1919.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22α

τῆς 19ης Δεκεμβρίου 1919

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 5.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ δημοδιδάσκαλοι Τριφυλλίας παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς Πανελ. Ἑνώσεως τῶν Δημοδιδασκάλων. —Τὰ ἐργατικὰ Σωματεῖα Λαυρίου διαμαρτύρονται ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Καμαρίνης παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς ἀποδοθῶσι τὰ κτήματα, ἅτινα ἀντιποιεῖται ἡ ἐκεῖ Μονὴ Ζαλόγγου. —Ὁ Πανελλήνιος Σύνδεσμος Γεωπόνων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ προτύπων ἰδιωτικῶν κτημάτων. —Αἱ ἐκ Σάμου Ἑλένη καὶ Εἰρήνη Φ. Ράμφου, θυγατέρες τοῦ ἀποβιώσαντος σχολάρχου Φ. Ράμφου, παρακαλοῦσιν ὅπως χορηγηθῇ αὐταῖς σύνταξις. —Οἱ ἱεροψάλται Βόλου παρακαλοῦσι νὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις των. —Οἱ τελειόφοιτοι τῆς Φυσικομαθηματικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ ὑποστῶσιν ἐξετάσεις. —Ὁ ἐξ Ἰωαννίνων Δημήτριος Λάμπρου παρακαλεῖ, ὅπως ἀποζημιωθῇ διὰ τὴν ὑπόδειξιν τῶν γαιῶν τῆς λίμνης τῶν Ἰωαννίνων, ἐξ ὧν τὸ Δημόσιον ὠφελήθη μεγάλα ποσά. —Οἱ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας γραφεῖς καὶ δακτυλογράφρι παρακαλοῦσιν, ὅπως εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ τοῦ ¼ τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ληφθῇ καὶ περὶ αὐτῶν μέριμνα. —Ἡ Ἕνωσις τοῦ Συνεταιρισμοῦ Κορινθίας ζητεῖ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ οἰνοπνευματοποίησις τῆς σταφίδος. —Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Σκάρπας ζητεῖ δίμηνον ἄδειαν ἀπουσίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν, λόγῳ ἀσθενείας. (Συναινέσῃ τῆς Βουλῆς τῷ χορηγῆται ἡ ἄδεια). Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος, «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΦΜΡʹ 972, 981, 1396, 1466 καὶ 1565», καὶ 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος ἀπὸ 10 Μαΐου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου διοικητικοῦ καὶ τεχνικοῦ προσωπικοῦ», καὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ». Ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ καθορισμοῦ τῆς εἰς τὴν Ἑταιρείαν Διαχειρίσεως τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου Χρέους Ὑπεγγύων προσόδων παρεχομένης ἀμοιβῆς, διὰ τὴν μεταφοράν, πώλησιν καὶ διαχείρισιν τοῦ ἅλατος ἐν τῷ Παλαιῷ Βασιλείῳ κλπ.». Ὁ κ. Α. Γρίβας (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ καθορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμενόντων ἀνυποτάκτων». 2) «Περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀπαλλαγῆς τῆς ὑπὸ τῶν Ν. Διαταγμάτων 1550 τοῦ 1917 καὶ 2117 τοῦ 1917 προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς Ἰσραηλίτας τοὺς καταγομένους ἐκ Μακεδονίας». 3) «Περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ἐγγραφὴν εἰς τὰ μητρῷα ἀρρένων τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμενόντων ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν καταγομένων», καὶ 4) «Περὶ ἐξακριβώσεως καὶ ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων κατὰ τοῦ δημοσίου μέχρι τέλους τοῦ ἔτους». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς, παρακαλεῖ ὅπως κατατεθῇ ὁ κατὰ τοῦ Ἐπισκόπου Χαλκίδος Καρυστίας φάκελλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, διὰ τὴν κατ’ αὐτοῦ κατηγορίαν. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Λαγοπάτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων τῆς Δικαιοσύνης». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Γαϊτάνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποδοχῶν, ἀδειῶν κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Χατζῆς, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Ἀγροτικοῦ Νόμου». Ἀνακοινῶ ὅτι ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου Ἐπιτροπὴ «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Παρακαταθηκῶν», ἀπαιτεῖ ἰδιαιτέραν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν ἐκ πέντε μελῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐρωτῶ εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ ἀποτελεσθῇ ἐκ τῶν κ. κ. Κοσμετάτου, Ἀναστασιάδου, Γόντικα, Νικολαΐδου καὶ Τερμετζῆ;

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὴν συντομίαν τοῦ χρόνου ὁ ὁποῖος μένει μέχρι τῶν διακοπῶν νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅπως παραιτηθῇ τῶν ἀναφορῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων. Οἱ κ. κ. βουλευταί, τῆς πλειοψηφίας οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων ἐδήλωσαν ὅτι παραιτοῦνται τῶν ἐπερωτήσεων ὥστε δὲν μένουν παρὰ οἱ τῆς μειονοψηφίας.

§5Γ. ΠΩΠ. Νὰ προταθῇ ἡ ἐπὶ τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων ἐπερώτησις, διότι δὲν πρόκειται ἡ Βουλὴ ἐπὶ πολὺ νὰ ἀπασχοληθῇ.

§6Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι μιᾶς ἐπερωτήσεως χάριν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου ἀλλὰ νὰ συζητηθῇ ἀπόψε.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἄλλοι βουλευταὶ παρῃτήθησαν διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρὸν ἐν τούτοις διατηρῆται ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῆς μειονοψηφίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπερωτᾶται διατὶ δὲν ἀπεδέχθη τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων.

§8Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας διατάξεως, κ. Πρόεδρε. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένη ἡ ἐπερώτησις περὶ τῆς ἀπελάσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Τσουκαλᾶ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα δὲν εἶναι κατὰ λάθος.

§10Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ ἐκφωνηθῇ ἐπερώτησις μετὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ κ. Σοκόλη καὶ τῶν δύο ἄλλων βουλευτῶν τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἐπερώτησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸ εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου καὶ διὰ τοῦτο τὸ εἶχα γράψει εἰς ἰδιαίτερον φύλλον χάρτου. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ξηρός, Α. Σιφναῖος, καὶ Δ. Ζαμᾶνος, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαυξήσεως τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων τετάρτου τοῦ μισθοῦ». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ καταβολῆς φόρου δεκάτης κλπ.». Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Εἰδικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1919–20. Ὁ βουλευτὴς Ι. Τρικούπης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαυξήσεως τοῦ παρεχομένου ἐπιδόματος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Ὑπουργείων τετάρτου τοῦ μισθοῦ». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. «περὶ προσθέτου μισθοῦ ἀρχικελευστῶν, κελευστῶν, ὑποκελευστῶν». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Αὐγούστου 1919 Ν. Δ. «περὶ προσλήψεως παρὰ τῇ Βρεττανικῇ Ναυτικῇ Ἀποστολῇ 10 ὑπαξιωματικῶν Βρεττανῶν, ὅπως ὑπηρετήσωσι παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ Ἀεροπορικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ὁρισμοῦ ἡμερησίου ἐπιδόματος αὐτῶν». 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Αὐγούστου 1919 Ν. Δ. περὶ προσθήκης δευτέρας παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου 548 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Π. Ναυστάθμου». 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. περὶ προσλήψεως διαρκοῦντος τοῦ παρόντος πολέμου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν δοκίμων γυναικῶν ἄνευ διαγωνισμοῦ». 5) «Περὶ κυρώσεως τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων καὶ δικαστικῶν ἐν γένει πράξεων ἀμφοτέρων τῶν Διοικητικῶν Δικαστηρίων τῶν ναυτικῶν ἐπιτάξεων». 6) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουλίου 1919 Ν. Διατάγματος περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸν νόμον 1735». 7) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰουνίου 1919 Ν. Δ. περὶ μετατάξεως εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον ἀρχειοφυλάκων τοῦ Π. Ναυτικοῦ διπλωματούχων Ἐμπορικῶν σχολῶν, καὶ ἀπὸ 25 Ἰουνίου 1919 ὁμοίου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀνωτέρω». 8) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Σ)βρίου 1919 Ν. Δ. περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 1761, περὶ ἐκτελέσεως καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 1315». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων. 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας συμφωνίας περὶ παρατάσεως τοῦ μεταξὺ τῶν δύο τούτων Κρατῶν ὑφισταμένου Συμβατικοῦ καθεστῶτος». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου ἐ. ἔ. νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ συστάσεως παρὰ τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῇ Ἁρμοστείᾳ τμήματος ἐξασκοῦντος Προξενικὰ καθήκοντα». 3) «Περὶ μονιμοποιήσεως τῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου διορισθέντων, δυνάμει τοῦ νόμου 203 καὶ 870 προσωρινῶν ὑποπροξένων». 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου 1919 Ν. Δ. «περὶ τρόπου διεξαγωγῆς διαγωνισμοῦ πρὸς κατάληψιν θέσεως γραμματέως Προξενείου κλπ.». 5) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Ἰουλίου 1919 Ν. Δ. «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεων εἰς τὸν νόμον ΓΨΙΑʹ περὶ ὀργανώσεως τῆς Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῶν νόμων 205 τοῦ 1914 καὶ 803 τοῦ 1916». 6) «Περὶ ἀδείας πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν πρὸς σύναψιν συμβάσεων μετὰ ξένων Κρατῶν «περὶ ἀμοιβαίας ἐπιδόσεως δικογράφων». Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων κλπ. Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΔΛΣʹ (4046) καὶ 599». 2) «Περὶ καταρτισμοῦ μελετῶν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Σπερχειοῦ».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Γερμανός, Δ. Μαλλιόπουλος καὶ Γ. Πὼπ ἐπερωτῶσι τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διὰ τίνα λόγον δὲν ἀπεδέχθη τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων καὶ διατὶ ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τρὰμ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν τυραννικῶν καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ διὰ τοὺς ἐπιβάτας μεθόδων τῆς συγκοινωνίας. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§12Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ θὰ ὑπάρξῃ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία νὰ βασανίζῃ τὸν κόσμον, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὅσον ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων. Ἐκτὸς τῆς τυραννίας τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται εἰς αὐτὴν καὶ παρ’ ὅλην τὴν ἐνοχὴν τοῦ Κράτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐργάζεται. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, διότι δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω, νὰ ἀναφέρω τὰς ἀταξίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἑταιρείας, ἀταξίας εἰς τὰ δρομολόγια, ἀταξίας εἰς τὰς δημοσιεύσεις τῶν δρομολογίων, κακὴ κατασκευὴ τῶν ὀχημάτων, τὰς καθυστερήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται, τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα γίνονται συχνὰ πυκνὰ καὶ τόσα ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ὑποπίπτουν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἀτυχίαν νὰ ταξειδεύσουν διὰ τοῦ τροχιοδρόμου αὐτοῦ, τοῦ λεγομένου τροχιοδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Περιχώρων. Ἔχω τὴν ἀποτυχίαν, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ 20 ἔτη νὰ ταξειδεύω μὲ τὸν τροχιόδρομον αὐτὸν καὶ ἑπομένως ἐξ ἰδίας πείρας σᾶς διαβεβαιῶ περὶ ὅλων ἐκείνων, τὰ ποῖα θὰ ἀναφέρω. Τὸ μόνον καλόν, τὸ ὁποῖον προέκυψεν εἰς ἐμὲ εἶναι, ὅτι θὰ πάρω συγχωροχάρτιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ πάω κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸν παράδεισον, διὰ τὰ βασανιστήρια, τὰ ὁποῖα ὑπέστην καὶ ὑφίσταμαι. Ἐκτός, ἐὰν σήμερον δὲν πρόκειται νὰ θίξωμεν τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτήν, ἐν τούτοις δὲν μποροῦμεν νὰ μὴ εἴπωμεν τὰ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρείας. Ὑπῆρχε ἐποχὴ καθ’ ἣν οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρείας εἰργάζοντο ἐπ’ 14 ὁλοκλήρους ὥρας. Οἱ ὑπάλληλοι ἠμείβοντο ἐλάχιστα ἀπὸ 90 ἕως 150 δραχμάς. Ἐπίσης εἶναι ἡ μόνη Ἑταιρεία, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ὑπάλληλοι, ἐνῷ ἐμισθοδοτοῦντο μὲ τὸν μῆνα, ἐν τούτοις ἐμισθοδοτοῦντο κυρίως μὲ τὸ ἡμερομίσθιον. Δηλαδή, ἐνῷ τοῦ ἔδιδε 100 δραχμὰς μηνιαίως τοῦ ὑπελόγιζε τὰς ἡμέρας ἀργίας, τὰς ὁποίας ἀφαιροῦσε καὶ οὕτω πᾶς ὑπάλληλος ἐλάμβανεν ἡμερομίσθιον. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου, οὐχὶ μόνον Ἑταιρεῖαι, ἀλλὰ καὶ ἰδιωτικὰ καταστήματα, ὅταν ἔχουν ἕνα ὑπάλληλον μὲ τὸν μῆνα καὶ συμβῇ νὰ ἀσθενήσῃ ὁ ὑπάλληλος δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας, τὸν πληρώνουν ὁλόκληρον τὸν μῆνα καὶ δὲν τὸν ἀφήνουν νὰ τήκηται τὰς ἡμέρας αὐτὰς χωρὶς φάρμακα, χωρὶς διατήρησιν. Εἰς τὴν Ἑταιρείαν ὅμως αὐτὴν δὲν συνέβαινεν τὸ ἴδιον. Τὰ ἡμέρας τὰς ὁποίας ἠσθένουν οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἠμείβοντο, ἑπομένως φαντάζεσθε τὴν θέσιν των. Ἔπειτα πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔργον τὸ δυσχερέστατον, τὸ ὁποῖον ἐκτελοῦν οἱ ὑπάλληλοι τῶν τροχιοδρόμων. Εἶναι ὑποχρεωμένοι διαρκῶς οὐχὶ μόνον σωματικῶς νὰ ἐργάζωνται ἀλλὰ καὶ διανοητικῶς, νὰ ἐντείνωσι τὴν προσοχήν των, διότι κάθε στιγμὴν διατρέχουν τὸν κίνδυνον νὰ κάμωσι συγκρούσεις καὶ νὰ θυσιάσωσι ψυχὰς, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ὑπεύθυνοι. Ἑπομένως οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ καὶ ἂν ἐργάζωνται 8 ὥρας, ἡ ἐργασία των ἰσοδυναμεῖ μὲ περισσότερον χρόνον ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐργάζονται καὶ οἱ ἐργάται οἱ ἐκτελοῦντες τὰς βαρυτέρας χειρωνακτικὰς ἐργασίας. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ ἵστανται ὄρθιοι καὶ τρέχουν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ὀχήματος εἰς τὸ ἄλλο ὑπόκεινται εἰς ἀσθενείας. Εἰς τὴν γραμμὴν Φαλήλου εἶναι 8 ὑπάλληλοι νεώτατοι, οἱ ὁποῖοι πάσχουν ἀπὸ φθίσιν. Ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρείας ὑπηρετήσαντες ἐπὶ 25 ἔτη ἀπεχώρησαν φθισικοί. Ἄλλοι ὑπάλληλοι ὑπηρετήσαντες ἐπὶ 35 ἔτη ἀπεχώρησαν τῆς ὑπηρεσίας καὶ δὲν ἔλαβον παρὰ μετὰ μεγάλας δυσκολίας ἐφ’ ἅπαξ 400 καὶ 500 δραχμάς. Πρὸ ἔτους ἀπεχώρησαν δύο κλειδοῦχοι μὲ ὑπηρεσίαν 40 ἐτῶν καὶ ἔλαβον ἐφ’ ἅπαξ δραχμὰς 400. Εἶναι πρωτάκουστος ἡ ἀστοργία τῆς Ἑταιρείας πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους καὶ δι’ αὐτὸ παρουσιάζει τὸ πρωτοφανὲς γεγονὸς, κάθε λίγο καὶ λιγάκι νὰ ἔχωμεν ἀπεργίαν. Πρὸ δύο ἐτῶν ἀκριβῶς εἰς διάστημα ἔτους συνέβησαν τρεῖς ἀπεργίαι. Ἐὰν σήμερον ἐβελτιώθη ἡ θέσις τῶν ὑπαλλήλων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰς ἐπανειλημμένας ἀπεργίας, τὰς ὁποίας ἔκαμον. Καὶ ἐνῷ δὲν δίδεται καμμία προσοχὴ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κινήσεως, καὶ ἐν γένει τοὺς κατωτέρους, ἐν τούτοις οἱ διευθύνοντες τὴν Ἑταιρείαν ἐξακολουθοῦν νὰ λαμβάνουν ποσοστὰ πλούσια. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὑπάρχει κανονισμὸς εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν, ὁ ὁποῖος δίδει εἰς τοὺς διευθυντὰς καὶ τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου ποσοστὰ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας θὰ κάμωσιν εἰς τὴν κίνησιν. Ἑπομένως ὁ διευθυντὴς καὶ οἱ διευθύνοντες ἔχοντες συμφέρον νὰ ἔχωσι περισσότερα ποσοστὰ, προσπαθοῦν μὲ κάθε τρόπον νὰ ἀφαιρῶσιν ἀπὸ τοὺς μικροὺς ὑπαλλήλους, ἀπὸ τὴν καλὴν διατήρησιν τῆς γραμμῆς, ἀπὸ τὴν καλὴν διατήρησιν τῶν ὀχημάτων καὶ τοιουτοτρόπως συμβαίνουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν. Αὐτὰ ὅμως ἀνήκουν εἰς τὸ παρελθόν. Σήμερον ἔρχονται οἱ ὑπάλληλοι καὶ λένε· ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη ὥστε δὲν μποροῦμεν περισσότερον νὰ ὑπομείνωμεν. Εἴμεθα ἄνθρωποι. Αἱ ἀνάγκαι τοῦ βίου ἐπολλαπλασιάσθησαν, οἱ μισθοὶ τοὺς ὁποίους λαμβάνομεν δὲν μᾶς ἐπαρκοῦσι, βοηθήματα δὲν ἔχομεν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν, τὸ Ταμεῖον τῆς ἀλληλοβοηθείας δὲν λειτουργεῖ, Ταμεῖον συντάξεως δὲν ὑπάρχει, ἑπομένως καὶ ἡμεῖς καὶ αἱ οἰκογένειαί μας διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἀποθάνωμεν ἐκ τῶν κακουχιῶν καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶσι τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, καὶ παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς τὰ αἰτήματα τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων. Πρέπει ὅσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, αὐτοὶ θεωρῶνται μισθωτοὶ μὲ μηνιαῖον μισθὸν καὶ λαμβάνουσιν ἡμερομίσθιον. Πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὐτή, ἡ ὁποία γίνεται. Ὁ ὑπάλληλος ὁ λαμβάνων 100, 200, 300 δραχμὰς μηνιαίως πρέπει νὰ λαμβάνῃ τὸν μισθὸν αὐτὸν ἀδιάφορον ἂν ἀσθενήσῃ ἡμέρας τινὰς τῆς ἑβδομάδος. Κάμνει δὲ καὶ ἄλλο, ἡ Ἑταιρεία πληρώνει ὅλους τοὺς μῆνας πρὸς 30 ἡμέρας, ἀνεξαρτήτως ἂν ἔχωσι 30 ἢ 31, ὡς ἀντίρροπον δὲν πληρώνει ἡ Ἑταιρεία Φεβρουάριον 30 ἡμέρας, ἔχει δὲ ὡς ἐκ τούτου ὠφέλειαν 4 ἡμέρας τὸ ἔτος, ἐπὶ 1500 ὑπαλλήλων ἔχει ὠφέλειαν 6000 ἡμέρας ἀπὸ 6 δραχμὰς τὴν ἡμέραν μᾶς κάμνουν 36.000 δραχμάς. Ζητῶσι λοιπὸν νὰ πληρώνωνται καὶ αὐτοὶ μὲ τὸν μῆνα ὅπως πληρώνουσιν ἄλλως τε ὅλαι αἱ ἄλλαι αἱ Ἑταιρεῖαι. Ἡ Ἑταιρεία Σιδηροδρόμων μέχρι 15 ἡμερῶν ἀσθενείας πληρώνει ὁλόκληρον τὸν μισθόν, ἐὰν παραταθῇ ἡ ἀσθένεια ἐλαττώνει τὸ ἐπίδομα καὶ ἐπὶ τέλους ἐὰν παραταθῇ ἐπὶ μακρότερον τοῦ δίδει ἕνα ἐπίδομα. Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τρεῖς ἡμέραι ἀσθενείας δὲν πληρώνονται.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ἀκριβές. Παίρνουν τὸν μισθόν τους.

§14Γ. ΠΩΠ. Ὅταν λέγει παγίωσις τῶν μισθῶν, αὐτὸ ἐννοεῖ.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἐννοεῖ αὐτό, ἐννοεῖ νὰ γίνουν πάγια τὰ ἐπιδόματα.

§16Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετασθῇ, καὶ τὸ διαβεβαιῶ ἐπισήμως, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν πληρώνονται 30 ἡμέρας, ἀλλ’ ὅσας ἡμέρας ἐργασθοῦν.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ τὸ ἀντίθετον. Ὅταν ὁ ὑπάλληλος ἀπουσιάσῃ ἀδικαιολογήτως, τότε βεβαίως δὲν παίρνει μισθόν.

§18Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἂν ἀσθενήσῃ;

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τότε παίρνει; σᾶς τὸ διαβεβαιῶ ὑπευθύνως; δὲν δέχομαι συζήτησιν δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§20Γ. ΠΩΠ. Δὲν διαβάζετε τὸ ὑπόμνημα τῶν ὑπαλλήλων τὸ σχετικὸν «τοὐναντίον δὲ μᾶς ἀφαιρεῖται τὸ ἡμερομίσθιον καὶ μιᾶς ὥρας ἀκόμη ἀπουσίας μας».

§21Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἔπειτα ἔρχεται τὸ ζήτημα τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας. Ζητοῦν ὀκτάωρον ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ ὀχήματος. Διὰ νὰ ἀρχίσουν ἐργασίαν πρέπει νὰ σηκωθοῦν εἰς τὰς 4 ἢ 4½ νὰ παραλάβουν ὑπηρεσίαν καὶ μετὰ τὸ πέρας νὰ παραδώσουν, συμβαίνει νὰ διαρκέσῃ αὐτὸ 2 καὶ 3 ὥρας, ὥστε ἐργάζονται πραγματικῶς 11 ἕως 12 ὥρας. Ζητοῦν νὰ ἐργάζωνται 8 ὥρας ἐπὶ τοῦ ὀχήματος καὶ ἔπειτα νὰ παραδώσουν καὶ νὰ παραλαμβάνουν. Νομίζω, ὅτι τὸ αἴτημα εἶναι δίκαιον. Τρίτον εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν γραφείων, τοὺς ἀνωτέρους καὶ τοὺς ἄλλους, δίδεται εἷς μηνιαῖος μισθὸς ὡς δῶρον, ἐνῷ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους κινήσεως δὲν δίδεται. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δίδηται καὶ εἰς αὐτούς. Ὑπάρχουν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἀπολύονται χωρὶς καμμίαν ἀποζημίωσιν. Ἂν εἷς ὑπάλληλος παθὼν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀποζημιωθῇ ἀναλόγως τῶν ἐτῶν τῆς ὑπηρεσίας; ὅλαι αἱ Ἑταιρεῖαι δίδουν. Αὐτὸ ζητοῦν νὰ γίνῃ καὶ δι’ αὐτοὺς μετὰ πιστοποίησιν ἰατροῦ. Ἔρχεται τὸ Ταμεῖον ἀλληλοβοηθείας, εἰς τὸ ὁποῖον πληρώνουν διὰ κρατήσεως 2% ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους μοῦ δίδει τὸ Συμβούλιον τῶν Τροχιοδρομικῶν, ἡ Ἑταιρεία εἰσπράττει περὶ τὰς 50 χιλιάδας δραχμὰς ἐτησίως. Ἀπέναντι τούτου διατηρεῖ τρεῖς ἰατροὺς καὶ ἔχει καὶ πέντε φαρμακεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα πληρώνει μηνιαίως 200 δραχμὰς ἐν συνόλῳ δραχμὰς 18.300 ἐξοδεύει ἡ Ἑταιρεία διὰ φάρμακα καὶ ἰατροὺς, τὰ δὲ ὑπόλοιπα μέχρι τῶν 50 χιλιάδων δραχμῶν λέγει, ὅτι τὰ δίδει ὡς βοηθήματα ἡ Ἑταιρεία εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συμβαίνει νὰ ἀσθενῶσι. Νομίζω, ὅτι ἡ παρεχομένη περίθαλψις εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ πρέπει καὶ οἱ ὑπάλληλοι κάτι περισσότερον νὰ συνεισφέρουν καὶ ἡ Ἑταιρεία ἐπίσης, ὥστε νὰ ἐνισχυθῇ τὸ Ταμεῖον Ἀλληλοβοηθείας, διότι εἶναι ἁμαρτία 1500 ὑπάλληλοι νὰ ἀσθενοῦν καὶ νὰ μὴ ἔχουν τὰ μέσα τῆς περιθάλψεως. Ἐπίσης ζητοῦν νὰ γίνῃ Ταμεῖον συντάξεως. Τὶ θὰ γίνῃ ὁ ὑπάλληλος, ὅταν μετὰ 30 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ῥιφθῇ εἰς τοὺς δρόμους; Εἶναι πρόθυμος ἡ Ἑταιρεία νὰ καταθέσῃ τὸ ἀνάλογον ποσόν, καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς κεφάλαιον ἀπέναντι τοῦ ὁποίου νὰ παίρνῃ σύνταξιν, ἀφοῦ ὁρισθῇ ὅτι εἰς τὸ μέλλον οἱ ὑπάλληλοι θὰ ὑποβάλλωνται εἰς κρατήσεις, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι. Ὅταν ἔγινεν ἀπελευθέρωσις τοῦ Κράτους οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ οἱ καθηγηταὶ δὲν εἶχον δικαίωμα συντάξεως, καὶ ἐν τούτοις τὸ Κράτος ἐμερίμνησε περὶ αὐτῶν καὶ ὥρισε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώσουν καὶ ἀπήλαυσαν συντάξεως. Τελευταῖον ζήτημα εἶναι ἡ αὔξησις τῶν μισθοδοσιῶν. Αἱ μισθοδοσίαι κυμαίνονται ἀπὸ 3, 6 ἕως 10 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ μὲ τὰς σημερινὰς συνθήκας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσιν οἱ ὑπάλληλοι. Ἡ Ἑταιρεία λέγει, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ αὐξήσῃ τοὺς μισθούς, διότι εἶναι ὑπὸ ζημίαν. Τὰ ἔτη καθ’ ἃ ἐκέρδιζον δὲν τοὺς ηὔξανον. Τώρα ποὺ ζημιώνουν τὰ ἴδια. Μία Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ καὶ καλὰ ἔτη καὶ ἄσχημα· καὶ παχείας καὶ ἰσχνὰς ἀγελάδας· θὰ ἠδύνατο λοιπὸν καὶ διὰ δανείου νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν· δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀφήνῃ τοὺς ὑπαλλήλους της νὰ πάσχουν. Τὸ Κράτος ἦλθεν ἐπίκουρον ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ ηὔξησε τὰ εἰσιτήρια καὶ βεβαίως ἔπρεπεν ὁ κόσμος νὰ ἀναλάβῃ τὸ βάρος αὐτό· ἂν καὶ παρ’ ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι εἰς θέσιν, ἂς παραιτηθῇ καὶ θὰ εὑρίσκετο ἄλλη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον αὐτό, καὶ τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἱκανοποιήσῃ, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κινήσεως νὰ ἐκτελέσῃ καλλίτερον. Ἄλλο ζήτημα εἶναι τὸ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν ὑλικῶν. Οἱ ὑπάλληλοι ἀποδίδουν εἰς τὴν ἔλλειψιν πεπιεσμένου ἀέρος πολλὰ ἀτυχήματα. Μόνον ἡ γραμμὴ Ἀθηνῶν–Φαλήρου ἔχει πεπιεσμένον ἀέρα· οὔτε ἡ γραμμὴ Μαρασλείου δὲν ἔχει καὶ φαντασθῆτε τὸν ὑπάλληλον ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐντείνῃ τὰς δυνάμεις του καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ προλάβῃ τὸ δυστύχημα καὶ νὰ καταδικάζηται διὰ τὴν ἔλλειψιν πεπιεσμένου ἀέρος. Εἶναι, λοιπόν, ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημα τοῦ πεπιεσμένου ἀέρος εἰς ὅλας τὰς γραμμάς. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων ἐφρόντισε πάντοτε διὰ τὸ ἰδικόν της συμφέρον, ποτὲ δὲν ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὸ κοινόν. Δὲν ὑπάρχει τηλέφωνον μεταξὺ τῶν γραμμῶν, οὕτως ὥστε, ὅταν γίνεται μία ἐπιβράδυνσις νὰ εἰδοποιῆται ὁ κόσμος διὰ νὰ κανονίζῃ τὶ πρέπει νὰ κάμῃ. Ἐδέησε πολλάκις νὰ περιμένῃ ὁ κόσμος 1 καὶ 1½ ὥραν εἰς τοὺς σταθμοὺς Γαργαρέττας ἢ Καλλιθέας λόγῳ ἀπροόπτου βλάβης μηχανήματός τινος καὶ τοῦτο διατί; Διότι οἱ διάφοροι σταθμοὶ μεταξὺ των δὲν ἔχουν τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ εἰδοποιοῦνται οἱ ἄλλοι σταθμοὶ περὶ τῆς ἐπελθούσης καθυστερήσεως διὰ νὰ μὴ περιμένῃ ὁ κόσμος. Ἑπομένως περιεφρόνησε τὸ κοινὸν καὶ πᾶσαν Κυβερνητικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὸ μόνον ποῦ ἐκύτταξε ἦτο νὰ ἐνθυλακώσῃ τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τουλάχιστον τώρα εὑρισκόμεθα εἰς ἓν σημεῖον ὅπου μετὰ ἓν ἔτος δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, ἀποζημιοῦσα αὐτὴν καὶ ἐλπίζομεν ὅτι θὰ γίνῃ τοῦτο καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον θὰ θελήσῃ νὰ παρατείνῃ τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§23Γ. ΠΩΠ. Ἂν ἐπρόκειτο, κύριοι συνάδελφοι, νὰ καθυστέρῃ ἐπὶ ὥρας μακρὰς ἡ ἐπιψήφισις τοῦ διδασκαλικοῦ νομοσχεδίου ἀναμφισβητήτως θὰ παρητούμην καὶ ἐγὼ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ συμβῇ τοῦτο, εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ὑποθέτω δὲ ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ διδάσκαλοι θὰ αἰσθανθῶσιν ἀναπτυσσόμενον ἐν ἑαυτοῖς τὸ αἴσθημα τῆς ἀλληλεγγύης, ὅταν λάβουν ὑπ’ ὄψει τὰ αἰτήματα μιᾶς τάξεως ἐργατῶν, ἐργατῶν ὅπως ἐκεῖνοι, βιοπαλαιστῶν ὅπως ἐκεῖνοι, καὶ βιοπαλαιστῶν χωρὶς κἂν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ληφθῇ ὑπὲρ αὐτῶν μέριμνα μιᾶς Ἑταιρείας κεφαλαιούχου, καθ’ ὃν τρόπον ἐλήφθη μέριμνα τοῦ Κράτους διὰ τὴν τάξιν τῶν ἐργατῶν τοῦ πνεύματος. Ὅταν ἔλαβον γνῶσιν, κύριοι βουλευταί, τοῦ ὑπομνήματος τῶν Τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, ἐσκέφθην ἀμέσως ὅτι ἔπρεπεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ εὐρυνθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ γίνῃ τὸ θέμα ἀντικείμενον ἐρεύνης ὁλοκλήρου τῆς ἐργατικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀποδεχόμενος τὴν πρότασίν μου ἐκείνην, ἐδήλωσεν ὅτι ἀναμφισβητήτως ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης μόνον ἀγαθὰ θὰ προκύψουν. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία, ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐρευνηθῶσιν ἐν τῷ περιβάλλοντι τούτῳ, ἰδιαίτατα δὲ κατὰ τὴν περίοδον ταύτην, θέματα ἀναγόμενα εἰς κοινωνικὰς σχέσεις τῶν ποικίλων τάξεων, μόνον ἀγαθὰ δύνανται νὰ προκύψωσι, διότι ἡ πεφωτισμένη γνώμη τῶν Ἐθνικῶν ἀντιπροσώπων πανταχοῦ τῆς γῆς, καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁμοίως, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἀνεύρῃ τὸ δίκαιον, καὶ ἀνευρίσκουσα νὰ τὸ ἀποδώσῃ εἰς ἐκεῖνον ἔνθα ἀνήκει. Ἡ ὑπόθεσις τῶν τροχιοδρομικῶν πολλάκις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἠρευνήθη καθ’ ὅλην της τὴν ἔκτασιν ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφον, ὥστε μὲ ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου, ἵνα διεκτραγῳδήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅσα ὑφίστανται οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι καὶ σήμερον καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς μερίδος ἐκείνης τῆς Κοινωνίας τῆς ἀναγκαζομένης νὰ χρησιμοποιῇ τὰ ὀχήματα τῆς Ἑταιρείας. Ἐξετραγῳδήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ δεινοπαθήματα τὰ ὁποῖα ὑφιστάμεθα. Ἔχω τὴν παρηγορίαν ὅτι μετ’ ἐμοῦ τὸ μέγα πλῆθος τῶν δύο πόλεων εἰς τὸ αὐτὸ μαρτύριον ἐπιβάλλεται δὶς ἢ τρὶς τῆς ἡμέρας. Ἡ ἕξις γίνεται δευτέρα φύσις, καὶ γινόμεθα καὶ ἡμεῖς ὑπόδουλοι μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως. Τὸ θέμα ὅμως τίθεται ἄλλως. Εἶναι θέμα σχέσεων καθαρῶς κεφαλαιούχων πρὸς ἐργάτας, σχέσεων Κράτους πρὸς κεφάλαια καὶ Κράτους πρὸς ἐργάτας. Τί ἐκέρδισεν ἡ ἐργασία; Ἐζήτησα νὰ μοὶ κατατεθῶσιν στατιστικαί, ἐζήτησα δὲ τοῦτο ἀπὸ τῆς παρελθούσης Τρίτης. Ἀτυχῶς πρὸ ὀλίγων μόλις λεπτῶν ἔφθασαν αὗται διὰ τῆς ἀξιοτίμου πρωτοβουλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας μέχρις ἐμοῦ. Ἀλλ’ ἤρκεσε καὶ ἡ διαδρομὴ ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης μέχρι τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅπως ἱκανοποιήσῃ πολλὰ σημεῖα τῆς περιεργείας μου, ἱκανοποιήσῃ δὲ καὶ τὴν περιέργειαν τῆς Βουλῆς. Εἰς πολλὰ τῶν ἐρωτημάτων τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνα δὲν ὑπάρχει ἀπάντησις, εἰς ἓν ἐξ αὐτῶν ὑπάρχει παρεξήγησις τοῦ ἐρωτήματος. Ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀπάντησις ἐγένετο ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει παρεξήγησις ἐγένετο ἐπὶ τούτῳ. Δὲν ἐδόθη ἀπάντησις ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν κερδῶν τῆς Ἑταιρείας.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑπάρχει ἀπάντησις.

§25Γ. ΠΩΠ. Ὄχι, παρακαλῶ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ διαφύγῃ. Ἀπάντησις δὲν ἐδόθη ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν κερδῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένετο διανομὴ ποσοστῶν εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας. Τοῦτο δὲν ὑπάρχει κύριε Ὑπουργέ, εἶναι οὐσιῶδες, διότι, ἐὰν ὑπῆρχε τοῦτο, θὰ ἐγνώριζα μὲν σαφῶς ποία εἶναι τὰ κέρδη τῆς ἑταιρείας καὶ πόσα ἐκ τῶν κερδῶν τούτων ἔλαβεν ὡς ποσοστὰ τὸ συμβούλιον τῆς ἑταιρείας ὡς καὶ ἡ Διεύθυνσις αὐτῆς.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὸ 1918 καὶ 1919 ὑπῆρξε ζημία 1.000.000, δηλαδὴ κέρδη ἀντίστροφα.

§27Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Οἱ ἀριθμοὶ ὑπῆρξαν ἀνακριβεῖς. Ἐὰν ὑπῆρχεν ὄντως ἔλεγχος καὶ ἐποπτεία αὐστηρὰ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων, βεβαίως δὲν γνωρίζω ποῖοι θὰ ἦσαν ἐκ τῶν σημερινῶν μετόχων τῶν ἐμφανιζομένων ὡς καὶ τῶν τῆς Διοικήσεως εἰς τὰς ὁδοὺς μόνον μὲ αὐτοκίνητα οἱ δὲ ἐργάται νὰ πένωνται ὡς καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν νὰ ὑφίστανται ἀληθὲς μαρτύριον πενίας. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ τὴν ἀλήθειαν ταύτην θέλω νὰ ἐκφράσω πρὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει ἁπλῶς μορφὴν τροχιοδρομικοῦ ζητήματος ἀλλὰ μορφὴν σχέσεως Κράτους πρὸς κεφάλαια. Εἶναι δὲ ἄπορον ἀφ’ ἑνὸς, εὐχάριστον δ’ ἀφ’ ἑτέρου, εὐχάριστον ὅτι προΐσταται τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἄνθρωπος τοῦ ὁποίου ὁ πολιτικὸς βίος εἶναι διαλάλημα γνωμῶν καὶ σκέψεων ἐργατικῶν, καὶ ἄπορον πῶς αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεντίθεται πρὸς ὑπεράσπισιν ἑνὸς Σωματείου κεφαλαιούχων, ἀντὶ νὰ διατάξῃ ἔρευναν καὶ νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι καὶ ὁ νόμος ἐπιβάλλει καὶ ἡ κοινωνικὴ ἐν γένει κατάστασις. Καὶ ἡ κοινωνικὴ ἐν γένει κατάστασις ζητεῖ ἵνα μὴ τὸ κεφάλαιον ἀφεθῇ τοσοῦτον τυραννικὸν, ὥστε ν’ ἀποβῇ ἀληθὴς μοχλὸς ἀναταράξεως ἐσωτερικῆς. Διότι ἐκεῖ ἔνθα σεῖς φοβεῖσθε τὸν κίνδυνον κατὰ τῶν προοδευτικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀκολουθεῖ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ γενικὴ ἀντίστασις ὁλοκλήρου τῆς Χώρας. Ὁ κίνδυνος ὁ οὐσιαστικὸς ὁ πραγματικὸς εὕρηται ἐκεῖ ἔνθα τὸ κεφάλαιον ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ, ἵνα ἀποβῇ εὐεργετικὸν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ ἵνα ἀποβῇ εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῆς προόδου τῆς Χώρας, ἀποβαίνει μόνον φρέαρ ἀνεξάντλητον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀντλοῦσι πλούτη 5–10 συγκροτοῦντες τὴν ποικίλην δυναστείαν τοῦ χρήματος εἰς τὴν Χώραν. Ἐδώσαμεν, κύριοι βουλευταί, χάριν τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων, καὶ τὸ ἐδώσαμεν πάντες ἡμεῖς, διότι ἐλέγετο ὅτι ἡ αὔξησις, ἥτις θὰ ἐγίνετο, ἐπρόκειτο νὰ ἀνακουφίσῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; ὄχι. Τὶ ἐγένοντο τὰ χρήματα ἐκ τῶν αὐξήσεων; τὰ ἐκράτησεν ἡ Ἑταιρεία; Ἐπὶ τίνι δικαιώματι; Ἀπαντήσατε σεῖς. Καὶ τὶ ἐκέρδισεν ἡ Ἑταιρεία ἐκ τῆς αὐξήσεως; Ἐκέρδισε, κύριοι βουλευταί, τέσσαρας αὐξήσεις τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων. Αὔξησις τῶν ναύλων τῆς συγκοινωνίας ἀποτελεῖ φορολογίαν ἐκ τῶν βαρυτέρων, διότι εἶναι φορολογία κυριώτατα ἐπιβαλλομένη ἐπὶ τῆς ἀνάγκης, ἐπὶ τῆς ἀδυναμίας τοῦ πολίτου, ἐπὶ τῆς ἀδυναμίας τοῦ σώματος. Ἡ φορολογία αὐτὴ εἰς ποῖον ποσὸν ἀνῆλθε καὶ πῶς διενεμήθη; Ἀκούσατε. Ἐκ τῶν πινάκων αὐτῆς ταύτης τῆς Ἑταιρείας, τὰ ἐκ τῆς πρώτης αὐξήσεως κατὰ 5 λεπτὰ τῶν εἰσιτηρίων ἡ Ἑταιρεία ἐκέρδισε διὰ ἐννέα μόνον μῆνας τοῦ ἔτους 1917, 349,170 δραχμάς. Ἡ ἰδία Ἑταιρεία μετὰ τὴν νέαν αὔξησιν διὰ τὸ ἔτος 1918 ἐκέρδισε πλέον τῶν συνήθων εἰσπράξεών της 1.578.000 δραχμάς. Καὶ ἡ ἰδία Ἑταιρεία κατὰ τὸ ἑνδεκάμηνον διάστημα, δηλαδὴ μέχρι τέλους Νοεμβρίου τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐκέρδισε 2.366.000 δραχμάς. Συνολικῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἰδιαιτέρως, ἀπευθύνομαι δὲ λέγων τοῦτο πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἰδιαιτέρως οἱ ἐκλογεῖς τῶν δύο πόλεων ἐφορολογήθησαν καὶ ἐπλήρωσαν φόρους εἰς μίαν Ἑταιρείαν ἐκ 4.500.000 δραχμῶν. Ὁ πίναξ εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αἰτήσεως τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα, ἀπεστάλη ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἑπομένως δὲν ἀναγινώσκω ἰδικούς μου ἀριθμοὺς κατατεθέντας ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Ἑταιρείας.

§28Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπάρχει καὶ πίναξ δαπανῶν;

§29Γ. ΠΩΠ. Θὰ τὰ εἰπῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ θὰ ἀπαντήσω καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα. Ὅταν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν χθὲς ἔλεγεν, ἀπόντος ἐμοῦ, ἀλλὰ πρὸς συναδέλφους τῆς πλευρᾶς ἐκείνης ἀπευθυνόμενος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων εἰς ὃ σημεῖον τὸ ἐπιδιώκει ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι τότε ἡ Νέα Ἀντιπολίτευσις θὰ ἔλεγεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι συγκροτεῖται ἀπὸ φορομπήχτας, θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτηθῇ· ἡ φορολογία αὐτὴ τῶν 4.500.000 δραχμῶν διατὶ ἐγένετο; Καὶ πῶς νομίζετε ὅτι εἶναι κατηγορία, ὅταν ἔρχεται μία Βουλὴ καὶ καλεῖ ὑμᾶς ἵνα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ πνεύματος τῶν τέκνων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ πᾶν καταβάλητε, νομίζετε ὅτι καὶ ὁ φόρος θὰ εἶναι μισητὸς ὁ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν διδόμενος, εἶναι δὲ φόρος ἄξιος τιμῆς καὶ εὐλαβείας ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρέχεται ἵνα ἐξογκώσῃ τὰ θυλάκια μιᾶς ὡρισμένης τάξεως κεφαλαιούχων; Τὶ ἐδόθησαν δὲ ἐκ τῶν 4.500.000 δραχμῶν τούτων, διὰ τὰ ὁποῖα βάσις τῆς ἐπιβληθείσης φορολογίας ὑπῆρξεν ἡ αὔξησις τῆς ἀνέσεως τοῦ βίου τῶν ἐργατῶν: Ἀκούσατε κύριοι βουλευταί, ἐκ τῶν σημειωμάτων αὐτῶν πάλιν τῆς Ἑταιρείας. Ἔδωκεν αὔξησιν μισθῶν καὶ ἐπιδομάτων 67.000 δραχμῶν.

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ μῆνα.

§31Γ. ΠΩΠ. Μηνιαίως. Ὑπολογίσατε. Ἐκράτησε — διότι οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ δὲν εἶναι ἀκριβεῖς — ἐκράτησεν ἐκ τῶν εἰσπράξεων ἐκείνων πλέον τῶν ⅔, ἀπέμεναν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας 1.000.000, ἤτοι ὑπὲρ τὰ 4.00.000. Καὶ τὸ λέγουν τοῦτο ἄλλοι ἀριθμοί.

§32Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὰ τρία ἔτη;

§33Γ. ΠΩΠ. Ἀναμφισβητήτως.

§34ΧΑΗΜ ΚΟΕΝ. Ἐν τῷ συνόλῳ πόσα εἶναι τὰ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῆς δοθέντα;

§35Γ. ΠΩΠ. Ἐν τῷ συνόλῳ ἡ Ἑταιρεία πρὸ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων ἔδιδε 66,000· μετὰ τὴν αὔξησιν ἔδωκε 133,000. Ἀλλὰ τὸ συνολικὸν ποσὸν τῶν φόρων κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τῆς Ἑταιρείας, ἀνέρχεται εἰς 4,515,000 δρχ. διὰ τὰ 3 ἔτη καὶ 9 μῆνας τελευταῖον.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). 1.555.000.

§37Γ. ΠΩΠ. Αἱ αὐξήσεις αὗται αἱ τελευταῖαι—νὰ συνεννοούμεθα—αἱ αὐξήσεις αὗται αἱ τελευταῖαι τῶν ὑπαλλήλων ἐγένοντο συνολικῶς ἀπὸ τῆς πρώτης αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων νομίζετε; Ὄχι. Αἱ αὐξήσεις αὗται ἐγένοντο μεθοδικῶς, ἡ Ἑταιρεία δὲ τὶ ἔδωκεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς αὐξήσεως, τὶ κατὰ τὸ δεύτερον καὶ τὶ κατὰ τὸ τρίτον; Ἀλλ’ εἰς ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορα ὅλα αὐτά.

§38ΧΑΗΜ ΚΟΕΝ. Νομίζω ὅτι εἴπετε ὅτι 65,000 ἐδόθησαν κατὰ μῆνα ἀπὸ τῆς πρώτης αὐξήσεως.

§39Γ. ΠΩΠ. Ὄχι αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρομεν. Ἀλλ’ εἶναι ἀπολύτως ἀδιάφορον δι’ ἐμέ. Ἡ Ἑταιρεία, ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ηὔξησε κατὰ 60.000 δραχ. ἔχομεν 1.700.000 δραχμὰς ἐτησίως· μένουν ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας 3.000.000. Καὶ τοῦτο μὲ φθάνει.

§40Λ. ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, πόσα εἶναι τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας;

§41Γ. ΠΩΠ. Τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας εἶναι μηδὲν σήμερον, κύριε συνάδελφε, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω καὶ αὐτό. Ἑπομένως εἴχομεν δικαίωμα νὰ ἀξιώσωμεν ὅπως τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ διατεθῇ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρείας, διατεθῇ ἰδιαίτατα ὑπὲρ τῆς δημιουργίας τοῦ Ταμείου τῶν συντάξεων τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων. Καὶ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἔρευνα βαθυτέρα τῶν πραγμάτων ἐκεῖ θὰ ὁδηγήσῃ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐπικουρούμενον ὑπὸ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ἐκεῖ δὲ θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ὁδηγηθῇ καὶ ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἡ ὁποία ἂν ὑφίσταται καὶ σήμερον ὑφίσταται κατὰ παραχώρησιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Ἑταιρεία αὕτη ὑφίσταται ἔκπαλαι κατὰ παραχώρησιν τοῦ Κράτους, ἐπειδὴ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἠδύνατο νὰ εἶναι ἔκπτωτος. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, κύριοι βουλευταί, τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας καὶ εὑρίσκομεν μίαν σειρὰν παραβάσεων. Εἶχεν ἀπὸ τοῦ 1915 ἡ Ἑταιρεία τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ προεκτάσεις γραμμῶν, καὶ λόγῳ τοῦ πολέμου δὲν ἔκαμε ταύτας καὶ δὲν ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Καὶ εὑρίσκω ὅτι ἐν τούτῳ δὲν εἶναι ἄδικον τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἔκαμεν ἴδιον ἐργοστάσιον ἠλεκτρικὸν καὶ ἐμονοπωλήθη τὸ Κράτος εἰς ἓν ἐργοστάσιον καὶ τοῦτο εἶναι ἐμπορικὴ ἐπιχείρησις δι’ αὐτήν, ἀφ’ οὗ ἀτυχῶς ὑπὸ αἵρεσιν εὕρηται τὸ πρᾶγμα καὶ ἀφ’ οὗ ἡ αἵρεσις αὐτὴ μὴ πραγματοποιηθεῖσα, καὶ δύναμαι ν’ ἀποδείξω, τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον 4 ἑκατομμύρια δραχμῶν κλαπέντων διὰ ...... τῆς συμβάσεως γενομένης μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας ταύτης καὶ τῆς ἐν Βελγίῳ Ἑταιρείας, ἥτις εἶναι ἡ ἀπομυζῶσα τὴν ἐνταῦθα Ἑταιρείαν. Ἄλλη παράβασις.

§42Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ὅλη ἡ κατάστασις αὐτὴ τῆς Ἑταιρείας ἀνατρέχει εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ σύμβασις.

§43Γ. ΠΩΠ. Ἀλλὰ τρέχει ἡ Ἑταιρεία τὸν αὐτὸν δρόμον, καὶ αὐτὸν θέλομεν ἡμεῖς νὰ ἀνακόψωμεν.

§44Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἶναι ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον πλειστάκις ἔχει ἀπασχοληθῆ ἡ Κυβέρνησις.

§45Γ. ΠΩΠ. Ὑπάρχει ῥητὸς ὅρος ἐν τῇ συμβάσει, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται ἡ ἐντὸς τῶν ὀχημάτων πέραν ὡρισμένου ἀριθμοῦ συσώρευσις ἐπιβατῶν. Ταξειδεύετε, κύριοι βουλευταί, διὰ τῶν τροχιοδρόμων καὶ βεβαίως θὰ ἐπείσθητε πολλάκις καθ’ ὃν τρόπον ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἄλλου ἔρχεται, ὅτι διὰ νὰ φθάσετε ἀσφαλῶς πρέπει νὰ λάβετε προηγουμένως μαθήματα εἴς τινα ἱππευτικὴν σχολήν. Λόγος ὅπως καταστῇ ἡ Ἑταιρεία ἔκπτωτος. Ἄλλο ἄρθρον τῆς συμβάσεως. Ἐν τῇ συμβάσει κανονίζονται ῥητῶς τὰ δρομολόγια. Οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐπραγματοποιήθη. Κατήργησε δι’ ἑνὸς ἄρθρου, κύριε Ὑπουργὲ φιλεργατικέ, τὰς λαϊκὰς καὶ τὰς ἐργατικὰς ἁμαξοστοιχίας καὶ οὐδὲ αὐτὸ συνεκίνησέ τινα, ὡς δὲν τὸν συνεκίνησε καὶ ὅταν ἀπὸ 5 λέπτου τοῦ ἐργάτου τὸ εἰσιτήριον ἐγένετο τεσσαρακοντάλεπτον καὶ ὁ ἐργάτης δὲν διεμαρτυρήθη, διότι ὑπέθετεν ὅτι τὰ 15 ἐκεῖνα λεπτὰ θὰ ἐδίδοντο ὑπὲρ τῶν συναδέλφων του. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἄλλο τι, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὅστις μακρότερον τῶν ἄλλων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρέμεινε, συνέπραξε διὰ τὴν διόρθωσιν τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, διὰ τὴν ὁποίαν τόσας ἠκούσαμεν μεμψιμοιρείας, ἀλλ’ ἡ ὁποία εἶχε στοιχεῖα ἠθικά, ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει ἀπολύτως καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν τῶν εἰσιτηρίων, κατηργήθη ἡ σύμβασις; καὶ μέχρι τίνος ὁρίου καταργουμένη δι’ ἑνὸς νόμου ἡ σύμβασις δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ὕψωσιν τιμῶν; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐξήσεως τιμῶν ἢ περὶ εὐτελοῦς καταστροφῆς τῆς συμβάσεως ἐκείνης, διότι ἡ Ἑταιρεία ὑπεχρεοῦτο ἀπὸ τοῦ 1915 νὰ ὑποβιβάσῃ κατὰ 10 λεπτὰ τὴν τιμὴν τῶν εἰσιτηρίων· τουτέστι οἱ ταξειδιῶται τοῦ Φαλήρου ἀντὶ νὰ πληρώνουσι 40 λεπτὰ σήμερον, θὰ ἐπλήρωνον 10 λεπτά, οἱ δὲ ταξειδιῶται τῆς γραμμῆς Πανεπιστημίου ἀντὶ νὰ πληρώνωσι 25 λεπτὰ σήμερον θὰ ἐπλήρωναν 5 λεπτά. Τὸ δώρημα ἑπομένως πρὸς τὴν ἑταιρείαν δὲν εἶναι μόνον ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων, εἶναι καὶ παράβασις τοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρεία ὑπεχρεοῦτο νὰ ὑποβιβάσῃ ὅλα τὰ εἰσιτήρια τοῦ 1915 κατὰ 10 λεπτά. Ὑπολογίσατε τὴν δωρεὰν ταύτην τῆς τριετίας τῶν 10 λεπτῶν καὶ ὑπολογίσατε τὴν αὔξησιν καὶ θὰ εὕρητε, ὅτι ἐδωρήθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν ταύτην τῶν Βέλγων καὶ τῶν Ἑλλήνων κεφαλαιούχων 8.000.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ γνωρίζω τὰς ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι θὰ προβληθῶσι καὶ προλαμβάνω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐπιθυμῶν ὅπως καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ἐμὲ διαφωτίσῃ περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῶν. Θὰ μοὶ εἴπῃ, ὑπολογίσατε τὰς δαπάνας τὰς τεραστίας τῆς ἑταιρείας ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ρεύματος; καὶ θὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Γνωρίζετε, ἂν ἡ ἑταιρεία ἦτο ἠναγκασμένη νὰ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος, ἢ μήπως εἶχε δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τὸ ρεῦμα εἰς ὡρισμένον ὕψος καὶ ὑπολογίσατε ποτὲ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῇ εἰδικῇ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ποῖον εἶναι τὸ καταναλισκόμενον κατὰ ποσότητα ρεῦμα κατὰ χρονικὸν διάστημα πρὸ τοῦ 1915 καὶ ποῖον εἶναι τὸ καταναλισκόμενον ρεῦμα κατὰ τὰ ἔτη 1917, 1918 καὶ 1919 ὁπότε ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις; Γνωρίζει πᾶς τις καὶ ὁ μὴ ἔχων εἰδικὰς γνώσεις, ὅτι τὸ ρεῦμα καταναλίσκεται ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βαγονίων. Καὶ ἠρώτησα τὴν ἑταιρείαν, ἵνα μοὶ δώσῃ ἀκριβεῖς ἀριθμοὺς καὶ ἡ Ἑταιρεία παρεξήγησε τὴν ἐρώτησίν μου καὶ μοὶ ἔδωσεν ἄλλους ἀριθμούς· ἀντὶ νὰ μοὶ δώσῃ ἀριθμοὺς περὶ ἁμαξοστοιχειῶν καὶ ὀχημάτων, μοὶ ἔδωκεν ἄλλους. Ἐὰν εἴχομεν τοὺς ζητηθέντας ἀριθμοὺς θὰ ἀπεδεικνύετο, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ Ἑταιρεία διέθετε διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ἀριθμὸν ὀχημάτων. Διέθεται πρὸς τούτοις ἁμαξοστοιχείας ἐν τῷ συνόλῳ 14ώρου, καθ’ ὃ εἰργάζετο πενταπλασίας· τουτέστιν ἡ ἑταιρεία καταναλίσκει σήμερον ρεῦμα κατὰ ¾ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηνάλισκεν ὅταν διέθετε εἰς τὰς περισσοτέρας γραμμὰς κατὰ 5 λεπτὰ ἁμαξοστοιχίαν καὶ ἀριθμὸν ἀνώτερον βαγονίων. Τοῦτο εἶναι μαθηματικῶς βεβαιωμένον καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς θέλει διατάξει τὴν ὑπηρεσίαν αὑτοῦ ἵνα ἐκ μέρους αὐτοῦ τοῦ Κράτους τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐπιβολῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια, διότι τοῦτο ἐπιζητοῦμεν διὰ τοῦ ἐλέγχου, ἵνα ἐκ τοῦ ἐλέγχου τούτου ἀγαθόν τι προκύψῃ καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ὅπως συνεργάτης τοῦ ἐλέγχου μας εἶναι καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον; Θὰ προβληθῇ καὶ κάτι ἕτερον καὶ βλέπετε προβάλλω τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας προέβαλον, ἵνα εἰ δυνατὸν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀναζητήσῃ καὶ ἀνεύρῃ ἂν ὑπάρχῃ τι ἀνακριβὲς νὰ ἀναιρέσῃ τοῦτο. Ἡ ἑταιρεία λέγει, ὅτι ἐν ᾧ ἐπλήρωνε κατὰ χιλιόβαττον τὸ ἠλεκτρικὸν πρὸ τοῦ 1915 πρὸς 17 λεπτὰ, σήμερον τὸ πληρώνει πρὸς 40. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν καὶ τούτους τοὺς ἀριθμοὺς πάλιν εὑρίσκομεν, ὅτι ἡ αὔξησις αὐτὴ ἡ τεραστία, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει ἄλλως τε, ὡς θέλω ἀποδείξει, μειοῦται εἰς τὸ τέταρτον λόγῳ τῆς μικροτέρας ποσότητος τοῦ καταναλισκομένου ἠλεκτρικοῦ ρεύματος, καὶ ἑπομένως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἐν ἀναλογίᾳ ἀριθμῶν θὰ εὕρωμεν, ὅτι τὸ καταναλισκόμενον μέτρον, ἐὰν ἔχῃ 17 λεπτὰ, ἔχει νῦν 30 λεπτὰ. Αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν δίδουν οἱ ἀριθμοὶ, ὑποθέτω δὲ, ὅτι σαφῶς διετύπωσα τὴν ἀναλογίαν ταύτην. Ἀλλ’ εἶναι ἀκριβὲς αὐτό; Ὄχι, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἑταιρεία τῶν τρὰμ δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα πέραν ὡρισμένου τμηματικοῦ ποσοῦ, ἐὰν δὲ δὲν ὑπῆρχε στενὴ ἀνάμιξις συμφερόντων μεταξὺ Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας, Βελγικῆς Ἑταιρείας Τροχιοδρόμων καὶ Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας Τρὰμ, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῆς ἀξιοθρηνήτου ταύτης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν, ὡς παρετήρησεν ὁ κύριος Ἀντιπρόεδρος, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀπαρχὴν τῶν σημερινῶν ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας διατρέχομεν. Ἡ ἑταιρεία τῶν Τρὰμ ἐναντίον τῆς συμβάσεως, ἐναντίον τῆς ἠθικῆς συνωμολόγησε μετὰ τῆς ἑταιρείας τῆς Ἠλεκτρικῆς σύμβασιν κατ’ ἐξοχὴν παράνομον. Ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἠλεκτρική, ὡς γνωστὸν, ἔχει ἐργοστάσιον παραγωγῆς ρεύματος ἐν Ἀθήναις. Δυνάμει τῆς συμβάσεως, ἡ Ἑταιρεία τῶν Τρὰμ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσῃ ἐργοστάσιον παραγωγῆς ρεύματος, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπαυεν ἡ μονοπωλιακὴ ἡ ἀκατανόμαστος ἐκμετάλλευσις, ἥτις ἠσκεῖτο πρὸ τῆς μιᾶς Ἑταιρείας καὶ ἀπόδειξις, ὅταν μεταγενεστέρως ἠθέλησεν ἡ Ἑταιρεία τοῦ φωταερίου νὰ δημιουργήσῃ ἐργοστάσιον παραγωγῆς ρεύματος, αἱ δύο Ἑταιρεῖαι ἠνώθησαν καὶ ἔμεινεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία ὑπὸ μορφὴν μιᾶς μονοπωλιακῆς Ἑταιρείας Ἠλεκτρικῆς. Οὕτω, ὅταν ἠθέλησεν ἡ Ἑταιρεία τῶν Τρὰμ νὰ κατασκευάσῃ ἐργοστάσιον, προσῆλθεν ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία καὶ εἶπεν, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου μὴ δίδωσι 17 λεπτὰ κατὰ χιλιοβάτιον, ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ πωλῶ τὸ ἠλεκτρικὸν πρὸς σέ, πρὸς δέκα λεπτά. Ἡ Ἑταιρεία εἶχεν ὑποχρέωσιν, δυνάμει τῆς συμβάσεως νὰ ἐμφανίσῃ ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἐὰν ἐνεφάνιζε τὴν τοιαύτην ὑποτίμησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐκέρδιζε τὸ Κράτος, θὰ ἐκέρδιζε τὰ ποσοστὰ τῶν περισσοτέρων καὶ τότε ἀκόμη ὑπῆρχον καὶ μέτοχοι καὶ θὰ ἐκέρδιζον καὶ αὐτοί, ἔπρεπε νὰ ἐκπέσωσιν αἱ μετοχαί, ἔπρεπε νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς τὰς χεῖρας τῶν τριῶν Ἑταιρειῶν τούτων καὶ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔχω ἐνώπιόν μου, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις συνωμολογήθη, οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι, ἵνα μὴ ἀνακαλυφθῇ τοῦτο, ἀλλ’ ἐν Βελγίῳ, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν οἱ Σύμβουλοι τῆς μιᾶς Ἑταιρείας, οἵτινες ἦσαν καὶ σύμβουλοι ἑτέρας Ἑταιρείας, ἐζημιώθη. Πρῶτον νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἦσαν Ἕλληνες οἱ μέτοχοι οἱ πωλήσαντες μετοχάς.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πότε ἐγένετο;

§47Γ. ΠΩΠ. Τὸ 1912. Ἐδόθη μέρισμα 132,000 δρ., διότι ἐπαρουσιάζετο καὶ ἐπληρώνετο τὸ χιλιοβάτιον πρὸς 17 λεπτὰ, ψευδῶς ἐνῷ ἐπληρώνετο πρὸς 10 λεπτά, ἐνῷ οἱ μέτοχοι ἔπρεπε νὰ λάβωσι 300.000 δραχ. τὸ 1912 ἔλαβον ἀντὶ 500,000 μόνον 300,000. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον τὶ εἶχε νὰ προσπορισθῇ ἐξ ὅλων αὐτῶν; Εἶχε νὰ προσπορισθῇ κέρδη, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ἐνώπιόν μου εὑρισκομένους ἐδόθησαν εἰς τὸ Κράτος ὡς κέρδος 59,000 δραχμαί, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν 850.000, κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα, αἱ ὁποῖαι σήμερον θὰ ὑπερέβαινον, λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων τὰ 3 ἑκατομμύρια δραχμ. καὶ ἔχομεν τὴν Ἑταιρείαν λαμβάνουσαν δώρημα 8.000.000 ἀφιεμένη δὲ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἄλλα τέσσαρα ἑκατομμύρια διὰ μιᾶς πράξεως, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ποινικῶς κολάσιμος. Ἡ Ἑταιρεία πράξασα ἐκεῖνο ὑπέπεσεν εἰς παγίδα μόνη της, ἐνέπεσεν εἰς παγίδα, διότι δὲν ὑπελόγιζεν ἐπὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ὁμολογῶ περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦτο ἐξηγεῖ διατὶ αἱ εἰσπράξεις, διατὶ τὰ ἐμφανιζόμενα δῆθεν ἐλλείμματα. Ἡ παγὶς ἦτο αὕτη. Ὁ πόλεμος, ὅταν ἦλθεν ὁ πόλεμος ἀνετράπη ἡ σύμβασις αὐτὴ, διότι εἶχε προπληρωθῇ τὸ ποσὸν τῆς διαφορᾶς τῶν τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τὰ 1912–1921, ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία ἡ Ἠλεκτρικὴ ὤφειλε, δυνάμει τῆς συμβάσεως ἐκείνης νὰ παρέχῃ τὸ ρεῦμα εἰς τὴν τιμὴν τῶν 10 λεπτῶν, διότι ἐπληρώθη τὴν διαφορὰν τῶν ἑπτὰ λεπτῶν κατὰ μέσον ὑπολογισμὸν δὲ μέχρι τοῦ 1921 καὶ τὴν ἐπληρώθη, δυνάμει ρητῶν διατάξεων αὐτῆς ταύτης τῆς ἀποκρύφου καὶ μυστικῆς συμβάσεως, τὴν ἐπληρώθη λαβοῦσα εἰς ἀντίκρισμα.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸ ἀνακαλύψατε;

§49Γ. ΠΩΠ. Μυστικὴ σύμβασις εἶναι ἐπισήμως κατατεθειμένη καὶ εὑρίσκεται ἐνώπιον τῶν Ἀγγλικῶν ἀρχῶν. Κατὰ μίαν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ταύτης, ὁπότε μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαΐου ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν πλανῶμαι, ἵνα μεθ’ ὁρμῆς ἐπέμβῃ εἰς κατάλυσιν τῆς δυναστείας τοῦ κεφαλαίου ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅπως γίνῃ ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐνεργήσασα καθόλην τὴν ἔκτασιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῇ παρέχῃ, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὅλην τὴν τιμίαν διαχείρησιν τῆς ἀποστολῆς της, κατώρθωσε νὰ εὕρῃ καὶ τὰ ἴχνη τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ νὰ φέρῃ ἔκτοτε ἐκ Βελγίου τὰ ἀντίγραφα αὐτῆς. Ἑπομένως ἡ τιμὴ τῆς ἀνευρέσεως τῶν ἐγγράφων τούτων ἀνήκει εἰς ἡμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς παρακάθεσθε καὶ ἐγὼ εὑρίσκομαι, ἀνήκει δὲ ἡ τιμὴ αὕτη καὶ εἰς τὴν πρώτην ὁρμὴν τῆς ἐμφανίσεως τῆς Κυβερνήσεως τῆς σημερινῆς, ἥτις θὰ ἠδύνατο, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα, νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι δὲν ἀποδέχομαι, ὅπως ἀσκηθῇ ἔρευνα τοιαύτη, ἀλλὰ καὶ ἀπεδείχθη καὶ ἐπεκύρωσεν ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους, διότι ἡ εὐλάβεια τῶν ἀτόμων πρὸς τοὺς κυβερνήτας ἑκάστοτε τῆς χώρας, ἀποτελεῖ εὐλάβεια πρὸς τὸ Κράτος, δὲν δύνανται δὲ νὰ θεωρηθῶσιν εὐλαβεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν μετατρέπουσιν εἰς ἄχρηστον χάρτην τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατεκύρωσεν ἡ ὑπογραφὴ Κράτους καὶ τὰ ὁποῖα ἐπεκύρωσε ψῆφος Βουλῆς. Τοῦτο δὲ ἔπραξαν ἐπίσης αἱ ἑταιρεῖαι, τοῦτο δὲ πράττομεν καὶ ἡμεῖς καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὴν νέαν σειρὰν τῶν πραγμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὁδηγεῖ πᾶσα σκέψις θέλουσα νὰ ἐρευνήσῃ τὰ γεγονότα μετ’ ἀκριβείας. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται μὲ ἔλλειμμα, μὲ τὰ κεφάλαια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἠλεκτρικῆς ἑταιρείας διοχετεύονται πρὸς τὴν Βελγικὴν Ἑταιρείαν, ἥτις εἶναι κάτοχος μετοχῶν καὶ ὁμολογιῶν τῆς ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Τρὰμ, τῆς θυγατρὸς τῆς ἐν Βελγίῳ Ἑταιρείας, ἥτις θυγάτηρ εἶναι ἡ προικοδότις νῦν τῆς ἐν Βελγίῳ μητρὸς αὑτῆς, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι αἱ μετοχαὶ καὶ αἱ ὁμολογίαι τῆς Ἑταιρείας οὐδεμίαν ἔχουσι πλέον ἀξίαν. Ἠρώτησα ἐπίσης, κατὰ τὴν ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν ὡμίλησα, ἠρώτησα τὸν τότε Ὑπουργὸν, ἐὰν δὲν πλανῶμαι, ἦτο ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κύριος Διαμαντίδης, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑταιρείας ταύτης ὑπὸ τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1921; Καὶ ἔχω ἐπίσημον σημείωμα κατατεθὲν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ σημείωμα ἐκεῖνο, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν καθαρὰ 2.000.000 δραχμάς, κατὰ τὸ 1921, ὅπως παραλάβῃ ὁλόκληρον τὸ σύμπλεγμα καὶ διαθέσῃ αὐτὸ ὑπὲρ τῶν......

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἐξαγορὰ καθορίζεται ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ὁ κύριος Διαμαντίδης βεβαίως θὰ γνωρίζῃ τί εἰσπράξεις θὰ ἔχῃ κατὰ τὸ 1921.

§51Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀλίσθημα τῆς νέας ἑταιρείας. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κύριος συνάδελφος Διαμαντίδης ὁμιλεῖ περὶ εἰδικῶν πληροφοριῶν, πάντοτε εἶναι ἐπισήμως ἐξῃκριβωμένα. Προκειμένου δὲ περὶ τοιαύτης φύσεως πραγμάτων ἐγὼ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ μὴν εἶναι ἀπολύτως καὶ ἐπισήμως ἐξακριβωμένοι.

§52Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διατὶ ἐπιμένετε;

§53Γ. ΠΩΠ. Ἐπιμένω διότι ἔχω τῆς ὑπηρεσίας σας σημείωμα.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς θέλετε ἡ ὑπηρεσία ἀπὸ τὸ 1915 νὰ γνωρίζῃ τὴν πληρωτέαν ἀποζημίωσιν ἐφ’ ὅσον αὕτη κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τελευταίων εἰσπράξεων.

§55Γ. ΠΩΠ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ ἐρωτήσητε τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ σας τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω πρὸ ὀλίγου μόλις χρόνου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ τότε θὰ πληροφορηθῆτε ὅτι συνολικῶς ἀλλ’ οὐχὶ καὶ οὐσιαστικῶς τὸ ποσὸν τῆς ἐξαγορᾶς ἀνέρχεται εἰς τέσσαρα ἑκατομμύρια διακοσίας χιλιάδας. Δὲν ἔχω ἀκριβεῖς πληροφορίας ἀλλὰ δυνάμει τῆς συμβάσεως ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ὅπως ἐγκαταστήσῃ ἐργοστάσιον παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ἐν Ἀθήναις, καὶ εἰς τὸ ἐργοστάσιον διὰ τῆς συμβάσεως εἶχεν ὑπολογισθῆ εἰς 2.000.000 δραχμὰς, ἑπομένως ἐὰν θέλομεν τὸ ποσὸν τῶν 2.000.000 δραχμῶν ἐκ τοῦ σημειώματος τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου σας, εὑρίσκομεν ὅτι οἱανδήποτε καὶ ἂν λάβῃ μεταβολὴν τιμῆς ἢ αὔξησιν οὐδέποτε τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πληρώσῃ περισσότερον τῶν 2.000.000 δραχμῶν, ἀκόμη διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν τροχιοδρόμων. Ἀλλ’ αὐτὸ ἔχει καὶ ἄλλην τινὰ ἔννοιαν, ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ κανονίζῃ τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Ἑταιρεία, ἡ οὐδεμίαν ἔχουσα ὑπόληψιν καὶ σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους δικαιοῦται νὰ λάβῃ, καὶ ὡς σᾶς εἶπον χιλιάκις, αἱ μετοχαὶ μετὰ τὴν ἐκκαθάρησιν τὴν ἀναμφισβήτητον ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ μετὰ ἓν ἔτος κατὰ τὸ 1921, διότι δὲν ἔχει κἂν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐξαγοράσῃ τὸ Κράτος τὴν Ἑταιρείαν καὶ τοῦτο πρέπει νὰ μάθωσι πάντες ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ ἤθελον νὰ πιέσωσιν τὸ Κράτος εἴτε ὑφ’ ὑμῶν κυβερνώμενον, εἴτε ὑπὸ τῶν διαδόχων σας ὀφείλουν νὰ γνωρίζουν ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει ὅρος κατὰ τὸν ὁποῖον συμμετέχουσιν τῆς τοιαύτης Ἑταιρείας ὁ δῆμος Ἀθηναίων καὶ ὁ Δῆμος Πειραιῶς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσουν αἱ δύο πόλεις ἐπιχείρησιν ἐκ τῆς ὁποίας θὰ καλύπτουν τὰς μεγάλας δαπάνας ἐξωραϊστικῶν τοὐλάχιστον ἔργων. Ὅταν δὲ ὑμεῖς ἔχετε πολιτικὴν συγκοινωνίας, ἵνα συγκεντρώσετε εἰς χεῖρας τοῦ κράτους ὅλας τὰς γραμμὰς τὰς σιδηροδρομικὰς, ἀληθῶς δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκούῃ τις ὅτι δὲν θέλει τὸ Κράτος νὰ παραλάβῃ εἰς τὰς χεῖρας του καὶ τὴν ἑταιρείαν τῶν τροχιοδρόμων ὅταν ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ συμφέρον καὶ ἐκ τοῦ συμφέροντος πρόκειται νὰ πλουτισθοῦν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 1½–2 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Ἑπομένως ὁ τροχιόδρομος θὰ ἐξαγορασθῇ ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλ’ ὅπως μέχρι τοῦ ἔτους 1921 κανονισθῇ ἡ θέσις τῆς ἑταιρείας, καὶ ἐκ τῆς θέσεως τῆς ἑταιρείας ἡ θέσις τῶν ἐργαζομένων ἐν αὐτῇ. Ἡ ἑταιρεία ἔχουσα νὰ λάβῃ 2.500.000 δραχμῶν τὶ ἔχει νὰ πληρώσῃ εἰς ὁμολογίας κατὰ τὴν ἐκκαθάρησιν, αἱ ὁμολογίαι της εἴς τινας ἀνέρχονται σήμερον, ἔχω τὸν ἀριθμὸν, εἰς τὴν ἀξίαν τῶν 7.000.000 περίπου. Ἑπομένως κατὰ τὸ 1921 ἔχομεν τὸ τρίτον τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τοῦ καταβληθέντος κεφαλαίου τὸ ὁποῖον θὰ λάβωσιν αἱ ὁμολογίαι, οἱ δὲ μέτοχοι δὲν ἔχουν νὰ λάβουν οὐδὲ λεπτόν. Τὸ εὐτύχημα εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι Ἕλληνες οἱ κατέχοντες τὰς ὁμολογίας. Εἶναι Βελγικὴ ἡ Ἑταιρεία καὶ εἶναι Βέλγοι οἱ κάτοχοι, καὶ οὕτω σήμερον ἔχομεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως μὴ ζημιωθῶσιν Ἕλληνες ἐκ τῶν ψευδῶν ἀριθμῶν τοῦ ἐλλείμματος, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔδωσαν καὶ τῆς ὑπερόγκου τιμῆς δῆθεν, ὅτι ἀγοράζει τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα, καὶ εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου, ὅτι διοχετεύεται ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Βρυξέλλας ἄφθονον τὸ Ἑλληνικὸν χρῆμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων, καὶ ὅταν ἔχει τις ἐνώπιόν του, ἐν μέσαις Ἀθήναις μίαν Ἑταιρείαν ὑπὸ τὸ βάρος τόσων ἀνηθίκων πράξεων, ἔρχεται νὰ διερωτᾶται: εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σημερινὴ κατάστασις καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀσυγκίνητος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνέχειαν μιᾶς τοιαύτης ἀνωμάλου καταστάσεως ἂν μήτοι ἄλλο δὲν εἶναι συμφέρον αὐτοῦ τούτου τοῦ Κράτους, συμφέρον κοινωνικὸν διὰ νὰ φέρῃ τάξιν πραγμάτων. Πῶς θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ πολιτικὴν φίλην πρὸς τοὺς ἐργάτας, ὅταν τοὺς ἐργάτας τῶν συγκοινωνιῶν τοὺς ἀφίνει οὕτω θύματα κεφαλαιοκρατῶν. Καὶ δὲν ὁμιλῶ ἐγὼ καθ’ ὃν τρόπον θὰ ὁμιλῇ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης ὁ ἀντιπροσωπεύων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ σοσιαλιστικὰς ἰδέας. Ὄχι, ἀλλὰ θὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ αἰσθήματος τοῦ φιλεργατισμοῦ, διότι ἄλλος ὁ σοσιαλισμὸς τῶν δύο ἐκ Θεσσαλονίκης συναδέλφων καὶ ἄλλο ὁ φιλεργατισμὸς τῶν ἄκρων εἰς τὰ ὁποῖα ὁδηγεῖ ἡ πίεσις τοῦ κεφαλαίου ἐναντίον πάσης κοινωνικῆς φύσεως. Διότι ὑπάρχουν, ἀτυχῶς, ἐν Ἑλλάδι δύο εἴδη: εἶναι μία τάξις μικρὰ, ἡ ὁποία νομίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διαδώσῃ ἰδέας μπολσεβικικὰς ἀναξίας προσοχῆς, ἀλλὰ ὑπάρχει ἄλλος μπολσεβικισμὸς, ὁ μπολσεβικισμὸς τοῦ κεφαλαίου ὁ καταθληπτικὸς, ὁ ἀνατρεπτικὸς πάσης τάξεως καὶ κατὰ τούτου ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀμυνθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία. Ἡ δευτέρα εἶναι συγκρότημα ἐργατῶν, διότι ἡ Ἕλληνες ἐργάται, διότι ἡ τάξις τῶν ἐργατῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν σκαπάνην καὶ τὸ πτύον, ἡ τάξις ἡ ἐργατικὴ ἐν Ἑλλάδι εἶσθε σεῖς, εἶμαι ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι. Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ζοῦν τὸν βιοποριστικὸν ἀγῶνα. Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὡς ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ στρατηγοῦ μέχρι τοῦ κατωτάτου, ἀπὸ τοῦ κλήρου, ἀπὸ τῆς διοικήσεως μέχρι τῆς παιδείας, οἱ ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι ἀπὸ τοῦ γραφέως ἑνὸς ἐφοπλιστοῦ μέχρι τοῦ μετρῶντος διὰ τοῦ πήχεος εἰς ἕνα κατάστημα, εἴμεθα ὅλοι ἐργάται. Οἱ ἐργάται δὲ αὐτοὶ ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως ἀποβλέπουν κυριώτατα οὐχὶ εἰς ἀνατροπὴν ἐσωτερικὴν καὶ εἰς δημιουργίαν τάξεως διαφόρου, ἀλλὰ ἀποβλέπουν ἀκριβῶς εἰς διατήρησιν ἐσωτερικῆς ἰσορροπίας καὶ διατήρησιν τάξεως καὶ θέσεως πραγμάτων. Αὐτοὶ ἀποκρούουν ἐντελῶς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν τάξεων, εἶναι πολιτικῶς οἱ στρεφόμενοι ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν, πολιτικῶς στρεφόμενοι ὑπὲρ τῆς ἀπονομῆς κοινωνικῆς δράσεως ἐν τῷ δυνατῷ μέτρῳ τῆς ἰσότητος. Ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ ἡ κεφαλαιοκρατική, ἡ ὁποία ἦτο προπολεμικῶς κυρίαρχος καὶ θησαυρίσασα κατὰ τὸν πόλεμον, μεταπολεμικῶς δέ, μὴ ὑποστᾶσα ὅσα ἔπρεπε νὰ ὑποστῇ, ἡ τάξις τοῦ κεφαλαίου, μὴ ὑποβληθεῖσα εἰς ὅσα ὑπεβλήθησαν αἱ ἄλλαι τάξεις, δὲν εἶναι συντηρητικοὶ σήμερον, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρημάτιζον, εἰς βάρος τῶν λοιπῶν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον συμφέρον νὰ φωνάζουν ὑπὲρ τῆς συντηρητικότητος. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἐπαναστάται καὶ οἱ ἀνατροπεῖς. Συντηρητικοὶ κατ’ οὐσίαν εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχοντες προοδευτικὰς ἰδέας, ὡς αὐτὰς τὰς ὁποίας εἰδικώτερον ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὥρισεν, ἵνα διὰ τῆς δημιουργίας ἰσότητος ὄχι διαφόρου, ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν εἰς μικροϊδιοκτήτας, διὰ τῆς ἰσότητος ἐν τῇ παροχῇ τῶν μέσων τοῦ βίου ἀποκαταστήσωσιν τάξιν πραγματικὴν καὶ δώσωσιν εἰς αὐτὴν ὑλικὴν ἐνίσχυσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑλικῆς ἐνισχύσεως αὐτῶν τῶν τάξεων νὰ ἀντλήσωσιν δύναμιν καὶ ρώμην ὑπὲρ αὐτοῦ τούτου τοῦ Κράτους. Συνιστῶ ἵνα παράσχωμεν πᾶν τὸ δικαίως αἰτούμενον ὑπὸ τῶν ἐργατικῶν τάξεων, καθ’ ὃν τρόπον χαρακτηρίζω ἐγὼ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, διότι ὀφείλω νὰ φοβηθῶ, ὅτι ὁσάκις κρατῶσι συστήματα πρὸς τὸ κεφαλαιοκρατικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἐν Ἑλλάδι, αἱ τάξεις ἐκεῖναι δὲν θὰ ἔρχωνται πλέον νὰ ζητήσωσιν ἐξ ὀνόματος αὑτῶν καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ θὰ τὸ ἀπαιτήσωσι διὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν χειρός.

§56Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρείας τῶν τροχιοδρόμων καθ’ ἃς ἡμέρας ἀσθενοῦσι δὲν μισθοδοτοῦνται καὶ θὰ προσαγάγω αὔριον εἰς τὸ Προεδρεῖον ἔγγραφον δήλωσιν καὶ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ Συμβουλίου αὐτῶν. Ἑπομένως αἱ πληροφορίαι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν δὲν ἐδόθησαν ἀκριβεῖς.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ κ. βουλευτὴς Ψαρρῶν καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Θεσσαλονίκης ἐστήριξαν τὴν ἐπερώτησίν των εἰς συμπάθειαν καὶ ἀναγνώρισιν δικαιωμάτων τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν θὰ εἴπω καμμίαν ὑπερβολήν, ἐὰν εἴπω, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι τῆς συμπαθείας, οἱ ὁποῖοι ἐξηνέχθησαν ὑπὲρ τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων δὲν εὗρον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὦτα μᾶλλον διατεθειμένα εὐμενῶς ὑπὲρ αὐτῶν. Τοῦτο δὲ διότι καὶ πρὶν ἀκόμη εἰσέλθω εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἀπὸ σκέψεως καὶ ἀπὸ αἰσθήματος διέβλεπον εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῶν ἐργατικῶν τάξεων πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν. Καὶ ἡ σκέψις μου αὐτὴ καὶ τὸ αἴσθημα, δὲν μὲ ἐγκατέλειψαν τὸ παράπαν, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον ὑπεύθυνον ἀρχήν. Βεβαίως κανεὶς δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἐμοῦ ταπεινωμένος νὰ ὑποστηρίξῃ γενικῶς οἱανδήποτε κεφαλαιοκρατικὴν ἐπιχείρησιν, πολὺ περισσότερον τὰς ὑπερβασίας τῶν κεφαλαιοκρατικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, οὐχὶ μόνον, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, νὰ στηρίζω πάντοτε τὴν γνώμην μου εἰς τὰ πράγματα καὶ νὰ μὴ ὑπερβάλλω τὰ γεγονότα. Ἠρωτήθημεν τί ἐπράξαμεν διὰ τοὺς τροχιοδρομικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ὁμολογουμένως εἶναι ἐκ τῶν περισσοτέρων μοχθούντων ἐργατῶν, λόγῳ τῆς φύσεως τῆς ἐργασίας αὐτῶν. Αἱ ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν οἱ ἐργάται περιστρέφονται εἰς τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των γενικῶς, εἰς τὴν μονιμοποίησιν τῆς θέσεως, εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας καὶ ἐπιβολὴν ἑνὸς αὐστηροτάτου ἐλέγχου εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οἱ μισθοί, οἱ ὁποῖοι ἐχορηγοῦντο εἰς τοὺς τροχιοδρομικοὺς ὑπαλλήλους ἦσαν μισθοὶ γλίσχροι. Ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μὲ ἀπησχόλησεν ἦτο ἡ βελτίωσις τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων. Δι’ ἀλλεπαλλήλων αὐξήσεων τῆς μισθοδοσίας κατωρθώσαμεν μέχρι σήμερον νὰ αὐξήσωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τῆς κινήσεως.

§59Γ. ΠΩΠ. Ὅλων τῶν ὑπαλλήλων, ἐκτὸς τῶν γραφείων. Ἐννοοῦμεν καὶ τὰ ἐργοστάσια μαζί.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τῶν ἐργοστασίων ἔχουσι μεγαλυτέρας αὐξήσεις. Αἱ αὐξήσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ εἰς τὰς ὁποίας συνεχωνεύθησαν καὶ αἱ προηγούμεναι αὐξήσεις εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἀπὸ τοῦ 1918 καὶ ἔκτοτε ἀνῆλθον γενικῶς μὲν εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους 20%, ἰδιαιτέρως δὲ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἀναλόγως τοῦ μισθοῦ τῶν ἀπὸ 150 καὶ ἄνω, διότι οἱ εἰσπράκτορες ἐλάμβανον τὸ 1915 δραχ. 95 καὶ κατ’ ἀνώτατον ὅριον 140, σήμερον 240 κατ’ ἀνώτατον ὅριον καὶ 175 κατὰ κατώτατον. Οἱ ὁδηγοὶ ἐνῷ εἶχον εἰς τὰ 1915 105 καὶ 150 δραχ. ἔφθασαν μίνιμουμ καὶ μάξιμουμ 230 μὲ 285. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὰ 1915 εἶχον μίνιμουμ καὶ μάξιμουμ 130 μὲ 175, ἔφθασαν 260 μὲ 300. Ἐκτὸς τούτου ἐχορηγοῦντο εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν μικρὰ ἐπιδόματα, π. χ. τὸν Νοέμβριον ἐχορηγήθησαν 10 ἡμερῶν μισθοί, τὸν Ἰανουάριον τὸν ἐρχόμενον διετάχθη ἡ Ἑταιρεία νὰ χορηγήσῃ ἕνα μισθόν. Πολὺ πρὶν τῆς ἐπερωτήσεως ὑπῆρχεν ἡ ἐντολὴ διὰ τοὺς σιδηροδρομικοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς ἐπιστρατευομένας ὑπηρεσίας νὰ δοθῇ αὔξησις.

§61Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἐν Θεσσαλονίκῃ;

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Οἱ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐπῆραν ἀναλόγους αὐξήσεις. Τελευταίως ἐδώσαμεν καὶ ἄλλας αὐξήσεις, ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἑταιρεία ἐδυστρόπησεν τῆς ἐβάλαμεν πρόστιμον 50.000 δραχ. Ἡ αὔξησις λοιπὸν τῶν ὑπαλλήλων τούτων ἐπῆλθεν, διότι ὡς εἶχον αἱ αὐξήσεις βαίνουσι κατὰ κλίμακα κατιοῦσαν, ὅσον μικρότερον μισθὸν λαμβάνουν, τόσον μεγαλείτεραι εἶναι αἱ αὐξήσεις καὶ τὸ ἀντίθετον, ἡ αὔξησις λέγω, συνολικῶς ἐπῆλθεν εἰς 40%.

§63Γ. ΠΩΠ. Τῶν γραφείων εἶναι 80%. Ἐμελετήσατε τοὺς ἀριθμούς.

§64Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἐλάχιστοι οἱ ἀριθμοί. Ἦσαν 10.000 τὸν μῆνα καὶ ἔγιναν 18.000.

§65Γ. ΠΩΠ. Δύο τρεῖς ὑπάλληλοι εἶναι αὐτοί.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκτὸς τούτου ἐνῷ οἱ τροχιοδρομικοὶ ὑπάλληλοι εἰργάζοντο 10 ὥρας τὴν ἡμέραν, περιωρίσαμεν τὸν χρόνον τῆς ἐργασίας εἰς 7½ ὥρας ἐπὶ τοῦ ὀχήματος. Ἡ ἀξίωσις τῶν ἐργατῶν εἶναι νὰ γίνῃ 8 ὥρας. Ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι βεβαίως νὰ ἐλαττωθῇ κατά τι ὁ χρόνος τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ θὰ κανονισθῇ ἀναλόγως τῶν εὐκολιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Μελετῶμεν τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ εἰς τὰς 8 ὥρας, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπὸ 10 ὥρας περιωρίσθη εἰς 8½ ὥρας νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον λόγου. Ἐκτὸς τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μονιμότητα ἐφηρμόσαμεν καὶ εἰς τοὺς τροχιοδρομικοὺς ὑπαλλήλους τοὺς κανονισμούς, οἱ ὁποῖοι καθώρισαν τὴν μονιμότητα καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἐπὶ τέλους διὰ διατάγματος ἀπηγορεύσαμεν τὴν ἀπόλυσιν ὑπαλλήλων ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργείου. Πρέπει δὲ νὰ μὲ πιστεύσητε, ἂν σᾶς εἴπω ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἠσκήθη μὲ τὴν μεγαλυτέραν ἐπιείκειαν ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὴν μεγαλυτέραν αὐστηρότητα κατὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία ἔπαυσε πλέον οὐσιαστικῶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων. Ἐκτὸς τούτου μελετᾶται ἰδιαιτέρως ὁ κανονισμὸς ταμείου συντάξεως ἐν συνδυασμῷ μὲ τοὺς σιδηροδρομικοὺς ὑπαλλήλους μετακληθέντος εἰδικοῦ ἐπιστήμονος διὰ τὸν κανονισμὸν αὐτόν. Θὰ μοῦ εἴπητε: οἱ αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἶναι ἀρκεταί; Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι αὐταὶ αἱ ἀμοιβαὶ ἀρκοῦν διὰ νὰ ἀνακουφισθοῦν οἱ ὑπάλληλοι, ἀλλὰ σεῖς οἱ ἴδιοι εἴπετε, ὅτι κάθε ἐπαύξησις τῶν εἰσιτηρίων τῶν τροχιοδρόμων εἶναι βαρυτάτη φορολογία κατὰ τοῦ λαοῦ, διότι οἱ τροχιόδρομοι εἶναι τὸ μεταφορικὸν μέσον, τοῦ ὁποίου κυρίως κάμνουν χρῆσιν αἱ μεσαῖαι καὶ αἱ κατώτεραι τάξεις. Ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ δοθοῦν μεγαλύτεραι ἀμοιβαὶ εἰς τοὺς τροχιοδρομικοὺς ὑπαλλήλους; Καὶ τὸ ἐρώτημα συνδυάζεται μὲ τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Νέων Ψαρρῶν τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἰσέπραξε διὰ τῶν αὐξήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐχορηγήθησαν, 4 ἑκατομμύρια καὶ ἔδωκεν ἂς εἴπωμεν προχείρως, διότι δὲν ἔχω τὰς σημειώσεις, 1.700.000 δραχ. εἰς τοὺς ἐργάτας. Τὶ ἔγιναν τὰ ἄλλα δύο ἑκατομμύρια; Ἀλλ’ αἱ αὐξήσεις αὐταὶ ἐδόθησαν ὄχι διὰ νὰ καλύψωσι τὰς αὐξήσεις καὶ τὰ ἐπιδόματα τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ τὰς στοιχειώδεις δαπάνας τῆς Ἑταιρείας, διότι δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ἐκ τοῦ πολέμου ἐδημιουργήθη κατάστασις ἐντελῶς ἀνώμαλος, ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη γενικῶς, ὅτι δημιουργεῖ περίπτωσιν ἀνωτέρας βίας, περίπτωσιν, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὰς Ἑταιρείας τὰς προνομιούχους νὰ μὴ ἐξακολουθοῦσιν ἐκπληροῦσαι τὰς ὑποχρεώσεις των. Αὐτὸ ἀνεγνωρίσθη γενικῶς εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ κατ’ ἀκολουθίαν πανταχοῦ τοῦ κόσμου καὶ οἱ δῆμοι καὶ τὸ Κράτος ἠναγκάσθησαν νὰ κάμουν παραχωρήσεις ὑπὲρ τὰς συμβάσεις εἰς τὰς Ἑταιρείας διὰ νὰ ἐξακολουθήσουν αἱ Ἑταιρεῖαι λειτουργοῦσαι.

§67Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Ἐξεύρετε εἰς τὸ Μιλᾶνον τὶ ἔκαμεν ὁ δῆμος; Τὰ ἐπέταξεν ἁπλῶς.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ἁπλῶς εἶναι πολὺ συνθέτως· θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀμέσως. Ἡμεῖς ἐδῶ, προκειμένου νὰ συνεχίσουν τὰς ἐργασίας των ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία, ἡ Ἑταιρεία τοῦ Ἀεριόφωτος, ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων εὑρέθημεν πρὸ δύο λύσεων. Ἢ νὰ ἐπιτάξωμεν τὰς Ἑταιρείας αὐτὰς ἢ νὰ ἐπιτρέψωμεν αὐξήσεις ἐφαρμοζομένου αὐστηροτάτου ἐλέγχου, ὥστε αἱ αὐξήσεις νὰ μὴ συντελέσουν εἰς τὸ νὰ καρπωθοῦν αἱ Ἑταιρεῖαι κέρδη. Ἡ πρώτη λύσις—τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν— ἐκρίθη ἀπὸ ἡμᾶς ὡς ὄχι συμφέρουσα, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν ἐπιτάξει τὰς Ἑταιρείας αὐτὰς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐκ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου νὰ ἀμείψωμεν γενικῶς τὸ ἀκίνητον κεφάλαιον, τὴν ἐπιχείρησιν διὰ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν.

§69Γ. ΠΩΠ. Εἰς τὰ τρὰμ δὲν εἴχετε ὑποχρέωσιν.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διατί;

§71Γ. ΠΩΠ. Διότι ἡ σύμβασις.........

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς εἶπον διὰ τὴν σύμβασιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἰσχύουσα, καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ ρεῦμα εἶχε τετραπλασιασθῇ καὶ ὅλαι αἱ δαπάναι.

§73Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει συμβάσεων ἰσχυουσῶν.

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κανεὶς σεβόμενος τὰ δίκαια τῶν ἄλλων ἀνθρώπων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τῆς τελευταίας τριετίας ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθοῦν αἱ Ἑταιρεῖαι αἱ προνομιοῦχοι νὰ ἐξακολουθῶσιν ἐργαζόμεναι μὲ τὰς συμβάσεις τὰς ἰσχυούσας. Αὐτὸ δὲν ἔγινε πουθενά. Ὑπάρχουν ἀποφάσεις ἀνωτέρων ξένων δικαστηρίων, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώρισαν τοῦτο. Ἠθέλατε νὰ τρέξωμεν εἰς τὰ δικαστήρια; Ἄν ἐξετάσομεν τὰς Ἑταιρείας θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀμοίψωμεν τὸ ἀκίνητον κεφάλαιον καὶ θὰ ἦτο τὸ ποσὸν μεγαλύτερον παρ’ ὅ,τι δίδομεν σήμερον, διότι δὲν καλύπτουσι τὰ διδόμενα παρὰ τὰς στοιχειώδεις δαπάνας καὶ αὐτὸ ἐκάμαμεν ἀπὸ τῆς ἀναμίξεως τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς Ἑταιρείας. Πῶς δὲ ἐφηρμόσαμεν τὴν ἐπέμβασιν αὐτήν; Καὶ εἰς τὰς ἄλλας Ἑταιρείας, ὅπως καὶ τοῦ Ἀεριόφωτος καὶ τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρείαν ἐγκατεστήσαμεν ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι ἐλέγχουν κάθε εἴσπραξιν καὶ κάθε δαπάνην ὄχι μόνον ἔλεγχον, ἀλλὰ καὶ ἐγκρίνουν· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβαίνουν εἰς δαπάνας ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους ἀξίους πάσης ἐμπιστοσύνης. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων, ἐγκατεστήσαμεν εἰς τὰ γραφεῖα αὐτῆς ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον παρακολουθοῦν ὅλην τὴν λειτουργίαν τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, ἀλλὰ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐντέλλονται εἰς τὰς προμηθείας τῆς Ἑταιρείας καὶ ἐλέγχουν πᾶσαν προμήθειαν. Ἐκτὸς τούτου ἀπαιτήσαμεν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν νὰ δεχθῇ ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ δύο μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ὥστε νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις τὶ πράττεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας, καὶ ἡ Ἑταιρία τῶν Τροχιοδρόμων ἠναγκάσθη νὰ τὸ δεχθῇ. Τί δίδομεν δὲ εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἀπέναντι τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἐπεβάλομεν; Τῆς ἐπιτρέπομεν νὰ καλύπτῃ τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ νὰ παρέχῃ τὸν τόκον τῶν ὁμολογιῶν, ἀπαγορεύομεν δὲ νὰ δώσῃ οὔτε λεπτὸν εἰς τοὺς μετόχους· οὔτε εἰς τὰ 1917, οὔτε εἰς τὰ 1918 οὔτε εἰς τὰ 1919 εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῇ μέρισμα. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἢ δὲν εἶναι αὐστηρὸς μεταχειρισμὸς μιᾶς Ἑταιρείας, καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλαι Ἑταιρεῖαι κερδίζουν ὑπέρογκα ποσὰ ἀπὸ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἀκινήτων κεφαλαίων των ἐκ μέρους τοῦ Κράτους; Αἱ προνομιοῦχοι Ἑταιρεῖαι δὲν εἰσέπραξαν λεπτόν. Οὔτε ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀμοίψωμεν τοὺς ὑπαλλήλους. Ὁ κ. συνάδελφος ἔκαμε λογαριασμοὺς καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τόσαι αἱ δαπάναι. Αὐτὸ εἶναι ὀλίγον αὐθαίρετον. Ἐδῶ ἔχετε τὸν πίνακα τῶν ὀχημάτων τῶν κυκλοφορησάντων κατὰ μῆνα καὶ θὰ ἴδετε ἐξ αὐτοῦ τὰ κυκλοφορήσαντα ὀχήματα τοῦ 1917 εἶναι ὀλιγώτερα τοῦ 1919. Βεβαίως σήμερον τὰ ὀχήματα δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσουν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν ηὔξησε καταπληκτικῶς καὶ ἑπομένως τὸ τροχαῖον ὑλικὸν εἶναι ἀνεπαρκέστατον. Αὐτὸ εἶναι μία λεπτομέρεια, διότι δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς εἴπω τὸ ὁλικὸν ἀποτέλεσμα τῆς διαχειρίσεως εἰς τὸ 1918 καὶ 1919. Τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἡ Ἑταιρεία σήμερον, θὰ ἀνήρχετο εἰς 4.000.000, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνομεν τὴν πρόνοιαν νὰ μειώσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. βουλευτὴς λέγων, ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ τόσον πολὺ τὸ ρεῦμα. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ τὸ λέγω, ὅτι ἡ διατίμησις τοῦ ρεύματος περιῆλθεν εἰς τὸ Κράτος, καὶ ὅτι ἐὰν ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων δὲν πληρώσῃ τόσο τὸ ρεῦμα, θὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ Ἑταιρεία τὸ ἠλεκτρικό. Ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν διαχείρισιν τῆς διατιμήσεως τοῦ ρεύματος, ἀνεστείλαμεν τὰς ὑπαρχούσας συμβάσεις μεταξὺ ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας καὶ οἱουδήποτε ἄλλου καταναλωτοῦ, καὶ ἐπεβάλομεν διατιμήσεις ἀναλόγους τῶν ἀναγκῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπεβάλομεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ ὁποία ἔχει κέρδη, τιμὴν ρεύματος 1,30, εἰς δὲ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων περιωρίσαμεν τὴν τιμὴν εἰς 70 λεπτὰ ἀπὸ τὸν Νοέμβριον καὶ ἐντεῦθεν. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης διατιμήσεως ἦτο, ὅτι περιωρίσθη τὸ ἔλλειμμα τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων ἀπὸ 4.000.000 εἰς 1.000.000 καὶ ὅτι κατωρθώθη νὰ συνεχισθῇ ἡ λειτουργία τῶν τροχιοδρόμων μὲ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν εἰσιτηρίων. Ἐὰν ἀφίναμεν τὴν αὐτὴν τιμὴν ρεύματος, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ αὐξήσωμεν κατὰ πολὺ περισσότερον τὰ εἰσιτήρια. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερε καὶ παρελθόντα πράγματα τῆς συμβάσεως τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων μὲ τὴν Ἠλεκτρικήν. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν παλαιὰν αὐτὴν ἱστορίαν κατὰ τὴν ὁποίαν παρίσταται ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ ὁμολογίας τῆς Βελγικῆς Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι ὁμολογίαι παρίστανται, ὅτι δὲν ἔχουν καμμίαν αὔξησιν καὶ ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων πληρώνουσα ἄλλοτε 17 λεπτὰ ἐπλήρωνε ὀλιγώτερον, διότι, ἐνῷ ἐπλήρωνε 17 λεπτὰ ἐξ ἄλλων ὠφελεῖτο, διότι ἐπλήρωνε μὲ ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐστοίχιζον τίποτε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἁμαρτωλὴ σύμβασις. Ἀλλὰ ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§75Γ. ΠΩΠ. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία.

§76Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δέν εἶναι αὐτὴ ἡ αἰτία, αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις ἡ ἁμαρτωλὴ ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὰ δικαστήρια, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν, διότι ὅπως σᾶς εἶπον ὅλαι αἱ συμβάσεις ἔχουν ἀνασταλεῖ.

§77Γ. ΠΩΠ. Ἠξεύρετε διατὶ ἡ σύμβασις αὐτὴ ἔχει σχέσιν; Κυριώτατα, διὰ νὰ πληρώνει τὸ Δημόσιον εὐθηνότατα.

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι αὐτὴ εἶναι ὑπόθεσις δικαστική, τὴν ὁποίαν παρακολουθοῦμεν ἀλλὰ ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξέφρασε καὶ ἄλλο παράπονο κατὰ τῆς Ἑταιρείας, ὅτι δὲν εἶναι ἐν τάξει τὰ δρομολόγιά της· ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ δρομολόγια κανονίζονται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἡ ἑταιρεία δὲν δύναται νὰ κάμῃ τίποτε ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργείου. Κατ’ οὐσίαν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὴν Ἑταιρείαν.

§79Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀλληλοβοηθείας τῶν ὑπαλλήλων;

§80Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ αὐτὸ μελετῶμεν καὶ ἤδη ἀπὸ μακροῦ εὑρισκόμεθα εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἑταιρείαν διὰ νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους μία μηνιαία αὔξησις ἐπὶ πλέον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχουσι τὰ τρωτὰ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τροχιοδρόμων, ἀλλὰ τὰ τρωτὰ αὐτὰ ἀνάγονται εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μετετράπη ὁ παλαιὸς ἱπποσιδηρόδρομος εἰς ἠλεκτροκίνητον τροχιόδρομον. Τότε πραγματικῶς κατὰ τὴν ὑπηρεσιακὴν ἀντίληψιν ἔγιναν σπατάλαι καὶ ἐξωγκώθη τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ ἡ ἐξόγκωσις αὕτη τοῦ κεφαλαίου δὲν ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. βουλευτὴς ὡμίλησε καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγορᾶς κατὰ τὸ μεταπροσεχὲς ἔτος. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἔλεγχον, προεξόφλησιν τοῦ μέλλοντος καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις ἀφοῦ παρουσιάσθη ἡ εὐκαιρία δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ τὰ ἐπαναλάβω καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος μονοπωλιακαὶ αὗται ἐπιχειρήσεις, ὡς ἡ Ἑταιρεία τῶν Τροχιοδρόμων, αἱ Ἑταιρεῖαι τοῦ φωτισμοῦ εἶνε συμφέρον καὶ πρέπει νὰ περιέρχωνται εἰς τοὺς Δήμους. Τοῦτο δὲ ὄχι μόνον διότι διὰ τῆς τοιαύτης ἐπεκτάσεως τῆς Δημοτικῆς λειτουργίας ἐξασφαλίζεται καλλίτερον καὶ ἡ λειτουργία τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς κινήσεως καὶ διότι ὁμολογουμένως διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐξασφαλίζονται ὑπὲρ τῶν Δήμων σοβαρὰ ἔσοδα ἀλλὰ καὶ διότι διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ἰδιωτῶν ἐπιχειρηματιῶν διὰ προσώπων δημοσίου δικαίου, ἐξασφαλίζεται ἡ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως προαγωγὴ τῶν ἐργατῶν καὶ οὕτω ἀποφεύγονται αἱ συγκρούσεις μεταξὺ ἐργοδότου καὶ ἐργατῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ αἰσθητότεραι, θίγουν περισσότερα κοινωνικὰ συμφέροντα, τὰ συμφέροντα καὶ πασῶν τῶν οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρων τάξεων, ὅταν ἐκρήγνυνται εἰς τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἐπιχειρήσεις. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐξαγορᾶς, ἐὰν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐκφέρω ὑπεύθυνον γνώμην, θέλω ὑποστηρίξαι ὅπως ἡ ἐπιχείρησις τῶν τροχιοδρόμων περιέλθῃ εἰς τὸν Δῆμον. Ἑπομένως ἀπὸ ὅσα εἶπον βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου καμμία ἐκδήλωσις μπολσεβικισμοῦ κεφαλαίων κατὰ τῆς ἐργασίας, ἀλλ’ ὑπάρχει περίπτωσις ὑπερτέρα, σεβασμοῦ τῶν συμφερόντων τῶν κοινωνικῶν, ἐπιβολῆς τῆς ἀντιλήψεως τοῦ Κράτους. Ἀπόδειξις δὲ τούτου ἐπὶ πλέον εἶναι ὅτι ὅλαι αἱ ἐργατικαὶ κατακτήσεις τὰς ὁποίας σᾶς ἐξέθεσα ἐπετεύχθησαν χωρὶς ἀπεργίας. Διότι ἐξερράγησαν μὲν κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη τροχιοδρομικαὶ ἀπεργίαι, ἀλλ’ αὗται εἶχον ἄλλα γενικώτερα καὶ ἄλλους σκοπούς. Ἡ πρόοδος ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὰς ὑποθέσεις τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἀναγνωρίζουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ τροχιοδρομικοὶ ὑπάλληλοι, ἔγινεν διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον διαρκῶς, καθ’ ἡμέραν καὶ καθ’ ὥραν παρηκολούθησε καὶ παρακολουθοῦν τὴν κατάστασιν αὐτῶν ἔκαμεν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ κάμῃ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ μελετᾷ, ὅπως εἴδατε, νὰ καλυτερεύσῃ ἀκόμη περισσότερον τὴν θέσιν των. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ μὴ ὑπερηφανεύομαι διὰ τὴν γενναίαν ὑποστήριξιν, ἡ ὁποία παρεσχέθη εἰς τοὺς τροχιοδρομικοὺς ὑπαλλήλους καὶ τὸν ἔλεγχον τὸν αὐστηρὸν ὁ ὁποῖος ἀσκεῖται ἐπὶ τῆς Ἑταιρείας τῶν Τροχιοδρόμων ἀπὸ τὸ Κράτος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§82Γ. ΠΩΠ. Ὀφείλω νὰ παράσχω τὰς ἑξῆς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ σημείωμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Μοὶ ἐδόθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἁρμοδίας, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἐξαγορᾶς θὰ ἀνέρχεται κατὰ τὸ ἔτος 1911 εἰς τὸ ποσὸν τῶν 4.700.000 ἀφαιρουμένων δὲ ἐξ αὐτῶν τῶν 2.000.000 διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐργοστασίου ἀπομένει τὸ ποσὸν τῶν 2.700.000. Συγχρόνως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλη τις πληροφορία, ὅτι τὸ κεφάλαιον τοῦτο πρόκειται νὰ δοθῇ ἅμα τῇ ἐξαγορᾷ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους εἰς τοὺς ὁποίους τόσα ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, ἄγνωστον διατὶ καὶ πόθεν φανταζομένη ὅτι ὑπέχει ὑποχρέωσιν ὅπως ἔρχεται ἐπίκουρος εἰς ἐπιχειρηματίας εἴτε ξένοι εἶναι οὗτοι εἴτε Ἕλληνες. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ σημείωμα; Τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 8.486.000, θὰ ἀνέρχεται δὲ κατὰ τὸ 1821 ἐξοφλουμένων τῶν ὁμολογιῶν κατὰ μέσον ὅρον εἰς 7.000.000. Ἑπομένως σήμερον πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 7½ — 8 ἑκατομμύρια. Οἱ ὁμολογιοῦχοι οὗτοι κατ’ οὐσίαν σήμερον δὲν ἔχουσιν νὰ λάβωσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἑταιρεία ἐπρόκειτο νὰ ἐξαγορασθῇ καὶ νὰ γίνῃ ἔλεγχος καὶ νὰ καταβληθῇ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὄντως ἁρμόζει νὰ καταβληθῇ, τὸ ὁποῖον πᾶσα ἔντιμος διαχειριστικὴ ἐπιχείρησις θὰ ἠδύνατο ν’ ἀξιώσῃ, διότι οὗτοι δὲν κατέβαλον παρὰ τὸ ⅓ τοῦ πραγματικοῦ ποσοῦ τῶν ὁμολογιῶν. Ἔχομεν δὲ τὴν ὁμολογίαν ἀφ’ ἑτέρου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι ἀπεφασίσθη ἵνα διατηρηθῇ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους ἔναντι τοῦ κεφαλαίου, ἵνα μὴ φαντασθῇ τις ὅτι δύναται τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν νὰ μὴ θεωρήσῃ ἱερὰ τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ἐπιχειρήσεων κερδοσκοπικῶν πληρώσῃ τόκον ἐπὶ τῶν ὁμολογιῶν. Καὶ ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ τόκου; ἤκουσα δὲ τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἴσως θὰ ἦνε...... Ἀλλ’ ὁσονδήποτε μικρὸν καὶ ἂν εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ πληρώνεται οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν, εἰς πᾶν δικαστήριον θὰ ἐπεδίκαζεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν εἰς περίπτωσιν ἐξαγορᾶς ἢ ἐκπτώσεως. Ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἤθελε φανῆ παρέχον γεναίας ἀμοιβὰς πρὸς τοὺς ἐπιχειρηματίας, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι περισσότερον τῶν 2.700.000 δραχμῶν, ἑπομένως ὁ τόκος, ὁ ὁποῖος καταβάλλεται εἶναι τριπλάσιος τοῦ τόκου τοῦ καταβεβλημένου κεφαλαίου. Καὶ ἔρχεται τὸ ἐρώτημα: ἐπὶ τίνι δικαιώματι καταβάλλεται τόκος κεφαλαίων ἀνυπάρκτων κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς κερδοσκοπίαν, κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα δὲν ηὐνόησεν ἡ τύχη, διότι ὡς ὡμολογήθη ἡ Ἑταιρεία ἀπέτυχε, καὶ διὰ νὰ καλύψῃ τὰς ζημίας ὑπερεξόγκωσε τὰς δαπάνας, ἐπὶ τινι λέγω δικαιώματι ἔρχεται καὶ λέγει: φορολογῶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν 2.700.000 δραχμὰς ἐτησίως, ἵνα ἀμοίβω τοὺς χρεωκόπους κερδοσκόπους εἴτε ἔσωθεν, εἴτε ἔξωθεν εἶναι οὗτοι; Καὶ ἐὰν εὑρίσκωνται ἔξω θὰ μᾶς ἐμπαίξωσιν οἱ ξένοι ἐκεῖνοι, ὅταν τυχὸν θὰ ἐκαλοῦντο διαιτηταὶ μιᾶς τοιαύτης πράξεως τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν δὲ ἐρωτηθῇ ἡ δημοσία γνώμη θὰ ἀκούσητε, ὅτι ὅταν διψᾷ ἡ αὐλή σας δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ρίπτετε τὰς σταγόνας ὕδατος τοῦ λαοῦ, ἵνα πλουτίζωνται οἱ καταναλίσκωντες τὸν καμπανίτην τῶν Βελγικῶν ἢ τῶν Ἑλληνικῶν πανδοχείων. Ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν τοὺς πενομένους ὑπαλλήλους τῆς Ἑταιρείας ν’ ἀμείψητε, οὐδὲν δὲ ἔχετε δικαίωμα νὰ διαθέτετε τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ πρὸς αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ κεφαλαίου, δὲν ἔχετε δικαίωμα ὁποθενδήποτε προέρχονται τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα νὰ παρέχετε εἰς αὐτὰ τόκους ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ φορολογουμένου λαοῦ καὶ τοῦ ὑστερήματος τοῦ πτωχοῦ ὑπαλλήλου, ἀντὶ νὰ τῷ παράσχητε τὰ μέσα νὰ ἀπολαμβάνῃ τὸ μειδίαμα τοῦ τέκνου του, ν’ ἀποκαθιστᾷ τὴν ὑγείαν τοῦ γέροντος γονέως του. Καὶ λέγω, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ χάριν τῆς τιμῆς αὐτῆς καὶ χάριν τῆς ὀφειλομένης πρὸς τὴν κοινωνίαν προστασίας ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ δὲν θέλω διὰ τοῦτον, οὔτε δι’ ἐκεῖνον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προτείνω νὰ ἐπιρρίψω μομφὴν κατ’ αὐτῆς, θὰ εἴπω ὅμως ἄλλο τι. Ὅτι ὑπάρχει ἐν ἐμοὶ ἀκράδαντος πεποίθησις καὶ στηρίζω τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐπὶ τῆς ἱστορίας καὶ τῆς πράξεως ἑνὸς κεφαλαιοκρατικοῦ συστήματος, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς οἱ ἔντιμοι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, οἵτινες ἐτέθησαν πρὸς ἔλεγχον, ἵνα ἀνεύρωσι τὰ ἐλλείμματα τῆς πολυπλόκου μεθόδου, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ Ἑταιρεία αὕτη μετὰ τῆς ☐ Ὅταν δὲν ἀναμιγνύετε τὰ μὴ ἀναμιγνυόμενα, ὀφείλετε ὡς ☐ ☐κάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πρὸς ἔλεγχον ἐπὶ τῶν σημείων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ καθορίσῃ ἡ Κυβέρνησις Ἐπιτροπὴν ἐκ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐρευνήσωσι τὸ θέμα. Δὲν ἔχομεν δὲ νὰ φοβηθῶμεν κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην οὔτε κλονισμὸν οἱονδήποτε, οὔτε κίνδυνον διαταράξεως οὐδενὸς χρηματιστικοῦ καθεστῶτος, διότι δὲν ὑπάρχουσι μέτοχοι τῆς Ἑταιρείας ταύτης οὔτε ὑπῆρξεν Ἑταιρεία. Ἡ ὁρισθησομένη δὲ αὕτη Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς χωρίσῃ ἀπὸ τὰς διακοπὰς μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὰ συμβαίνοντα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Τρὰμ, θὰ πράξῃ δὲ οὕτω ἔργον σύμφωνον καὶ πρὸς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐπὶ ὁμοίων ὑποθέσεων γινομένων, ἀλλὰ συγχρόνως σύμφωνον πρὸς τὴν δημοσίαν συνείδησιν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§84Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ λάβω τὸν λόγον διότι ἐπὶ ὑποθέσεως ἀφορώσης τὴν διαχείρισιν τῆς Ἑταιρείας τῶν τροχιοδρόμων εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σιωπήσω ὡς δικηγόρος αὐτῆς, ἐπὶ δίκης ἐκκρεμοῦς. Διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἰδιότης μου ὡς πληρεξουσίου τῆς Ἑταιρείας δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ φέρω ζητήματα τοιαῦτα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πάντως τοῦτο εἶναι ζήτημα συνειδήσεως τὸ ὁποῖον ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ κανονίσῃ καθ’ ἣν ἔχει ἀντίληψιν καὶ δὲν ἔχω τίποτε ἐπ’ αὐτοῦ νὰ εἴπω. Θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ παρατηρήσω ὅτι τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ κ. συνάδελφος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοσοῦτον γλαφυρῶς ἔθιξεν, προσήχθησαν καὶ κατὰ τὴν γενικὴν συνέλευσιν τῆς Ἑταιρείας ἡ ὁποία διὰ παμψηφίας τῶν μετόχων της παταγωδῶς κατέρριψεν ὅλα. Ἀσχέτως ὅμως τούτων ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὑπάρχει δίκη ἐκκρεμὴς εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρεται ὁ πελάτης τοῦ κ. Πὼπ κ. Ἀγγελόπουλος, τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πὼπ παρίσταται ὡς πληρεξούσιος δικηγόρος ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, ὡς ἐκ τούτου δὲ νομίζω ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ καλὸν θὰ ἦτο ὁ κ. Πὼπ ὁ ὁποῖος τόσον καλῶς ἀνέπτυξε ταῦτα ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου νὰ μὴ φέρῃ αὐτὰ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὄχι διότι δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ ἀναπτύξῃ καὶ ἐνταῦθα, ἀλλὰ διότι ὁ κ. Πὼπ λόγῳ τῆς ἰδιότητός του ὡς δικηγόρου τοῦ ἀντιδίκου τῆς Ἑταιρείας, δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τοιαύτην συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ καθ’ ὃν χρόνον ἡ δίκη εὑρίσκεται ἐκκρεμής.

§85Γ. ΠΩΠ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ἔχω ὡς ἐπάγγελμα τὸ δικηγορεῖν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι οὐδέποτε ὑπόθεσιν δικηγορικὴν συνήθισα νὰ φέρω ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ ὑπόθεσις περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἄρτης, τοῦ ὁποίου ἐξανέστη ἡ συνείδησις διὰ τὴν ἄμυναν ἀκριβῶς τῶν πολιτῶν, ἀκριβῶς ἀναφέρεται εἰς τὸν πελάτην μου κ. Ἀγγελόπουλον, ἀλλ’ ἐγὼ τὴν δικαστικὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν οὔτε ἔφερα οὔτε ἀνέμιξα εἰς τὴν ἄμυναν τῶν δικαίων τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐπραγματεύθην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὡμίλησα περὶ τῶν σχέσεων μιᾶς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους, ἐὰν ἡ Ἑταιρεία αὕτη εὕρηται εἰς σχέσεις ἀνταγωνισμοῦ πρὸς οἱονδήποτε ἄτομον δὲν ὑπάρχει ὁ ἀσυνείδητος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐσκέπτετο νὰ μειώσῃ τὴν θέσιν τῆς Ἑταιρείας ἵνα ἱκανοποιήσῃ ἰδεολογίαν τινὰ ἢ συμφέροντα τοῦ πελάτου αὐτοῦ. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ διῆλθεν ἡ σκέψις ἐκείνη, ἡ ὁποία διῆλθε τὴν διάνοιαν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, νὰ ἀναγάγῃ εἰς θέμα πολιτικόν, θέματα εὑρισκόμενα ἔξωθεν τῆς Βουλῆς, εἴτε δημοσίᾳ συνελεύσει τῆς Ἑταιρείας εἴτε ἐνώπιον δικαστηρίου. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἐμοῦ προέβησαν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ἐὰν εὗρον ἐν ἐμοὶ πέραν τῆς ἐπιθυμίας νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν καταπατουμένων ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Καὶ δὲν εἶναι εὐτύχημα, ὅτι φίλος μου ἔντιμος, διὰ τὴν φιλίαν τοῦ ὁποίου εἶμαι ὑπερήφανος, μοὶ παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀντλήσω πλῆθος πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευσαν πρὸς ὑποστήριξιν θέματος, τὸ ὁποῖον ἀνελάβομεν, χωρὶς κἄν νὰ εἶμαι καμμιᾶς Ἑταιρείας δικηγόρος καὶ σύμβουλος καθ’ ὃν τρόπον.......

§86Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ οὐδαμῶς ἐσκόπουν νὰ σᾶς θίξω δι’ ὅσων εἶπον.

§87Γ. ΠΩΠ. Ἠθελήσατε νὰ εἴπητε ἄλλο τι, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν λεπτότητα τῆς συνειδήσεως.

§88Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§89Γ. ΠΩΠ. Πῶς ἀναμίξατε τότε τὰ μὴ ἀναμιγνυόμενα; Ὅταν δὲν ἀναμιγνύετε τὰ μὴ ἀναμιγνυόμενα, ὀφείλετε ὡς τίμιος ἄνθρωπος νὰ λέγετε τὴν ἀλήθειαν. Γνωρίζετε, ὅτι σᾶς τιμῶ.

§90Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης σᾶς τιμῶ, διὰ τοῦτο ὡμίλησα ἔτσι, καὶ δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ μὲ παρεξηγήσητε σεῖς.

§91Γ. ΠΩΠ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐγὼ δὲν παρεξήγησα, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἡ Βουλὴ παρεξήγησεν. Θὰ εἶναι δὲ πεπεισμένος ὁ κ. συνάδελφος, ὅπως εἶναι πεπεισμένη ἡ Βουλή, ὅπως εἶναι πεπεισμένοι οἱ ἔξω τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενοι, ὅτι ὁμιλῶν ἐνώπιον ὑμῶν ὁ Βουλευτὴς Ψαρρῶν λησμονεῖ πᾶσαν σκέψιν προσωπικὴν καὶ ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν λευκὸς καὶ μὲ λευκὰς τὰς χεῖρας, ἵνα δύναται νὰ εἴπῃ εἰς οἱονδήποτε καὶ εἰς τὸν συνάδελφον ἐξ Ἄρτης, ἂν δὲν ἦτο ὁ ἔντιμος κ. Καραπᾶνος, ὑψώσατε, κύριοι, τὰς χεῖρας καὶ ἐπιδείξατέ μοι τὰς καὶ σεῖς. Εἶχον τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω πάντα ταῦτα καὶ ἀπὸ ἄλλης σκέψεως, ὅτι πιθανὸν νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ὡς δείγματα εἰς ἐκείνους οἵτινες κατὰ τὸ μέλλον—διότι ἐλπίζω ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ δὲν ὑπάρχῃ κανεὶς ἔστω καὶ ἐκτρεπόμενος, ὡς ὁ συνάδελφος κ. Καραπᾶνος, ἵνα φέρῃ δικαστικὴν ὑπόθεσιν, ὡς δικηγόρος, ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου—ἐλπίζω νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς δίδαγμα ἔξω τῆς Βουλῆς, κηρυσσόμενον πρὸς τοὺς μέλλοντας νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα γνωρίζωσιν ὅτι ἀποτελεῖ ὑπέρτατον θέμα τιμῆς ὁ παντελὴς χωρισμὸς προσωπικῶν θεμάτων, ἔστω καὶ ἀνιδιοτελῶς ἀσκουμένων, ὡς ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Ἐλπίζω ὅτι θὰ αἰσθάνεσθε πικρίαν τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐν τῇ συνειδήσει σας. Ἐλπίζω ὅτι θὰ θελήσετε νὰ κρίνετε ἐπαρκῶς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα, ἵνα πᾶσαν ἀντίθετον ἀντίληψιν καθυποτάξητε εἰς τὰς ἀντιλήψεις καὶ τοῦ δικαίου τὰς ὑπαγορεύσεις.

§92Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καραπᾶνε, ἂς λείψουν αὐτά. Τὸ ζήτημα παρεξετράπη. Εἶναι ἐντελῶς προσωπικῆς φύσεως. Δὲν ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν, οὐδὲ τὴν ἐπερώτησιν. Θὰ ἀπαντήσῃ κατόπιν ὁ κ. Πὼπ καὶ δὲν θὰ τελειώσωμεν. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθεῖτε ἰδιαιτέρως.

§94Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύο μόνον λέξεις, κ. Πρόεδρε. Ὅταν προέβην εἰς τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα, πᾶν ἄλλο ἐσκεπτόμην ἢ ὅτι τὸ θέμα τῶν δηλώσεων τούτων ἑπόμενον ἦτο νὰ περιαγάγῃ εἰς θέσιν ἀπολογουμένου τὸν ἐντιμότατον καὶ διαπρεπέστατον συνάδελφον ἐν τῇ Βουλῇ κ. Γ. Πὼπ, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι μὲ λυπεῖ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τὸ ἀνέμενον ἀπὸ τὸν κ. Πὼπ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὡς φίλος τοῦ κ. Πὼπ ἐνόμισα, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τοῦ εἴπω, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω τὴν τιμὴν τὴν παρὰ πάντων σεβαστὴν καὶ παρὰ πάντων ἀνεγνωρισμένην. Ἠθέλησα νὰ δηλώσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι καὶ ὁ κ. Πὼπ ὅπως καὶ ἐγὼ καλὸν εἶναι νὰ μὴ φέρωμεν ὑποθέσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἅπτονται ἄλλων ὑποθέσεων σχετιζομένων πρὸς...

§95Γ. ΠΩΠ. Δὲν πταίω ἐγώ, κ. συνάδελφε.

§96Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀπολογία σας δὲν μὲ ἔκανε νὰ ἀλλάξω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι καλὸν εἶναι οἱ Βουλευταί, ὅταν εἶναι καὶ δικηγόροι, νὰ μὴ ὁμιλῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὑποθέσεων, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀναμεμιγμένοι.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πὼπ, ὁ κ. Ἀγγελόπουλος δὲν εἶναι πολὺ καλὰ πληροφορημένος.

§98Γ. ΠΩΠ. Δὲν τὸν ἔχω σύμβουλον, κ. Ὑπουργέ. Ἤντλησα καὶ ἐκεῖθεν πληροφορίας, ὅπως ἤντλησα καὶ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων.

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολὺ καλά.

§100Γ. ΠΩΠ. Ἀπὸ ποῦ θέλετε νὰ ἀντλήσω τὰς πληροφορίας; Ἀπὸ τὸν Παλαιὸν Στρατῶνα;

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πολὺ καλά, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας τὸν ἔλεγχον τῶν Ἑταιρειῶν ὑπαλλήλους καὶ διὰ τοῦτο ἀποκρούω τὴν περὶ καταρτισμοῦ κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς πρότασιν τοῦ κ. Πὼπ.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1919 Ν. Δ. «περὶ συστάσεως Ναυτικῆς βάσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει κλπ.».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§103Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλλω, κ. Πρόεδρε;

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦ κ. Τσουκαλᾶ ὥστε νὰ μὴν ἐξακολουθήσωμεν τὴν σειράν; Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὡς καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος. Θὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ συνόλου. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Θ. Παπαστρατῆς καὶ Κ. Παζαρέντζος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ λέγουσι «Ναὶ» οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι» Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Θ. Παπαστρατῆ καὶ Κ. Παζαρέντζου τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχη τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 156. Εἶπον «ναὶ» 154. Εἶπον «ὄχι» 2. Ἑπομένως ἐγένοντο δεκτοὶ οἱ ἀνωτέρω προϋπολογισμοί. Πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος ὅπως ψηφίσματα ἐγγεγραμμένα ὡς μὴ ἔχοντα ἀντίρρησιν νομοσχέδια, κατ’ ἀνάγκην δὲ θὰ γίνῃ διακοπή, ὥστε νὰ ἀφίσωμεν τὴν μακρὰν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μετὰ τὸ φαγητόν.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μηχανοδηγῶν αὐτοκινήτων, πλοίων καὶ πλοιαρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοργανώσεως τῆς ραδιοτηλεγραφικῆς καὶ ραδιοτηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους» καὶ «περὶ συστάσεως Διευθύνσεως Ραδιοτηλεγραφικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ κλάδου τῶν τηλεγραφητῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1919 Ν. Διατάγματος περὶ συστάσεως Ναυτικῆς Βάσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Φάρων διεπόντων νόμων καὶ σχετικῶν διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1555 περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ νόμου ΣΙΒʹ τοῦ 1852 περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς πλημμυροπαθῶν χωρίων ἀπὸ καταβολῆς φόρου δεκάτης 1919, ἀπαλλαγῆς ἐνοικιαστῶν τινων δεκάτης διαφόρων χρήσεων καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἀπαλλαγῶν 842, 1238 καὶ 1639 νόμων κλπ.».

§109Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Αὐτὸ ἔχει συζήτησιν.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν διενεμήθη.

§111Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἀπὸ χθὲς διενεμήθη.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ ὁμιλήσετε εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν;

§113Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Μάλιστα.

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως εἰδικῶν ἰδιωτικῶν γραφείων συντάξεως φορολογικῶν δηλώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ὑδρογραφικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν περὶ ναυτικῶν συντάξεων νόμον». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουνίου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὰ ἄρθρα 12 καὶ 46 τοῦ 747 Διατάγματος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Κρήτης «περὶ ἀγροφυλακῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Ὀκτωβρίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ὀργανώσεως ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γκέκας ἔχει τὸν λόγον.

§116Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Διὰ τοῦ παρόντος νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ εἰσαγομένου πρὸς ψήφισιν ἐν τῇ Βουλῇ δυνατὸν ἴσως νὰ μὴ διατελῇ ἡ Βουλὴ εἰς γνῶσιν ὅτι εἰσάγεται μία δαπάνη εἰς τὸ Κράτος κατ’ ἐλάχιστον 4½ ἑκατομμύρια ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ τῆς δημιουργίας θέσεων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Τὶ νομίζετε εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ; Ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη εἰς ἐποχὴν ὡς τὴν σημερινήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ συνταράσσεται, ἡ κοινωνία συγκλονίζεται διὰ νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς διαφόρων τάξεων ὑπαλλήλων, ἵνα κατορθώσουν νὰ πορίζονται τὰ μέσα τοῦ ζεῖν, οἷα εἶναι ἡ τάξις τῶν διδασκάλων εἰς τὴν ἐποχὴν αὐτὴν διὰ τοῦ παρόντος νομοθετικοῦ Διατάγματος νὰ δημιουργοῦμεν δαπάνην 4.500.000. Ἴσως ὁ νόμος αὐτὸς νὰ εἶναι ἀπαραίτητος.

§117Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὶ σκοπὸν ἔχει;

§118Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δημιουργεῖ μίαν νέαν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν πιθανὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐμελέτησε καὶ πιθανὸν καὶ νὰ τὴν ἀπεδέχθη, ἀλλ’ ἐγὼ ἐφ’ ὅσον γνωρίζω δὲν θὰ ψέξω κανένα ἂν ἐγνώριζα τὴν ἀνάγκην αὐτὴν τὴν μεγάλην ἀλλὰ καὶ τὴν δημιουργίαν αὐτῶν τῶν θέσεων. Σημειώσατε ὅτι δι’ ἑνὸς νομοθετικοῦ Διατάγματος δημιουργοῦνται θέσεις ὡς ἑξῆς: Δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ μισθώσωσιν κατὰ πρῶτον 25 ἐξωτερικὰ γραφεῖα ἐποικισμοῦ καὶ εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν 25 αὐτῶν γραφείων ἀνὰ 25 ὑπάλληλοι, ὄχι μόνον οἱ ὁριζόμενοι μετὰ τὸ νομοσχέδιον τμηματάρχαι, ἐπιθεωρηταί, γραμματεῖς, ἀλλ’ ἀόριστος ἀριθμὸς ἄλλων ὑπαλλήλων· καὶ ἐξ ἑνὸς ὑπολογισμοῦ τὸν ὁποῖον ἔκαμον ἐπὶ τῶν 25 γραφείων ἐπὶ τῶν ἀπαραιτήτων ὑπαλλήλων εἶδον ὅτι ἀνέρχονται αἱ δαπάναι εἰς 3– 4 ἑκατομμύρια χωρὶς νὰ ἔχομεν ἀκριβῆ ὑπολογισμὸν ἐτησίως. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν ἐπαρκεῖ ὄχι μόνον μὲ τρεῖς χιλιάδας ἀνθρώπους ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμπληρωθῇ μὲ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν καὶ θὰ ἐρωτήσω, διατὶ ὅταν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐγένετο ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ ἐνῷ δὲν ἐμοιράσθησαν ἀκόμη τὰ κτήματα, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσα κτήματα ἀκόμη ἔχουν νὰ μοιρασθοῦν καὶ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ τὰ δώσωμεν καὶ πόσα στρέμματα θὰ διανεμηθῶσιν εἰς ἕκαστον, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐξέλεξεν ἐποχὴν νὰ δημιουργήσῃ μίαν ὑπηρεσίαν ἐξωτερικοῦ ἐποικισμοῦ καὶ ὅπως λέγει τὸ Διάταγμα νὰ βοηθήσῃ τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς; Τώρα διὰ νὰ ἀναλύσῃ τις ὁλόκληρον τὸ Διάταγμα, διὰ νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁλόκληρον τὴν εἰκόνα τῆς καταστροφῆς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διότι πιθανὸν κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ εἶναι τόσον ἀνθηρὰ ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέτῃ ἑκατὸν χιλιάδες διὰ τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς ἰδέας ἑνὸς ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος ἐφαντάσθη νὰ δημιουργήσῃ ὑπηρεσίαν, ἀποστέλλων ἕναν ὑπάλληλον εἰς ἕκαστον χωρίον διὰ νὰ συντρέξῃ τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς πῶς νὰ δανείζουν καὶ πῶς νὰ καλλιεργοῦν αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀπωτέρου μέλλοντος εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀμυνόμεθα νὰ δώσωμεν μίαν ὑλικὴν χάριν, καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συγκλονίζεται ἡ Βουλὴ, ὅπως εἶπον προηγουμένως, νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ μισθὸς εἰς τοὺς ὑπαλλήλους. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δημιουργοῦνται 3–4 θέσεις εἰς ἕκαστον χωρίον. Τὶ θὰ πράξουν, πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸς ὁ συνεταιρισμὸς νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε νὰ ἔχουν ἀνάγκην νὰ τρέφουν καὶ 3 ἀνθρώπους; Τὸ πρᾶγμα εἶναι μυστήριον, ἀλλὰ τὸ μυστηριωδέστερον ὅλων εἶναι ὅτι οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἄνθρωποι χάριν τῶν ὁποίων δημιουργεῖται αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ διότι εὑρίσκεται καὶ διάταξις εἰς ἕνα ἐκ τῶν ὑποβληθέντων σχετικῶν νόμων, ὅτι θὰ τοὺς πληρώνουν λέγει, τὸ νομοσχέδιον οἱ ἴδιοι οἱ γεωργοί. Φαίνεται ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι εἶδον μόνον τὴν χλόην ἀγροτικοῦ χωραφιοῦ ἐκ τῶν σιδηροδρομικῶν βαγονιῶν, ἄλλοι οἱ ὁποῖοι εἶδον τὰ δένδρα ἀγροτικῶν χωρίων καὶ αὐτὰ ἀφ’ ὑψηλοῦ ἀπὸ κανένα παρατηρητήριον, καὶ ὅμως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι αὐτοὶ ἐγένοντο κάτοχοι τῶν ζητημάτων αὐτῶν καὶ τὰ γνωρίζουν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἂν ἐγνώριζον ποία εἶναι ἡ δυνατὴ κατάστασις, ἡ φυσικὴ παραγωγὴ ἑκάστου χωρίου, θὰ ἐγνώριζον ὅτι, δὲν εἶνε εἰς θέσιν ποτὲ τὰ γεωργικὰ χωρία μὲ τὴν γεωργικήν των παραγωγὴν, νὰ συντηροῦν ἀνθρώπους μεταβαίνοντας ἐκεῖ κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν διὰ νὰ βοηθοῦν ἀλλ’ ὄχι διὰ νὰ βοηθοῦν ἀλλὰ διὰ νὰ πληροφορηθοῦν ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς τὶ ἐστὶ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς σήμερον. Τί θὰ πράξουν αὐτοὶ οἱ συνεταιρισμοί; Συνεταιρισμοὶ εἶναι ἕνα ἔντυπον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, εἰς τὸ ὁποῖον διάφοροι ἄνθρωποι περιελθόντες τὰ χωρία ἔβαλαν τοὺς χωρικοὺς καὶ ὑπέγραψαν, ἀφ’ οὗ κατέβαλεν ἕκαστος χωρικὸς καὶ τὸ κατὰ τὴν συνείδησιν τοῦ παρουσιάσαντος τὸ ἔντυπον ὑπαλλήλου ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν ὑπογραφὴν καὶ οὐδὲν πλέον. Ὑπάρχει τίποτε εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς πλὴν αὐτοῦ;

§119Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ὅτι ἐξεδιώχθησαν πολλοὶ χωρικοί. Οἱ δὲ ἰδιοκτῆται εἶχον ἐπιστρατεύσει ὅλους τοὺς δικηγόρους καὶ τοὺς ἔφεραν ἐδῶ καὶ περίμεναν αὐτοκίνητα ἔξωθεν τοῦ Ὑπουργείου.

§120Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον, διότι μὲ βοηθεῖ ἀπείρως καὶ ἐμὲ καὶ τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ κατανοήσωμεν περὶ τίνων πραγμάτων ἀσχολούμεθα. Ὁ κ. συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ 1910 δὲν συνίσταται εἰς ἄλλο τι εἰμὴ εἰς ἀγῶνα τάξεων. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἀπεφάσισε νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καὶ ὀφείλει νὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ καὶ θὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ καὶ εἶναι δίκαιον νὰ ἀποκατασταθῶσιν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν τὰ περὶ Γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, διότι εἶναι μία καταστροφὴ τῶν χωρικῶν, εἶναι μία παγίς, ἡ ὁποία ἐτέθη, ἵνα κατορθωθῇ νὰ μὴ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ ἀποκατασταθῶσι ποτὲ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Διὰ τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς παραγωγῆς, ὑπάρχει μία ἔκθεσις τοῦ εἰσαγαγόντος τὴν ἰδέαν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ λέγει.......

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι δικαίωμά σας νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε, διότι ἐλευθερία τοῦ λόγου ὑπάρχει ἀπόλυτος, ἀλλ’ ἔχετε ἀπ’ ἐναντί σας ὑπεύθυνον Ὑπουργόν. Διατὶ στρέφεσθε κατὰ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος δὲν παρίσταται εἰς τὴν Βουλήν;

§122Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Κατὰ τίνος ὑπαλλήλου ἐστράφην καὶ ἐσυγχίσθητε νὰ τοὺς ἀναφέρητε;

§123Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας.

§124Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ ἔχω καταχωρημένον καὶ θὰ τὸ ἀναγνώσω. Ὅταν σεῖς δὲν τὸ ἀνεγνώσατε νὰ μὴ σπεύδητε νὰ διακόπτητε.

§125Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω εἶναι, ὅτι ἀναλαμβάνω ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ δὲν ἔχετε λόγον νὰ στρέφεσθε κατὰ τῶν ὑπαλλήλων.

§126Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θαυμάζω τὴν γεναιότητά σας καὶ τὴν ἐπαινῶ, ἀλλὰ δὲν παρέστη ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἐν χρήσει, διότι κατ’ οὐδενὸς ἐστράφην, στρέφομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ὅταν λοιπόν, κύριοι, εἰσάγητε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ οὐχὶ μόνον τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀνωμαλίαν πλήρη εἰς τὴν κοινωνικὴν συγκρότησιν, διότι ἅμα διορισθοῦν αἱ χιλιάδες αὐταὶ τῶν ὑπαλλήλων, τί θὰ τοὺς κάμῃ τὸ Κράτος, ἀνεξαρτήτως τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ἡ δημιουργία αὐτῶν. Ἔρχομαι καὶ πάλιν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, εἰς τὰς γεωργικὰς ὀργανώσεις. Ἐπιστήμων τις ἐργαζόμενος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐσκέφθη, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἡ διανομὴ εἰς τοὺς ἀκτήμονας, πολὺ εὐκόλως καὶ δικαίως εὑρισκόμενος ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐσκέφθη καὶ ἐδημιούργησε τὴν ἰδέαν ν’ ἀποκαταστήσῃ καὶ ἀντικαταστήσῃ τὴν καλλιέργειαν διὰ τῆς ἰδέας τοῦ συνεταιρισμοῦ, καὶ ὁ συνεταιρισμὸς ὁ παραγωγικὸς ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν μεγάλην καλλιέργειαν διὰ τῶν τεχνικῶν ἀρότρων, ὅπως εἶναι τὰ βενζινάροτρα. Ἐννοεῖται, ὅτι αὐτὴν τὴν θεωρίαν, ἡ ὁποία μετεμορφώθη ἢ μᾶλλον υἱοθετήθη, ὁ ἐργαζόμενος ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐπανειλημμένως τὴν διετυμπάνισεν ἐν Θεσσαλονίκῃ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, μεγάλων γεωργικῶν γνώσεων, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τις ἐπιστήμων ἢ πρακτικὸς γεωργὸς ἢ γεωπόνος διὰ νὰ κατανοήσῃ τὰ ἁπλούστερα τῶν πραγμάτων. Ἔχετε ἕνα κτῆμα, μίαν ἔκτασιν 1000 στρεμμάτων, τὴν ὁποίαν τὴν διαιρεῖτε εἰς 10 ἀνθρώπους καὶ λαμβάνει ἕκαστος 100 στρέμματα, ἔρχετε τότε, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον καὶ σᾶς λέγει, αὐτὸς ὁ συνεταιρισμὸς τὸν ὁποῖον προστατεύω, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον δαπανῶ τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ καὶ ἀφαιρεῖ τὸν κόσμον ἀπὸ τὴν ἐργασίαν του καὶ λέγει, θὰ μεταχειρισθῶ βενζινάροτρα ἢ ἀτμάροτρα διὰ ν’ ἀντικαταστήσω τὰς χεῖρας τῶν γεωργῶν. Εἶναι ἡ θεωρία αὐτὴ τόσον ἀντικειμένη πρὸς τὴν βάσιν καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν, ὅσον ἄντικρυς ἵσταται ὁ ἥλιος ἀπὸ τὴν γῆν, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος ν’ ἀποκατασταθῶσιν οἱ χωρικοὶ καὶ ὑπάρχει καὶ πρέπει καὶ θὰ γίνῃ, ὁ λόγος εἶναι διὰ νὰ δοθῇ ἡ γῆ εἰς τοὺς χωρικούς, ἵνα χρησιμοποιηθῶσιν αἱ γεωργικαὶ χεῖρες, ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγει, θὰ ἔχωμεν καλλιέργειαν διὰ βενζιναρότρων καὶ ἀτμαρότρων. Πῶς, κύριοι, ἀέργους θὰ τοὺς κάμετε τοὺς ἀνθρώπους; Καὶ ἄλλος λόγος, κύριοι, λάβετε, ὅτι ὑπάρχουσι στρέμματα ἀνήκοντα εἰς 100 χωρικούς, διὰ νὰ γίνῃ ἡ καλλιέργεια μὲ ἀτμάροτρον, κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ, καὶ τίνος ἡ μερὶς ἐκ τῶν 100 χωρικῶν θὰ προηγηθῇ; Ὅπως γνωρίζετε καὶ ὅπως πρέπει νὰ μάθῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, μηχανικὰ μέσα δὲν δύνανται νὰ λειτουργοῦν εἰς τὰς μικρὰς λωρίδας, διότι τὸ μηχανικὸν μέσον θὰ τραβήξῃ γραμμὴν εἰς ὅλην τὴν ἔκτασιν ἀπὸ τὴν μίαν ἄκρην ὡς τὴν ἄλλην.

§127Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Τὸ ἀτμάροτρον θὰ τραβήξῃ γραμμὴ καὶ δὲν θὰ κυττάξῃ, ἂν εἶναι τὸ χωράφι τοῦ Α ἢ τοῦ Β.

§128Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐὰν θέλετε τὸ μανθάνετε, ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ὑποχρεώσω. Ἐκτάσεις λοιπὸν δέκα χιλιάδων στρεμμάτων δὲν ὑπελόγισε κανεὶς ποτὲ εἰς πόσας ἡμέρας θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ὄργωσίς των καὶ ἡ σπορά; Εἰς ὅσας ἡμέρας ἔδωκεν ἡ φύσις καὶ ὁ Θεὸς διὰ νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς τοῦτο. Ἂν ἐπιχειρήσητε μὲ τὸ βενζινάροτρον τί θὰ συμβῇ; Ἔχετε μίαν οἰκογένειαν καὶ ὅταν εἶναι πολλοὶ ἀδελφοὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε σύμπνοιαν, ὄχι εἰς ἕνα συνεταιρισμόν, ὁ ὁποῖος εἰμπορεῖ νὰ εἶναι ἓν σῶμα, ἀλλὰ τὰ κτήματα εἶναι χωριστὰ διὰ νὰ καλλιεργηθῇ δὲ ἡ ἔκτασις διὰ τῶν μηχανικῶν μέσων, ὅταν θὰ φθάσῃ εἰς τὸν ἀντίποδα θὰ ἔχῃ παρέλθῃ ὁ κατάλληλος καιρὸς καὶ ἂν δὲν ἔχῃ παρέλθῃ ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν θὰ συναφθῇ ἀγὼν διότι ἕκαστος θὰ θέλῃ νὰ καλλιεργήσῃ, ὅταν αὐτὸς θέλει.

§129Γ. ΠΩΠ. Ἂν συμβῇ νὰ εἶναι 3 ἢ 4 ἄροτρα δὲν ἐπαρκοῦν; Πρέπει νὰ εἴμεθα διαρκῶς εἰς τὸ ἄροτρον τοῦ Ἡσιόδου; Διατὶ ἔγιναν τὰ μηχανικὰ ἄροτρα;

§130Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἂν ὅμως ὑποστηρίζετε αὐτὴν τὴν θεωρίαν δὲν θὰ φύγετε ποτὲ ἀπὸ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ τροφοδοσία τόσων ἀρότρων.

§131Γ. ΠΩΠ. Δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν ἐπαρκῆ ἄροτρα συγχρόνου καλλιεργείας;

§132Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀπολύτως ἀδύνατον, διότι τότε θὰ συμφέρῃ νὰ σπαρῇ ἡ ἔκτασις διὰ μηχανικοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλας δαπάνας, ὅταν πρόκειται νὰ ἀντικαταστήσῃ ὅλας τὰς χεῖρας, ὅταν θὰ πάρετε 4 ἄροτρα ἡ δαπάνη αὐτῶν εἶναι κολοσσιαία καὶ δὲν συμφέρει ποτέ, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, προκειμένου νὰ καλλιεργηθῇ καὶ μὲ 4 ἄροτρα ἡ ἔκτασις τῶν 100 ἀνθρώπων, οἱ 100 ἄνθρωποι θὰ καλλιεργοῦν τὴν ἡμέραν μὲ τὰς χεῖρας των καὶ τὰ ζῷα των διπλασίαν ἔκτασιν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ καλλιεργοῦν τὰ μηχανικὰ μέσα. Ἀλλ’ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν θὰ σᾶς προσαγάγω τὴν ἐπιστημονικὴν βεβαίωσιν τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἐνόμιζα, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθοῦν ὑπάλληλοι χωρὶς νὰ ἔχουν δουλειὰ καὶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔφερε τὰ νομοσχέδια πρὸ τῆς ὁριστικῆς καὶ τελικῆς ψηφίσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, μετὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργός, ἂν τοῦ ἐχρειάζοντο ὑπάλληλοι νὰ τοὺς διορίσῃ, ἀλλὰ διατὶ ἀπὸ τοῦδε αὐτὴ ἡ σωρεία τῶν ὑπαλλήλων;

§133Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει ἐν ἰσχύϊ ἀγροτικὸς νόμος;

§134Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὑπάρχει, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς δημιουργίας ὅλων αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων.

§135Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄλλο ζήτημα εἴπετε, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιμένω νὰ ψηφισθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος.

§136Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Λέγετε, ὅτι πρόκειται νὰ βοηθήσητε τοὺς συνεταιρισμούς. Πῶς; Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ἡ συνεργασία; Θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν δίδει τὸ νομοσχέδιον μερίδιον νὰ ἐργασθῇ ἐξ ἴσου μὲ ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔχει δύο τέκνα καὶ ἐργάζεται ὁ ἴδιος; Εἰς ποῖον μέρος ὑπάρχει παραγωγικὸς συνεργατικὸς συνεταιρισμὸς γεωργῶν, νὰ εἶναι δηλαδὴ κοινὴ καλλιέργεια, καὶ ποῦ θὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους νὰ τοὺς πείσωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασκῶσι τὴν ἰδίαν ὥραν καὶ τὴν ἰδίαν στιγμὴν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ νὰ ἐργάζωνται ἐξ ἴσου: Αὐτὰ εἶναι χείμερραι, αἱ ὁποῖαι εἰμποροῦν μὲν νὰ διῆλθον ἀπὸ τὸν νοῦν οἱουδήποτε, ἀλλὰ διότι διῆλθον ἀπὸ τὸν νοῦν τινὸς δὲν σημαίνει, ὅτι πρέπει καὶ νὰ καταστραφῇ ἡ Ἑλλάς, διότι μὲ καταστροφὴν ἰσοδυναμεῖ ὅταν δημιουργεῖται μία τοιαύτη δαπάνη. Πῶς θὰ πληρώσουν οἱ χωρικοὶ αὐτὰς τὰς δαπάνας; Ποῦ θὰ εὕρῃ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον δυσκολεύεται νὰ διατηρήσῃ ἐν τῇ ζωῇ τοὺς δημοδιδασκάλους τῶν χωρίων, νὰ πληρώσῃ τοιαύτας δαπάνας; Αὐτὰ εἶναι ζητήματα σπουδαῖα καὶ τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν διευκολύνουν ἀλλ’ ἐμποδίζουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἐνῷ ὑπάρχει καὶ ὑπῆρχε τρόπος νὰ ἔχῃ τελειώσῃ ἡ διανομή, ἐν τούτοις διὰ τῶν διαφόρων παρεντιθεμένων μεθόδων, ἢ ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης γνώσεως διανομὴ, δυσχεραίνεται καὶ ὑπάρχουσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι πρέπει νὰ κάμουν κάτι, ἀγνοοῦντες ὅτι κατεργάζονται ὄχι μόνον τὴν δυστυχίαν, ἀλλὰ τὰ δεσμὰ τῶν ἀτυχῶν χωρικῶν. Ἀλλὰ ἐὰν συναντήσητε ὑπάλληλον ἀσχολούμενον μὲ τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ, ἂν τοῦ εἴπητε, ὅτι αὐτὰ ποὺ δημιουργοῦνται εἶναι ὀλέθρια, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθή, ὑγιὴς κατ’ ἀρχήν, φιλόλαος καὶ προοδευτικὴ τῆς γεωργίας. Ποίαν πολιτικὴν ἔχει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων; Νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας.

§137Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχει τὴν πολιτικὴν, ἡ ὁποία διατυποῦται εἰς τὰ νομοσχέδια. Οὐδεμίαν ἄλλην ἀπολύτως. Ἡ πολιτικὴ ἡ ἄλλη ἐμπορεῖ νὰ εἶναι ἰδική σας, ἀλλὰ δὲν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως· ὀφείλω νὰ τὸ διαψεύσω κατὰ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον. Μόνη πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶναι ἡ διατυπωμένη εἰς τὰ σχέδια νόμου, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν.

§138Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Πιθανὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ ἔχῃ πολιτικὴν διαγεγραμμένην, ὅσην ἀναγινώσκω γραφομένην ἢ γεγραμμένην, ἀλλὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀνήκω, καὶ τὸ ὁποῖον προσέχει μόνον εἰς τὰς γραμμὰς τοῦ προγράμματος τοῦ Ἀρχηγοῦ του, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν εἰσάγονται τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, λέγει, αὐτὰ εἶναι ἁπλῆ εἰσήγησις, ἡ δὲ Βουλὴ δύναται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τὰ μεταβάλῃ.

§139Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰσήγησις ἁπλῆ, ἂν εἶναι δυνατόν! Καὶ ὁμιλεῖτε ἐν ὀνόματι τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων λέγοντες τοιαῦτα, καὶ δυσφημεῖτε μίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀξιοῖ τίτλους τιμῆς!

§140Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ καταλήξῃ. Ἄλλως τε θὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ συνεχίσω.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καμμίαν στιγμὴν δὲν θὰ ἀφήσω ἄνευ διαμαρτυρίας αὐτό, τὸ ὁποῖον θέλετ νὰ διαπράξητε.

§142Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§143Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναντιρρήτως δὲν εἶναι συζήτησις.

§144Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς φαίνεται, κ. Πρόεδρε, ὁ κ. βουλευτὴς θὰ ἐξακολουθήσῃ ἀγορεύων. Ὑπάρχει ἐν τούτοις προαπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν τὸ ἐκπαιδευτικὸν νομοσχέδιον. Ὑπῆρξεν ἀληθῶς μία νεωτέρα ἀπόφασις νὰ προβῶμεν πρότερον εἰς τὴν ψήφισιν ἄλλων τινῶν νομοσχεδίων, μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅμως, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐπὶ τούτων συζήτησις. Θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τάξιν, καὶ ἢ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, ἢ, διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τάξει, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐπεθύμει μᾶλλον νὰ διακόψῃ, διότι εἶναι ἤδη ἡ ἐννάτη ὥρα διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν νὰ συνεχίσωμεν τὴν δεκάτην.

§146Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Νομίζω ὅτι κατηναλώθη ἤδη ἀρκετὸς χρόνος. Ἀληθῶς ἐγένετο ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ποὺ δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ὑποθέτω ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δεδομένου ὅτι ψηφίζεται εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ ὅτι θὰ ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῶσι τροπολογίαι, ἵνα τὰς ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος κατηνάλωσεν ἤδη ἀρκετὸν χρόνον ...

§147Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πολὺν ἄλλον θὰ καταναλώσῃ!

§148Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Βεβαίως.

§149Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁπωσδήποτε νομίζω, ὅτι δύναται νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φοβοῦμαι ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς δεκάτης ὥρας, ἤτοι μίαν ὥραν ἀκόμη, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ ἀγορεύοντος, θὰ εἶναι δύσκολον νὰ ἐξέλθωμεν.

§151Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἔκαμα ἤδη τὴν δήλωσιν, ὅτι δεδομένου ὅτι κατηναλώθη ὥρα ὁπωσδήποτε ἱκανὴ διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τουλάχιστον νὰ κερδίσωμεν τὸν χρόνον τοῦτον ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§152Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἰσῆλθεν ἀκόμη εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ νομοσχεδίου.

§153Γ. ΠΩΠ. Ἔχει μίαν ἀνάγνωσιν ἀκόμη τὸ ἐκπαιδευτικόν. Ἂς τὸ ψηφίσωμεν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἐρχόμεθα ὅσοι θέλομεν νὰ ἀγορεύσωμεν, μετὰ τὴν ψήφισιν δὲ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συνεχίζει τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. συνάδελφος. Αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἂς ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τὸ Σάββατον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ γίνῃ καὶ ἡ συζήτησις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κ. Γκέκα.

§155Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀκριβῶς, διότι ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐφιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι δημιουργοῦνται μεγάλαι δαπάναι διὰ τὸν προϋπολογισμόν, ὅτι δημιουργεῖται χάος εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν τὸν ἐπιδιωκόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλετο νὰ τὰ εἴπω εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δι’ ἕνα σπουδαιότατον λόγον, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη, κανεὶς λόγος νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἔθιξα τὰ νεῦρα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι τὰ νομοσχέδια ὡς διετυπώθησαν ἦτο ἁπλῆ εἰσήγησις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ, κύριοι, τοῦτο δὲν ἠξεύρω πῶς ἐτάραξε τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἀλλ’ ἀνέγνωσα καὶ ἕν ἄλλο σπουδαιότερον, τὸ ὁποῖον ἀπορῶ πῶς διέφυγε τὴν νομικὴν δεινότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἀνέγνωσα ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ νομοσχέδια εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τότε, κύριοι, θὰ κατήντα σἂν τοῦ Χότζα τὸν φοῦρνον, διότι ἕως τώρα ποσάκις ἔχουσιν εἰσαχθῆ καὶ ψηφισθῆ τροπολογίαι. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἡ κατάστρωσις διαφόρων λέξεων ἐν ἄρθροις νομοσχεδίων, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, αἴφνης ἡ ἀγροτικὴ, εἶναι μία, ἡ διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀποκατάστασις τῶν ἐπιμόρτων καὶ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν Τὰ μέσα καὶ ὁ τρόπος, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο δὲν εἶναι σοφία, κύριοι, δυναμένη νὰ καταβῇ εἰς τὸν νοῦν οἱουδήποτε ἔστω καὶ αἰθεροβάμονος θνητοῦ. Τὰ μέσα καὶ ὁ κανονισμὸς τοῦ τρόπου εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πρακτικά, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν γνῶσις τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτε εἰσήχθησαν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὰ πρῶτα νομοθετήματα τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅτι διὰ τούτων ἁπλῶς τίθενται αἱ βάσεις, ἵνα ἐπέλθωσι κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς ἀνάγκης, κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῶν πραγμάτων, αἱ προσήκουσαι μεταρυθμίσεις, ἵνα ἐπιτευχθῇ τὸ ἐπιδιωκόμενον διὰ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἀποτέλεσμα. Οὕτω καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ ὁ πρὸ ἡμερῶν εἰσαχθεὶς ἀγροτικὸς νόμος, εἰσήχθησαν ὡς ἀπεικονίζοντα τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλλετο ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀμελειοτέραν, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὴν σοβαρότητα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, ἀφ’ οὗ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔρχεται καὶ συζητεῖ, μετατρέπει καὶ σβύνει τὰ χαρτιὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς παρουσιάσθησαν καὶ παρουσιάζει ἄλλα. Βεβαίως, ὅταν ἤθελε νομίσῃ, ὅτι αὐτὰ τὰ ὕψιστα τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων ἑνὸς Κράτους εἶναι ζητήματα λησμοσύνης ἢ ἀγνοίας εἴτε ὅτι ἐκ πλάνης εἰσήγαγεν ἐσφαλμένας γνώμας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον Φιλελευθέρα πολιτικὴ ἀγροτικὴ δὲν εἶναι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὅτι εἶναι μία θύελλα, ἡ ὁποία ἐξαπολύεται κατὰ τῶν κεφαλῶν τοῦ πληθυσμοῦ ὅλου.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§157Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος κ. βουλευτής, ὑποθέτω, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐκπροσωπεῖ αὐτός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκπροσωπεῖ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συμμερίζεται τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις καὶ ὄχι τὰς ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι διατυποῦνται εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται ὑπὸ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν καὶ ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει ἀνακοινώσει τὰς γνώμας του πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἴπατε καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξαπέλυσε θύελλαν. Θύελλαν ὑφιστάμεθα ἡμεῖς. Τὴν θύελλαν τῆς ἀντιδράσεως τῆς ἰδικῆς σας, τὴν ὁποίαν δικαίωμα ἔχετε νὰ ἐξακολουθήσητε, ἀλλὰ παρακαλοῦμεν, ἐφ’ ὅσον εἶσθε ἐλεύθερος νὰ διατυπώσητε τὰς γνώμας σας καὶ νὰ θεωρήσετε, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, νὰ τὰς διατυπώνετε ὡς γνώμας ἰδικάς σας καὶ νὰ μὴ θέλετε νὰ ὁμιλῆτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων.

§158Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐγὼ εἶπον τοῦτο, ὅτι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ ὡς ἠθέλησε νὰ τὸ παραστήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι ἀσφαλής. Ὅταν εἰσηγεῖτο τὰ διάφορα μέτρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι πᾶσα λεπτομέρεια τὴν ὁποίαν ἡ ἀνάγκη ἤθελεν ἀποδείξει, εἴμεθα πρόθυμοι καὶ εἴμεθα εἰς καιρὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ τὴν διορθώσωμεν.

§159Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως;

§160Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω.

§161Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ μακρὸς λόγος γίνεται περὶ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ παρακαλέσω νὰ δηλωθῇ εἰς ποῖον νομοσχέδιον ὑπάρχει τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§162Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε, κ. βουλευτὰ, πολιτεύεσθε ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλάττωμα εἰς Κυβέρνησιν, εἶναι νὰ θέλῃ νὰ κλείῃ τοὺς ὀφθαλμούς της εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ εἶναι ὀρθά. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἐν νῷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων εἰς κτηματίας, ἐφ’ ὅσον ἐμμένομεν εἰς τὸν δρόμον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, δυνάμεθα νὰ λέγωμεν εἰς τὴν πολιτικήν μας. Σεῖς ὁ ἴδιος προχθὲς δὲν προέβητε ἐξ ὀνόματος ἑνὸς τῶν κτηματιῶν, εἰς παραστάσεις καὶ παρατηρήσεις καὶ δὲν ἠξιώσατε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀκούσῃ τὰς παρατηρήσεις σας πρὶν προβῇ;

§163Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κάθε ἄλλο. Ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου εὔχετε νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς, διὰ τῶν προτεινομένων ἤδη μέσων ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἀκολουθεῖ, ἀλλὰ προβαίνει εἰς ἕτερα μέτρα καθιστῶντα τοὺς ἰδιοκτήτας καλλιεργητάς.

§164Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἠγέρθη ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως συναφὲς πρὸς ἕτερον νομοσχέδιον εὑρισκόμενον ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποτυποῦται ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐνδεδειγμένον ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραμείνῃ διὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἠθέλησε νὰ διατυπώσῃ κατὰ τρόπον πληρέστερον τὸ ἀγροτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον ἄρδην ἀναιρεῖ ὅσα ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσε περὶ τούτου. Καὶ ἔχω νὰ ἀπαντήσω πρὸς αὐτόν, καὶ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκείνη ἡ ἀποτυπουμένη εἰς τὰ μέτρα τὰ εὑρισκόμενα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τὰ μέτρα δὲ ταῦτα οὐδὲν ἄλλο ἀποτελοῦν ἢ συνέχειαν τῆς βάσεως ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καθὼς ἀπεκρυσταλώθη εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἀλλὰ συνέχεια, ἡ ὁποία ἀποβλέπει, ὅπως φθάσῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων. Ὅταν ἐρωτᾶται ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀπάντησις εἶναι, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὰ νομοσχέδιά της. Ἐὰν ταῦτα ἀποτελοῦσι τροποποίησιν τῆς προηγουμένης πολιτικῆς καὶ δὲν ἀποτελοῦσι τροποποίησιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὑπετίθετο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς πείρας φωτισθεῖσα, κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα εὕρηνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ εἶναι περίεργον νὰ ἀκούωμεν, δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀποτυπουμένη εἰς τὰ νομοσχέδια, ἀλλ’ εἶναι ἄλλη, τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύομεν ἡμεῖς. Τοῦτο εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῶν κοινοβουλίων καὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλου τοῦ κόσμου.

§165Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Προφανέστατον δι’ ἐμὲ γεγονός, κύριοι, εἶναι τὸ ἐξενεχθὲν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Καὶ διατί; Ἐγὼ ἀνέφερον ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς πολιτικῆς τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐνεκολπώθη, ἐψήφισεν ἐπανειλημμένως καὶ ὑπεστήριξε καὶ ὑποστηρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς πάντα καὶ μὴ πολιτευθέντα καὶ μὴ βουλευτήν, εἰς πάντα ὁπωσδήποτε ἔστω καὶ ἁπλῶς γνωρίζοντα πῶς λειτουργεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὅτι βεβαίως τὸ πρόγραμμα ἑκάστης Κυβερνήσεως ἑκάστοτε ἔρχεται πρὸς ἐπικύρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ εἰσαγόμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοθετικὸν μέτρον βεβαίως ἐκπροσωπεῖ τὸ πρόγραμμα, ἀλλ’ ἡ συζήτησις τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλήν, ἐναπόκειται εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐναρμονίζει τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρὸς τὸ κύριον πρόγραμμα, πρὸς τὴν βάσιν τοῦ προγράμματος ἑκάστης Κυβερνήσεως. Ἡ βάσις λοιπὸν ἔχει δοθῆ ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Διάφοροι Ὑπουργοὶ παρελάσαντες ἔφερον ἕκαστος ἀναλόγως τῆς ἀντιλήψεώς του μέτρα οὐχὶ βεβαίως ἀναιροῦντα τὴν βάσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ εἰσάγοντος Ὑπουργοῦ βαίνοντα μετὰ βεβαιότητος ὅπως ἀνάγωσιν εἰς τὸ τέρμα. Ἀκριβῶς ὅμως τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν, ἐν ἀγνοίᾳ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως ἄγει ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα.

§166Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν γνώμην σας. Ὄχι κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως.

§167Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ὄχι ὅταν ἕνας ὑπάλληλος γράφει καὶ σβύνῃ εἰς κάθε στιγμήν. Ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μία. Τὴν γνώμην αὐτὴν ἔρχεται νὰ προσεπικουρήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ θὰ προσθέσῃ ἡ Βουλὴ τὰ φῶτα της διὰ νὰ ἀποτελέσῃ τὸ σύνολον, τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου, ἐννοῶ, τοῦ Κυβερνητικοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντῶν εἰς ἐμὲ εἶπεν, ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἔρχεται ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς παραλείπων τὰ ἐν τῷ μεταξὺ ὑποβαλόμενα καὶ εἰσάγει ἄλλα, καὶ εἰσάγει ἄλλας ῥιζικὰς μεταβολάς. Ἀλλά, κύριοι, προκειμένου περὶ τοιούτου φυσικοῦ πράγματος, ὅπως εἶναι ἡ γῆ, δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ νομίζῃ τις ὅτι διατυπῶν μίαν θεωρίαν προσήγγισε τὴν γῆν εἰς τὴν θεωρίαν. Ἡ γῆ εἶναι πρᾶγμα, ὡς γνωρίζετε, ἀκίνητον.

§168Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ ὅμως κινεῖται (ἱλαρότης).

§169Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἔχουν ἀνάγκην οἱ νόμοι νὰ τροποποιηθῶσι καὶ νὰ τὴν ῥυθμίσωσιν. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου, κύριοι, δὲν ἠκούσθη ὅτι ἀπὸ τὰ Γραφεῖα τοῦ Ὑπουργοῦ ἄνθρωπος ἐντελῶς ἀνίδεος τῆς γῆς καὶ τῶν ἀκινήτων ἐν γένει κτημάτων ρυθμίζει τὰ ζητήματα ταῦτα συμφώνως πρὸς τὰς ἰδέας του.

§170Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀλήθεια. Οἱ συντάσσοντες τοὺς νόμους δὲν ἔχουν ἰδέαν περὶ γῆς.

§171Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἔχουν τὴν ἀτυχίαν τὰ ἀκίνητα, κύριοι, νὰ μὴ κινοῦνται. Μόνον ἡ γλῶσσα τοῦ συναδέλφου εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μετακινεῖται ὁποτεδήποτε. Ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω ὅτι εἶναι ἐκ τῶν θελόντων τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν, διότι ὑπάρχουν κατὰ τὴν κρίσιν μου καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι προσποιοῦνται ὅτι δὲν ἐννοοῦν, διότι δὲν θέλουν ποτὲ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου.

§172Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Πλανᾶσθε πολύ. (θόρυβος).

§173Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω διὰ τὸν κ. Φίλιον ὅτι, ἂν ἀνεγίνωσκε τὸ νομοσχέδιον, αἱ φωναί, τὰς ὁποίας ἐκβάλλει τὴν στιγμὴν αὐτήν, θὰ ἦσαν φωναὶ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παροτρύνσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Ἀκούσατε, κύριοι βουλευταί, τὶ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα καὶ τὸ ὁποῖον ἀπορῶ πῶς διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ διευθύνοντος καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἐνόμισεν ἴσως ὅτι ἠθέλησα νὰ καταφερθῶ κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι. Δὲν ὑπάρχει, καὶ τολμῶ τοῦτο νὰ εἴπω καὶ τὸ λέγω, θὰ τὸ λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαπρεπέστερος κῆρυξ τῆς ὀρθότητος τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὀρθότητος τῆς πολιτικῆς οὐχὶ ὅπως δύναται νὰ τὴν ἐννοήσῃ πᾶς ἀνίδεος τῶν πραγμάτων, ὀρθότητος τῆς πολιτικῆς, ὅπως τὴν θέλει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἐφαρμοσθῇ πραγματικῶς, νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἄνθρωποι, νὰ ὠφεληθῶσι καὶ νὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ γεωργία. Ἀλλ’ ἔρχονται, κύριοι ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως—πιθανὸν νὰ τῷ εἶπον ὅτι ἐξεδόθη ἓν Διάταγμα τοιοῦτον ὥστε νὰ διορισθοῦν μερικοὶ ὑπάλληλοι. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν θέλῃ τις νὰ τηρήσῃ τὰ προσχήματα καὶ τοὺς τύπους, δὲν θὰ δυνηθῇ ποτέ, ἐμὲ τοὐλάχιστον νὰ μὲ πείσῃ ὅτι εἶχε τὸν καιρὸν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ὀλίγας στιγμάς, κατὰ τὰς ὁποίας διέμεινεν ἐν Ἀθήναις, νὰ ἀναγνώσῃ καὶ ὅλους τοὺς τόμους τοὺς περιλαμβανομένους ἑκάστοτε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῶν νομοθετημάτων. Εἶναι σκληρόν, κύριοι, εἶναι ἀντιπολιτικόν, εἶναι ἀντεθνικὸν νὰ θελήσωμεν νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον τὰς εὐθύνας λεπτομερειῶν αἱ ὁποῖαι ἴσως εἰς κατωτέρους ὑπαλλήλους δύνανται νὰ ἀποδοθῶσιν, οὐδέποτε ὅμως εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ ἔθνους, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται περὶ ἄλλα μεγαλύτερα. Ἀλλ’ ἀκούσατε, κύριοι, τὶ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα. Ἄρθρον 15. Θὰ τὸ ἀκούσῃ ἴσως καὶ ὁ κ. Φίλιος (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἀπορρεούσας ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος Διατάγματος θὰ μετάσχωσιν ἐν εὐλόγῳ μέτρῳ καὶ οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ ὑπὲρ ὧν....κλπ.». Τὰ 10.000.000, κύριοι, αὐτά, τὴν σωρείαν αὐτὴν τῶν ὑπαλλήλων παίρνει τὸ δικαίωμα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ τὰ φορτώσῃ εἰς βάρος τῶν γεωργῶν. Ἄν αὐτὴ εἶναι ἡ γεωργικὴ πολιτική, ἂν τοιαύτην γεωργικὴν πολιτικὴν ἐννοεῖτε, κύριοι, νὰ ψηφίσετε, τότε παραιτοῦμαι τῆς συζητήσεως καὶ καταλείπω τὸ βῆμα.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου διεξάγεται ἡ συζήτησις, εἶναι ἔν τινι μέτρῳ συναφὲς πρὸς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀπολύτως ἀνεξάρτητον αὐτοῦ. Θὰ ἀνέμενεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λαρίσης νὰ διεξαγάγῃ τὴν ἐπίθεσιν του κατὰ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι εὐάρεστος εἰς αὐτόν, λαμβάνων καὶ τὴν πρόνοιαν νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην ὁλοκλήρου τῆς πολιτικῆς ταύτης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ ἀπαλλάσσων τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ ἤμην προθυμότατος νὰ ἀποδεχθῶ τὴν τιμὴν ταύτην καὶ νὰ ἀποδεχθῶ καὶ τὸ βάρος τῆς εὐθύνης ταύτης, ἂν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε μεταβιβάσῃ εἰς ἐμὲ καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς ἀγροτικῆς του πολιτικῆς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶναι καὶ αὐτὸς εἷς ἐξ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, ἐκ τῶν ἀδυσωπήτων τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι σωτηρία διὰ τὸ ἔθνος. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι σωτήριος, ἀρκεῖ ὑπὸ ἕνα ὅρον νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ποτέ, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶναι πρόθυμος νὰ χειροκροτήσῃ.

§176Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐὰν ἀποδίδεται εἰς ἐμέ, διαμαρτύρομαι, διότι πρὶν ἀκούσητε καλὰ τί ἐστὶ γεωργία πρὸ δεκαπενταετίας εἶχον ὑποβάλλει ὑπόμνημα ζητῶν ἀπαλλοτρίωσιν.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἡ πολιτικὴ αὕτη διετυπώθη εἰς οἱονδήποτε νομοσχέδιον, δι’ οἱωνδήποτε διατάξεων, οἱουδήποτε περιεχομένου ὁ κ. βουλευτὴς ἐκτείνει τὴν φωνὴν αὐτοῦ μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων, ταύτην τὴν γνωρίζομεν καὶ ἔχομεν ὅλα τὰ μέσα νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ὅτι ὑποστηρίζουσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως πράγματι δὲ καταφέρονται κατ’ αὐτῆς, ἔχετε τὸ θάρρος ν’ ἀντιταχθῆτε κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ καταγγείλετε αὐτὴν ὡς ἐπιζημίαν εἰς τὸ Ἔθνος δὲν δύνασθε ὅμως καὶ νὰ λέγετε, ὅτι εἶναι σωτηρία, δὲν δύνασθε νὰ κατακρίνητε τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν γεωργικήν, διότι ἐχρησίμευσαν ὡς ὄργανα τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ διότι ὁ Ὑπουργὸς κατήρτισε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀνέθεσεν εἰς αὐτόν. Γνωρίζομεν, κύριοι, τί ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ἀναμένωμεν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, γνωρίζομεν, ὅτι ἔχομεν νὰ ἀναμένωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς τῆς χώρας. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσχολῆται τις παρὰ τὰς δικηγορικὰς ἐργασίας, ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ μονοπώλιον τῆς γεωργικῆς σοφίας. Ταῦτα πάντα ἀπαντῶνται, ὅπως καὶ πᾶσα γνῶσις, ἥτις εἶναι χρήσιμος ἢ ἄχρηστος, ἀναλόγως τῆς καλῆς ἢ κακῆς χρήσεως αὐτῆς. Ἐφαρμόζοντες λοιπὸν πολιτικήν, κύριοι βουλευταί, ἡ ὁποία σκοπεῖ νὰ καταστήσῃ ἀνεξαρτήτους ἰδιοκτήτας καὶ μικροὺς καλλιεργητάς, ἐν ἐπιγνώσει θέλομεν δυσαρεστήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνδέουν τὰ συμφέροντά των μετὰ τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, δὲν ἐσκέφθημεν οὐδέποτε νὰ σταματήσωμεν μέχρι τοῦ σημείου τούτου, διότι γνωρίζομεν ἀναντιρρήτως, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει θέλομεν νὰ σχηματίσωμεν μίαν ἰδιοκτησίαν, χωρὶς νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτήν, τὸ ἔργον ἡμῶν θὰ ἦτο ἀτελὲς καὶ ἀνάξιον τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων. Σχηματίζοντες τὴν ἀνεξάρτητον μικρὰν ἰδιοκτησίαν σκέψιν καὶ ἀπόφασιν ἔχομεν νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ζωτικὴν καὶ θὰ τὴν καταστήσωμεν ζωτικήν, ἐν ᾗ περιπτώσει θελήσωμεν νὰ παρακολουθήσωμεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνισχύσωμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ Πολιτεία εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ μικροῦ ἰδιοκτήτου καὶ καλλιεργητοῦ. Ποῖον εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἠδυνάμεθα νὰ ἐπικοινωνίσωμεν μετ’ αὐτοῦ; Εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον εἶναι γνωστόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον παρὰ ἓν μέσον, ὁ μοχλὸς τῆς γεωργικῆς προόδου, ὁ συνεταιρισμός. Ὁ συνεταιρισμὸς δὲν εἶναι κοινοκτημοσύνη, ὁ συνεταιρισμὸς δὲν καταλύει τὴν ἀτομικὴν ἰδιοκτησίαν, ἀναντιρρήτως δύναται νὰ συμβαδίσῃ μετὰ μιᾶς ὁμαδικῆς ἐκμεταλλεύσεως, δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ ὁμαδικὴ ἐκμετάλλευσις, διότι ὁ συνεταιρισμὸς συνδέει ὅλους τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας εἰς ἕνα κοινὸν σύνδεσμον, δοθέντος, ὅτι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ προμηθευθῇ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ χρειάζωνται σήμερον, ὅπως θέση τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὴν παράλληλον τῆς γεωργικῆς προόδου. Ποῖα εἶναι τὰ μέσα; Εἶναι ἡ μηχανικὴ καλλιέργεια. Ἀναντιρρήτως εἶναι αὐτὴ καὶ οὐδὲν κώλυμμα ὑπάρχει, διότι δύναται ὁ συνεταιρισμὸς ἐν συνεργασίᾳ νὰ καταγίνεται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, οὔτε ἀποβλέπει κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν μηχανικὴν καλλιέργειαν, δημιουργεῖ τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, σήμερον γίνεται τοῦτο, ὅτι ἡ μηχανικὴ καλλιέργεια, ἡ ὁποία ἀπετέλει μέχρι τοῦδε προνόμιον τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, δὲν ἀποτελεῖ προνόμιον τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν μόνον διὰ τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλ’ ὁ προορισμὸς τοῦ συνεταιρισμοῦ εἶναι ὁ γεωργικὸς χυμός, διότι ὁ γεωργὸς ἔχει ἀνάγκην πίστεως, διότι ὁ γεωργὸς ἔχει ἀνάγκην ἀρωγῆς, διότι αἱ γνώσεις τοῦ γεωργοῦ ἢ ἀνάπτυξις τοῦ γεωργοῦ δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε χάρις εἰς μόνας τὰς ἀτομικὰς δυνάμεις νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ καὶ διὰ τοῦτο συνδέεται εἰς ἕνα κοινὸν σύνδεσμον, ὁ ὁποῖος διευκολύνει τὴν πίστιν, διότι δημιουργεῖ ἀλληλεγγύην, δημιουργεῖ ταμεῖα, δημιουργεῖ Τράπεζα καὶ θὰ δημιουργήσῃ Τράπεζα καὶ Ταμεῖον. Ὀφείλω νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διακοπῶν θέλω προσπαθήσῃ νὰ ἔχω ἕτοιμον ὁλόκληρον τὸν σύνδεσμον τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν πίστιν, διότι ἄνευ τοῦ συνδέσμου θὰ ἠκούαμεν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. βουλευτοῦ ποῦ θὰ εὕρῃ τὰ μέσα ἀνεξάρτητος ἰδιοκτήτης ἔχει πίστιν νὰ καλλιεργήσῃ, ἔχει σπόρους νὰ σπείρῃ, ἔχει χρήματα νὰ διαθέσῃ; Δὲν ἔχει; Καὶ τότε θὰ μεταβάλῃ τοὺς ἀγροὺς εἰς λειμῶνας. Δὲν ἔχει φόβον, διότι ἔχομεν ὅλα τὰ μέσα αὐτὰ καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην συνεταιρισμῶν καὶ ἱδρύομεν συνεταιρισμοὺς καὶ δι’ αὐτῶν τῶν μέσων θὰ δώσῃ ὅλην τὴν ζωτικότητα εἰς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν. Δὲν εἶναι τοῦτο μόνον ἀπαραίτητον, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἄλλου τινὸς καὶ τοῦτο εἶναι νὰ παρακολουθήσωμεν ἡμεῖς καὶ νὰ δώσωμεν ἡμεῖς τὰ φῶτα, τὴν ἀρωγὴν τὴν ἐπιστημονικὴν εἰς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἐνδεικνύομεν. Ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο, κύριοι βουλευταί, νὰ δημιουργήσωμεν πραγματικὴν ἐπαρχιακὴν ὑπηρεσίαν, πραγματικὴν ὑπηρεσίαν ἐποικισμοῦ θὰ σᾶς ἐπρότεινον εἰλικρινῶς διὰ νὰ ἱκανοποιήσω μύχιον πόθον νὰ καταργηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§178Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν φιλοδοξῶ. Δὲν εἰξεύρω, ἐὰν εἰς τὸ Καρπενήσιον ἐγεννήθη ἡ φιλοδοξία αὐτή.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφήσατε αὐτά.

§180Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Αὐτὴ δὲν εἶναι συζήτησις νομοσχεδίου.

§181Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναντιρρήτως, κύριοι βουλευταί, ἐὰν δέν ὑπάρχῃ ὑπηρεσία γεωργικὴ εἰς τοὺς ἀγρούς, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν εἶχε θέσιν, διότι, ἐὰν δὲν γνωρίζωμεν τὶ γίνεται εἰς τοὺς ἀγρούς, δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν οὐδεμίαν πρόνοιαν. Θὰ ἦτο μία σπατάλη ἀδικαιολόγητος τοῦ κράτους, καὶ τοιαύτην ὑπηρεσίαν σήμερον δὲν ἔχομεν, τοιαύτην ὑπηρεσίαν θὰ σχηματίσωμεν δι’ οἱασδήποτε δαπάνης, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ δαπάνη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ τὴν κυριωτέραν παραγωγὴν τῆς χώρας, ὄχι μόνον θὰ αὐξήσῃ τὸν κοινωνικὸν πλοῦτον, κ. βουλευταί, ὄχι μόνον θὰ ἀποτελέσῃ τὸν κυριώτερον παράγοντα τῆς ἐθνικῆς ζωτικότητος, ἀλλά, διότι αἱ δαπάναι αὐταὶ ἔχουσιν ἄμεσον ἀπόδοσιν εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν. Ἐὰν δαπανᾷ τις 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια διὰ τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, ἵνα ἐνισχύσῃ αὐτήν, εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ θ’ ἀποδοθῇ πολλαπλάσιον εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ κράτους. Καὶ τὶ πράττομεν σήμερον; Δημιουργοῦμεν στοιχειωδεστάτην ὑπηρεσίαν. Ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ νομοσχέδιον ἦτο μεμπτόν, θὰ ἦτο, διότι ἡ ὑπηρεσία του εἶναι ἀπολύτως συμφέρουσα. Διότι στερούμεθα τῶν μέσων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν καταστήσει αὐτήν, ὡς ἔπρεπε νὰ τὴν καταστήσωμεν πληρεστέραν. Ὁ νόμος ἐπιτρέπει τὴν ἵδρυσιν μέχρι 25 γραφείων ἐποικισμοῦ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Μακεδονίαν Ἀνατολικὴν καὶ Δυτικήν, εἰς τὴν Θράκην, εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Διὰ τὰ 25 αὐτὰ γραφεῖα ἔχομεν ἐπιστάτας τοὺς ὁποίους πρόκειται ν’ ἀποκαταστήσωμεν πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον ἀνὰ ἕνα ἐπιστάτην εἰς 4 ἢ 5 συνοικισμούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἱδρύσωμεν. Καὶ θὰ σᾶς φέρω κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν πίνακα τῶν δαπανῶν, ἵνα ἴδητε, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν περὶ ὑπολογισμῶν πόρρω ἀπέχουσιν ἀπὸ τὴν ἀκρίβειαν, διότι φαίνεται ὁ κ. βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ἀπέκτησεν ἀληθῶς εἰδικότητα εἰς τὰ τῆς γεωργίας, δὲν ἀπέκτησεν εἰδικότητα εἰς τὰ τῶν ἀριθμῶν καὶ διὰ τοῦτο, κ. κ. βουλευταί, ἀνεβίβασε τὸ ποσὸν εἰς 10 ἑκατομμύρια. Εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν θὰ σᾶς πιστοποιήσω δι’ ἀριθμῶν, ὅτι πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος κατ’ ἀνώτατον ὅρον μέχρι 400 χιλ. Διὰ τὴν ὅλην ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν, καίτοι ἀκριβῶς δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς ἀριθμούς, ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ 3 ἑκατομμύρια. Εἶναι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ὑπερβολικός; Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θὰ διαβαθμισθῇ εἰς μίαν σειρὰν ἐτῶν, ὄχι διότι θέλομεν νὰ τὴν διαβαθμίσωμεν εἰς μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἵνα κάμωμεν οἰκονομίας, ἀλλὰ διότι δὲν ἔχομεν τοὺς ὑπαλλήλους, ἵνα τὴν ἐφαρμόσωμεν ἀμέσως. Κύριοι βουλευταί, τινὰ ἐκ τῶν γραφείων αὐτῶν ὑπάρχουν διὰ τοῦ νόμου...... εἰς τὴν Μακεδονίαν. Καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἔχομεν τοὺς ἰθαγενεῖς ἐποίκους. Δὲν ἔχομεν μόνον τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐγκαταστήσωμεν. Ἔχομεν ἀπὸ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐποικισμοῦ τῶν προσφύγων. Διὰ τῆς ἐποικιστικῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας τὸ κράτος προέβη εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἐξέλεξε τὰ μέρη τὰ ὁποῖα ἐθεώρησε κατάλληλα, ἐγκατέστησε τοὺς πρόσφυγας, ἔδοσε εἰς αὐτοὺς τ’ ἀναγκαῖα τῆς σπορᾶς καὶ ὅ,τι ἄλλο ἐχρειάζοντο. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐγένοντο διὰ τῶν γραφείων ἐποικισμοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐρωτᾶ τί χρειάζονται. Δὲν γνωρίζω κατὰ ποῖον περίεργον τρόπον θὰ ἐπετελεῖτο ἡ κολοσσιαία αὐτὴ ὑπηρεσία. Καὶ πρόκειται νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸν ἐποικισμὸν αὐτόν; Πρόκειται, κ. κ. βουλευταί, παραλλήλως πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἰθαγενῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν διὰ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου νὰ ἐπιδιωχθῇ μία ἐθνικὴ ἐργασία τῆς ὁποίας τὴν σημασίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτιμήσῃ ἡ παροῦσα Βουλή. Καὶ αὐτὸ εἶναι, κύριοι. Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς πρέπει νὰ φροντίσῃ δι’ ὅλα τὰ ἐγκατεσπαρμένα τέκνα της, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκουν σήμερον ἐπαρκῆ τὰ μέσα ἐκτὸς τῆς χώρας. Πρόκειται νὰ ἐγκαταστήσωμεν εἰς τὴν Μακεδονίαν χιλιάδας ὁλοκλήρους ἐποίκων. Ἀναντιρρήτως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν ταῦτα πάντα διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος. Ἐὰν ἦτο διὰ τὴν Μακεδονίαν, δὲν θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν ὁ κ. συνάδελφος. Ἀντίρρησιν ἔχει εἰς τὴν Θεσσαλίαν, τὴν χώραν του, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπει οὐδεμίαν ἐπέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διότι αὐτὴ εἶναι χώρα ἀλλοτρία δι’ αὐτόν. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν, λέγει τί ἔχει νὰ πράξῃ ἡ ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία; Ἀλλ’ ὁλόκληρος ἡ προκαταρκτικὴ ἐργασία, ἕως ὅτου φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, στηρίζεται ἐπ’ αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς ὑπηρεσίας. Αὐτὴ θὰ μελετήσῃ τοὺς νόμους, αὐτὴ θὰ ἴδῃ ποῖοι ἔχουν δικαίωμα, θὰ παρακολουθήσῃ τὴν καταμέτρησιν τοῦ κτήματος καὶ ἐν γένει ὅλας τὰς ἐργασίας αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Εἰς ποῖον πρόσωπον θέλομεν ἀναθέσει πάντα ταῦτα παρὰ εἰς μίαν ὑπηρεσίαν ἐποικιστικήν; Σᾶς ἐδόθη, κ. κ. συνάδελφοι, μία ἀμυδρὰ εἰκὼν τοῦ τὶ ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀναντιρρήτως θ’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας, ὑπολείπεται μόνον εἰς τοῦτο εἰς τὸ ὅτι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα, ἵνα τὰς καταστήσωμεν πληρεστέρους. Ἐὰν εἴχομεν τὰ μέσα ἤθελον ἀψηφίσει τὰς διαμαρτυρίας τοῦ κ. βουλευτοῦ καὶ μὲ ἤρεμον τὴν συνείδησιν θὰ συνίστων εἰς τὴν Βουλὴν ἀφόβως νὰ υἱοθετήσῃ αὐτό, ἐν τῇ συνειδήσει ὅτι υἱοθετοῦσα τοῦτο δὲν συντελεῖ εἰς σπατάλην τοῦ Δημοσίου χρήματος, ἀλλὰ συντελεῖ καὶ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ συντελεῖ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ Δημοσίου πλούτου, ἀλλὰ συντελεῖ εἰς τὴν κανονικὴν εὐημερίαν, ἀλλὰ συντελεῖ ὑπὲρ τῶν τάξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι πρώτιστα πάντων ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς ἐπιμελείας τοῦ Κράτους (χειροκροτήματα).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκέκας ἔχει τὸν λόγον.

§183Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐν τῇ προηγουμένῃ μου ὁμιλίᾳ ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι νόμοι καὶ ἡ ψήφισις τῶν νόμων καὶ ἐν γένει ἡ ρύθμισις ζητημάτων τοιούτων δὲν εἶνε ἀντικείμενον διαλεκτικῆς δεινότητος. Δὲν ἠμφισβήτησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ποτὲ τὴν διαλεκτικήν του δεινότητα, παράδειγμα δὲ τρανότατον εἰδικῶς τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι οἱ ὡραῖοι λόγοι, τοὺς ὁποίους πάντες ἠκούσατε μὲ ὡραῖον ὕφος λεχθέντας. Ἠκούσατε, ὅτι θὰ πράξω τοῦτο, θὰ πράξω ἐκεῖνο καὶ τὰ γεωργικὰ ζητήματα θὰ λυθῶσι κατὰ τὸν δεῖνα ἢ τάδε τρόπον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ποιηταὶ δυνάμενοι καὶ μὲ εἰκόνας πολὺ ὡραιοτέρας καὶ ὑψηλοτέρας νὰ διερμηνεύσωσι παρομοίους λόγους καὶ παρόμοια ζητήματα. Ἀλλὰ συνηθίσατε ἀπὸ δύο ἐτῶν, ἀφ’ ἧς ἤρξατο ἡ συζήτησις τοῦ γεωργικοῦ ζητήματος νὰ ἀκούητε καὶ ἄλλοτε τοὺς λόγους αὐτούς. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἡ διαφορὰ ἔγκειται ἐκεῖ ὅπου ἐγὼ θὰ θέσω τὸ ζήτημα ὅτι ἕκαστος ἐπιλαμβανόμενος τῶν ζητημάτων πρέπει νὰ γνωρίζῃ, τί θέλει, καὶ νὰ γνωρίζῃ νὰ τὰ ρυθμίζῃ διὰ νὰ μὴ ὑποπέσῃ εἰς σφάλμα, τὸ ὁποῖον σφάλμα δύναται νὰ ἔχῃ καταστρεπτικὴν ἐπιρροήν, οὐχὶ μόνον διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ τὸν κόσμον καὶ διὰ τοὺς ἀτυχεῖς ἀγρότας. Ἠκούσατε διθυράμβους τῆς πολιτικῆς τῆς ἀγροτικῆς, ἠκούσατε ἐπαίνους καὶ καυχησιολογίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ μερίμνῃ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὴν ἐντολὴν νὰ χορηγηθῇ πᾶσα προστασία εἰς τὴν γεωργίαν καὶ νὰ ληφθῇ πᾶν μέτρον δυνάμενον νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας—ἐνθυμεῖσθε καὶ τὸ πενιχρὸν Ταμεῖον τῆς Θεσσαλονίκης— καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἐγνώριζε τὸ μέγεθος τῆς ζημίας ἡ ὁποία ἐγένετο. Ἀπὸ τὸ πενιχρὸν Ταμεῖον τῆς Θεσσαλονίκης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσκέφθη νὰ διαθέσῃ ἴσως καὶ χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν, ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Ἠκούσατε δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ποίαν μέριμναν ἔλαβεν ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ πόσας θυσίας ἔκαμεν. Ἀλλ’ ἐθυσίασε τί; Τὰ πενιχρὰ χρήματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσίν του. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀπόδειξις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θὰ ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὴν εὐγλωττίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, νὰ ἐξακοντίσῃ μύδρους καὶ ρίψῃ ὑπαινιγμούς, ὅτι φιλοδοξῶ τὴν θέσιν ἐκ τῶν πεδίων τῆς Θεσσαλίας, τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ Τυμφρηστοῦ, καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ταῦτα εἶναι ἄχρηστα πάντα εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται σοβαρῶς ἀπὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βήματος. Ἀλλ’ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀποδεικνύει, ὅτι παθαίνουν αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοιαύτην καταστροφήν, οἵαν καὶ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια τὰ διατεθέντα ἐν Θεσσαλονίκῃ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κύριοι, ἐψηφίσατε νομοσχέδιον, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διέθεσεν ἑπτὰ ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἀγορὰν μηχανημάτων διὰ τὴν γεωργίαν καὶ μόνον ἓν ἑκατομμύριον ἐχρησιμοποιήθη. Τὰ ἄλλα εἶναι ἐρριμένα εἰς τὰς πεδιάδας καὶ ἐκτὸς τῶν ἀποθηκῶν εἰς τοὺς σταθμοὺς τῶν διαφόρων σιδηροδρόμων φθειρόμενα ὑπὸ τῆς σκωριάσεως καὶ καταστρεφόμενα ὑπὸ τῆς σήψεως. Διατὶ, κύριοι; Τοῦτο δὲν ἦτο ἐν τῇ προθέσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι οἱ ἀναλαβόντες τὴν πραγματοποίησιν τῶν προθέσεων αὐτοῦ —καὶ βέβαια δὲν εἶχε κανεὶς τὴν ἀξίωσιν νὰ μεταβῇ ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὴν Ἀμερικὴν νὰ ἐκτελέσῃ τὰς παραγγελίας —ἦσαν ἀνίδεοι τῶν πραγμάτων.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν καὶ δὲν με ἐκθέτουν οἱ ὑπαινιγμοὶ πρέπει νὰ δώσω μίαν διασάφησιν.

§185Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὴν διασάφησιν τὴν ἔδωκε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, καταθέσαν τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἐρρίφθησαν εἰς τὰς ὁδούς.

§186Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί Εἴπατέ μοι διατί;

§187Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀρκεῖ νὰ μὴ ἔχετε νεῦρα, διότι ὅταν καταλαμβάνῃ τις θέσιν Ὑπουργοῦ ἐπίσημον, ὀφείλει νὰ μὴ ἔχῃ νεῦρα.

§188Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ὅταν εἶναι βουλευτὴς ὀφείλει νὰ μὴ ἔχῃ νεῦρα.

§189Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ μὲ διακόπτητε.

§190Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δώσω μίαν ἐξήγησιν.

§191Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὴν ἐδώσατε μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη.

§192Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταὶ δὲν ἀμύνομαι pro domo meo. Ἐγένετο εἰς Θεσσαλονίκην, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγὼ δὲν ἤμην Ὑπουργός, μία προμήθεια βενζιναρότρων μὲ τὸν σκοπὸν νὰ διατεθοῦν ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Ἡ πρόθεσις ἦτο ἀγαθωτάτη. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν μεταφορικῶν μέσων δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ μεταφέρωσιν αὐθωρεὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἐπῆλθε τὸ τέλος τοῦ πολέμου καὶ αἱ τιμαὶ εἰς τὰ εἴδη ταῦτα ὑπέστησαν μίαν πτῶσιν ραγδαίαν καὶ εὑρέθη ὅτι ἀντὶ 20.000 δραχμῶν, ὅσας ἐστοίχισεν ἓν βενζινάροτρον ἠδύνατο νὰ ἀγορασθῇ μὲ 10 χιλιάδας. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν τί νὰ κάμωμεν; νὰ τὰ κρατήσωμεν εἰς τὰς τιμὰς ὅπου τὰ ἠγοράσαμεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ νὰ εἴπωμεν, ἐλᾶτε νὰ τὰ πάρετε 20 χιλιάδας, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἠδύνατό τις νὰ τὰ προμηθευθῇ μὲ 10 χιλιάδας, ἢ νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος τὴν ζημίαν αὐτήν, ὀφειλομένην ἀπολύτως εἰς τὰς περιστάσεις καὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ ἄροτρα διὰ τὴν παραγωγήν; Τί εἴδους σκέψεις καὶ ποῖα τὰ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐν τῇ προθέσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ἐματαιώθησαν ὑπὸ τῶν ἀνιδέων ἐκτελεστῶν, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω.

§193Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν εἶναι μόνον οἱ βλέποντες εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς σηπόμενα τὰ ἄροτρα, οἵτινες διαφωνοῦσι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, δὲν εἶναι ὅτι καὶ αὐτὰ δύνανται νὰ ρήξωσι φωνὴν ἐκεῖθεν, ὅθεν σήπονται ὡς ἄχρηστα, ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἕτερον προσεπιβεβαιοῦν τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ τις τί πράττει. Τὰ ἄροτρα αὐτὰ ἀφίχθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπειδὴ ἦσαν ἄχρηστα.

§194Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διετέθησαν ἤδη 60.

§195Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἠθέλησε τὸ Ὑπουργεῖον ὁπωσδήποτε νὰ τὰ θέσῃ εἰς χρῆσιν καὶ ἐδημοσίευσεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως πρόσκλησιν δι’ ἧς τὸ ἔλεγε; —Βεβαίως θὰ ἔχῃ καμμίαν δικαιολογίαν καὶ δι’ αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς—ὅτι ὅποιος ἐκ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ βοηθήσωμεν νὰ προαχθῶσι γεωργικῶς, θέλει νὰ κάμῃ χρῆσιν βενζιναρότρων τὰ χορηγεῖ πρὸς δραχμὰς 14.000. Ἂν κύριοι αὐτὰς τὰς γνώμας ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ μὲ αὐτὰς ρυθμίζει τὴν τύχην τῆς γεωργίας ἐν Ἑλλάδι, τότε δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ προσευχώμεθα εἰς τὸν Θεὸν νὰ μᾶς σώσῃ ἀπὸ τὴν προστασίαν αὐτήν. Ὅστις γνωρίζει ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, καὶ γνωρίζει τί ἀπαιτεῖται νὰ παραχθῇ ὁ σῖτος, ὅστις εἶναι τὸ μόνον προϊόν, ποῦ παράγεται εἰς τὸν τόπον μου, πόσας ἀρώσεις χρειάζεται διὰ νὰ καλλιεργηθῇ νὰ φυτρώσῃ καὶ νὰ θερισθῇ, ὅστις γνωρίζει ποῖον εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποδώσῃ ἡ γῆ εἰς σῖτον καὶ ἂν ὄχι μὲ λιπάσματα, ἀλλὰ μὲ ἔλαιον καὶ βούτυρον, ἂν ποτισθῇ καὶ λάβῃ αὐτὸ τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς παραγωγῆς μετρήσῃ τὰς τέσσαρας ἀρώσεις ποῦ χρειάζεται ἡ σιτοπαραγωγή, πολλαπλασιάσῃ μὲ 14 ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον φρονεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ὅτι πρέπει νὰ ἀνέλθωσιν αἱ δαπάναι, τότε θὰ ἴδῃ μὰ τὸν Θεὸν ὅτι εἰς κανένα ἄνθρωπον δὲν συμφέρει νὰ σπείρῃ, διότι θὰ ἔχῃ παθητικὸν μεγάλον εἰς ἑκάστην σποράν. Ἀλλά, κύριοι, ἐνόμισα, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἐνδιαφέρωμαι διὰ τοὺς ὑπαινιγμοὺς τοὺς ὁποίους ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ρίψῃ ἡ εὐγλωττία καὶ ἡ εὐφυΐα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐναντίον μου, ὅτι, ὅταν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, εἰς τὴν ὁποίαν πολλάκις μετέβην καὶ ἀπηυθύνθην πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας μου, μεθ’ ὧν συνέζησα καὶ συνανεστράφην καὶ δὲν ἐπερίμενα, ὅτι θὰ ἐξυπνήσουν ἄλλοι ἀγαπῶντες αὐτοὺς περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνέζησαν, συνεζυμώθησαν μετ’ αὐτῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν καὶ τὰς ἀτυχίας καὶ τὰς εὐτυχίας, καὶ ὅταν ὁ λαὸς ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον πάντες ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ὁ καλλίτερος τρόπος διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ, μᾶς εἴπῃ: οὗτος εἶναι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον μᾶς φέρετε καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἐστείλαμεν εἰς τὴν Βουλήν; Μᾶς ὑποχρεώνετε ἐκτὸς τοῦ χρεωλυσίου τῆς ἀξίας, τὴν ὁποίαν θὰ πληρώσωμεν διὰ τὰ κτήματα, νὰ πληρώσωμεν καὶ τὰ ἑκατομμύρια, τέσσαρα ἔστω κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ πληρώσωμεν ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ κάμουν δι’ ἡμᾶς τί κ. βουλευτά; Ἂν εἴπωμεν, ὅτι θὰ προστατευθῇ ἡ γεωργία, ὅτι θὰ σᾶς ἐπιβλέπῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, φοβοῦμαι μήπως μᾶς ἀντιτάξουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤρχισαν οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας νὰ φοβῶνται, ὅτι λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδοται κατὰ πλήρη κυριότητα, διότι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως καὶ ἂν τὸ πληρώσωμεν, καὶ ὅταν βλέπωμεν, ὅτι θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνωμεν μισθωτοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἡμεῖς, τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα δὲν ἀρκοῦσιν οὔτε εἰς τὴν ζωάρκειάν μας, φοβούμεθα, ὅτι δολιεύεσθε τὴν ἐντολὴν καὶ καταπολεμεῖτε κατὰ τρόπον σατανικὸν τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§196Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύναμαι νὰ καθησυχάσω μόνον τὸν κ. βουλευτήν, ὅτι ἐξ ὅσων φοβεῖται ὅτι θὰ τοῦ εἴπῃ ὁ Θεσσαλικὸς λαός, δὲν θὰ τοῦ εἴπῃ τίποτε, διότι γνωρίζω κάλλιστα τί φρονεῖ ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς, καὶ ἂν τοῦ εἴπῃ κάτι τι θὰ τοῦ εἴπῃ μᾶλλον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς εἶπεν καὶ ὄχι ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐφοβήθη.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–14).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκει).

§199Ν. ΞΗΡΟΣ. Θὰ ζητήσω, κύριε Ὑπουργέ, τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου τούτου.

§200Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ν’ ἀπαλειφθῇ.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 15 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 26 Σεπτεμβρίου 1919 «περὶ ἐπισκευῶν τῶν κολλιγικῶν οἰκιῶν».

§203Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἤθελον νὰ μάθω τὸ ἑξῆς, κ. Ὑπουργέ. Δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῇ ὁ κολλίγος τὰς ἐπισκευάς, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἰδιοκτήτης δὲν τὰς κάμῃ; Ἐὰν αἱ ἐπισκευαὶ αὗται τύχῃ νὰ ὑπερβοῦν τὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία θὰ ἥρμοζεν εἰς τὸ κτῆμα;

§204Ν. ΞΗΡΟΣ. Θὰ εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰς τοπικὰς συνθήκας.

§205Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχομεν λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ἐξασφαλιστικά.

§206Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ ἦτο προτιμότερον μέχρις ἑνὸς ὁρίου.

§207Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑποβάλλετε τροπολογίαν.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§209ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρωμῆς ἐξόδων νοσηλείας ἀνδρῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ νοσηλευθέντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1919 Ν. Δ. περὶ μισθώσεως οἰκημάτων κλπ. καὶ διὰ τὸ Π. Ναυτικόν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀχρήστων ὑλικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ τῆς ναυτικῆς Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 11ην μ. μ. (Ὥρᾳ 9.50′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11 μ. μ.)

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τέλους ἀδείας ἀσκήσεως ἐπιτηδεύματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων συναφῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Σεπτεμβρίου 1919 νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1354 περὶ προσωρινῆς ἀπαγορεύσεως τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν ἐπὶ τοῦ ἀποτεφρωθέντος τμήματος τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 31 Μαΐου 1919 νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ συμβάσεως μεταξὺ Σάμου Θεσσαλονίκης καὶ ἀναδόχου Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος τῆς αὐτῆς πόλεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως ὑπὸ τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Πατρῶν δρ. 20.000 διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἐν Πάτραις ἀνδριάντος τοῦ Παλαιῶν Πατρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποδόσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διορισμοῦ Εἰσηγητοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως ἐκτελεσθέντων ἔργων ἐν τῷ καταστήματι τελωνείου Πειραιῶς καὶ περὶ προϋπολογισμοῦ ἐκτελέσεως ἔργων ἐν τοῖς τελωνιακοῖς καταστήμασι Σύρου καὶ Ἡρακλείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ναυτικῶν ἔργων καὶ κτηρίων τῶν Φάρων καὶ Φανῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Μαΐου 1919 Ν. Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1394 καὶ 1745 νόμων, «περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης καὶ περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Διατάγματος περὶ προσθηκῶν εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου 1394». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωματικῆς δαπάνης δραχ. 60.000, πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ Διοικητηρίου Σερρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου (4944) ΓϠΜΔʹ περὶ φυγοδικίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΣΠΣΤʹ (286) περὶ ὁπλοφορίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καλλιεργείας τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς καταναλώσεως τῆς ἰνδικῆς καννάβεως (χασίς)» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 5 Μαρτίου 1919 περὶ ἐπιτάξεως οἰκημάτων διὰ τὴν στέγασιν τῶν παλλινοστούντων πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὑπηρεσιῶν ἀποκαταστάσεως τῶν πληθυσμῶν τούτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωργικοῦ ἐνεχυρογράφου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου πρὸς συμπλήρωσιν τῆς δαπάνης λειτουργίας τοῦ ἐν Κοσμᾷ Λακεδαίμονος Ἑλληνικοῦ Σχολείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συνδρομῆς ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου πρὸς ἔκδοσιν τοῦ περιοδικοῦ συγγράμματος «Γρηγόριος Παλαμᾶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς Ἀρχιερατικοὺς Ἐπιτρόπους Γεννιτσῶν καὶ Καρατζόβης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν δέχεται ὅπως τὰ κάτωθι νομοσχέδια κηρυχθῶσι κατεπείγοντα: 1) «Περὶ συστάσεως ἐν Πειραιεῖ Κεντρικῆς Ἀποθήκης κινίνης καὶ σακχαρίνης τοῦ Κράτους». 2) «Περὶ ἀνεγέρσεως ἀποθηκῶν πυρείων ἐν Πειραιεῖ καὶ περὶ ἐπισκευῆς τῶν ἐν Πειραιεῖ κεντρικῶν ἀποθηκῶν πετρελαίου τοῦ Δημοσίου» 3) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ 1608 νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων». 4) «Περὶ συμβάσεως μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Καναδικῆς Κυβερνήσεως». 5) «Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τοῦ προληπτικοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους». 6) «Περὶ κυρώσεως τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων αʹ) τοῦ ἀπὸ 31 Ἰουλίου 1919 «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ νόμου 1679 τῆς 16 Ἰανουαρίου 1919 «περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου» καὶ βʹ) τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1919 «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 1679 «περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου». 7) «Περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1919 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ παροχῆς τριακονταδράχμου μηνιαίου ἐπιδόματος εἰς πολιτικοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ ὑπηρέτας».

§213ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. (Κηρύσσονται κατεπείγοντα).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰουνίου 1919 νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ χορηγήσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παγίας προκαταβολῆς ἐκ δραχμῶν 250.000, διὰ τὰς ὑπηρεσίας τῆς Διοικήσεως τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ καὶ προσθήκης διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως ἐκτελεσθέντων ἔργων ἐν τῷ καταστήματι τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς καὶ περὶ προϋπολογισμοῦ ἐκτελέσεως ἔργων ἐν τοῖς τελωνειακοῖς καταστήμασι Σύρου καὶ Ἡρακλείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συνεχίζεται ἡ Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ.

§215Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε, προσελθοῦσα εἰς εἰδικὴν ἀπόφασιν πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν ἐν γένει πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ἤρχισεν ἀπὸ τοὺς δημοδιδασκάλους ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἦτο δίκαιον νὰ γίνῃ ἔναρξις, διότι ἐμισθοδοτοῦντο σχετικῶς ἐλάχιστα παρὰ τὸ ὕψιστον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιτελοῦσι. Μία ἀναδρομὴ εἰς τὸν βίον τῶν ἀποτελούντων τὸ διδασκαλικὸν σῶμα, πείθει πάντα ὅτι ἦτο καιρὸς νὰ ἐπιδειχθῇ ἡ μέριμνα αὕτη πρὸς τοὺς διδασκάλους. Εὐτυχῶς ἡ κατάστασις αὕτη ἡ οἰκτρά, ὁριστικῶς τερματίζεται διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου νομοσχεδίου τὰ κύρια σημεῖα ἐξητάσθησαν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἀπομένῃ τίποτε ἄλλο εἰς τοὺς ὁμιλήσαντας παρὰ ἢ νὰ ἐπικρίνωσιν ἢ νὰ ἀποδεχθῶσιν αὐτό. Τὰ κύρια σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠσχολήθησαν καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐπεξεργασθεῖσα καὶ οἱ διάφοροι ἔντιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, εἶναι τὰ ἑξῆς. Πρῶτον εἶναι ἡ βάσις, ἡ ὁποία τίθεται διὰ τοὺς τὸ πρῶτον εἰσαγομένους εἰς τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἐκρίθη ὅτι, ἡ βάσις δηλαδὴ ἡ πρώτη μισθοδοσία, ἡ ὁποία παρέχεται τῶν 200 δραχμῶν, δὲν θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ προσελκύσῃ τοὺς ἀπαραιτήτους λειτουργοὺς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὅπως καὶ ὁ συνάδελφός του ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλον λόγους οἰκονομίας, ἀφῆκαν νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι τὴν βάσιν αὐτῶν τῶν 200 δραχμῶν ἐκανόνισεν λελογισμένη οἰκονομικὴ μελέτη τοῦ ζητήματος. Οἱ ἀφορισμοὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ θὰ μὲ εὕρουν ἀτάραχον καὶ θὰ μείνω ἐντελῶς ἀσυγκίνητος, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἄλλου νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος βουλευτὴς δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου συγχρόνως ὑποβληθέντος ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, κανονίζει μισθὸν 190 δραχμῶν διὰ τοὺς τὸ πρῶτον κατατασσεμένους χωροφύλακας. Καὶ ἐφ’ ὅσον παρατηρεῖ ὁ θέλων νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συντελουμένην νομοθετικὴν ἐργασίαν, ὅτι οὐδεὶς ὑπολογισμὸς χωρεῖ εἰς τὴν δημιουργίαν καθημερινῶς ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους οὐδεμία ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη δικαιολογεῖ, ἐφ’ ὅσον λέγω, ἐγὼ θὰ μείνω ἀδιάφορος εἰς τὰς κρίσεις τὰς οἰκονομικὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἑκάστη δαπάνη, ὅπως καὶ χθὲς ἔλεγε, πρέπει νὰ ἐξασφαλίζεται μὲν ἓν ἀντίστοιχον ἔσοδον. Τὸ ἔσοδον αὐτὸ θὰ τὸ εὕρητε, ἐὰν θελήσητε νὰ περιορίσητε ὀλίγον τὴν μεγάλην φάλαγγα τῶν περιττῶν ὑπαλλήλων. Οὐχὶ κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὄχι οἱ πολλοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ οἱ ὀλίγοι, οἱ καλοὶ καὶ οἱ ἁδρῶς ἀμειβόμενοι, ἐξασφαλίζουν τὴν κανονικὴν ἐξυπηρέτησιν ὅλων τῶν κρατικῶν ἀναγκῶν. Ἐὰν αὐτὴ ἡ σκέψις ἐπικρατήσῃ, ἀσφαλῶς θὰ εὕρητε τὰ ἀντισηκώματα, τὰ ὁποῖα σᾶς χρειάζονται διὰ νὰ μὴ φανῆτε φειδωλοὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ, προκειμένου νὰ διορθώσητε τὴν πολιτείαν. Ἐγὼ ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ βάσις τῶν 200 δραχμῶν δὲν εἶναι βάσις. Τὰ ἄλλα, κύριοι, ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠσχολήθησαν οἱ προλαλήσαντες εἶναι ἀνισότης, ἡ ὁποία δημιουργεῖται μεταξὺ τῶν ἤδη ὑπηρετούντων διδασκάλων καὶ τῶν διορισθησομένων, τόσῳ κατὰ τὸν μισθὸν ὅσῳ καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν, ἡ ἀνισότης, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας, ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν ἤδη ὑπηρετούντων διδασκάλων πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ προσληφθῶσιν ἐφεξῆς, διότι συμβαίνει ὁ διορισθησόμενος ἀπὸ αὔριον μετὰ πάροδον 29 ἐτῶν, νομίζω, νὰ φθάνῃ εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς μισθοδοσίας τῶν δραχμῶν 400, ἐνῷ ὁ ἤδη ὑπηρετῶν δημοδιδάσκαλος δὲν φθάνει εἰς τὸ ὅριον αὐτῶν οὔτε μετὰ ὑπηρεσίαν ὑπερβαίνουσαν τὰ 35 ἔτη, διότι ὁ ἤδη ὑπηρετῶν δημοδιδάσκαλος καὶ μετὰ τὴν πάροδον 35 ἐτῶν, θὰ λάβῃ μόνον δραχμὰς 320. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν τῶν διδασκάλων, ὁ ἤδη διορισθησόμενος μετὰ πάροδον 25 ἐτῶν ἀποχωρῶν θὰ λάβῃ σύνταξιν ἐπὶ τῇ βάσει μισθοῦ 400 δραχμῶν, ἐνῷ ὁ ἤδη ὑπηρετῶν δὲν θὰ λάβῃ τοιαύτην σύνταξιν ποτέ. Ἄλλο σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο συζήτησις, εἶναι αἱ προσαυξήσεις καὶ ἡ διαβάθμισις. Προάγονται διὰ τῶν διαβαθμίσεων εἰς πρωτοβαθμίους οἱ δευτεροβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι καὶ γίνονται πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι τόσοι ὅσοι ἀναγκαιοῦν, ἵνα συμπληρώσωσι τὰ κενά. Τόσοι, ὅσοι ἀναγκαιοῦν διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὸ ⅕ εἰς τὰς τάξεις τῶν δευτεροβαθμίων καὶ τὸ ⅕ εἰς τὰς τάξεις τῶν πρωτοβαθμίων. Νομίζω, ὅτι ἔτσι εἶναι. Καὶ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον, ἔλεγε καὶ ἰσχυρίζετο, ὅτι ἐκ τῇ προσπαθείᾳ τῶν δημοδιδασκάλων νὰ καταλάβωσι τὸ ⅕ τῶν δευτεροβαθμίων καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ προσπαθείᾳ τῶν δευτεροβαθμίων νὰ καταλάβωσι τὸ ⅕ τῶν πρωτοβαθμίων, θὰ ἐπέλθῃ κατ’ ἀνάγκην ἡ διαφθορὰ τῶν χαρακτήρων. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι προωρισμένοι νὰ παρασκευάζωσι τοὺς χαρακτῆρας ἄλλων νὰ διαφθείρωνται αὐτοὶ οἱ ἴδιοι. Καὶ σᾶς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος, καταργήσατε τὸ ⅕ καὶ ἀφήσατε ἀόριστον τὸν ἀριθμόν. Ὑποθέτω, ὅτι ἐν τῇ προσπαθείᾳ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τοῦ νὰ διορθώσῃ ἓν κακὸν ἐζήτει νὰ δημιουργηθῇ ἓν ἄλλο μεγαλείτερον κακόν, διότι ἂν θὰ ὑπάρχῃ εἷς ἀγὼν συνεπαγόμενος τὴν διαφθορὰν τοῦ χαρακτῆρος, εἷς ἀγὼν πρὸς κατάληψιν τοῦ ⅕, φαντασθεῖτε ποῖος μεγαλείτερος ἀγὼν θὰ ἐνεργῆται πρὸς κατάληψιν ἑνὸς ἀορίστου ἀριθμοῦ, προσπαθοῦντος ἑκάστου ἐκ τῶν δημοδιδασκάλων νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν τάξιν εἴτε τῶν δευτεροβαθμίων, εἴτε τῶν πρωτοβαθμίων. Θὰ ἔλεγε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἢ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τὴν προστασίαν του, δὲν μὲ κάμνετε καὶ ἐμὲ πρωτοβάθμιον; Δὲν θὰ ἔχετε κανένα περιορισμὸν καὶ ὁ ἀγὼν εἶναι σφοδρότατος ἐπὶ ζημίᾳ καὶ τῆς παιδείας καὶ τοῦ χαρακτῆρος. Ἔχω τὴν γνώμην καὶ τάσσομαι μὲ τοὺς πιστεύσαντας, ὅτι τόσον ἡ προσαύξησις, ὅσον καὶ ἡ διαβάθμισις δὲν πρέπει νὰ ἐξαρτηθοῦν ἀπὸ ἐκεῖ, ἀπὸ ὅπου τὰ ἐξαρτᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ τὴν εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ νὰ ἐξαρτηθῶσιν ἀπὸ τὸν χρόνον. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ τοῦτο διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἀσφαλῶς θὰ ὑφίσταται ὁ διαρκὴς πόλεμος πρὸς κατάληψιν καλλιτέρας θέσεως. Τὸν πόλεμον αὐτὸν δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ τὸν ἀναχαιτίσητε ποτέ, μὴ πλανᾶσθε, εἴτε θέσητε ἢ ἔχετε ἤδη ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ κλάδου τῶν δημοδιδασκάλων ἄλλα ἀνώτερα ὄργανα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ρυθμισταὶ τῆς καταστάσεως, θὰ ἔχετε μηδέν. Ἐὰν τόσον τὴν προαγωγὴν ὅσον καὶ τὴν προσαύξησιν ἐξαρτήσητε ἀπὸ τὸν χρόνον θὰ εἶναι δυνατὸν μετὰ πάροδον ὡρισμένων ἐτῶν ὑπηρεσίας ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ προάγεται αὐτοδικαίως χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκλιπαρήσῃ κανένα, χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καπηλευθῇ. Θὰ προκύψῃ δὲ καὶ ἓν ἄλλο μέγα δίκαιον, ὅτι ἡ ἐπαύξησις τῆς μισθοδοσίας τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἐπαγγέλλεται καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιποθεῖ, θὰ εἶναι πραγματική, ἐνῷ σήμερον δὲν εἶναι, διότι ἐὰν εἰς δημοδιδάσκαλος τὸ πρῶτον εἰσερχόμενος εἰς τὸν κλάδον ὡς τριτοβάθμιος δὲν κατορθώσῃ διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον νὰ προαχθῇ καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν τάξιν τῶν δευτεροβαθμίων εἴτε εἰς τὴν τάξιν τῶν πρωτοβαθμίων, αὐτὸς μετὰ πάροδον 25 ἐτῶν ὑπηρεσίας δὲν θὰ ἔχῃ αὐξήσει τὸν μισθόν του παρὰ μόνον κατὰ 120 δραχμὰς καὶ μετὰ 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ὁ δημοδιδάσκαλος αὐτὸς θὰ ἔχῃ 200 καὶ 120 ἐπαύξησιν 320 δραχ. Αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ μισθοδοσία του μετὰ πάροδον 25 ἐτῶν. Ἀλλὰ κύριοι, δὲν εἶναι τὸ μόνον ζήτημα τῆς ὑλικῆς ἀμοιβῆς. Φαίνεται ὅτι ἐχώρησεν ἡ σκέψις, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ὑποδεικνυομένου τρόπου νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἱκανότης τῶν δημοδιδασκάλων καὶ νὰ λαμβάνωσιν εἴτε τὴν προσαύξησιν εἴτε τὴν διαβάθμισιν, κρινόμενοι ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητήν, ἀπὸ τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον καὶ ἀπὸ τὸ ἀνώτερον συμβούλιον καὶ τέλος ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὡς εὐδοκίμως ὑπηρετήσαντες. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι πρέπει νὰ εἶναι ἱκανοὶ καὶ ἀνίκανος δημοδιδάσκαλος μὴ εὐδοκίμως ὑπηρετῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ στασιμότης τὴν ὁποίαν καταδικάζετε διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ τῆς προαγωγῆς, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα, ἐξεύρετέ το καλά, τὴν ἀπογοήτευσιν τοῦ ὑπηρετοῦντος καὶ οὐδέποτε τὴν προώθησιν εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ. Τοῦτο μαρτυρεῖ ἡ πεῖρα, ὅπου ὁ νόμος αὐτὸς ἐφηρμόσθη. Ἡ στασιμότης εἰς τὸ στράτευμα εἰς τίποτε ἄλλο δὲν συνετέλεσε παρὰ νὰ κρατῇ εἰς τὰς τάξεις ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μειωμένον τὸ αἴσθημα τῆς φιλοτιμίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ποτὲ κανεὶς νὰ τὸν ὑπερπηδήσῃ ἄλλος νεώτερος καὶ κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὸ στράτευμα, ὅπου ἡ εὐαισθησία εἶναι εἰς τὸ ἀκρότατον σημεῖον, καὶ κατ’ ἐπέκτασιν πάντα ὑπηρεσιακὸν κλάδον καὶ κατὰ μείζονα ἐπίσης λόγον εἰς τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων, ὁ ὁποῖος θὰ μείνῃ μίαν καὶ δύο φορὰς στάσιμος, διότι δὲν θὰ κριθῇ ἀπὸ ἐκείνους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ κρίνεται, ὡς εὐδοκίμως ὑπηρετῶν, μὴ περιμένετε ὠφέλιμον ἔργον. Θὰ σᾶς δώσῃ ἀρνητικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ κύριοι εἰς ποῖον ἐπὶ τέλους θὰ ἐμπιστευθῆτε τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτῶν τῶν δημοσίων λειτουργῶν; Προβλέπει τὸ νομοσχέδιον καὶ μοὶ ἀπαντᾶτε· ἰδοὺ οἱ ἐπιθεωρηταί, ἰδοὺ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, ἰδοὺ τὸ ἀνώτατον ἐποπτικὸν συμβούλιον. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, πόσοι ἐξ ὑμῶν εἰλικρινῶς πιστεύουν ὅτι ἔχετε ἐπιθεωρητὰς εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των, ἔχετε ἐπιθεωρητὰς εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἐμπιστευθῆτε τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ὑπ’ αὐτοὺς δημοδιδασκάλων. Ὅλοι οἱ ἐπιθεωρηταὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις, θὰ εἶναι ὀλίγοι ὡς καὶ οἱ περισσότεροι τῶν λειτουργῶν τῆς ἐν γένει ἐκπαιδεύσεως σύρονται καὶ σύρονται, ἵνα προσαρμοσθῶσι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν νέων γλωσσολόγων, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὴν μεγαλειτέραν ἐξουσίαν. Οὗτοι θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσι κατὰ πόσον οἱ διάφοροι δημοδιδάσκαλοι θὰ πρέπῃ νὰ προαχθῶσιν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Εἰς αὐτοὺς λοιπὸν θὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν ἐκτίμησιν τῶν δημοδιδασκάλων.

§216Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε συνάδελφε, ἐξεύρετε πόσοι ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον;

§217Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ποίους;

§218Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὑπαινίττεσθε, τοὺς γλωσσολόγους.

§219Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γλωσσολόγους, ἢ γλωσσομέντορας εἶπεν ὁ κ. βουλευτής;

§221Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἤθελον λογισθῆ εὐτυχὴς νὰ μὲ καταστήσετε ἐνήμερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζω, κ. Ὑπουργέ, πόσοι εἶναι. Ἀρκεῖ δι’ ἐμὲ καὶ εἷς διὰ νὰ δημιουργήσῃ τὴν συμφοράν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι πολλοί. Ὁ ἀριθμὸς δὲν παίζει ρόλον.

§222Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἠμπορεῖ εἷς μόνος;

§223Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἕνας εἶναι ἀρκετὸς τὸ πᾶν νὰ παρασύρῃ. Κατὰ συνέπειαν μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον πόσοι εἶναι. Ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι οὐ μόνον οἱ λειτουργοὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ συγγραφεῖς τρομοκρατοῦνται ἀπὸ τοὺς γλωσσολόγους, οἱ συγγραφεῖς τῶν διαφόρων ἀναγνωστικῶν βιβλίων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκριθῇ βιβλίον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γραμμένον εἰς τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν προσπαθοῦν αὐτοὶ νὰ ἐπιβάλλουν εἰς τὸν λαόν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀνήσυχος καθόλου, κανένα κίνδυνον δὲν διατρέχει ἡ γλῶσσα μας. Ἡ γλῶσσα θὰ τρέξῃ τὸν δρόμον της τὸν φυσικὸν καὶ κανεὶς δὲν θὰ τὴν ἀναχαιτίσῃ εἰς τὸν δρόμον της. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ γλῶσσα δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀμύνονται ὑπὲρ τῆς γλώσσης. Ἐὰν ἐπὶ τέλους, κ. Ὑπουργέ, νομίζετε ὅτι ἡ διαβάθμισις ἡ ὁποία εἶναι καὶ προαγωγὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ καὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, μὴ ἐπιμένετε ὅμως νὰ στηρίζεται ἐκεῖ καὶ ἡ προσαύξησις, τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον, διότι ἡ προσαύξησις δίδεται μετὰ πάροδον τριῶν ἐτῶν. Μάλιστα εἶναι ἀνάγκη καὶ τότε νὰ ἔχῃ διαδικασίαν...........

§224Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ διαδικασίαν, ἐὰν ὑπάρχωσι στοιχεῖα τότε μάλιστα.

§225Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων. Ἐὰν θέλητε νὰ δείξητε ἐπιμονὴν εἰς τὴν ἀντίληψίν σας, περιορισθῆτε εἰς τὴν διαβάθμισιν διότι διὰ νὰ δοθῇ ἡ προσαύξησις εἰς ἕνα δημοδιδάσκαλον εἶναι ἀνάγκη νὰ διαρρεύσῃ μία τριετία, ἐὰν δὲν διαρρεύσῃ ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ δημοδιδασκάλου; Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε θὰ τὸν κρατήσητε εἰς τὴν ἀρχικὴν μισθοδοσίαν; καὶ ἐνῷ θὰ ζητεῖτε τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀκριβῶς καὶ ἀπ’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον προάγεται, δηλαδὴ εἰς αὐτόν, εἰς τὸν ὁποῖον παρέχεται προσαύξησιν 200 δραχμῶν. Ἐφθάσατε εἰς τὸ ἄλλο σκληρὸν μέτρον. Εἴπατε, ὅτι δὲν ἐκτείνεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ηὐδοκίμησαν, δὲν τοὺς χρειάζεσθε; νὰ ἀπέλθωσιν· εἶναι σκοπιμώτερον, εἶναι προτιμώτερον. Ἄλλο, κύριοι, σημεῖον εἶναι ἡ ἀφομοίωσις τῶν δημοδιδασκάλων πρὸς τὰς δημοδιδασκάλισσας, ἡ ἕνωσις τῶν δύο φύλων.

§226Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ ἐξίσωσις.

§227Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι διατεθειμένος νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἀντιλήψεις του, ἔχει λόγους νὰ στέρξῃ εἰς τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ μισθοῦ, ὅταν οὐδεὶς λόγος δικαιολογητικὸς δὲν συντρέχει εἰς τὴν ἀνισότητα. Δὲν γνωρίζω ἐπὶ ποίων βλέψεων ἐστηρίχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ διαιρέσῃ τὸ ἔργον τὸ παρεχόμενον ἀπὸ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκάλισσας.

§228Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν εὗρεν ἐκ τῶν προτέρων.

§229Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, περὶ αὐτοῦ πρόκειται, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν μᾶς εἴπατε νεώτερόν τι, περὶ τῆς τροποποιήσεως πρόκειται, διότι ὁ νόμος ἔχει τόσας ἄλλας διατάξεις καὶ τὰς ἑνώνει μὲ ἄλλας διατάξεις ὑγιεστέρων ἀντιλήψεων, διότι, ἐὰν τοῦτο δὲν ἤθελε συμβῇ, δὲν θὰ συνεζητοῦμεν τώρα. Ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ὅτι ἀναιροῦνται πολλαί, ὡς ἀπηρχαιωμέναι διατάξεις καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ συνιστῶ τοὐλάχιστον ἐγώ, καὶ αὐτὴ ἡ διάταξις νὰ ἀπαλλειφθῇ. Ὅπως ἔλεγον καὶ πρίν, ὅτι πολὺ ἐνδιαφέρει τοὺς δημοδιδασκάλους τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως, διότι ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ἐξασφαλίζεται εἰς αὐτοὺς ἡ σύνταξις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τελευταίου μισθοῦ, θὰ εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ ὑπηρετήσωσιν οἱ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ὑπηρετοῦντες, θὰ εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ μίαν ἑξαετίαν νὰ ὑπηρετήσωσιν. Σᾶς προλαμβάνω κ. Ὑπουργέ, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω.

§230Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἐννόησα.

§231Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοὺς ὑπηρετοῦντας.

§232Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τοὺς νῦν;

§233Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Καὶ πάλιν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσιν σύνταξιν ἐπὶ 400 ἀλλ’ ἐπὶ 300 δραχμάς. Εἶναι καὶ αὐτὸ μία ἀνισότης, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του. Ἀτυχῶς δὲν γνωρίζομεν τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· ἀπ’ ὅσα χθὲς εἶπεν, ἀντελήφθημεν ὅτι πρόκειται περὶ τροπολογιῶν, περὶ ποίων ὅμως τροπολογιῶν ἀκριβῶς δὲν γνωρίζομεν. Αὐταὶ εἶναι ἐν ὀλίγοις αἱ ἀντιλήψεις αἱ ἰδικαί μου, ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι ὁ ὀλιγώτερον ἁρμοδιότερος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος ἐν ἐπιλόγῳ ἔλεγε χθές, ὅτι ὁ ἀγὼν τῶν ὅπλων παύει, καὶ ἀρχίζει νέος ἀγών, ὁ εἰρηνικὸς ἀγών. Ἐγὼ ἐπιπροσθέτω, ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν τὸν κοινωνικὸν ἡ Ἑλλὰς προσήκει νὰ προηγηθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, ἀναμφισβητήτως θὰ νικήσῃ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν καλλιτέραν διαπαιδαγώγησιν, καὶ οἱ πρῶτοι καὶ οὐσιαστικώτεροι παράγοντες αὐτῆς εἶναι ὁ καλὸς διδάσκαλος καὶ χριστιανικὸς ἱερεύς.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§235Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁμολογουμένως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἕνας σταθμὸς εὐεργετικὸς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Κράτους, ὀφείλω δὲ νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν σπεύσασα νὰ ἐγκαινιάσῃ μίαν νέαν ἐκπαιδευτικὴν περίοδον ἀνυψώσασα τοὺς δημοδιδασκάλους διὰ τῆς ὑλικῆς ἐνισχύσεώς της. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸν ἐλαχίστας ἔχει ἐλλείψεις. Κατὰ βάσιν τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ἐνισχύει τὸν δημοδιδάσκαλον οἰκονομικῶς, ὁ ὁποῖος πρὸ παντὸς ἔχει τοιαύτην ἔλλειψιν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐνισχύει τοὺς διδασκάλους οἰκονομικῶς, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἔχουν ἀνάγκην μιᾶς ὑλικῆς ἀνυψώσεως, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐκτελέσουν τὸ μέγα αὐτῶν ἐκπολιτιστικὸν ἔργον ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἰς ἣν ἐτάχθησαν. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἔχω ἀναγκαίας τινὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἀκούσῃ μετά τινος προσοχῆς, νὰ προσέξῃ ἵνα δυνηθῶμεν οὐσιαστικώτερον νὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις ἡ ὑλικὴ τῶν διδασκάλων, ὥστε νὰ κατορθωθῇ οὗτοι μετὰ πλείονος ζήλου καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὸ καθῆκον νὰ ρηφθοῦν πρὸς πνευματικὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ των. Ἡ ἀνισότης ἡ γενομένη εἶναι προφανής. Οἱ διδάσκαλοι οἱ ἤδη ὑπηρετοῦντες ἐπὶ 10 καὶ 20 ἔτη δὲν θὰ ἀπολαμβάνωσιν ἐκείνου τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον χορηγεῖ τὸ νομοσχέδιον μετὰ πάροδον 15 καὶ 20 ἐτῶν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤδη θὰ εἰσέλθωσι θὰ ἔχωσι μισθὸν μετὰ 20 ἔτη, πολὺ μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θὰ λάβωσι σήμερον οἱ διδάσκαλοι. Ἐκ τῆς γενομένης ἐξετάσεως προκύπτει, ὅτι ὁ διδάσκαλος ὁ ἤδη ὑπηρετῶν θὰ λαμβάνῃ κατὰ 25–50 δραχμὰς ὀλιγώτερον ἐκείνου τοῦ ὁποίου θὰ λαμβάνῃ ὁ διδάσκαλος ὁ ἤδη εἰσερχόμενος μετὰ 25ετῆ ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως ἡ διαφορὰ εἶναι ἄνισος καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξεύρῃ τρόπον ἐξισώσεως τῆς διαφορᾶς αὐτῆς. Οἱ μισθοὶ τῶν διδασκάλων, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, νὰ ηὐξάνοντο κατὰ τι περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τὸ νομοσχέδιον καθορίζει, διότι ὁμολογουμένως αἱ βιωτικαὶ ἀνάγκαι αἱ σημεριναὶ εἶναι πολὺ μεγαλείτεραι ἐκείνων τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας οἱ διδάσκαλοι εἶχον καὶ κατὰ τὸ πρὸ τοῦ πολέμου διάστημα, οἱ κατὰ τὸν νόμον ΒΤΜΘʹ μισθοί, ἀναλόγως ἦσαν μεγαλείτεροι. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι οἱ διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι τοποθετοῦνται εἰς μεγάλας πόλεις, ὡς αἱ Ἀθῆναι, ἡ Θεσσαλονίκη, αἱ Πάτραι, ἔχουν περισσοτέρας ἀνάγκας βιωτικὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὰς μικρὰς πόλεις καὶ κοινότητας διαφορὰ τις μισθοῦ, ὡς πρὸς αὐτὸ θὰ ἦτο ἀναγκαιοτάτη, ἵνα ἐπέλθῃ μία ἀνακούφισις εἰς αὐτοὺς τοὺς ἔχοντας μεγαλειτέρας ἀνάγκας καὶ βιωτικὰς ὑποχρεώσεις. Ἕνα μικρὸν ἐνοίκιον παρεχόμενον εἰς τοὺς διδασκάλους τούτους, θὰ ἦτο μία δικαία ἀνακούφισις ἤδη σὺν τῷ μισθῷ αὐξανομένῳ κατά τι, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμολογεῖ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην διδασκάλων καὶ ἔχομεν ἀνάγκην τοιούτων αὐξανομένων προσεχῶς, ὡς πάντες ποθοῦμεν καὶ ἐλπίζομεν κατὰ ὅριον τῆς Ἑλλάδος. Δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ζητήσωμεν νὰ ἑλκύσωμεν ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα διαφόρων ἀναγκῶν ἀπεμακρύνθησαν τῆς ὑπηρεσίας τραπέντες εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Τὸ νομοσχέδιον καθορίζει, ὅτι οἱ διδάσκαλοι οἱ ἐπιζητοῦντες συνταξιοῦχοι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς θέσεις των, θὰ λαμβάνουν ὀλιγώτερον μισθὸν τῶν ὑπηρετούντων, διότι τοὺς θεωρεῖ ὡς ὑποδιδασκάλους, θὰ λαμβάνουν ἑπομένως καὶ τὸν μισθὸν τῶν ὑποδιδασκάλων. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτου ὑπολογιζομένη ἡ μισθοδοσία αὐτῶν θὰ εἶναι μικροτέρα τῆς καθοριζομένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διατὶ αὐτὴ ἡ ἄδικος μισθοδοσία; Νομίζω, ὅτι ἵνα δυνηθῆτε νὰ στρατολογήσητε καὶ συντηρήσητε διδασκάλους, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξισώσητε καὶ τοὺς προσερχομένους νὰ ὑπηρετήσωσι εἰς τὰς τάξεις τῶν συνταξιούχων διδασκάλων νὰ τοὺς δώσητε τὰς ἀναλόγους, ὡς καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους των χορηγείας. Ἐπίσης βλέπω ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιθεωρητάς, μίαν διαφορὰν μισθοῦ, ἐν σχέσει πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν διδασκάλων. Δὲν γνωρίζω! πιθανὸν θὰ στρατολογῆτε τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἄλλωθεν, ἀλλ’ οἱ ἐπιθεωρηταὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προέρχονται ἐκ τοῦ διδασκαλικοῦ κύκλου καὶ θὰ ἔχουν ὑπηρεσίαν δέκα πέντε ἐτῶν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἀποχωροῦντες δὲ θὰ ἔχουν μίαν μισθοδοσίαν τετρακοσίων δραχμῶν μετὰ δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, Ἀλλ’ οἱ διοριζόμενοι ἤδη ἐπιθεωρηταί, κατὰ τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον, θὰ λαμβάνουν μισθὸν ὀλιγώτερον τοῦ διδασκάλου. Θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ καθορισθῇ μία αὔξησις σχετικὴ μισθοῦ, ἐπιθεωρητῶν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία ἠθικὴ διαίρεσις ἐκ τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν ἀνωτέραν αὐτὴν θέσιν τῶν ἐπιθεωρητῶν, πρὸς τὴν ὁποίαν νὰ ἀτενίζωσι μετ’ ἐλπίδων καὶ ὑλικῆς βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. Καὶ ἐγὼ συνενῶ τὴν φωνήν μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων διὰ τὴν κατάργησιν τῆς διαδικασίας τῆς διαιρέσεως τὴν καθοριζομένην ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τάξεις τῶν διδασκάλων εἰς τρόπον, ὥστε καὶ διαγράφεται ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἡ διαβάθμισις, δὲν πρόκειται δὲ νὰ φέρῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, θὰ λήψουν δὲ οἱ συνήθεις ἐπηρεασμοὶ ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῆς ἱκανότητος. Καλλιτέρα θὰ ἦτο ἡ ἰσότης, διότι θὰ ἐκτείνετε τὸν ζῆλον, ἐνῷ ἡ ἀνισότης τῶν διδασκάλων θὰ παρεῖχεν ἀντίθετα ἀποτελέσματα, διότι, ὅταν παρηγκωνίζοντο θὰ ἐφρόνουν, ὅτι παρηγκωνίσθησαν ἀδικαιολογήτως ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς πολιτείας, θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ νὰ τεθῇ ἡ ἀρχαιότης ὡς βάσις τῆς διαβαθμίσεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὰ ζητήματα, κύριοι, τὰ πλεῖστα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ συνέστησεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἀνεπτύχθησαν ἐπαρκῶς, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως κατά τι τοῦ ἀρχικοῦ μισθοῦ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐξισώσεως τῶν βαθμῶν τοῦ ἄρρενος καὶ θήλεος καὶ ἡ βελτίωσις κατά τι τοῦ μισθοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν εὐθυδικίᾳ θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ μίαν ὤθησιν γεναιοτέραν ὑλικὴν εἰς τὸν κλάδον τοῦτον, παρὰ τοῦ ὁποίου πολλὰ προσδοκᾷ ὁ τόπος ἐν τῷ μέλλοντι, ἡ μέχρι δὲ τοῦδε ἐπιτυχὴς ἐργασία τοῦ δημοδιδασκαλικοῦ κλάδου ἐπιβάλλει εἰς τὸ Κράτος μείζονας ὑποχρεώσεις πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης των.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸν λόγον.

§237Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι προσφέρει τις ὑψίστην ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν παραιτηθῇ τῆς σκέψεως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὑφὴν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ θέμα τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἐξηντλήθη, κατόπιν μάλιστα τῶν χθεσινῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ κατόπιν τῶν τόσων ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀληθῶς μὲ τέχνην ἀπότομον τὸ ζήτημα τοῦτο. Περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις μόνον γενικάς. Κύριοι βουλευταί, ἡ συμπάθεια τῆς Βουλῆς φρονῶ, ὅτι ἐξεδηλώθη ζωηρῶς ὑπὲρ τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ συμπάθεια δὲ αὕτη τῆς Βουλῆς νομίζω, ὅτι συμπίπτει μὲ τὴν συμπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία Κυβέρνησις πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς κακῆς πίστεως συζητητὴς διὰ νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποῦ ἐνεφανίσθη ἐντὸς τῆς πολιτικῆς κονίστρας τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔδειξεν ὅλην τὴν συμπάθειάν του πρὸς τοὺς λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Κατόπιν τῶν συμπαθειῶν τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἱκανοποίησις αὐτῶν τῶν ὀργάνων τῆς πολιτείας καὶ πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ ἱκανοποίησις τῶν λειτουργῶν τούτων. Πάντοτε κύριοι βουλευταί, ἀνεγνωρίσθησαν αἱ ὕψισται ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας προσφέρουν οἱ λειτουργοὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι τὸ Α καὶ τὸ Ω παντὸς δρῶντος ὀργανισμοῦ. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ξένος κοινωνιολόγος ἔγραψε ποτὲ, ὅτι τὸ χέρι ποὺ κουνᾷ τὴν κούνια κάμνει τὴν δημιουργίαν. Ἕτερος συνάδελφός του προσέθεσε τοῦτο: Δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές. Τὸ χέρι ποὺ κουνᾷ τὴν κούνια κάμνει τὴν μισὴ δημιουργία, τὴν ἄλλη μισὴ τὴν κάμνει ὁ διδάσκαλος. Ἐννοοῦμεν τὴν σημασίαν τοῦ γνωμικοῦ ὡς ἐννοοῦμεν πόσην ἐπιβολὴν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ ζητήματος ἡ ἀγωγὴ τοῦ διδασκάλου. Σᾶς ὑπενθυμίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἕνας Κυβερνήτης μιᾶς χώρας εἶπεν, ὅταν μετὰ μίαν εὐτυχῆ νίκην τῆς χώρας ἐπῆγε νὰ τὸν συγχαρῇ ὁ σύλλογος τῶν διδασκάλων: «Σὲ σᾶς ὀφείλει ἡ χώρα τὴν νίκην». Ὁ αὐτὸς Κυβερνήτης μεταβὰς ποτὲ εἰς τι προάστειον τῆς χώρας διηυθύνθη ἀμέσως εἰς τὸ σχολεῖον ἐθώπευσε τὸν διδάσκαλον καὶ τὸν ἐχαιρέτισε διὰ χειραψίας· οἱ συνοδοί του, οἱ ὁποῖοι ἐγνώριζον τὸ αὐστηρὸν τοῦ Κυβερνήτου παρεξενεύθησαν πῶς τοῦτο συνέβη. Τοῦτο τὸ ἀντελήφθη ὁ Κυβερνήτης ὁ σιδηροῦς καὶ εἶπε· μὴ παρεξενεύεσθε· αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐσφυρηλάτησαν τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος. Τοιουτοτρόπως δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν σήμερον: εἰς σᾶς ἐμπιστευόμεθα νὰ σφυρηλατήσητε τὸ μεγαλεῖον τῆς μεγαλυνθείσης Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐὰν εἴπωμεν τοῦτο, ἐὰν τοὺς ἀναθέσωμεν τοιαύτην εὐθύνην, δὲν νομίζετε ὅτι ἔχουν δικαίωμα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τὴν πολιτείαν τὴν συντήρησιν καὶ τὴν ζωὴν, ἡ ὁποία ζωὴ θὰ τοὺς φέρῃ τὴν εὐεξίαν τοῦ πνεύματος καὶ τὴν τόνωσιν τῆς ψυχῆς; Μὴ λησμονῶμεν τὸ τῶν προγόνων μας, Νοῦς ὑγιὴς ἐν σώματι ὑγιεῖ, ἢ καὶ ἓν παλαιότερον ἀπόφθεγμα· χαλεπὸν τὸ λαλεῖν εἰς γαστέρα ὦτα μὴ ἔχουσαν, (ὁ μῦθος δηλοῖ· εἶναι ἀνάγκη οἱ διδάσκαλοι ν’ ἀποκτήσωσι γαστέρα, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ὦτα καὶ ἀκούει καὶ ὑπακούει εἰς τὴν μεγάλην κοινωνικὴν ἀνάγκην καὶ τὰ κελεύσματα τοῦ Κράτους.

§238Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Τὸ ζήτημα, κύριοι βουλευταὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοδιδασκάλων ἀποτελεῖ ἐσωτερικὸν πρόβλημα, ἡ λύσις τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς τεθείσης ἀρχῆς τῆς βάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀφ’ ὅτου εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχήν, ἔχει στρέψει τὴν προσοχήν του πρὸ παντὸς εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐξωτερικῶν προβλημάτων τῆς χώρας. Ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα ἐσωτερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἄλλα μὲν λύει ἄλλα δὲ ἀφήνει ἄλυτα. Φρονῶ, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν ἐσωτερικὸν ζήτημα, ἓν ἐσωτερικὸν πρόβλημα τοῦ ὁποίου ἡ λύσις ἐπιβάλλεται ἀμέσως σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ ἐκπαιδευτικόν. Ἓν μέρος δὲ τοῦ προβλήματος τούτου ἀποτελεῖ τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοδιδασκάλων δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐκ τῆς βάσεως τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως κακῶς εἶπεν χθὲς τὸ βράδυ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς βάσεως τῆς σημασίας τῆς σοβαρότητος τοῦ προκειμένου προβλήματος. Τὴν βάσιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοδιδασκάλων πρέπει νὰ τὴν συγκρίνῃ μὲ τὴν βάσιν τῶν ἀποδοχῶν τοῦ κλάδου τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐκεῖ τὸ δόγμα τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐτέθη. Ἐτέθη ἡ σημασία τῆς θέσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν παρατηρῶ, ὅτι ὁ ἀνώτερος μισθὸς τοῦ ἀρχαιοτέρου δημοδιδασκάλου εἶναι μόλις μισθὸς ἀνθυπολοχαγοῦ. Αἱ ἀμοιβαὶ τῶν δημοδιδασκάλων δὲν πρέπει νὰ εἶναι κατώτεραι τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως συγκριθῇ ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων πρὸς τὸν μισθὸν τῶν ἀξιωματικῶν.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§240Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ὁμιλήσω σήμερον ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§242Ν. ΞΗΡΟΣ. Δύο παρατηρήσεις ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχήν σας. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 παράγραφος 11, ὡς εἶναι διατυπωμένη ἡ παράγραφος αὕτη δημιουργεῖ μίαν ἀνισότητα εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν μεταξὺ τῶν νέων καὶ τῶν παλαιῶν διδασκάλων. Παλαιὸς διδάσκαλος ὑπηρετῶν ἐπὶ 15ετίαν ἔχει λάβη προσαυξήσεις 3 5ετιῶν ἐκ δραχμῶν 30, ἐὰν ὑπηρετήσῃ ἀκόμη 9 ἔτη θὰ πάρῃ ἄλλας τρεῖς προσαυξήσεις κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἑπομένως θὰ πάρῃ μέσα στὰ 24 χρόνια ὑπηρεσίας, 90 δραχμὰς προσαυξήσεις. Ἴδωμεν τώρα ὁ νεοδιοριζόμενος διδάσκαλος τί θὰ λαμβάνῃ; Εἰς τὰ 15 ἔτη προσαυξήσεις τριετίας 100 δραχμὰς, εἴτε 10 δραχμὰς περισσότερον ἀπὸ τοὺς ὑπηρετοῦντας.

§243Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι βέβαια δυνατὸν νὰ διορθωθοῦν καὶ ὅλαι αἱ συνέπειαι τῆς ὀπισθοδρομικότητος ἐπὶ μίαν εἰκοσιπενταετίαν.

§244Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂν ἐπιδιώκωμεν τὴν ἰσότητα, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ τέρμα. Κατὰ τὸ τέρμα ἐνῷ οἱ νεοδιοριζόμενοι θὰ πάρουν 100, οἱ ἄλλοι οἱ ἤδη ὑπηρετοῦντες περισσότερον χρόνον ὑπηρεσίας δὲν θὰ πάρουν. Ἑπομένως πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὰ ποσοστὰ τῶν ὑπηρετούντων πέραν ὡρισμένης πενταετίας, ὥστε εἰς τὸ τέρμα τοῦ ὑπηρεσιακοῦ βίου νὰ καταλήξουν λαμβάνοντες τὸν ἴδιον μισθόν. Ἡ ἑτέρα παρατήρησις εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17. Πάντες οἱ λειτουργοὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς τοὺς ὁποίους λογίζονται καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων ἂν ἔχουν εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν εἰμποροῦν νὰ πάρουν τὸν μισθόν. Φρονῶ ὅτι ἡ διάταξις ἀφορᾷ τοὺς μέλλοντας νὰ διορισθοῦν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, διότι διὰ τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας, ἂν ἐν τῷ μεταξὺ διέκοψαν τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν ἐκ λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἢ νὰ δοθῇ ἑρμηνεία ὥστε νὰ ἀποκλείηται πᾶσα παρεξήγησις. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν περίπτωσιν ταύτην καὶ θὰ ἀποδεχθῇ τὴν παρατήρησίν μου.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§246Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἂν καὶ ἀναγνωρίζω ὑπὲρ πάντα ἄλλον τοὺς βασίμους λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τόσον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οἰκονομικῆς βελτιώσεως τῶν δημοδιδασκάλων, ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς μορφώσεως τοῦ διδασκαλικοῦ κλάδου, λαμβάνω τὸν λόγον, διότι φρονῶ ὅτι ὁ σκοπὸς ὁ τόσον ἱερός, εἰς τὸν ὁποῖον τείνει τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ τῶν λαμβανομένων μέτρων καὶ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ προκύψωσιν οἱ καρποί, τοὺς ὁποίους ἀναμένει ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Τοὺς φόβους μου στηρίζω ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου τῆς ὑποτιμήσεως τῶν διδασκαλισσῶν ἔναντι τῶν δημοδιδασκάλων. Τὸ σημεῖον τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἀντιτίθεται πρῶτον πρὸς τὴν πεῖραν, ἡ ὁποία διεπίστωσεν ὅτι ἡ γυνὴ ἔχουσα δύο προτερήματα, ἀφ’ ἑνὸς τὸ τῆς ὑπομονῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς ἐπιμονῆς κατώρθωσεν, ὥστε, ἂν μή τι ἄλλο νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὸν ἄνδρα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ στάδιον τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν νέων. Συνεπῶς, ἐφ’ ὅσον θέλομεν νὰ ἀντιταχθῶμεν πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν πεῖραν νομίζω, ὅτι ἀντιστρατευόμεθα πρὸς φυσικὸν κανόνα, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εὕρωμεν ἐνώπιον ἡμῶν, δεύτερον φρονῶ ὅτι ἡ ὑποτίμησις τοῦ μισθοῦ τῶν γυναικῶν ἔναντι τοῦ μισθοῦ τῶν ἀνδρῶν ἀποτελεῖ ἀναχρονισμόν, ὁ ὁποῖος ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, ὅτι ἂν ἐπετρέπετο εἰς ἄλλην ἐποχὴν πολλῷ μᾶλλον δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον ὅτε κατὰ τὸν λήξαντα Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ἀπεδείχθη τρανώτατα, ὅτι ἡ γυνὴ ὄχι μόνον δύναται νὰ στρέψῃ τὰ βλέμματά της πρὸς τοὺς κλάδους ἐκείνους τοὺς ὁποίους διεξεδίκει πρὸ τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου διότι ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀναπληρώσῃ τοὺς ἄνδρας εἰς ὅλους τοὺς κλάδους. Τέλος φρονῶ ὅτι ἡ ὑποτίμησις αὕτη εἶναι ἀντίθετος καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν τάσιν, ἡ ὁποία θέλει τὴν ἐξίσωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν γυναικῶν πρὸς τὸν μισθὸν τῶν ἀνδρῶν, τάσιν, ἡ ὁποία τείνει νὰ καταλάβῃ πάντας τοὺς κλάδους καὶ ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων δὲν παρηκολούθησεν εἰς τὴν νέαν ταύτην τάσιν. Ἄλλως τε καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν βαρῶν δὲν φρονῶ ὅτι ἡ γυνὴ ἔχει ὀλιγώτερα βάρη, διότι πολλάκις εἶναι ὑποστηρικτὴς οἰκογενείας, ἐνῷ οἱ ἄρρενες ἀποβλέποντες εἰς ἰδίας οἰκογενείας ἐγκαταλείπουσι μητέρας καὶ χήρας ἀδελφὰς καὶ ζῶσι πολλάκις μόνοι. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ ἐξίσωσις τοῦ μισθοῦ ἐπιβάλλεται καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὅπου ἐπέτυχε τοσοῦτον ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐτάχθη ὡς ὑπέρτατος σκοπὸς ὅτι τὸ μέλλον τῆς χώρας εἶναι εἰς χεῖρας τῶν γυναικῶν, διὰ τῶν ὁποίων κατορθοῦται νὰ μεταδίδεται εἰς τὰς μεταγενεστέρας γενεὰς ἡ μόρφωσις τῶν προγενεστέρων. Τὸ δεύτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τοὺς φόβους μου εἶναι, ὅτι οἱ νεοδιοριζόμενοι θὰ τυγχάνουν μεγαλειτέρων μισθῶν τῶν παλαιῶν. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἀδικίαν διότι παραγνωρίζεται εἰς τοὺς παλαιοὺς ἓν κεκτημένον ἐφόδιον, τὸ ἐφόδιον τῆς πείρας, τὸ ὁποῖον εἰς ὅλους τοὺς κλάδους προσθέτει, πλὴν τούτου πληγώνει τὴν φιλοτιμίαν τῶν παλαιῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετήσαντες τόσον χρόνον θὰ ἴδωσιν ἑαυτοὺς θεωρουμένους ἐν ὑποτιμήσει ἀπέναντι τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον εἰσέρχονται εἰς τὸν κλάδον.

§247Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Οἱ εἰσερχόμενοι τὸ πρῶτον εἰς τὸν κλάδον θὰ λάβωσιν ἕνα μισθόν, ἠξεύρετε ὅμως πόσον θὰ βραδύνουν διὰ νὰ προαχθοῦν;

§248Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Διατὶ θὰ βραδύνουν;

§249Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἕνεκα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ διαβάθμισις, διότι ἤδη 1)80 τῶν ὑπαρχόντων θὰ ἀναβῇ εἰς τὴν δευτέραν τάξιν καὶ 1)80 θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν πρώτην. Διὰ νὰ κενωθοῦν δὲ θέσεις, ὥστε νὰ καταλήξουν εἰς τὸ ⅕ τοῦ νομοσχεδίου ἠξεύρετε πόσα ἔτη θὰ παρέλθουν; Πολλά. Ὥστε οἱ ἀναδιοριζόμενοι θὰ ἔχωσι τὸν πρῶτον μισθόν, ἀλλὰ θὰ βραδύνωσι νὰ προαχθοῦν.

§250Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν αὐτὴ αὕτη ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία θὰ πλήξῃ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὸν κλάδον αὐτόν, διότι νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ζητοῦν νὰ προσελκύσῃ ὑπαλλήλους ἀφ’ ἑνὸς ἀφ’ ἑτέρου θὰ φυγαδεύσῃ τοὺς ὑπηρετοῦντας, οἱ ὁποῖοι θὰ προσπαθήσωσι νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς ἄλλα στάδια ὑποβιβαζόμενοι ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Ὥστε ἐνῷ προσπαθοῦμεν νὰ προσελκύσωμεν ὑπαλλήλους, ἀφ’ ἑτέρου ἐκδιώκομεν ἄλλους καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Φρονῶ ἄλλως τε, ὅτι ἡ βάσις ἡ ὑλικὴ διὰ τὴν προσέλκυσιν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι ἡ καλλιτέρα. Καὶ εἰς ἄλλας χώρας τοῦ κόσμου ἀναμφισβητήτως εὑρέθησαν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Καὶ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει μου τὸ Βέλγιον. Ἐκεῖ δὲν ἀπέβλεψαν εἰς τὴν ὑλικὴν διαφορὰν τῶν νεοδιοριζομένων ἀπέναντι τῶν παλαιῶν, ἐκεῖ ἀπέβλεψαν, ἵνα οἱ προσερχόμενοι εἰς τὰ διδασκαλεῖα, ὅπως ἐξέλθωσιν ἐκ τούτων δημοδιδάσκαλοι, ἔχωσι τὸ προτέρημα νὰ ἀπαλλάσσωνται τῆς στρατιωτικῆς θητείας ἐκγυμναζόμενοι ἐντὸς τῶν διδασκαλείων καὶ κατὰ τὸν τρόπον δὲ τοῦτον παρέχονται δικαιώματα περισσότερα πρὸς ὄφελος τῆς νεολαίας τοῦ μέλλοντος, ἤτοι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διαπαιδαγωγήσεως ἀποκτᾷ διδασκάλους ἀνωτέρας μορφώσεως. Ταυτοχρόνως ὅμως κατώρθωσαν οὕτω πράττοντες καὶ κἄτι τι ἄλλο, ὅτι ἀπέκτησαν καὶ ἀξιωματικοὺς ἐφέδρους, οἵτινες γυμναζόμενοι κατὰ τοὺς μῆνας τῶν σχολικῶν διακοπῶν ἔφθασαν εἰς πολὺ ἀνώτερον σημεῖον καὶ τῶν τακτικῶν ἀξιωματικῶν. Συνεπῶς φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔπρεπε νὰ σταθῇ εἰς τὴν ὑλικὴν διαφοράν, ἀλλ’ ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψῃ καὶ εἰς ἄλλα ἠθικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς τοὺς νεοδιοριζομένους, διότι παρ’ ὅλα ταῦτα φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἐπαρκὴς ἀριθμός, ὁ ὁποῖος θὰ προσέλθῃ εἰς τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων, ὁπότε, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα θ’ ἀναγκασθῶμεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἕτερον σύστημα. Τὸ πρῶτον σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβάλλετο νὰ προστρέξωμεν ἐν περιπτώσει ἐλλείψεως δημοδιδασκάλων, θὰ ἦτο ἡ ἕνωσις ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει τῶν σχολείων θηλέων καὶ ἀρρένων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἡ ἕνωσις αὕτη ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ κατωτάτου σχολείου, ἀπὸ τοῦ νηπιαγωγείου μέχρι καὶ τοῦ ἀνωτάτου, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὐδεμίαν διαφορὰν αἰσθάνεται τὸ ἄρρεν πρὸς τὸ θῆλυ, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦσιν αἱ σπουδαί. Ἐνῷ δὲ τοῦτο ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν εἰς τὰ ἀνώτερα σχολεῖα, κατὰ περίεργον τρόπον δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ κατώτερα. Δεύτερον σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν, εἶναι τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν ἱκανωτέρων μαθητῶν διδασκαλίας τῶν λοιπῶν, ὅπερ καίτοι ἀτελέστερον, ἐπέτυχεν οὐχ ἧττον σχετικῶς ἀποτελέσματα ὄχι εὐκαταφρόνητα. Τὰ δύο ἀναπτυχθέντα ἀνωτέρω σημεῖα, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μοὶ δίδουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσω τὸν φόβον, ὅτι πιθανὸν καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, νὰ λάβῃ τὴν τύχην τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῇ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ὡς πρὸς τὸ ὁριζόμενον ὅριον τῆς διαβαθμίσεως τῶν διδασκάλων ἂν μὴ 300 εἰς 250 τοὐλάχιστον, νὰ κηρυχθῶ ἀπὸ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως ἀντίθετος πρὸς τὴν ἰδέαν ταύτην, διότι φρονῶ, ὅτι οὔτε οἱ προτεινόμενοι λόγοι δικαιολογοῦσι τὴν διαβάθμισιν ταύτην, καθ’ ἣν δῆθεν θὰ δημιουργήσωμεν τὴν ἅμιλλαν τῶν δημοδιδασκάλων, διότι φρονῶ, ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἅμιλλα τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τοῦτο.

§251ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἅμιλλα;

§252Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Νὰ γίνωνται προαγωγαὶ κατόπιν ἐπιτυχοῦς ἐξετάσεως. Ἄλλως τε ἔχετε τοὺς ἐπιθεωρητάς.

§253Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τοὺς ἐχαντακώσατε τοὺς διδασκάλους!

§254Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀποβλέπω εἰς πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Πλὴν τούτου ἔχω ἀκόμη νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Φρονῶ, ὅτι ὁ μισθὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν ἀνερχόμενος εἰς δραχμὰς 300 εἶναι ἐλάχιστος.

§255Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐδήλωσα.

§256Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Διότι ἀντελήφθην ἐγὼ ἐπιθεωρητήν, ὁ ὁποῖος ἐπήγαινε πεζῇ μὴ δυνάμενος νὰ ὑπάγῃ σιδηροδρομικῶς εἰς ἐπιθεώρησιν τῶν σχολείων. Πλὴν τούτου θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 12 τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας εἰς τοὺς ἀποστελλομένους εἰς ἄδειαν ἐκπαιδευτικήν, ἀνέλθῃ ἀπὸ 30 εἰς 35 ἔτη. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχῃ στάδιον εἰς τὸν δημοδιδάσκαλον τὸν θέλοντα νὰ ἐργασθῇ νὰ δύναται ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Πλὴν τούτου ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπὶ τὰ ἕξ τελευταῖα ἔτη ἀνάγκης ὑπάρξεως τῶν μισθῶν τούτων ἄνευ διακοπῆς διὰ νὰ λαμβάνωσιν ἀνάλογον πρὸς τὸν μισθὸν τοῦτον, διότι ἂν καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι βεβαίως εἶναι ἀπαραίτητος ὁ ὅρος οὗτος, ἕνεκα τῆς ὑπαρχούσης ἐλλείψεως τῶν δημοδιδασκάλων, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως ἢ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἑξαετίας εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ πρέπει νὰ περιορισθῇ κατά τι. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι παρ’ ὅλας τὰς ἀνάγκας τὰς πανθομολογουμένας τῆς ὑπηρεσίας, ἠδύνατο νὰ μετριασθῇ ἡ ἑξαετία εἰς τέσσαρα ἔτη, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἀδικηθῶσι καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι προέτειναν περὶ ἐνοικίου, θὰ ἐφρόνουν, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκούντως δεδικαιολογημένη, πλὴν μόνον εἰς τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δημοδιδάσκαλοι ἐκτὸς τοῦ τόπου των διαμένοντες δὲν ἔχουσιν ἴδιον οἴκημα ἢ δὲν κατοικοῦσιν εἰς τὰ σχολεῖα. Συνεπῶς ἐὰν ἐδίδετο τοιοῦτον προνόμιον ἔπρεπε νὰ δοθῇ μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν διαμένουσιν εἰς τὸν τόπον ὅπου ἔχουσι τὰς οἰκίας των ἢ δὲν κατοικοῦσιν εἰς τὰ σχολεῖα. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ἐπιφέρω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αἵτινες, ὑποθέτω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει καὶ νὰ προαγάγῃ ἐν αὐτῷ τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν δημοδιδασκάλων.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§258Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν χθὲς διακόψας ἔντιμον μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν, ἂν δὲν μὲ ἠπάτησεν ἡ ἀκοή μου, περίπου ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ κατηγορήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ὅτι σπαταλᾷ τὸ δημόσιον χρῆμα.

§259Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον, ὅτι αἱ αὐξήσεις τῶν ἐξόδων ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, ὥστε ἡμεῖς συμβουλεύετε τὴν αὔξησιν, ἀλλ’ ὅταν ἐπιβάλλωμεν φόρους ἀντιστοίχους μᾶς κατηγορεῖτε, ὅτι αὐξάνομεν τὰ βάρη τοῦ λαοῦ.

§260Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ἔχωμεν νὰ σᾶς κατηγορήσωμεν διττῶς ἴσως, διότι ἐδαπανήσατε ἐφ’ οὗ μὴ ἔδει καὶ διότι δὲν ἐδαπανήσατε ἐφ’ ἃ ἔδει. Ἐκάματε σπατάλην ἴσως κατὰ τὸ διάστημα τῆς διοικήσεώς σας, ἀλλὰ παρελείψατε μέγα καθῆκον νὰ αὐξήσητε τὴν μισθοδοσίαν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀπὸ πέρυσι. Βλέπομεν, ὅτι διὰ τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐτοποθετήθησαν εἰς ἰδιωτικὰς ὑπηρεσίας ἐτετραπλασιάσθησαν αἱ ἀπολαβαί των, ἐνῷ τῶν διδασκάλων μόλις διπλασιάζεται. Θὰ ἦτο μεγάλη ἀποτυχία τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐὰν ἐξέλθωσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ κατηγορήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ηὐξήθησαν οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Φαντάζεσθε δὲ τί θὰ πάθουν ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι θὰ τοὺς πάρουν μὲ τὸ κοντόξυλο. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὑποβάλλω τὰς τροπολογίας μου. Ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι, ἐὰν μείνῃ ὡς ἔχει, τότε οἱανδήποτε ἐπιμέλειαν καὶ ἂν δείξωσιν εἰς τὸ σχολεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θέλουσιν εἰσέλθει θὰ προάγωνται. Φρονῶ, ὅτι θὰ παραμεληθῇ ὁ ζῆλος καὶ ἡ ἐπιμέλεια, τὴν ὁποίαν ἀπεκδεχόμεθα ἀπὸ αὐτούς. Ἐπίσης καὶ τὴν ὀγδόην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 4 εἰς τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι οἱ ὑποδιδάσκαλοι προάγονται εἰς δημοδιδασκάλους, προφανῶς ὁμιλεῖτε περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων Μακεδονίας.

§261Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὴ εἶναι διάταξις τοῦ κειμένου νόμου· πρόκειται περὶ τῶν ἀποφοίτων δύο διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα ἐλειτούργησαν, τὸ ἓν ἐν Μοναστηρίῳ καὶ τὸ ἕτερον ἐν Θεσσαλονίκῃ, τὰ ὁποῖα εἶχον 3ετῆ σειρὰν μαθημάτων, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἐνῷ εἰς τὰ σημερινὰ φοιτῶσιν οἱ τῆς βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, ἐκεῖ ἐφοίτων ἀπὸ τῆς δευτέρας τάξεως τοῦ ἑξαετίου. Ὁ νόμος 1067 ὥρισεν, ὅτι δύνανται οἱ τῆς κατηγορίας αὐτῆς τῶν ὑποδιδασκάλων, κατόπιν ἐξετάσεων νὰ προαχθῶσιν εἰς δημοδιδασκάλους. Ὡρισμένη κατηγορία ἀπὸ αὐτοὺς προήχθη, οἱ ἄλλο: ἐπρόκειτο νὰ προαχθῶσι δι’ ἐξετάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν κατωρθώθη νὰ γείνουν· τοὺς προβιβάζει ἤδη τὸ νομοσχέδιον.

§262Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀπὸ τοὺς ὑποδιδασκάλους ὅλου τοῦ Κράτους ἐπιστώθη, ὅτι ὅλοι προβιβάζονται. Ἂς ἀπαλειφθῇ λοιπὸν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἂς μείνῃ ὡς εἶχεν εἰς τὸν νόμον. Ἂν ἐρωτήσητε τοὺς σχολάρχας τοῦ Κράτους, θὰ σᾶς ἀπαντήσωσιν, ὅτι ἀπὸ τοὺς ὑποδιδασκάλους αὐτοὺς τῶν κοινῶν σχολείων, προέρχονται μαθηταὶ ἱκανώτεροι διὰ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα. Αὐτὸ τὸ ὁμολογοῦν ὅλοι οἱ καθηγηταὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἐννοεῖται ὅμως πάντοτε προκειμένου περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον των. Εἰς τὴν ἐνδεκάτην παράγραφον εἰς τὸ τέλος ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ προστεθῇ, ὅτι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει καὶ αἱ προσαυξήσεις τῶν ὑποδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἔδει ἐφέτος νὰ ἐξέλθωσιν ὡς δημοδιδάσκαλοι διὰ τῶν διδασκαλείων, διότι εἶναι ἤδη κανονισμένον, ὅταν ἐξέλθωσιν ὡς δημοδιδάσκαλοι θὰ λαμβάνωσι μικρότερον μισθὸν ἀπὸ τοὺς ὑποδιδασκάλους.

§263Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Λαμβάνεται πρόνοια περὶ τούτου.

§264Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἰς τὸ ἕκτον ἄρθρον δευτέρα παράγραφος λαμβάνεται πρόνοια πολὺ ὀρθῶς, περὶ τῶν συνταξιούχων δημοδιδασκάλων. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ δύνανται νὰ διορισθῶσιν οἱ διδάσκαλοι οἱ καθαρισθέντες κατὰ τὸ 1917. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐκαθαρίσθησαν κατὰ τὸ 1917, εἶπα δὲ τοὺς ἐθεωρήσατε ἐπανακτέους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρέπει νὰ τοὺς διορίσητε εἰς δημοδιδασκάλους καὶ ὄχι εἰς ὑποδιδασκάλους.

§265Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Χρυσοστάλη, ἐμποδίζεται ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ ἐπανέλθῃ;

§266Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Βεβαίως ἐμποδίζεται τώρα· διότι πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ ὡς ὑποδιδάσκαλος. Ὁμιλῶ περὶ συνταξιούχου.

§267Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ παίρνουν σύνταξιν καὶ μισθόν;

§268Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Θέλουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἠθικὴν ἀμοιβήν.

§269Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπειδὴ ἐξεκαθαρίσθησαν;

§270Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Πόσοι ὅμως ἀτόπως ἐξεκαθαρίσθησαν ἀπὸ αὐτούς;

§271Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ κρατοῦν καὶ τὴν σύνταξιν;

§272Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὄχι. Νὰ ἐπανέλθουν ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι δημοδιδάσκαλοι.

§273Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὸ ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκει) «ἡ διεύθυνσις τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀνατίθεται.......».

§274Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἔχω μίαν ἄλλην τροπολογίαν, κ. Ὑπουργέ, τὴν ὁποίαν ἴσως εὕρητε ὀρθήν, νὰ δύναται εἰς τὸ αὐτὸ σχολεῖον τὸ πλῆρες, ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἀρκετοὶ δημοδιδάσκαλοι, νὰ διδάσκωσι καὶ ὑποδιδάσκαλοι. Εἰς τὸ ἕβδομον ἄρθρον ἐπίσης νὰ προστεθῇ, «μεταξὺ τῶν ἰσοβαθμίων δημοδιδασκάλων τὴν διεύθυνσιν ἀναλαμβάνει ὁ ἀρχαιότερος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἢ ἐν τῷ βαθμῷ». Διὰ νὰ μὴ γίνεται σύγκρουσις μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαζέας ἔχει τὸν λόγον.

§276Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω πολὺ τὴν Βουλήν. Ἐγὼ ὁμολογῶ μόνον ὅτι θὰ ψηφίσω τὴν εὐνοϊκωτέραν εἰσαγομένην εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρότασιν διὰ τὸν δημοδιδάσκαλον, διότι θεωρῶ τὸν δημοδιδάσκαλον ὡς τὸν κατασκευαστὴν τοῦ πρωτοπλάσματος τῆς νέας ἐθνικῆς γενεᾶς, τοῦ ἐθνικοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς πατριωτικῆς μεγαλοφροσύνης. Ὁ δημοδιδασκαλικὸς κόσμος, ὡς ἀπέδειξε τοὐλάχιστον ἡ τελευταία πολεμικὴ περίοδος τοῦ Ἔθνους, ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι τὴν ψῆφόν μου θὰ παράσχω διὰ πᾶσαν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των, συνοδεύων αὐτὴν καὶ μὲ τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης μου. Διὰ τὴν μελετωμένην ὅμως ἀναθεώρησιν τοῦ νομοσχεδίου εἶχον μίαν ὑπόδειξιν νὰ κάμω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 καὶ ἐπὶ τῆς παραγράφου 8, διὰ τῆς ὁποίας λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς καλυτέρας ἐκπαιδεύσεως τῶν προσωρινῶν δημοδιδασκάλων. Διατὶ ἐκ τῆς εὐκολίας αὐτῆς τοῦ νόμου ἀπεκλείσθησαν οἱ ὑποδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἱκανοὶ καθ’ ἡμᾶς; Διατὶ νὰ μὴ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς τελειοτέρας ἐκπαιδεύσεως τῶν δημοδιδασκάλων τούτων; Διατὶ νὰ μὴ παρασχεθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἐλπὶς τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεώς των; Πρέπει λοιπὸν ἡ πρόνοια ἡ ληφθεῖσα διὰ τοὺς προσωρινοὺς δημοδιδασκάλους νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§278Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπολείπονται διὰ νὰ ὁμιλήσουν, δὲν ἔχω πρόθεσιν νὰ ἀποκλείσω λαμβάνων τὸν λόγον τώρα, ἀλλὰ ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἡ ὥρα ἀρκούντως ἐπροχώρησε, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω τὰς ἀντιλήψεις μου κατόπιν τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἔγινε χθὲς καὶ σήμερον μέχρι τῆς ὥρας ταύτης. Ἐὰν οἱ κύριοι συνάδελφοι νομίσωσιν ὅτι καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προβῶ, ὑπάρχει λόγος νὰ λάβωσι τὸν λόγον περαιτέρω καὶ νὰ συζητήσωσι, θὰ δύνανται βεβαίως νὰ τὸ πράξωσιν. Παρηκολούθησα κύριοι Βουλευταί, μετὰ πολλῆς προσοχῆς ὅλα τὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν καὶ κατὰ τὴν ἀποψινὴν λεχθέντα, καὶ δὲν δυσκολεύομαι οὐδόλως νὰ ὁμολογήσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ αἱ ἐπικλήσεις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων περὶ τῆς πραγματικῆς δυσχεροῦς οἰκονομικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ διδασκαλικὸς κόσμος, ἀλλὰ ὡς ἐπίσης ἡ ζωηρὰ ζωγράφισις τῆς ὑψηλῆς ἀποστολῆς, τὴν ὁποίαν ἡ λαϊκὴ ἐκπαίδευσις ἐν τῷ Κράτει καθόλου ἔχει, ζωηρῶς ἀπήχησεν εἰς ἐμὲ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως μόνον τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κρίνω καὶ ἀποφασίσω, λησμονῶν ὅτι ταὐτοχρόνως εἶμαι καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὑποχρεούμενος ὅπως δώσω τὴν ψῆφόν μου πρὸς κατάρτισιν ἑνὸς νόμου θὰ ἠδυνάμην ὄχι μόνον νὰ συμφωνήσω μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι τὰ πλείω ἐπρότειναν πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλ’ ἐν πολλοῖς ἴσως θὰ ἠδυνάμην καὶ νὰ ὑπερακοντίσω καὶ πλειοδοτήσω εἰς τὰς προτάσεις περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν δημοδιδασκάλων, διότι τῇ ἀληθείᾳ ἂν κανεὶς λησμονῶν τὴν ἰδιότητα ταύτην, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ὑπέδειξα, θελήσῃ νὰ κρίνῃ ἀπολύτως, τότε βεβαίως ὄχι μόνον δὲν θὰ εὕρῃ δικαιολογημένην τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἀξιότιμος συνάδελφος ὑπέμνησεν ὅτι εὗρε μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῆς τάξεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εὕρισκε δικαιολογημένην καὶ ἐν γένει τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ κοινωνία ὅταν δύο ἄνθρωποι ἐκ τῆς αὐτῆς οἰκογενείας ἴσως προερχόμενοι ὁ μὲν εἷς ἐπιδιδόμενος εἰς ἓν οἱονδήποτε ἰδιωτικὸν ἐπάγγελμα κατορθώνει εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν νὰ κερδίζῃ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνει ὁ ἔμμισθος ὑπάλληλος, ὁ δὲ ἄλλος λαμβάνων μίαν δημοσίαν θέσιν, μὲ τὸ γλίσχρον μισθόν, τὸν ὁποῖον ἀπολαμβάνει καὶ τὴν μικρὰν προσαύξησιν, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι τοῦ δίδουν, εἶνε ὑποχρεωμένος νὰ διανύσῃ τὸν βίον αὑτοῦ ὁλόκληρον μὲ μικρὰν προαγωγήν. Καὶ θὰ εὕρῃ τὴν ἀνισότητα ταύτην ἀκόμη πολὺ μεγαλειτέραν καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἐκείνων τῶν πολιτῶν οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν ἴσως εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν ἐργατικὴν τάξιν, ὑπὸ τὴν γενικωτέραν αὐτῆς ἔννοιαν, καὶ θὰ εὕρῃ ἴσως οὐχὶ δικαιολογημένην ὅτι ὁ ὑποδημοδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς εἶναι ἐργάτης ἐν τῷ πεδίῳ τῆς διανοίας, νὰ μὴ ἀμείβεται σήμερον ἐν ᾧ μέτρῳ κατορθώνει σήμερον νὰ ἀμείβεται ὁ ἐργάτης οἱουδήποτε χειρωνακτικοῦ ἢ ἄλλου ἰδιωτικοῦ ἐπαγγέλματος μὲ ἓν ἡμερομίσθιον 20 καὶ 25 δραχμῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ ἀνισότητες αὐταὶ ὑπάρχουν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὑπάρχουν ἐν τῇ διασκευῇ, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εἶνε διαμορφωμένη ἡ κοινωνία καὶ ἡ πολιτεία. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔφθασεν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ, εἰς τὸν βαθμὸν τῆς τελειότητος ἐκεῖνον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν νομοθέτην νὰ εὕρῃ τὰς ἀνισότητας ταύτας, τὰς ὁποίας ἡ κοινωνία ἐδημιούργησεν εἰς τὰς διαφόρους τάξεις, ἐφ’ ὅσον, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν νομοθέτην νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀνισότητος ταύτης, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παρακολουθῇ αὐτὴν καὶ νὰ φροντίζῃ μόνον κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ αἴρῃ ἀδικίας’ αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ἐκτὸς τῶν διαφορῶν καὶ ἀνισοτήτων, τὰς ὁποίας θὰ αἴρῃ ἡ ἀνάπτυξις τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προβαίνῃ νὰ εἰσαγάγῃ νομοθέτημά τι, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τάξεώς τινος ὑπαλλήλων, ἐκτὸς τῶν ἀπόψεων τούτων, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ μελετήσῃ, εἶνε ὑποχρεωμένη ἐπίσης οὐχὶ καθ’ ἑαυτὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν περίστασιν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς αὐτήν, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσῃ ταὐτοχρόνως καὶ νὰ ὑπολογίσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα οἱονδήποτε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσαγάγει, θὰ φέρῃ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον θὰ συνεπιφέρῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους, νὰ ἴδῃ ἂν δύναται νὰ λάβῃ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ τότε μόνον νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὅπως εἰσαγάγῃ τὸ σχετικὸν μέτρον. Καὶ ἀπὸ τῆς διπλῆς ταύτης ἀπόψεως τὸ προκείμενον ζήτημα ἐμελετήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ ἀμφοτέρας τὰς ἀπόψεις μελετήσασα τὸ ζήτημα, κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὡρίσθη ὡς κατώτατον ὅριον τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων τὸ ποσὸν τῶν 200 δραχμῶν τὸ ὁποῖον κατόπιν τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καθοριζομένων προαγωγῶν καὶ προσαυξήσεων ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 400 δραχμῶν. Ληφθείσης δὲ ὑπ’ ὄψει τῆς ἐξαιρετικῆς καὶ ἀνωμάλου περιστάσεως, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα ἕνεκα τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως, διετηρήθη ἐν ἰσχύϊ καὶ ἐν μέρει τὸ πολεμικὸν ἐπίδομα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσθετα μέλη τῆς οἰκογενείας ἑκάστου. Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ταῦτα, ὅτι δηλ. κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων κυμαίνεται ἀπὸ 200 δραχμῶν μέχρι 400 διὰ τοὺς ἀγάμους καὶ ἀπὸ 250 μέχρι 460 ἢ καὶ 500 ἴσως διὰ ἐγγάμους σὺν τῇ περιλήψει καὶ τοῦ πολεμικοῦ ἐπιδόματος, ὅτι δὲ τῶν ὑποδιδασκάλων ἀπὸ 55 δραχ. ἕως 77, ἀνέρχεται σήμερον χωρὶς νὰ συνυπολογισθῶσιν αἱ διδασκαλικαὶ προσαυξήσεις εἰς τὸ ποσὸν τῶν 150, 140, 130 δραχ. Ἐὰν ταῦτα, νομίζω λάβωμεν ὑπ’ ὄψει θὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον ἔταξε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας ἀπέβλεψεν. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἤθελε νὰ παραλληλίσῃ τὸν κλάδον τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως πρὸς ἄλλους δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ ἐθεώρησεν ὅτι ὁ μισθὸς ὁ κανονιζόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶνε ἀνάλογος πρὸς ἄλλας τάξεις ὑπαλλήλων. Ἐπροτάθη ὡς παράδειγμα οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ τελωνειακοὶ γραμματεῖς καὶ ἐπροτάθησαν καὶ οἱ τελωνειακοὶ γραμματεῖς καὶ ἐπροτάθησαν καὶ οἱ δικαστικοὶ ὑπογραμματεῖς, ἀνέφερε τὰς τάξεις ταύτας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι οὗτοι πάντες ἔχοντες πτυχίον γυμνασίου ἢ ἄλλων ἰσοτίμων σχολῶν εἶνε ἐκεῖνοι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἀνταποκρίνονται πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἀλλὰ ποῖον μισθὸν λαμβάνουσιν οἱ γραμματεῖς; Ἄρχονται ἀπὸ τὰς προβλεπομένας ἔφθασαν μέχρι 360.

§279Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἰς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους ὑπέδειξα περὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων ἔλαβον ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ἐπιδόματα.

§280Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀλλ’ ἐὰν ἀφήσωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι κανονισμένοι ἐπὶ τῇ βάσει νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πρὸ διετίας καὶ ἔλθωμεν εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν γραμματέων τῶν Πρωτοδικείων καὶ τῶν Εἰρηνοδικείων, οἱ γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων λαμβάνουν μισθὸν 320 δραχ. οἱ δὲ τῶν Εἰρηνοδικείων, οἱ ὁποῖοι ἀντιστοιχοῦν μὲ τὴν τάξιν τῶν πλείστων δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν εἰς μικροτέρας πόλεις εἰς 170, ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀνέλθῃ εἰς 250.

§281Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Αὐτοὶ εἶναι ἀπόφοιτοι σχολαρχείου.

§282Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι· Ὁ μισθός, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος βουλευτὴς χθὲς ὁριζόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ κρίσιν τῆς Βουλῆς εἰς 210 δραχμὰς προσθήκῃ καὶ τοῦ ἐκτάκτου ἐπιδόματος καὶ τῆς προσαυξήσεως, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 290 δραχμάς. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν κ. βουλευτὴν ἐὰν οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἀντιστοιχοῦν πρὸς τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα τῶν δημοδιδασκάλων κυμαίνονται ἀπὸ 250–300 κατὰ τὶ εἶναι ἐλάσσων καὶ ὑποδιέστερος ἐκείνου.

§283Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπετε.

§284Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§285Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι θὰ βραδύνῃ πολὺ νὰ πραχθῶσι, διότι ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὀγδοηκοστά.

§286Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς αὐτὸ θὰ συζητήσωμεν. Ὁμιλῶ γενικῶς, διότι καὶ οἱ γραμματεῖς οἱ ἐφοριακοὶ εἶναι τετάρτης τάξεως, προαγόμενοι δὲ εἰς βʹ καὶ αʹ τάξεως θὰ λαμβάνωσι τὸν ἀνώτερον μισθόν.

§287Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αὐτοὶ πηγαίνωσι καὶ εἰς ἄλλας ἀνωτέρας θέσεις.

§288Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁπωσδήποτε νομίζω ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁρίσθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ὡς κατωτάτη καὶ ἀνωτάτη βάσις τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων δὲν ἀδικεῖται ὁ κλάδος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπονέμεται δικαιοσύνη, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἀπονεμηθῇ εἰς τὸν κλάδον αὐτόν. Ἀλλ’ ὀφείλω, κύριοι, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ δώσω καὶ μίαν ἄλλην ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν τοιαύτην διατύπωσιν εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἡ σημερινὴ ἀκρίβεια τῶν ὅρων τῆς ζωῆς δὲν εἶναι μόνιμος κατάστασις ἀλλὰ μεταβατική. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς μεταβατικῆς καταστάσεως εἶναι ὅτι μετὰ πάροδον χρόνου τινὸς θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προπολεμικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐξέλιπον οἱ ἐξαιρετικοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν σημερινὴν ἀκρίβειαν τοῦ βίου, πάντως ἐλπίζεται ὅτι παρερχομένου τοῦ χρόνου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία ὁμαλὴ κατάστασις ἡ ὁποία θὰ ὁρίσῃ ποία θὰ εἶναι ἡ βάσις ὅλων τῶν πραγμάτων, καὶ ἂν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον κρατοῦσιν ὅτι δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ κατάστασις τῶν ὅρων τοῦ βίου ἀποδείξωσι μετὰ πάροδον χρόνου ὅτι δὲν ἦτο μεταβατική, ἀλλὰ μόνιμος καὶ ἂν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ῥευστὴν σήμερον κατάστασιν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσιν, τὶ δυσκολεύει τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ μέριμνα ἐν προσεχεῖ μέλλοντι περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως αὐτῶν; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰδιαζόντως προσπίπτει εἰς τὴν ἐντύπωσιν τοῦ μέλλοντος ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν κατάστασιν τὴν σημερινὴν τῶν δημοδιδασκάλων, εἶναι ὅτι ἐὰν ἡ βάσις τῆς μισθοδοσίας, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται ὡς βάσις μελλοντικὴ θεωρηθῇ καὶ ὡς βάσις τοῦ σημερινοῦ κανονισμοῦ τῆς μισθοδοσίας ἐπέρχεται ἡ ἀδικία ὅτι ἐνῷ προβλέπομεν ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ βελτιωθῶσιν οἱ ὅροι τοῦ βίου καὶ θὰ εἶναι ἐπαρκὴς ἡ μισθοδοσία τῶν 200 δραχμῶν, σήμερον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συντρέξωμεν μίαν περίοδον, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ μὲ τὴν μισθοδοσίαν, τοῦτο περιέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν καὶ διὰ τοῦτο διὰ διατάξεως δίδεται ἐφάπαξ μηνιαία προσαύξησις συμψηφιστέα εἰς τὸ ὁλικὸν ποσόν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπροχώρησεν ἔτι περαιτέρω καὶ εἶπεν ὅτι ἡ αὔξησις ἡ ὁποία δίδεται ἐφάπαξ ἔπρεπε νὰ αὐξηθῇ κατὰ 40%. Θὰ ἔπρεπε νὰ αὐξηθῇ κατὰ 40% δηλ. εἰς τοὺς διδασκάλους ἀντὶ νὰ δίδωμεν 140 νὰ δίδωμεν 200· ὁμολογῶ ὅτι δὲν εὑρίσκομαι μακρὰν τῶν ἀντιλήψεων τῆς ἐπιτροπῆς, εἰμὴ μόνον ὅτι νομίζω ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη ἡ ὁποία ἐδόθη ἀναδρομικῶς πρὸς ἀνακούφισιν τῆς θέσεως τῶν διδασκάλων εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ εἶναι ἴση πρὸς πάντας, ἀλλὰ νὰ ἐπακολουθοῦν αἱ προσαυξήσεις μὲ μικρὰς διαφοράς. Ἐγὼ θὰ προτείνω πρὸς τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἡ 200 δραχμος αὔξησις τὴν ὁποίαν δίδομεν καὶ αἱ 400 δραχμαὶ διανεμηθῶσιν ὡς ἑξῆς, 400 δραχ. εἰς τοὺς ἔχοντας ὑπηρεσίαν 1–10 ἐτῶν, 500 δρ. εἰς τοὺς ἔχοντας ὑπηρεσίαν 10 ἕως 20 ἐτῶν καὶ 600 δρ. εἰς τοὺς ἔχοντας ὑπηρεσίαν 20 ἕως 30 ἐτῶν. Μία τοιαύτη αὔξησις νομίζω ὅτι εἶναι σύμφωνος μὲ τὰς ἀνάγκας τῶν διδασκάλων. Μελετῶνται τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα τὸ νέον μισθολόγιον τῶν διδασκάλων νὰ ἔχῃ, ἐλησμόνησα νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη θὰ παραταθῇ εἰς τοὺς ὑποδιδασκάλους, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μείνουν ἐκεῖνοι ὀπίσω, ἀπὸ 200 δρ. ἕως 600. Πρὸ ὀλίγου εἶπον ὅτι ἡ μελέτη πρὸς κανονισμὸν τοῦ μισθολογίου τῶν διδασκάλων θὰ μελετηθῇ καθ’ ἑαυτό, θὰ μελετηθῇ ἡ θέσις τῶν διδασκάλων καὶ ἡ σημερινὴ ἀλλὰ ἐξητήθησαν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ τὸ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον μισθολόγιον. Ὡς εἶχον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν εἰσήγησιν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ δηλώσω ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ μισθολογίου τῶν διδασκάλων ὡς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται ἐπιφέρει ἕνα βάρος σταθερὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 10.500.000 δρ. καὶ ἐπιβαρύνεται ἀκόμη τὸ δημόσιον μὲ τὰς δαπάνας τοῦ προσωπικοῦ αἱ ὁποῖαι νῦν καταβάλλονται εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἤδη διὰ τῆς νέας προσθήκης ἡ ὁποία προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἀποδεκτὴ παρ’ ἐμοῦ προστίθεται ἕνα βάρος ἐκ 3.000.000 ἀκόμη δραχμῶν ἐτησίως εἰς τὸ ὁλικὸν βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέρχεται εἰς 13.500.000 δραχμάς. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστιθεμένη ἡ νῦν δαπάνη εἰς τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ εἰς 11.500 000 μᾶς δίδει τὸ ποσὸν τῶν 25.000.000 καὶ ἂν προσθέσωμεν καὶ τὰ ἐνοίκια τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς 1.000 000 θὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν διὰ δαπάνην τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς 26.200.000 δραχμάς, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν βεβαίως τὰς δαπάνας εἰς τὴν συντήρησιν τῶν διδασκαλείων καὶ τῶν ἄλλων συναφῶν πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν δαπανῶν. Ἐφαρμοζομένου τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐρχομένων τῶν προαγωγῶν θὰ προστεθῇ εἰς διάστημα 10 ἕως 12 ἐτῶν κατὰ μέσον ὅρον μία πρόσθετος δαπάνη 6 ἑτέρων ἑκατομμυρίων. Μετὰ πάροδον 6 ἐτῶν τὸ ὁλικὸν βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν μισθοδοσίαν καὶ τὰ ἐνοίκια θὰ ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 32.000.000 καὶ ἐπέκεινα δραχμῶν καὶ ἂν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας πληρώνομεν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων εἴτε διὰ τὴν συντήρησιν τῶν διδασκαλείων εἴτε διὰ τὴν ἵδρυσιν οἰκοτροφείων ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ τρέφωνται οἱ σπουδασταὶ θὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μία νεωτέρα δαπάνη 3.500.000 καὶ οὕτω ἡ ὁλικὴ δαπάνη θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 36,000,000. νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπέναντι τοιούτου προϋπολογισμοῦ ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συναδέλφου παρουσιάζει μὲν σύνολον ἐσόδων 30,000,000 δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀνεπαρκῶς παρέχωμεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τὸ δέκατον περίπου τῶν ὅλων προσόδων. Ἐὰν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψει ὅτι εἴμεθα ἕνα κράτος τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένον τελείως ὑποχρεώσεων καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν πραγμάτωσιν ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ προγράμματος καὶ εἶναι ἠναγκασμένον νὰ ἐπαρκέσῃ ὄχι μόνον εἰς τὰς τακτικὰς δαπάνας, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας τὰς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς τοιούτου προγράμματος πραγματοποιεῖ. Πέραν τοῦ βάρους τούτου νομίζω ὅτι σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ βαστάξῃ μείζονα δαπάνην διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ ἐπεθύμουν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς ποῖα ἀποτελέσματα φέρουν αἱ διάφοροι προτάσεις αἱ ὁποῖαι εἴτε ἐδῶ ἐγένοντο εἴτε πρὸς ἐμὲ δι’ ὑπομνήματος ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς Γενικῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τῶν Διδασκάλων ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ καὶ τὰς γνώμας τοῦ διδασκαλικοῦ κόσμου. Διὰ τοῦ ὑπομνήματος τῆς «Γενικῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως» προετάθησαν αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν. Νὰ ὁρισθῇ ἀρχικὸς μισθὸς 230 δρ. καὶ εἷς βαθμὸς προαγωγῆς εἰς 260 δραχμάς. Αἱ ἤδη ἔκτακτοι αὐξήσεις νὰ γίνουν 10 εἰς τρόπον ὥστε ὁ μισθὸς νὰ φθάνῃ εἰς τὸν μισθὸν τῶν 460 δραχμῶν. Ὅπως βλέπετε ἡ βάσις τοῦ ὑπομνήματος αὐτοῦ εἶναι πολὺ ἁπλῆ, διότι δὲν περιέχει καὶ μεγάλας αὐξήσεις ἐκτὸς τῆς βάσεως τοῦ ἀρχικοῦ μισθοῦ κατὰ 60 δραχμὰς ἐν τούτοις ὅμως ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν διδασκάλων τὸν χρόνον τῆς προϋπηρεσίας αὐτῶν θὰ ἴδητε ὅτι καταλήγει εἰς ἕνα ποσὸν 20,000,000 δραχμῶν διὰ προσθήκης νέας δαπάνης ἀντὶ τῶν 10,500,000 δραχ. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὡς πρὸς τὰς αὐξήσεις παρουσιάζει τὸ ὑπόμνημα τῆς ἑνώσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε καὶ ὀλίγας μόνον δραχμὰς προστιθεμένας εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους προσθέτουν βάρος ἑκατομμυρίων εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κριάρη, ὁ ὁποῖος ἴσως νὰ παρερμήνευσε προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μεμονωμένων τινῶν διδασκάλων δι’ ὑπομνήματος ὑποβληθέντος εἰς ἐμέ, καὶ ὁρίζει ὅτι τὸ κατώτατον ὅριον τοῦ μισθοῦ τῶν διδασκάλων πρέπει νὰ εἶναι 250 δραχ. καὶ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν αἱ προαγωγαί, ὅτι πρέπει νὰ φθάνουν μετὰ πενταετίαν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 450 δραχ. καὶ εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἔμενεν μετὰ τὰ 25 ἔτη νὰ προστίθενται 50 δραχ. καὶ νὰ φθάνῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ αὐξάνεται καθ’ ἕκαστον ἔτος ὁ μισθὸς κατὰ 5 δραχμάς. Ἐπίσης προέτειναν οἱ δευτεροβάθμιοι, πρωτοβάθμιοι καὶ τριτοβάθμιοι διδάσκαλοι ὅπως προαχθοῦν εἰς ἕνα βαθμὸν διδασκάλων καὶ ἡ προαγωγὴ αὕτη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν διαφόρων κατηγοριῶν τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Μὲ τὶ ποσὸν νομίζετε ὅτι βαρύνεται ὁ προϋπολογισμός; 21,500 περίπου δραχ. εἶναι τὸ ἤδη βάρος τοῦ δημοσίου διὰ δὲ τὰς προτεινομένας προσαυξήσεις ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 46,000,000 ἀντὶ τῶν 32,000,000 τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω εἶναι ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία παρίσταται μεταξὺ τῆς νέας βάσεως τῆς προτεινομένης ὑπὸ τοῦ κ. Κριάρη καὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐλαχίστη εἶναι ἡ διαφορά. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἑτέρου παρουσιάζουν μίαν διαφορὰν 15 ἑκατομ. δραχμῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι αἴρουν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης προὐτάθησαν ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ τρόπου δι’ οὗ κανονίζονται αἱ προαγωγαὶ ἐν τῷ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίῳ. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ἐπαναλάβω, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρὸς τὴν Βουλήν, περὶ τοῦ λόγου ὁ ὁποῖος ὑπαγορεύει τὴν δημιουργίαν τῶν τάξεων τῶν διαφόρων βαθμῶν εἰς τὰς τάξεις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Πάντες οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εἰσερχόμενοι τὸ πρῶτον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς οἷον δήποτε κλάδον τῆς ὑπηρεσίας, ἔχουσι πρὸ αὐτῶν εὐρὺ στάδιον νὰ ἀποβλέπωσιν εἰς τὰς προαγωγὰς αἱ ὁποῖαι θὰ τοὺς φέρουν εἰς ἀνωτέρους βαθμοὺς καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἱκανοποιήσουν τὴν φιλοδοξίαν αὐτῶν. Δυστυχῶς ὁ διδάσκαλος δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβλέψῃ εἰς ἀνώτερον βαθμόν. Εἰσερχόμενος ὁ διδάσκαλος θὰ διανύσῃ ὅλον του τὸν βίον ὡς διδάσκαλος καὶ μετὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν εἶναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀποχωρήσῃ μὲ τὴν σύνταξίν του τὴν ὁποίαν θὰ τοῦ ἀποδώσῃ ὁ νόμος. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, ὅπως παρασχεθῇ εἰς τὸν δημοδιδάσκαλον ἡ εὐχέρεια νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβλέπῃ καὶ εἰς μίαν ἀνωτέραν προαγωγὴν παρὰ ἐὰν δημιουργηθῶσι τάξεις ἐν αὐτῇ τῇ διδασκαλικῇ θέσει ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεται. Τοῦτο ἔπραξεν ἡ πολιτεία διὰ τῶν βαθμῶν τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησε, τοῦτο ἔπραττε τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ὁ συνάδελφος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καὶ τότε ἐπὶ τῆς Παιδείας εἰσηγήθη καὶ ὑπέβαλεν, τοῦτο πράττει καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Οἱ βαθμοὶ πρὸς προαγωγὴν εἶναι ἀπαραίτητοι νὰ ὑπάρχουν ἐν παντὶ κλάδῳ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι ὑπάρχει τὸ ἐλατήριον τῆς βελτιώσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τὸ δὲ κριτήριον ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ βασίζηται ἡ προαγωγὴ δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι θὰ εἶναι ὁ βαθμὸς τοῦ πτυχίου εἴτε αἱ ἐξετάσεις, διότι αἱ ἐξετάσεις εἶναι δύσκολον νὰ διεξαχθῶσιν καὶ ἀπολαύσωσιν τοῦ ἐν εὐεργετήματος τῆς ἐξετάσεως διδάσκαλοι εὑρισκόμενοι εἰς ἀπόκεντρα μέρη μὴ δυνάμενοι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ κέντρα, ὅπου θὰ διεξαχθῶσιν αἱ ἐξετάσεις. Καὶ ταῦτα εἶναι ἀκριβῶς τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν προαγωγὴν τοῦ δημοδιδασκάλου. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἐπροτίμησε τὴν ὑπηρεσιακὴν κρίσιν ἀντὶ πάσης ἄλλης κρίσεως καὶ ἔθεσεν τὸ κριτήριον τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας. Εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἐφ’ ὅσον κρίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας κρινόμενος ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς. Ἐπροτάθησαν ἀντιρρήσεις καὶ ἐλέχθη, ὅτι θὰ γίνωσι καταχρήσεις, διότι πρόκειται νὰ κρίνωσι τὸ στοιχεῖον τῆς προτιμήσεως κατὰ πρῶτον βαθμὸν αἱ ἐπιθεωρηταί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸ ὕψος των καὶ κατὰ δεύτερον βαθμὸν τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τόσον μέγαν ἀριθμὸν ὑπαλλήλων καὶ νὰ κρίνῃ περὶ ἑνὸς ἑκάστου. Χωρὶς νὰ θέλω ν’ ἀμφιβάλω, ὅτι εἶναι δυνατὸν μεταξὺ τοῦ κλάδου τῶν ἐπιθεωρητῶν νὰ ὑπάρχουν καί τινες οἱ ὁποῖοι δὲν παρέχουν τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας θ’ ἀπῄτει κανείς. Ἐν τούτοις δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ γενικεύσωσι τὰς παρατηρήσεις αὐτῶν καὶ νὰ εἴπωσιν ὅτι ὁλόκληρος ὁ κλάδος τῶν ἐπιθεωρητῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μεταξὺ τῶν Ἐπιθεωρητῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχουν πλεῖστοι καὶ ἀποτελοῦν τὴν μεγάλην πλειονότητα, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ ἱκανότητα μεγάλην καὶ φιλοτιμίαν πολλὴν ἐπέδειξαν κατὰ τὸ στάδιον τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν πρὸς βελτίωσιν καὶ μόρφωσίν των. Τὰ δὲ δείγματα τῆς τοιαύτης μορφώσεως εἴχομεν κατὰ τὸ συνέδριον τῶν ἐπιθεωρητῶν εἰς τὸ ὁποῖον εἴδομεν ἐπιθεωρητὰς ἀναπτύξαντας πορίσματα τῆς μελέτης των, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία ἐθαύμασεν, ὅτι μεταξὺ τοῦ κλάδου τῶν ἐπιθεωρητῶν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς μεγάλην ἐπίδοσιν. Ἐνδεχόμενον ὁ κλάδος τῶν ἐπιθεωρητῶν νὰ παρουσιάζῃ καὶ ἐλλείψεις, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς αὐτὸν ἡ κρίσις πρὸς προαγωγήν. Ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον; Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν κρίσιν ταύτην ἀπὸ μίαν προϊσταμένην ἀρχὴν καὶ ἡ προϊσταμένη ἀρχὴ εἶναι αὕτη. Βεβαίως θὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι οἱ ἐπιθεωρηταὶ προέρχωνται οὐχὶ μόνον ἐκ τοῦ κλάδου τῶν δημοδιδασκάλων, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἀλλὰ καὶ ἡ Πολιτεία θέλει παράσχῃ τὰ μέσα εἰς ἐκείνους τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ φθάσωσιν εἰς ἀνωτέρας σπουδάς, ὅπως μορφωθῶσι καὶ συμπληρώσωσι τὰς σπουδάς των. Ἐν νομοσχεδίῳ τὸ ὁποῖον εἶναι ἕτοιμον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τὰς ἑορτάς, διότι διακόπτονται αἱ ἐργασίαι, προβλέπεται ἡ ἵδρυσις Παιδαγωγικοῦ Σχολείου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν δημοδιδάσκαλοι ἐρχόμενοι μὲ ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας νὰ φοιτῶσιν ἐπὶ διετίαν, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν δὲ τῶν σπουδῶν των θὰ διορίζωνται διευθυνταὶ πενταταξίων σχολείων· μετὰ πενταετῆ δὲ ὑπηρεσίαν εἰς τὰ πεντατάξια σχολεῖα θὰ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κρίσεως τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς καὶ ἐπιτυχίας ἐν διαγωνισμῷ νὰ διορίζωνται κατόπιν ἐπιθεωρηταί. Ἤδη ἐν τῷ μέλλοντι διὰ τῆς μεθόδου ταύτης θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτυγχάνεται, ὥστε νὰ βελτιωθῇ ὁ κλάδος τῶν ἐπιθεωρητῶν χωρὶς νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅτι καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἐκ δημοδιδασκάλων θὰ προέρχωνται καὶ θ’ ἀνταποκρίνωνται πληρέστερον πρὸς τὴν ψυχὴν τοῦ δημοδιδασκάλου.

§289Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ τὴν τοποθέτησιν καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοδιδασκάλου νὰ ἐρωτῶνται τὰ συμβούλια; Κάθε τόπος ἅμα ἔχῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοδιδασκάλου εἶναι καλλίτερον.

§290Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ ἐπεκτεινόμην, ἂν ἤθελον κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ν’ ἀναπτύξω τὰ τοῦ θέματος τούτου. Βεβαίως ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ. Ἀλλὰ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον ἀνατίθενται τὰ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῇ ἀλλὰ βεβαίως, κύριοι, τὴν ὀρθότητα τῆς τοιαύτης ἀντιρρήσεως τὴν εὑρίσκετε ἐν αὐτῷ, τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει) «μέχρι τῆς συστάσεως ἀνωτέρου περιφερειακοῦ συμβουλίου κλπ» βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓξ ἀνθρώπους νὰ ἐκφέρῃ κρίσιν ἐπαρκῆ περὶ 5.000 προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι σήμερον, περὶ 10 χιλιάδων, ὅπου θὰ εἶναι αὔριον, διότι, ὡς εἶπον, οἱ ὑποδιδάσκαλοι εἶναι προωρισμένοι νὰ ἀναπληρωθῶσιν ὑπὸ δημοδιδασκάλων καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς 10.000 ὑπαλλήλων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὑπάρχει ἡ σκέψις μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν ἡ σκέψις αὕτη νὰ διατυπωθῇ εἰς αὐτοτελὲς νομοσχέδιον καὶ εἰς νόμον τοῦ Κράτους ὅπως ἱδρυθῶσιν εἰς τὰς περιφερείας ἀνώτερα ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἑδρεύοντα ὅπου καὶ ἑκάστη ἐκπαιδευτικὴ ἐπιθεώρησις, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδικάζουν τὰς πειθαρχικὰς παραβάσεις τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδικάζωσι καὶ τὰς προαγωγάς. Βεβαίως ἡ πραγματοποίησις τοῦ σχεδίου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀμέσως, διότι τοιαῦτα συμβούλια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν παρασκευασμένον τὸ προσωπικόν. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι τελείως ἀλυσιτελὴς ἡ συνδρομή τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν τοιούτων προαγωγῶν, διότι ἂν τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἔχει νὰ κρίνῃ κατ’ ἔτος προακτέους 200 ἢ 150 βεβαίως ἡ ἐργασία αὐτὴ εἶναι ἐλαχίστη συγκρινομένη πρὸς τὸν μέγαν ὄγκον τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἐκδικάζει καθ’ ἕκαστον ἔτος περὶ τὰς 6.000 ὑποθέσεις τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων εἴτε πειθαρχικάς, εἴτε ἀπολύσεις, εἴτε μεταθέσεις. Ἀλλὰ κατὰ τοῦ τρόπου τῶν προαγωγῶν προυτάθη καὶ ἑτέρα σοβαρὰ ἀντίρρησις ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν δύνανται εἰς τὴν αʹ τάξιν νὰ προάγωνται πλείονες τοῦ ⅕ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὴν βʹ τάξιν πλείονες τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ καὶ ὅτι ὁ φραγμὸς αὐτὸς θὰ δημιουργῇ ἀγῶνα πρὸς κατάληψιν τῶν θέσεων. Ἐν πρώτοις, κύριοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε διὰ τῶν ἀριθμῶν νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἡ ἀναλογία ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ⅕ τοῦ ὁριζομένου ὡς ἀποτελοῦντος τὸν ἀριθμὸν τῶν προακτέων εἰς ἑκάστην τάξιν καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπερβάντες τὴν ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν δύνανται νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὴν βʹ τάξιν, ὡς καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπερβάντες τὸ δέκατον ἔτος δύνανται νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὴν αʹ τάξιν δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ὅσον ὑπετέθη ἀπὸ ἀξιότιμον συνάδελφον. Οὕτω (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι, ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τοῦ 30% περίπου καὶ ὀλιγώτερον ἐν σχέσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν προακτέων δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπερβολικὸς καὶ ἂν ἐκλείψῃ καὶ οὗτος πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ ἡ εὐγενὴς ἅμιλλα, ἡ ὁποία θὰ δικαιολογήσῃ τὴν προαγωγὴν εἰς ἀνωτέραν τάξιν; Διότι ἂν τὸ ⅕ τὸ αὐξήσωμεν τότε δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος οὔτε περὶ εὐδοκιμήσεως οὔτε περὶ εὐγενοῦς ἁμίλλης μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσιν οἱ δισταγμοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Προτείνεται ἐπίσης ἀντίρρησις καὶ περὶ τοῦ 1)50 τὸ ποῖον τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει. Ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν περὶ τῆς διατάξεως ταύτης. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐφαρμοζόμενον εὑρίσκει ἐν ὑπηρεσίᾳ 1080 δημοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρωτοβαθμίους 950 καὶ 500 διδασκαλίσσας δευτεροβαθμίους καὶ τὸ ὑπόλοιπον ὡς τριτοβαθμίους. Βεβαίως αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διαβαθμισθῶσιν ἀναλόγως μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον ἔχουσι. Δὲν κλείεται ὅμως ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἡ θύρα τῆς προαγωγῆς, διότι, τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι περὶ προαγωγῆς τῶν ὁποίων γίνεται λόγος εἶναι 2173· τὸ 1)80 τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ὡς ἀνώτατον ὅριον τῶν δυναμένων ἀπὸ τοῦ τρίτου βαθμοῦ νὰ προαχθῶσιν εἰς τὴν βʹ τάξιν εἶναι 67· καθ’ ἕκαστον ἔτος δύνανται νὰ προάγωνται 67, ἐπὶ 8 ἔτη δύνανται νὰ προάγωνται. Λοιπόν, ἐὰν πολλαπλασιάσωμεν τὸν ἀριθμὸν 67 ἐπὶ 8 εὑρίσκομεν 536, τόσοι δὲ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθῶσιν εἰς διάστημα ὀκτὼ ἐτῶν νὰ προαχθῶσιν ἐκ τῶν τριτοβαθμίων δημοδιδασκάλων. Νομίζετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀνάλογος πρὸς ἑτέρους 183, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν τριτοβαθμίων δημοδιδασκάλων;

§291ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μένει σταθερὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν τριτοβαθμίων; Δὲν θὰ αὐξάνῃ;

§292Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ. Ὅταν γίνουν 6.000 τὸ ποσοστὸν θὰ εἶναι 70.

§293Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θὰ μείνουν πολλοὶ ἔχοντες τὰ προσόντα ἀναγκαστικῶς στάσιμοι ἐφ’ ὅσον κατ’ ἔτος θὰ προάγωνται;

§294Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς εἶπον ὅτι εἰς τὸ διάστημα 8 ἐτῶν θὰ προαχθῶσι 536. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη θεωρηθῇ ὅτι τὸ 1)70 εἶναι μικρόν, ἴσως εἶναι δυνατὸν κατά τι νὰ αὐξηθῇ καὶ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ 1)80 νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι πολὺ μικρὸν καὶ ἂν αὐξηθῇ τοῦτο ἡ αὔξησις θὰ εἶναι πολὺ μικρά.

§295Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πόσοι εἶναι πρωτοβάθμιοι.

§296Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι 536.

§297Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἄρα ὑπερβαίνουν. Τὶ θὰ γίνῃ μὲ αὐτοὺς τοὺς δευτεροβαθμίους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1914 ἔχουσι δικαίωμα νὰ προαχθῶσι, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς προαγωγικὰς ἐξετάσεις;

§298Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ τοὺς καλέσῃ τὸ Ὑπουργεῖον.

§299Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς εἴπω. Ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἑξῆς διεβαθμίσθησαν πάντες δυνάμει νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη, ὡς τριτοβάθμιοι.

§300Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οἱ ὑπηρετοῦντες ἀπὸ πολλοῦ διδάσκαλοι, οἱ διορισθέντες τῷ 1909.

§301Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς εἴπω. Ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη πρὸ τοῦ 1914, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πότε, ὥρισεν ὅτι οἱ ἀπὸ τότε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἀπόφοιτοι τῶν Διδασκαλείων οἱονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔχωσι θὰ διορισθῶσιν ὡς τριτοβάθμιοι. Οὕτως λοιπὸν ἐδημιουργήθησαν πάντες οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου ὡς τριτοβάθμιοι. Ἀλλ’ ὑπάρχει εἰδικὴ κατηγορία τριτοβαθμίων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον προλάβῃ νὰ προαχθῶσιν.

§302Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ δευτεροβαθμίων ἀρκετὰ μεγάλη.

§303Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα. Οἱ τριτοβάθμιοι ὅμως αὐτοὶ δὲν εἶνε πάντες τῆς αὐτῆς κατηγορίας. Δὲν εἶνε πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ προαχθῶσι, διότι μεταξὺ τούτων εἶναι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετασχόντες, δὲν ὑπῆρξαν ἱκανοὶ κατὰ τὰς ἐξετάσεις, ὡς ἐπίσης καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν πρὸς ἐξέτασιν, δὲν προσῆλθον. Εἶνε ὅμως καὶ ὡρισμένος ἀριθμὸς οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς εἶχον παρασκευασθῆ ἵνα μετάσχωσιν ἐξετάσεων, καὶ οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μετάσχωσι τούτων, διότι ἡ Πολιτεία δὲν ἔκαμεν ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐφεξῆς διαγωνισμόν. Αὐτοὶ εἶνε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς κρινόμενοι ἱκανοὶ θὰ καταλάβωσι τὸ ποσοστὸν τοῦ 1) 80.

§304Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἠξεύρετε.

§305Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ναί, ἀλλ’ ἐὰν ἦνε παρασκευασμένοι θὰ τοὺς κρίνῃ ἡ ὑπηρεσία.

§306Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ὀρθότερον εἶνε νὰ ἐπιτρέπεται νὰ προαχθοῦν ὅλοι οἱ ἔχοντες εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν, τὰ δὲ ἄλλα 1) 5 καὶ λοιπὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσι διὰ τοὺς μέλλοντας. Τότε δὲν θὰ γίνῃ ἀδικία.

§307Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1914 ἀποφοιτήσαντας, δι’ αὐτοὺς προβλέπει τὸ νομοσχέδιον· διότι δίδει μίαν 40δραχμον προαύξησιν, τουτέστι τὴν διαφορὰν τῆς μισθοδοσίας, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον ἐὰν ἤθελον ὑποστῆ ἐξετάσεις καὶ προήγοντο. Ἑπομένως δὲν γίνεται δι’ αὐτοὺς ἀδικία. Ἄλλη ἀντίρρησις, ἡ ὁποία κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχει, εἶνε ὅτι φέρει ἀνισότητα μεταξὺ τῶν μελλόντων διδασκάλων καὶ τῶν νῦν ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένων, διότι, ἐν ᾧ εἷς μέλλων δημοδιδάσκαλος μετὰ 21 ἢ 24 ἐτῶν ὑπηρεσίαν θὰ ἦνε δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 400 δραχ.

§308Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Προαγόμενοι ἐκ τῶν νέων καὶ τῶν μελλόντων. Περὶ αὐτῶν ὁμιλῶ. Οἱ νῦν ἐν ὑπηρεσίᾳ ἔχοντες συμπεπληρωμένα τὰ 21 ἢ 24 ἔτη δὲν θὰ ἦνε δυνατὸν νὰ φθάσωσιν. Ἀλλὰ τοῦτο δημιουργεῖται συνεπείᾳ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ νόμος σήμερον ψηφίζεται καὶ ὄχι πρὸ 21 ἢ 24 ἐτῶν.

§309Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην ἐζητήσαμεν.

§310Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν δικαιοσύνην τὴν ἀπονέμει τὸ νομοσχέδιον, ἀποκαθιστοῦν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν οἱ παλαιοὶ νόμοι εἶχον ὡς πρὸς τοὺς ἔχοντας μακρὰν ὑπηρεσίαν, διότι οἱ παλαιοὶ νόμοι ἔδιδον προσαύξησιν μόνον διὰ τρεῖς πενταετίας, πέραν δὲ τῆς συμπληρώσεως 15ετοῦς ὑπηρεσίας οὐδεμίαν ἔδιδον πλέον προσαύξησιν. Τοῦτο τὸ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον κατὰ παράβασιν τῆς γενικῆς ἀρχῆς ὅτι οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ ἀνατρέχῃ εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ὁρίζει ὅτι καὶ οἱ ἔχοντες συμπεπληρωμένην δεκαπενταετίαν λαμβάνουσι τὰς προσαυξήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐλάμβανον κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον ἄνευ τοῦ περιορισμοῦ τῶν πενταετιῶν. Πέραν τῆς δικαιοσύνης ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ ἡ Βουλὴ ὑπὲρ τῶν νῦν εὑρισκομένων ἐν ὑπηρεσίᾳ, διότι τότε δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ δικαιοσύνης ἀλλὰ περὶ δωρεᾶς.

§311Ν. ΞΗΡΟΣ. Φρονεῖτε ὅτι ὁ νόμος δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην, ὅτι εἰς τὸ τέλος πρέπει νὰ λαμβάνουν οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ οἱ νῦν καὶ οἱ μέλλοντες νὰ ὑπηρετήσωσι τὸν αὐτὸν μισθόν.

§312Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἀπὸ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς ἀρχόμενον. Αὐτὸ εἶναι τὸ τέρμα. Ἐν τούτῳ θὰ εὕρητε δικαιοσύνην. Νομίζω ὅτι ἐκ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τοῦ ὁποίου πάντες αἰσθανόμεθα ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δείξωμεν πρὸς τὸ ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκόμενον προσωπικὸν τῆς Παιδείας, δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ παρασυρθῶμεν καὶ εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα αἴρουν θεμελιώδεις ἀρχάς. Οἱ ἤδη ἐν ὑπηρεσίᾳ δημοδιδάσκαλοι εἶναι ἄξιοι πάσης προστασίας, διότι διατρέχουσιν ἐξαιρετικὰς συνθήκας τοῦ βίου, καὶ ἡ προστασία αὕτη ἐξεδηλώθη ἀρκούντως διότι μεταξὺ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ὄψιν νομοσχεδίου καὶ ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπρότεινα. Αὐτὴ εἶναι ἐξαιρετικὴ μέριμνα, διότι λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει τὰς σημερινὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν ἀρχήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρείδεται κάθε νομοσχέδιον.

§313Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὰς τριετεῖς προσαυξήσεις θὰ τὰς ἔχουν καὶ οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἤδη ὑπάρχοντες;

§314Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Βεβαίως.

§315ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ φθάσουν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον;

§316Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν θὰ φθάσουν. Κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι, ἐὰν αἱ προσαυξήσεις τῶν ὑπαρχόντων δημοδιδασκάλων, ἀντὶ νὰ εἶναι 20δραχμοι ἐγίνοντο 30δραχμοι, ποῖον θὰ ἦτο τὸ οἰκονομικὸν ἀποτέλεσμα;

§317Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Δὲν γνωρίζω, τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν ἐτίθετο τὸ τριακοντάδραχμον, ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, τί θὰ ἐγίνετο, τιθεμένου τοῦ εἰκοσαδράχμου. Ἐζητήθη τοῦτο ἀρχικῶς καὶ ὑπὸ τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως, ἀλλ’ οὕτω προσετίθετο νέον βάρος εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἀνερχόμενον εἰς 5,897,340. Εἶσθε διατεθειμένοι καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις πέραν τῶν 13,000,000 τὰ ὁποῖα προσέθεσε νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα 5 ἑκατομμύρια. Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι ἡ μελέτη τῆς βάσεως δὲν πρέπει νὰ γίνεται καθ’ ἑαυτὴν ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἄλλας αὐξήσεις.

§318Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ὑποστηρίξω. Διδάσκαλος ἔχων ὑπηρεσίαν 21 ἐτῶν ὅταν φθάσῃ εἰς τὰ 30 θὰ ἔχῃ αὐτὰς τὰς προσαυξήσεις. Ὁ πρωτοβάθμιος ἔχων 18 ἐτῶν ὑπηρεσίαν λαμβάνει 180 μὲ τὰς προσαυξήσεις θὰ λάβῃ 240, μέχρις ὅτου φθάσῃ εἰς τὰ 30 μὲ τὰς 3 τριετίας θὰ φθάσῃ εἰς τὰς 320.

§319Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔγινα πολὺ ἀντιληπτὸς εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Στηρίζομαι εἰς τὴν ἀρχὴν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ἀρχὴν ἡ ὁποία θὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα νέαν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 5.000.000, νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐδέχθην φέρει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος ἴσως ἐλάχιστα ἀφιστάμενον εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἑτέρα ἀντίρρησις κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ παρατηρουμένη ἀνισότης μεταξὺ διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν καὶ ἐλέχθη κατ’ ἐξοχὴν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐδείχθη δυσμενὴς πρὸς τὸ θῆλυ φῦλον καὶ ἐξετέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αἱ μεγάλαι ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας προσέφερον αἱ διδασκάλισσαι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Δὲν νομίζω ὅτι ἐτέθησαν ἐν ἀμφιβόλῳ αἱ ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας ὄντως αἱ διδασκάλισσαι προσέφεραν καὶ προσφέρουσιν εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ ἔθνους. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ὥρισε διαφορετικὴν βάσιν παρακολουθεῖ ἐν τούτῳ τὸ νομοσχέδιον τὴν κειμένην νομοθεσίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνῷ αἱ δημοδιδασκάλισσαι λαμβάνουσι μισθὸν δραχμῶν 100 μέχρις 120, οἱ δημοδιδάσκαλοι φθάνουν μέχρις 150 καὶ ἔχουσι διαφορὰν 30 δραχμῶν. Λαμβάνουσι δηλαδὴ οἱ δημοδιδάσκαλοι 25% πλέον τῶν διδασκαλισσῶν, ἐνῷ σήμερον ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἄρρενος καὶ τοῦ θήλεος φύλλου θὰ εἶναι μόνον 10%. Τὴν διαφορὰν δὲ ἐὰν τὴν ἐτήρησε τὸ νομοσχέδιον, τὴν ἐτήρησεν ὄχι διὰ νὰ ὑποτιμήσῃ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ θήλεος φύλου, ἀπενναντίας ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι εἰς τὸν γυναικεῖον διδασκαλικὸν κύκλον δέον νὰ ἀποταθῶμεν ἵνα συμπληρώσωμεν μεγάλα κενά. Ἡ διαφορὰ ἔγινε μᾶλλον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι ὡς ἔχει ἡ θέσις τῆς γυναικὸς ἐν τῇ οἰκογενείᾳ καὶ τῇ κοινωνίᾳ δὲν εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ ἀνδρός, διότι κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν Ἑλλάδι, ἀρχηγὸς τῆς οἰκογενείας εἶνε ὁ ἀνήρ, ἡ γυνὴ δὲν εἶναι ἀρχηγὸς οὐδὲ βαρύνεται μὲ τὰ βάρη τῆς οἰκογενείας. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω στὸ θεωρητικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, συζητῶ μόνον τὸ πραγματικὸν μέρος, ὅτι δὲ τὸ νομοσχέδιον ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυσμενὲς πρὸς τὴν γυναῖκα ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι πολὺ εὐμενὲς πρὸς αὐτήν λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως τῆς γυναικὸς ἀποδεικνύουν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι κατὰ τὰς ὁποίας, ὅταν προέρχονται εἰς φυσικὴν ἀνικανότητα ἕνεκα τῆς πληρώσεως τοῦ προορισμοῦ της παρέχεται εἰς αὐτὴν τὸ πλεονέκτημα τῆς ἀδείας, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ ἄλλο πλεονέκτημα νὰ ἀποχωρήσῃ τῆς ὑπηρεσίας λαμβάνουσα σύνταξιν ἴσην πρὸς τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας της. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν διδασκάλισσαν τὴν ἔχουσαν συμπεπληρωμένην ὑπηρεσίαν 16 ἐτῶν ἡ ὁποία ἀπέδειξεν ζῆλον καὶ ἐπιμέλειαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἔχει τακτικὸν μισθὸν 200 δραχμῶν, προσαυξήσεως ἐπὶ μίαν δεκαετίαν 100 καὶ ἑτέρας 60 ἐν ὅλῳ 360 καὶ ἐδέχθημεν ὅτι αὕτη νυμφευομένη εἴτε πρὸ εἴτε μετὰ τὴν ἀποχώρησίν της ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας, θὰ λάβῃ τόσα πεντηκοστὰ τοῦ μισθοῦ της ὅσα τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας της ὡς σύνταξιν ἤτοι 16 πεντηκοστὰ ἤτοι 102 δραχμὰς μηνιαίαν σύνταξιν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ σημειώνει 1200 δραχμῶν ἐτησίαν πρόσοδον ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει ἓν κεφάλαιον τοποθετημένον εἰς τὰ ἔντοκα γραμμάτια τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δραχμῶν 20.000, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς προὶξ τὴν ὁποίαν δίδει τὸ Δημόσιον ὡς εὔνοιαν πρὸς τὰς γυναῖκας διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξιστόρησεν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο ὅτι προσφέρει ἡ γυνή; Ἑπομένως δὲν δέχομαι ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι δυσμενὲς πρὸς τὰς γυναῖκας, τοὐναντίον εἶναι εὐμενές, λαμβάνει ὅμως ὑπ’ ὄψει τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτῶν θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ὁπωσδήποτε διὰ νὰ μὴ θελήσω νὰ ἔλθω οὐδόλως ἀντιμέτωπος πρὸς τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἀφειδῶς ἐπέδειξαν οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶμαι σύμφωνος καὶ πρὸς τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας καὶ Ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς τὴν γνώμην τῶν κυρίων συναδέλφων ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐφ’ ἅπαξ δοθησομένην αὔξησιν εἰς τὰς νῦν ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελούσας διδασκαλίσσας· δέχομαι τὴν πλήρη ἐξίσωσιν αὐτῶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ μέλλον. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ διατηρηθῇ ἡ διατήρησις αὕτη, νὰ ἀφήσωμεν δὲ τὰ πράγματα νὰ μᾶς ὁδηγήσουν ἂν εἶναι σκόπιμον ἢ δὲν εἶναι.

§320Ν. ΞΗΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως θὰ λυθῇ αὐτό.

§321Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ ἡττηθῆτε οἱ πανδρευμένοι.

§322Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ διαφόρων ἄλλων παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι παρὰ διαφόρων ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐλέχθησαν ἐντεῦθεν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ἐπὶ μέρους διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἴτε εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν εἴτε μετὰ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας θέλω ὑποβάλῃ μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδωσιν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι τὰς σκέψεις τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ πάλιν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τούτων, ἐὰν τὸ νομίζωσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀναγκαῖον. Ἐκεῖνο τὸ σημεῖον μόνον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ θελήσω νὰ ἐπιμείνω εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθιξε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος, λέγων ὅτι βεβαίως ἡ βελτίωσις τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἡ πρώτη βάσις, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν διὰ τὴν βελτίωσιν καὶ πρόοδον τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶναι ἡ μόνη, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσωμεν καὶ διὰ διαφόρων ἄλλων μέσων νὰ παρασκευάσωμεν τὴν παραγωγὴν προσωπικοῦ ἱκανοῦ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν διὰ τὴν λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ Βουλὴ θὰ μὲ εὕρῃ τελείως σύμφωνον εἰς τὰς ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας χθὲς ἐξέθηκεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ σύντονος ὑπὸ τῆς πολιτείας μέριμνα ὅπως ἱδρυθῶσι εἰς τὸ Κράτος περισσότερα διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς βραχύτατον χρόνον νὰ ἀποδώσωσι τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων καὶ ἀντικατάστασιν τῶν ἀπερχομένων ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι δὲ τὰ διδασκαλεῖα ταῦτα δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ συστηθῶσι καθ’ ὃν τρόπον μέχρι σήμερον ἠκολούθησεν ἡ πολιτεία εἰς τὰς μεγάλας πόλεις. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ πολιτεία νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὰς τακτικὰς καὶ εὐπόρους τάξεις, ὅπως ἐξ αὐτῶν ἀντλήσῃ τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν διὰ τὴν λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἀποτανθῇ εἰς τὰς λαϊκὰς καὶ ἀγροτικὰς τάξεις καὶ ὅτι ἔπρεπε ἐκεῖθεν νὰ στρατολογήσῃ τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικόν. Καὶ ἐπειδὴ βεβαίως ὅταν ἀπαιτεῖ ἡ πολιτεία καὶ ζητῇ νὰ μεταλάβωσιν εὐρυτέραν ἐκπαίδευσιν πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ περιμένῃ ὅπως ἐξ ἰδίων δαπανῶν τύχωσι τῆς σχετικῆς ταύτης μορφώσεως, πρέπει ἡ πολιτεία νὰ γίνῃ ὀφειλέτης νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν δαπάνην τῆς μορφώσεως τοῦ προσωπικοῦ τούτου, καὶ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μορφώσεως τοῦ προσωπικοῦ τούτου. Ἀλλὰ βεβαίως διὰ νὰ ἱδρυθῶσι τοιαῦτα διδασκαλεῖα καὶ νὰ λειτουργήσωσι καὶ νὰ παραγάγωσι τοὺς προσδοκομένους καρποὺς, εἶνε ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ παρασκευῆς τοῦ προσωπικοῦ τῶν Διδασκαλείων. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος ἔκαμε μίαν πρότασιν, ὅτι θὰ ἔπρεπε ἐπί τι χρονικὸν διάστημα, ἀναστελλομένης τῆς λειτουργίας τοῦ Ἀνωτέρου Συμβουλίου νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι συνεκεντρώθησαν σήμερον εἰς αὐτό, καὶ νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας ὅπως χρησιμεύσωσι διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἱδρυθησομένων Διδασκαλείων. Ἀσχέτως πρὸς τὸ δυνατὸν τῆς πραγματοποιήσεως μιᾶς τοιαύτης ἰδέας —καὶ λέγω τοῦτο, διότι φρονῶ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ οἷοι ὁποῖοι προσέφερον ἤδη τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι εἶδον, ὅτι ἐξετιμήθησαν ὑπὸ τῆς πολιτείας καὶ ἀνῆλθον εἰς ἕνα ἀνώτατον βαθμόν, δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον θὰ εἶναι διατεθειμένοι νὰ δεχθῶσι μίαν τοιαύτην ἐπίκλησιν τιμητικὴν καὶ νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς θέσεις των ὅπως μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ νὰ ἀναλάβωσι καὶ πάλιν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐγκατέλειψαν— ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν τὰ διδασκαλεῖα νὰ λειτουργήσωσιν εὐδοκίμως καὶ νὰ παραγάγωσι τοὺς προσδοκομένους καρποὺς παρὰ πάντων, ἂν φροντίσωμεν μόνον νὰ τὰ προικίσωμεν μὲ ἕνα διευθυντὴν ἱκανὸν καὶ παιδαγωγόν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, εἷς καὶ μόνος παιδαγωγὸς καὶ εἰδικῶς μορφωμένος καθηγητὴς ἢ διευθυντὴς ἔν τινι διδασκαλίῳ νὰ συντελέσῃ ὅπως δοθῇ ἡ εἰδικὴ μόρφωσις εἰς τὸν διδάσκαλον, ὅπως τὸν καταστήσῃ ἱκανὸν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του. Νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα ὑπὸ τῆς πολιτείας περὶ εἰδικῆς παιδαγωγικῆς μορφώσεως ὅλου τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε ἡ πολιτεία, εἶναι ἡ ἀποστολὴ ὑποτρόφων εἰς τὴν Εὐρώπην. Τὸ σύστημα τοῦτο, νομίζω, ὅτι μέχρι σήμερον ἀπέτυχεν, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀκροθιγῶς νὰ θίξω. Πάντες ὅσοι μετέβησαν εἰς τὴν Εὐρώπην ἐφρόντισαν νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν ἐπιστήμην ἐκείνην, ἡ ὁποία εἰς αὐτοὺς ἤρεσε καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἔβλεπον μεγαλειτέραν τὴν ἐπίδοσιν αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι, οὐχὶ δὲ νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκον των, ἵνα ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς προσδοκίας τῆς πολιτείας ἀποστελλούσης αὐτοὺς εἰς Εὐρώπην· πάντες δὲ ἐπανελθόντες ἐπεζήτησαν νὰ λάβωσι θέσιν καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ δεχθῶσι καὶ θέσεις Ἑλληνοδιδασκάλων, ἀντὶ νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὑπὸ τῆς πολιτείας παρ’ αὐτῶν προσδοκωμένας. Καὶ δὲν λέγω βεβαίως, ὅτι διατάσσονται ἐν τῷ νόμῳ ποιναὶ καὶ πρόστιμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεώσωσιν αὐτοὺς ἵνα ἐκπληρώσωσι τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσδοκᾷ παρ’ αὐτῶν ἡ πολιτεία· ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις μιᾶς ὑπηρεσίας δι’ ἐξαναγκασμοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα πᾶς τις προσδοκᾷ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ πολιτεία νὰ λάβῃ τὴν φροντίδα τῆς μορφώσεως τοῦ εἰδικοῦ προσωπικοῦ ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι. Νομίζω, ὅτι ἔχομεν ἀριθμὸν ἐπιστημονικῶν ἱκανοτήτων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον τῆς εἰδικῆς διαμορφώσεως προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰ διδασκαλεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἔχω ἕτοιμον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς εἰσηγήσεώς μου καὶ ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν ἐντεῦθεν, νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται ἡ ἵδρυσις Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας, εἰς τὴν ὁποίαν προσλαμβάνονται διδάκτορες τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου, καὶ φοιτῶντες ἐν αὐτῇ ἐπὶ μίαν διετίαν, μεταλαμβάνοντες παιδαγωγικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν μὲ εἰδικὴν κατεύθυνσιν, ὅπως μορφωθῶσιν ὡς εἰδικοὶ καθηγηταὶ τῶν διδασκαλείων θὰ εἶναι δυνατὸν, μετὰ συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν αὐτῶν νὰ ἀποδοθῶσι πράγματι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μὲ ὅλα τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον χωρὶς νὰ ἔχωσι καὶ τὰς ἀξιώσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Εὐρώπην μεταβαίνοντες δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν τοὺς ἀποστέλλει ἡ πολιτεία.

§323Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διδάκτορες τῆς φιλολογίας;

§324Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§325Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πόσους φοιτητὰς τῆς φιλολογίας ἔχομεν;

§326Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, βεβαίως θὰ συζητηθῇ μετὰ τὰς διακοπὰς καὶ ἐλπίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν.

§327Ν. ΞΗΡΟΣ. Διὰ τὸ 17 ἄρθρον;

§328Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τὸ 17 ἄρθρον καὶ τὰς λοιπὰς λεπτομερείας εἶπον, ὅτι θὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. (Χειροκροτήματα).

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§330Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, θὰ ἔχω νὰ κάμω συμπληρωματικὴν ἐξήγησιν, ἢ μᾶλλον δήλωσιν ὡς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω, ὅτι ὑπό τινων τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων παρεγνωρίσθησαν οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους τελεῖ σήμερον ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις. Ἐλησμονήθη δηλαδὴ, ὅτι ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, δὲν πρέπει κἂν κατὰ νόμον νὰ βαρύνωσι τὸ Κράτος αἱ δαπάναι τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς μίαν διάκρισιν οὐσιαστικῶς θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ ἀντισυνταγματική, προκειμένου περὶ τοῦ βάρους τῶν δαπανῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, διότι ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι αἱ δαπάναι βαρύνουσι τοὺς δήμους, τὸ Κράτος δὲν εἶναι παρὰ εἰσπράκτωρ μὲ τὴν διαφοράν, ὅταν δὲν ἐπαρκοῦν συμπληροῖ αὐτὸ τὰς δαπάνας. Εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἴσως θὰ ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτε ἐγένετο ἡ ἀφομοίωσις ὑπῆρχεν ἡ ἐλπίς, ὅτι θὰ ἐγένετο καὶ ἐκεῖ, ἂν ὀργανοῦντο, ἕως τότε κοινότητες, διὰ νὰ εἰσφέρωσι μέρος τοὐλάχιστον τῶν δαπανῶν εἰς τὸ Δημόσιον, ὥστε νὰ μὴ βαρύνεται ἐξ ὁλοκλήρου τὸ Κράτος μὲ τὰς δαπάνας τῶν Νέων Χωρῶν. Ἡ ἐλπὶς αὐτὴ ἀπεδείχθη φρούδη.

§331ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἀπεδείχθη.

§332Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Οὔτε κατέστη δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιοῦτον μέτρον. Τὶ συμβαίνει σήμερον; Πράγματι τὸ σύνταγμα, ὡς ἀναθεωρήθη μετεβίβασε τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὀρθότατα, ἀπὸ τοὺς Δήμους εἰς τὸ Κράτος, ἐπειδὴ ὅμως ἔπρεπε συγχρόνως νὰ προνοήσῃ καὶ τὸ Κράτος περὶ τοῦ πορισμοῦ αὐτῶν τῶν δαπανῶν ἐθεσπίσθη εἰδικὸν ψήφισμα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος θὰ τεθῇ εἰς ἰσχὺν μετὰ τὸν κανονισμὸν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Εἰς ποίαν θέσιν εὑρισκόμεθα σήμερον, διότι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πλειοδοτήσωμεν ὄχι ἁπλῶς εἰς αἰσθηματολογίαν ἢ συμπάθειαν, διότι κατ’ ἐμὲ δὲν πρόκειται περὶ συμπαθείας εἰς τὸν κόσμον τὸν διδασκαλικὸν ἀλλὰ περὶ ἐκτιμήσεως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πλειοδοτήσωμεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω καὶ ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων μου, ὅτι δὲν ἐμειοδοτοῦμεν. Προκειμένου ὅμως νὰ προσαρτίσῃ μία Κυβέρνησις τὴν ἐκτίμησιν τῶν ὑπηρεσιῶν μιᾶς ἑκάστης τάξεως τῶν ὑπαλλήλων πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εὐλογώτατα ἐτόνισεν ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποτάξῃ πάντας τοὺς ὑπολογισμούς της ἐντὸς τοῦ περιθωρίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνέφερε τοὺς ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι δεικνύουσι τὰς δαπάνας, αἵτινες βαρύνουσι τὸ Κράτος, νομίζω, ὅτι ὑπελόγισε περὶ τὰ 13 καὶ ½ ἑκατομμύρια περίπου, τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν, αἵτινες βαρύνουσι τὸ Κράτος διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, καθ’ ὃ μέρος δὲν δύνανται νὰ συνεισφέρωσιν οἱ δῆμοι. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ὁρίσασα τὸν μισθὸν τῶν δημοδιδασκάλων εἰς διακοσίας δραχμὰς δὲν ἔπραξε τοῦτο, διότι ἐθεώρησεν, ὅτι εἶναι αὐτὸς ἐπαρκὴς διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἔπραξε τοῦτο, διότι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, ἐνῷ εὐκολώτατα ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ αὔριον. Διότι δὲν πρέπει νὰ παραβλέπῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εὑρίσκεται ὑπὸ συζήτησιν καὶ νομοσχέδιον ἄλλο προβλέπον περὶ τῶν πόρων ἐκ τῶν ὁποίων ἀντλεῖ τὸ Κράτος ἐφ’ ὅσον μέρος θὰ δύναται ν’ ἀντλῇ δαπάνην διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν; Ἐὰν δὲ σήμερον βαρύνεται διὰ βάρους 13½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, καὶ ἡ γνώμη μου εἶναι ἀδίστακτος, ἴσως νὰ πλανῶμαι, ὅτι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοθετικοῦ μέτρου ποὺ θὰ λάβωμεν, τουτέστι τοῦ συστήματος τῆς μεταβολῆς τῆς εἰσπράξεως τῶν διαπυλίων τελῶν, τὸ Κράτος θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ σκεφθῇ καὶ περαιτέρω διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐὰν ἁπλῶς ἐπρόκειτο νὰ δηλώσω ἐλπίδας διὰ βελτίωσιν εἰς τὸ μέλλον ὁμολογῶ, ὅτι δὲν θὰ εἶχον τὸ θάρρος νὰ τὸ πράξω ποτὲ, διότι θὰ ἐθεωροῦντο αἱ ἐπαγγελίαι αὐταί, ὡς συνήθεις ἐπαγγελίαι παρηγορητικαί, δηλῶ ὅμως, ὅτι τοιαύτας ἐλπίδας ἐν συσχετισμῷ πρὸς τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλή, διότι ἐὰν σήμερον οὐδὲν σχεδὸν εἰσπράττωμεν ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν εἰς ἀντιστάθμισμα τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας θέλει τὸ Κράτος διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν μετὰ τὸ νομοθετικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν, θὰ εἰσπράττῃ τὸ Κράτος ὄχι βεβαίως ἐξ ὁλοκλήρου διὰ τὰς δαπάνας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ πάντως πολλῷ πλείονα ἀπὸ σήμερον, θὰ βαρύνηται εἰς τὸ ἑξῆς μὲ ὀλιγώτερα ἀπ’ ὅτι βαρύνεται σήμερον, ἡ δὲ μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος δὲν γίνεται πρὸς αὔξησιν τῶν δημοσίων προσόδων. Δὲν λέγομεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ζητοῦμεν νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα τῶν διαπυλίων τελῶν διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰς προσόδους τοῦ δημοσίου Ταμείου, γενικῶς λέγομεν, ὅτι ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν αὐτὴν χάριν τῆς μεταβολῆς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω, ὅτι ὡς πρὸς τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας ὁ συνάδελφός μου κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν, ὅτι θὰ ἤρκει ἡ Βουλὴ εἰς ἀποδοχὴν μερικῶν ἐξ αὐτῶν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, ἀλλὰ θὰ ἴδῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὶν ἀνατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον ποίας ἔχει νὰ ἀποδεχθῇ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐξισώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν διδασκάλων καὶ διδασκαλισσῶν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι τὸ φῶς, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὁ κ. Ἀραβαντινὸς πρὸ μικροῦ, καὶ τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι τὸ ἀνέμενεν νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ εἶναι βέβαιος, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ προέλθῃ, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι πολλὰ ἔχομεν νὰ σκεφθῶμεν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν πρὸ δυσχερειῶν δυσυπερβλήτων νὰ σταματήσωμεν, πρὸ μεγάλης ἀνισότητος μεταξὺ μισθοῦ διδασκαλισσῶν καὶ δημοδιδασκάλων, ἄλλως τε θὰ ἦτο ἐπιβεβλημμένον τὸ δίκαιον τῆς ἐξισώσεως τῶν μισθῶν, μολονότι δὲν πρέπει νὰ παροραθῇ, ὅτι τρέχομεν τὸν κίνδυνον τῆς διαμαρτυρίας τοῦ ἑτέρου φύλου. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐπίσης δίκαιοι εἶναι νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἰσότης τῶν δικαιωμάτων, δὲν πρέπει δὲ νὰ παραγνωρισθῇ, ὅτι ὑπάρχῃ καὶ ποιά τις διαφορὰ εἰς ἀπόδοσιν ἐργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν, ἐὰν πρέπῃ νὰ εἴμεθα δίκαιοι πρέπει νὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ἄλλως εἰς τὸ τοιοῦτον σημεῖον θὰ μελετήσῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐὰν θέλῃ νὰ φέρῃ μεταβολὴν μεταξὺ τῶν δύο φύλων, καὶ ἐὰν πρέπῃ νὰ σταματήσωμεν εἰς ἐλάσσονα διαφορὰν ἢ εἰς οὐδεμίαν διαφοράν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τοὺς βεβαιῶ, ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, διότι οὐδεμία διαφορὰ ἀντιλήψεως ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ὁμιλησάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς παρέχουν οἱ διδάσκαλοι, οὔτε ὡς πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνικῆς ἐπιβολῆς ἐκ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχουν. Ἀλλ’ ὀφείλω, ὅσον δύναμαι περισσότερον, νὰ ἐξάρω, ὅτι ὡς πολιτεία εἰς αὐτὰ εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλ’ ἂν ἀκόμη δὲν συμφωνήσωμεν, δὲν συμφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ ὡρίσθη ὑπὸ τῶν βουλευτῶν. Καὶ δὲν συμφωνοῦμεν ἕνεκα λόγων ἀδυναμίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀδυναμίας μόνον μέχρις ὅτου μᾶς ἀνταποδώσουν ὅσα ἐπράξαμεν ὑπὲρ αὐτῶν αἱ νέαι χῶραι, τότε μόνον δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὴν βελτίωσιν, τὴν στηριζομένην ὑπὸ τῆς μείζονος δικαιοσύνης. (Χειροκροτήματα).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ θελήσουν νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου οἱ ἐγγεγραμμένοι βουλευταί.

§334ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§336ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως νομοθετικῶν Διαταγμάτων τῶν ἀφορώντων τὸν ὀργανισμὸν τοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργείου καὶ προσθήκης σχετικῶν διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1573 «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν ταμείων τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Δ. Δίγκας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκκαθαρίσεως ἐχθρικῶν περιουσιῶν καὶ συμψηφισμοῦ ἐχθρικῶν χρεῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1919 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΦΜΒʹ 972α, 981, 1393, 1466 καὶ 1665 καὶ προσθήκης διατάξεών τινων». (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκδοθέντος Ν. Διατάγματος «περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου Διοικητικοῦ καὶ τεχνικοῦ προσωπικοῦ καὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ». (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 2.30′ π. μ.).