1920.01.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30ὴ

τῆς 24ης Ἰανουαρίου 1920

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ κατὰ τὸν ἐσχάτως διενεργηθέντα διαγωνισμὸν ἐπιτυχόντες ἐμποροπλοίαρχοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐξετάσεων. — Οἱ λειτουργοὶ τοῦ ἐν Βόλῳ ἀνωτέρου Παρθεναγωγείου παρακαλοῦσιν, ὅπως συμπεριληφθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ «περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς δημοσίους καὶ πολιτικοὺς ὑπαλλήλους». — Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δημ. Ε. Καλογεροπούλου «περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος ἐγκαταστάσεως μεγάλων δικτύων (τονναρῶν) πρὸς ἁλιείαν τῶν τόνων καὶ ἱδρύσεως ἐργοστασίου πρὸς βιομηχανικὴν συσκευασίαν αὐτῶν». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν ἐνισχυομένην ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Α. Τ. Μπασιᾶ. Ν. Ζαρλῆ, Κ. Σταμούλη, Ν. Γερμανοῦ, Α. Ἀναστασιάδου καὶ Κ. Χρυσοχοΐδου. — Ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τοῦ Μονοπωλείου τοῦ ἅλατος ἐν Κρήτῃ». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Ν. Καναβός, Θ. Κωτούλας, Τ. Μπότσαρης καὶ Δ. Κίγκος, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ τοῦ σώματος τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου διοικητικοῦ καὶ τεχνικοῦ προσωπικοῦ καὶ τροποποιήσεων αὐτοῦ». — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καρπετόπουλος, ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Καίσαρι Κορινθίας πρὸς ἐξαγορὰν γαιῶν ἐκμεταλλευομένων ὑπὸ ἰδιώτου. — Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 360 «περὶ συστάσεως Διευθύνσεως Στατιστικῆς κλπ.». Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐνισχυομένην διὰ τῶν κ. κ. Α. Τ. Μπασιᾶ, Ν. Ζαρλῆ, Γ. Βλάχου, Κ. Σταμούλη καὶ Α. Θανοπούλου. — Ὁ κ. Ἀθαν. Μιαούλης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῶν 1838 καὶ 1831 νόμων». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων: 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου καὶ 26 Ὀκτωβρίου 1919 συμφωνητικοῦ μεταξὺ τῆς Ἀνωτάτης Διευθύνσεως Μεταφορῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν Henri καὶ Perguè καὶ Pièrre Helbronner ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἀπαλλαγῆς τούτων ἀπὸ τοῦ νόμου 1640 τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου». καὶ 2) «Περὶ αὐξήσεως τῆς διὰ τὴν μελέτην σιδηροδρομικῶν γραμμῶν χορηγηθείσης ὑπὸ τοῦ νόμου 168 πιστώσεως». — Ὁ βουλευτὴς κ. Θρ. Παπαστρατῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Ἀγροτικοῦ νόμου». — Οἱ ἀντιπρόσωποι τσιφλικίων Ντιγτζολάρ, Κοζάνης, παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον. — Αἱ κοινοτικαὶ ἀρχαὶ τῶν χωρίων τοῦ Ἀνατολικοῦ Ζαγορίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἐπὶ Τουρκοκρατίας φορολογία τῶν κτημάτων των. — Αἱ κοινοτικαὶ ἀρχαὶ τοῦ χωρίου τοῦ Ἀνατολικοῦ Ζαγορίου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν κοινοτικῶν δασῶν. — Οἱ ἐξ Ἐλασσῶνος Τζαφὴτ, Ταχὴρ κλπ., παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου 1072.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀναγγείλω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν προσεχῆ Κυριακὴν ὥρᾳ 10 π. μ. θὰ τελεσθῶσι τὰ ἀποκαλυπτήρια τοῦ πρὸ τοῦ Βουλευτηρίου κειμένου ἀνδριάντος τοῦ ἀειμνήστου Χαριλάου Τρικούπη. Ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης, παρακληθεὶς ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Ἐπιτροπῆς, θὰ ἐκφωνήσῃ τὸν κατάλληλον τῇ περιστάσει λόγον, ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ τοὺς κ. βουλευτὰς νὰ παρευρεθῶσιν κατὰ τὴν ἐπίσημον ἐπιμνημόσυνον ταύτην τελετήν.

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Θὰ ἐζητοῦσα τὴν χάριν νὰ ἀνεβάλλοντο.

§4Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§5Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρεκάλουν ἀπόψε νὰ τελειώσουν αἱ ἀγορεύσεις τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου εἰς τρόπον ὥστε τὸ Σάββατον καὶ Κυριακὴν νὰ διαμορφωθῇ καὶ λάβῃ τὴν τελικήν του μορφὴν τὸ νομοσχέδιον τὴν Δευτέραν νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐπιψήφισις. Τότε θὰ παρεκάλουν τὴν Δευτέραν νὰ ἀνεβάλλετο ἡ συζήτησις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς.

§7Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παράκλησιν ὑποβάλλω.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐρωτήσεις;

§9Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπείγομαι νὰ ὑποβάλω ἕνα ψήφισμα, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ συζήτησις τοῦ γεωργικοῦ νομοσχεδίου. Καταθέτω ψήφισμα τῆς κοινότητος Καίσαρη τῆς Κορινθίας, αἰτουμένης τὴν παραχώρησιν γαιῶν, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον εἶχε παραχωρήσῃ δι’ ἐκμετάλλευσιν πρὸς ἰδιώτας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ ψήφισμα τοῦτο.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ διάφοροι κτηνοτρόφοι τῆς ὑποδιοικήσεως Νιγρίτης ὑπεχρεώθησαν νὰ πληρώσουν διπλοῦν φόρον αἰγοπροβάτων τοῦ 1916 καὶ 1917.

§11Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου τούτου κατέβαλον διπλοῦν φόρον κατὰ τὸ 1915 καὶ 1916 καθόσον δὲν ἐδήλωσαν τὰ πρόβατα ἀπὸ σκοποῦ κατὰ Μάρτιον μῆνα τοῦ 1916 δυνάμει πρωτοκόλλου ἀπαρριθμήσεως, συνταγέντος κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον τοῦ αὐτοῦ ἔτους, καθ’ ὃν χρόνον δὲν εἶχε λάβῃ μέρος ἡ ἐκτόπισις.

§12Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι πολλοὶ κτηνοτρόφοι τῆς περιφερείας Νιγρίτης ὑπεχρεώθησαν νὰ πληρώσουν διπλοῦν φόρον, λόγῳ ἐκπροθέσμου δηλώσεως, ἀλλὰ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἦσαν εἰς τὰ βουνὰ ἐξόριστοι καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δηλώσωσιν. Νομίζω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ φόρου αὐτοῦ, νὰ διατάξῃ δὲ τὴν ἀπόδοσιν εἰς τοὺς καταβαλόντας.

§13Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δώσατέ μου μίαν σημείωσιν τῶν χωρίων.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Καρπετόπουλος, Π. Φλέσσας, Π. Φλῶρος, Γ. Μαρκαντωνάκης καὶ Δ. Γκλαβᾶς παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν σκέπτεται νὰ προνοήσῃ περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος καὶ τῆς χωροφυλακῆς.

§15Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συνεννοήθην ἤδη μὲ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐτελείωσεν ἡ μελέτη καὶ θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ πρῶτον Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατ’ ἐντολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§16Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, οὔτε παραμένει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸ παντὸς ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν τάξιν ἐκείνην, ἥτις ἀκριβῶς συναισθανομένη τὴν ὑψηλὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ, δὲν προβαίνει οὔτε εἰς διαμαρτυρίας, οὔτε εἰς ἄλλα ὑπομνήματα, παρὰ τὰς μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας διέρχεται. Διὰ τοῦτο ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑφυπουργοῦ, λίαν ἐγκαίρως ἔρχεται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον διὰ νὰ μὴ εἴπω καὶ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἐπιβεβλημένη.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρὸς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν θὰ κατατεθῇ διπλωματικὴ βίβλος περιέχουσα τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου μέχρι τῆς ἀνακωχῆς.

§18Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ κατατεθῇ, ἀλλὰ πότε, δὲν ἠξεύρω. Καθυστερεῖται ἡ δημοσίευσις τῶν ἐγγράφων τῶν διπλωματικῶν τῶν Βαλκανικῶν πολέμων. Θὰ δημοσιευθοῦν αὐτὰ καὶ ἐν συνεχείᾳ θὰ δημοσιευθοῦν καὶ τὰ ἄλλα.

§19Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τόσον λεπτόν, ὥστε δὲν ἤθελον βεβαίως μετὰ τὴν ἀπάντησίν σας νὰ λάβω τὸν λόγον.

§20Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, θὰ γίνῃ ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως. Δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἄλλην ἀπάντησιν ἤδη παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔδωσα. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ὅσα ἔγγραφα διπλωματικά, σχετικὰ πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις τῆς εἰρήνης θὰ θεωρήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ καταθέσῃ, δὲν θὰ λείψῃ νὰ τὸ κάμῃ. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἐζητήθη νὰ κατατεθῶσι τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, καὶ νὰ ἐκδοθῇ ἰδιαιτέρα βίβλος περιλαμβάνουσα τὰ τῶν διαπραγματεύσεων, ὁ ἴδιος δὲ ὁ κ. Κλεμανσὼ εἶπεν: δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω ὑποχρέωσιν νὰ δημοσιεύσω τὰ τῶν διαπραγματεύσεων τῆς εἰρήνης. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς προηγουμένης περιόδου εἶπεν, ὅτι νομίζει κατ’ ἀρχὴν ὅτι πρέπει νὰ δημοσιευθῶσιν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Βαλκανικῶν πολέμων καὶ ἐφεξῆς ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ κρίνῃ ποῖα ἐξ αὐτῶν θὰ δημοσιεύσῃ, ὥστε ὡρισμένην ὑποχρέωσιν καμμίαν δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προηγηθοῦν τὰ νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐφέδρων ὁπλιτῶν ἐν τῇ χωροφυλακῇ καὶ παροχῆς χορηγήματος εἰς μὴ μονιμοποιημένους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταρτισμοῦ μελετῶν βελτιώσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς πεδιάδος τοῦ Στρυμῶνος καὶ τῆς πεδιάδος Θεσσαλίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως ἀδείας πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν πρὸς σύναψιν συμβάσεων μετὰ ξένων Κρατῶν «περὶ ἀμοιβαίας ἐπιδόσεως δικογράφων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. «περὶ προσθέτου μισθοῦ ἀρχικελευστῶν, κελευστῶν, ὑποκελευστῶν κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Αὐγούστου 1919 Ν. Δ. «περὶ προσλήψεως παρὰ τῇ Βρεττανικῇ Ναυτικῇ ἀποστολῇ 10 ὑπαξιωματικῶν Βρεττανῶν ὅπως ὑπηρετήσωσι παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ Ναυτικῇ Ἀεροπορικῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ὁρισμοῦ ἡμερησίου ἐπιδόματος αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Αὐγούστου 1919 Ν. Δ. περὶ προσθήκης δευτέρας παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου 548 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Π. Ναυστάθμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12ης Σεπτεμβρίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ προσλήψεως διαρκοῦντος τοῦ παρόντος πολέμου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν δοκίμων γυναικῶν νοσοκόμων ἄνευ διαγωνισμοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων καὶ δικαστικῶν ἐν γένει πράξεων ἀμφοτέρων τῶν Διοικητικῶν Δικαστηρίων τῶν Ναυτικῶν Ἐπιτάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸν νόμον 1735». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰουνίου 1919 Ν. Δ. περὶ μετατάξεως εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον ἀρχειοφυλάκων τοῦ Π. Ν. διπλωματούχων ἐμπορικῶν σχολῶν καὶ ἀπὸ 25 Ἰουνίου 1919 ὁμοίου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀνωτέρω». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12ης Σεπτεμβρίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 1761 περὶ ἐκτελέσεως καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 1315». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΔΛΣʹ (4036) καὶ 599». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταρτισμοῦ μελετῶν ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας συμφωνίας περὶ παρατάσεως τοῦ μεταξὺ τῶν δύο τούτων κρατῶν ὑφισταμένου συμβατικοῦ καθεστῶτος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου ἐ. ἔ. Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ συστάσεως παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῇ Ἁρμοστείᾳ τμήματος ἐξασκοῦντος Προξενικὰ καθήκοντα». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ τρόπου διεξαγωγῆς διαγωνισμοῦ πρὸς κατάληψιν θέσεως γραμματέως Προξενείου κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεων εἰς τὸν νόμον ΓΨΙΑʹ περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῶν νόμων 205 τοῦ 1914 καὶ 803 τοῦ 1917». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφοδιασμοῦ διὰ διπλώματος πλοιαρχίας τῶν ἐκ τῶν νέων χωρῶν καταγομένων ναυτικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ὑδρογραφικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Πολ. Ναυτικῷ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου καὶ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Νομοθ. Διαταγμάτων «περὶ ἀναθέσεως τῆς εἰσπράξεως τῶν ἀπαιτήσεων καὶ δικαιωμάτων τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου εἰς τοὺς ἐπαρχιακοὺς ταμίας» καὶ «περὶ προσλήψεως εἴκοσι προσωρινῶν ὑπαλλήλων τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου πρὸς δοκιμασίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῆς πνευματικῆς ἰδιοκτησίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1165 περὶ τελωνειακοῦ Κώδικος ἕνεκεν τῆς στατιστικῆς καὶ περὶ τέλους εἰσαγωγῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Ὀκτωβρίου 1919 Ν. Δ. περὶ ὀργανώσεως ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ἐξακολούθησις τῆς βʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀγροτικοῦ νόμου». Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§24Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δι’ ὀλίγων τὰ ὁποῖα ὡμίλησα χθὲς περὶ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως, ἐξέθεσα πρὸς ὑμᾶς μερικὰς παρανομίας, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν κατὰ τὴν πώλησιν τῶν τσιφλικίων τῆς νοτίου Εὐβοίας. Θὰ συνεχίσω καὶ ἄλλας τινὰς ἐχούσας ἀμεσωτάτην σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ προτίθεμαι νὰ ὑποβάλλω τροποποιήσεις τινὰς εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μὲ προσέξῃ καὶ τότε θὰ κρίνῃ ἂν πρέπει νὰ δεχθῇ ἢ μὴ τὰς τροποποιήσεις. Οἱ γαιοκτήμονες τῆς Εὐβοίας ὅπως ἔλεγα χθές, ἔδειξαν κατάφωρον ἀσέβειαν πρὸς τὸν ὑφιστάμενον νόμον, διότι ἀπὸ τὴν ἡμέραν σχεδόν, ποὺ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὁ ἀγροτικὸς τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, ἔσπευσαν ἀμέσως εἰς τὴν νότιον Εὔβοιαν, διότι ἐκεῖ, ὅπως σᾶς ἐξέθεσα χθὲς οἱ κολλῆγοι ἢ μᾶλλον οἱ γεωργοί, οἱ μικροκτηματίαι, οἱ ὁποῖοι κατώκουν γύρω τῶν τσιφλικίων εἰσὶ εἰς εὐπορωτάτην κατάστασιν καὶ ἔσπευσαν οἱ ἄνθρωποι διότι διέβλεπον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ ἀπηλλοτρίωνε τὰ κττήματά των, νὰ τὰ πωλήσωσιν οἰκειωθελῶς, διέδοσαν δὲ τότε κατὰ τὴν πώλησιν τῶν τσιφλικίων: Σπεύσατε, σπεύσατε νὰ ἀγοράσητε τὰ τσιφλίκια αὐτά, διότι ὁ Βενιζέλος θὰ φέρῃ ὅλους τοὺς πρόσφυγας ποὺ ἔχει εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ τοὺς ἐγκαταστήσῃ ἐδῶ. Διαβολικὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἔπειασε τόπο. Σπεύδω εἰς Ἀθήνας καὶ συναντῶ τὸν κ. Μιχαλακόπουλον καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μεριμνήσῃ ὥστε νὰ δημοσιευθῇ κἄποιος νόμος, ὁ ὁποῖος ν’ ἀπαγορεύει τὴν πώλησιν τσιφλικίων ἑκουσίως, ἀφ’ οὗ ἔχει τὸ κράτος ἀποφασίσει νὰ τὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἀναγκαστικῶς. Εἰσήκουσε τῆς γνώμης μου ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ εἰσηγηθεὶς εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1656 Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπηγόρευεν εἰς τοὺς γαιοκτήμονας νὰ πωλοῦν οἰκειοθελῶς τὰ τσιφλίκια. Ἀλλὰ δὲν ἠκούσθησαν οἱ τσιφλικοῦχοι τῆς Εὐβοίας λέγοντες ὅτι ἓν τσιφλίκιον τῶν 20.000 στρεμμάτων δὲν εἶναι τσιφλίκιον διότι δὲν κατοικοῦν μορτίται. Ἦλθε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ δὲν ἠξεύρω πως, ἔλαβε ἄδειαν καὶ ἐπούλησε τὸ τσιφλίκι εἰς δεκαπλασίαν τιμὴν ἀντὶ τῶν 50.000 δραχμῶν ποῦ τὸ εἶχε ἀγοράσῃ. Δηλαδὴ τοὺς ἔγδυσε κυριολεκτικῶς τοὺς γεωργούς. Ἐννοεῖται, οἱ μεσῖται καὶ παραμεσῖται δὲν ἔλειψαν. Καθ’ ὅμοιον τρόπον ἐπωλήθη καὶ τὸ τσιφλίκιον τῆς χήρας Μέλλη. Ταύτης οἱ κληρονόμοι Ἀλεξ. Κοντοσταύλου εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀλιβερίου ἐπώλησαν 2–3 τσιφλίκια καὶ συνέλεξαν ποσὸν 1.300.000 προκαλέσαντες συναγωνισμὸν μεταξὺ ὅλων τῶν κατοίκων, λέγοντες τὸ γνωστὸν ἐπιχείρημα ὅτι θὰ ἔλθουν πρόσφυγες διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν. Ἐπωλήθη τὸ τσιφλίκιον Μηστὰ 900 στρέμματα ἀντὶ 335.000 δραχμῶν. Ἐπωλήθησαν δύο βοσκαὶ ἐκτάσεως 3–4 χιλιάδων στρεμμάτων ἀντὶ 230.000 δραχμῶν. Ἐπωλήθησαν ράχες ἀντὶ 180.000 δραχμῶν. Καὶ πλεῖστα ἄλλα κτήματα, ἐνῷ ὁ νόμος λέγει καθαρὰ ὅτι ἔκτασις 1000 στρεμμάτων καὶ ἄνω εἶναι ἀπαλλοτριωτέα καὶ εἶναι τσιφλίκιον. Ἔχομεν τώρα ἕνα ἄλλο τσιφλίκιον, τὸ ὁποῖον ἔχει κληρονομήσῃ κάποιος πρώην συνάδελφος ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ἔκτασιν 22.000 στρεμμάτων. Αὐτὰ τὰ λέγω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι εἰς τὴν Βουλήν, διότι πρόκειται περὶ παρανομίας.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν Βουλὴν παρακαλῶ.

§26Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Πρόκειται περὶ παρανομίας καὶ ὅταν ὁμιλῶ περὶ παρανομίας, ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀκούωμαι ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους καὶ μὲ τὰ δύο αὐτιὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπέμβω. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον, ὅταν ἕνας βουλευτὴς ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὁ πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἐμποδίζωνται νὰ ἐπικοινωνοῦν πρὸς στιγμὴν καὶ ἀνταλλάσσουν τὰς σκέψεις των ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητεῖται κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην.

§28Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Λοιπὸν προχωρῶ. Διὰ τὸ τσιφλίκι αὐτὸ ἀσκεῖται πίεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ πωληθῇ παρανόμως, καίτοι ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι ἀπαλλοτριώσιμον, καίτοι ἐστάλη μηχανικὸς πρὸ 4 μηνῶν καὶ ἔκαμε τὸ σχεδιάγραμμα, καίτοι ἐστάλη γεωπόνος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὴν ἔκθεσίν του διὰ τὴν ποιότητα τῆς γῆς καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ εἶναι ἕτοιμα. Ἀλλὰ ὁ κύριος αὐτὸς ἐπῆγε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ἔδωκε προσωρινὴν ἄδειαν. Τοῦ εἶπεν δηλαδὴ νὰ πᾶς ἔξω νὰ συνεννοηθῇς μὲ τοὺς κολλήγους καὶ ἂν ἡ τιμὴ ποῦ θέλεις νὰ τὸ πωλήσῃς εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ὁ γεωπόνος μᾶς κανονίζει, τὸ Ὑπουργεῖον εὐχαρίστως θὰ συντελέσῃ νὰ πωληθῇ τὸ τσιφλίκι. Ἀλλὰ τὸ τσιφλίκι αὐτὸ εἰσέπραττε ἐτήσιον εἰσόδημα ἀρχικῶς 12.000 δραχμὰς καὶ ἤδη ἔφθασεν νὰ εἰσπράττῃ 30.000 δραχμάς. Ἐὰν τοῦ ὑπολογίσωμεν τὸ εἰκοσαπλάσιον κατ’ ἀνώτατον ὅριον, σύμφωνα μὲ τὸν τελευταῖον νόμον πρέπει νὰ πάρῃ 600.000 δραχμάς, ἐνῷ αὐτὸς διὰ τῶν προσυμφώνων ἔφθασεν εἰς τὸ 1.400.000, προκαλέσας συναγωνισμὸν τῶν κολλήγων. Καὶ δὲν ἔκαμεν μόνον αὐτὸ ἀλλὰ συμπεριέλαβε καὶ τὴν λίμνην Δῦστος ἐκ τῆς ὁποίας εἰσπράττει εἰσόδημα ἀρκετὸν καὶ ἀναγκάζει, καὶ πιέζει τοὺς χωρικοὺς νὰ ἀγοράσουν καὶ τὴν λίμνην διότι τοὺς λέγει· ἅμα θὰ γίνετε κύριοι τῆς λίμνης ὅλα τὰ χωριὰ θὰ πληρώνωσι φόρον κεφαλιάτικο, καὶ σπεύδουν οἱ χωρικοὶ καὶ κάμνουν προσύμφωνα. Διὰ τμήματα τοῦ τσιφλικίου ἀξίας 20.000 δραχ. κάμνει προσύμφωνα διὰ 200.000 δραχμάς, καὶ ἔχει πωλήσει καὶ παρανόμως προηγουμένως ἄνευ ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου ἓν τεμάχιον, Δίσκαρι καλούμενον ἀντὶ 85.000 δραχμῶν καὶ ἓν ἄλλο ἀντὶ 80.000 δραχμῶν. Δηλαδὴ ἡ ἀξία τοῦ τσιφλικίου αὐτοῦ θέλει ὁ γαιοκτήμων νὰ ὑπερβῇ τὸ 1.600.000. Πωλῶσιν οἱ ἄνθρωποι τὰ πρόβατά των καὶ τοὺς ἵππους των καὶ σπεύδουσιν νὰ ἀγοράσωσιν στρέμματα γῆς, ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχωσιν κανὲν εἰσόδημα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὴν νότιον Εὔβοιαν. Εἰς τὴν βόρειον Εὔβοιαν δὲν ἔγινέ τι παράπτωμα διότι παρατηροῦνται αἱ αὐταὶ συνθῆκαι ὅπως καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὸ ζήτημα τῆς λίμνης συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ προσύμφωνον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ γαιοκτήμων μὲ τοὺς χωρικοὺς τοῦ χωρίου Τουρβίτσα.

§29Γ. ΠΩΠ. Ἔχει ψάρια ἡ λίμνη;

§30Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔχει κουνούπια καὶ βδέλλες, ἔχει τὴν καταστροφὴν τοῦ κόσμου, περὶ αὐτῆς εἶχον ὁμιλήσει ἄλλοτε. Ἡ λίμνη τοῦ Δίστου περὶ τῆς ὁποίας ἀπεφάνθη τὸ προκομμένον μερικὸν συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ἀκέραιοι αὐτοὶ μέντορες καὶ σπουδαῖοι αὐτοὶ ἄνθρωποι εἶχον εἰπεῖ ὅτι ἀνήκει σύμπασα εἰς τὸν κ. Κοντόσταυλον. Κύριε Ὑπουργέ, ὁμολογῶ ὁ ἴδιος ὅτι ἔχει καλλιεργησίμους γαίας 1.400 στρεμμάτων, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὗται, εἶναι καὶ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καταστραφῆ ὑπὸ τῆς βρομερᾶς λίμνης διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει γίνει πρὸ δεκαετίας τὸ σχεδιάγραμμα ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Δραγούμη, τότε ἐστάλησαν μηχανικοὶ τῇ ἐνεργείᾳ μου καὶ ἐγένετο τέλειον σχεδιάγραμμα καὶ θὰ πραγματοποιηθῇ διὰ τῶν φυλακισμένων, διότι εἰς τὸ Ἀλιβέριον ἱδρύθησαν φυλακαὶ καὶ ἀσχολοῦνται εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, θὰ παρακαλέσω δὲ νὰ ἀποξηρανθῇ καὶ ἡ λίμνη αὐτή, ἐὰν δὲ δαπανηθῇ 1.000.000 ἡ ἀξία τῆς λίμνης θὰ ἀνέλθῃ εἰς 3.000.000, διότι ἔχομεν 8.000 στρέμματα γῆς παχυτάτης ὅπως εἶναι τῆς Κωπαΐδος. Περὶ αὐτῆς τῆς λίμνης ἔκαμα μεγάλην ὁμιλίαν διὰ νὰ τὴν ἀναφέρετε εἰς τὸ νομοσχέδιον, αὐτό, τὸ ὁποῖον παρατηρῶ δὲ ἐδῶ δὲν παρατηρεῖται εἰς ἄλλα μέρη. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ παράγει;

§32Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἶναι καπνοπαραγωγός. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἤθελον σᾶς παρακαλέσῃ νὰ λάβετε ἀνὰ χεῖρας τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ μὲ παρακολουθήσητε. Εἰς τὸ γʹ ἄρθρον καὶ εἰς τὴν 1 παράγραφον λέγητε «ἀποτελεῖ ἰδίαν ἔκτασιν» (ἀναγινώσκει). Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὸ τσιφλίκιον αὐτό, διότι ἔχει κλασσικὸν τύπον τσιφλικίου, ἔχει ἀποθήκας, διότι ὁ Κοντόσταυλος ἄλλοτε ἐπεστατοῦσε, ἐλάμβανε καρποὺς σίτου, εἶχε τὸ ἀνάκτορόν του, εἶχε διὰ τοὺς κολλήγους οἰκήματα, ἐκεῖ πλησίον εἶναι ὡραιόταται γαῖαι. Αὐτὸς τὶ θὰ πάρῃ;

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν τὶ θὰ πάρῃ ὁ Κοντόσταυλος.

§34Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὶ θεωρεῖτε γεωργικὴν ἔκτασιν;

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἔκτασις πρέπει νὰ ἔχῃ πλησίον οἰκοδομάς.

§36Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Αὐτὸ λέγω. Εἰς τὸ 4ον ἄρθρον λέγετε (ἀναγινώσκει) «θὰ λαμβάνῃ 10 στρέμματα .... κλπ».

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ θὰ εἶναι διὰ τὸ περιβόλι τὰ δέκα στρέμματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ εἶναι ἀναπαλλοτρίωτον.

§38Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν βʹ παράγραφον τοῦ ἰδίου ἄρθρου (ἀναγινώσκει) «ἐὰν ἐν τῷ κτήματι ...... κλπ.».

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄγονος ἔκτασις.

§40Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὸ νερὸ μοιράζεται;

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀδύνατον ὄχι.

§42Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναφέρωμεν ἐὰν ἡ ἄγονος ἔκτασις εἶναι προσοδοφόρος λίμνη, ἀπήντησε καὶ ἡ ἐπιτροπή.

§43Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ καταλογίζηται εἰς τὸ μερίδιον τοῦ ἰδιοκτήτου.

§44Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀναλόγως τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ μείνῃ ἡ διάταξις.

§46Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὥστε ἅμα ἀπαλλοτριωθῇ;

§47Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναμαι νὰ δώσω λύσεις εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τοὺς νομικοὺς κανόνας τοὺς γνωστούς.

§48Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. (Ἀναγινώσκει): «Αὕτη ἀπαλλοτριοῦται ........ κλπ.». Πῶς θὰ ζῶσιν αὐτοί; Προσέξατε, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἐκτὸς ἐὰν ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην, νὰ πωληθῇ ἀντὶ ἑξακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, 1.600.000 διαφέρει, ἐὰν ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται, ὅπως ἐλπίζω, τότε ὡς εἶπον, ἡ λίμνη εἶναι ἡ αἴθουσα αὐτή, καὶ τὰ χωρία εἶναι τὰ θεωρεῖα, ποῦ νὰ βοσκήσουν αὐτά; Λοιπὸν ἐπῆγαν οἱ χωρικοὶ τοῦ χωρίου Βήρα, τὸ ὁποῖον ἀπέχει ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τὴν λίμνην Διστὸν, πρὸ διετίας Ἀρβανιτοχῶρι, καὶ ἐπῆγαν οἱ χωρικοὶ τοῦ χωρίου αὐτοῦ, ἐγένοντο δίκαι εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Χαλκίδος, ἐπῆγαν οἱ χωρικοὶ νὰ πλύνουν τὰ ροῦχα των καὶ δὲν εἶχον νερόν, ἐπῆγαν νὰ ποτίσωσι τὰ ζῶα των, διότι διὰ νὰ βοσκήσωσι ἐπλήρωνον. Λοιπὸν προσέξατε ὁ ἐπιστάτης τοῦ Κοντοσταύλου τοὺς κατήγγειλε. Λοιπὸν τοὺς εἶχε καταγγείλει ὁ ἐπιστάτης ὅτι πηγαίνουν εἰς τὴν λίμνην καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, εὐτυχῶς διότι τὰ δικαστήρια ἵστανται εἰς τὸ ὕψος των, ἔστειλεν ἔξω ἀπ’ ἐδῶ τὸν κ. ἐπιστάτην, καὶ τοῦ εἶπε: πήγαινε παληάνθρωπε, διότι ἐπῆγαν οἱ ἄνθρωποι νὰ πλυθοῦν καὶ μοῦ τοὺς κατήγγειλες. Ἐγένοντο δίκαι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴν ἀφήσετε τὴν λίμνην τοῦ Κοντοσταύλου, διότι κατ’ ἀνάγκην θὰ πηγαίνουν οἱ χωρικοί, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ. Διότι ὅταν ἐγὼ πάω αὔριον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ἀπαλλοτριωθῇ θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι δὲν ἀπαλλοτριοῦται ἡ λίμνη, διότι δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος. Δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ, νὰ ζήσετε, κ. Ὑπουργέ, νὰ τὸ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καὶ νὰ μὴ γείνουν παρεξηγήσεις. Εἶσθε ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔδειξε ὅ,τι θέλει νὰ διευθύνῃ τὴν γεωργίαν, μὴν ἀφίσετε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δόσατέ την εἰς τοὺς γεωργοὺς διότι ἔχετε ὑποχρέωσιν καὶ ὅταν θελήσῃ Ἑταιρεία ἢ τὸ Κράτος νὰ τὴν ἀποξηράνῃ νὰ τὴν δίδουν εἰς τὸ Κράτος ἀμέσως. Διότι ἂν φύγῃ αὐτὴ θὰ γίνῃ παράδεισος, θὰ γίνῃ ὁ σιτοβολὼν τῆς Εὐβοίας. Ἄς ἀφήσουμε τὸ ζήτημα τῆς γῆς, διότι δὲν εὑρίσκεται εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη ἀνθρώπους ἄνω τῶν 60 ἐτῶν. Θὰ κλάψετε ὅταν ἰδῆτε τοὺς γεωργούς μας. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας. Εἰς τὸ ἴδιον ἄρθρον τὸ 3, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ προσετίθετο εἰς τὴν 7 παράγραφον «αἱ γαῖαι αἱ πωληθεῖσαι μετὰ τὴν ἰσχὺν— πρόκειται περὶ τῶν τσιφλικίων τῶν παρανόμως πωληθέντων, μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου 1656 κηρύσσονται ὡς παρανόμως πωληθεῖσαι καὶ ἀπαλλοτριοῦνται» καὶ ἔτσι δὲν θὰ ἔχωμεν νὰ ταραχθῶμεν καὶ οὔτε ἐπιτροπὰς νὰ κάμωμεν οὔτε δικαστικοὺς ἀγῶνας.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἐπροτείνατε εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§50Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Διότι τώρα ἐπῆγα καὶ εὑρῆκα νέαν κατάστασιν πραγμάτων. Λοιπὸν εἰς τὸ 5 ἄρθρον, ἂν εἶναι δυνατὸν, εἰς τὴν 3 κατηγορίαν νὰ προστεθῇ τρίτη παράγραφος «οἱ ἐκτὸς τοῦ κτήματος κατοικοῦντες, ἐφ’ ὅσον ἀποτελοῦσι γεωργικὸν συνεταιρισμὸν, λαμβάνουν κλῆρον ἴσον πρὸς ὅλα τὰ μέλη τοῦ συνεταιρισμοῦ». Ἡ 2 παράγραφος ὁρίζει ὅ,τι ὅσοι ἔχουν ἐργασθῆ εἰς τὰ τσιφλίκια αὐτὰ πρὸ 10 ἐτῶν νὰ ἠμποροῦν νὰ πάρουν κλῆρον, διότι τοὺς ἐνθυμοῦμαι τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς μὲ τὸν βούρδουλαν καὶ ὁ ἐπιστάτης ἐκάθητο ἐπὶ ἵππου καὶ ἠκολούθουν ὅλοι οἱ κολλίγοι καὶ ἐπήγαιναν εἰς τὸ ἐκλογικὸν κέντρον διὰ νὰ φέρουσιν ὅλους τοὺς ψηφοφόρους καὶ νὰ ἐπηρεάζουν τοὺς ἀντιθέτους, θέλω νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι ἐδίδοντο κτήματα χατηρικῶς πάντοτε εἰς τοὺς «ἡμετέρους». Λοιπὸν διὰ τίνα λόγον πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν αὐτοί. Θέλετε νὰ ἔλθω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σας νὰ σᾶς τὰ ἀναπτύξω; Εἰς τὸ ἄρθρον 10 εἰς τὴν 1 παράγραφον νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ὡς συνέχεια τῆς δευτέρας παραγράφου «κτήματα κηρυχθέντα ἐν ἀπαλλοτριώσει δὲν δύνανται νὰ πωληθῶσιν οἰκειοθελῶς ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου, διὰ νὰ λήψουν αὐτά· ἐκτὸς ἂν ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῶν τῶν ὅσων λέγω. Λοιπὸν διατὶ νὰ μὴ τοὺς κλείσουμε τὴν πόρτα, οὕτως ὥστε ὅταν δημοσιευθῇ Βασιλικὸν Διάταγμα νὰ μὴ ἔχῃ κανὲν δικαίωμα. Ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐνθυμοῦνται ἐκ τοῦ κέντρου, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ μοχθὼν ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ἀλλὰ βεβαίως ὑπάρχουν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ κατηγορηθοῦν, ὅτι προστατεύουν τοὺς κτηματίας. Ἔχω μίαν ὑποψίαν, ὅτι ἀναμένουν τὴν ἔλευσιν τοῦ προστάτου των.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰ προσωπικά.

§52Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Λοιπὸν πόθεν προέρχονται αὐταὶ αἱ ἐνθαρρύνσεις, καὶ ἐνῷ εἶναι τὰ κτήματα αὐτῶν ἀπαλλοτριωτέα πρὸ 8 μηνῶν, ἐστάλησαν μηχανικοὶ, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέλος καὶ ἔρχονται καὶ μᾶς λέγουν αὐτὸ καὶ ἐκεῖνο. Λάβετέ τα ὑπ’ ὄψει σας ἂν θέλετε νὰ τοὺς ἀποκρούσετε καὶ δύνασθε νὰ τοὺς ἀποκρούσετε μόνον διὰ τῆς τροπολογίας μου, τὴν ὁποίαν σᾶς παρακαλῶ νὰ προσθέσετε.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀγγελίδης ἔχει τὸν λόγον.

§54Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκουσθῇ καὶ μία φωνὴ διὰ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια.

§55Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Παρηκολούθησα μετὰ προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ τῆς τάξεως τῶν κτηματιῶν. Πάντες ἐβεβαίωσαν ὅτι εἶναι σύμφωνοι τόσον μὲ τὴν Κυβέρνησιν ὅσον καὶ μὲ ἡμᾶς ὅπως ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταί. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, νὰ θεωρήσουν ὡς μὴ πραγματικὴν τὴν συμφωνίαν μας αὐτήν. Διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος καὶ ἐγὼ, ὑπεβλήθησαν τόσαι ἐνστάσεις καὶ τόσαι τροποποιήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῆς τάξεως τῶν κτηματιῶν, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ εὑρέθη πρὸ διλλήματος ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐγένοντο τόσαι ψηφοφορίαι ὅσα εἶναι καὶ τὰ ἐδάφια τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξηγέρθησαν, κύριοι, ἀμέσως οἱ κτηματίαι καὶ εἶπον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ἡμᾶς: Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε εἶναι ἀντισυνταγματικόν, μᾶς δημεύετε τὰς περιουσίας μας, ὁρίζετε μίαν διαιτησίαν πρωτοφανῆ διὰ τὴν κρίσιν μας, ἐν τέλει δὲ ἠθέλησαν νὰ ἐπιληφθῶσι καὶ τοῦ ζητήματος τῶν συνεταιρισμῶν, ὡς ἐνδιαφερόμενοι καὶ διὰ τοὺς κολλήγας καὶ πρὸ τοῦ ἀκόμη ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους, ἠθέλησαν νὰ τοὺς δηλητηριάσωσιν, ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ διατηρηθῶσιν ἐν Ἑλλάδι. Εἰς ἐμὲ, κύριοι Βουλευταὶ, πραγματικῶς φαίνεται περίεργος ἡ συμφωνία αὐτὴ, ἀλλὰ ἂς ἔλθω ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως, διότι ὅταν δυστυχῶς, καὶ λέγω δυστυχῶς, ἔρχεται ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς καλλιεργητὰς ἢ θίγει ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν ἰδιοκτησίαν, γίνεται τοιαύτη συζήτησις καὶ θόρυβος ἐν τῇ Βουλῇ, ὥστε δὲν δύναται κανεὶς νὰ ὁμιλήσῃ. Θὰ ἀντικρούσω, κύριοι, ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ ἀντικρούσω δὲ ἰδιαίτατα τὴν εὐστοχωτάτην ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου. Ἐπροτάθη, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ἐκ μέρους τῶν κτηματιῶν ὑπῆρξεν τόσον ἀτελὴς, ὥστε ὅπως θὰ ἴδητε ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι ἡ μόνη πρότασις, ἡ ὁποία ἀπερρίφθη, ἡ ὁποία ἀπεσύρθη χωρὶς νὰ γίνῃ ψηφοφορία. Παρουσιάσθησαν κιτάπια, συνταγματικὰ δίκαια καὶ δὲν ἠξεύρω πόσα ἄλλα διὰ νὰ ἀποδείξωσι τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ νόμου. Ἀλλά, κύριοι, ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 17 τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις χάριν κοινῆς ὠφελείας. Ἀλλ’ ὅταν ἔρχονται οἱ τσιφλικοῦχοι καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἀνομολογοῦν, ὅτι εἶναι κοινῆς ὠφελείας τὸ νομοσχέδιον, ὑπάρχει ἀντισυνταγματικὸς λόγος τοῦ νομοσχεδίου; Μᾶς ἔφεραν ὡς ἰσχυρισμὸν τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος σχετικῶς μὲ τὰ τσιφλίκια, ἀλλὰ ὅσοι εἴμεθα ἐν τῇ Βουλῇ τότε ἐνθυμούμεθα, ὅτι δυστυχῶς ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ τότε, μὴ διαφέρουσα παντάπασι τῆς σημερινῆς ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἀπέχῃ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἤθελε δι’ ὅλων τῶν συκοφαντιῶν νὰ παραστήσῃ εἰς τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τῆς Θεσσαλίας, ὅτι ὁ Βενιζέλος δὲν σκέπτεται διόλου νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ κτήματα, ὅτι οἱ Βουλευταί σας σᾶς κοροϊδεύουν. (Χειροκροτήματα). Αὐτοὶ, κύριοι, ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τοὺς Θεσσαλοὺς Βουλευτὰς νὰ παρακαλέσουν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ ἡ ἑρμηνευτικὴ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, τοῦ ὁποίου τοὺς ἰσχυρισμοὺς θέλω ἀποκρούσῃ δι’ ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχω εἰς χεῖρας μου, ὡς καταγόμενος ἐξ ἐπαρχίας καθαρῶς ἀγροτικῆς, ἡ πατρίς μου ἀποτελουμένη ἀπὸ 8.200 κατοίκους εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ τσιφλίκια καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ μικροϊδιοκτησίαι, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ οἱ λοιποὶ ἀγορεύσαντες ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσι τόσον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ μᾶς εἶπον, κύριοι, ἐνῷ μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε κατὰ τὴν κρίσιν μας εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀφ’ ἑτέρου καταστρέφετε τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, τὰ τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα εὐδοκίμως καλλιεργοῦνται. Ἀλλὰ πόσον μακρὰν εὑρίσκονται οἱ συνάδελφοι Βουλευταὶ ἀμέσως ἀναφέρω, διότι ἐφρόντισα νὰ φέρω ἐπισήμους μαρτυρίας εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ τῶν τσιφλικίων καὶ μεταξὺ τῶν κεφαλοχωρίων. Πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἓν χωρίον, κεφαλοχῶρι, τὸ ὁποῖον ἔχει γαίας δευτέρας ποιότητος, καλλιεργουμένας ἀπὸ τοὺς μικροϊδιοκτήτας ἀποδίδει πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι ἀποδίδει ἓν αὐτοκαλλιεργούμενον τσιφλίκι ἴσης ἐκτάσεως καὶ μὲ ἀγρότας αʹ ποιότητος. Τὰ χωράφια, τὰ ὁποῖα καλλιεργεῖ ὁ Σουλτᾶνος ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι μου,—διότι ὁ τύραννος ἔχει 35.000 στρέμματα, τὰ 18.000 ἀνήκουν εἰς τὸν Σουλτᾶνον καὶ τὰ 17.000 ἀνήκουσιν εἰς τοὺς συμπολίτας του—ἀπὸ τὰ 18.000 στρέμματα καλλιεργοῦνται ἐτησίως 4.600 καὶ σπείρουν εἰς αὐτὰ 60.000 ὀκάδας σιτάρι καὶ 9000 κριθάρι, ἐνῷ οἱ Τυρναβιῶται ἀπὸ 17,000 στρέμματα ὅπου ἔχουσι, σπείρουν κατ’ ἔτος 8000 στρέμματα, δηλαδὴ ἐπάνω κάτω 3000 στρέμματα. Σπείρουν σῖτον 110.000 ὀκάδες τὸν χρόνον καὶ κριθὴν 18.000 ὀκάδες, ἡ διαφορὰ τῆς παραγωγῆς εἶναι μεγίστη. Ἐὰν κάμετε, κύριοι, ἕνα ὑπολογισμὸν πρόχειρον, τὸ τὶ εἰσπράττει κατ’ ἔτος ὁ Σουλτᾶνος ἀπὸ τὰ κτήματα τοῦ Τυρνάβου θὰ ἴδητε, ὅτι ἐτησίως εἰσπράττει 400.000 δραχμάς, ἐνῷ οἱ Τυρναβιῶται εἰσπράττουν 530.000, ἐκτὸς τῶν 500.000 ὀκάδων καπνοῦ, τὸν ὁποῖον παράγουν ἀπὸ ἰδιόκτητα χωράφια, δηλαδὴ πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἀπὸ ἔκτασιν γῆς μικροτέραν τοῦ Σουλτάνου. Ἀλλ’ ὅστις ἐπεσκέφθη τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα θὰ εἶδε πρὸς τὰ δεξιὰ τοῦ Τυρνάβου, ὅτι εἶναι ὅλο τσιφλίκια, ἐνῷ πρὸς τὰ ἀριστερὰ κεφαλοχώρια. Θὰ ἴδῃ εἰς τὰ κεφαλοχώρια πρὸς τὰ ἀριστερὰ τοῦ Τυρνάβου πλοῦτον καὶ εὐημερίαν, εἰς τὰ δεξιὰ τοῦ Τυρνάβου τσιφλίκια, φτώχια καὶ κακομοιριά. Ἐζήτησα, κύριοι, πληροφορίας διὰ νὰ ἀντικρούσω τοὺς κυρίους συναδέλφους σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα ποὺ εἶπον διὰ τὴν μικρὰν καλλιέργειαν εἰς τὰ κεφαλοχώρια. Ἀριστερὰ τοῦ Τυρνάβου εἶναι τρεῖς συνοικισμοί. Αὐτοὺς τοὺς συνοικισμούς, κύριοι, θὰ φέρω ὡς παράδειγμα διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν πόσον ἄδικον εἶχον οἱ κτηματίαι λέγοντες ὅτι δὲν δύναται νὰ εὐημερίσῃ ὁ γεωργός, ὅταν δὲν συνδεθῇ μὲ τὴν γῆν ἀρρήκτως. Αὐτὰ ἦσαν ἰδιοκτησία τοῦ Μαρίδου καὶ τοῦ Κουβαλιώτη κατῆλθον αὐτοὶ ἀπὸ τὸν Ὄλυμπον, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν γεωργοί, ἐλάχιστοι ἐξ αὐτῶν ἦσαν καλλιεργηταί, ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ, διότι κατεδιώκοντο ἀπὸ τοὺς Τούρκους, ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰ Δαλέρια, οἱ ἰδιοκτῆται τοὺς ἐνοικίασαν κατ’ ἀρχάς τινὰ χωράφια, κατόπιν τοὺς ἐπῆραν κολλήγους δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου διὰ νὰ τοὺς ἐνθαρρύνουν, τοὺς ἐπώλησαν καί τινα χωράφια. Σήμερον, κύριοι, τὰ Δαλέρια εἶναι καθαρῶς κεφαλοχῶρι, τὸ ὁποῖον εὐημερεῖ περισσότερον ἀπὸ τὰ ἄλλα χωρία τὰ τσιφλίκια. Παρέλειψα νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι οἱ πτωχοὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι κατήρχοντο εἰς τὸν Τύρναβον καὶ ἐδανείζοντο πρὸς 20 καὶ 30% καὶ κατώρθωσαν μὲ τόσον ὑπέρογκον τόκον νὰ ξεχρεώσουν ὅλα τὰ κτήματά των. Αὐτοὶ λοιπόν, κύριοι, ἠγόρασαν κατ’ ἀρχὰς τὰ κτήματά των πρὸς 20 δραχμὰς τὸ στρέμμα· κατόπιν ηὔξησεν ἡ ἀξία τοῦ στρέμματος καὶ ἔφθασεν εἰς δραχμὰς 100. Ἀλλὰ τὸ παράδειγμα τοῦτο τὸ λέγω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἀποδείξω τὸ ἄλλο, τὴν μεγάλην ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν οἱ κτηματίαι, ἐκ τοῦ τρίτου, τὸ ὁποῖον τοὺς ἀφίνει ἡ Κυβέρνησις. Ἐνῷ αὔριον διὰ τὰ ⅔ θὰ πληρωθοῦν 1.000.000, ἂς ὑποθέσωμεν, διὰ τὸ ⅓ θὰ εἰσπράξουν, ἐστὲ βέβαιοι, 3.000.000.

§56Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας.

§57Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς συνέβη, ὅταν ἠλευθερώθησαν οἱ χωρικοὶ ἐκεῖνοι. Βεβαίως οὐδὲ τὸν ἔμπορον ἠμποροῦσαν νὰ κάμουν οὐδὲ τὸν τοκιστήν, αὐτὰ τὰ ὀλίγα χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον, τὰ διέθετον διὰ νὰ ἀγοράσουν εἴτε χωράφια, τὰ ὁποῖα ἦσαν κοντὰ εἰς τὰ ἰδικά των, εἴτε ὀλίγα πρόβατα διὰ νὰ αὐξήσουν τὴν κτηνοτροφίαν. Τὶ συνέβη λοιπόν; Οἱ κτηματίαι αὐτοί, ἔξυπνοι ὄντες τοὺς εἶπον· πάρετε τὰ χωράφια αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι κοντὰ εἰς τὰ ἰδικά σας· ἀμέσως ἤρχισαν νὰ ἀγοράζουν τοὺς παρακειμένους ἀγρούς. Ἔφθασαν λοιπόν, κύριοι, νὰ πωλοῦνται τὰ χωράφια εἰς τὰ 1914, 300 δραχμὲς τὸ στρέμμα, ὡς τὸ κτῆμα τοῦ Καμπουκίδου. Γεγονός, κύριοι. Ἀλλ’ αὐτό, κύριοι, τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔφερα, ἔρχεται πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ τοῦ ἄλλου γεγονότος, τῶν ἀντιρρήσεων τῶν ἰδικῶν σας περὶ μὴ ἀποκαταστάσεως τῶν παρακεντέδων. Ὁ παρακεντές, κύριοι, εἶναι ὁ πλέον φίλεργος, ὅπως σᾶς εἶπον δὲ καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, εἶναι ὁ ἀποτυχὼν κολλῆγος. Θὰ σᾶς εἴπω τὶ συμβαίνει εἰς τὸν τόπον μου. Εἰς τὸν τόπον μου, κύριοι, τοὺς παρακεντέδες τοὺς λέγουν παρακεντέδες, διότι αὐτοὶ πρωτήτερα ἦσαν οἱ καλλίτεροι γεωργοί, ἐπειδὴ ἐξεβίαζον τὰ βόδια των παρακεντῶντες αὐτά, τὰ ἐψόφισαν· τοὺς ἐκοροΐδευαν οἱ ἄλλοι καὶ ἐκ τούτου προῆλθε καὶ ἡ λέξις παρακεντές.

§58Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Εἶναι βεβιασμένη ἡ ἑρμηνεία. Εἶναι τουρκικὴ λέξις.

§59Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Τὸ παράδειγμα, κύριοι, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔφερα, εἶναι τρανωτάτη ἀπόδειξις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποκαθιστῶσα ὅλους τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ αὐτοὺς τοὺς παρακεντέδες, κάμνει ἔργον φρονήσεως καὶ ἔργον ὠφέλιμον τόσον δι’ ἐκείνους, ὅσον καὶ διὰ τοὺς κτηματίας.

§60Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πρὸ παντὸς διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§61Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τῶν ἀντιφρονούντων πρὸς ἡμᾶς καὶ πολλὰ σχετικῶς μὲ τοὺς συνεταιρισμούς. Προτοῦ ἀκόμη ἀποκατασταθοῦν, ὅπως ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, οἱ δυστυχεῖς αὐτοί, ἐρχόμεθα ἡμεῖς νὰ τοὺς δηλητηριάσωμεν μὲ τὸ δηλητήριον τῆς ἀποθαρρύνσεως καὶ νὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι θὰ ἀποτύχουν εἰς τὴν καλλιέργειαν. Οἱ ὁμιλήσαντες, κύριοι, σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν συνεταιρισμῶν καὶ δείξαντες τοιαύτην ἀπαισιοδοξίαν θὰ μοὶ ἐπιτρέψουν νὰ φρονῶ, ἢ ὅτι ὡμίλησαν ἐπίτηδες ἀντιπολιτευτικῶς, ἢ ὅτι δὲν ἔχουν γνῶσιν τοῦ τόπου των. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι θὰ σᾶς φέρω παραδείγματα καὶ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν τόπον μου. Ὅταν, κύριοι, οἱ κολλῆγοι τοῦ Χαροκόπου οἱ κατοικοῦντες εἰς ἓν χωρίον περὶ τὰς 37 ἕως 40 οἰκογενείας ἔφυγον ἢ ἐξεδιώχθησαν, ἔφυγον διότι τὸ ἄλλο δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω εἰς τὴν Βουλήν......

§62Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐξεδιώχθησαν;

§63Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριε συνάδελφε. Ὅταν ἔφυγαν ἐγκατεστάθησαν εἰς ἓν χωρίον καὶ τὸ χωρίον τοῦτο ἀπετελεῖτο ἀπὸ τσιφλικομερίδια, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς Ὀθωμανούς. Οἱ Ὀθωμανοὶ τοὺς προσέλαβον ὡς κολλήγους· ἀλλ’ ἀφοῦ παρῆλθον 3–4 ἔτη καὶ αὐτοὶ διὰ τῆς φιλοπονίας καὶ ἐργασίας των οἰκονομικῶς ἐνισχύθησαν καὶ ἐδανείσθησαν μὲ τόκον 15% καὶ ἠγόρασαν ὁλόκληρον τὸ χωρίον τοῦτο, ὅλοι μαζὶ καὶ ὅλοι μαζὶ ἀναγκαίως ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσουν τὸ μερίδιόν των εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ τὸν πωλητὴν καὶ κατόπιν εἰς τοὺς τοκιστάς των. Λοιπόν, σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, διότι ἐρρίφθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ἰδέα ὅτι συνεταιρισμὸς ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ, οὐδὲ ὀλίγον, οὐδὲ πολύ, θέλομεν δηλαδὴ νὰ παραστήσωμεν ὅτι ὅλοι μας εἴμεθα κακῆς πίστεως, διότι ὅταν ἔρχωνται καὶ λέγουν· εἰπέτε μας ἓν παράδειγμα εὐδοκιμήσεως συνεταιρισμοῦ, τοὺς λέγω τὸ παράδειγμα. Αὐτοὶ ὅλοι συνεταιρίσθησαν, τὴν διανομὴν τὴν ἔκαμον μεταξύ των, ἐπλήρωσαν ὅλα τὰ χρέη καὶ ὅσοι εἶναι ἀπὸ τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας γνωρίζουν ὅτι αὐτοὶ οἱ πρὸ 15 ἐτῶν κολλῆγοι σήμερον ἔχουν ἀρκετὴν περιουσίαν ἕκαστος. Ὅλα τὰ κτήματα εἶναι ἰδικά των καὶ ὅλοι ἐπλούτησαν, διότι εἰργάσθησαν φιλοπόνως καὶ διότι ἔκαμναν τὴν σχετικὴν οἰκονομίαν. Ἀλλὰ τὸ περίεργον ἐξ ὅλων διὰ τὸ ἀλληλέγγυον αὐτῶν εἶναι ὅτι ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἀκόμη ἀδιανέμητα τὰ κτήματα, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἀπεβίωσαν τινὲς ἐξ αὐτῶν, ἦλθον τὰ παιδιά, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἑκουσία ἡ διανομὴ παρὰ δικαστικὴ καὶ ἔκτοτε μένουν τὰ κτήματα ἔτσι, ἀλλ’ οὐδεμία ὑπάρχει ἔρις μεταξὺ των καὶ ζοῦν ἐν ὁμονοίᾳ. Ἰδού, κύριοι, ἓν παράδειγμα ἐπιτυχίας συνεταιρισμοῦ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἔχομεν ἄλλους συνεταιρισμοὺς εἰς ὅλην τὴν Ἑλάδα; Δὲν εἶναι συνεταιρισμοὶ εἰς ὅλην τὴν Θεσσαλίαν; Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἑνοῦνται καὶ δίδουν τὰ πρόβατά των εἰς δύο ἢ τρεῖς καὶ ἀναλόγως τῶν προβάτων ἑκάστου μοιράζουν τὸ γάλα, τὸ τυρί, τὸ βούτυρο δὲν ἔχουν συνεταιρισμόν;

§64Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ φυσικοὶ συνεταιρισμοί.

§65Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Καὶ ὅταν, κύριοι, σεῖς οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν συνεταιρισμῶν, ἔρχεσθε καὶ λέγετε ἐδῶ ὅτι θὰ ἀποτύχουν οἱ συνεταιρισμοὶ, τὶ ἐννοεῖτε σᾶς παρακαλῶ;: Ὄτι ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἀποκαταστήσῃ τοὺς καλλιεργητὰς καὶ σχηματίσῃ τοὺς συνεταιρισμοὺς θὰ τοὺς ἀφήσῃ εἰς τὴν τύχην των; Διατὶ γίνονται αὐτὰ τὰ ἔξοδα; Διὰ νὰ παρακολουθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἀγρότην, νὰ τὸν καθοδηγῇ, νὰ τὸν συμβουλεύῃ καὶ ἐν τέλει νὰ τὸν βοηθῇ οἰκονομικῶς, ὅταν ἔχῃ ἀνάγκην. Καὶ τότε ἐρωτῶ: ὑπάρχει κανείς, κύριοι, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν γνώμην ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτύχουν οἱ συνεταιρισμοί; Ἀλλά, κύριοι, ἐρρίφθησαν ὑπαινιγμοὶ καὶ σχετικῶς μὲ τὴν διαδικασίαν. Ἀλλὰ, κύριοι, πρὸ παντὸς ὑπάρχει ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶχον καθῆκον νὰ ὁρίσουν μέσον ταχὺ καὶ κατάλληλον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ ὅλα τὰ ἐχέγγυα τῆς ὀρθῆς κρίσεως καὶ νὰ τὰ ὑποβάλλουν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ποῦ βλέπετε σεῖς τὸ ἀντισυνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὥστε βλέπετε ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν ἔχουν δίκαιον οἱ ἐναντίον φρονοῦντες. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων. Ὁ μεγαλύτερος, κύριοι, θόρυβος ἐγένετο διὰ τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις, κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχα καθῆκον, ἄλλως τε ἔχω ἀκόμη, ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ὡς τοιαύτη Κυβέρνησις ἠθικὴ ὁποία εἶναι, ἡ ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τοὺς τσιφλικούχους εἶναι ὑπερδικαία καὶ θὰ ἐξηγηθῶ ἀμέσως. Ἔχει, κύριοι, ῥιζωθῇ ἡ πεποίθησις εἰς ὅλον τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν, εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὡρισμένως ἀπὸ τοῦ 1910, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβε τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Φιλελευθέρου κόμματος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς. Τὶ ἀξίαν ἔχει ἂν ἄλλοι λόγοι ὑπέρτεροι τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἂν μεγάλα ἐθνικὰ ζητήματα ἠμπόδισαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ εἰς τὸ 1911 ἢ εἰς τὸ 1912 καὶ νὰ ψηφίσῃ ἕνα παρόμοιον νόμον, ἐκείνου τὸν ὁποῖον ὑποβάλλει σήμερον; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἂν τότε ἐψηφίζετο ὁ νόμος ἐντὸς διετίας δὲν ἤθελον ἀποκατασταθεῖ ὅλοι οἱ γεωργοὶ καὶ ἑπομένως τὸ 1915, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀποζημίωσιν, ἤτοι τὴν προπολεμικὴν ἐποχήν, ὄχι τοὺς πολέμους τοῦ 1912 ἀλλὰ τὸν μέγαν πόλεμον τοῦ 1915, ἂν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος θὰ εἶχον τὰ κτήματά των ἢ τὰ παμμέγιστα κέρδη, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποίησαν ἀπὸ τὸν πόλεμον; βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τὸν λόγον τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς γῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδιαίτατα ἐν Θεσσαλίᾳ. Πρώτιστος λόγος τοῦ διπλασιασμοῦ τῆς ἀξίας τῶν τσιφλικίων τῆς Θεσσαλίας εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν συνόρων ἀπὸ τὴν Μελούναν εἰς τὰ βουνὰ τῆς Τζουμαγιᾶς. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν πρὸς στιγμήν, ἂν καὶ ὅλοι τὸ γνωρίζομεν εἰς ποῖον ὀφείλεται ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν συνόρων ἀπὸ τὸν Τύρναβον εἰς τὴν Τζουμαγιάν. Ὀφείλεται, κύριοι, εἰς τὴν μεγαλουργίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως (Χειροκροτήματα) καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ὅταν λέγομεν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐννοοῦμεν βεβαίως τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία οὔτε δειλὴ εἶναι (Χειροκροτήματα) οὔτε ἔχει κουραμπιέδες. Ἐννοοῦμεν τὰ τιμημένα ἐκεῖνα χέρια, τὰ ῥοζασμένα ἀπὸ τὴν ἀξίνην καὶ τὸ ἄροτρον, τὰ χέρια τὰ ῥοζασμένα ἀπὸ τὴν σκαπάνην ποῦ περιήγαγον περιλάμπρως τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν ἀπὸ τὸν Τύρναβον εἰς τὴν Τζουμαγιάν. (Χειροκροτήματα) Ἴσως, κύριοι, θὰ προταθῇ ἡ ἀντίρρησις ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ περισσότεροι καὶ ἑπομένως αὐτοὶ ἔχυσαν τὸ περισσότερον αἷμα. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἀντίρρησιν αὐτήν, ὅτι αὐτὸ ἀκριβῶς κάνει ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὅταν πρόκειται δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι περισσότερον ἐμόχθησαν, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχυσαν περισσότερον αἷμα, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος των, ἔρχεται νὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ, ἔρχεται νὰ τοὺς ἀπονείμῃ τὴν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἀπονείμῃ. (Χειροκροτήματα) Ἀλλὰ ἡ ὑπερτίμησις ὀφείλεται καὶ εἰς ἕνα ἄλλον λόγον ἀρκετὰ σπουδαῖον· ὀφείλεται εἰς τὴν καπνοπαραγωγὴν τὴν μεγάλην, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἀλλ’ ἡ καπνοπαραγωγὴ ἡ ὁποία ἔδωκε αὐτὴν τὴν ἀξίαν εἰς τὰ κτήματα ἂν τὴν καλλιεργήσουν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν μεγάλων τσιφλικίων, δὲν θὰ δώσῃ τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος διότι ὁ κολλῆγος, ὁ μικροϊδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος θὰ σπείρῃ 5–6 στρέμματα καπνόν, ἡ γυναῖκα του τὰ κορίτσια ὅταν θὰ εἶναι τὸ χιόνι καὶ ὁ βορρηᾶς αὐτὸς θὰ καθήσουν νὰ διορθώσουν τὸν καπνὸν θὰ τὸν στεγνώσουν, θὰ κάνουν ἁρματιὲς, ἑπομένως κάθε γεωργικὸ σπῆτι κερδίζει τὴν ἐργασίαν τοῦ μικροῦ προσώπου, ἡ ὁποία πληρώνεται ἀκριβὰ, σύμφωνα μὲ τὴν ἀξίαν. Ἑπομένως αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται ἀπὸ τοὺς γεωργούς, αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται ἀπὸ τοὺς μικροὺς καλλιεργητάς, οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Αὐτὸς εἶναι εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν κτημάτων καὶ ἐν γένει τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Ἐγὼ κατὰ τὸ 1909 ἠγόρασα 150 στρέμματα χωραφίου. Τὰ ἠγόρασα πρὸς 28 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Ὅταν ἔγινεν ὁ πόλεμος καὶ ἐδιπλασιάσθη ἡ Ἑλλὰς ἐπώλησα 20 στρέμματα πρὸς 70 καὶ 100 δραχμάς. Τὸ 1918 μοῦ ἔδιδον 150 δραχμὰς τὸ στρέμμα καὶ ἐφέτος μοῦ δίδουν 70 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Δὲν εἶναι παράξενον ὅτι θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν, εἰς ἐκείνην ἀκριβῶς ποῦ ὁρίζει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν θὰ εἰπῶ μόνον δύο παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις ὁρίζει σχετικῶς μὲ τὸ τρίτον τῆς τιμῆς ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει καταβάλλουν τὸ τρίτον εἰς μετρητὰ οἱ κολλῆγοι δύνανται νὰ λάβουν ἀμέσως τὰ κτήματα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἂν εἶναι δυνατὸν ἡ διάταξις αὐτὴ νὰ γίνῃ δυνητική, ἂν δύνανται νὰ καταβάλλωσιν, ἄλλως νὰ γίνεται ὅ τι γίνεται καὶ διὰ τοὺς ἄλλους κολλήγους ἐδῶ;

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις αὐτὴ ἐτέθη ἐπὶ τῇ βάσει δηλώσεως τῶν ἐνδιαφερομένων. Εἶναι συμφωνία, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἀθετήσωμεν.

§67Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται ἐζήτησαν νὰ σᾶς πληρώσουν τὸ τρίτον.....

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία ἠθικὴ ὑποχρέωσις δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὴν ὁποίαν δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ τὴν ἀθετήσωμεν. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ βοηθήσωμεν τοὺς συνεταιρισμούς, διότι οἱ συνεταιρισμοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ σταθοῦν εἰς τὰ πόδια των ἂν δὲν τοὺς δώσωμεν τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, δι’ ὀργάνωσιν ἀγροτικῆς πίστεως, διὰ νὰ σταθοῦν εἰς τὰ πόδια των. Λοιπὸν θὰ φροντίσωμεν νὰ τοὺς βοηθήσωμεν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι θὰ κάνουν καλὰ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ἀπὸ τώρα ὅτι θὰ γίνουν ἰδιοκτῆται νὰ κάνουν οἰκονομίαν. Ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἔπαθε μίαν ἀρρώστειαν, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ νὰ ἐξοδεύῃ καὶ νὰ ἐξοδεύουν. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τοὺς ἐδώσαμεν καὶ ἡμεῖς τὸ κακὸν παράδειγμα ὡς Κυβέρνησις ἐξοδεύομεν πολλά, ἀλλὰ τί νὰ σᾶς εἰπῶ· ἕνα Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐξῆλθε ἀπὸ πόλεμον δὲν ἠξεύρη νὰ κάμῃ οἰκονομίαν, ξεύρει νὰ κάμῃ σπατάλην. Ἴσως αὐτὸ εἶναι μία δικαιολογία διὰ τοὺς πολίτας. Ἂν καὶ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ μοῦ εἰποῦν· δάσκαλε ποῦ ’δίδασκες καὶ νόμον δὲν ἐκράτεις, ἔχω νὰ τοὺς εἴπω καλὰ θὰ κάμουν νὰ ἀσκήσουν πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν. Οἱ κολλῆγοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀποκατασταθοῦν εἰς γεωργούς, διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσητε ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εὐτυχῶς εἶχον εἰσπράξεις πολὺ μεγαλυτέρας, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν εἶχαν κάμῃ οἰκονομίαν θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὸ ⅓. Ἂς κάμουν λοιπὸν οἰκονομίαν καὶ κατόπιν θὰ κυττάξωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ τοὺς βοηθήσωμεν καὶ νὰ τοὺς ὀργανώσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§69Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, κύριε Ὑπουργέ, ἔχω νὰ φέρω σχετικῶς μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Πρόκειται διὰ τοὺς ἀγροὺς ἐκείνους τοὺς μικρούς, οἱ ὁποῖοι κεῖνται μεταξὺ τοῦ ἀπαλλοτριουμένου κτήματος. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ὁρίζει τί θὰ πληρωθοῦν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ ἔχουν ἕνα χωράφι 15 ἢ 20 στρεμμάτων. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὅ,τι διὰ τοὺς μικροὺς ἀγρούς, οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἤθελον ἀπαλλοτριωθῆ, ὀρθὸν εἶναι νὰ πληρώνωνται εἰς χρῆμα. Ἐν τέλει, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ καὶ θὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς εἴμεθα βέβαιοι καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, ἂς εἶναι δὲ βεβαία ὅτι πάντοτε θὰ ἐπισύρῃ τὴν εὐγνωμοσύνην ὄχι μόνον τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν ἀλλὰ καὶ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσα ἔτη χάριν ἐκείνων ἀγωνιζόμεθα. Καὶ ὅταν, κύριοι, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀποκατασταθῶσιν ἐντὸς ἐλαχίστων ἐτῶν, θὰ τοὺς ἴδωμεν εὐτυχεῖς καὶ ὅλοι θὰ χαιρώμεθα διότι καὶ ἡμεῖς συνετελέσαμεν διὰ τὴν εὐτυχίαν των. (Χειροκροτήματα).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§71Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐζήτησα, κύριοι βουλευταί, τὸν λόγον ἐνῷ εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀποτελεῖ τὴν ἀποκρυστάλλωσιν μιᾶς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν θεωρῶ κατὰ βάσιν καὶ κατ’ ἀρχὴν ὑγιᾶ καὶ ὄχι διὰ νὰ κομίσω γλαύκας εἰς Ἀθήνας, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς ἀντιλήψεις μου περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐπίσης ὄχι διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἄλλων λεπτομερειῶν αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων διεξάγουν τὴν συζήτησιν βουλευταὶ ἁρμοδιότεροι ἐμοῦ διὰ νὰ συζητήσουν τὰς λεπτομερείας ὅσον διὰ νὰ ἀνοίξω εἰς τὴν συζήτησιν μίαν παρένθεσιν προκειμένου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ πνεύματος τῆς δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον διῆκεν διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καὶ εἰς ἰδιαίτερον τμῆμα τῆς Ἑλλάδος ἐκ τοῦ ὁποίου ὁρμῶμαι, καὶ τοῦ ὁποίου τοὺς πολίτας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω εἰς τὴν Πελοπόννησον. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ὑπάρχει ἀγροτικὸν ζήτημα εἰς τὴν Πελοπόννησον; Βεβαιότατα ὑπάρχει, ἐκεῖ δὲ ὅπου ὑπάρχει, ἂν δὲν ὑπάρχῃ εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ὑπάρχει ὅμως ὑπὸ ἀπείρως σκληροτέραν μορφὴν παρὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, τὰς ὁποίας κυριώτατα θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἡ ἰδία ἀρχή, ἡ ὁποία ὑπόκειται εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, καθ’ ἣν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς γῆς πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἰδιοκτῆται αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δικαιολογεῖται ἰδιοκτησία τῆς γῆς ἐφ’ ὅσον οἱ κατέχοντες αὐτὴν δὲν τὴν καλλιεργοῦν οἱ ἴδιοι, ἡ ἰδία ἀρχὴ δικαιολογεῖ καὶ ὑπόκειται εἰς τὴν ἀξίωσιν, τὴν ὁποίαν διατυπώνουν οἱ συμπολῖται μου, ἐφ’ ὅσον καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, δὲν εἶναι καὶ ἀπόλυτοι κύριοι τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦν, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι δὲν καλλιεργοῦν τὴν γῆν διατηροῦν ἓν σκιῶδες δικαίωμα ἐξαντλούμενον μόνον εἰς τὴν εἴσπραξιν ὡρισμένου εἰσοδήματος καὶ ζητοῦσιν ὅπως ἀπαλλαγῶσιν οἱ πραγματικοὶ καλλιεργηταί, οἱ πράγματι οὐσιαστικοὶ κύριοι τῆς γῆς εἰς βάρος τῆς ψιλῆς κυριότητος. Ὅταν ὁμιλῶ δὲ περὶ τοῦ ἐμφυτευτικοῦ ζητήματος τῆς Πελοποννήσου, ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, αἱ ὁποῖαι ὡς ἀντελήφθην ἐξ ἰδιαιτέρων συνομιλιῶν ὑπάρχουσι καὶ μεταξὺ τῶν συναδέλφων, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς, οἱ ὁποῖοι ἐκ συμβάσεως καλλιεργοῦσιν ἀλλοτρίαν γῆν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν καὶ εἶναι ἐμφύτευσις, περὶ τοῦ ἐμπραγμάτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν παλαιὰν ἐποχὴν ἀνεπτύχθη ὡς δικαίωμα, ἐπὶ ἀλλοτρίου ἐδάφους καὶ σὺν τῷ χρόνῳ ἀπετέλεσε μίαν δευτέραν ἰδιοκτησίαν πρὸς τῇ ἰδιοκτησίᾳ τοῦ κυρίου τοῦ ἐδάφους καὶ κατέληξε νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ πραγματικὴ κυριότης ἐνῷ ἡ ψιλὴ κυριότης νὰ εἶναι ἓν βάρος, ἓν ἄχθος ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν καλλιεργητῶν. Ἂν ζητοῦμεν τοῦτο δὲν ζητοῦμεν τίποτε τὸ ἀνήθικον, δὲν ζητοῦμεν τίποτε τὸ ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ προστατεύηται ἡ ἰδιοκτησία οὐχὶ ἁπλῶς ὡς σχέσις οὐσιαστική, ἀλλ’ ὡς ἐνέχουσα τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος, ὅτι ὀφείλει ἡ ἰδιοκτησία νὰ ἀσκῆται καὶ εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον ἀξία προστασίας ἐφ’ ὅσον ἀσκεῖται πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον. Ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἀξιώσεως τῶν ἐμφυτευτῶν τῆς Πελοποννήσου, ὅπως ἀποκατασταθῶσι δι’ ἐξαγορᾶς τῆς ψιλῆς κυριότητος ἀπόλυτοι κύριοι τῆς γῆς, ἡ ὁποία οὐσιαστικῶς ἀνήκει εἰς αὐτούς, ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἐφ’ ὅσον ἀντελήφθην θὰ ἠδυνάμην νὰ συνοψίσω εἰς τὰ ἑξῆς. Πρῶτον ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει μελετηθῆ ἀκόμη. Ἀλλ’ οἱ προβάλλοντες τὴν ἀντίρρησιν ταύτην εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ γνωρίζουν καλλίτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους, διότι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ψιλοὶ κύριοι καὶ ἔχουσιν ἐμφυτευτὰς καλλιεργητὰς ἀξίους τῆς προστασίας τὴν ὁποίαν ζητοῦν διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς καλλιεργείας ἐπαναλαμβάνω τῆς λεγομένης μεσακῆς, διότι ἐκείνη εἶναι ἄλλη σχέσις ἐντελῶς ἐνοχική.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ὅτι δὲν ἔχει μελετηθῆ τὸ εἶπα καὶ ἐγώ· βέβαια σεῖς δὲν ἀπευθύνεσθε μὲ αὐτὸ ποῦ λέτε εἰς ἐμέ, θὰ ἤθελα ὅμως νὰ ἀκούσω τὰς ἀντιρρήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§73Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι ἐγὼ νὰ τὰς ἀνακοινώσω.

§74Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἄλλη ἀντίρρησις εἰς τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐπιμείνωσιν ὑποθέτω οἱ κ. κ. συνάδελφοι, εἶναι περὶ τῆς δικονομικῆς τάξεως, καθ’ ἣν εἰσάγεται ἡ συζήτησις, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον δὲν περιεῖχε τοιαύτην διάταξιν ὅταν εἰσήχθη ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τούτου κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παραπεμφθῇ εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, ὄχι διὰ νὰ μὴ ψηφισθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ διευκρινισθῇ τὸ πρᾶγμα.

§76Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίρρησις, προεβλήθη ἀπὸ τοὺς γνωρίζοντας καλλίτερον παντὸς ἄλλου τὸ ζήτημα. Ἄλλη ἀντίρρησις ἦτο ἡ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἐμφύτευσις ὑπῆρξεν ὡς θεσμός, ὁ ὁποῖος προήγαγε τὴν καλλιέργειαν τῆς ἑλληνικῆς γῆς. Εἶναι πρωτότυπος ἡ ἀξίωσις αὐτή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐμφύτευσις, ὁ θεσμὸς τοῦ ἐμπραγμάτου, ἀπαλλοτριωτοῦ καὶ κληρονομητοῦ δικαιώματος τῆς πλήρους χρήσεως καὶ καρπώσεως ξένης ἰδιοκτησίας προάγει τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, ἐνῷ πανταχόθεν ἔχει ἐκβληθῆ καὶ δὲν διατηρεῖται παρὰ εἰς Κράτη τινὰ πρὸς σκοπὸν ἐποικισμοῦ. Ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἐκαλλιεργῆτο καὶ ἄνευ τῆς ἐμφυτεύσεως, ἂν αἱ πρὸς ἐμφύτευσιν ἐκτάσεις ἀνῆκον εἰς αὐτοὺς τοὺς καλλιεργητάς. Διότι οἱ κύριοί των ἀπεναντίας δὲν εἰσφέρουν πλέον τῆς γῆς ἀπολύτως τίποτε.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι προθεσμία ὡρισμένη αὐτὴ ἡ ἐμφύτευσις ἢ ἀπεριόριστος;

§78Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀπεριόριστος. Ζήτημα λοιπὸν γεωργικῆς πολιτικῆς δὲν ὑπῆρχεν. Ἀπὸ ἀπόψεως γεωργικῆς πολιτικῆς ἡ ἐμφύτευσις ἔχει ἐκβληθῆ ἀπὸ τὰς συγχρόνους νομοθεσίας. Εἶναι ὅμως ζήτημα δικαιοσύνης καὶ ζήτημα ἠθικῆς. Ἡ καλλιέργεια τῆς γῆς ὀφείλεται οὕτως εἰπεῖν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ γεωργοῦ καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ γεωργοῦ, δὲν συμβαίνει δὲ καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὴν Θεσσαλίαν κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ καλλιεργηταὶ βοηθοῦνται οἰκονομικῶς ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας. Οἱ καλλιεργηταὶ πλὴν τῆς γῆς τίποτε δὲν λαμβάνουν, σημειωτέον δὲ ὅτι λαμβάνουν γῆν χέρσον, βουνό, ἀκατάλληλον διὰ κάθε ἄλλην καλλιέργειαν, λαγκάδι, τὴν ἐκχερσώνουν καὶ φτιάνουν σταφιδαμπέλους καὶ ἐκ τοῦ εἰσοδήματος αὐτοῦ τοῦ ὀφειλομένου εἰς τὴν ἐργασίαν των καὶ τὰ κεφάλαιά των ἀπολαμβάνουν 25 ἕως 35% οἱ ἰδιοκτῆται, Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐπαρχίαν συμβαίνει νὰ ἔχω προσδιωρισμένον τὸν κανόνα τὸν ἐμφυτευτικὸν εἰς 25%.

§79Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἀττικὴν εἶνε 33%.

§80Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἐπιτρέπεται μία διακοπή; Κατόπιν τῆς ἐμφυτεύσεως, αὐτοὶ εἶναι συγκύριοι ἐπὶ μιᾶς ἐκτάσεως γῆς κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ σᾶς ἐκθέσω κατόπιν. Δηλαδὴ ἐπῆρε ἕνας 10 στρέμματα γῆς, τὴν ἐμφύτευσιν κατόπιν ἔχει τὰ πέντε δικά του καὶ 5 δικά μου.

§81Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἰπῶ καὶ περὶ αὐτοῦ.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Ἐὰν συνήφθη ἡ ἐμφυτευτικὴ σχέσις ὑπὸ τοιούτους ὅρους, δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Πρόκειται περὶ τῆς ἐμφυτεύσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἀναγκαία κοινωνία μεταξὺ τοῦ ψιλοῦ κυρίου καὶ τοῦ πραγματικοῦ καὶ ἐρχόμεθα νὰ τὴν διαλύσωμεν αὐτὴν τὴν κοινωνίαν.

§83Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀντίρρησις, τὴν ὁποίαν ἔκανα εἶναι ὅτι ἡ ἐμφύτευσις διηυκόλυνε τὴν καλλιέργειαν, διότι ναὶ μὲν καὶ τώρα ὁ κύριος τῆς ψιλῆς κυριότητος πέρνει ἕνα εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον παρέχεται ἐκ τῆς γῆς, ἀλλὰ διὰ τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἐργασίας τοῦ γεωργοῦ, ἀλλὰ φέρει αὐτὸς τὸν κίνδυνον τῆς καταστροφῆς τοῦ πράγματος. Ἐὰν συμβῇ π. χ. φυλοξήρα, ὁ κύριος τῆς ψιλῆς κυριότητος καταστρέφεται.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς καταστρέφεται;

§85Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διότι καταστρέφεται τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἀναπτύσσων πῶς ἔχει τὸ ζήτημα τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ ποῖα κακὰ παρουσιάζει. Εἰς τὰς ἄλλας νομοθεσίας, ἀπὸ τῆς ἱστορικῆς συνεδριάσεως τῆς Γαλλικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 4 Αὐγούστου 1789, κατὰ τὴν ὁποίαν κατηργήθησαν τὰ φεουδαρχικὰ δικαιώματα, κατηργήθη καὶ ἡ ἐμφύτευσις ὡς θεσμός. Ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ αἱ ἰδικαί μας συνελεύσεις νὰ ἐπέμβουν καὶ διὰ Β. Διατάγματος τῆς 20 Μαρτίου 1834 ἐγένετο ἡ κατάργησις. Τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἦτο τῆς Ἀντιβασιλείας, ἐνῷ δὲν εἶχε καταργηθῆ τὸ ὑπέβαλαν, ἐν τούτοις ἐπανιδρύθησαν.

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐζημιώθη ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία ἀπὸ αὐτά.

§87Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τώρα θὰ ἴδητε, ὅτι ἐζημιώθη, Ἐφ’ ὅσον ἡ γῆ ἦτο κατανεμημένη εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ἐφ’ ὅσον οἱ ἰδιοκτῆται δὲν εἰσέφερον οὐδὲν κεφάλαιον διὰ τὴν καλλιέργειαν, ἡ καλλιέργεια δὲν ὠφελεῖτο. Ἡ ἐμφύτευσις εἰς τοῦτο δὲν ὠφέλησε καθόλου. Ὄχι μόνον δὲν ὠφέλησε, ἀλλὰ διηυκόλυνε τὴν φυτείαν τῆς σταφιδαμπέλου, ἡ ὁποία γνωρίζετε ποίας κρίσεις ἐδημιούργησεν εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ὅταν εὑρέθη αὕτη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ τὴν παρακράτησιν τοῦ πλεονάσματος εἰσοδήματος καὶ ὅταν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ τὴν ἐκρίζωσιν τῶν σταφιδαμπέλων. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἐμφύτευσις τῆς σταφιδαμπέλου ἦτο ὠφέλιμος σᾶς ἀφήνω μετὰ ταῦτα τὰ γεγονότα νὰ τὰ κρίνετε. Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω κανένα ἐκ τῶν θεωρητικῶν τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς ὑπέρμαχον τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐμφυτεύσεως, ὡς θεσμοῦ διηνεκοῦς καὶ μὴ δυναμένου νὰ ἐξαγορασθῇ, ὡς θεσμοῦ ἐπιβάλλοντος μίαν διηνεκῆ δουλείαν εἰς τὸν καλλιεργοῦντα τὴν γῆν. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ ποῖα εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ ἂν αὕτη ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν στοιχειώδη δικαιοσύνην, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ ἑξῆς. Συνεστήθησαν ἐν ἔτει 1885 ἐμφυτεύσεις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου διὰ συμβολαίου, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐδῶ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Προεδρείου, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς συμβαλλομένους πρὸς ἐμφύτευσιν σταφιδαμπέλων κτήματα 75 στρεμμάτων ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐμφύτευσις θὰ ἀρχίσῃ κατὰ Νοέμβριον ἐνεστῶτος ἔτους....κλπ.». Εἰς ἓν ἄλλο ἐμφυτευτικὸν συμβόλαιον θὰ ἴδητε, ὅτι οἱ δυστυχεῖς καλλιεργηταὶ ὀφείλουν καὶ διὰ τῶν ζώων τῶν δύο ἀγώγια ἕκαστος πρὸς μεταφορὰν γεννημάτων κατὰ τὴν βούλησιν τῶν ἰδιοκτητῶν.

§88Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀγγαρείας δηλαδή.

§89Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἔχομεν καὶ δύο κοτόπουλα καὶ αὐτὰ εἶναι λόγῳ ἐνοικίου τοῦ σπητιοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον κάθηνται, διότι δὲν εἶχον ἰδικόν των σπῆτι.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τόσον τρομερὸν αὐτό, ἐφ’ ὅσον μάλιστα.....

§91Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἂν κύριοι, εὑρεθοῦν εἰδοποιῆται ἀμέσως νὰ τὰ μοιράζουν.

§92Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τί χρονολογίαν φέρει τὸ συμβόλαιον;

§93Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. 1885. Δὲν ἀναφέρω ὀνόματα. Μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν καὶ προσωπικὴν ἀγγαρείαν ἀκόμη εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς, μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους οἱ ἰδιοκτῆται τίποτε δὲν κατέβαλον, πλὴν τῆς ψιλῆς κυριότητος, μέρη, τὰ ὁποῖα ἦσαν χέρσα καὶ ἀκαλλιέργητα ἐξεχερσώθησαν καὶ ἐκαλλιεργήθησαν καὶ ἐφυτεύθησαν.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰς τὰς γαίας ποῦ τὰς εὑρῆκαν;

§95Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τώρα θὰ ἔλθω.

§96Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἡ οἰκογένεια Νοταρᾶ, κ. βουλευτά, τὰς ἔχει ἐξ ἀγορᾶς.

§97Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ σᾶς εἰπῶ ἐγώ.

§98Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὑποστηρίζω λοιπόν, ὅτι ἡ τοιούτου εἴδους ἐμφύτευσις, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἡ ὁποία μὲ ἔκαμε καὶ ἄλλοτε νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ προκατόχου καθεστῶτος—ὑμεῖς κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας ἐζητεῖτε τότε τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἐμφυτευτῶν—αἱ τοιούτου εἴδους ἐμφυτεύσεις, λέγω, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων ἔβλαψαν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, διότι ἐπέβαλον τὴν φύτευσιν σταφιδαμπέλων, ἕνεκα, τῆς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος σήμερον νὰ ἀφαιρῇ μέρος τοῦ παραγομένου ποσοῦ καὶ ἐπέβαλε καὶ τὴν ἐκρίζωσιν.

§99Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἐὰν εἶναι ἕνα μεγάλο περιβόλι ἡ Πελοπόννησος σήμερον, κυρία αἰτία αὐτοῦ εἶναι αὐτὸ τὸ σύστημα.

§100Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αἱ ἐμφυτεύσεις αὗται εἶναι οὐσιαστικῶς ἄκυροι. Μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ εἰσόδημα τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται εἰς τὰ 25% κατὰ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, ὅτι πραγματικῶς εἶναι 25%.

§101Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι οὐδὲ 20%, διότι ὁ ἰδιοκτήτης δὲν πηγαίνει νὰ τὸ πάρῃ.

§102Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ποία ἦτο ἡ ἀγοραία ἀξία τῆς σταφίδος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν τῶν ἐπισήμων, τὰς ὁποίας ἔχω, μέση ἀγοραία τιμὴ τῆς σταφίδος τῶν ἐτῶν 1892–1894, ὅτε ἤρχισαν νὰ ἀναπτύσσωνται καὶ ἀποδίδωσι καρπὸν αὐταὶ αἱ σταφιδάμπελοι, ἦτο δραχμὰς 146 μέση ἀγοραία τιμὴ κατὰ τὰ ἔτη 1894–1898 ἦτο 157 δραχμὰς μέση ἀγοραία τιμὴ κατὰ τὰ ἔτη 1898–1904 ἦτο 154 δραχμὰς μέση ἀγοραία τιμὴ τῶν σταφίδων κατὰ τὰ 1904–1910 ἦτο 190 δραχμάς, θὰ σᾶς δώσω αὐτοὺς τοὺς ἀριθμούς, κύριε συνάδελφε. Ἄλλως τε τοὺς εὑρίσκετε εἰς τὴν «οἰκονομικὴν Ἑλλάδα» τοῦ 1911. Εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τοῦ κ. Κυριακοῦ. Θέλετε νὰ πάρωμεν τὴν τιμὴν τῶν ἐτῶν 1894–1898, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀνωτέρα; Κατὰ ὑπολογισμοὺς αὐτῶν τούτων τῶν κατοίκων περιφερειῶν προσκειμένων πρὸς τὸ κτῆμα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, τὰ κατὰ στρέμμα ἔξοδα εἶναι 55 δραχμαί. Τὸ ποσὸν τὸ παραγόμενον εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη εἶναι μεταξὺ 300–500 λιτρῶν κατὰ στρέμμα, λαμβάνω τὸ ἀνώτερον, 500 λίτρας ἑνετικὰς κατὰ στρέμμα. Ἐπὶ ἐσόδου δύο στρεμμάτων, δηλαδὴ ἐπὶ 1000 ἑνετικῶν λιτρῶν ὁ ἰδιοκτήτης ἐλάμβανε 158 δραχμάς, δηλαδὴ ἐπὶ ἑνὸς στρέμματος 79 δραχμάς, ἔδιδε τὰ 25% εἰς τὸν κ. Νοταρᾶν, 20 δραχμὰς ἔμενον εἰς αὐτοὺς ἐκ τῶν 79 δραχμῶν 59 δραχμαί. Ἀπὸ τὰς 59 δραχμὰς εἶχεν ἐξοδεύσει διὰ τὴν καλλιέργειαν δραχμὰς 55 καὶ ἔμενον εἰς τὸν δυστυχῆ χωρικὸν 4 δραχμαὶ καθαρὸν ἔσοδον. Ὁ κ. Νοταρᾶς ἔπαιρνε 20 δραχμὰς καὶ ὁ δυστυχὴς κάτοικος τοῦ τσιφλικίου, ὁ δουλοπάροικος 4 δραχμὰς (χειροκροτήματα).

§103Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Κύριε Ἀραβαντινέ, ἐπειδὴ εἴπατε διὰ τὸ κτῆμα τὸ ἰδικόν μου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἰπῆτε τοῦτο, διότι σεῖς γνωρίζετε τοὺς κολλήγους μου, πῶς ἠδυνήθησαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἔχουν 100,000 δραχμὰς μὲ τὰς 4 δραχμὰς καὶ ἀναγκάζομαι ἐγὼ νὰ δανείζωμαι ἀπὸ αὐτούς, θὰ σᾶς φέρω συμβόλαια. Πῶς συμβαίνει αὐτό; Αὐτοὶ μὲ τὰς 4 δραχμὰς καὶ ἐγὼ μὲ τὰς 20 νὰ εἶμαι εἰς χειροτέραν θέσιν ἀπὸ αὐτούς;

§104Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε Νοταρᾶ, αἱ 4 δραχμαὶ ἐπὶ 55 δραχμῶν εἶναι τόκος κάτω τοῦ 8%. Τὰς 55 δραχμὰς τῆς καλλιεργείας βεβαίως θὰ τὰς ἐδανείσθη ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπὸ τὰ 1894–1898 καὶ θὰ τὰς ἐδανείσθη μὲ 24% τὸ ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους. Καὶ ὕστερον ἀπορεῖτε διατὶ ὁ κόσμος αὐτὸς μετηνάστευσεν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀγαθὰ τῆς καλλιεργείας, ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως, τῆς ὁποίας κόπτονται. Ἐὰν κύριοι λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀξίας ἀπὸ τοῦ 1904– 1910, δηλαδὴ ἀξίαν σταφιδοκάρπου 170 δραχμῶν, ἐλάμβανε ὁ ἰδιοκτήτης δραχμὰς 21, τὸ δὲ ἀναλογοῦν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων εἰς τὸν κολλῆγον ἦσαν 10 δραχμὰς μόνον. Ἀλλὰ ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν σημερινὴν περίστασιν τὰ πράγματα εἶναι ἀκόμη χειρότερα. Τὰ ἔξοδα καλλιεργείας εἶναι τοὐλάχιστον 200 δραχμὰς τὸ στρέμμα λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν ἡμερομισθίων, διότι ἔλειψαν αἱ χεῖρες, ἔλειψαν τὰ παιδιὰ τοῦ κόσμου τὰ ὁποῖα ἐπῆγαν νὰ χύσουν τὸ αἷμα των ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, ἀνῆλθεν ὅμως καὶ ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος εἰς τὰς 370 δραχμάς. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπῆρε καθαρὰς 100 δραχμάς. Ἐπὶ 750 δρ. ἐπῆρεν 75 δραχμὰς ἐκκαθαρίζονται ἔξοδα εἰς τὸν δουλοπάροικον 25 ἑκατὸν ἔγινε 75 τοῖς ἑκατὸν διὰ τὸν ἰδιοκτήτην καὶ 25 τοῖς ἑκατὸν διὰ τὸν δουλοπάροικον καὶ δι’ αὐτὸ οἱ ἰδιοκτῆται οὐδέποτε ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον καὶ νὰ διανείμουν. Πῶς θὰ δεχθοῦν νὰ διανείμουν ὅταν αὐτοὶ ἔχουν τὰ ¾ ὁ δὲ κολλῆγος εἰσπράττει μόνον τὰ 25 ἑκατοστὰ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος; Νομίζω ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν σημερινὴν καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως ὡς ἡ παροῦσα, ἡ ὁποία ἠλλάττωσε τὸν τόκον καὶ ἐκτύπησε τοὺς τοκογλυφοῦντας, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἥν ἡ κυβέρνησις ἐσκέφθη ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ ἀφήσῃ ὅλα τὰ ἔκτακτα κέρδη τὰ κτηθέντα λόγῳ τοῦ πολέμου εἰς τοὺς κερδίσαντας αὐτὰ εἶναι δίκαιον ἐκ μόνου τοῦ γεγονότος ὅτι ἐστάλησαν τὰ παιδιά των εἰς τὸν πόλεμον καὶ ὑψώθησαν ὡς ἐκ τούτου τὰ ἡμερομίσθια νὰ ἀνέλθῃ ἡ καθαρὰ εἴσπραξις τοῦ ἰδιοκτήτου ὁ ὁποῖος τίποτε δὲν προσφέρει ὑπὲρ τοῦ κτήματος εἰς 75%, ὁ δὲ κολλῆγος ὁ ὁποῖος ἐργάζεται καὶ κοπιάζει εἰς τὸ κτῆμα νὰ λαμβάνῃ μόνον 25%; Εἶναι καιρὸς νὰ καθαρισθῇ τὸ ζήτημα. Δὲν ζητοῦμεν ἀνατροπήν, ζητοῦμεν μόνον νὰ ἐξαγοράσωσιν οἱ κολλῆγοι τὴν ψιλὴν κυριότητα τοῦ ἰδιοκτήτου. Εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ τρομακτικὸς αὐτὸς πόλεμος ἔκαμεν ὅλας τὰς κυβερνήσεις νὰ ἀναθεωρήσωσι τὰς σκέψεις των ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι ἔγεινε τοῦτο ἐπὶ καλλιεργητῶν ἢ κολλήγων. Λέγω δὲ πρὸς τοὺς κυρίους τοὺς ὁποίους ἐνδιαφέρει ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ὅτι συμφέρον ἔχουν νὰ βοηθήσουν διὰ τῶν φώτων των καὶ τῆς πείρας νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§105Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἐγώ πρὸ τριετίας τοῖς εἶπον νὰ ἔλθωσι νὰ ἀγοράσωσι τὸ κτῆμα ἀλλὰ δὲν ἔρχονται διότι ἀναμένουν τὸν νόμον νὰ τὸ πάρουν συμφώνως μὲ τὰς διδομένας ὑποσχέσεις.

§106Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν τὸ ἀγοράζουν διότι ζητεῖτε 700 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Ἔχομεν καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. συναδέλφου καὶ βεβαίως καλύτερον ἐπιχείρημα ἀπὸ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. συναδέλφου δὲν θέλομεν. Λέγω πρὸς τούτοις ὅτι τὸ 1776 ἐδημοσιεύθη ἐν Γαλλίᾳ φυλλάδιον περὶ καταργήσεως τῶν φαιουδαρχικῶν δικαιωμάτων μετὰ ὑποχρεώσεων τῶν καλλιεργητῶν καὶ τότε τὸ Παρλαμέντο τῶν Παρισίων ἀπήτησε νὰ καῇ ἐκεῖνο τὸ φυλλάδιον. Πρέπει νὰ προσέξουν οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦν νὰ ζήσουν ἐκ τῆς ἐργασίας καὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἄλλων διότι ἐφ’ ὅσον ἀναβάλλουν τὴν λύσιν αἱ ἀπαιτήσεις τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς θὰ γίνωνται πολὺ μεγαλύτεραι. Αἱ ἀξιώσεις τῶν κυρίων αὐτῶν δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας ὅπως ὅταν ἦλθεν ἡ Βαυαρικὴ βασιλεία ἢ ὅπως ὁ Ρώμας εἰς τὸ ἀρχεῖον του περιγράφει, ὑπῆρξεν ἐποχὴ καθ’ ἣν ὅταν ἐπετεύχθη ἡ ἐκδίωξις τῶν Τούρκων ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον ἐπεδίωξαν οἱ ἄρχοντες ἐν τῷ τόπῳ νὰ ὑποκαταστήσωσιν αὐτοὶ τοὺς Τούρκους. Ἔπιπτε τὸ Μεσολόγγι καὶ ἠγωνίζοντο αἱ οἰκογένειαι περὶ τῶν σταφιδαμπέλων εἰς τὰ ὄρη τῆς Κορινθίας. Ὅταν δὲ εἶναι τοιαύτη ἡ προέλευσις ἐκείνων τῶν ἰδιοκτησιῶν τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, νομίζω ὅτι ἡ ἐπίκλησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους πρέπει νὰ εἰσακουσθῇ μετὰ τῆς δεούσης σοβαρότητος. Ἐὰν σήμερον φέρουν ἀντιρρήσεις εἰς μίαν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ λυθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι βεβαίως ἐν ἀντιδικίᾳ μὲ τοὺς κολλήγους. Ἐὰν ἡ λύσις αὕτη δὲν γίνῃ τότε ταχέως θὰ ἀντικρύσωμεν μεγαλητέραν ἐξέγερσιν πρὸς ζημίαν τῶν χωρικῶν (χειροκροτήματα).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§108Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐκ τῶν πρώτων λέξεων τοῦ ὑποβληθέντος ἀγροτικοῦ νόμου καὶ τῆς εἰσηγητικῆς τούτου ἐκθέσεως φαίνεται καθαρῶς ὅτι πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον περὶ μεταβολῶν καὶ τροποποιήσεων τὴν ἀνάγκην τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου 732 ἐπαρουσίασεν. Ἐξεταστέον δ’ ἤδη ἂν τοιοῦτόν τι τὸ παρὸν νομοσχέδιον προτίθεται καὶ κατὰ πόσον αἱ διατάξεις αὐτοῦ συμβιβάζονται μὲ τὴν συγγενῆ διάταξιν τοῦ ἄρθρου 35. Κατόπιν τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, κατόπιν τῆς παραπομπῆς αὐτοῦ, κατόπιν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἔσχον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἀντικανονικὸν ἡ εἰσαγωγὴ τῆς διατάξεως ταύτης καὶ ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἔπρεπε νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλὰ κατὰ πόσον καὶ οὐσιαστικῶς τώρα ἡ ἀνάμιξις δύο πραγμάτων ἐντελῶς ἀσχέτων δύναται νὰ συγκριθῇ, θὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ τῶν ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου προβλέπει περὶ σχέσεων μορτῆς καλλιεργείας, ἡ ὁποία εἶναι ἐνοχικὴ σχέσις ἐν ᾧ τὸ ἐμφυτευτικὸν ἀφορᾷ τὸ ἐμπράγματον δικαίωμα κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἐμφυτευτὴς ἔχει παρεμφερῆ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ κυρίου, καὶ τότε ἐρωτᾶται, ὅταν ἔχῃ παρεμφερῆ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ κυρίου πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων πλέον καλλιεργητῶν; ἀφοῦ μόνον τὴν ψιλὴν κυριότητα διατηρεῖ ὁ ἰδιοκτήτης λαμβάνων μόνον τὸν κανόνα. Ἐπειδὴ ἀποτείνομαι εἰς νομικοὺς κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν θὰ λάβω ἀνάγκην νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ πραγματικὸν δικαίωμα διαφέρει οὐσιωδῶς τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους προσελάμβανον ὡς καλλιεργητὰς προσωρινοὺς καὶ μετὰ ταῦτα τοὺς ἐξεδίωκον ὁποτεδήποτε ἤθελον χωρὶς νὰ ἀποκτῶσιν οὗτοι οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ἐπὶ τῆς γῆς δικαίωμα.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης ὅτι κακῶς ἡ διάταξις ἐτέθη εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§110Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἔχει καλῶς.

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν οὐσίαν. Εἰς τὴν οὐσίαν.

§112Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Ταῦτα εἶπον διότι γνωρίζω ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μιχαλακόπουλος ὅστις καὶ γνωρίζει ἐν γένει τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ ρητῆς δηλώσεις του εἰς τὴν Βουλὴν ἐξῄρεσε τὰς σταφιδικὰς σχέσεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ἔκτοτε, διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἦσαν ἐντελῶς ἄσχετοι πρὸς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον εἰσηγήσατο τότε αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Εἰσερχόμενος ἤδη εἰς τὴν ἱστορικὴν ἄποψιν ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται αὐτοὶ τῶν ἐμφυτευτικῶν γαιῶν ἦσαν κατὰ τὸ πλεῖστον ὄχι ἐξ ἱστορικῶν λόγων ὅπως ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἤθελε νὰ ἀποδείξῃ, ἀλλὰ ἐξ ἀγοραπωλησίας ὅπως θὰ ἀποδείξω διὰ συμβολαίων, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐνταῦθα. Πρόκειται περὶ συμβολαίων διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἠγοράσθησαν αἱ γαῖαι αὗται ἀντὶ μετρητῶν — ἀποφεύγω δὲ νὰ ἀναφέρω παραδείγματα, ἵνα μὴ καταλήξῃ κανεὶς εἰς ἀτομικά. Οἱ κάτοχοι ὅθεν τῶν γαιῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐξ ἀγοραπωλησίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον Μοναὶ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται οἵτινες τῇ παρακλήσει τῶν κατελθόντων ἐκ τῶν ὀρεινῶν μερῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς οἵτινες εἰς τὰ μέρη των ἦσαν κύριοι καὶ ἰδιοκτῆται πολλῶν τεμαχίων γῆς παρεχώρησαν εἰς τούτους καὶ τὰς ὀγκώδεις ταύτας ἐκτάσεις, ἵνα φυτεύσωσιν σταφιδαμπέλους. Τοῦτο δ’ ἔπραξαν οἱ ὡς ἄνω καλλιεργηταὶ τῆς γῆς διότι ἡ ἀξία τῆς σταφίδος τότε ἦτο μεγάλη καὶ ἑπομένως εὕρισκον συμφέρον ἐκ τῶν ὀρεινῶν μερῶν νὰ ἔλθωσι νὰ ἀναπτύξωσι τὰς σταφιδαμπέλους. Αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξαν τὰς σταφιδαμπέλους. Ἡ τάξις αὐτὴ τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς ἐνισχύθη ἀργότερον ἔτι μᾶλλον ὅταν εἰς τὴν Γαλλίαν συνέβη ἡ φυλλοξήρα, διότι ἦσαν βέβαιοι ὅτι ἐπὶ μακρὸν χρόνον θὰ πραγματοποιήσουν κέρδη, ἀλλὰ καὶ βραδύτερον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κρίσεως τῆς σταφίδος ἐξηκολούθησαν οἱ ἐμφυτευταὶ νὰ ζητῶσι νὰ λαμβάνωσι κτήματα ὑπὸ ἐμφύτευσιν. Μόνον ὅταν ἦλθεν ὁ νόμος, ὁ ἀπαγορεύων τὴν ἐκκρίζωσιν τότε ἔπαυσε κατ’ ἀνάγκην ἡ ἐμφύτευσις καὶ προσέφυγον οὗτοι εἰς ἐκεῖνο ὅπερ πράττουσι καὶ σήμερον δηλαδὴ νὰ ζητῶσιν πρὸ τῆς ἀπαγορεύσεως διὰ νόμου νέων φυτειῶν νὰ λάβωσιν ὑπὸ ἐμφυτευτικὸν κανόνα τὴν πεφυτευμένην ἰδιοκτησίαν.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ νὰ κάνωσιν;

§114Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Νὰ ἀγοράσωσιν ἁπλούστατα τὰς ὑπαρχούσας σταφιδαμπέλους.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ζητοῦν νὰ πάρουν ὑπὸ ἐμφύτευσιν;

§116Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω φυτεύσει τὸ κτῆμα μου τὸ δίδω εἰς τὸν Α νὰ τὸ καλλιεργήσῃ καὶ νὰ μοῦ δίδει ἐμφυτευτικὸν ἀντὶ 20% ἢ 30% ἀνώτερον.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἐμφύτευσις.

§118Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι σύστημα καλλιεργείας.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι σύστημα καλλιεργείας. Ἡ ἐμφύτευσις εἶναι ἄλλο, μὴ συγχύζομεν τὰς δύο αὐτὰς σχέσεις.

§120Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἰς αὐτὸ καταλήγω.

§121Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ πεφυτευμένης ἐκτάσεως ἢ ὄχι; Ἐὰν εἶναι πεφυτευμένη θὰ εἶναι μεγαλειτέρα.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διαφέρει τὸ πρᾶγμα. Νὰ μοῦ δώσητε κτῆμα ἕτοιμον πρὸς παροχὴν εἰσοδήματος καὶ διαφέρει νὰ μοῦ δώσητε γυμνὴν τὴν γῆν ὀγκώδη καὶ νὰ τὴν σκάψω, νὰ τὴν καλλιεργήσω, νὰ τὴν φυτεύσω καὶ νὰ παρασκευάσω ἐγὼ αὐτὸς τὸ κτῆμα. Ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη.

§123Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν τὴν ἀπολύτως ὀρθὴν θὰ ἀντιτάξω τοῦτο: Ὅταν ἔδωκαν τὰς σήμερον ἐμφυτευτικὰς γαίας διὰ νὰ τὰς καλλιεργήσωσι διὰ νὰ παραγάγωσι σταφιδαμπέλους, ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ διανέμωσι τὸ κτῆμα εἰς δύο ἴσα μέρη.

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπου ὑπάρχει ἡ σχέσις αὐτὴ εἶναι σεβαστή, ὅπου εἶχε δικαίωμα νὰ τὸ πάρῃ ἐτελείωσεν ἡ σχέσις.

§125ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἐπῆρεν.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἐπῆρεν;

§127Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θὰ ἀναφέρω συμβόλαια, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ἐνῷ οἱ ἐμφυτευταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς καὶ ἐπραγματοποίησαν αὐτὴν, μετὰ ταῦτα ἐζήτησαν πάλιν παρὰ τοῦ κυρίου ἰδιοκτήτου τῆς γῆς καὶ τὸ ἰδικόν του μερίδιον θέλοντες νὰ κρατήσωσιν ὅλα μαζὶ καὶ τὰ ἰδικά των καὶ τὰ ἰδικά του ὑπὸ ἐμφυτευτικὸν κανόνα. Ἰδοὺ τὰ συμβόλαια.

§128Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπεται νὰ ζητήσω μίαν ἐξήγησιν;

§129Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εὐχαρίστως. Μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν; Ὑπάρχει μία συμφωνία, ἡ συμφωνία εἶναι ὅτι ἔχομεν τὴν ἐμφύτευσιν ἐπὶ μιᾶς ἐκτάσεως, ἡ ὁποία νὰ διαμοιρασθῇ μεταξὺ τῶν δύο κατὰ πλήρη κυριότητα. Ὑπάγεται μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν εἶναι ἡ πρώτη σχέσις. Ἐπὶ τῆς σχέσεως αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον βλέπω, θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις ἡ ἐμφυτευτικὴ διότι ἕκαστος εἶναι κύριος ἐπὶ τοῦ ἰδίου κτήματος. Συνεφωνήθη λοιπὸν νὰ τεθῇ εἰς ὅλας τὰς ἐκτάσεις, ἡ σχέσις τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ αὐτὴ ὑπάγεται εἰς τὸν γενικὸν κανόνα περὶ ἐμφυτεύσεως· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος.....

§130Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ τελευταία σχέσις δὲν ὑπάρχει, διότι εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς δὲν συμφέρει νὰ διατηροῦν τὴν ἐμφύτευσιν.

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς ἐδώσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ τὴν διαλύσουν.

§132Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγουν τὰ συμβόλαια ὅτι δὲν εἶχαν τὸ συμφέρον νὰ διατηροῦν τὴν ἰδιοκτησίαν ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι οἱ ἐμφυτευταὶ προσεπάθουν νὰ κρατήσουν τὰ κτήματα ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας φυτεύοντες ἀμπέλους καὶ ἄλλα εἴδη. Ἰδοὺ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα προσεπορίζοντο καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς των ἐργασίας περιμένοντες νὰ αὐξήσουν περιουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ καταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀλλὰ περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουν περιουσίαν 100 καὶ 200.000 δραχμῶν. Ἑπομένως θέλω νὰ χωρίσω τὰ δύο ζητήματα, τὸ ζήτημα τῆς ὠφελείας τοῦ ἐμφυτευτοῦ, ἡ ὁποία ἀνῆλθε 80 καὶ 90% καὶ τὸ δεύτερον ζήτημα τῆς σχέσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸν κανόνα τὸν ἐμφυτευτικὸν καὶ ἐρωτῶ: εἶναι ὁ κανὼν αὐτὸς καταπιεστικός, εἶναι τυραννικός, ὅπως τὸν ἀπεκάλεσεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος αὐτὸ λαμβάνει 35%, καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ λεχθῇ ὅ,τι ὁ ἕτερος τῶν παραγόντων τῆς παροχῆς τοῦ κεφαλαίου ὅταν λαμβάνει 10%, ὅτι ἐνεργεῖ κερδοσκοπίαν. Ὑποθέτω ὅτι ὅταν τὸ κεφάλαιον ζητεῖ 15% βεβαίως δὲν αἰσχροκερδεῖ, διότι τότε αἰσχροκερδεῖ πολὺ περισσότερον ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία παίρνει περισσότερον, διότι δὲν εἶναι 15% εἰς εἶδος. Τὸ Κράτος εἰσπράττει 35%.

§133Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὸ Κράτος εἰσπράττει καὶ αἷμα καμμίαν φοράν, αὐτὸ εἶναι αἱμοβόρον.

§134Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αἱμοβόρος καὶ ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος εἰσπράττει ὀλιγώτερα τοῦ Κράτους, διότι αὐτὸ καμμιὰ φορὰ εἰσπράττει καὶ 50%. Ἐκτὸς τούτου ὁ ἐμφυτευτὴς κατορθώνει νὰ δίδῃ ὀλιγώτερα, διότι ἔχει πολλὰ μέσα ν’ ἀποκρύπτῃ τὴν παραγωγήν. Λοιπὸν δὲν εἶναι 10%· συμβαίνει ἡ ἀπόδοσις ἡ πραγματικὴ νὰ εἶναι 8 ἢ καὶ 7%. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ ποσοῦ ὑπερβολικοῦ.

§135Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤκουσα ὅτι τοὺς ἀγροφύλακας τοὺς διορίζει ὁ ἰδιοκτήτης. Ὁ ἰδιοκτήτης τοὺς διορίζει ἢ ὁ ἐμφυτευτής;

§136Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Οἱ ἐμφυτευταὶ εἰς τὰ μέρη μας.

§137Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμβαίνει τὸ ἀντίθετον.

§138Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Οἱ ἐμφυτευταὶ τὸν διορίζουν, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης διορίζει μόνον ἕνα φύλακα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς, διὰ νὰ συλλέξουν τὴν ποσότητα τῆς συγκομιδῆς.

§139Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πληρώνεται εἰς βάρος τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι πρὸ 50 ἐτῶν ἦλθον καὶ ἐγκατέστησαν εἰς τὰ κτήματά των.

§140Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δι’ ἐκείνους τοὺς ἰδιοκτήτας, τοὺς γεωργοὺς τοὺς περιποιοῦντο καὶ τοὺς παρέσχον τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα πρόκειται ἡ Πολιτεία νὰ ἀποδώσῃ σήμερον εἰς τοὺς μορτίτας καὶ τοὺς λοιποὺς καλλιεργητάς, καὶ τοῦτο εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀξίαν ἡ γῆ, διότι τότε ἡ σταφιδάμπελος εἶχεν ἀξίαν, διότι ἐν Γαλλίᾳ ἦτο ἡ φυλλοξήρα. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐμφυτεύσεως νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς τὸ σύστημα τὸ γεωργικὸν τῆς Θεσσαλίας.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται νὰ ἐξομοιωθῇ.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔκαμα τὴν δήλωσιν αὐτὴν διότι ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, νὰ μοῦ εἰπῆτε τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους τῆς ἀντιδράσεως κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἐρωτῶ τοῦτο, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν σχέσιν, καλὸν εἶναι νὰ διορθωθῇ ἡ κοινὴ σχέσις μεταξὺ ἐμφυτευτῶν καὶ κυρίων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς ἀξίας. Διατὶ ἔχετε ἀντιρρήσεις εἰς αὐτό; Καταλαβαίνομεν τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀντιρρήσεις διὰ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ κτήματά των· ἀλλὰ σεῖς πῶς ἐπιμένετε νὰ μείνετε εἰς μίαν σχέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν σᾶς θέλουν οἱ ἄλλοι;

§143Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θέλουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ δουλεύωμεν ἡμεῖς καὶ νὰ παίρνουν αὐτοὶ τὸ χρῆμα.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ οἱ ἐμφυτευταὶ θέλουν τὴν λύσιν τῆς μισθώσεως καὶ διατὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν τὴν θέλουν;

§145Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Οἱ ἐμφυτευταὶ ἔχουν δύο ριζικὰς λύσεις ἔμπροσθεν, ἡ πρώτη ριζικὴ λύσις, τὴν ὁποίαν ἔχουν εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς καὶ δύνανται νὰ τὸ ἐξασκήσουν.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς οἱ ἐμφυτευταὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς, καὶ θὰ ἐξηγήσω διατὶ δὲν τοὺς συμφέρει καὶ τώρα ποὺ πρόκειται νὰ λυθῇ ἡ σχέσις ἐμφανίζονται καὶ ζητοῦν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ δικαίωμα τῆς διανομῆς καὶ διϊσχυρίζονται, ὅτι μὲ αὐτὰ ποὺ ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραβλάπτωμεν συμφέροντα τῶν κυρίων. Ποῖα συμφέροντα παραβλάπτομεν; Ποῖα συμφέροντα παραβλάπτονται, ὅταν λέγωμεν ὅτι θὰ θέσωμεν ἀποζημίωσιν;

§147Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Βεβαίως, ὄχι ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἀποζημίωσις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν τιμῶν, ἀλλ’ ὅταν πρόκειται οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὸ κεφάλαιόν των αὐτὸ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν πλούσιοι καὶ νὰ ζημιωθοῦν αὐτοὶ σήμερον, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν λήγει ἡ σταφιδικὴ κρίσις, ὄχι διότι ἐκέρδισαν ποτὲ, διότι οὐδὲν ἐκέρδισαν, διότι ἡ σταφὶς εἶχεν ἀποθηκευθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ὕστερον.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μοῦ ἐξηγεῖ ἡ ἀπάντησίς σας τίποτε.

§149Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ πληρωθοῦν αἱ ἀποζημιώσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημερινῶν τιμῶν, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἔχω μίαν μόνον παρατήρησιν, ὅτι κανονίζει ὅλας τὰς σχέσεις ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφεθῶσιν ὅλα εἰς αὐτόν.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ μὴ εἶναι ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἀλλὰ τὸ ἐπιτελεῖον.

§151Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ πλήρους ἀποζημιώσεως τὸ δέχομαι, ἀλλὰ κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ ...

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἀντίδρασις, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχῃ εἰς τὸ τέλος συνεπείας, δυσμενεῖς δι’ ἐκείνους ποὺ τὴν δημιουργοῦν, ἐνῷ ἂν ἀφίνετο νὰ ψηφισθῇ ἀναντιρρήτως τὸ νομοσχέδιον, ἀσφαλῶς θὰ ἀπέβαινε εἰς ὄφελος αὐτῶν.

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω, ὅτι ἡ τιμὴ ἡ τρέχουσα καθορίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀκαθαρίστου. Δηλαδὴ γίνεται ἡ κεφαλαίωσις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων αὐτῶν καὶ ὅλων τῶν ἐργατικῶν καὶ ὅλων τῶν κεφαλαίων. Οὐχὶ μόνον τρέχουσα τιμὴ ἀλλὰ καὶ κεφαλοποίησις.

§154Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ποῖος θὰ μᾶς ἔλεγεν, ὅτι θὰ ἐφηρμόζετο κατ’ ἀναλογίαν ὁ ἀγροτικὸς νόμος;

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς ἐδώσαμεν πλήρη ἐξήγησιν περὶ αὐτοῦ.

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανικοῦ νόμου ὁ καθορισμὸς τῆς σχέσεως αὐτῆς. Ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 70, αἱ ὁποῖαι παρεμβάλλονται διὰ τὴν ταχυτέραν ψήφισιν.

§157Δ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ κτήματος ἐκτάσεως ἀνωτέρας τῶν χιλίων στρεμμάτων καὶ ὑπάρχουν ἐμφυτευτικὰ δικαιώματα συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἀπαλλοτριωθῇ τὸ κτῆμα τοῦτο.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἠξεύρω.

§159Δ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ. Ἐφηρμόσθη εἰς τὸ Χαρβάτι.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ γνωρίζω.

§161Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν γίνῃ δὲν εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον οὔτε τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ στερηθῶσι τοῦ κτήματος καθ’ ἣν στιγμὴν λυθῇ ἡ σταφιδικὴ κρίσις, ἀλλ’ οὔτε καὶ τῶν ἐμφυτευτῶν, διότι οὗτοι θὰ ὑποχρεωθῶσιν εἰς τὴν καταβολὴν χρήματος, τὸ δὲ χρῆμα εἶναι χρησιμώτερον εἰς αὐτοὺς σήμερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην περίστασιν.

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ θέλετε νὰ γίνετε κηδεμὼν τῶν ἐμφυτευτῶν;

§163Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θὰ εἴπω διὰ ποίους λόγους. Ἔχομεν παράδειγμα ἐκ τῆς σταφιδικῆς ἱστορίας. Δὲν εἶναι λοιπὸν συμφέρον νὰ διαθέσωσι τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἔχωσιν, ἵνα ἀγοράσωσι τὴν ψιλὴν κυριότητα τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τρέχουσι τὸν κίνδυνον τῆς εἰσβολῆς τῆς φυλλοξήρας.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὠφεληθῶσι κατ’ αὐτόν τὸν τρόπον οἱ ψιλοὶ κύριοι.

§165Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς παρελθούσης σταφιδικῆς κρίσεως, ὅτι ἂν ὑπῆρχε λόγος, ὁ ὁποῖος συνέτεινεν εἰς τὴν κρίσιν αὐτήν, εἶναι ὅτι ὅλοι οἱ κάτοχοι σταφίδος ἕνα ἔπραττον, διέθετον τὸν ὀβολόν των εἰς σταφίδα καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εὑρέθησαν, ὅταν ἔφθασεν ἡ σταφιδικὴ κρίσις μόνον μὲ σταφιδαμπέλους καὶ ἔτσι τὴν ἔπαθαν. Συνεπῶς δὲν εἶναι φίλοι τῶν ἐμφυτευτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι βλέπουσι συζητούμενον νομοσχέδιον ἀγροτικὸν καὶ ἔρχονται νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τούτου. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς, ἀπὸ τοῦ 18ου αἰῶνος μέχρι σήμερον εἶναι γνωστόν, ὅτι μετεβλήθησαν πολλαὶ σχέσεις κυριότητος, ἀλλ’ αὐτὰ συνέβησαν ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχε λόγος καταργήσεως φεουδαρχικῶν δικαιωμάτων, εἰς ἡμᾶς ὅμως δὲν συνέβησαν οὔτε ἱστορικοὶ λόγοι, οὔτε πολιτικοί, οὔτε κοινωνικοί, οὔτε τὸ συμφέρον τῶν ἐμφυτευτῶν τὸ ἐπιτρέπει.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διανομὴ τῆς παραγωγῆς γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καθαρᾶς παραγωγῆς, καὶ αὐτὸ εἶναι κακὸν στοιχεῖον τῆς μορφῆς, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἐμφύτευσις. Ἑπομένως συντρέχει λόγος διαλύσεως τῆς συμβάσεως. Ἐὰν τώρα ὁ ἐμφυτευτὴς δὲν εὕρῃ πίστωσιν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι εὐθηνή, δὲν κάμνει τὴν διάλυσιν, ἐὰν εὕρῃ εὐθηνήν, διατὶ νὰ μὴ κάμῃ τὴν διάλυσιν;

§167Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὄχι, ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν βάσιν τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει περιορισμὸν τῆς κυριότητος τῆς διαθέσεως καὶ πωλήσεως, ἐνῷ ἀκριβῶς ἡ ἐμφύτευσις ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα τῆς διαθέσεως καὶ ὑποθηκεύσεως.

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἐφαρμόζονται αὐτά.

§169Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι συνέβησαν κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον, ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων, κακουργίαι μπορεῖ κανεὶς νὰ πῇ ἀπέναντι τῶν ἐμφυτευτῶν. Τὰ ἀδικήματα αὐτὰ ἐπὶ τῶν προσώπων τῶν τρίτων, τὰ ὁποῖα παρενέβησαν μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἐμφυτευτῶν, τῶν προσώπων τῶν παρεντιθέτων ὄχι τῶν ἰδιοκτητῶν, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν κατακραυγὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν οὐδεμία καταπίεσις ἐγένετο, τὸ λέγω καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ ἀποδείξω. Ἔχομεν πλὴν τῆς ριζικῆς λύσεως καὶ ἑτέραν ριζικὴν λύσιν, διότι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τόσας ριζικὰς ἀντιρρήσεις δὲν πωλοῦσι τὸ κτῆμα αὐτῶν, ἀφοῦ εἶναι γνωστόν, ὅτι δύνανται νὰ πωλήσωσιν ἐλευθέρως καὶ ν’ ἀγοράσωσι κτῆμα ὑπὸ τὴν πλήρη αὐτῶν ἰδιοκτησίαν.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς θὰ ζήσῃ;

§171Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Προτείνω τὸ ἑξῆς: Ὁ ἐμφυτευτὴς νὰ πωλήσῃ τὸ ὑπὸ ἐμφύτευσιν κτῆμα καὶ αὐτὸς ν’ ἀγοράσῃ ἄλλο κτῆμα.

§172Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῦ νὰ τὸ εὕρῃ;

§173Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἄπειρα. Ὄπισθεν τῆς αἰτήσεώς του ταύτης ἄλλο κρύπτεται. Κρύπτεται κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν· τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λύεται ἡ σταφιδικὴ κρίσις αὐτοὶ ζητοῦν νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς τιμῆς τῆς ὑψώσεως τῆς σταφίδος καὶ ζητοῦν νὰ ἀπαλλαγῶσι.

§174Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀληθῶς κάκιστα ἐξηλεγμένη ἡ στιγμή διὰ τοὺς ἐμφυτευτὰς νὰ πληρώσουν τὸν ἐμφυτευτικὸν κανόνα. Καὶ θὰ ἠννόουν τοῦτο ἐὰν ἀνήρχεσθο εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπητε ὅτι δὲν εἶνε κατάλληλος ἡ στιγμὴ αὐτή. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐμφυτευτῶν ἐφ’ ὅσον ἡ φυλλοξήρα εἶναι ἐπὶ θύραις, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἰδιοκτητῶν.

§175Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἐὰν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, πρόκειται νὰ δοθῇ πλήρης ἀποζημίωσις, ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι σύμφωνος καὶ ἀποσύρω πᾶσαν ἀντίρρησιν. Θὰ θίξω δὲ ἐν τέλει καὶ ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι λεπτὸν καὶ τὸ ὁποῖον θέλω νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμφυτεύσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουσι πλεῖται ὅσαι ἐμφυτευτικαὶ σχέσεις.

§176Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μόνον ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος.

§177Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐφρόνουν καὶ φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἀποβῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τῆς ἐξαγορᾶς οὔτε πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ στερηθοῦν τῶν τιμῶν τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς σταφίδος, ἐνῷ ὑπέστησαν ὅλην τὴν κρίσιν καὶ τὰς τιμὰς τὰς μικράς, οὔτε πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐμφυτευτῶν οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώσουν εἰς χρῆμα, ἐνῷ δύναται μία φυλλοξήρα νὰ φέρῃ καταστροφήν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο δι’ ἄλλου νομοσχεδίου ἰδιαιτέρου παραπεμπομένου εἰς Ἐπιτροπὴν ὥστε νὰ γίνῃ ἡ δέουσα μελέτη καὶ συζήτησις.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9.30 μ. μ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 9.45′ μ. μ.)

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγροτικοῦ νόμου». Ὁ κ. Δ. Μπούσδρας ἔχει τὸν λόγον.

§180Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι βουλευταί, ἀναγράφει δύο σκοπούς, ἐκ τούτων ὁ πρῶτος ἐξάγεται ἐκ τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου ἄρθρου, ὁ δὲ δεύτερος ἀναγράφεται ἐκ τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3, εἶναι δὲ ὁ σκοπὸς οὗτος ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ δύο οὗτοι σκοποὶ συμβιβάζονται παραλλήλως δὲν γεννᾶται ζήτημα, ἀλλ’ ἐὰν ἑκάτερος τῶν σκοπῶν τούτων εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸν ἄλλον, γεννᾶται τὸ ζήτημα τὶς ἐκ τῶν σκοπῶν τούτων πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει μία κρίσις ἔχουσα καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὴν ἔννοιαν ὑποθετικήν. Ἡ κρίσις αὕτη, λέγω, ὅτι εἶναι ἡ πλήρης ἐγκατάστασις, ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν ⅔ εἶναι ἀδύνατος. Τότε θίγεται καὶ τὸ τρίτον. Κατ’ ἀντιδιαστολὴν ἕπεται ὅτι ἂν εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐγκατάστασις ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν ⅔ δὲν θίγεται τὸ ἕτερον τρίτον. Ἡ ἐγκατάστασις εἶναι δυνατὴ ὅταν ὑπάρχῃ ἐπάρκεια ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν ⅔, ἐπίσης εἶναι δυνατή, ὅταν ὑπάρχουσι μέρη κατὰ προτίμησιν ἐν τῷ Κράτει. Ἂν ὑπάρχῃ μία τοιαύτη περίπτωσις τὸ τρίτον δὲν θίγεται, ἂν ὅμως εἴτε διότι οἱ χωρικοὶ δὲν πείθονται διότι ἔχουν τὸ συναίσθημα τῆς ἀγάπης τοῦ πατρίου ἐδάφους ἰσχυρότερον τοῦ αἰσθήματος τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ τελευταῖον οἰκονομικὸν κεφάλαιον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς καὶ δὲν ἐπιτρέπει τὴν μετοικεσίαν ἀπὸ τὸ χωρίον του εἰς τὸ γειτονικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἀδύνατον καὶ τοῦτο, δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ὑπαιτιότητος πλέον τοῦ χωρικοῦ καὶ ἑπομένως τὸ τρίτον δὲν θίγεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη περίπτωσις. Ἡ δευτέρα περίπτωσις εἶναι μᾶλλον ἀπόλυτος, εἶναι μία κρίσις ἐντελῶς κατηγορηματικὴ μετ’ ἐμφάσεως μάλιστα διατυπουμένη, λέγουσα ὅτι εἴτε εἶναι πλήρης ἡ ἐγκατάστασις τῶν καλλιεργητῶν, εἴτε δὲν εἶναι πλήρης, ἐννοοῦμεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ κάμωμεν πλήρη ἐγκατάστασιν. Ἡ κρίσις λοιπὸν αὐτὴ εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει γεννᾶται μεγάλη ἀντίθεσις. Διὰ νὰ καταλήξῃ τις εἰς ἓν συμπέρασμα πρέπει νὰ γνωρίζῃ νὰ καταλήξῃ εἰς τὸν κύριον σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κατὰ τὴν κοινὴν γνώμην ἡ πλήρης ἐγκατάστασις τῶν καλλιεργητῶν, αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ὅταν τοῦτο τεθῇ κατ’ ἀνάγκην δὲν δύναται νὰ συνδεθῇ καὶ ὁ ἕτερος σκοπός, ἀναγκαία συνέπεια εἶναι ἡ ὑποχώρησις τοῦ ἑτέρου σκοποῦ. Ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον λέγει πλήρη ἐγκατάστασιν καὶ μὴ πλήρη ἐγκατάστασιν προφανῶς εὑρίσκεται ἐν ἀντιθέσει καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ οὐδενὸς ὑγειῶς ἔχοντος ἀνθρώπου. Κάποιος ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ. Ὁ σύνδεσμος ὁ ὁποῖος συνδέει τὸν γεοκτήμονα μὲ τὸ χωρίον εἶναι μᾶλλον οἰκονομικός, ὁ ἰδιοκτήτης διαθέτων τὸ κεφάλαιόν του ἀλλαχοῦ δύναται νὰ ἔχῃ τὸν αὐτὸν σύνδεσμον, οἷον ἔχει μὲ τὸ χωρίον, ἐνῷ οἱ γεωργοὶ καλλιεργοῦν ἀπὸ γενετῆς τὴν γῆν, ἔχουν γεννηθῆ εἰς τὸ χωρίον αὐτό, ἔχουν τοὺς συγγενεῖς, ἔχουν τὰς οἰκογενειακὰς παραδόσεις αὐτῶν, ὅλον τὸ παρελθὸν αὐτῶν εἶναι συνυφασμένον μὲ τὸ χωρίον, ἐπὶ πλέον δὲ ἐκεῖ κοιμᾶται ὁ πατὴρ αὐτῶν καὶ ἐπιθυμοῦν καὶ εἶναι ἀνθρώπινον ἐκεῖ νὰ ἀποθέσουν καὶ αὐτοὶ τὰ ὀστᾶ των. Τὸ χωρίον τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν πατρίδα διὰ τὴν ὁποίαν λέγει καὶ τὸ θούριον τοῦ «Ρήγα» καλύτερα μιᾶς ὥρας ἐλεύθερη ζωὴ κλπ. Προέχει δὲ καὶ ἕτερος ὅρος, ὁ ὅρος ὁ τεθεὶς τῇ δηλώσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν πρὸ 2 ἐτῶν συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου 1072, μετὰ τὴν γνωμάτευσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶχε σταλῆ εἰς τὸ διαμέρισμα τῶν Τρικκάλων καὶ μετὰ τὴν χωρομέτρησιν ἐξ ἧς ἀπεδείχθη ἡ ἀπόδειξις περὶ τῆς ἀνεπαρκείας της, ὁ ὅρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐξεπληρώθη ὥστε νὰ τεθῇ ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει τὸ ἀσυμβίβαστον τότε νὰ ὑποχωρῇ ὁ δευτερεύων σκοπὸς ὑπὲρ τοῦ πρώτου. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη διάταξις ἔχουσα τὴν ἑξῆς ρήτραν (ἀναγινώσκει) «ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ὁλικὴ καλλιέργεια...κλπ.» ἔκτασις ἀνωτέρα τῶν 1000 στρεμμάτων, τότε καλλιεργεῖται. Διατὶ λέγουσι διατηρεῖται ἡ κολληγικὴ καλλιέργεια, ἀλλαχοῦ δὲ καταργεῖται; Τὸ ζήτημα εἶναι ἕν, ἂν ἡ κολληγικὴ καλλιέργεια εἶναι καλὴ διατὶ καταργεῖται, ἂν εἶναι κακὴ διατὶ δὲν καταργεῖται. Διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνεται τὸ νομοθέτημα ὡς ἀνεβλαβὲς πρὸς ἕνα νόμον. Φρονῶ ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς: «ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει αὐτοκαλλιέργεια οἱασδήποτε ἐκτάσεως τότε αὐτὴ ἡ ἔκτασις ἀπαλλοτριοῦται». Αὐτὸ εἶναι τὸ λογικόν.

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ Ἄγγλοι εἶναι ὑπερήφανοι διότι οἱ νόμοι των δὲν ἐφαρμόζονται μὲ τὴν λογικήν. Ὅταν συνεσκεπτόμεθα μὲ τὰς διατάξεις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶχε γίνει συζήτησις μεταξὺ Γάλλων καὶ Ἄγγλων διὰ μίαν διάταξιν καὶ οἱ Ἄγγλοι ἔλεγαν, τὶ τὰ θέλετε αὐτά, εἶναι πολὺ λογικὰ δὲν μᾶς κάμνουν.

§182Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἀλλ’ ὅταν νομοθετῇ κανεὶς πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὰ πράγματα καὶ τὴν λογικήν.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅταν κανεὶς ἔχῃ 2 στρέμματα πρέπει αὐτὰ νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν;

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ δυσχέρεια προϋπάρχει ἡ μηχανικὴ εἶναι τὸ μέσον τῆς λύσεως, διότι ἔχομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀπαλλοτρίωσιν εἰς μεγάλας ἐκτάσεις, ὅταν ἐξαντληθῶσιν αἱ μεγάλαι ἐκτάσεις δύναται ὁ νόμος νὰ προχωρήσῃ περαιτέρω, ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ σημεῖον νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν μικροτάτων αὐτῶν ἐκτάσεων;

§185Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Σημειώσατε ὅμως ὅτι εἰς πολλὰ χωρία ὑπάρχουν κτήματα τοιαῦτα καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ γείτονες τῶν χωρικῶν αὐτῶν θὰ πανηγυρίζουν διὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ἀπόδοσιν τῆς ἐθνικῆς γῆς αὐτοὶ θὰ παραμένωσι παρηγκωνισμένοι ἐν τῇ ἰδίᾳ καταστάσει. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἕτερος τρόπος δυνάμενος νὰ θεραπεύσῃ τὸ πρᾶγμα, ὑπάρχει διάταξις καθ’ ἣν ὅσοι τῶν ἰδιοκτητῶν διαμένουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ δὲν συντηροῦσι τὰ κτήματά των αὐτοπροσώπως ἀπαλλοτριοῦνται καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν. Ὅταν τις διαμένῃ μὲν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ ἀλλὰ μακρὰν τοῦ κτήματός του ἀναγκαίως δὲν ἐπιμελεῖται τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ αὐτοπροσώπως.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον τῆς διακρίσεως; Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ὁ νομοθέτης ἀποβλέπει δυσμενῶς πρὸς τὸν λεγόμενον ἀλσοντὶφ δηλαδὴ πρὸς τὴν κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος τοῦ κτήματος κατοικεῖ ἔξω τοῦ κράτους διότι ἡ Ἐθνικὴ Οἰκονομία δὲν ὠφελεῖται ἐξ αὐτοῦ τοῦ εἰσοδήματος. Ὁ ἄλλος, ὁ ὁποῖος μένει εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἂν δὲν παρίσταται εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος θὰ ἀφήσῃ τὴν πρόσοδον εἰς τὸν τόπον. Ὥστε ὑπάρχει διαφορά. Ἡ ἔννοιά μου εἶναι ἡ ἑξῆς: φορολογοῦνται βαρύτερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν μένουν εἰς τὸν τόπον.

§187Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦτο ἐξάγεται, ὅτι ὁ νομικὸς λόγος τῆς διατάξεως εἶναι ὅτι ἡ μὴ αὐτοπρόσωπος καλλιέργεια συνεπάγεται τὴν μὴ καλὴν καλλιέργειαν καὶ ἑπομένως τὴν στασιμότητα τῆς παραγωγῆς.

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κοντὰ ἡ ποσοτικὴ διαφορὰ εἰς ποιοτικὴν διαφοράν.

§189Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ δύναται νὰ ἐπεκταθῇ, ἡ τῆς ἀναπτύξεως δηλαδὴ τῆς καλλιεργείας, καὶ ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραμένουν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ ἀλλὰ μακρὰν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Τώρα οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀντίθετον ἄποψιν προβάλλουν καὶ ἓν ἀπαράδεκτον ἐκ τοῦ Συντάγματος τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀπαράδεκτος, ὑποστηρίζουν ἐξ ἀντιδιαστολῆς ἐπιχείρημα, τοὐναντίον ὑπάρχει μόνον ἀνάλογος ἐπέκτασις τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου. Δηλαδὴ ἐπεκτείνεται ἡ ἔννοια τῆς ἀκτημοσύνης καὶ ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μὲν μίαν καλύβην, ἀλλὰ δὲν ἔχουν γῆν πρὸς καλλιέργειαν. Ἐπεκτείνεται ἡ ἔννοια τῆς ἀκτημοσύνης καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Τὸ πρᾶγμα ἔχει καλῶς. Προβάλλουν ὅμως μίαν ἔνστασιν ἵνα μὴ δεσμεύεται ἡ ἐλευθερία τοῦ δικαστοῦ ἐν τῷ καθορισμῷ τῆς ἀποζημιώσεως. Πρὸ τῆς ἐνστάσεως αὐτῆς ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν κανὲν προηγούμενον, ἡ ἔνστασις αὐτὴ ἴσως θὰ ἦτο ἀντικείμενον ἐξετάσεως. Ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχουν πολλὰ προηγούμενα ὅμοια καὶ ἐπὶ μεγαλητέρων ἀκόμη ἀντικειμένων, ἡ ἔνστασις αὐτὴ καθίσταται ἐντελῶς ἀπαράδεκτος. Πρέπει νὰ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει τοῦτο· ὅτι ἡ ἔννοια τῆς κυριαρχίας τοῦ κράτους οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι, εἴτε ἀπόλυτος εἶναι εἴτε ὑπὸ ὅρον, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἕν, δεδομένου ὅτι ὅταν τὸ Κράτος λαμβάνῃ ἀνάγκην, θίγει ὄχι μόνον τὰ δίκαια τῆς ἰδιοκτησίας, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀτομικὰ λεγόμενα δίκαια, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδημιούργησαν ἄνθρωποι. Ὅταν τὸ κράτος λαμβάνῃ ἀνάγκην, ἀφαιρεῖ τὰ κτήματα εἴτε ἔμψυχα εἴτε ἄψυχα παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν δι’ ἐπιτάξεως. Ἡ ἀποζημίωσις ἄλλοτε μὲν προκαταβάλλεται, ἄλλοτε δὲ πιστοῦται. Λέγουν ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει· δὲν ὑπάρχει δικαστὴς ὅτι περιορίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ δικαστοῦ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ καὶ κανονίζεται τίνι τρόπῳ δικάζει ὁ δικαστής, τίνι τρόπῳ καθορίζει τὴν ἀποζημίωσιν, πότε καὶ πόση ἀποζημίωσις καταβάλλεται. Ἐπίσης τὸ κράτος ἐπιτάσσει τὴν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν. Ὑπάρχει μάλιστα νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὴν ἐπίταξιν τῶν ἀστικῶν ἀκινήτων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἐπιτάσσει τὸ κράτος ἐπίσης τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Εἶναι δικαίωμα ἀναντιρρήτως ὑπέρτερον τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον οἱ ἄνθρωποι, ὅπως εἶπον ἐδημιούργησαν. Ἀλλὰ τὸ κράτος θίγει καὶ ἕτερον δικαίωμα· τὸ δικαίωμα τῆς ζωῆς· λαμβάνει τὴν ζωὴν τὴν ἀτομικὴν ἀπὸ τὸν τόπον της, τὴν ὁδηγεῖ εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἀνάγκης καὶ ἐκεῖ εἴτε μερικῶς εἴτε συνολικῶς τὴν ἀπαλλοτριοῖ. Πότε καὶ πῶς καθορίζεται ἡ ἀποζημίωσις ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει; Πότε καὶ ποία ἀποζημίωσις παρέχεται εἰς τὸν στερηθέντα τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Ταῦτα καταδεικνύουν ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον γίνεται ἐνταῦθα, γίνεται εἰς πολλὰς ἄλλας περιπτώσεις πολὺ σοβαροτέρας ἀπὸ τὴν προκειμένην. Ἑπομένως ἡ ἔνστασις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτος. Ἡ ἀναγραφὴ λοιπὸν τῶν κανόνων εἶναι δικαίωμα τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀναγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ πέντε βάσεις κυρίως· ἡ βάσις τῆς καθαρᾶς προσόδου, τὸ ἐνοίκιον, τὸ ἐπιτόκιον, ἡ προσαύξησις καὶ ἡ τιμὴ τῆς πωλήσεως. Ἐὰν ἡ βάσις εἶναι σαθρὰ καὶ ἀερώδης, τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοιούτων βάσεων εἶναι κακῶς ἐστερηγμένον. Ἐὰν ἡ βάσις εἶναι καλὴ ἀναντιρρήτως καὶ τὸ οἰκοδόμημα θὰ εἶναι καλῶς οἰκοδομημένον. Ἐκ τῶν βάσεων τούτων πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι ἀντικειμενική. Ἡ καθαρὰ πρόσοδος εἶναι ἐντελῶς ὑποκειμενικὴ βάσις, δὲν εἶναι βάσις ἀντικειμενική. Ὁ δικαστὴς πόθεν θὰ ἐξεύρῃ τὴν καθαρὰν πρόσοδον; Δύο ἀποδεικτικὰ μέσα ἔχει· πρῶτον τὰ βιβλία τῶν γεωκτημόνων καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ γεωπόνου. Βιβλία ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑπάρχουν, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχουν ἀκόμη, ταῦτα εἶναι συντεταγμένα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημειώσεων τῶν «Χαβαλίδων». Αὐτὸ εἶναι γνωστόν. Τὰ δὲ βιβλία τῆς πωλήσεως τῶν προϊόντων δὲν δύνανται νὰ στηρίξωσιν ἀπόφασιν ἀκριβῆ. Διατί; Διότι μέσα εἰς τὰ προϊόντα αὐτὰ τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ὁ Α γαιοκτήμων πωλεῖ, ὑπάρχουν καὶ ἀποδόσεις εἰς εἶδος τῶν κτημάτων τῶν ληφθέντων ὑπὸ τῶν γεωργῶν ἐπὶ μισθῷ παρὰ τοῦ γαιοκτήμονος. Ἀποδεικνύουν λοιπὸν ὄχι μόνον τὸ γαιώμορον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποδίδει τὸ κτῆμα κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους. Ὥστε θὰ παρασχεθῇ μία ἀπόδειξις ψευδὴς εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ἐπ’ αὐτῆς θὰ στηριχθῇ ἡ ἀποζημίωσις. Ἔπειτα εἶναι τὸ στοιχεῖον τῆς ἐκθέσεως τοῦ γεωπόνου. Ἡ ἔκθεσις τοῦ γεωπόνου δὲν δύναται νὰ περιέχῃ ἀσφαλῆ συμπεράσματα, πάντοτε στηρίζεται ἐπὶ πιθανοτήτων. Τί θὰ κάμῃ ὁ γεωπόνος διὰ νὰ συντάξῃ τὴν ἔκθεσιν, διὰ νὰ καθορίσῃ τὴν πρόσοδον; Ἐξετάζει χημικῶς τὸ ἔδαφος, ἀναλύει τὰ στοιχεῖα του ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ποιότητος τοῦ ἐδάφους, ὑπολογίζει τὴν πιθανὴν πρόσοδον. Καὶ ἂν ἐκ τοῦ ἐδάφους μόνον ἐξηρτᾶτο ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ ἀπόδοσις, τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τέλους θὰ ἦτο πιθανόν. Δὲν ἔχει ὅμως τὸ πρᾶγμα οὕτως, διότι ἐπειδὴ τοῦτο εἶνε ἀδύνατον, κατ’ ἀνάγκην ἡ βάσις τῆς καθαρᾶς προσόδου εἶνε καθαρὰ καὶ τὸ εἰσόδημα τὸ ὁποῖον θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοιαύτης βάσεως θὰ εἶνε κακῶς στηριγμένον. Πρόκειται νὰ κεφαλαιωθῇ ἕνα ποσὸν ἀρκετὰ σημαντικόν. Ὁ γεωργὸς ὁ ἔχων 100 κοιλὰ θὰ πληρώσῃ, κεφαλαιουμένου τοῦ φόρου τούτου, 4.000 δραχμὰς μόνον ἐκ τοῦ φόρου τούτου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κεφαλαιωθῇ καὶ νὰ εἰσπράξῃ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ὁ γαιοκτήμων διότι εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ὁ φόρος οὗτος θὰ ἐξακολουθήσῃ τοὐλάχιστον ἐπὶ τόσον χρόνον, ὅσος θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ χρέους τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλλουν οἱ χωρικοὶ πρὸς τοὺς γαιοκτήμονας. Ἀλλὰ τὸ εὐνόητον ἔχει καὶ ἑτέραν ὄψιν ἀσθενῆ, περικλείει ὅλας τὰς νοσφίσεις τὰς διαρκεῖς, τὰς ὁποίας οἱ διάφοροι γαιοκτήμονες κατορθώνουν καὶ αὐξάνουν. Ἕνεκα αὐτῶν τῶν δύο λόγων καίτοι τὸ ἐνοίκιον εἶναι ἀντικειμενικὴ βάσις, τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἔλεγεν ὅτι τὸ εἰκοσαπλάσιον τοῦ καθαροῦ ἐνοικίου. Τοῦτο εἶναι λογικόν, διότι ὑπάρχει ἕνας φραγμὸς ἐπὶ τέλους κατὰ τῆς ὑπερφιάλου ἀξιώσεως τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἡ διάταξις ὅμως αὐτὴ ἀντικατεστάθη καὶ ἀντικατεστάθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὴ καὶ δὲν μένει ἄλλος λόγος, παρὰ μία εἰρωνεία. Πάντοτε ἡ τιμὴ εἶναι ἀνωτέρα κατά τι τῆς βάσεως ταύτης τὸ ἐνοίκιον καὶ πολὺ ἀνωτέρα ἡ καθαρὰ πρόσοδος. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχομεν τιμὴν 500, ἔχομεν ἐνοίκιον 600, ἔχομεν καθαρὰν πρόσοδον 1000, τὸ σύνολον εἶναι 500.

§190Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν πρώτοις δὲν ἀποκλείεται ἡ καθαρὰ πρόσοδος οὔτε κανὲν ἄλλο στοιχεῖον ἐκτιμήσεως. Διὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κτήματος λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει κάθε βάσις, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι. Τίθεται ἁπλῶς ἕνας ὅρος ὅτι ὅταν ληφθῇ ὡς βάσις ἐκτιμήσεως ἐλλείψει ἄλλων στοιχείων, ἡ καθαρὰ πρόσοδος αὕτη κεφαλαιοῦται μὲ τὸ πολλαπλάσιον, τὸ ὁποῖον καθιεροῦμεν εἰς τὸν νόμον, δηλαδὴ κατ’ ἀνώτατον ὅρον δὲν ἠμπορεῖ νὰ πάρῃ πέραν τοῦ ἑξαπλασίου. Ἡ καθαρὰ πρόσοδος ποία εἶναι; Εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῆς γῆς χωρὶς νὰ περιλαμβάνεται εἰς αὐτὴν ἡ ἐκτίμησις τῆς προσόδου ἐκμεταλλεύσεως.

§191Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Θὰ ληφθῇ μόνον ἡ καθαρὰ πρόσοδος ὡς βάσις;

§192Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς εἶπα ὅτι δὲν ἔχομεν κανένα περιορισμὸν ὡς πρὸς τὴν βάσιν τῆς ἐκτιμήσεως.

§193Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχομεν μίαν καθαρὰν πρόσοδον 1.000 δραχ. ὅτι ἔχομεν τιμὴν πωλήσεως 500 δραχ. τιμὴν ἐνοικίου 600 δραχμῶν.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δηλαδὴ κεφάλαιον 500 καὶ πρόσοδον τοῦ κτήματος 1000 δραχμῶν.

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδῶ δὲν διαγράφομεν κανόνας, εἶναι δυνατὸν νὰ περιπέσωμεν εἰς λάθη. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ἔχετε ἕνα ἐνοίκιον καὶ ἕνα ὑπολογισμὸν καθαρᾶς προσόδου, κάμετε παραβολὴν τῶν δύο, δὲν ταυτίζεται, μεταξὺ τῶν δύο ἀναντιρρήτως θὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις διὰ νὰ ἴδωμεν ποία ἀποδίδουν τὴν καθαρὰν πρόσοδον, τὸ ἐνοίκιον ἢ ὁ ὑπολογισμός· εἰς τὰ μοναστηριακὰ κτήματα δύνανται νὰ γίνωσιν εἰκονικαὶ ἐνοικιάσεις, τὸ ἐνοίκιον δύναται νὰ εἶναι πραγματικῶς μηδέν, διότι ἡ ἐνοικίασις ἐγένετο σκανδαλώδης. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἀποκλείεται νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐνοικιάσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅταν λέγωμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς ἐκτιμήσεως θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει δὲν ἀποκλείομεν εἴτε συντρέχουσιν, εἴτε μή, δίδομεν μίαν εὐρεῖαν ἐκτίμησιν εἰς τὸ νὰ εὑρεθῇ ποία ἦτο ἡ ἀξία ἡ πραγματικὴ τοῦ κτήματος, ἐὰν δὲ ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἕνα μοναδικὸν κριτήριον δὲν θὰ εἴχομεν οὐδένα δισταγμὸν καὶ δι’ αὐτὸ θέτομεν τὴν βάσιν τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ὑπάρχουσιν ἐπαναλέγω καὶ ἐνοικιάσεις εἰκονικαί.

§196Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Πολλοὶ ἰδιοκτῆται διὰ νὰ πάρουν περισσότερον ἔβαλαν παραπάνω, ἄλλοι δὲ παρακάτω.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ γίνῃ ἕνας ἔλεγχος. Δὲν δυνάμεθα νὰ βάλωμεν ἕνα σταθερὸν στοιχεῖον. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία βάσις διὰ νὰ εὕρωμεν πραγματικῶς ποῖον θὰ εἶναι.

§198Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἀνισότης, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπιτόκιον. Σήμερον μὲ τὸ ἄρθρον 63 τοῦ παρόντος νόμου ὑπάρχουσι κτήματα ἐπιβεβαρυμένα δι’ ὑπερόγκου μισθώματος. Ὑπάρχουσι γαιοκτήμονες, οἱ ὁποῖοι ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλωσιν ὡρισμένον μισθόν. Οἱ γαιοκτήμονες αὐτοὶ δύνανται νὰ ἀποσβέσωσι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν κεφαλαιοῦντες μὲ τὸ δωδεκαπλάσιον διηνεκὲς μίσθωμα, δηλαδὴ τὸ διηνεκὲς μίσθωμα μετζιδιέ, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, δύνανται νὰ ἀποσβέσωσιν αὐτὸ κεφαλαιοῦντες τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην μὲ 8%. Οἱ καλλιεργηταὶ θὰ καταβάλωσι καὶ αὐτοὶ ἓν μίσθωμα διηνεκὲς εἰς τὸν γαιοκτήμονα, προκειμένου νὰ ἀπαλλαχθῶσιν. Διατὶ τὸ αὐτὸ μέτρον τοῦ ἐπιτοκίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τοὺς γαιοκτήμονας νὰ μὴ ληφθῇ καὶ διὰ τοὺς καλλιεργητάς.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι γαιοκτήμονες, εἶναι κολλῆγοι τοῦ Κράτους. Τὰ κτήματα αὐτὰ δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἰδιώτας, ἀλλ’ εἰς τὸ Κράτος. Τὸ Κράτος εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ μίαν θυσίαν ὑπὲρ τῶν κολλήγων, ἀλλὰ δὲν κάμνει θυσίαν, διότι εἶναι κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐσφετερίσθη τὸ Κράτος τὸ Ὀθωμανικόν, καὶ τῶν ὁποίων ἡ κυριότης τοῦ Κράτους οὐδέποτε εἶχεν ἀναγνωρισθῆ καὶ τὸ Κράτος σιωπηρῶς διατηρεῖ τὴν κυριαρχίαν. Δὲν θέλω νὰ δημιουργήσω χειροτέραν θέσιν ἀπὸ ὅ,τι εὑρίσκονται οἱ μετζητιέ. Δὲν πρόκειται περὶ ἰδιοκτήτου, ἀλλὰ περὶ κολλήγου.

§200Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Κτήματα τῆς κατηγορίας μετζητιὲ ὑπῆρχον καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας.

§201Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θέλω νὰ φανῇ, ὅτι ὑπάρχουσι δύο τιμαὶ κεφαλαιώσεως. Ἐὰν θέλετε νὰ μάθετε εἶναι καὶ τὰ τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, εἰς τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται καὶ τὰ Ἰμβλιάκια κτήματα, αὐτὸ ὅμως φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἁρπακτικὸν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπολύτως σχέσις μὲ αὐτὰ τὰ κτήματα.

§202Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν μᾶς χρησιμεύει ἡ διάταξις αὐτή.

§203Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Τὰ Ἰμβλιάκια ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ δὲν ἔχουσι μεταβληθῆ ἀπὸ ὡρισμένον πόσωπον. Τὰ «μουαζελὲ» εἶχον τὸ δεκαπλάσιον. Οἱ κύριοι αὐτοὶ ἔχουν πληρώσει εἰς τὸ Δημόσιον διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὸ δικαίωμα αὐτό.

§204Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πληρώνουσι «μουαζελὲ» εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι γαιοκτήμονες καὶ κατοικοῦσιν εἰς τὸ ὅλον τὸ χωρίον καὶ εἰσπράττουσιν ἀπὸ τοὺς καλλιεργητάς.

§205ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰσπράττουσιν ἀπὸ τοὺς καλλιεργητάς.

§206Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἔτσι μάλιστα.

§207Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει εἰς τὰ Ἰμβλιάκια.

§208Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Μὲ τὰ μετζητιέ.

§209Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ τὰ «Ἰμβλιάκια», δὲν ἔχομεν διὰ τὰ «μουαζελέ».

§210Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Λοιπὸν ἐν Θεσσαλίᾳ ὑπάρχουν κτήματα ἀρκετὰ τὸν ἀριθμόν.

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸν ἀριθμὸν 24, τὰ λεγόμενα ἰνδιάνικα.

§212Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἑτέρα βάσις εἶναι κατόπιν προσαυξήσεως, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν εἶναι δεδικαιολογημένη ἢ δὲν εἶναι ἡ προσαύξησις.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον 63ου ἀναφέρει σχετικῶς.

§214Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ ζήτημα ἔληξε, λοιπὸν αἱ προσαυξήσεις δύνανται νὰ διαιρεθοῦν εἰς τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους καὶ ἔκτακται εἶναι αἱ ἐκ λόγων πολέμου ἐπελθοῦσαι προσαυξήσεις...

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον 63 λέγει περὶ τοῦ ⅕ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν ἄλλον νόμον, ὅπως ὅταν πρόκειται περὶ τῶν ἰνδιανικῶν ἀναφέρονται εἰς τὴν ἄλλην διάταξιν. Εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ⅕ ὑπάγονται καὶ τὰ Μουαντζελέ, ἀλλὰ δὲν πρόκειται τώρα περὶ αὐτῶν.

§216Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ ἄρθρον 63 λέγει (ἀναγινώσκει).

§217Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται περὶ τοῦ ⅕ δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν τὰ ἄλλα. Εἰς τὸν νόμον ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι διατάξεις τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους.

§218Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἡ προσαύξησις εἶναι τακτικὴ καὶ ἔκτακτος. Ἡ ἔκτακτος εἶναι πολεμικὴ ὅπως φαίνεται ἐκ τῶν νομοσχεδίων. Ἡ δὲ τακτικὴ ἔχει ὅριον μέχρι 30% κατὰ τὸ νομοσχέδιον, δύναται ὅμως νὰ ἴδῃ ὅτι μετέχει καὶ ἐκτάκτου καὶ πολεμικῆς προσαυξήσεως. Διότι ὡς γνωστὸν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε πορισμάτων ἀποδεικνύεται ὅτι προσαύξησις κανονικὴ οὐδέποτε ἐγένετο μέχρι 30% ἢ ἕως 40% ἀλλὰ μόνον μέχρι 10%. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει 30% καὶ φρονῶ ὅτι ἡ πολεμικὴ προσαύξησις δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ καθόλου ὑπ’ ὄψιν διότι εἶνε ἕνα κέρδος ἐντελῶς ἀπροσδόκητον καὶ εἶναι μία μεταμόρφωσις τῆς ἐργασίας καὶ τοῦ χυθέντος αἵματος τῶν διαφόρων καλλιεργητῶν οἱ δὲ ἰδιοκτῆται εἰσπράττουν τὸν χυθέντα ἱδρῶτα, ὁ ὁποῖος ἐχύθη ὑπὸ τῶν κολλήγων τῶν χωραφίων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς προσαυξήσεως, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν καλλιεργητῶν του. Ὡς πρὸς τὴν τακτικὴν προσαύξησιν αὐτὴ δὲν εἶναι βεβαία, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον θεωρεῖ ταύτην βεβαίαν. Διὰ νὰ βρεθῇ προσαύξησις πρέπει νὰ γίνῃ μία ἀναλογία. Ὅση προσαύξησις ἐγένετο εἰς ἓν ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα τοιαύτη πρέπει νὰ δοθῇ καὶ διὰ τὸ ἄλλο διάστημα. Αὐτὴ θὰ ἦτο μία σκόπιμος ἀναλογία ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἔδιδε καθαρὰ συμπεράσματα. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑποβαλλόμενον σήμερον, θεωρεῖ βεβαίαν τὴν προσαύξησιν. Οὔτε τὸ νομοσχέδιον οὔτε ἡ Βουλὴ θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι τόσον προνομιοῦχος, νὰ θεωρῇ ὡς βεβαίαν τὴν προσαύξησιν ἐνῷ γενικῶς δὲν θεωρεῖται ὡς τοιαύτη. Καὶ δι’ ἄλλον λόγον δὲν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ προσαύξησις, οὔτε καὶ κατοικία διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Διότι προσαύξησις γίνεται διὰ τοὺς γαιοκτήμονας διὰ τοῦ τρίτου ἄρθρου τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἀπὸ τῆς ἑσπέρας καθ’ ἣν θὰ χωρίσωσι τὰ κτήματα, ἡ προσαύξησις θὰ ἐπέλθῃ αὐτομάτως καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι οἱ γαιοκτήμονες θὰ κερδίσωσιν ἀρκετὰ ἐκ τῆς ἀκόπου ὑπερτιμήσεως τῶν κτημάτων. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον δίδῃ τόσην προσαύξησιν διὰ τοῦ καταμερισμοῦ τῆς γῆς εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος καὶ ἑτέρα προσαύξησις ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν νὰ δοθῇ τοιαύτη. Αἱ βάσεις λοιπὸν αὗται περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, εἶναι βάσεις ἐλαττωματικαί, βάσεις ὑποκειμενικαὶ ἐν ταῖς πολοῖς ἀδύνατοι. Διὰ τοῦτο τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι ἔργον στηριζόμενον ἐπὶ ἐπισφαλῶν βάσεων καὶ ἐπισφαλὲς θὰ εἶναι καὶ τὸ οἰκοδόμημα. Προκειμένου νὰ θέσῃ τις νόμον, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν ἀρχαί τινες τὰς ὁποίας δὲν ἔθεσαν ἄνθρωποι ἀλλ’ ἄλλος τις ὑπέρτερος ἡμῶν καὶ ὅτι προκειμένου νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ λαοὶ δὲν ὑπάρχει χρονικὸν διάστημα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν λαῶν, δὲν ὑπάρχει παραγραφὴ δικαιωμάτων καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ δικαιώματος τῶν λαῶν στηρίζονται καὶ αἱ διάφοροι ἐθνικαὶ ἡμῶν ἀξιώσεις καὶ ἐν γένει αἱ διάφοροι ἐθνικαὶ ἀποκαταστάσεις τῶν λαῶν. Ἑπομένως ὅταν ἔχωμεν δύο χιλιάδες τσιφλίκια εἰς τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀποκατασταθῶσιν ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ ζητοῦμεν, εἶναι ὡς νὰ προτείνωμεν τὴν ἀποκατάστασιν διὰ τοὺς ὁμαίμονας ἀδελφοὺς ἡμῶν τῆς Θράκης, τῆς Σμύρνης καὶ τῶν Δωδεκανήσων. Δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰ χωράφια τῆς Θράκης καὶ τῆς Σμύρνης. Ἑπομένως παραγραφὴ δὲν δύναται νὰ προβάλλεται προκειμένου διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν λαῶν καὶ ἕνεκεν αὐτὸ εἶναι σκοπὸς ἱερὸς καὶ θὰ ἔλεγα εἰς τοὺς γαιοκτήμονας τοῦτο: μεταξὺ τῶν κατόχων τῆς γῆς πολλοὶ ἐγένοντο γαιοκτήμονες δι’ ἁρπαγῆς· ἄν τις μάλιστα ἤθελε νὰ ὑποστηρίξῃ, ἐπειδὴ ἡ γῆ δὲν εἶναι κεφάλαιον, διότι δὲν εἶναι δημιούργημα τῆς ἐργασίας τοῦ ἀνθρώπου, κατεβλήθη ὅμως ἕνα ποσὸν διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῆς γῆς ταύτης, αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ καταβληθὲν διὰ μέσου τόσων ἐτῶν ἀπέσβυσε τελείως τὸ κεφάλαιον, διότι οἱ τόκοι καὶ τὸ κεφάλαιον ποῦ εἰσπράττουν οἱ ἰδιοκτῆται ἐξεπληρώθησαν διὰ κεφάλαια καὶ θεωροῦνται ἀποσβεστέα. Μετά τινα χρόνον λοιπὸν δὲν δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι προκειμένου περὶ ἁρπαγῆς καὶ βίας ὅτι ἔχει ἀποσβεσθῇ τὸ κεφάλαιον, δὲν ὀφείλεται καμμία ἀποζημίωσις εἰς τοὺς κατόχους τῶν κτημάτων αὐτῶν. Μ’ ὅλα ταῦτα οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ ἐδέχθησαν νὰ καταβάλωσιν εἰς τοὺς γαιοκτήμονας τὰ ἀναγκαιοῦντα ποσά. Αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ δικαία βάσις ἡ ταχέως περαιῶσα τὸ ζήτημα ἄνευ οὐδεμιᾶς μεροληψίας οὐδαμόθεν. Ἐπίσης ἐξ ἐπιεικείας δύναται νὰ προστεθῇ καὶ μία προσαύξησις ἀναλόγως τῶν ἐτῶν, διότι παρῆλθον ἀπὸ τῆς πρώτης ἀποκτήσεως τοῦ δικαιώματός των πολλὰ ἔτη. Ὑπάρχει μία προκατάληψις ὅτι οἱ χωρικοὶ ἔχουσι πλουτίσῃ καὶ διὰ τοῦτο εἶναι δίκαιον νὰ καταβάλουσι περισσότερα. Ἡ προκατάληψις αὐτὴ εἶναι ψευδής, διότι οἱ χωρικοὶ κατὰ τὰ ἔτη τὰ πολεμικὰ ὅτι παρῆγον τὸ ἐπώλουν μὲ τὴν διατίμησιν, ὅτι δὲ ἠγόραζον τὸ ἠγόραζον ἄνευ διατιμήσεως. Ἡ κατάστασις τῶν καλλιεργητῶν εἶναι οἵα πρὸ τοῦ πολέμου καὶ διὰ νὰ ἴδητε ποία ἦτο πρὸ τοῦ πολέμου θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νόμου «περὶ Στεφανοβικείων καὶ Ζαππείων κτημάτων» ὅπου ἀναγράφεται τὸ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «ἡ ἐπιμελὴς ἐξέτασις τῶν πραγμάτων...... εἰς δόσεις τριακονταετεῖς». Τοιαῦται ἀντιλήψεις ἐκράτουν καὶ αὐτὸ σημειοῦται εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ νόμου «περὶ Στεφανοβικείων κτημάτων» ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε εἰσηγητής. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις λοιπὸν τῶν γεωργῶν δὲν εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ πιστεύεται ὅτι ὅσα– ὅσα μποροῦν νὰ πληρώσουν εἰς τοὺς γαιοκτήμονας. Τὸ ἄρθρον 21 ὁμιλεῖ περὶ τοῦ καταβλητέου ποσοῦ. Ἐνῷ τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον ὁμιλεῖ μόνον περὶ ἀποπληρωμῆς τῶν παραγωγικῶν δαπανῶν τῶν καταβληθεισῶν ὑπὸ τῶν γαιοκτημόνων διὰ τὴν παραγωγὴν μετά τινος τόκου, ἤδη τὸ παρὸν νομοσχέδιον λέγει ὅτι ἐκτὸς τῶν καταβληθεισῶν δαπανῶν πρέπει νὰ καταβληθῇ ἓν ποσὸν συμβατικόν. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι δι’ οἱονδήποτε λόγον περὶ τὸ τέλος Ἀπριλίου ἢ Μαΐου προβαίνουν εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ κτήματος καὶ πληρώνουσι ἕνα τόκον ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου εἶναι ἐνδεχόμενον μετὰ 10 ἡμέρας μία κακοκαιρία νὰ καταστρέψῃ τὴν ἐσοδείαν καὶ αὐτοὶ νὰ ζημιωθῶσι τὰ μέγιστα.

§219Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ μοιράσουν τὴν ἐσοδείαν.

§220Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν μποροῦν, ὁ ἰδιοκτήτης θὰ πάρῃ τὸ χρῆμα.

§221Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὶ θέλετε;

§222Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Νὰ μὴ πληρώσῃ καθόλου. Ἡ διάταξις πληρωμῆς ἠρτημένης τῆς ἐσοδείας νὰ καταργηθῇ καὶ νὰ καταβληθῶσιν αἱ δαπάναι αἱ καταβληθεῖσαι. Ἐπίσης τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ προκαταβολὴν διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ τρίτου τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀποσπασθῇ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κλήρου.

§223Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ὁ ἰσχύων νόμος καὶ τὴν ἐξήγησιν ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν τοῦ ἐζητήθησαν πληροφορίαι.

§224Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω τὶ συνέβη. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ τρίτου, ἐπρόκειτο περὶ τοῦ δεκάτου τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ προκαταβολικῶς. Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ τοῦ τρίτου, ἡ διαφορὰ εἶναι σημαντικὴ καὶ κολοσσιαία.

§225Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλω διασαφήνισιν. Ὁ νόμος 1072 ἐκήρυξε ὡς ἀπαλλοτριωτέα τὰ κτήματα ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει πυκνὸς συνοικισμός.

§226Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰ ἐκήρυξεν ἀπαλλοτριωτέα μέχρις ἐκτάσεως 1000 στρεμμάτων.

§227Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ἦτο ἄλλοτε ἀγροτικὸς καὶ ἤδη ἔγινεν ἀντιαγροτικός. Ἡ μεταστροφὴ αὕτη δικαιολογεῖται διότι ἐγένετο γαιοκτήμων δύο χωρίων. Τὰ κτήματα δὲ αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1816 ἄνθρωποι τοῦ τυράννου ἐπῆγαν καὶ ἔδεσαν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ χωρίου τοὺς κατοίκους, τοὺς πατέρας τῶν σημερινῶν κατοίκων.

§228Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ τυράννου......

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι διὰ τὸ 1816;

§230Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. ....... ὅτι εἰς τὰ κτήματα ἐκεῖνα εὗρον στέγην καὶ οἴκησιν χιλιάδες ἀνθρώπων. Εἶναι οἰκήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν μεγαλυτέραν βελτίωσιν καὶ τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν ἀπὸ τοὺς σημερινοὺς ἰδιοκτήτας.

§231Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Γενόμενος γαιοκτήμων ὁ κ. Βουλευτής, βεβαίως ἠσκήθη καὶ εἰς ὅλην τὴν στρατηγικὴν τῶν γαιοκτημόνων, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ διαβάλειν τοὺς χωρικούς, εἰς τὸ πλήττειν ὄχι κατὰ μέτωπον ἀλλ’ ἐκ τῶν πλευρῶν καὶ τῶν νώτων. Λοιπὸν ἡ διάταξις αὐτὴ περὶ προκαταβολῆς ἂν δὲν τροποποιηθῇ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ συνεταιρισμὸς δυνάμενος νὰ καταβάλῃ τόσα ποσά, τὰ ὁποῖα ζητεῖ τὸ ἄρθρον 21. Ἔχει νὰ καταβάλῃ ὁ συνεταιρισμὸς ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἠρτημένην ἐσοδείαν, δύο δόσεις προκαταβολῶν—αὐτὸ βέβαια ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ τέλος πάντων εἶναι μία ὑποχρέωσις—ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ τὴν ἀξίαν τοῦ τρίτου τοῦ κτήματος, ἀλλ’ αὐτὰ περίπου ἀποτελοῦν τὸ τρίτον τῆς ὅλης ἀξίας τοῦ κτήματος. Ἂν λοιπὸν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι, οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἀποτελέσωσι τὸν συνεταιρισμὸν δὲν εἶναι ὅλοι γεωργοί, ἀλλ’ εἶναι παιδιὰ γεωργῶν, τὰ ὁποῖα ἐπὶ μίαν ὀκταετίαν εὑρίσκονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, μακρὰν τῶν οἰκογενειῶν των καὶ τῶν ἐργασιῶν των, ὄχι μόνον δὲν συνεισφέρουσιν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς περιουσίας, ἀλλὰ δαπανῶντες ἐκ ταύτης διὰ τὰς ἀνάγκας των, θὰ ἴδῃ, ὅτι τὸ τρίτον τοὐλάχιστον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, θὰ εἶναι ἀπολύτως ἀνίκανον νὰ καταβάλῃ καὶ τὸ ἐλάχιστον ἴσως ποσόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αἰτῆτε ἀπὸ τὰς ἐπιστρεψάσας ἡλικίας ἐκ τοῦ στρατοῦ τόσας προκαταβολάς, εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον, ζητῶν δέ τις τὰ ἀδύνατα οἰκοδομεῖ ἐπὶ ἄμμου.

§232Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρξῃ πραγματικὴ δυσχέρεια εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ τρίτου ἐκ μέρους τῶν συνεταιρισμῶν, τότε τὸ Κράτος θὰ φροντίσῃ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν τῶν συνεταιρισμῶν.

§233Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κληρονομικὸν δίκαιον ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰσάγονται δύο κληρονομικὰ δίκαια ἐν τῇ οἰκογενείᾳ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανές. Ἔπειτα ἡ διάταξις, ἡ τροποποιοῦσα τὸ ἰσχῦον κληρονομικὸν δίκαιον εἰσάγει τὸν πόλεμον ἐν τῇ οἰκογενείᾳ, ἐνῷ τὸ πνεῦμα παντὸς νόμου εἶναι ἡ εἰρήνη· εἰσάγει ἢ μᾶλλον καθιστᾷ ἀναγκαίαν τὴν μετανάστευσιν ὅλων τῶν ἀγροτῶν ἐκ τῶν ἀγρῶν εἰς τὰς πόλεις ἢ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τὸ δὲ χείριστον πάντων εἶναι ὅτι παρὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, εἰσάγει τὸν μαρασμὸν τὴν ἀγωνίαν, διότι θὰ ἀναγκάσῃ τοὺς ἀγρότας νὰ διατηρῶσιν ἓν μόνον τέκνον. Ἐκτὸς τούτου ἡ διαδικασία, τὴν ὁποίαν διαγράφει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μολονότι συντομεύει πολὺ τὸν χρόνον ὁ ὁποῖος ἀπῃτεῖτο κατὰ τὸν νόμον 1072, ἐν τούτοις, ἂν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι τόσα κτήματα, ὅτι εἶναι τόσον μακρυὰ αἱ ὑπάρχουσαι καὶ διαγραφόμεναι διατυπώσεις, γνωρίζομεν δὲ ἐξ ἄλλου ὅτι ἡ παραγωγὴ κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι στάσιμος καὶ ἠλαττωμένη, διότι κανεὶς οὔτε ἐκ μέρους τῶν γεωργῶν, οὔτε ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσῃ ἔργα πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, θὰ συμπεράνῃ ὅτι θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος μέχρις ὅτου λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθηθῇ συντομωτέρα διαδικασία. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συμφωνῶ διόλου μὲ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ Λαρίσσης κ. Γκέκα περὶ συνεταιρισμῶν. Δὲν ὑπάρχει ἐν προκειμένῳ ἀναλογία μὲ τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀλληλεγγύου. Ἀναντιρρήτως ὑπάρχουσι παραδείγματα καταστροφῆς πολλῶν ἀλληλεγγύων συνοφειλετῶν, διότι ἐκεῖ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἦτο βεβαία ἡ καταβολὴ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἀπόρου ὑπὸ τοῦ εὐπόρου.

§234Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγγυητὴς—πληρωτής.

§235Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Βεβαίως. Αὐτὸ ἔχει καταντήσει δόγμα συναλλακτικὸν ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐνταῦθα ὅμως δὲν ὑπάρχει καμμία τοιαύτη περίπτωσις, διότι ὁ εὔπορος κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν θὰ καταβάλῃ διὰ τὸν ἄπορον, διότι ὑποχρεοῦται ὁ ἄπορος νὰ καλλιεργῇ αὐτοπροσώπως, ἂν δὲν εἶναι ἱκανὸς τὸ κτῆμα του θὰ ἐκμισθωθῇ, δύναται ἀκόμη ὁ συνεταιρισμὸς νὰ ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει περίπτωσις καθ’ ἣν νὰ καταβάλλῃ ὑπὲρ τοῦ ἀπόρου, τοὐναντίον μάλιστα, ἂν ὑπάρχῃ καμμία δυσφορία ἕνεκα τοῦ προηγουμένου τούτου, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι κατά τι κακὸν, πάλιν χάριν τοῦ καλοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀποκτήσουν οἱ καλλιεργηταὶ διὰ τούτου τοῦ κακοῦ, τοῦ συνεταιρισμοῦ, πρέπει εὐχαρίστως νὰ τὸ ἀποδεχθῶσι. Ὁ συνεταιρισμὸς εἶναι μία ἀναγκαστικὴ ἐφαρμογὴ τῆς ἀγάπης. Ἂν εἶναι δυνατὸν, εἴτε διὰ τῆς ἐκκλησίας, εἴτε διὰ τῆς οἰκογενείας, εἴτε διὰ τοῦ σχολείου, νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἰδέας ταύτης τῆς ἀγάπης, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶναι ἀκόμη καλλίτερον. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἐλπίζω δὲ καὶ εὔχομαι τὰ πράγματα ὅτι θὰ γίνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ ράπτης νὰ κάμῃ νέαν δοκιμὴν διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ φόρεμα.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§237Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἦτο ἀσυνεπὲς, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς ἑαυτὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἀποτελεῖ τὸν μεγαλείτερον ἱστορικὸν σταθμὸν ἐν τῇ ἐθνικῇ σταδιοδρομίᾳ, νὰ μὴ μείνῃ ἀδιάφορον πρὸς ἐκείνους, καὶ νὰ μὴ ἀποκαταστήσῃ αὐτοὺς κτηματικῶς, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ τιμίου αὐτῶν αἵματος ἀπηλευθέρωσαν τοὺς ἐν δουλείᾳ στενάζοντας. Ὀφείλεται τιμὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸν εἰσηγητὴν αὐτῆς, ἡ ὁποία καταλύει δεσμὰ τυραννικὰ, τὰ ὁποῖα ἐσφυρηλάτησεν ὁ πολιτικὸς κοτζιαμπασισμὸς καὶ ἡ ἐπικράτησις τοῦ ἰσχυροτέρου εἰς παλαιοτέρας πρὸ ἡμῶν ἐποχάς. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον εἰς τοὺς Βουλευτάς: Τὶ ἐστὶ τέλος πάντων ἐμφυτευτής; Διότι, κύριοι Βουλευταὶ, βεβαίως ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα γενικῶς διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι καὶ εἰς τὸν νομὸν Ἀχαιοήλιδος ὑπάρχουσι τσιφλίκια, ἰδίᾳ τὸ μεγάλο ἐκεῖνο κτῆμα τῆς Μανωλάδος, ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον ἐνδιαφερόμεθα διὰ μίαν τάξιν δουλευόντων ἐπὶ μίαν σειρὰν ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ ἔχυσαν θρόμβους ἱδρῶτος καὶ αἵματος, διὰ νὰ καταστήσουν καλλιεργήσιμα τὰ ἄγρια αὐτὰ μέρη, ἔνθα κάθε σπιθαμὴ γῆς περικλύει μίαν σελίδα τυραννίας, ἐνδιαφερόμεθα, λέγω, διὰ τὴν τάξιν τῶν λεγομένων ἐμφυτευτῶν. Ἀλλὰ τὶ ἐστί, κύριοι, ἐμφυτευτής; Ἐμφυτευτὴς ἐστὶ ὁ λαὸς ὁ ἐργαζόμενος καὶ πάσχων, ὁ λαὸς ὁ ἐργαζόμενος καὶ πληρώνων, ὁ αἰωνίως πληρωτὴς καὶ τὸ μοναδικὸν θῦμα, ὁ λαὸς ὁ ζητῶν δικαιοσύνην, ὁ ἁγνὸς τὴν ψυχὴν καὶ τὰς χεῖρας, ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε διὰ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ νὰ μεταβάλῃ τὰ ὀρεινὰ μέρη εἰς προσοδοφόρους καλλιεργησίμους γαίας, αὐτὸς εἶναι ὁ ἐμφυτευτής. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς: ποῖοι εἶναι τέλος πάντων οἱ ὑψηλοὶ λεγόμενοι κύριοι καὶ κατὰ τίνα τρόπον καὶ κατὰ τίνα θεσμὸν, καὶ μὲ ποῖον δικαίωμα ἠδυνήθησαν ν’ ἀποκτήσωσι τὰς ἀπεράντους ἐκείνας γαίας, οὕτως ὥστε ὁ δουλεύων ἐκεῖνος λαὸς νὰ κατέλθῃ καὶ νὰ τὰς καταστήσῃ καρποφόρους καὶ γονίμους; Εἰς τὴν ἐπαρχίαν, κύριοι, Καλαβρύτων ὑπάρχουσι δύο Μοναὶ, ἡ Μονὴ τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου καὶ ἡ Μονὴ τῶν Ταξιαρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῶν μεσογείων καὶ τῶν παραλίων Αἰγιαλείας ἔχουν ἐκτάσεις περὶ τὰς 40.000 στρέμματα καὶ πλέον. Κατῆλθον οἱ ὀρεινοὶ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, κατέλαβον ὅλην τὴν ζωὴν αὐτῶν καὶ ἐξεχέρσωσαν τὰ λογκώδη ἐκεῖνα μέρη, τὰ ὁποῖα ἐφύτευσαν εἰς ἀμπέλους καὶ κατέστησαν αὐτὰ καρποφόρα. Ἀλλὰ πῶς ἀπέκτησαν τὰ κτήματα ταῦτα οἱ μοναχοί; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ Μοναὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Τουρκοκρατίας ἐξήσκουν ἐπίδρασιν καὶ γοητείαν ἐπὶ τῆς χριστιανικῆς καρδίας, ὁ δὲ Σουλτᾶνος, ἵνα ἐξασκήσῃ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ῥαγιάδων, ἐχάριζε τὰ κτήματα ταῦτα εἰς τὰς Μονὰς, ἵνα κολακεύσῃ ταύτας. Ἀλλὰ ὅσην σχέσιν βεβαίως νομικὴν καὶ ἂν ἔχουσιν οἱ λεγόμενοι ὑψηλοὶ κύριοι μετὰ τοῦ ἐμφυτευτοῦ, τὸ βέβαιον εἶναι ἕν, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἔχωσι κατ’ οὐσίαν δίκαιον καὶ εἶναι κατ’ οὐσίαν κύριοι ἐπὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ λεγόμενος ἰδιοκτήτης ἐξασκεῖ ἀπόλυτον ἐπιρροὴν ἐπ’ αὐτῶν. Διότι ἡ ἱστορία μαρτυρεῖ ὅτι, ὅπου ὑπῆρχον ἐμφυτευταὶ, πολιτικὴ συνείδησις, κύριοι, δὲν ὑπῆρχεν, ἐκράτει ὁ ῥαγιδισμὸς τῶν ψυχῶν, ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ ἐν γένει τὸ πᾶν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ μέρους τῶν λεγομένων ὑψηλῶν κυρίων. Ἀλλ’ ἂν οἱ ἰδιοκτῆται, κύριοι Βουλευταί, ἐξήσκουν ἐπίδρασίν τινα σπουδαίαν, ἔστω καὶ ὀλίγην, πάντως ἐξήσκουν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταστῆ τυραννικοὶ τελευταίως, εἶναι οἱ καλούμενοι ἐνοικιασταί, διότι, ὡς γνωστὸν, τὰ μοναστηριακὰ κτήματα, συνεπείᾳ τοῦ νόμου ΓΔΛʹ ἐνοικιάζονται παρὰ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου καὶ δὲν τὰ συλλέγουσι πλέον οἱ καλόγηροι τὰ εἰσοδήματα, ἀλλὰ οἱ ἐνοικιασταί, τὰ ὁποῖα ἐνοικιάζουν διὰ δημοπρασίας. Καὶ εἶναι γνωστὸν, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τίνα τρόπον φέρονται οἱ ἐνοικιασταὶ πρὸς τοὺς ἐμφυτευτάς. Ἔχομεν μαύρην καὶ πένθιμον ἱστορίαν, τὴν ἱστορίαν τῆς δεκάτης. Γίνεται ἡ συγκομιδὴ τοῦ καρποῦ: δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ πωλήσῃς τὸν σταφιδόκαρπόν σου, οὐδὲ κἂν νὰ τὸν σηκώσῃς, ἔστω καὶ ἂν βρέχῃ! Εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ἔχῃς ἐκτεθειμένον, διότι ὁ ἐνοικιαστὴς βεβαίως θὰ ἔλθῃ νὰ εἰσπράξῃ τὸ ἰδικόν του μέρος πρὶν συγκομίσῃς τὸν καρπὸν πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ νὰ κάμῃ ὁ κύριος ἕνα ἑλιγμὸν εὐρύτατον νὰ ἴδῃ ἂν εἶναι ἐν τάξει τὰ πράγματα καὶ κατόπιν ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸν Α καὶ νὰ φθάσῃ εἰς Β. Ἀλλὰ διὰ νὰ παρέλθῃ αὐτὴ ἡ σειρὰ πρέπει νὰ παρέλθῃ μία περίοδος εἴτε βρέχει εἴτε συμπαρασύρεται ἀπὸ τὰς βροχὰς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φυλάττῃ ἐκεῖ διότι θὰ ἔλθῃ ὁ ἐνοικιαστής. Ἂν δὲ τολμήσῃς νὰ τὸν ὑπάγῃς εἰς τὰς ἀποθήκας τότε τὸν περιμένει τὸ πλημμελειοδικεῖον δυνάμει τοῦ γενικοῦ περὶ ὑπεξαιρέσεως νόμου. Τελευταίως ὡς γνωστὸν κύριοι βουλευταὶ εἰς τὸν νομόν μας ἡ παραλαβὴ τοῦ σταφιδοκάρπου αὐτοῦ γίνεται εἴτε διὰ τῆς καταμετρήσεως ἐν ὄψει εἴτε διὰ τοῦ ζυγίσματος. Ἀλλὰ τὶ συνέβη τελευταῖον ἕνεκα τοῦ ὁποίου καὶ 250 ἄνθρωποι κατηγγέλθησαν. Ὁ ἐνοικιαστὴς ὁ ὁποῖος ἐπῆρε τὸν σταφιδόκαρπον τῆς Μονῆς τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου καὶ τῆς Μονῆς τῶν Ταξιαρχῶν ἐπῆρε 500 χιλιάδες εἰς εἶδος, ὑπῆρχον ὅμως διάφοροι ῥαδιοῦργοι οἱ ὁποῖοι ἔλεγον ὁ α, ὁ β, ὁ γ σὲ ἔκλεψαν καὶ τὸ κλεμένο εὑρίσκεται εἰς τὰς γενικὰς ἀποθήκας. Ἀμέσως ἓν ἔγγραφον εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἓν ἔγγραφον εἰς τὸν ἔφορον καὶ ἓν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διετάχθη λοιπὸν ἡ κατάσχεσις τῶν βιβλίων τῶν συνεταιρισμῶν ἐπὶ τῷ προσχήματι ὅτι ἐκτὸς ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐπῆρεν ὁ ἐνοικιαστὴς ὑπάρχουν καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα κατώρθωσαν νὰ εἰσαγάγουν εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν συνεταιρισμῶν. Καὶ τὰ βιβλία εὑρίσκονται ὑπὸ κατάσχεσιν. Ὥστε ὄχι μόνον τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς εἶναι ἱερὸν παραβιάζεται ἀλλὰ καὶ ἕτερος νόμος ὁ νόμος περὶ συνεταιρισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ἀγλάϊσμα τῆς νεωτέρας νομοθεσίας διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπληγώθη. Ὥστε ὡς βλέπετε ἡ μαύρη σελίς, ἡ πένθιμος τῶν λεγομένων ἐνοικιαστῶν, ἔκαμε μεγάλην ἐντύπωσιν εἰς τὴν ψυχὴν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων καὶ πράγματι εὑρίσκονται δεδικαιολογημένοι οἱ ἄνθρωποι. Ἐλέχθη, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων οἵτινες ὑπέβαλον μερικὰς ἀναφορὰς παραπονούμενοι, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ. Λέγουν ὅτι εἶναι ὀλίγα τὰ κτήματα ταῦτα, ἀλλ’ εἶναι περὶ τὰ 40 χιλιάδες στρέμματα. Εἶναι καθῆκον τιμῆς διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι στοιχειώδης ὑποχρέωσις ἡμῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦμεν τὰς τάξεις ἐκείνας νὰ συμβάλωμεν νὰ τὰς ἀποκαταστήσωμεν ἐν τῇ ἰδιοκτησίᾳ διότι δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι αὐτοὶ ἀπέκτησαν περιουσίαν κάτω, ἀλλὰ συγχρόνως ἔχουσι περιουσίαν καὶ εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, διότι αὐτοὶ μόνον μίαν οἰκίαν ἔχουν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, ἀλλ’ ὅλην τὴν περιουσίαν των τὴν ἔχουν κάτω εἰς τὰ πεδινά.

§238Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Θέλετε ἐπίσημα συμβόλαια πρὸς ἀπόδειξιν;

§239Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μᾶς χωρίζει ἀβυσσαλέα ἀντίθεσις εἰς τὰ ζητήματα αὐτά, ἂς μὴ τὰ θίξωμεν! Τὸ ζήτημα εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς ἐπρωτοστατήσατε εἰς αὐτὸ, κατὰ τίνα τρόπον θὰ διανεμηθοῦν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τσιφλίκια δὲν παρουσιάζεται δυσκολία, ἀλλ’ ἐδῶ ἔχομεν ἄλλους ἐργατικοὺς καὶ ἄλλους τεμπέλιδες, κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ ἡ διανομή; ἐπ’ αὐτοῦ ὑπεβλήθη γενικὴ διάταξις ὑπὸ ἐντίμων κ. συναδέλφων καθ’ ἣν ἕκαστος νὰ πάρῃ ὅτι καλλιεργεῖ, ἐπὶ πλέον δὲ νὰ συμπληρωθῇ ἡ ἰδιοκτησία των δι’ ἐκτάσεως ἀσκεποῦς ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἀρκετή. Ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔρχομαι ἤδη εἶναι τὸ τῆς κεφαλαιοποιήσεως. Ἐὰν θέσωμεν ὡς βάσιν τὸ ζήτημα τῆς κεφαλαιοποιήσεως ἐπὶ τοῦ κανόνος θὰ βραβεύσωμεν τὴν ὀκνηρίαν καὶ θὰ καταθλίψωμεν τὴν φιλοπονίαν, τὴν δραστηριότητα καὶ ὅλην τὴν ζωὴν διότι ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶχον νεῦρα καὶ ζωὴν καὶ κατεπόνησα καὶ ἐμαυτὸν καὶ ὅλην μου τὴν οἰκογένειαν ἔχω 500 λίτρα κατὰ στρέμμα, ὁ ἄλλος ὁ τεμπέλης δὲν κατώρθωσε νὰ ὑπερβῇ τὸ εἰσόδημά του τὰ 200 λίτρα. Ἐὰν λοιπὸν θέσωμεν ὡς βάσιν τὴν κεφαλαιοποίησιν ἐπὶ τοῦ κανόνος θὰ βραβεύσωμεν τὴν ὀκνηρίαν καὶ θὰ ἀδικήσωμεν τὴν φιλοπονίαν.

§240Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἡ καλλιτέρα ποιότης τῆς γῆς θὰ ἔχῃ καλλίτερον εἰσόδημα καὶ ἂν ἐγὼ ἔχω μεγαλυτέραν δραστηριότητα καὶ φιλοπονίαν θὰ ἔχω καὶ καλλιτέραν ποιότητα γῆς.

§241Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἐξαίρεσις, κύριε Πρόεδρε, ἡ γενικὴ ἀρχὴ εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔθεσα. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων καὶ πρὸ παντὸς πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς ὁ ὁποῖος διέγραψε μὲ τὴν φωτεινήν του διάνοιαν τὰ ὅρια τῆς Ἑλληνικῆς πατρίδος καὶ συγχρόνως ἀπεκατέστησε τοὺς ἀκτήμονας γαιοκτήμονας ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ. (Χειροκροτήματα).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καραϊσκάκης ἔχει τὸν λόγον.

§243Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἶναι βεβαιωμένον, κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡρίμασεν ἤδη καὶ λόγῳ τῆς ἀγωνίας ἡ ὁποία κατέχει τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς ἀγροτικοὺς θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ εἶχε γίνῃ νόμος τοῦ κράτους· ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι βεβαιωμένον ὅτι παρὰ τὴν ἀληθῶς εἰλικρινῆ πρόθεσιν τὴν ὁποίαν ἔδειξε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῶν νέων χωρῶν καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἀνάγκην προσοχῆς καὶ ὀφείλει τις νὰ εἴπῃ ὅτι δέον εἴς τινα σημεῖα νὰ φανῶμεν καὶ ὀλίγον διερευνητικοὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου τούτου ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ καὶ τὰς κειμένας αὐτοῦ διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ ἀποφέρωσι τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα ὅσον ταχέως ποθοῦμεν. Καὶ βλέπομεν ὄντως ὅτι δὲν πρόκειται τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ψηφισθῇ νέος νόμος ἀγροτικός, ἀλλ’ ἁπλῶς μεταρρύθμισις τοῦ ἤδη ὑφισταμένου νόμου, δεδομένου δὲ ὅτι ἀπὸ τριετίας περίπου ὑφίσταται νόμος προνοῶν περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς τύχης τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: ἀφ’ οὗ μέχρι τοῦδε οὐδεὶς τῶν γεωργῶν ἐβελτίωσε τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ, θὰ κατορθωθῇ τοῦτο ἐντὸς τῆς ταχθείσης αἰσιοδόξως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας προθεσμίας διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀποκαταστάσεώς των; Διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ὡς ἔχουν αἱ κείμεναι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦ δημιουργουμένου εὐρυτάτου δικαστικοῦ ἀγῶνος μεταξὺ τῆς μερίδος τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀγροτῶν ὁμολογῶ ὅτι ὁ μεσολαβήσας χρόνος ἔσεται μακρὸς καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι ὄντως μὲ τρομάζει ὅλον τὸ μακρὸν αὐτὸ χρονικὸν διάστημα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον ἐγὼ ὡς ἁπλοῦς ἀντιπρόσωπος καὶ ὡς μίαν ψῆφον ἔχων, ἀλλ’ ὡς φαίνεται καὶ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε δηλώσεων τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ Θεσσαλίας καὶ τῶν τηλεγραφημάτων τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ τῶν ψηφισμάτων, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν εἴς τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, διαβλέπω δισταγμόν τινα ἐνστίκτως προερχόμενον εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπλήρωσιν, τὴν τύχην τῶν ὀνείρων των. Καὶ τοῦτο, ὄχι διότι ἔστω καὶ πόρρωθεν δυσπιστοῦσι πρὸς τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ἵνα τοὺς ἀποκαταστήσῃ, ἀλλὰ, ὅπως προεῖπον, λόγῳ ἐνστίκτου τινὸς φόβου μήπως τυχὸν ὁ μέλλων νὰ διαρρεύσῃ χρόνος εἶναι λίαν μακρὸς καὶ ὁ χρόνος οὗτος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τοὺς τρομάζει. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν συζητῶν εἶπεν ὅτι οὐδεὶς ἄλλος καλλίτερον ἔχει μελετήσει τὸ νομοσχέδιον, ὅσον οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοί. Καὶ ἐγὼ ὁμιλῶν ἐξ ὀνόματος αὐτῶν, λέγω ταῦτα, διότι καὶ οὗτοι λαβόντες τὸν νόμον καὶ ἰδόντες τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του ἀναγκάζονται νὰ ἔχωσι τοὺς δισταγμοὺς τούτους. Τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ ἐγένετο ἐὰν κατ’ ἐμὲ ἡ Κυβέρνησις ἔθετε βάσιν ῥιζοσπαστικὴν, ἀναμετροῦσα τὴν ταχεῖαν ἐξέλιξιν τὴν ῥαγδαῖαν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων ἐν τε τῷ κόσμῳ ὁλοκλήρῳ καὶ παρ’ ἡμῖν, ἴσως θὰ ἐβλέπωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τὸν Θεσσαλικὸν πληθυσμὸν πανηγυρίζοντα τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλων λόγων ἴσως ὁρμωμένη ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε τὴν ῥιζοσπαστικὴν λύσιν ἡ ὁποία θὰ ἔδιδε τὴν πραγματικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ριζοσπαστικὴν λύσιν λέγων, ἐννοῶ τὴν ἐθνικοποίησιν τῶν γαιῶν καὶ τὴν ἄμεσον παραχώρησιν αὐτῶν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Ἐὰν λέγω, ἡ Κυβέρνησις ἠσπάζετο τὴν λύσιν ταύτην, τότε θὰ ἑώρταζε τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Θεσσαλικὸς πληθυσμὸς καὶ ἴσως καὶ ὁ ὑπόλοιπος ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ δύο κακῶν προκειμένων τὸ μὴ χεῖρον βέλτιστον. Προκειμένου νὰ μὴ γίνῃ τίποτε, καλὸς εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ νόμος. Ἀλλὰ διαβλέπων ὅλας τὰς δυσχερείας τῆς ἐφαρμογῆς ἀναγκάζεται νὰ κάμῃ ὅλας τὰς ἐκκλήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, διὰ τῶν ὁποίων ζητεῖ, εἰ δυνατόν, ἄμεσον παραχώρησιν τῶν κτημάτων. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἄμεσος αὐτὴ παραχώρησις τῶν κτημάτων μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος; Ἐπίσης ζητεῖ ἐλάττωσιν τῶν διατυπώσεων διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς τιμῆς. Καὶ τοῦτο εἶναι δίκαιον. Ἀλλὰ κυρίως, διὰ νὰ ὁμιλήσω ἔτι πλέον συγκεκριμμένως, κυρίως τὴν στιγμὴν ταύτην οἱ Θεσσαλικοὶ πληθυσμοὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ζητήσωσιν ἕτερόν τι ζητοῦσι τὰ ἑξῆς· πρῶτον· ἐν μὲν τῷ νομῷ Τρικκάλων εἶναι ἀπολύτως ἀποδεδειγμένον, καὶ τὸ ἀπεδέχθη καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπιτοπίως ἐξετάσασα τὰ ζητήματα, καὶ τελευταῖον διὰ τῆς λεπτομερεστέρας ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος ὑπὸ ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἤκουσε τοῦτο παρὰ τῶν προέδρων τῶν συνεταιρισμῶν, τοὺς ὁποίους καινοτομῶν ἐκάλεσε παρ’ αὐτῷ ἵνα συζητήσῃ, ἢ μᾶλλον ἵνα τοὺς ἐπιβάλῃ τὰς ἰδέας του.

§244Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι νὰ τοὺς ἐπιβάλω.

§245Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Νὰ τοὺς ἀνακοινώσῃ νὰ τοὺς δώσῃ ἐξηγήσεις, ἂν ἔχωσιν ἀπορίας.

§246Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ ὑπέβαλον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν.

§247Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Αἱ ἀντιρρήσεις λοιπὸν εἶναι αἱ ἑξῆς· ὅτι εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, ὡς ἔχει ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 1000 στρέμματα, λόγῳ τοῦ πυκνοκατῳκημένου τοῦ νομοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν, ἐφ’ ὅσον τὸ ὅριον τοῦτο δὲν ἐλαττοῦται τοὐλάχιστον κατὰ 500 στρέμματα, καὶ κατὰ τὴν γνώμην τὴν γνησίαν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἂν δὲν γίνῃ ὁλοκληρωτικὴ ἀπαλλοτρίωσις: Ἄνευ ὁλοκληρωτικῆς ἀπαλλοτριώσεως εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τελεία ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ προνοοῦντος περὶ τῆς ἐκτιμήσεως τὰ πολλὰ στοιχεῖα τῆς ἐκτιμήσεως, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως θὰ γεννήσωσι μακροὺς δικαστικοὺς ἀγῶνας, διότι ἂν ἐν τῇ Βουλῇ ἐχρειάσθη τόση μέριμνα λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος φαντασθῆτε τὶ θὰ προκύψῃ ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐκδικάσῃ ἓν κτῆμα, ἐκ τῶν ἀντιρρήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ προέλθουν καὶ ἐκ τῆς μιᾶς πλευρᾶς καὶ ἐκ τῆς ἑτέρας; Φαντασθῆτε τὸν πρόεδρον ἐκεῖνον ἐνώπιον ποίου κυκεῶνος θὰ εὑρεθῇ. Ἀλλὰ καὶ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 εἶναι μία παράτασις τοῦ ἀγῶνος δι’ ἕκαστον κτῆμα καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα πότε θὰ κατορθωθῇ νὰ διανεμηθοῦν τὰ κτήματα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὴν στιγμὴν ταύτην δεδομένου ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ νόμου λόγῳ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων θὰ γίνῃ νόμος τοῦ κράτους τοὐλάχιστον ἂς γίνῃ μία μεταρρύθμισις εἰς τὸ 19ον ἄρθρον ὅσον ἀφορᾷ τὰ πολλὰ στοιχεῖα ἐκτιμήσεως, μία ἐλάττωσις τῶν στοιχείων τῆς ἐκτιμήσεως, οὕτως, ὥστε νὰ βασισθῶμεν ἐπὶ τῆς ἀρχικῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως καὶ ἐπὶ μιᾶς προσαυξήσεως, ἡ ὁποία νὰ διαβαθμισθῇ ἀναλόγως τῶν ἐτῶν καὶ νὰ εἶναι ἀπὸ ἓν 13% καὶ 25% μέχρι τοῦ 1912. Αὐτὴ εἶνε μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν δύνανται τέλος πάντων ὁπωσδήποτε ἀνακουφιστικὰ νὰ δεχθοῦν οἱ Θεσσαλικοὶ πληθυσμοί. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι ὁμολογῶ λόγῳ τῶν δεινοπαθημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὡς ἐκ τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως, λόγῳ τῆς μεγάλης εἰσφορᾶς εἰς θύματα πολέμου καὶ λόγῳ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας τοῦ πλέον χρησίμου ἄρρενος πληθυσμοῦ εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς πολεμικούς, ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν κατάστασις ὁμολογουμένως δὲν εἶναι ἀνθηρά. Ἡ τελευταία δὲ διαρρύθμισις τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν κρίνω καὶ ἐγὼ εὔλογον νὰ ὑποστηρίξω, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ὑπεστήριξαν, εἶναι ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 21 ὁριζομένη διετὴς δόσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐξόφλησιν διὰ τυχὸν ἀφορίαν, ὅπως τὸ τρίτον τοῦ τυχὸν ἀπολειφθησομένου κτήματος, ἐπίσης τὸ τρίτον τῆς ἀποζημιώσεως. Ὅλα ταῦτα, πρὸ πάντων τὸ τρίτον τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις, ἵνα δυνηθῇ νὰ παραχωρήσῃ τὸ κτῆμα εἰς τὸν συνεταιρισμόν, τὸ τοιοῦτον νὰ μὴ ζητηθῇ ἐπειγόντως καὶ εἰ δυνατὸν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν ἀποδεδειγμένῃ ἀνικανότητι τοῦ συνεταιρισμοῦ νὰ ἀπαλλάσσεται ὁ συνεταιρισμὸς τῆς καταθέσεως ταύτης, διότι σᾶς βεβαιώνω, καὶ θὰ τὸ ἰδῆτε τοῦτο ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου θὰ προσκρούσῃ πρὸ δυσχερείας μεγίστης ἡ ἀποκατάστασις πληθυσμῶν εἰς τὰ διάφορα μέρη. Δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγωμεν καλὸς εἶναι ὁ νόμος, πρέπει ἐκ τῆς συζητήσεως νὰ προκύψῃ τὸ δυνατὸν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις κατορθώνει τοὺς μὲν γεωργικοὺς πληθυσμοὺς νὰ τοὺς ἔχῃ ἐν τῇ καραδοκίᾳ τοῦ χρόνου τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος, τὴν δὲ ἑτέραν πλευράν, τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐν τῇ ἰδέᾳ ὅτι ἠδικήθησαν, ὅτι ἐδεσμεύθησαν. Διὰ πάντα ταῦτα παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὴν μεγαλοπραγμοσύνῃ, καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς τὰ προταθέντα καὶ προσπαθήσῃ δι’ οἱουδήποτε οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους ὅπως εἰ δυνατόν, καὶ ταχεῖα νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν πλευρὰν τῶν ἰδιοκτητῶν μὴ ἔχῃ διαρκῶς παραπονουμένην καὶ παρεμβάλλουσαν διαρκῶς προσκόμματα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἀσθενής μου φωνὴ θὰ εἰσακουσθῇ κατὰ τὸ ἐφικτόν, συγχαίρω τὴν κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀγροτικὴν αὐτῆς πολιτικὴν καὶ εὔχομαι νὰ προβῇ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαστρατῆς ἔχει τὸν λόγον.

§249Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Δὲν ἔχω παρὰ δύο μόνον τροπολογίας νὰ ἀναπτύξω, ἀλλὰ κρίνω σκόπιμον νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐκκλησιαστικὰ καὶ μοναστηριακὰ κτήματα, τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ σοβαροῦ συναδέλφου μὲ σοβαρὰ ἐπιχειρήματα. Τὰ μοναστηριακὰ κτήματα, κύριοι, δὲν ἔχουν οὐδένα λόγον ὑπάρξεως καὶ ἐπιβάλλεται ἡ διανομὴ αὐτῶν, ὄχι μόνον διὰ λόγους ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ἠθικῆς. Ἡ διατήρησις τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας εἶναι μία διδασκαλία τῆς κλοπῆς καὶ τῆς ἁρπαγῆς. Τὸ πῶς προστατεύονται καὶ συντηρίζονται τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματα εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι, ἡ δὲ διοίκησις τῶν περιουσιῶν αὐτῶν διδάσκει τοὺς πάντας τὴν κλοπὴν καὶ τὴν ἁρπαγήν. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὅτι αἱ περιουσίαι αὐταὶ εἶναι δωρεαὶ Τουρκικαί, διότι τὰ κτήματα αὐτὰ οἱ διάφοροι κάτοχοι διὰ νὰ τὰ σώσουν ἀκριβῶς ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὰ ἐχάριζαν εἰς τὰ μοναστήρια ἐκμεταλλευόμενοι τὸν θρησκευτικὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον οἱ Τοῦρκοι πρὸς τὰ βακουφικὰ κτήματα καὶ ἰδίως βλέπομεν περιφερείας ὁλοκλήρους νὰ ἔχουν μεταβληθῆ εἰς μοναστηριακὰ κτήματα. Ἡ ἰδική μου τουλάχιστον ἐπαρχία ἠμπορεῖ νὰ πῇ κανεὶς ὅτι ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον εἶναι ἕνα μεγάλο μοναστῆρι. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ λόγου αὐτοῦ εἶναι καὶ ζήτημα ἠθικῆς. Τὰ κτήματα αὐτὰ εἶναι ἀπέραντοι ἐκτάσεις, ἡ δὲ μίσθωσις αὐτῶν ἐγένετο ἀναλόγως τῶν ἀντιλήψεων τῶν ἑκάστοτε κυβερνόντων, κατωρθώθη δὲ ὥστε ἀπὸ τὰς μεγάλας αὐτὰς ἐκτάσεις νὰ εἶναι εἰς θέσιν τώρα τὸ Δημόσιον νὰ ἐξακριβώσῃ μόλις δικαιώματα 1000 στρεμμάτων. Ὅλη ἡ ἄλλη ἔκτασις κατεπατήθη ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι εἶναι ζήτημα ἠθικῆς. Εἰς ἄλλους δήμους μικροτέρους δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ἔχουσι πλέον ἀπὸ τὰς μεγάλας ἐκείνας ἐκτάσεις καὶ ὅλοι οἱ χωρικοὶ μετεβλήθησαν εἰς ἅρπαγας. Αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔχω νὰ ὑποβάλω, εἶναι εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον. Ἐπειδὴ ὑπάρχουν μερικοὶ συνοικισμοί, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν ἐπὶ μοναστηριακῶν κτημάτων, ἂν δὲν γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις τοιούτων κτημάτων, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τροπολογίαν ὅπως τεθῇ καὶ 5η παράγραφος δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις κτημάτων μοναστηριακῶν πρὸς συνοικισμούς, ὅπως γίνεται μὲ τὸν νόμον περὶ συνοικισμῶν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἐπίσης ἐπὶ τοῦ 3ου ἄρθρου εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον διὰ τὰς ἐκτάσεις τὰς ἀγόνους θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ ὅπως ὄχι μόνον αἱ ἄγονοι ἐκτάσεις ἀλλὰ καὶ αἱ λίμναι παραχωροῦνται εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τοὺς γεωργικούς, εἰς δὲ τὸ 5ον ἄρθρον νὰ τεθῇ διάταξις.....

§250Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἐννοεῖτε τὸ ⅓.

§251Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Νὰ εἶναι ἀδιανέμητος. Τὰ κτήματα δύνανται νὰ ἔχωσιν ὅρια, αἱ θάλασσαι ὅμως καὶ αἱ λίμναι;

§252Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὰ κτήματα τὰ ἰδιωτικὰ νὰ μείνῃ τὸ ⅓ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, τί ἐννοεῖτε; νὰ πηγαίνῃ ὅλη ἡ λίμνη εἰς τὸν συνεταιρισμὸν καὶ νὰ κρατῇ ὁ ἰδιοκτήτης ἀπὸ τὰς γαίας τὰς καθαράς;

§253Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὄχι. Αἱ λίμναι νὰ περιέρχωνται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν συνεταιρισμόν.

§254Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ἑπομένως τὸ ⅓ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἀπὸ τὰς γαίας.

§255Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Μάλιστα.

§256Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Νὰ πάρῃ τὸ ⅓.

§257Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πῶς θέλετε νὰ διανεμηθῇ, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τροπολογίας πρέπει νὰ ἠξεύρω.

§258Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι ὅτι αἱ λίμναι παραχωροῦνται εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς ὁλοκληρωτικῶς. Ἂς μείνῃ εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ φυσικὸς κύριος τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 5ον, ἐὰν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, ὡς τρίτη παράγραφος νὰ τεθῇ ἵνα παρέχηται καὶ εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, δηλαδὴ εἶναι μικροκτηματίαι πέριξ τῶν κτημάτων τῶν τσιφλικίων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι οὔτε κολλῆγοι οὔτε παρακεντέδες, ἦσαν κἄποτε καὶ καλλιεργηταί, αὐτὸ θέλω, ὅταν ἀποτελοῦσι γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὴν διανομήν.

§259ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρακείμενοι συνεταιρισμοί.

§260Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Μάλιστα.

§261ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ λέγει εἰς τὸ ἄρθρον 5ον.

§262Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἶναι διὰ τοὺς ἐπαγγελματίας.

§263ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι οἱ καλλιεργοῦντες εἰς ὅμορα κτήματα.

§264Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Τελευταία τροπολογία ἐπὶ τοῦ 10ου ἄρθρου. Ἐπωλήθησαν κτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον κηρυχθῆ δυνάμει Β. Διατάγματος ἀπαλλοτριωτέα καὶ ἐπειδὴ τὸ τίμημα αὐτὸ θεωρεῖται παρ’ ὅλων ὡς ὑπέρογκον, δίκαιον εἶναι, ἀφοῦ καὶ οἱ ἴδιοι ἀγορασταὶ ἀναγνωρίζουσι τὸ λάθος εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσαν νὰ κηρυχθῶσι τὰ πωλητήρια ἄκυρα, ἀφοῦ συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ δὲν ἔλαβε μέρος τὸ Δημόσιον καὶ δὲν ἐνηργήθησαν ὅλαι αἱ διατυπώσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταργουμένου νόμου διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πότε;

§266Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐγένοντο μεταξὺ τῶν χωρικῶν σχεδὸν πλειοδοσίαι οἱ δὲ χωρικοὶ ἁμιλλόμενοι μεταξύ των ἔδωκαν τίμημα ὑπέρογκον, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσωσι διὰ νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον. Πρόκειται περὶ τροπολογίας, ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως ἀνέλαβον, ὡρισμένος ἀριθμὸς ἐζήτησε τὴν ἀκύρωσιν, νὰ κηρυχθῶσιν ἄκυρα.

§267Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀκυρώσωμεν ἡμεῖς συμβόλαια;

§268Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον συνετάχθησαν ἄκυρα. Ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος καὶ ἔλεγε καταργεῖται ὁ νόμος 1776 δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ ἦσαν ἄκυρα τὰ συμβόλαια ἐκεῖνα.

§269Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ νόμος;

§270Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. 1776.

§271Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἔγραφεν;

§272Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐὰν ἐγένοντο τὰ συμβόλαια αὐτά, τότε μάλιστα, ἀλλὰ δὲν ἐτηρήθησαν ὅλοι οἱ τύποι καὶ αἱ διατάξεις.

§273Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐπέρχεται οὐδεμία μεταβολή.

§274Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐπέρχεται ὅτι ἡ ἐκτίμησις εἶχε κακῶς καὶ δὲν συμπεριελήφθησαν ὅλοι οἱ χωρικοὶ καὶ κολλῆγοι.

§275Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει ἀπαγόρευσις, δίδομεν ἀδείας, εἰς τοὺς κολλήγους τῶν κτημάτων διὰ νὰ γίνῃ ἑκουσία ἀπαλλοτρίωσις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἄδεια τοῦ Ὑπουργείου. Αὐτὰς τὰς διακρίσεις δὲν τὰς καταργεῖ ὁ νόμος. Ἑπομένως ἐὰν πρόκειται περὶ κολλήγου κτήματος καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐγένετο ἄνευ ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου θεωρεῖται ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἄκυρος, δὲν μεταβάλλει ὁ νόμος τὴν τάξιν. Θέλετε ἡμεῖς νὰ ἔλθωμεν νὰ ἀκυρώσωμεν συμβόλαια διὰ νόμου;

§276Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐπειδὴ λέγετε ὅτι καταργεῖται ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐγὼ παρακαλῶ νὰ γίνωσι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι.

§277Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν κάμνω ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, λέγω ὅσα εἶναι κολληγικά.

§278Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ τροπολογία μου δεκτή, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως πρὸς τὸν γενικὸν ἐλευθερωτήν.

§279ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ κτήματος πρὸς τὸ νομοσχέδιον καταργεῖται ὁ νόμος;

§280Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ τὸ κυττάξω.

§281Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος 72 ἔκαμε μίαν ἐξαίρεσιν διὰ τὴν λίμνην τῇ πρωτοβουλίᾳ, τὴν ἰδικήν σας. Τώρα ἐπαναλαμβάνετε καὶ δι’ αὐτὸ μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον.

§282Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐὰν εἶναι ἐξαίρεσις καὶ παρελήφθη.

§283Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τροποποιεῖται αὐτὴ ἡ διάταξις.

§284Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε εἶναι λάθος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω ἐγὼ ἐν τῇ προθέσει μου, δὲν εἶναι νὰ καταργηθῇ.

§285Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μᾶς δίδετε τὸν παλαιὸν νόμον νὰ κάμωμεν ἕνα συμβιβασμόν.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§287Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν καὶ θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ὥραν διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προχωρημένη θὰ παρεκάλουν, εἰ δυνατὸν, νὰ ὁμιλήσω τὴν Δευτέραν.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁρίστε κ. Μερλόπολε θὰ μείνωμεν μέχρι αὔριον τὴν μεσημβρίαν διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§289Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδήλωσα, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν καὶ ἐπὶ τούτῳ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ πιστεύσῃ, ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα ἡ ἐπιθυμία ὅπως γίνω ἀρεστὸς εἰς τοὺς συμπολίτας μου εἴτε εἰς μεγάλην μερίδα τῆς κοινωνικῆς τάξεως τῆς χώρας οὔτε τὸ αἴσθημα τῆς πατρότητος καὶ τῆς στοργῆς πρὸς συντροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς τὸ βῆμα μὲ ἔφερε βαθὺ αἴσθημα καθήκοντος βαθεῖα αἴσθησις καὶ ἐπιτακτικὴ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀπέναντι μιᾶς μερίδος μεγάλης κοινωνικῆς τάξεως τῆς χώρας ἡμῶν εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν μέγα μέρος τοῦ δημιουργηθέντος ἐθνικοῦ πλούτου. Εἶνε ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς, ἡ ὁποία ἔχει ἔκτασιν ὑπολογιζομένην εἰς ἕνα ἑκατομμύριον στρεμμάτων καὶ ἔκτασιν σταφιδαμπέλων ὑπολογιζομένην εἰς τριακοσίας χιλιάδας στρεμμάτων. Κατὰ μέγα μέρος ἡ δημιουργία τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ὀφείλεται εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν καλλιεργητῶν, περὶ τῆς ὁποίας προτίθεμαι νὰ ὁμιλήσω, εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τύχῃ προστασίας ἐκ μέρους τῆς πολιτείας εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀκολουθήσουν τὴν τύχην λαῶν ἀνωτέρω ἵνα συμμερισθῶσι τὴν τύχην αὐτῶν διὰ τοῦτο λέγω ὅτι συναίσθησις τῆς ἰδίας εὐθύνης, μὲ ἔφερε ἐπὶ τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν καλλιεργητῶν τῆς Ἑλλάδος. Πρό τινων ἡμερῶν, ὁμολογῶ, ἔχωμεν τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προέκυψαν εἰς τὴν ψυχή μου δισταγμοὶ ἂν ἡ διασκευὴ ὡς ἐγένετο εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἂν ἡ διασκευὴ αὕτη θὰ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἂν τελικῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπέμενε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει. Ἀλλὰ οἱ δισταγμοὶ οὗτοι αἴρονται κατόπιν τῶν νεωτέρων δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνακοινώσεων ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ μείνῃ μέχρι τέλους εἰς τὰς τοιαύτας διστακτικὰς ἀντιλήψεις, ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας πρὸς τὴν Βουλήν, διότι θὰ ἀπετέλει ἄρνησιν τοῦ γεωργικοῦ νόμου 1072, θὰ ἀπετέλει ἄρνησιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὡς εἰσήχθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κατὰ ἐφαρμογὴν συνταγματικῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος ὡς εἰσήχθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κατὰ ἐφαρμογὴν συνταγματικῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Καὶ λέγω ὅτι θὰ ἀπετέλει ἄρνησιν τοῦ νόμου 1072 ἡ τοιαύτη ἀντίληψις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, διότι ἐν αὐτῷ τῷ νόμῳ 1072 καθιερώθη, ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων, χάριν γενικωτέρου συμφέροντος, χάριν τῶν κολλήγων, χάριν τῶν ἐμφυτευτῶν ὡς ἐγένετο διὰ τὸ Χαρβάτι ὅπου ὑπῆρχον ἐκτάσεις κτημάτων ἐμφυτευτικαὶ καὶ ἀπηλλοτριώθησαν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ εἰσηγηθῶ καινὰ δαιμόνια, ὥς τινες ἠθέλησαν νὰ εἴπουν, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐμπνέεται ἀπὸ τὰς μπολσεβικικὰς ἰδέας τοῦ Λένιν καὶ τοῦ Τρότσκυ καὶ ὅτι δὲν ἐναρμονίζεται πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος καὶ ὅτι εἶναι ὅλως διάφορον κατὰ τὴν βάσιν τοῦ νόμου 1072. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχεν ἢ νὰ ἔχῃ ἄλλας ἀντιλήψεις ἐν τῷ θέματι τούτῳ, παρὰ ἐκείνας τὰς ὁποίας καθιέρωσεν ἐν τῷ Συντάγματι, παρὰ ἐκείνας τὰς ὁποίας καθιέρωσεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Θὰ ἦτο ἐγκατάλειψις τῆς θεμελιώδους πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἡ ἀντίθετος ἀντίληψις, διότι ἐνθυμοῦμαι, καὶ ἐνθυμοῦνται πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἀκόμη τοὺς λόγους, τοὺς σοφοὺς ἀληθῶς, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν ὅταν συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος ἔλεγε πρὸς τὰ πλήθη. Διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε τότε, ὅτι ἡ ἐκ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος ἐπιδιωκόμενοι σκοποὶ κατὰ πρῶτον λόγον ἀφορῶσι τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐπρότεινεν ἐπίσης τὴν μεταβολὴν τοῦ ὅρου εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος, τοῦ ὅρου τῆς δημοσίας ἀνάγκης διὰ τοῦ ὅρου τῆς δημοσίας ὠφελείας, ὄχι διότι ἡ ἔκφρασις δημοσίας ἀνάγκης δημιουργεῖ πρόσκομμά τι, ἀλλὰ διότι θέλω ἐμφανέστερον νὰ ληφθῇ διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης ἡ προϊοῦσα εὐρυτέρα ἀντίληψις τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Κράτος ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Συμπεραίνων λέγω, ὅτι, ἐὰν ταῦτα ἀποδειχθῶσιν, ὅτι πρέπει νὰ ζητῆται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων διὰ δευτερευούσας ἀνάγκας καὶ δὲν ζητεῖται ἄνευ τῆς προσηκούσης ἀποζημιώσεως, ἀποδεικνύεται ἐνταῦθα, ὅτι ὑπάρχουν πάντες οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους τὸ πολίτευμα ἡμῶν ἐθεώρησεν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίους, ἵνα γίνηται ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡ ἀναγκαστική. Οὐδεμία ἀντίδρασις ἔλεγον πρό τινων ἡμερῶν θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ ματαιώσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑπάρχει τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, τὸ χειροπιαστό, τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ ἀποχρῶντος τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ταύτην. Δὲν ζητεῖται ἡ δήμευσις τῶν μεγάλων κτημάτων, ζητεῖται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων ἐπὶ δικαιώματι ἀποζημιώσεως. Λέγων δὲ δικαιώματι ἀποζημιώσεως, ἐννοῶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίσῃ ὁ κόσμος, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ θὰ ἐξεύρῃ. Αἱ νεώτεραι ἀντιλήψεις τῆς κοινωνίας, κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τοῦ ἰδιοκτήτου δὲν εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν πρὸ δεκαετηρίδος. Ὁ κύριος δὲν εἶναι ἀπολύτως κύριος τῆς γῆς, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ διατηρῇ ἔμμονον τὴν σχέσιν αὐτὴν πρὸς τὴν γῆν καὶ ἀναλλοίωτα τὰ δικαιώματά του. Καθῆκον τῆς πολιτείας εἶναι νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν σχέσεων τούτων τοῦ ἰδιοκτήτου πρὸς τὴν γῆν καὶ καθῆκον ἔχει ὁ ἰδιοκτήτης νὰ μὴ γίνεται πρόσκομμα εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἀντελήφθην, ὅτι ἀντετάχθη τι σοβαρόν. Πάντες οἱ ὁμιλήσαντες ἀπεδέχθησαν τὴν ἀρχήν. Διαφοραὶ ἀντιλήψεων καὶ διαστάσεις γνωμῶν ὑπάρχουν ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου παραμένει ἀκλόνητος καὶ ἑδραία δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ ἡ τροπολογία μου τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν περιέχεται ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν ἀντιλήψεων τοῦ νομοθέτου. Ἀλλ’ ἐγεννήθη ἀντίδρασις κατὰ τῆς διασκευῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὡς παρεστάθη τοῦτο τελευταίως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ ἀντίδρασις προέκυψεν ἐκ τῆς γνώμης, ὅτι διὰ τῆς διασκευῆς τῶν τελικῶν διατάξεων αὐτοῦ καταργοῦμεν ἕνα θεσμὸν ὑφιστάμενον πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων κατὰ τὸ ἀστικὸν δίκαιον. Καταργοῦμεν τὴν σχέσιν τῆς ἐμφυτεύσεως. Ἐὰν ὑπάρχουν ἐν τῇ Βουλῇ οἱ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης κρίνοντες τὸ πρᾶγμα θὰ ἔλεγαν ἴσως, ὅτι ἔχουσι δίκαιον, διότι ἴσως πρόωρον θὰ ἦτο νὰ προβῶμεν ψηφίζοντες νόμον ἀγροτικὸν νὰ προβῶμεν εἰς ρύθμισιν σχέσεων κανονιζομένων ἀπὸ τὸ ἀστικὸν ἡμῶν δίκαιον καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ σχέσις τῆς ἐμφυτεύσεως καταργεῖται.

§290Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν καταργεῖται.

§291Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἔχει ἡ διασκευὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄγει ἐμμέσως μέν, ἀλλ’ ἀσφαλῶς εἰς τὴν πλήρη κατάργησιν τῆς ἐμφυτεύσεως. Ἑπομένως ἐκεῖ ὅπου συντρέχει ταυτότης βουλήσεως ἰδιοκτήτου καὶ ἐμφυτευτοῦ πρὸς διατήρησιν τῆς σχέσεως τῆς ἐμφυτεύσεως ἐκεῖ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐμφύτευσις. Ἴσως λοιπὸν δὲν εἶχον ἄδικον οἱ οὕτω σκεπτόμενοι, ὅτι θὰ ἦτο τολμηρὸν ψηφίζοντες νόμον ἀγροτικὸν νὰ παρεμβάλωμεν τοιαύτας διατάξεις ἀνατρεπούσας ἐκ θεμελίων διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ δικαίου. Διὰ τοῦτο, ἵνα ἀρθῶσιν αἱ ἀντιρρήσεις αὐταί, ἡ τροπολογία, ἣν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ὁμιλεῖ περὶ καταργήσεως τοιαύτης τινὸς σχέσεως ἰδιοκτήτου καὶ ἐμφυτευτοῦ, ἀλλ’ ὁμιλεῖ περὶ τῶν διατάξεων ἐκείνων ὅπου συντρέχουσιν οἱ δύο οὐσιώδεις ὅροι τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ κοινοῦ συμφέροντος καὶ τῆς προσηκούσης ἀποζημιώσεως. Ἡ ὑποβαλλομένη λοιπὸν τροπολογία δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ἐμφυτεύσεως διὰ κτήματα πάσης οἱασδήποτε ἐκτάσεως, ἀλλὰ μόνον προκειμένου περὶ κτημάτων ἐκτάσεως τοὐλάχιστον 300 στρεμμάτων τμηματικῶς εἰς διηνεκῆ ἐμφύτευσιν παραχωρηθέντων, ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγορὰ παρὰ τῶν ἐμφυτευτῶν τοῦ δικαιώματος τῆς κυριότητος. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅλως διάφορον, διότι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ὡς διατυποῦται ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου, συντρέχουσι πάντες οἱ ὅροι.

§292Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ διαφωνῶ εἰς αὐτό, κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας καταργεῖται ἡ ἐμφύτευσις εἰς κτήματα ἐπέκεινα τῶν 300 στρεμμάτων.

§293Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ οὐδεμίαν παρατήρησιν θὰ εἶχον νὰ ὑποβάλλω, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 75 ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀρθῶσιν αἱ τυχὸν ὑπάρχουσαι ἀντιρρήσεις, καὶ προβλέπω καὶ γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦται, διεσκεύασα οὕτω τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 75, ὥστε καὶ αἱ ἀντιρρήσεις αὗται νὰ ἐκλείψωσι, διότι ἐν τῇ διασκευῇ ταύτῃ ἐξυπηρετεῖται τὸ κοινὸν συμφέρον, διότι πρόκειται νὰ ἀποκαταστήσωμεν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου εἰς μικροκτηματίαν τὸν καλλιεργοῦντα ἔκτασίν τινα ὡρισμένην τὸν ἐμφυτευτήν, ἀλλὰ πληθυσμοὺς ὁλοκλήρους, συμπαγεῖς πληθυσμοὺς κατοικοῦντας εἰς ἕνα τόπον καὶ καλλιεργοῦντας κτήματα τμηματικῶς παραχωρηθέντα εἰς αὐτοὺς εἰς διηνεκῆ ἐμφύτευσιν. Τὰ δύο ταῦτα γνωρίσματα, κύριοι βουλευταί, θεωρῶ ὡς ἐξόχως οὐσιώδη καὶ ὡς ἐπιχειρήματα ἀκαταγώνιστα, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐγκαταλείψῃ τὸ ἄρθρον 75, διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας μου, διότι, ὡς εἶπον, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπάρχουσιν οἱ δύο οὐσιώδεις ὅροι τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος, τοὐτέστιν ἔκτασις στρεμμάτων ὑπὲρ τὰ 300 στρέμματα καὶ πληθυσμοὶ συμπαγεῖς κατοικοῦντες ἐν τοῖς κτήμασι καὶ καλλιεργοῦντες ὑπὸ διηνεκῆ ἐμφύτευσιν. Καὶ ἐρωτῶ ποία ἄλλη περίπτωσις τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος ὑπάρχει, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δίκαιον νὰ ἐξυπηρετηθῇ εἰμὴ αὕτη; Ἐν αὐτῷ τῷ νομοσχεδίῳ σας ὁμιλεῖτε περὶ χιλίων στρεμμάτων, ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ λέγω ὄχι ὡς γνώμην ἰδικήν μου, ἀλλ’ ὡς γνώμην πολλῶν τῶν κ. συναδέλφων ἀντλουμένην ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Τὰ χίλια στρέμματα ἀσκεποῦς γῆς ἀναλογοῦσιν πρὸς τὰ 300 στρέμματα πεφυτευμένης καὶ δύναταί τις βεβαίως νὰ εἴπῃ, ὅτι χίλια στρέμματα γῆς ἀφυτεύτου ἰσοδυναμοῦσι μὲ 250 ἢ τὸ πολὺ 300 στρέμματα πεφυτευμένη γῆς. Ὡς ἀφετηρία τῶν σκέψεών μου, κύριοι, ἵνα ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν ταύτην, ὑπῆρξεν τὰ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι λαμβάνοντα χώραν ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων. Ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὁ θεσμὸς τῆς ἐμφυτεύσεως ἀτυχῶς ἐνεφανίσθη εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀνεξαρτησίας εἰς ἓν μέγα τμῆμα τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας, εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὁλόκληρον, τὴν ἐπαρχίαν Ὀλυμπίας. Ἐκεῖ ὀλίγον χρόνον πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἐκτάσεις τινὲς ἀπροσδιόριστοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην γῆς ἀκαλλιεργήτου ἢ γῆς καλλιεργουμένης διὰ σπορᾶς δημητριακῶν παρεχωρήθη διὰ ταπίων ἀπὸ κάποιους ἀγάδες Ὀθωμανοὺς εἰς τὸν σημερινὸν δικαιοπάροχον τῶν τσιφλικούχων τῆς Ὀλυμπίας. Καὶ ἂν ἀνατρέχω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦτο τὸ κάμνω, ὄχι διὰ νὰ στιγματίσω τὴν καταγωγὴν τῶν σημερινῶν δικαιωμάτων τῶν τσιφλικούχων τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ, ὄχι διὰ νὰ ἀποδοκιμάσω τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐγένοντο γαιοκτήμονες καὶ τοπάρχαι τῆς πλουσίας ἐκείνης χώρας, ἀλλὰ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς ἐξήγησις τῶν πραγμάτων καὶ τῆς θέσεως ἐν ᾗ εὑρίσκονται σήμερον οἱ ἐμφυτευταὶ οἱ ἐν Ὀλυμπίᾳ.

§294Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἶναι προσδιωρισμένα τὰ πράγματα πέντε μόνον ζευγάρια καὶ καταθέτω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας τὸ ταπὶ τὸ σχετικόν.

§295Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπληρῶν τὴν πληροφορίαν ὑμῶν, κ. συνάδελφε, λέγω, ὅτι ὁ ἀρχικῶς δικαιοπάροχος τῶν σημερινῶν τσιφλικούχων ἠγόρασεν ἀντὶ 50 χιλιάδων γροσίων 25 ζευγάρια γῆς, τώρα πῶς κατωρθώθη, ὥστε αὐτὴ ἡ ἔκτασις τῶν 25 ζευγαριῶν ἡ ἀπροσδιόριστος νὰ ἐκταθῇ.

§296Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ ταπίον ὑπάρχουσι πάντοτε τὰ ὅρια ποῦ ἐπώλησεν ὁ ἰδιοκτήτης ὁ Ὀθωμανὸς πρὸς τὸν κ. Παπαλέξην.

§297Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι δὲν ἀνατρέχω εἰς τὴν καταγωγὴν τῆς ἰδιοκτησίας διὰ νὰ τὴν στιγματίσω, ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅπως καὶ οἱ δυστυχεῖς οἱ ἐμφυτευταὶ πῶς δὲν ἀπεκτήθησαν τὰ δικαιώματα ταῦτα θὰ ἐκθέσω ἀμέσως εἰς τὴν Βουλήν. Ὅταν ἀπεκατεστάθη τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον εὐνόητον εἶναι, ὅτι ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ Δημοσίου, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ δικαίωμα διαδοχῆς μετὰ τὸν πόλεμον τῆς ἀνεξαρτησίας περιῆλθεν ἡ ἔκτασις τῆς γῆς, ὄχι μόνον ἐν Ὀλυμπίᾳ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλην τὴν χώραν τὴν ἐλευθερωθεῖσαν, ὁ ὀφθαλμὸς λέγω, τοῦ Δημοσίου δὲν ἔφθανε μέχρι τῶν ἐσχατιῶν τῆς χώρας, ἵνα προστατεύσῃ τὰ συμφέροντά του. Ἐντεῦθεν ἡ γῆ ἦτο ἐκτεθειμένη εἰς τὴν βουλημίαν οἱουδήποτε, ὅστις ἤρκει μόνον νὰ καταλάβῃ μίαν οἱανδήποτε ἔκτασιν καὶ νὰ τὴν καλλιεργήσῃ καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐντεῦθεν διὰ τῆς πράξεως ταύτης δικαίωμα ἰδιοκτησίας. Τοῦτο ἐγένετο ἐν Ὀλυμπίᾳ. Ὁ ἀρχαῖος τσιφλικοῦχος παρεχώρησε τὸ δικαίωμα τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς εἰς τοὺς ἐπανελθόντας κατοίκους, γῆν, ἐννοεῖται, χέρσον, γῆν δασώδη, γῆν ἀκαλλιέργητον ὅλως, ἐπὶ συμφωνίᾳ, ἵνα, ὅταν ἀποδοθῇ ἓν κάποιον εἰσόδημα ἐξ αὐτῆς, νὰ λαμβάνῃ ὁ λεγόμενος ἰδιοκτήτης ἓν ἐλάχιστον ποσοστὸν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τούτου. Τοῦτο εἶναι τὸ ταπὶ ἐκεῖνο, μὲ τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ὡς ἰδιοκτήτης. Τοῦτο καὶ ἐγένετο. Οἱ κάτοικοι ἐπεδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρίων τόπων, κατέστησαν αὐτοὺς παραγωγικοὺς καὶ ἔδιδον διὰ συμφωνιῶν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἓν ποσοστὸν μικρόν, κατ’ ἀρχὴν 3 ἔπειτα 4, 5 μέχρι 10% καὶ οὕτως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καταλαμβάνοντες τὰς ἐκτάσεις τοῦ Δημοσίου αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἐμφυτευταί, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται σήμερον κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, συνετέλεσαν ἀγνοοῦντες τὰς συνεπείας τῶν πράξεων αὐτῶν νὰ δημιουργήσωσι δικαιώματα ἰδιοκτησίας ὑπὲρ τῶν τσιφλικούχων καὶ τῶν διαδόχων αὐτῶν εὐκόλως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ὀλυμπίας. Εὐνόητον εἶναι, ὅτι ἐγεννήθησαν διενέξεις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν οὕτω πως διαρπαζόντων τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον καὶ αἱ διενέξεις αὗται ἔφθασαν μέχρι τῶν δικαστηρίων καὶ ἀφ’ οὗ ἐπὶ πολλὰ ἔτη οἱ δικαστικοὶ ἀγῶνες ἔλαβον διαφόρους φάσεις, ἐπῆλθε τελικῶς συμβιβασμὸς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν τσιφλικούχων τούτων, τοῦ Δημοσίου ἀναγνωρίσαντος ὅλα τὰ δικαιώματα, ὅσα προέβαλον, ἐπὶ τῶν καλλιεργηθεισῶν ἐπὶ δεκαετηρίδας ἤδη ἐκτάσεων τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῶν τσιφλικούχων καὶ ἠρκέσθη μόνον νὰ λάβῃ τὰ ἔξοδα τῆς δίκης 6000 δραχμὰς ὡς ἀντάλλαγμα ὅλων τῶν ἀπεράντων ἐκτάσεων. Οὕτω πως λοιπὸν ἐδημιουργήθη ἡ περιουσία αὕτη μὲ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐνταῦθα τερματίζονται μὲν αἱ σχέσεις καὶ διενέξεις τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς γῆς πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἀρχίζουν πλέον αἱ σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ὅταν οὕτως ὠχυρώθησαν διὰ συμβολαίων ἐπισήμων καὶ ἀνεγνωρίσθησαν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου αὐτὰ τὰ δικαιώματα τῆς κυριότητος τῶν τσιφλικούχων, οὗτοι προῆλθον εἰς συμβάσεις μὲ τοὺς καλλιεργητὰς τῆς γῆς. Δεσμὸν κανένα πρὸς αὐτοὺς δὲν εἶχον. Οἱ καλλιεργηταὶ ἦσαν ἐτήσιοι καὶ ἐφήμεροι καλλιεργηταὶ τῆς γῆς καὶ ἐπὶ ἀποδόσει ὡρισμένου ποσοῦ εἰς τοὺς κυρίους τῆς γῆς. Ἀλλὰ περαιτέρω, ὅταν ἔφθασε νὰ καλλιεργηθῇ ἡ ἔκτασις ὁλοκλήρου αὐτῆς τῆς γῆς καὶ νὰ καταστῇ δεκαπλασίως πλουσιωτέρα, ἐτέθη ὡς ὅρος ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας ἡ ἀναγνώρισις τῆς κυριότητος αὐτῶν παρὰ τῶν καλλιεργητῶν καὶ οὕτως ὥρισαν κανόνα τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ πραγματικὴν δούλωσιν διὰ τοὺς ἐμφυτευτὰς τῆς Ὀλυμπίας. Συνεστήθησαν λοιπὸν αἱ συμβάσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν Ἑταιρείαν μὲν γεωργικήν, ἀλλ’ Ἑταιρείαν λεόντειον, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, διότι τὴν μερίδα τοῦ λέοντος ἐλάμβανεν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος οὐδὲν εἶχεν ἀρχικῶς δικαίωμα ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁρπαγῆς ἔλαβε μέρος καὶ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐμφυτευτῶν κατέστησε μεγάλην τὴν πρόσοδόν του καὶ ἀφήνει εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ὅ,τι τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἐπιτρέπει ν’ ἀφήσῃ. Οἱ κανόνες οἱ ἐμφυτευτικοὶ ἀπὸ περιφερείας εἰς περιφέρειαν ποικίλλουν, ἀλλαχοῦ μὲν εἶναι 22, ἀλλαχοῦ 25, ἀλλαχοῦ 30, 35, 40%.

§298Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἰδοὺ συμβόλαια μὲ 8 καὶ 10, 12 καὶ 15%, ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι ἀρχίζουν ἀπὸ 22.

§299Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διὰ τὰ κτήματα τῆς Ὀλυμπίας;

§300Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ναί.

§301Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ τὰ δώσητε νὰ τὰ ἴδω. Λοιπὸν ἀπὸ 22 καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω, ὅτι εἶναι ἀπὸ 22. Ἀλλὰ ἡ μορφὴ τῆς ἐμφυτεύσεως ὡς παρουσιάζεται ἐν Ὀλυμπίᾳ, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως καὶ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δυσμενὴς διὰ τὸν καλλιεργητὴν τῆς γῆς θὰ ἐννοήσητε ὅτι ἀποβαίνει ἐπαχθεστέρα ἂν σᾶς ἀναφέρω ὅρους τινὰς τῶν συμβολαίων. Καὶ ἐν πρώτοις κατὰ τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐδῶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν καταβάλλεται μόνον ὁ κανὼν ὁ ἀναλογῶν ἀπὸ 22 μέχρι 40%· πρὸς τῷ κανόνι τούτῳ καταβάλλονται καὶ τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δήμου, τὰ φορολογικὰ βάρη, τὰ ὁποῖα καθ’ ὑπολογισμὸν γενόμενον ἐν τῷ τόπῳ ἀνέρχονται εἰς 2%. Λοιπὸν εἰς τὸν κανόνα προστίθενται καὶ ἕτερα 2% λόγῳ φορολογίας, βάρη τὰ ὁποῖα ὀφείλει ὁ ἐμφυτευτὴς νὰ πληρώσῃ, ἀλλὰ διὰ τὰς γαίας τὰς προσοδοφόρους καὶ πεφυτευμένας ἐκτάσεις, ὅπου γίνεται σπορὰ δημητριακῶν καρπῶν. Ἐκεῖ τὸν σπόρον αὐτὸν τὸν καταβάλλει ὁ ἐμφυτευτὴς καὶ κατὰ τοῦτο οἱ δυστυχεῖς θῆται τῆς Ὀλυμπίας εἶναι δυστυχέστεροι καὶ ἀπὸ τὸν ἀγρότην τῆς Θεσσαλίας, διότι ἐκεῖ τοὐλάχιστον συμβαίνει εἴς τινα τσιφλίκια νὰ καταβάλλεται ἂν ὄχι τὸ ὅλον, τοὐλάχιστον μέρος τοῦ σπόρου ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, ἐνῷ ἐν Ὀλυμπίᾳ τὸ ὅλον τοῦ σπόρου καταβάλλει ὁ ἐμφυτευτής. Ἂν τύχῃ ἔτος ἀτυχὲς ἢ λόγῳ θεομηνίας, ἢ λόγῳ καιρικῶν μεταβολῶν, καθ’ ὃ δὲν παράγεται οὐδὲ κἂν τὸ ποσὸν τοῦ σπόρου, ὁ ἰδιοκτήτης λαμβάνει ἐκ τοῦ παραχθέντος ποσοῦ τὸ μερίδιόν του, ἔστω καὶ πρὸς 8% ὅπως λέγει ὁ κ. Πολυχρονιάδης.

§302Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ κ. Πολυχρονιάδης, τὸ λέγει τὸ συμβόλαιον.

§303Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ κατὰ τὰ συμβόλαια ὁ ἐμφυτευτὴς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μεταβάλῃ τὴν καλλιέργειαν, ἣν ὑποχρεοῦται νὰ δουλεύῃ εἰς τρόπον ὥστε νὰ διατηρήσῃ πάντοτε τὴν αὐτὴν καλλιέργειαν καὶ δὲν τοῦ ἐπιτρέπεται παντάπασι νὰ τὴν μεταβάλῃ. Ὁ θερισμὸς τῶν ἀγρῶν, ὁ τρυγητὸς τῶν ἀμπέλων καὶ σταφιδοκάρπου, ἡ συλλογὴ τῶν ἐλαιῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ εἰμὴ μόνον τῇ ἀδείᾳ καὶ εἰς ἐποχήν, τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίσῃ ὁ ἰδιοκτήτης ἢ ὁ ἀντιπρόσωπός του, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ γίνῃ εἰμὴ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἰδιοκτήτου.

§304Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Πολὺ καλὰ, διὰ νὰ μὴ καταστρέφωνται τὰ κτήματα.

§305Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω τὸ νόμιμον τοῦ λόγου, ἀναγνωρίζω τὸ ὀρθὸν τοῦ ὅρου τούτου πρῶτος ἐγώ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι ὅρος τοιοῦτος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς χεῖρας κακοῦ ἰδιοκτήτου ὡς μέσον ἐκβιασμοῦ καὶ τυραννίας τοῦ καλλιεργητοῦ, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν ὅτι ὡς τοιοῦτον μέσον καὶ ὡς τοιοῦτον ὅπλον θὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὡς τοιοῦτον ἐχρησιμοποιήθη πάντοτε ἐν Ὀλυμπίᾳ, ὡς καὶ ὁ ὅρος ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ χρῆσις τοῦ καρποῦ εἰμὴ μόνον ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ ὅπως θέλῃ ὁ ἰδιοκτήτης. Προβαίνομεν περαιτέρω μετὰ τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν, ὅτε γίνεται ἡ σφράγισις ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ ἡ διανομὴ παρόντος τοῦ ἰδιοκτήτου ἢ τοῦ ἀντιπροσώπου. Μετὰ τὴν διανομὴν ὀφείλει νὰ μεταφέρῃ ὁ καλλιεργητὴς ἰδίαις δαπάναις καὶ δι’ ἰδίων ὑποζυγίων τὸν καρπὸν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἰδιοκτήτου. Μετὰ τὸν θερισμὸν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν καλλιεργητὴν νὰ δώσῃ ταῖς καλαμιαῖς εἰς τὰ κτήνη του καὶ γνωρίζετε, ὅτι παρέχεται μία τροφὴ διὰ δύο τοὐλάχιστον μῆνας μέσα εἰς τὰ χωράφια τὰ θερισμένα. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι συνάδελφοι, μιὰ πρόσκλησις τοῦ στιφλικούχου πρὸς τὸν ἐμφυτευτήν· (ἀναγινώσκει) «ὡς ἰδιοκτήτης τοῦ χωρίου Γκρέκα σὲ εἰδοποιοῦμεν ὅτι θὰ... ... κλπ.». Καὶ ἄλλας εἰδοποιήσεις τοιαύτας ἔχω ἀρκετὰς ἐδῶ εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς θέλοντος νὰ τὰς ἴδῃ. Ὅταν ἐγένοντο αἱ συμβάσεις τῆς ἐμφυτεύσεως πρὸ 40 ἢ 50 ἐτῶν, αἱ νόσοι αἱ ὁποῖαι ἐνέσκηψαν εἰς τὰς ἀμπέλους καὶ σταφιδαμπέλους ἦσαν ἄγνωστοι, κατόπιν παρουσιάσθη ἡ νόσος τοῦ ὠϊδίου καὶ πολὺ μεταγενεστέρως ἡ νόσος τοῦ περονοσπόρου. Αἱ νόσοι αὗται θεραπεύονται διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν ἡ ἐπιστήμη, διὰ τῆς χρήσεως ὡρισμένων φαρμάκων. Τὰς δαπάνας τῆς θεραπείας ταύτης τὰς ἀνέλαβεν ὁ καλλιεργητὴς χωρὶς παντάπασι νὰ μετάσχῃ εἰς αὐτὰς ὁ ἰδιοκτήτης. Δικαίωμα ξυλεύσεως δὲν ἔχουν οἱ καλλιεργηταὶ καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα διὰ τὴν ἀποκόμισιν λίθων πρὸς οἰκοδομὴν τῆς κατοικίας των, ἐνῷ τὸ τοιοῦτον δικαίωμα εἶχον καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις διὰ τὴν παραβίασιν οἱουδήποτε ὅρου ἀπειλεῖται ἡ ἔξωσις τῶν καλλιεργητῶν ἀπὸ τὰ κτήματα ἄνευ δικαστικῆς μεσολαβήσεως. Δὲν ἀναφέρω τὸν ὅρον τοῦτον ὡς δυνάμενον νὰ πραγματοποιηθῇ, ἀλλὰ τὸν ἀναφέρω ὡς καταδεικνύοντα τὰς διαθέσεις τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπέναντι ἐκείνων οἵτινες ἐδημιούργησαν τὸν πλοῦτον του. Θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ἐκ διαφόρων συμβολαίων, τὰ ὁποῖα ἔχω εἰς χεῖρας μου, νὰ ἀναγνώσω μερικὰς περικοπάς. Καὶ ἀναφέρω συμβόλαιον εἰς τὸ ὁποῖον συνεβλήθησαν 40 καλλιεργηταὶ τοῦ χωρίου Γκρέκα, (ἀναγινώσκει).... Ἕτερος ὅρος (ἀναγινώσκει) Οἱ αὐτοὶ καλλιεργηταὶ ἢ οἱ ἀπόγονοι αὐτῶν εἶναι ὑπόχρεοι...... κλπ.». Ἕτερος ὅρος (ἀναγινώσκει) «ἐν καιρῷ τῆς καλλιεργείας τῆς συλλογῆς ἢ τῆς συγκομιδῆς.....κλπ.». Μόνον οἱ ἰδιοκτῆται ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζουν ἀγροφύλακα, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπλήρωναν οἱ ἐμφυτευταί.

§306Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἔγινεν αὐτό;

§307Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινε καὶ γίνεται πάντοτε. Κατ’ ἔτος ἐκτίνεται ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς τὸ ἰσότιμον τῆς ἀντιμισθίας τοῦ ἀγροφύλακος, τὸν ὁποῖον διορίζει ὁ ἰδιοκτήτης. Ἕτερον συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ὡς χαρακτηριστικὸν ἐλπίζω νὰ τύχῃ τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Ἔχει τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικὸν τὸ συμβόλαιον τοῦτο, ὅτι ὁ μετὰ τοῦ δικαιούχου συμβαλλόμενος εἶναι καὶ ἱερεὺς (ἀναγινώσκει) «ὁ δεύτερος ἱερεὺς Σπηλιόπουλος προσκληθεὶς ὡς...... κλπ.».

§308Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὅπως τὰ Σουλτανικὰ φιρμάνια.

§309Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐπιστολή;

§310Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι συμβόλαιον· ἀντίγραφον πιστὸν τοῦ πρωτοτύπου. Οἱ τσιφλικιοῦχοι εἶχον ἰδιοκτησίαν εἰς τὰ χωράφια· τὰ χωρία κατῳκοῦντο πάντοτε ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς, ἀλλὰ διὰ τοῦ μέσου τῆς ἐκβιάσεως — θὰ σᾶς δώσω τὸ χωράφι νὰ σπείρετε σῖτον, νὰ παραγάγητε τὸν ἄρτον τῆς οἰκογενείας σας ἢ νὰ φυτεύσητε μίαν σταφίδα, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον θὰ μὲ ἀναγνωρίσετε κύριον καὶ τῶν οἰκιῶν, καὶ τῶν ἀστικῶν ἀκόμη κτημάτων — οὕτω πως ἐξηνάγκαζον τοὺς χωρικοὺς νὰ τὸν ἀναγνωρίσουν κύριον καὶ τῶν οἰκιῶν ἀκόμη. Τοῦ δίδει λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ κατοικῇ εἰς τὴν οἰκίαν αὐτὸς καὶ οἱ κληρονόμοι του, τότε μόνον ὅταν αὐτὸς καὶ οἱ κληρονόμοι του ὑπείκουν εἰς τὸν μνησθέντα ἰδιοκτήτην. Οἱ περαιτέρω ὅροι εἶναι γνωστοί. Ἀντὶ 20% κανόνος, προστιθεμένου τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου καὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς μεταφορᾶς τοῦ κανόνος διὰ δαπάνης τοῦ ἐμφυτευτοῦ εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἰδιοκτήτου κλπ. «Ἐάν τις τῶν γεωργῶν παραβῇ τινα τῶν ὅρων, τότε ὁ ἰδιοκτήτης καὶ οἱ κληρονόμοι αὐτοῦ δικαιοῦνται νὰ ἀποβάλωσιν αὐτὸν αὐτοδικαίως ἄνευ ἄλλης δικαστικῆς μεσολαβήσεως».

§311Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Πότε ἔγινεν αὐτὸ τὸ συμβόλαιον;

§312Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἔχει ἡμερομηνίαν 1867 τὴν 9 τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ἐν Ἀγουλινίτσῃ. Ἀλλὰ ἐδῶ εἶναι ἄλλα συμβόλαια, κύριοι, τοῦ αὐτοῦ ἢ περίπου τοῦ αὐτοῦ τύπου, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκούραζον πολὺ τὴν Βουλὴν ἂν ἀνεγίνωσκον, διότι ὅλα αὐτὰ ἀπὸ ἕνα καλοῦπι ἔχουν βγῇ.

§313Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, κύριοι, συνάδελφοι.

§314Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι ὀλίγα ἐκ τῶν πολλῶν τῶν γενομένων ἐν Ὀλυμπίᾳ. Ἀλλ’ ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ λαοῦ τῆς Ὀλυμπίας δὲν ἐγένετο μόνον κατ’ ἄτομον καὶ κατὰ οἰκογενείας· ἐγένετο καὶ ὁμαδικώτερον καὶ κατὰ χωρία καὶ κατὰ δήμους ἀκόμη· διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ Κρέσταινα πρωτεύουσα τοῦ δήμου Σκιλλοῦντος, κωμόπολις προοδευτικὴ κατοικουμένη ἀπὸ 450 οἰκογενείας, ἔχουσα δὲ ἀνάγκην νὰ ἔχῃ μίαν πλατεῖαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλατεῖαν, διότι ὁ ἰδιοκτήτης τῆς γῆς δὲν στέργει νὰ παραχωρήσῃ τὸν κατάλληλον χῶρον. Πρὸς τούτοις ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἔχουν ἐνοριακὸν ναὸν ἐν τῇ κωμοπόλει καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τοιοῦτον, διότι ὁ ἰδιοκτήτης δὲν παραχωρεῖ τὸν χῶρον διὰ νὰ ἀνεγερθῇ ναός.

§315Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ διὰ τὸ ὑδραγωγεῖον, κ. συνάδελφε.

§316Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡ ἐκμετάλλευσις ἡ ὁμαδικὴ προβαίνει περαιτέρω, κύριοι. Ὁ δῆμος Σκιλλοῦντος κατοικούμενος ἀπὸ λαὸν προοδευτικὸν καὶ μάλιστα ἡ πρωτεύουσα αὐτοῦ Κρέσταινα, κωμόπολις λίαν προοδευτικὴ, εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ νερὸ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων. Ἐγένετο λοιπὸν ἔρευνα καὶ εὑρέθη εἰς ἀπόστασιν μεγάλην ἀπὸ τῆς κωμοπόλεως νερόν. Ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἀφοῦ ὅλη ἡ περιοχὴ ἀνῆκεν εἰς τὸν τσιφλικιοῦχον, καὶ ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ νερὸν, ἀνῆκεν εἰς αὐτόν. Ἐγένετο λοιπὸν μία συμφωνία μεταξὺ τοῦ δήμου καὶ τοῦ τσιφλικούχου, τοῦ κυρίου τῆς γῆς, τοῦ βουνοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρέθη τὸ νερὸν, περὶ τῆς πληρωμῆς διὰ τὸ νερὸν αὐτὸ καὶ τὴν διοχέτευσιν αὐτοῦ, καὶ ἐγένετο ἡ ἑξῆς συμφωνία: Ὁ δῆμος ὑπεχρεώθη νὰ καταβάλῃ διὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τοῦ νεροῦ, τὸ ὁποῖον εὑρέθη, διότι τὸ ἕτερον ἥμισυ τὸ ἐκράτησεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ ἰδιοκτήτης, ὑπεχρεώθη νὰ καταβάλῃ 26.000 δραχμὰς ἐφ’ ἅπαξ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην· ὑπεχρεώθη ἵνα ἐξ ἀποστάσεως μεγάλης διὰ δαπάνης 100.000 δραχμῶν νὰ μεταφέρῃ τὸ νερὸν δι’ ὑδροσωλήνων εἰς τὴν κωμόπολιν Κρέσταινα, ὑπεχρεώθη νὰ παρασκευάσῃ δύο παρακειμένας δεξαμενάς, τὴν μίαν ὑπὲρ τοῦ ἡμίσεως τοῦ νεροῦ, τοῦ ὁποίου θὰ ἔκαμνε χρῆσιν ὁ δῆμος διὰ τὰς ἰδίας ἀνάγκας, τὴν ἑτέραν δὲ ἰδίᾳ δαπάνῃ πάντοτε διὰ νὰ δέχεται τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ νεροῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέμενεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Μετέφερε τοιουτοτρόπως ὁ δῆμος καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ νεροῦ διὰ δαπάνης ἰδίας διὰ νὰ ποτίζῃ ὁ ἰδιοκτήτης τὰ περιβόλια καὶ τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐκαλλιέργει αὐτὸς ὁ ἴδιος. Ὑπεχρεώθη ἐπὶ πλέον ὁ δῆμος νὰ κατασκευάσῃ ἐν τῇ κωμοπόλει τόσας μόνον κρήνας, ὅσας θὰ ἔστεργεν ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ὁρίσῃ καὶ νὰ τὰς κατασκευάσῃ, εἰς ἃς θέσεις θὰ ὑπεδείκνυεν ὁ ἰδιοκτήτης, οὐχὶ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλα σημεῖα. Ἐὰν ἐπεξετείνετο ἡ κωμόπολις, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κρήνας, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ νέα συνοικία νερόν.

§317Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Πῶς ἐπὶ τόσα ἔτη ἠνείχοντο αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ἔβγαζαν καὶ βουλευτάς;

§318Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἠνείχοντο. Καὶ ὅταν τὸ πρῶτον μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων Θεσσαλῶν γεωργῶν, οἱ κάτοικοι τῆς Ὀλυμπίας καὶ ἰδιαιτέρως οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Σκιλλοῦντος δὲν παρέλειψαν νὰ ἀποτείνουν θερμὰς ἱκεσίας πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα καὶ περὶ αὐτῶν μεριμνήσῃ. Ὅταν δὲ συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπέκειτο εἰς ψήφισιν τὸ ψήφισμα τῶν Θεσσαλῶν βουλευτῶν καὶ τότε οἱ τῆς Ὀλυμπίας ἐμφυτευταὶ προέβαλον τὰς διαμαρτυρίας των καὶ τὰς ἀξιώσεις των πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ τελευταῖον ἀκόμη ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος 1092 καὶ τότε δὲν παρέλειψαν νὰ εἴπουν ποῖαι εἶναι αἱ εὔλογοι ἀξιώσεις των. Κύριοι, ἐπανέρχομαι ἐκεῖθεν ὅθεν ὡρμήθην. Εἶπον ὅτι προτιθέμεθα νὰ καταργήσωμεν τὴν νομικὴν σχέσιν τῆς ἐμφυτεύσεως μὲ τὸν θεσμὸν τοῦ ἀναγομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἐὰν καταργήσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτόν, ἠθέλομεν πράξῃ ἔργον ἅγιον, ἔργον στοιχειώδους δικαιοσύνης ὑπὲρ ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξακολουθεῖ ἀπὸ 100 ἐτῶν ἤδη νὰ δουλεύῃ καὶ ἐνῷ ἀπήλαυσε τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ ἐλευθερίας, δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἀπελευθέρωσιν. Παλαιότερον ἐδιδάσκετο ἐν Γαλλίᾳ ὅτι αἱ συμβάσεις καὶ οἱ ὅροι τῶν συμβάσεων δὲν δύνανται νὰ ἑρμηνευθῶσι παρὰ μόνον ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα διαγράφει αὐτὴ αὕτη ἡ σύμβασις. Οἱαδήποτε νεώτερα γεγονότα καὶ ἂν ἐπέλθουν, οἱαδήποτε τροπὴ τῶν πραγμάτων καὶ μεταβολὴ τῶν ἀρχικῶν προϋποθέσεων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συνωμολογήθησαν αἱ συμβάσεις, τὰ γεγονότα ταῦτα οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἀσκήσωσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ἡ τοιαύτη νομικὴ ἀντίληψις περὶ τῶν συμβάσεων σήμερον εἶναι πλέον ἢ ἀπηρχαιωμένη. Σήμερον οὐδαμοῦ πρεσβεύονται τοιαῦται ἰδέαι. Σήμερον πρυτανεύει ἡ γνώμη ὅτι ἐὰν οἱ ὅροι μεταβληθῶσι, μεταβάλλονται οὐσιωδῶς καὶ αὐτοὶ οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως, διότι ὁ γνώμων εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων πρέπει πάντοτε νὰ εἶναι ἡ καλὴ πίστις καὶ ὄχι ἡ εἰδικὴ διάταξις εἰς τὴν περίπτωσιν εἰδικήν, ἀλλὰ τὸ ὀλικὸν σύστημα τοῦ δικαίου, τὸ διέπον ἕνα λαόν. Καὶ ὅταν οἱ ὅροι καὶ αἱ προϋποθέσεις σὺν τῷ χρόνῳ μετεβλήθησαν ἀντιθέτως, δὲν δύναται τις νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ ὅροι τῶν συμβάσεων παραμένουν ἀμετάβλητοι. Ὅταν ἡ παροχὴ εἰς ἀμφοτεροβαρεῖς συμβάσεις, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποχρεοῦται ὁ ἕτερος τῶν συμβαλλομένων καταντᾷ νὰ εἶναι εἰς ἄκρον σκληρὰ ἕνεκεν τῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς ζωῆς, τότε ἡ καλὴ πίστις ἐπιβάλλει νέαν ἑρμηνείαν εἰς τὰς συμβάσεις. Τότε οἱ ἑρμηνευταὶ τῶν νόμων λέγουν ὅτι ὑπάρχει ἀδυναμία εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως, ἡ ὁποία ἀδυναμία δὲν εἶναι πάντοτε ἀπόλυτος, ἀλλὰ δύναται νὰ εἶναι καὶ σχετική. Ἡ γνώμη αὕτη δὲν εἶναι μόνον γνώμη συγγραφέων, εἶναι γνώμη δικαστηρίων καὶ δικαστηρίων ἀνωτάτων. Ἔχομεν δὲ προσέτι ἀπόφασιν τοῦ ἀκυρωτικοῦ τῆς Γερμανίας τοῦ 1904, ἡ ὁποία ἑρμηνεύουσα τὸ ἄρθρον 279 τοῦ Γερμανικοῦ κώδικος λέγει (ἀναγινώσκει). Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦ ἀνωτάτου Γερμανικοῦ δικαστηρίου ἡ γνώμη ἡ τοιαύτη ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ αὐτοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας τοῦ Γαλλικοῦ προκειμένου περὶ συμβάσεως φωτισμοῦ καὶ ἀεριόφωτος. Τούτου δεδομένου οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ὅτι πρέπει εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν συμβάσεων καὶ μάλιστα πρὸ δεκαετηρίδων συνομολογηθεισῶν, νὰ πρυτανεύῃ ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ ἐπιείκεια. Ὅταν, λέγω, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι καταργοῦν τὴν σχέσιν τῆς ἐμφυτεύσεως, ὄχι κύριοι, δὲν τὴν καταργοῦν, οὔτε θέλομεν, διότι ἔχομεν εἰς χεῖράς μας τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον δίδει ὁ νόμος νὰ ζητήσωμεν τὴν τροποποίησιν τῆς συμβάσεως ἐπὶ τῇ ἐπιεικείᾳ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νεωτέρων γεγονότων. Ποῖα εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀλλοιοῦσι θεμελιωδῶς τὴν σχέσιν τοῦ κυρίου καὶ ἐμφυτευτοῦ; Δὲν ἐξετάζω ἂν διὰ τῆς φιλοπονίας τῶν ἐμφυτευτῶν ἐδημιουργήθη ἡ μεγάλη περιουσία τοῦ τσιφλικούχου, δὲν ἐξετάζω ἂν ἐδημιουργήθη ἐκ τοῦ μὴ ὄντος, διότι ἀληθῶς δὲν ὑπῆρχεν ἰδιοκτησία. Δὲν ἐξετάζω ταῦτα, ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς χρόνον πολὺ νεώτερον, εἰς τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζομεν πάντες πόσον ὑπερτιμήθη ἡ ἐργασία ἡ χειρονακτικὴ ἢ ἀσκουμένη εἰς τοὺς ἀγρούς. Ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν Μεσσηνίαν τὸ ἀνδρικὸν ἡμερομίσθιον εἰς 18 δραχμάς, τὸ γυναικεῖον μέχρις 8 δραχμάς, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν Ἠλείαν εἰς 20 δραχμὰς ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν ἐκεῖθεν, τὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν μετεβλήθη οὐσιωδῶς καὶ ἐκ θεμελίων; Εἰς τὴν Ἠλείαν, κύριοι, τοιαύτη εἶναι ἡ ἀκρίβεια διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ τόσον βαρεῖαι αἱ δαπάναι, ὥστε ἰδιοκτῆται μεγάλοι, νοικοκυραῖοι δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ καλλιεργήσωσιν εἶπον εἰς πάντα, ὅστις εἶναι εἰς θέσιν νὰ καλλιεργήσῃ νὰ ἀποκομίζῃ εἰς τὸ εἰσόδημα. Ἀλλ’ ἐξόχως χαρακτηριστικὸν τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν δαπανῶν διὰ τῶν ὁποίων παρέχεται ὁ καρπὸς ἐν γένει ἀπὸ τὰ ἐμφυτευτικὰ κτήματα τῆς Μεσσηνίας εἶναι τοῦτο. Ἀρκεῖ νὰ συγκρίνητε τὰς τιμὰς τὰς ὁποίας εἶχον δύο εἴδη. Ὁ θειϊκὸς χαλκὸς, κύριοι, ἄλλοτε διὰ τοῦ ὁποίου ἐραντίζοντο τὰ κτήματα πρὸς πρόληψιν τοῦ περονοσπόρου ἐτιμᾶτο ἀπὸ 80 λεπτὰ ἕως μίαν δραχμὴν τὴν ὀκᾶν, ἡ τιμὴ τοῦ θειϊκοῦ χαλκοῦ ἔφθασε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς ἓξ δραχμάς. Τὸ θεῖον ἐπωλεῖτο ἄλλοτε 25 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ὁ σάκκος ἐπωλεῖτο μέχρι 12 ὀκάδων πέντε δραχμάς, ἔφθασε δὲ 40 δραχμάς. Ὅταν τοιαῦτα δὲ καὶ τοσαῦτα εἶναι τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, τὰ ὁποῖα φέρει μόνος εἰς βάρος του ὁ ἐμφυτευτὴς τὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν μετεβλήθησαν οὐσιωδῶς οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἰργάζετο ὁ ἐμφυτευτὴς, καὶ τὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχων ὅπως καὶ πρὶν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς γῆς. Ἐὰν ἔχωσι δὲ οὕτως τὰ πράγματα θὰ μᾶς ἤρκει καὶ αὐτὴ τοῦ καθεστῶτος τοῦ νόμου προστασία διὰ νὰ ἀποκρούσωμεν τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀλλὰ θέλομεν τὴν μεσολάβησιν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ρυθμίσωμεν εἰς τὸ μέλλον διὰ παντὸς τὰς σχέσεις μας πρὸς αὐτό. Θέλομεν νὰ δημιουργήσῃ κατάστασιν ἐλευθέραν καὶ ἐν Μεσσηνίᾳ καὶ παντοῦ τῆς Ἑλλάδος ὅπου ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν παρουσιάζεται. Θέλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ μία τοιαύτη κατάστασις. Καὶ βεβαίως ταῦτα λέγων δὲν θέλω νὰ ἐπαινέσω οὔτε νὰ δικαιολογήσω τοὺς εὑρεθέντας εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιπέσωσιν εἰς ἀδικήματα. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ πιστοποιήσω τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ τοιαύτη κατάστασις καὶ ἡ τοιαύτη σχέσις πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τὸν ἰδιοκτήτην, δημιουργεῖ κατ’ ἀνάγκην τὰ ἐγκλήματα. Καὶ λόγοι λοιπὸν δημοσίας τάξεως ἐπιβάλλουσι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἔχω προχείρους, δυστυχῶς, ἀποφάσεις τοῦ πλημμελειοδικείου Κυπαρισσίας.

§319ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γνωστὰ πράγματα.

§320Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐβλέπαμεν χωρία ὁλόκληρα ὄχι ἄτομα ἕνα καὶ δύο, οἰκογενείας ὁλοκλήρους σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις, νὰ ἤγοντο δέσμια εἰς τὰ δικαστήρια ἄτομα περὶ τὰ 80 κατηγορούμενα ἐπὶ κοινῇ κατηγορίᾳ κλοπῆς καὶ αὐτοδικίας, διατί; Διότι, ἀφοῦ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ἀνέμενον τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ ἀφεντικοῦ διὰ νὰ μοιράσῃ τὸ εἰσόδημα καὶ ἠπείλει ὁ οὐρανὸς βροχήν, ἠναγκάσθησαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ κάμουν διανομήν, νὰ πάρωσι τὸ γέννημά των, τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν τους καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας των, εἰς τὰ σπίτια των. Τοῦτο τὸ ἔργον, αὐτὴ ἡ πρᾶξις ἐχαρακτηρίσθη αὐτοδικία καὶ κλοπὴ καὶ χωρία ὁλόκληρα καὶ οὐχὶ ἄτομα πολλάκις, καὶ ἐπαναλαμβάνω χωρία ὁλόκληρα, ἤγοντο ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ ἐφέροντο κατόπιν εἰς τὰς φυλακὰς ἀγεληδὸν διὰ νὰ θεραπευθῇ ὄρεξις, τὸ πεῖσμα τοῦ ἰδιοκτήτου, τοῦ ἀφεντικοῦ. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα ἐν Ὀλυμπίᾳ. Τώρα ποῖα ὑπῆρξαν τὰ κοινωνικά, τὰ οἰκονομικά, τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Εἶναι εὐνόητον, ὅτι ὁ ἐμφυτευτὴς ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἐργαζόμενος τὴν γῆν ἐργάζεται διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ξένης περιουσίας καὶ οὐχὶ τῆς ἰδικῆς του. Εὐνόητον εἶναι ὅτι δὲν καταβάλλει πᾶσαν τὴν δυνατὴν προσπάθειαν καὶ δυνατὴν ἐπιμέλειαν, ἵνα βελτιώσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ τοῦτο ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ ὅλης τῆς παραγωγῆς. Εὐνόητον εἶναι, ὅτι ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν τὸ ῥεῦμα τῆς μεταναστεύσεως ἦτο πολὺ ἰσχυρότερον ἐν Ὀλυμπίᾳ παρὰ εἰς τὴν Μεσσηνίαν. Ἐὰν εἶχον πρόχειρον τὸν πίνακα τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ρέπουλης, θὰ ἀπεδείκνυον εἰς ὑμᾶς ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἐκ τῆς Ὀλυμπίας μεταναστῶν εἰς Ἀμερικὴν εἶναι διπλασία παρὰ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τῆς Μεσσηνίας. Εὐνόητον εἶναι ὅτι ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα καταθλιπτικὸν καλλιεργείας τῆς γῆς, ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἀχάριστον διὰ τὸν γεωργόν, τὴν γεωργικὴν τάξιν τῆς Ὀλυμπίας ἐξέλειπε τελείως τὸ αἴσθημα καὶ ἡ πεποίθησις εἰς τὰς ἰδίας δυνάμεις διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀγωνίας τῆς ζωῆς καὶ ἐνεσταλάχθη εἰς τὰς ψυχάς των τὸ μοιρολατρικὸν αἴσθημα τῆς ἐγκαρτερήσεως πρὸς τὴν ζωήν. Ἐννοεῖτε ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας βίου καὶ ἐργασίας οὔτε γεννᾶται αἴσθημα πολιτικῆς ἐλευθερίας καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ γεννηθῇ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων. Τοιαῦτα εἶνε ἐν συντομίᾳ τὰ ἀξιοθρήνητα ἀποτελέσματα μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως ἐν Ὀλυμπίᾳ. Ἀλλὰ τί ζητοῦν σήμερον οἱ χωρικοὶ τῆς Ὀλυμπίας; Μήπως ζητοῦν τὴν ἄρνησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς κυριότητος τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ τσιφλικοῦχοι ἐν Ὀλυμπίᾳ; Δὲν ζητοῦν τοιοῦτόν τι οὔτε στηγματίζουν τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν τσιφλικούχων οὔτε ὑπ’ ἀξίας στιγματισμοῦ. Δὲν ζητοῦν τοιοῦτόν τι οὔτε νὰ διαρπάσουν, ζητοῦν νὰ ἀποκτήσουν κατὰ τὸν νομιμότερον τρόπον τὴν γῆν ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔρεισμα τῆς ἀποκαταστάσεώς των, ζητοῦν νὰ πληρώσουν τὴν γῆν ὄχι καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον ἀλλὰ εἰς ἓξ ἐτησίας δόσεις. Ζητοῦν ἐπὶ πλέον ὄχι νὰ καταργήσουν εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς αἰτήσεως περὶ ἐξαγορᾶς τῶν δικαιωμάτων τῶν κυρίων νὰ καταργήσουν τὴν σχέσιν μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν κυρίων, ζητοῦν νὰ παραμείνῃ ἡ σχέσις αὐτὴ μέχρις ὅτου ἐξοφλήσουν μέχρι λεπτοῦ τὴν ὀφειλομένην ἀποζημίωσιν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἓξ ἐτησίων δόσεων, θέλει ἐξακολουθήσει ὑπάρχουσα ἡ νομικὴ σχέσις ἐμφυτεύσεως μεταξὺ κυρίων καὶ ἐμφυτευτῶν. Καὶ μόνον μετὰ τὴν ὁλικὴν ἐξόφλησιν μέχρι τελευταίας πεντάρας τότε καὶ μόνον ἐλπίζουν οἱ κάτοικοι τῆς Ὀλυμπίας ὅτι μεταγράφοντες τὴν ἀπόφασιν τὴν ἐμφυτευτικὴν θὰ εἶναι κύριοι τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦν αὐτοὶ καὶ καλλιεργοῦσαν καὶ οἱ πρόγονοί των. Τοῦτο ζητοῦν οἱ γεωργοὶ τῆς Ὀλυμπίας ζητοῦν νὰ μὴ τεθοῦν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν δυνάμεις, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον διὰ τῆς δημιουργίας ἀπεράντων ἐκτάσεων ἐφοροτάτης γῆς νὰ μὴ τεθοῦν ἐν ἴσσονι μοίρᾳ ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς των γεωργοὺς τῆς Θεσαλίας ἀλλὰ νὰ δωθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ζήσουν ἐλεύθεροι ὑπὸ τὸν ἥλιον τὸν Ἑλληνικὸν, τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτύχουν οἰκονομικὴν ἐλευθέρωσιν καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθῶσι νὰ δουλεύωσιν εἰς τοὺς τοπάρχας τοὺς ὁποίους ἐγέννησεν ἡ ἐπιθυμία τοῦ χρήματος ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς Τουρκοκρατίας. Ζητοῦν νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ εἰς αὐτούς, ν’ ἀποκτήσουν δικαιώματα διότι μέχρι σήμερον ὁ τοπάρχης εἶχε τὸ μονοπώλιον τῆς γῆς, τὸ μονοπώλιον τῆς κυριότητος. Δὲν ζητοῦν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ πωλήσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ τοπάρχης μέρος τῆς γῆς διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπατρισθῶσιν ἐξ Ὀλυμπίας καὶ νὰ εὕρουν ἄλλην πατρίδα καὶ ἀποκτήσουν ἐλευθέραν γῆν διὰ νὰ ἀφήσουν ἐλευθέραν ἐπίσης εἰς τοὺς ἀπογόνους των. Αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητοῦν, κύριοι, οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Θεσσαλίας οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκτήσουν ταῦτα διότι τὴν γῆν αὐτὴν τὴν ἔχουν ζυμώσει ἐπὶ δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους μὲ τὸν ἱδρῶτα καὶ ἐνίοτε καὶ μὲ τὸ αἷμα των. Ἕνα μόνον δὲν στέργουν, κύριοι, δὲν στέργουν εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας εὐεργετικὸς ἄνεμος φιλελευθέρων ἰδεῶν πνέει ἐν τῷ Ἑλληνικῷ σύμπαντι, δὲν στέργουν νὰ μὴ φθάσῃ καὶ μέχρις αὐτῶν, ἡ εὐεργετικὴ καὶ ζωογόνος πνοή του εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπὸ τὴν ἰδίαν φιλοπάτριδα διεύθυνσιν τοῦ ἐπίσης προϊσταμένου τῶν κοινῶν δημιουργοῦνται τόσοι κοινωφελεῖς θεσμοὶ δὲν στέργουν, λέγω, νὰ ἴδουν τοὺς ἐν τῇ δουλείᾳ ἀδελφούς των τῆς Θεσσαλίας ἐλευθέρους καὶ αὐτοὺς ἐμμένοντας ὑπὸ τὴν αὐτὴν σκληρὰν δουλείαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἡ μαύρη τύχη τῆς διηνεκοῦς δουλείας, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ γίνῃ παρ’ οὐδεμιᾶς συνειδήσεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν οἱ κρατοῦντες ὑπὸ τὴν δουλείαν τὸν λαὸν τῆς Ὀλυμπίας ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὅτι μέγα κοινωνικὸν συμφέρον ἔγκειται ἐν τῇ ἀπελευθερώσει τῶν ἐμφυτευτῶν ἐν γένει καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ἡ συνείδησις τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καθ’ ὃν ἐξέθηκα τρόπον ἐδημιούργησαν τὰς μεγάλας περιουσίας νὰ ἔλθουν νὰ δημιουργήσουν τὴν κοινὴν λαϊκὴν βούλησιν οὔτε ἐξ ἰδιοτροπίας οὔτε ἐκ συμφέροντος οὔτε ἐξ ἄλλου λόγου νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν κοινὴν λαϊκὴν βούλησιν διὰ νὰ εἴπουν ὅτι δὲν στέργομεν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς ἰδιοκτησίας ἡμῶν. Τοῦτο θὰ ἦτο πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ συνείδησις τῆς Βουλῆς ἀλλὰ πρωτίστως ἡ συνείδησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν θὰ ἠνήχετο καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ πάλιν τὰ ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅταν συνεζητεῖτο τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος (ἀναγινώσκει). Ἀλλὰ τὴν κυριαρχίαν μόνον τὸ κράτος δύναται νὰ τὴν ἐνασκήσῃ. Καὶ ὅταν τὸ Κράτος κατὰ κυριαρχίαν νομίζει ὅτι ὑπάρχει δημοσία ἀνάγκη ἐν τῇ ἀπαλλοτριώσει τοῦ ἀναγκαίου χώρου ἵνα δημιουργήσῃ μίαν μικρὰν πλατεῖαν εἰς κωμόπολιν τινά, καὶ ἐξυπηρετεῖται διὰ τούτου τὸ κοινὸν συμφέρον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ὅτι, προκειμένου περὶ τόσον μεγάλης ἀνάγκης, περὶ ἐξυπηρετήσεως πληθυσμῶν ὁλοκλήρων εἰς δεκάδας χιλιάδων ψυχῶν, δὲν συντρέχει ἡ περίπτωσις τοῦ δημοσίου συμφέροντος, τῆς δημοσίας ἀνάγκης τὴν ὁποίαν θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις τῶν Θεσσαλικῶν κτημάτων; Ἡ πεποίθησις αὕτη, κύριοι, μὲ ὅλας τὰς διακυμάνσεις τὰς ὁποίας ἔλαβε τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν, ἡ πεποίθησις αὕτη ἔχει κατὰ τοιοῦτον τρόπον ριζοβολήσει εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἐν Μεσσηνίᾳ ἐμφυτευτῶν ὥστε οὐδεμία δύναμις θὰ ἦτο ἱκανὴ νὰ πείσῃ αὐτοὺς ὅτι εὑρέθη ποτὲ Βουλὴ τῆς ὁποίας ἡγεῖτο Κυβέρνησις Φιλελευθέρων, ἥτις νὰ μὴ ἔστερξεν νὰ δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τὰ δίκαια αἰτήματά των. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν λάβῃ τὸ νομοσχέδιον, ἡ τελικὴ κρίσις τῆς Βουλῆς θὰ εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος τὰ καλλιεργούμενα κτήματα. (Χειροκροτήματα).

§321Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ ρήτορες νὰ ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν των ὅτι ἡ κυβέρνησις οὐδαμῶς προτίθεται νὰ παραλείψῃ τὴν συζήτησιν τῆς διατάξεως αὐτῆς τῆς σχετικῆς. Ἐζήτησε νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν διότι ἤθελεν νὰ ἀκούσῃ καὶ τὰ κατὰ τοῦ ζητήματος τούτου. Πρέπει νὰ εἴπωμεν διὰ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν προκύπτει κανεὶς λόγος ὁ ὁποῖος νὰ πείθῃ ὅτι ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα σοβαρὰ ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Λοιπὸν θὰ παρεκάλουν τοὺς μέλλοντας νὰ ὁμιλήσουν νὰ ἐπιφυλαχθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον νὰ προτείνωσι τὰς ἀναγκαίας τροπολογίας. Ἡ διάταξις αὕτη ὀρθὸν εἶναι νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν ἁρμοδίων προσώπων ἡ ὁποία νὰ τὴν ἐπεξεργασθῇ καλύτερον ἵνα τὴν συμπληρώσῃ, διότι δὲν θὰ μπορέσουν εἰς ἕνα καὶ μόνον ἄρθρον νὰ συμπεριληφθῶσιν αἱ διατάξεις τῆς ἐπιτροπῆς.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§323ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἡ πρότασις λοιπὸν «περὶ ἐξαγορᾶς ἐμφυτευτικῶν δικαιωμάτων» κηρύσσεται κατεπείγουσα καὶ γίνεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς δεκτὴ κατ’ ἀρχήν. Παραπέμπεται δὲ ταὐτοχρόνως εἰς ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην παρὰ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Π. Ἀραβαντινοῦ, Π. Μερλοπούλου, Λ. Κουτσοπετάλου, Β. Κυρέλλου, Κ. Ἀργυροπούλου, Δ. Γκλαβᾶ, Κ. Γόντικα, Κ. Σωτηρίου, Π. Πολυχρονιάδου, Γερ. Νοταρᾶ, Π. Μεντζελοπούλου, Α. Σκιαδαρέση, καὶ Κ. Ζαβιτζιάνου. Ὁ κ. Δ. Κίγκος ἔχει τὸν λόγον.

§325Δ. ΚΙΓΚΟΣ. Ἤμην πάντοτε καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, οἵτινες ἐπὶ αἰῶνας καλλιεργοῦντες τὴν γῆν ἦσαν ξένοι ταύτης. Εὐχαριστῶ ἐκ μέρους τῶν Ἠπειρωτῶν ἀκτημόνων γεωργῶν τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις τόσον πατρικῶς μεριμνᾷ περὶ τῆς ἀποκαταστάσεώς των διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου. Μίαν παράκλησιν μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ κάμω ἰδίᾳ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ἑξῆς. Τὰ Ἰμβλιάκια τῆς Ἠπείρου, ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχωρηθοῦν ἄνευ ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αὐτῶν νὰ παραχωρηθῶσιν ἀντὶ τοῦ ὀκταπλασίου τοῦ διὰ δημοπρασίας βεβαιωθέντος μέσου ἐτησίου καθαροῦ ἐνοικίου τῆς μέχρι τέλους 1915 τριετίας καὶ οὐχὶ τοῦ δωδεκαπλασίου ὡς ἀπαιτεῖ τὸ ἄρθρον 24 τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου. Ὑπεβλήθη δὲ τοιαύτη τροπολογία καὶ παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Διότι καὶ τὸ Τουρκικὸν δημόσιον δὲν ἐθεώρει ἀπολύτως τοὺς καλλιεργητὰς τῶν Ἰμβλιακίων ὡς κολλήγους καθ’ ὅσον τὰ κτήματα ταῦτα καὶ ἐν τῷ Κτηματολογίῳ Κωνσταντινουπόλεως εἶναι ἐγγεγραμμένα ὡς Κεφαλοχώρια δημευθέντα κατὰ τὸν παρελθόντα αἰῶνα παρὰ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§327Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως παρέλκει πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἤθελον νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας τὸ ἑξῆς ζήτημα τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὸν τρόπον τῆς ἀποζημιώσεως. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως ἠγέρθη καὶ ἄλλοτε προκειμένου νὰ ἀποζημιωθῶσιν κτήματα ἐθνικὰ μοναστηριακὰ ἀνήκοντα εἰς διαλελυμένας μονὰς κατὰ τὸ ἔτος 1891 καὶ μετὰ μακρὰς συζητήσεις ἐγένετο ὁ νόμος ΤΦΠΣΤ. Καὶ ἐχωρίσθησαν εἰς δύο κατηγορίας εἰς γαίας ξερικὰς καὶ εἰς γαίας ποτιστικὰς ἵνα κατανοηθῇ ἡ ἔκτασις τῆς ἀποζημιώσεως, καὶ ὡρίσθησαν 8 τοκοχρεωλυτικαὶ δόσεις καὶ οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη.

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἀνῆκον αἱ γαῖαι εἰς τὸ δημόσιον καὶ τὰς μονάς, δι’ αὐτὸ δὲν ἠγέρθησαν παράπονα.

§329Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ δημόσιον ὑπερασπίζει τὰ συμφέροντά του. Ἡ μόνη ἀμφισβήτησις εἰς ποῖον ἀνήκει ἡ κατοχὴ τῆς κυριότητος τῶν κτημάτων θὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς μίαν ἐπιτροπὴν παραπεμπομένη ἀκολούθως εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδὲν ζήτημα μένει ἄλυτον. Τοῦτο θέλω νὰ τονίσω ἵνα καταδείξω ὅτι ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων εἶναι θόρυβος τεχνητός.

§330Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἐνδιαφερόμενοι οὐδέποτε κάμνωσιν τεχνητὸν θόρυβον, κάμνωσιν τὸν ποιὸ οὐσιαστικόν.

§331Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνωσι θόρυβον σκοποῦντα νὰ παραπέμψῃ τὸ ζήτημα εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ τὸ ζήτημα δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κοτούλας ἔχει τὸν λόγον.

§333Θ. ΚΩΤΟΥΛΑΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι δίκαιον εἶναι, ὅπως ἀφήνετε τὸ τρίτον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος νὰ ἀφεθῇ καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν Νέων Χωρῶν.

§334Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε σχετικὴν τροπολογίαν.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἔχει τὸν λόγον.

§336Π. ΦΛΩΡΟΣ. Δι’ ἓν ζήτημα τόσον κοσμοϊστορικὸν, ὅπως εἶναι ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ἀρχηγὸς τῆς Φυλῆς, ὁ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς του ἐμφανίσεως τὸ κράτος καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον εἰς νίκας. Τὸ γεγονὸς τὸ ἐξαιρετικὸν διὰ τὸ παρὸν ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι μένουν καὶ τὰ δύο τὰ μέρη εὐχαριστημένα καὶ πρέπει νὰ μένουν· ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ἀποκαθιστάμενος λαός, ὁ λαὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὰ χώματα τὰ ὁποῖα ἐγκλείουν τὸ κόκκαλα τῶν γονιῶν του τὰ κάμνει πλέον ἰδικά του, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ οἱ ἰδιοκτῆται πρέπει νὰ μείνουν εὐχαριστημένοι διότι δὲν ἀπέχομεν πολὺ ἀπὸ ζητήματα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀκούομεν μακρόθεν. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν πρέπει καὶ οἱ γαιοκτήμονες νὰ ὀφείλουν χάριτας εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον προλαμβάνει καὶ νομιμοποιεῖ μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία ἀπαραιτήτως μετὰ τὴν τόσην θυσίαν τοσούτου αἵματος ἦτο φόβος νὰ προκύψῃ. Διὰ τὴν Ἤπειρον θὰ ἤθελον τὸ ἑξῆς· νὰ κατεβάλλετο φροντὶς καὶ ἐπιμέλεια ν’ ἀποκατασταθοῦν οἱ σκηνῖται.

§337Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλουν ν’ ἀποκατασταθοῦν;

§338Π. ΦΛΩΡΟΣ. Βεβαίως. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐπολιτογραφήθησαν καὶ στρατεύονται εἰς ὡρισμένα μέρη τῆς Ἠπείρου, Φιλιάταις, Γουμένιτσα, ὅπου ἐξέλεξεν, διότι ἐκεῖ εἶναι καὶ τὰ λειβάδια των. Ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μία ἀναφορὰ τῶν ὁπλαρχηγῶν. Ἄν ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὐτή, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ὁπλαρχηγοὶ τῆς Ἠπείρου ζητοῦν νὰ πάρουν καὶ αὐτοὶ λαχνόν, ἔχει κάτι τὶ τὸ σκόπιμον καὶ δι’ ἀναγνώρισιν ὑπηρεσιῶν προσενεχθεισῶν πρὸ τοῦ 1912, ὅσον καὶ δι’ ἐνίσχυσιν ὑπὲρ μελλοντικῶν θυσιῶν τῶν ὑπὲρ πατρίδος ἀγωνιζομένων, ἂς λάβουν σχετικὴν πρόνοιαν, διότι πρόκειται περὶ ἐλαχίστων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς συμφωνῶ μετὰ τῶν συναδέλφων καὶ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ τὸ ὀκταπλοῦν, διότι ἡ κυριότης προέρχεται ἐξ ἁρπαγῆς καὶ οὐδὲν ἔδοσαν οἱ ἰδιοκτῆται.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κοκκινάκης ἔχει τὸν λόγον.

§340Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὸ δεύτερον ἄρθρον ἀναφέρει ὅτι ὑπόκεινται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν τὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὰς μονὰς κλπ., δὲν κάμνει δὲ οὐδεμίαν διάκρισιν, ἀλλὰ γενικῶς ὁμιλεῖ περὶ αὐτῶν. Ὡς γνωστὸν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα τὰ τῶν Μονῶν εἶναι ῥυθμισμένα πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ καλύτερον ἀπὸ ὅ,τι εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς ἐν Κρήτῃ Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει γίνει ἐν συνεργασίᾳ τῆς Ἐκκλησίας μετὰ τῆς Πολιτείας, εἰς ἕκαστον νομὸν ἑδρεύει Μοναστηριακὴ Ἐπιτροπεία, ἡ ὁποία ἔχει καθῆκον νὰ διοικῇ τὰ τῶν Μονῶν. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν ἡ Ἐπιτροπεία αὕτη εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ὁρίζει τὰς περιοχὰς τῶν Μονῶν, δηλαδὴ νὰ ὁρίζῃ τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ μοναχοὶ θὰ καλλιεργοῦν μόνοι των διὰ νὰ συντηροῦνται, ὅλα δὲ τ’ ἄλλα κτήματα ἐνοικιάζονται καὶ τὰ μισθώματα εἰσπράττει τὸ μοναστηριακὸν ταμεῖον ἑκάστου νομοῦ. Τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι προωρισμένα κατὰ τὸν αὐτὸν νόμον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κλήρου, αἱ ὁποῖαι εἶναι τὸ ἐπίδομα τοῦ Πατριάρχου, οἱ μισθοὶ τῶν ἐπισκόπων, ἡ συντήρησις τῶν μονῶν, ἡ ἵδρυσις καὶ ὑποστήριξις φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων κλπ. Ἐὰν λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον δὲν κάμνει ἐξαίρεσιν περὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα, ὡς ἀντελήφθη ἡ Βουλή, δὲν διατελοῦσιν ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦσι τὰ κτήματα τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι Μονῶν, δὲν ἔχομεν δὲ εἰς τὴν Κρήτην ἀκτήμονας καλλιεργητὰς κτημάτων τῶν Μονῶν, ἐκτὸς μιᾶς καὶ μόνης, τῆς Μονῆς Ἀρετίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἐν Κρήτῃ, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι κατὰ τὸν νόμον 276 δηλαδὴ τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς ἐκκλησίας τῆς Κρήτης ἀπαλλοτριοῦνται τὰ κτήματα τῶν Μονῶν, ὅταν παρουσιασθῇ ἀναπόφευκτος ἀνάγκη καὶ ὅταν εἶναι προφανὴς ἡ ὠφέλεια. Ἑπομένως νομίζω ὅτι περιττεύει ὁ νόμος οὗτος διὰ τὰς Μονὰς τῆς Κρήτης, διότι ὡς εἶπον ὁ ὑπάρχων νόμος ἐπιτρέπει εἰς τὰς Μοναστηριακὰς Ἐπιτροπὰς νὰ ἐκποιῶσι τὰ κτήματα τῶν Μονῶν, μέχρι τοῦδε δὲ ἔχουσιν ἐκποιηθῆ καὶ ἐκποιοῦνται καθ’ ἑκάστην τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποδίδουν ἀρκετὰ εἰσοδήματα εἰς τὸ Μοναστηριακὸν ταμεῖον. Ἐσχάτως ἐξεποιήθησαν ὑπὸ τῆς Μοναστηριακῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νομοῦ Ρεθύμνης κτήματα κείμενα εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Μεσσαρᾶς, τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν κτημάτων ἀπέφερον ἓν σοβαρώτατον ποσὸν, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ Μοναστηριακὴ Ἐπιτροπὴ Ρεθύμνης ἐπλήρωνεν ὅλα τὰ χρέη της καὶ ἔχει καὶ περίσσευμά τι. Ὡς βλέπετε λοιπὸν αἱ Μοναστηριακαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐκεῖ φροντίζουν, ὥστε νὰ μένουν τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι προσοδοφόρα, καὶ τὰ λοιπὰ νὰ ἐκποιοῦνται. Ἐκτὸς τούτου τὰ κτήματα ἐκεῖ τῶν Μονῶν δὲν εἶναι συγκεντρωμένα ὅλα εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον, ἀλλὰ κεῖνται τῇδε κἀκεῖσε.

§341Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἂν δὲν ὑπάρχουν οἱ ὅροι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ οὗτος. Νομίζω, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἀργότερα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων τῶν Μονῶν, ἀλλὰ αὐτὸ θὰ εἶναι ζήτημα ἄλλου νόμου. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ ἐγκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Τοιούτους ἡμεῖς εἰς τὸν νομὸν Χανίων δὲν ἔχομεν οὔτε εἰς τὸν νομὸν Ρεθύμνης, δὲν γνωρίζω ἂν ἔχετε σεῖς εἰς τὸν νομὸν Ἡρακλείου. Νομίζω ὅτι εἰς τὸν νομὸν Λασσηθίου ὑπάρχουσι. Λοιπὸν ἐκεῖ ποῦ ὑπάρχουσι περιπτώσεις ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου ἂν τὸ ζητήσουν οἱ κάτοικοι θὰ ἐφαρμοσθῇ.

§342Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ἐκεῖ ἤθελα νὰ καταλήξω. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐκποιηθῶσι τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα νὰ γίνῃ ἰδιαίτερος νόμος.

§343Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐκποιοῦνται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου τὰ κτήματα διὰ νὰ τὰ πάρουν οἱ ἔχοντες κτήματα, ἀλλὰ ἐκποιοῦνται μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν ἀκτήμονες.

§344Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἐκποίησις πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον.

§345Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν βλέπω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ κάμωμεν διάκρισιν τῶν Μονῶν τῆς Κρήτης πρὸς τὰς ἄλλας τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Θὰ παραπονοῦνται αἱ διάφοροι Μοναὶ τοῦ Κράτους ὅτι ἄλλα ἰσχύουν ἐν Κρήτῃ καὶ ἄλλα ἐδῶ. Οὔτε εἶναι λόγος καθ’ ἣν στιγμὴν ἐφαρμόζομεν τὸν νόμον τοῦτον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ δώσωμεν καλλιτέρους ὅρους εἰς τὰς Μονάς.

§346Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ὁ νόμος ὁ ἰδικός μας δὲν προβλέπει καλλιτέρους ὅρους.

§347Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος ὁ ἰδικός μας προβλέπει περὶ ἑκουσίας ἐκποιήσεως καὶ τότε ἡ Μονὴ θὰ ἐπιβάλῃ τοὺς ὅρους της εἰς τοὺς ἀγοραστάς. Λοιπὸν πρέπει νὰ γίνουν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι θὰ γίνουν καὶ ἐδῶ.

§348Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Δὲν θὰ πρόκειται ἴσως παρὰ μόνον διὰ τὴν Μονὴν Ἀρετείου.

§349Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖ θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν Μονῶν τῆς Κρήτης.

§350Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν. Ἕν ἀπὸ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλεῖ διὰ τὰ κτήματα τῶν κοινοτήτων. Εἰς τὴν Κρήτην ἔχομεν μίαν κοινότητα τὴν τῆς Κριτσᾶς. Ἡ κοινότης αὕτη ἔχει τὸ ὀροπέδιον Καθαρό, τὸ ὁποῖον νέμονται οἱ κάτοικοι τῆς Κριτσᾶς, ὡς ἑξῆς: Πᾶς κάτοικος τῆς Κριτσᾶς ἢ καὶ ἂν δὲν εἶνε γνήσιος Κριτσερσώτης, πᾶς διαμένων ἐκεῖ καὶ νυμφευθεὶς Κριτσώτισσαν εἶχε δικαίωμα νὰ καταλάβῃ ἀπὸ τὸ Καθαρό, ὅσον μέρος δύναται νὰ ἐκχερσώσῃ, τὸ νέμεται δὲ ἐφ’ ὅρου ζωῆς καὶ κατόπιν νέμονται αὐτὸ οἱ κληρονόμοι του, δὲν δικαιοῦται ὅμως κανεὶς νὰ τὸ πωλήσῃ.

§351Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μεταβάλλεται αὐτό.

§352Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Θέλω νὰ διευκρινισθῇ αὐτὸ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ καμμία ἀμφιβολία ἐκεῖ, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκποιηθῶσι τὰ κτήματα.

§353Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐκποιηθοῦν ὑπὲρ τίνων;

§354Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῆς Κριτσᾶς.

§355Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν οἱ κάτοικοι τῆς Κριτσᾶς θέλουν νὰ μεταβάλουν τὸ καθεστὼς αὐτό, δὲν ἔχουν παρὰ νὰ τὸ ζητήσουν καὶ θὰ τὸ κάμωμεν, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν τὸ θέλουν.

§356Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν τὸ θέλουν.

§357Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φοβεῖσθε μὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως περὶ λειβαδίων πάρωμεν τὸ Καθαρό.

§358Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ναί.

§359Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐγκαταστάσεως ἀκτημόνων, ὄχι νὰ ἐκποιήσωμεν τὰ κτήματα νὰ τὰ δώσωμεν εἰς ἄλλους ποὺ ἔχουν ἄλλα κτήματα.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§361Τ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δευτέραν ἤδη φορὰν ἀνέρχομαι στὸ βῆμα ἀπὸ τῆς 13 Ὀκτωβρίου 1917, ὅταν ἀνέπτυξα τότε τὸ περὶ Ἠπείρου ζήτημα. Τώρα πρόκειται περὶ τοῦ Σουλίου. Τὸ Σοῦλι γνωρίζομεν πάντες τὸ τί ὑπέστη καὶ πῶς ἐξῆλθε καὶ ἰδίως ἡ οἰκογένεια Μπότσαρη, ἡ ὁποία εἶχε τὴν μεγαλυτέραν περιουσίαν ἐκεῖ, σήμερον δὲ ὁ ὑποφαινόμενος εἶμαι ἐντελῶς ἀκτήμων. Κατὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 ὑπέστημεν τὰ πάντα, εἰς τὰ 1822 μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ Ἀλῆ πασᾶ, ὁ Χουρσὶτ πασᾶς ἦλθε καὶ ἐξηκολούθησε τὴν καταδίωξιν τῆς οἰκογενείας τοῦ Μπότσαρη καὶ ἔπειτα ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ συνθήκην, ἡ ὁποία εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν Χουρσὴτ πασᾶν καὶ ἀπὸ τὸν Μᾶρκον Μπότσαρην καὶ ἔκαμε διάκρισιν, ὥστε εἰς τὸ Κακοσοῦλι, ποῦ εἶναι 400 σπίτια καὶ 400 πηγάδια καὶ τὰ 400 ὅλα γκρεμισμένα νὰ μὴ κατοικηθῇ τὸ μέρος ἐκεῖνο μέχρι σήμερον. Ἔρχομαι ἐγὼ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ὁ χῶρος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖον μένει μέχρι σήμερον ἀκατοίκητος νὰ μὴ ἀπαλλοτριωθῇ νὰ μείνῃ ὡς ἐθνικὸν λείψανον, ὡς ἐθνικὸν κειμήλιον, διότι ἀκόμη καὶ σήμερον κάθε 30 Ἀπριλίου ποῦ εἶναι ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου Δονάτου μαζεύονται 5 ἕως 6 χιλιάδες ψυχὲς καὶ ψάλλουν μνημόσυνον. Ἐκεῖ πηγαίνουν οἱ ἀρχιερεῖς τῆς Παραμυθιᾶς, τῆς Δωδώνης, τῶν Ἰωαννίνων καὶ πλῆθος πολὺ κόσμου καὶ τὸ μέρος ἐκεῖνο θεωρεῖται ἱερόν. Καὶ νὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ βάλῃ καὶ ἕνα φύλακα εἰς τὰ σπίτια αὐτὰ τὰ μισοκρεμισμένα, τὰ περισσότερα ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι Μποτσαρέϊκα καὶ τὰ ἄλλα εἶναι διαφόρων ἄλλων, ἀλλὰ ὅλα νὰ μείνουν ὡς ἱερὸν κειμήλιον. Τώρα ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἄλλο ὅπου οἱ πατέρες μου εἶχον τὴν μεγαλειτέραν περιουσίαν καὶ σήμερον ἐγὼ εἶμαι ἀκτήμων, πρέπει νὰ γνωρίζετε, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ κτήματά μας ἐκεῖνα τὰ κατέχουν 3 ἀγάδες. Πρὸς τοῦτο πρὸ 7 ἐτῶν μετέβην ἐκεῖ καλέσας ὅλους τοὺς χωρικοὺς συνέταξα ἀκριβῆ κατάλογον αὐτῶν, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐνταῦθα. Εἶναι 56 οἰκογένειαι ἐν ὅλῳ, ἂς δώσῃ εἰς αὐτὰς ὅσα θέλει ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ περισσεύσουν καὶ διὰ τοὺς Μποτσαραίους. Μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἀγάδων ἐπῆλθεν μία συμφωνία, ἄλλοτε, ἀλλὰ τὰ ἐπακολουθήσαντα συμβάντα μὲ ἐμπόδισαν νὰ φέρω τὴν συνεννόησιν εἰς πέρας. Ἄς φροντίσῃ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἀπὸ τὰ τρία αὐτὰ Μποτσαρέϊκα χωριὰ εἰς τοὺς κατοίκους αὐτῶν ὅσον θέλει καὶ ὅτι ἀπομείνῃ ἂς περιέλθῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν Μπότσαρη, ἰδίως δὲ εἰς ἐμέ, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζωμαι ἐγὼ εἰς τὸν τόπον μου ἄνευ περιουσίας. Θέλω τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἀμελήσῃ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς αἰτήσεώς μου ταύτης.

§362Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ σιωπήσω, ἀλλὰ μὲ προκαλεῖτε νὰ ὁμιλήσω. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἀνήκουν τὰ χωρία ταῦτα εἰς τοὺς 3 αὐτοὺς Μουσουλμάνους, τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ κάμῃ τὴν ἐξαγορὰν καὶ τὴν δωρεάν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπόσχομαι εἶναι νὰ παρέμβω νὰ συστήσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα αὕτη παράσχῃ δανειακῶς τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς οἰκογενείας.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§364Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐλέχθησαν πολλά, ἠκούσαμεν ὅτι εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ περὶ τούτου οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίρρησις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 4 πρέπει νὰ διαγραφῇ ἢ τὸ πολύ, πολὺ νὰ ἐξαιρεῖται καὶ ἡ ἀναγκαία ἔκτασις πρὸς ξήλευσιν.

§365Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα πρὸς ὑλοτομίαν τὸ ἔχουν.

§366Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Τὸ ἔχουν ὡς κολλῆγοι.

§367Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὄχι ὡς κολλῆγοι· τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἔχουν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου, τὸ εἶχον δὲ ἀνέκαθεν ἀπὸ τοῦ Ὀθωμανικοῦ νόμου.

§368Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Νὰ παραχωρηθῇ ἱκανὴ ἔκτασις πρὸς ὑλοτομίαν εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἄλλην παρατήρησιν ἔχω εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 24. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὑπάρχουν τὰ τσιφλίκια τοῦ Ρεσὴδ Πασσᾶ, τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς κατηγορίας τῶν Ἰμβλιακίων δηλαδὴ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶχεν ἁρπάσει ὁ Ἀλῆ πασᾶς.

§369Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν.

§370Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολλὰ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ τσιφλικίων εἶναι ἐπίσης ἀπὸ τὰ ἁρπαγέντα ἀπὸ τὸν Ἀλῆ πασᾶν.

§371Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Τὰ τῆς Θεσσαλίας ἀνεγνωρίσθησαν ὡς ἰδιοκτησία.

§372Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι τὰ κατέχουν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀγορασταὶ τῶν κτημάτων μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, ἐγένετο δὲ τοῦτο ἀπὸ ἀμάθειαν, δὲν ἐγνώριζον οἱ ἄνθρωποι. Ἡ τελευταία παρατήρησις εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 72. Ὅπως ἔχει ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 72 ἀπαγορεύει τὴν ἄνευ δημοπρασίας ἐνοικίασιν τσιφλικίου κατεχομένου ὑπὸ τοῦ δημοσίου εἰς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπετέλεσαν ἀκόμη συνεταιρισμόν. Νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐνοικίασις ἄνευ δημοπρασίας καὶ εἰς συνοικισμοὺς ἄνευ τῶν ἀντιπροσώπων των.

§373Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μποροῦμεν παρὰ νὰ δώσωμεν μερικὰ πλεονεκτήματα εἰς τοὺς συνεταιρισμούς.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης. Τὸ θέμα αὐτὸ δὲν εἶνε ὑπὸ συζήτησιν. Παρεπέμφθη εἰς Ἐπιτροπήν.

§375Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ νὰ κάμωμεν, νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Σκιαδαρέσην νὰ μᾶς φεισθῇ καὶ ἂν συναινεῖ ἡ Βουλή, νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν.

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεπέμφθη εἰς Ἐπιτροπήν καὶ εἶναι μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ὁ κ. Βουλευτής.

§377Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις, νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον κανεὶς ζητῶν τὸν λόγον. Μένῃ ἀκόμη νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις.

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑποχρεωτικῆς καταγγελίας τῆς συμβάσεως ἐργασίας ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀδικημάτων κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαγγελματικῶν σωματείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 5ην μ.μ. ὥραν τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 2.20′ π. μ.)