόσοι εἶνε οἱ δημόται;

§106Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὡρισμένως δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω. Αἱ παρατηρήσεις μου αὗται εἶνε ἀνάγκη νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ἵνα καταστῇ τὸ νομοσχέδιον ἀρτιώτερον. Θὰ εἶνε ἀνάγκη ἐπίσης, κ. Ὑπουργέ, χάριν τῆς ἀσφαλεστέρας ἐγγυήσεως διὰ τὸ μέλλον, προκειμένου νὰ ἐνοικιασθῶσιν τὰ λουτρὰ παρὰ τοῦ Κράτους εἰς μίαν Ἑταιρείαν διὰ πολυετῆ ἐνοικίασιν πλέον τῆς πενταετίας—διότι ἔχετε δύο διατάξεις—θὰ ἦτο ἀνάγκη ἡ ἐνοικίασις νὰ γίνῃ εἴτε διὰ δημοπρασίας........

§107Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Πάντοτε διὰ δημοπρασίας.

§108Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἴτε διὰ δημοπρασίας, εἴτε διὰ συμβάσεως, ἡ ὁποία νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ τῶν ὅρων καὶ συμφωνιῶν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ γίνῃ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἀσφαλίζῃ πραγματικῶς τὴν βελτίωσιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν λουτροπόλεων, αἱ ὁποῖαι καθίστανται πλέον ἐν Ἑλλάδι ἀπαραίτητοι. Λοιπὸν θὰ εἶνε ἀνάγκη νὰ τεθῇ διάταξις—καὶ θὰ ἐπιμείνω εἰς αὐτὸ— ὥστε αἱ ἐνοικιάσεις, αἱ πλέον τῆς πενταετίας, νὰ κυροῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ συμβάσεως, εἴτε διὰ δημοπρασίας γενικῆς.

§109Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἤθελον μίαν διασάφησιν. Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θ’ ἀπαντήσω, κ. βουλευτά. Αἱ ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας προβάλλετε, ἔρχονται τρόπον τινα εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν προοδευτικὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν πηγῶν. Ἀφήσατε τὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα εἰσρεύσῃ ξένον χρῆμα, ἵνα πλουτίσωσιν αἱ κοινότητες διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶνε πρὸς ὄφελος τῶν κοινοτήτων.

§110Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἠμφισβήτησε κανεὶς αὐτό.

§111Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δέχομαι, εἶναι ὅπως ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν πέραν τῆς 10ετίας γίνωνται εἴτε διὰ δημοπρασίας, εἴτε διὰ νόμου.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Διαμαντίδης ἔχει τὸν λόγον.

§113Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ ἰαματικῶν πηγῶν, τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑποβληθέντος, διαφωνῶ ὅμως ὡς πρός τινας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὰς ὁποίας καὶ ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας. Βεβαίως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τις ὅτι θὰ ἦτο δυνατόν, αἱ κοινότητες νὰ ἐξακολουθήσωσι ἐκμεταλλευόμεναι τὰς πηγὰς καὶ βεβαίως δὲν εἶνε δυνατὸν παρὰ τὸ Κράτος, προκειμένου περὶ πηγῶν μεγάλης ἀξίας ἢ σημασίας νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τούτων. Θὰ ἦτο χρήσιμον, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον ἵνα τὸ Κράτος προβῇ εἰς ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους τῶν κυριωτέρων ἐκ τῶν πηγῶν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ ἀπαλλοτριώσεις νὰ γίνωνται δι’ ἁπλοῦ Β. Διατάγματος καὶ νὰ ἐξακολουθήσουν ἐφαρμοζόμεναι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου περὶ ἀπαλλοτριώσεως χώρου διὰ τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου Τριπόλεως, ὡς ἀπὸ τοῦ 1912 ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται διὰ δρόμους, σιδηροδρόμους, καὶ λιμένας. Θὰ ἦτο ἀνάγκη προκειμένου περὶ πηγῶν μεγάλης ἀξίας καὶ σημασίας νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ Κράτος ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις καὶ δι’ ὡρισμένης νομοθετικῆς ἀδείας. Ἀνεξαρτήτως τούτου, θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν συμφωνῶ ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν δημοσίων ἰαματικῶν πηγῶν δύναται νὰ γίνεται εἴτε ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ δημοσίου, εἴτε παρ’ ἑταιρειῶν. Οὕτω προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρομικοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἡ ἀρχὴ τῆς κρατικοποιήσεως, καλὸν εἶναι ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τὸ Κράτος, προκειμένου ὅμως περὶ ζητήματος ἐξόχως ἐνδιαφέροντος τὸ κράτος, ἡ κυβέρνησις ἡμῶν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δηλώσῃ ὅτι πρόκειται περὶ μέτρου ἐντελῶς προσωρινοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν ἔστω καὶ πόρρωθεν νὰ τεθῇ ἡ ἀρχὴ ὅτι εἶνε δυνατὸν τὸ κράτος νὰ ἐκμεταλλευθῇ ἀπ’ εὐθείας τὰς ἰαματικὰς πηγάς. Δὲν μοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ τὸ Κράτος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκτείνῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον τὴν ἐξέλιξιν τῶν περὶ κρατικοποιήσεως τῶν ὑπηρεσιῶν του ὥστε νὰ θελήσῃ νὰ κρατικοποιήσῃ τὰς πηγὰς αὐτὰς καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὐτὰς ἀπ’ εὐθείας. Νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις αὐτὴ ἵνα μὴ περάσῃ εἰς τὸν νοῦν κανενὸς ὁ πειρασμός, τὸ ὅτι τὸ κράτος δύναται νὰ ἀναλάβῃ νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους καὶ προσωπικὸν διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν διαφόρων δημοσίων λουτρῶν. Ἡ δημοπρασία ἀφ’ ἑνὸς εἶνε ἐπιβεβλημένη ὅταν πρόκειται διὰ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ μακροῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἡ σύμβασις δέον νὰ συνομολογεῖται νομίζω, ἥτις νὰ κυροῦται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἥτις εἶνε ἐκείνη, ἥτις διονυχίζει τὸ ζήτημα, θὰ δέχεται, θὰ τροποποιῇ ἢ θὰ ἀπορρίπτῃ τὴν σύμβασιν. Εἶμαι λοιπὸν σύμφωνος καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν προκειμένου περὶ μικρᾶς διαρκείας ἐνοικιάσεως πάντοτε ἡ δημοπρασία νὰ γίνεται, προκειμένου δὲ περὶ μακρᾶς διαρκείας, πάντως αὕτη θὰ γίνεται διὰ νόμου. Δὲν ἀρκεῖ δὲ μόνον νὰ ὑπάρξῃ δημοπρασία, προκειμένου περὶ πολυετοῦς ἐνοικιάσεως, διότι αὕτη δὲν μᾶς ἀσφαλίζει, ὅτι κατὰ τὴν δημοπρασίαν θὰ μελετηθῶσι καὶ θὰ ὁρισθῶσι ὅλοι οἱ ὅροι οἱ συμφέροντες εἰς τὸ Δημόσιον. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τοιαύτης δημοσίας ἐπιχειρήσεως, ἡ ὁποία ἀφορᾷ κεφάλαια μεγάλα, καὶ ἔργα οὐχὶ ἀσήμαντα, καλὸν θὰ ἦτο ἵνα ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ νόμου, ἐκτὸς ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ λεπτομερέσταται διατάξεις, καθ’ ἃς θὰ καταρτίζεται ἡ σύμβασις. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ τοιοῦτον εἶνε δύσκολον νὰ γίνῃ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῶσι κανόνες γενικοὶ κατὰ τὴν ἐνοικίασιν τῶν λουτροπόλεων, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν αἱ ἐνοικιάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ὁπωσδήποτε μεγάλου χρονικοῦ διαστήματος πρέπει νὰ γίνωνται διὰ νόμου. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντήσας εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας καὶ δεχθεὶς περίπου τὰς παρατηρήσεις μας δὲν θὰ δυσκολευθῇ ἵνα τροποποιήσῃ ὁριστικῶς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὸ Δημόσιον συμφέρον. Θὰ εἶχον καὶ ἄλλην σύστασιν νὰ κάμω ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 11ον, τὸ ὁποῖον ὁρίζει περὶ ἱδρυομένης ἀρχιτεκτονικῆς ὑπηρεσίας. Πρόκειται ἐπὶ τοῦ παρόντος περὶ δύο ἢ τριῶν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε δι’ ἀποσπάσεως, εἴτε ἄλλως πῶς θὰ καταρτίσωσι τὴν ὑπηρεσίαν. Ὁπότε κατηρτίσθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἐτέθη ὡς βάσις ὅτι ἔπρεπε αἱ τεχνικαὶ ὑπηρεσίαι νὰ συγκεντρωθῶσι ἐν αὐτῷ καὶ ἐν ᾧ θὰ ἠδύναντο ἄριστα νὰ ἐξελιχθῶσι. Παρατηρῶ ὅτι καὶ εἰς ἄλλα νομοσχέδια ἄλλου Ὑπουργείου τοιαύτη διάταξις ἐψηφίσθη ἱδρύσεως τεχνικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἠδυνάμην νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας πρὸς τί ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ τελευταίως ἀρκούντως πολυτελῶς συσταθεῖσαι, ὅπως ἡ ὑπηρεσίαι τῶν νομοαρχιτεκτόνων, τὰς ὁποίας κατηρτίσαμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας; Ποῖον λόγον ἔχει ὅλος αὐτὸς ὁ ὑπαλληλικὸς κόσμος, ἀρχιτεκτόνων ἀληθῶς διακεκριμμένων καὶ τοὺς ὁποίους σήμερον διαθέτει τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο καὶ τὸ ὁποῖον ἄριστα θὰ ἠδύνατο νὰ συντρέξῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας προκειμένου περὶ μελέτης οἰκοδομικῶν ἔργων εἰς τὰς λουτροπόλεις; Σήμερον πρόκειται περὶ δύο ἢ τριῶν μηχανικῶν, αὔριον θὰ γίνωσι οὗτοι 13 ἵνα ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐξελιχθῇ εἰς νέον τμῆμα, νέαν Διεύθυνσιν καὶ ἐντεῦθεν νέας δαπάνας; Διὰ τοῦτο θὰ εἶχα νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἵνα ἀπαλείψῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν σύστασιν νέας Ἀρχιτεκτονικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις χωρὶς οὐδὲν νὰ προσφέρῃ, δαπάνας μόνον ἀσκόπους θὰ συνεισφέρῃ.

§114Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον, κ. Ὑπουργέ, διὰ τοῦ ἄρθρου 10 ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως τῶν λουτρῶν εἰς τὸ πλῆθος νομίζω ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ τὰ μέλη τῆς κοινότητος νὰ κάμωσι χρῆσιν τῶν λουτρῶν δωρεάν.

§115Π. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον τὰ μέλη τῆς κοινότητος τὰ ἐν Πέρα–Χώρα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν Κορίνθῳ διαμένοντα.

§116Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἀφαιρέσητε τὸ δικαίωμα αὐτό, ἄλλως θὰ προκαλέσητε ἐξέγερσιν.

§117Π. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ παραβλάψητε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν.

§118Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ δικαιώματα ἐννοῶ νὰ τὰ σεβασθῶ.

§119ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ δικαιώματα αὐτὰ δὲν στηρίζονται εἰς ἔγγραφα.

§120Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς θὰ ἤθελον μίαν κατηγορηματικὴν δήλωσιν.

§121Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι τὸ δέχεται.

§122Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ἐδέχθην.

§123Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ὅπως δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑποβάλλει καὶ ἥτις εἶνε δικαία. Θὰ παρεκάλουν νὰ δεχθῆτε ὅπως ἡ ἀποζημίωσις, μὴ γίνῃ ἐφ’ ἅπαξ. Θὰ ἠθέλομεν ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἐγκαταστάσεων—ὄχι τῆς ἀξίας τοῦ ὕδατος ὡς κεφαλαίου— προκειμένου περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς ἀξίας τοῦ ἀναβλύζοντος ὕδατος θὰ ἠθέλομεν ὅπως αὕτη γείνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποδόσεως, ἡ ὁποία περιέρχεται σήμερον εἰς τὴν κοινότητα ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν λουτρῶν τὸ ⅓ νὰ τὸ κεφαλαιοποιήσητε ἐφάπαξ νὰ δίδωνται.........

§124Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τῆς τελευταίας ἐνοικιάσεως.

§125Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ καταβάλλωνται εἰς τὴν κοινότητα διὰ νὰ ἐπαρκοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινοτικῆς διοικήσεως, διότι ἡ κοινότης ἐὰν τῆς δώσητε ὅλον αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, κ. Ὑπουργέ, δὲν εἶνε ἵδρυμα ἀνωνύμου ἑταιρείας, ἡ ὁποία θὰ τὸ καταστήσῃ παραγωγόν. Τὸ ἔσοδον, τὸ ὁποῖον ἔχει παράγεται ἐκ τῆς χρήσεως τῶν λουτρῶν, αὐτὸ τὸ ἔσοδον ἕως τώρα ὑπάρχει, αὐτὸ νὰ μὴ κεφαλαιοποιηθῇ ὡς ἀποζημίωσις, δὲν τὸ θέλει ἡ κοινότης αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, θέλει νὰ πέρνῃ τὰ ⅔ κατ’ ἔτος καὶ νὰ κεφαλαιοποιῇ τὸ ⅓. Νομίζω ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ χρησιμεύει διὰ νὰ τακτοποιήσῃ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὴν ταμειακὴν χρῆσιν ἡ κοινότης καὶ δι’ αὐτό, παρακαλοῦμεν νὰ δεχθῆτε νὰ μελετήσητε τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πετρίδης.

§126Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔχει ὑποβληθῇ καὶ συνεζήτησα προφορικῶς μὲ τὸν κ. συνάδελφον φρονῶ ὅμως ὅτι εἶνε ἕν εἶδος τροποποιήσεως τῆς μεθόδου, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ ἀποζημίωσις. Εἰσερχόμεθα ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν συμφερόντων τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα κοινότητος, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲ ἐθεσπίσθη ὅτι θὰ ἀποζημιωθῶσιν ἐναπόκειται εἰς τὴν κοινότητα νὰ ὁρίσῃ τί θὰ κάνῃ τὴν ἀποζημίωσιν. Φαντάζομαι ὅτι δὲν θὰ εἶνε δύσκολον ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὰ λουτρὰ νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν μὲ τὰς κοινότητας ὅπως ἕν μέρος τῆς ἀποζημιώσεως καταβληθῇ ἀπ’ εὐθείας. Δὲν νομίζω ὅτι εἶνε ἐπιβεβλημένον νὰ τεθῇ τοῦτο εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§127Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὰ ἰαματικὰ λουτρὰ εἶνε περιουσία τῆς κοινότητος, δὲν ἔχετε κανένα δικαίωμα ἐπ’ αὐτῶν. Ἔρχεται σήμερον τὸ κράτος καὶ λέγω ὅτι λόγοι δημοσίας ἀνάγκης καὶ δυνάμει τοῦ Συντάγματος τὰ ἀπαλλοτριῶ. Ἀλλὰ εἶνε περιουσία, θὰ τὴν πάρητε βιαίως δὲν θὰ μᾶς ἀποζημιώσητε;

§128Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα.

§129Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὶ ἄλλο ζητοῦμεν; Ζητοῦμεν τὴν ἀξίαν τῶν κτιρίων, δεύτερον τὴν χρῆσιν, τὸ ἀντάλλαγμα τῆς χρήσεως, ποῖον εἶνε αὐτὸ τὸ ἀντάλλαγμα; Τὶ συζητήσαμεν ἐν τῷ ἐμφυτευτικῷ καὶ ἀγροτικῷ τῆς Θεσσαλίας; Νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἀξίαν τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων· ἡ ἀξία τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων εἶναι 150000 δρ. τὸ ἔτος διότι τόσον ἐνοικιάσθησαν ἐφέτος τὰ λουτρά. Νὰ μᾶς δώσητε ὁλόκληρον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δικαιούμεθα νὰ λάβωμεν. Νομίζω ὅτι ἡ ἐπιμονή σας δὲν ἔχει βάσιν καὶ δὲν δέχεσθε τὴν τροπολογίαν μας διότι εἶναι ἡ μόνη δικαία λύσις διότι πρόκειται περὶ περιουσίας, τὴν ὁποίαν μᾶς πέρνετε δυνάμει τοῦ συντάγματος.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 24 καὶ 280, 41, 353, 425, 565– 568 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». Ὁ κ. Π. Λαγοπάτης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§131Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν τροπολογιῶν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Σοβαροτέρα τροπολογία εἶναι περὶ τῆς καταργήσεως τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας διότι ὁ θεσμὸς οὗτος παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπηρετεῖ τὴν δικαιοσύνην. Τὸ ὁμολογῶ ἐγὼ ὁ δικηγόρος, ὁ ὁποῖος ἔχω πεῖραν ἀπὸ τὰς πολλὰς ὑπερβασίας τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, ὑπερβασίας, αἱ ὁποῖαι πλησιάζουν τὸ ἔγκλημα. Ὥστε κατ’ ἀρχὴν ἀποφασίζεται ἡ κατάργησις τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας, καθ’ ὃν τρόπον νοεῖται αὕτη παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφισβήτησις. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐκκρεμεῖς δίκαι θὰ ἐξακολουθήσουν, θὰ συνεχισθοῦν ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ καταργουμένου, νόμου αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἀντίφασιν καὶ πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία, διότι κατὰ κανόνα, ὄχι συνήθως αὕτη χρησιμεύει ὡς μέσον ἐκβιάσεως καὶ ἑπομένως διατὶ αἱ ὑφιστάμεναι δίκαι νὰ συνεχισθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ, τὸν ὁποῖον καταργοῦμεν, εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἐννοήσω. Ὑπάρχει μία αἰτιολογία εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσηγητοῦ, ἡ ὁποία δὲν μοῦ φαίνεται σοβαρά, λέγει ὅτι θὰ εἶναι δυσχερὲς εἰς τοὺς εἰσαγγελεῖς νὰ παρακολουθήσουν τὰς δίκας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νόμου. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ..........

§132Γ. ΠΩΠ. Ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία ὑπῆρξε χρήσιμος καὶ ἐξ εἰδικῶν λόγων, ὅπως ἐπικουρήσῃ τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Ἑπομένως θὰ εἶναι ὄχι μόνον χρήσιμον ἀλλὰ καὶ ἀναγκαιότατον διὰ τὴν δικαιοσύνην εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἴτε δυνητικῶς εἴτε νομοθετικῶς ἀναλαμβάνει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ ρυθμίζῃ τὰ τῆς ἐν γένει ἀνακρίσεως, διότι οἱ ἀνακριταὶ ἔχουν ὑποθέσεις παμπληθεῖς καὶ ἰδίως αἱ παραμένουσαι ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις φθάνουν μέχρι τοῦ ὁρίου τῆς παραγραφῆς. Ἑπομένως σᾶς παρακαλῶ νὰ μελετήσετε καὶ τὴν φάσιν αὐτὴν τοῦ θέματος.

§133Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελον νὰ προταχθῇ διότι εἶναι καταφανὴς ἄχρηστος καθ’ ὃν τρόπον ἐνασκεῖται καὶ ἀποτελεῖ κίνδυνον ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος ὅτι ὑποθέσεις πολυπληθεῖς ἰδίως λογιστικῆς καὶ ἐμπορικῆς φύσεως εἶναι ἀδύνατον ἡ ἀνάκρισις νὰ τὰς περατώσῃ ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῶν κατηγόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν διαφωτίζουν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐμελέτησε ὅλας αὐτὰς τὰς ἀπόψεις καὶ εὑρίσκει ὅτι δὲν ἐξομοιοῦται ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἂν ὑπάρχῃ ἡ δικαιοδοσία τῶν πολιτικῶς ἐναγόντων. Νὰ ἐπιτρέπεται εἰς αὐτοὺς νὰ λαμβάνουν γνῶσιν τῆς ἀνακρίσεως, τὸ ὁποῖον συμπίπτει πρὸς τὸν καθεστῶτα νόμον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἀνάκρισιν φανεράν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐφρόνει ὅτι τοῦτο θὰ ὑποδείκνυε πρὸς μελέτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν διότι θὰ ἐξετείνετο εἰς καταρτισμὸν πλήρους σχεδίου νόμου εὐρύνοντος τὴν δικαιοδοσίαν τῶν πολιτικῶς ἐναγόντων θὰ ἔπρεπε ἀφ’ ἑτέρου νὰ κρίνῃ καὶ τὰ δικαιώματα τῶν κατηγορουμένων.

§134Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἔκαμε;

§135Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Διότι θὰ ἔπρεπε νὰ μεταρρυθμίσῃ ριζικῶς ὁλόκληρον τὴν Δικονομίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅμως ἐπείγει εἶναι τοῦτο καὶ πιστεύσατέ με ἀπὸ πεῖρας ὁμιλῶ, εἶναι δὲ τοῦτο ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία ἥτις εἶναι ἕνας ὀπισθοδρομικὸς θεσμός, ὁ ὁποῖος ἐξετράπει εἰς ἐκβίασιν.

§136Γ. ΠΩΠ. Ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία ἀπέβη ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς δικαιοσύνης.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§138Γ. ΠΩΠ. Ἐπ’ ἀγαθῷ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς παρατάσεως τῆς ὑποθέσεως. Ἀναμφισβητήτως κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία εἶναι μέθοδος ἐκβιάσεως, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία καὶ δὲν θὰ ἦτο ἐν δικαίῳ, ὁ τὰ ἀντίθετα πιστεύων. Ἀλλὰ λέγω τοῦτο θὰ ἦτο χρήσιμον ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ μελέτῃ αὐτῆς κανονίσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ θέμα ὥστε νὰ μὴ ἐμφανισθοῦν τὰ ἄδικα ἐκεῖνα περὶ τῶν ὁποίων μετὰ τόσης εὐγλωττίας λόγῳ τῆς πείρας σας ἄλλοτε ὡμιλήσατε.

§139Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἀκούσατε διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι προέλαβε τὴν γνώμην σας ἡ ἐπιτροπὴ (ἀναγινώσκει) «Εἶναι οὐχ’ ἧττον ἀληθὲς πολιτικὸς ἐνάγων». Λοιπὸν ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς συνεφώνει, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐδυσκολεύετο εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ὑποβάλῃ σχετικὴν τροπολογίαν ἀναφερομένην εἰς τὴν εὔρυνσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ πολιτικὸς ἐνάγων, ὁπότε ὅλα θὰ ἐσώζοντο. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκκρεμεῖς δίκας φρονεῖτε ὅτι ὑπάρχει λόγος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν συνέχισιν αὐτῶν;

§140ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§141Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἀκατάληπτον.

§142Γ. ΠΩΠ. Θὰ ἦτο ἄδικον νὰ συνεχισθῶσιν. Ἐγὼ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ὡς εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τούτου, τουτέστιν ἢ θὰ φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ παράσχητε μείζονα δικαιώματα εἰς τὴν πολιτικὴν ἀγωγὴν ἢ μὴ κατορθόνοντες τοῦτο θ’ ἀφίσητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνακριτῶν κατὰ τὸ δυνατὸν μέγιστον ὅριον, ἵνα πᾶσαι αἱ ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ ὑποθέσεις διεκπεραιοῦνται ταχέως. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, ἐὰν ἔχῃ στήριγμά τι ἠθικὸν ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία, ἐφ’ ὅσον δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἠθικὸν στήριγμα, εἶναι ὁ λόγος, ὅτι ὠθοῦσι τὴν ἄσκησιν τῆς ποινικῆς ἀγωγῆς.

§143Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Καὶ δευτέραν τροπολογίαν ὑποβάλλει ἡ Ἐπιτροπή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν διατηρεῖται ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία, ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν παραβάσεων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ὀξύτης τῶν πολιτικῶν παθῶν, νὰ φθάσῃ εἰς σημεῖον, ὥστε νὰ παρασυρθῶσι καὶ εἰσαγγελεῖς τασσόμενοι πρὸς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν μερίδα. Τοῦτο δὲν μοῦ φαίνεται, ὅτι εἶναι λόγος ἐπαρκής, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην, διότι ἡ ἐπιτροπή, νομίζω, ὀρθῶς παρατηρεῖ ὅτι, ὅταν ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἐποπτείας τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὅταν ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν τῶν δικαστικῶν συμβουλίων, ὅταν ἔχωμεν τὸν Ἄρειον Πάγον ὡς ἐποπτικὸν συμβούλιον τιμωροῦν μάλιστα, ὅταν ἔχωμεν ὅλους αὐτούς, δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεροληπτήσουν, διότι, ἐὰν ὅλοι αὐτοὶ μεροληπτήσουν, τότε κανένας νόμος καὶ κανὲν μέτρον δὲν δύναται νὰ σώσῃ τὴν καθολικὴν πλέον ἀχρειότητα. Εἶναι μία σκέψις τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπαισιόδοξος. Δὲν εἴμεθα μακρὰν τῶν πιθανοτήτων καὶ τῶν πραγμάτων μάλιστα κατόπιν τοῦ προσφάτου παρελθόντος τὸ ὁποῖον μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι πολὺ εὔκολα δύνανται νὰ ἐκτραπῶσι καὶ δικασταὶ καὶ ὅσον μεγαλυτέρα εἶναι ἡ δύναμις τόσον καὶ ὁ ἐκτραχηλισμὸς φέρει χειρότερα ἀποτελέσματα. Ἕνα κάρρο ἐκτροχιαζόμενον δὲν ἔχει νὰ πάθῃ τίποτε, ἀλλ’ ἕνας σιδηροδρομικὸς συρμὸς καταστρέφει καὶ καταστρέφεται. Καὶ δι’ αὐτὸ ὁ ἐκτραχηλισμὸς τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς εἶναι φοβερὸς καὶ τρομερὸς καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ λάβωμεν μέτρα ἀμύνης ἀλλὰ ἀπὸ τούτου μέχρι τοῦ νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ ἔλεγχον στοιχειώδη καθήκοντα ἐπὶ τῷ φόβῳ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν Εἰσαγγελεῖς ἀρνούμενοι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν μοῦ φαίνεται, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ καὶ δι’ αὐτὸ μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ δὲν θεωρεῖται ἐπαρκὴς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν κατάργησιν καθόλου τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας. Ἄλλως τε, μὲ τὸν νεαρὸν νόμον περὶ ἐξυβρίσεως διὰ τὸν ὁποῖον ἐν καιρῷ θὰ εὕρω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου, εἰσάγεται τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτικῶς παρίστασθαι ἄνευ προδικασίας.

§144Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Οὐχὶ μόνον προκειμένου περὶ ἐξυβρίσεως· πᾶς ἀδικηθεὶς δύναται νὰ παρίσταται ὡς πολιτικὸς ἐνάγων. Εἶναι γενικὴ διάταξις.

§145Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Λέγω τὸ ἑξῆς. Ὅτι ὁ ἀδικηθεὶς ἐξ ἐκλογικῶν παραβάσεων δυνάμει τοῦ ὑπάρχοντος νόμου περὶ ἐξυβρίσεως, κατὰ τὸν ὁποῖον πᾶς ἀδικηθεὶς ἄνευ προδικασίας δικαιοῦται νὰ παρίσταται ὡς πολιτικὸς ἐνάγων πρὸς διεκδίκησιν ἱκανοποιήσεως διὰ ψυχικὴν ὀδύνην, παρέχεται ἡ εὐκαιρία καὶ εἰς τὸν ἀδικηθέντα ἐξ ἐκλογικῶν παραβάσεων νὰ παρίσταται πολιτικὸς ἐνάγων καὶ νὰ χειραγωγῇ τὴν δικαιοσύνην.

§146Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ μελετήσω τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς ἐπίσης καὶ πᾶσαν πρότασιν συναδέλφου, ἵνα ἐκφέρω γνώμην εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν κατὰ πόσον θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀποδοχὴ αὐτῶν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§148Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας ἔχουσιν ἀκουσθῆ πολλαὶ κραυγαὶ καὶ παρίσταται, ὅτι χρῆσις τοῦ θεσμοῦ τούτου χρησιμεύει πολλάκις ὡς μέσον ἐκβιάσεως. Πιθανὸν νὰ συμβαίνῃ τοῦτο. Καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ πρέπει κάθε χρῆσις δυναμένη ν’ ἀπολήξῃ εἰς μίαν κατάχρησιν νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ νόμου καὶ ἐν ἀνάγκῃ, ἐὰν τὸ κακὸν εἶναι τόσον μέγα, νὰ ἐπέλθωσι καὶ περιορισμοὶ καὶ ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἡ ἀπότμησις τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται ἐν προκειμένῳ· ἡ κατάχρησις τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας ὡς μέσον ἐκβιάσεως ποῦ ὀφείλεται; Ὀφείλεται εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν θεσμὸν ἢ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ καὶ ἰδίως εἰς ποῖον σημεῖον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ; Ἡ κατάχρησις ὑπάρχει, ἐφ’ ὅσον δύναται ὁ ἰδιώτης κατήγορος μὲ ἐλαφροτάτην συνείδησιν νὰ γνωματεύσῃ καὶ διαφωτήσῃ περὶ προφυλακίσεως ἢ ἀπολύσεως τοῦ κατηγορουμένου μετὰ τὴν ἀπολογίαν. Ἡ κατάχρησις εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ καὶ προκύπτει εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξετάζονται μάρτυρες ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κατηγορουμένου καὶ παρουσίᾳ τοῦ ἔχοντος ἰδιωτικὰ συμφέροντα ἀντίθετα πρὸς τὸν κατηγορούμενον. Ὁ δὲ κατηγορούμενος, ὁ ὁποῖος δὲν παρίσταται εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων καὶ φυσικὰ δὲν παρίσταται οὔτε εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξ ἐπαγγέλματος ἀγωγῆς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐναντίον αὐτοῦ καταστάντων μαρτύρων ἐπὶ παρουσίᾳ του. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἰς τὸν κατήγορον ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα, ὅτε παρίσταται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν κατηγορίαν, ν’ ἀποφαίνηται περὶ φυλακίσεως ἢ ἀπολύσεως, τότε θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία οὐχὶ μόνον δὲν εἶναι ἄχρηστος θεσμός, ἀλλ’ εἶναι χρησιμώτατος θεσμὸς ἰδίως εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν τ’ ἀδικήματα εἶναι συνυφασμένα μὲ συναλλαγὰς χρηματικῆς φύσεως. Διότι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ φαντασθῆτε ὅτι εἷς ἀνακριτὴς διαθέτων τὴν κοινὴν ἀνακριτικὴν πεῖραν θὰ ἔχῃ ἢ τὸν ζῆλον ἢ καὶ τὰ ἐφόδια μόνος του νὰ ἐξαντλήσῃ μίαν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει παραβίασις ποινικὴ συνεχομένη μὲ χρηματικὴν διαχείρισιν. Ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ταύτης εὑρίσκω ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐμπέδωσιν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς δημοσίας τάξεως ἀλλὰ θὰ δώσῃ μίαν ἀσυδοσίαν τὴν ὁποίαν de facto ἔχουσιν οἱ διαχειρισταὶ ξένων χρημάτων εἰς δίκας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀναγκαῖαι γνώσεις λογιστικαὶ καὶ τεχνικαὶ, διότι θὰ γνωρίζῃ ὅτι θὰ λογοδοτήσῃ ἐνώπιον ἑνὸς ἀνακριτοῦ βεβαρυμένου μὲ ὄγκον δικογραφιῶν, διότι δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίζωμεν τὰ πράγματα, καὶ θὰ ἀναθέσῃ τὴν ἀνάκρισιν εἰς τὸν γραμματέα καὶ δὲν θὰ δείξῃ ἐνδιαφέρον ἑνὸς εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος εἶναι βεβαρυμένος ἐπίσης μὲ ὄγκον δικογραφιῶν καὶ ἐνδιαφέρεται ἰδίως διὰ τὰ ἀδικήματα κατὰ τῆς ζωῆς.

§149Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Πάντοτε ὁ ἀνακριτὴς δὲν θὰ ἀσχοληθῇ;

§150Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ ἰδιώτου κατηγόρου τὸν κάμνει νὰ ἐργασθῇ. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐγλύστρησαν μέσα ἀπὸ τὰ δίκτυα τῆς ἀνακρίσεως μεγάλοι κατηγορούμενοι μόνον καὶ μόνον διότι ἀνακριταὶ εὑρέθησαν μόνοι των εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων. Ἀσφαλῶς ἄν θέλετε νὰ καταργήσητε τὴν ἰδιωτικὴν κατηγορίαν τότε ὀφείλετε νὰ δώσετε δικαιώματα εἰς τὴν πολιτικὴν ἀγωγὴν τὰ ὁποῖαν σήμερον δὲν ἔχει καὶ τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ὀφείλει νὰ ἔχῃ.

§151Γ. ΜΑΡΗΣ. Ἐν συνδυασμῷ μὲ αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ κατηγορουμένου. Αὐτὸ θὰ ἦτο ῥιζικωτέρα διαρύθμισις καὶ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ νὰ θεραπεύσῃ ἕν κακόν.

§152Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀλλὰ διανοίγε καὶ ἕν ἄλλο κακόν, τὸ ὁποῖον δὲν θεραπεύεται, πρόκειται δὲ περὶ ποινικοῦ νόμου καὶ ποινικῆς δικονομίας καὶ ὅταν ἔφθασαν εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτὸ τόσον ἔγκριτοι συνάδελφοι καὶ εἰδικοὶ καὶ ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα ὤφειλον νὰ προτείνουν τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καὶ σπουδαῖαι. Τὴν ἄλλην φορὰν ὑπὸ ἐπαναστατικὸν καθεστὼς ὅταν αἱ ὑπηρεσίαι δὲν ἐλειτούργουν ὅπως σήμερον διὰ νὰ παρουσιάζουν νομοσχέδια, εἰσηγάγομεν τὸν θεσμὸν τῆς φανερᾶς ἀνακρίσεως, ἕν κολοσσιαῖον ἀπόκτημα καὶ σήμερον νὰ εἰσαγάγωμεν δικαιώματα τοῦ κατηγορουμένου εἶναι χρησιμώτατον καὶ δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ τὸ κάμωμεν καὶ ἀντιστοίχως νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πολιτικῶς ἐνάγοντα νὰ παρίσταται κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων.

§153Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Θέλετε τὸ δικαίωμα τοῦ παθόντος μεγαλύτερον τοῦ δικαιώματος τοῦ κατηγορουμένου;

§154Λ. ΝΑΚΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ εἶναι τὸ αὐτό.

§155Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁ κατηγορούμενος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρίσταται κατὰ τὴν ἐξέτασιν· βεβαίως ἄν δοθῇ εἰς τὸν κατηγορούμενον τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὸν παθόντα.

§156Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σᾶς λέγω νὰ χορηγηθῇ δυνάμει τοῦ θεσμοῦ τῆς παλαιᾶς διαδικασίας καθ’ ὅν ὁ κατηγορούμενος καθ’ οὗ προσήχθη εἷς μάρτυς καταθέτων ἐναντίον του ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐξετάσεως τοῦ μάρτυρος ἐπὶ παρουσίᾳ του. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει διὰ τὰ ἐκλογικὰ ἀδικήματα συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ὡδηγήθη εἰς τὰς σκέψεις του ἐκ τῆς ἐμπειρίας τοῦ παρελθόντος καὶ ἡ πολιτικὴ σκέψις τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν θέλω νὰ ἀποφανθῶ τίποτε περὶ τοῦ ποιοῦ τῶν Εἰσαγγελέων οὔτε ἀφορᾷ αὐτοὺς ἡ παρατήρησις, ἀλλ’ ἠξεύρω ὅτι ἔχομεν ἕνα θεσμὸν ἐμπνευσμένον ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, ἀπὸ τὴν περίοδον τὴν ἀνώμαλον καθ’ ἣν ὁ πολιτικὸς μας βίος ἐδημιουργεῖτο. Φρονεῖτε ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα σήμερον πάλιν εἰς περίπτωσιν δημιουργίας πολιτικοῦ βίου καὶ θέλετε νὰ ἀπεμπολήσωμεν δικαίωμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἐκληροδότησεν ἡ ἐμπειρία τοῦ παρελθόντος μόνον καὶ μόνον διὰ λόγους τεχνικοὺς ἢ διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Λαγουδάκης δὲν εὐκαίρησε νὰ διατυπώσῃ τὸ ἄρθρον. Αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα εἶχον νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατόπιν τῆς δηλώσεως αὐτοῦ ὅτι θὰ ἐξετάσῃ ὅλας τὰς προτάσεις διὰ νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ παρουσιάσῃ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν ἄρτιον, διότι ἡ συζήτησις αὐτὴ μὲ καταλαμβάνει ἀπαράσκευον.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νάκος ἔχει τὸν λόγον.

§158Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις, κύριε Πρόεδρε, διότι ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐμὲ ἡ συζήτησις μὲ καταλαμβάνει ἀπαράσκευον. Ὁμολογῶ ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἀντίθετος τοῦ θεσμοῦ τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἔχει τὴν ἱστορίαν του. Καὶ σᾶς λέγω μάλιστα κάτι, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην ὅτι ὁ Βαυαρὸς ὁ ἱδρυτὴς τοῦ θεσμοῦ τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας εἶχεν εἴπει, ὅτι ὁ θεσμός, τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας εἶναι θεσμός, ὁ ὁποῖος ἁρμόζει εἰς τὸν χαρακτῆρα τὸν Ἑλληνικὸν καὶ δι’ αὐτὸ τὸν ἐπέβαλε. Θὰ ἐπεθύμουν μίαν γενικὴν μεταβολὴν τοῦ ὅλου ἀνακριτικοῦ συστήματος. Εἶμαι θιασώτης τοῦ συστήματος τῆς κατ’ ἀντιμωλίαν ἐξετάσεως τῶν μαρτύρων. Εἶμαι θιασώτης τοῦ συστήματος τοῦ νὰ παρέχηται εἰς τὸν κατηγορούμενον τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν ἀνακοίνωσιν ἐγγράφου καὶ παντὸς πράγματος, τὸ ὁποῖον κατατίθεται εἰς τὴν ἀνάκρισιν ὥστε νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ὁ κατηγορούμενος. Νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐμφανίζεται εἰς τὸν ἀνακριτὴν εἴτε ἀπελογήθη εἴτε ὄχι, νὰ τῷ λέγῃ: Εἶμαι παρὼν εἴτε μὲ καλεῖς εἴτε δὲν μὲ καλεῖς. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ πλήρη γνῶσιν τῆς δικογραφίας καὶ παντὸς ἐγγράφου. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑπεβάλλετο νομοσχέδιον μεταβάλλον τὸ σύστημα καθὼς ὑπέδειξα. Ὁπωσδήποτε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔρχεται σήμερον πρὸς συζήτησιν συνεπείᾳ ὑπερβασιῶν καὶ καταχρήσεων. Ἔρχεται νὰ προλάβῃ καταχρήσεις. Καὶ τὸ κακὸν κατέστη δεινὸν διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι στερούμεθα ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων. Ἄν εἴχομεν ἀνακριτάς, ἐμὲ τουλάχιστον δὲν θὰ μὲ ἐπτόει ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν, καὶ οὔτε ἐλήφθη φροντὶς νὰ ἔχωμεν. Ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον ἡμῶν διότι ἀληθῶς κατέστη ὁ ἰδιώτης κατήγορος τύραννος ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν ἀνακριτῶν, καὶ ἰδίως διότι παρουσιάζωνται δικηγόροι—δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα δικηγόρον πολιτευόμενον—οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦντες πίεσιν καὶ ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἀνακριτοῦ ἐγκαθίστανται ἐν τῷ γραφείῳ του ὡς τύραννοι καὶ δεσπόται αὐτοῦ. Ἐπεθύμουν νὰ ἀρθῇ τὸ κακὸν διὰ γενικῆς τινος ὡς εἶπον μεταρρυθμίσεως τοῦ θεσμοῦ ἀλλὰ ἀφοῦ τὸ κακὸν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ εἶναι ἀναγκαῖα ἡ κατάργησις, τὴν ἀποδέχομαι ὡς ἀναγκαῖον κακόν, ἀλλὰ δυστυχῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν τιμωροῦμεν τοὺς προκαλέσαντας τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ διὰ τὴν κατάχρησίν των διατηροῦμεν τὸν θεσμὸν διὰ τὰς ἐκκρεμεῖς ποινικὰς ὑποθέσεις. Καὶ τὸ νομοσχέδιον οὕτω ὑποβαλλόμενον ἀποτελεῖ κωμῳδίαν, τῆς ὁποίας δὲν εἶνε ἄξιοι οὔτε ἡ Βουλὴ εἰς ἣν εἰσήχθη τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ Εἰσηγητής. Συνοψίζων λέγω ὅτι κατ’ ἀρχὴν θεωρῶ ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία εἶνε ὁ θεσμὸς, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο χρησιμώτατος ἂν μετερρυθμίζετο. Καὶ δύναμαι ἀκόμη νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία ἐχρησίμευσε πολλάκις ὡς προστάτης σπουδαιοτάτων συμφερόντων τῶν πολιτῶν κατὰ ἀνακριτῶν φατριαστῶν ἢ κατὰ δικαστικῶν οἵτινες προσεπάθουν νὰ προστατεύσωσι τὸν ἀδικοῦντα. Ἐχρησίμευσε δὲ καὶ παρέσχε πολυτιμοτάτας ὑπηρεσίας ἰδίως εἰς τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις. Γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν, διὰ τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας μόνον κατωρθώθη ἡ τιμωρία παραβατῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ μόνον οἱ φόβοι ἀνέκοπτον τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, καὶ πρὸ παντὸς τὰ στρατιωτικά, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ ὅλην τὴν ἐναντίαν ἐπιθυμίαν των. Τώρα μὲ θέτετε εἰς τὸ δίλημμα τί νὰ προτιμήσω. Προτιμῶ τὴν κατάργησιν σήμερον τοῦ θεσμοῦ· δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἄμεσις μεταρρύθμισις ἀναλόγως τῶν ἐκβιάσεων, αἱ ὁποῖαι διαπράττονται. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν τὴν ρητὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι θέλει ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τάχιστα ἓν πλῆρες σύστημα μεταρρυθμιστικὸν τῶν περὶ ἀνακρίσεως διατάξεων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ἐπιστημονικῶν ἰδεῶν καθιερουμένης τῆς κατ’ ἀντιμωλίαν ἀνακρίσεως. Κυρίως ὅμως καὶ ἰδίως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ καὶ εἰς τὰς ὑπηρεσιακὰς ὑποθέσεις, αἵτινες καὶ προεκάλεσαν τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ, διότι κατάργησις θεσμοῦ χρησίμου εἰς χεῖρας ἀνακριτοῦ ἱκανοῦ καὶ ἰδιώτου κατηγόρου ἠθικοῦ, καταντᾷ παρῳδία νομοθετική.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§160ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαλύσεως τῶν πρὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1919 συναφθεισῶν ἐργολαβιῶν πρὸς ἐκτέλεσιν Δημοσίων ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον)

§162Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε ἐκ λάθους ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως ἐφημερίδων» ἐψηφίσθη εἰς αʹ ἀνάγνωσιν ἐνῷ πράγματι τοῦτο δὲν ἐψηφίσθη.

§163ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐψηφίσθη, δὲν ἐψηφίσθη.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἐξαγορὰν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑνωτικοῦ Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης–Κωνσταντινουπόλεως» ὅπερ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἵνα κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§165ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται κατεπεῖγον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5. μ.μ. μεθαύριον. (Ὥρᾳ 8,30′ μ.μ.).