1918.12.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52Α

τῆς 14 Δεκεμβρίου 1918

ΠΡΟΕΔΡΙΑ κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 4.30 π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξετυπώθησαν εἰσέτι. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ Ἐλευθέριος Σαλίβερος, στρατιώτης τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ μέριμνα καὶ δοθῶσιν εἰς τὴν οἰκογένειάν του τὰ καθυστερούμενα ἐπιδόματα. —Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Σιδηροκάστρου, παρακαλεῖ, ὅπως ἀποσταλῶσιν ἰατροὶ καὶ χορηγηθῇ δίμηνος ἄδεια εἰς τὸν συνδημότην του ἰατρὸν Σπυρίδωνα Γκούντραν πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἐκεῖ ἐνσκηψάσης γρίππης. —Τὸ Σωματεῖον Σιγαροποιῶν καὶ Καπνεργατῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὑποβάλλει ὑπόμνημα, σχετικῶς πρὸς τὴν εὕρεσιν ἐργασίας ὑπὸ τῶν ἀποστρατευθησομένων μελῶν του. —Οἱ παραγωγοὶ Μεσσήνης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Γεωργικοῦ Ἐπόπτου, θέλοντος νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἀραβοσίτου κατὰ ἓν δεκάλεπτον. —Ὁ ἐξ Ἀθηνῶν Ζανῆς Πολυκανδριώτης, γέρων τυφλὸς ἀπολέσας κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τῆς Θεσσαλονίκης τὴν περιουσίαν του καὶ καταφυγὼν ἐνταῦθα, παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτοῦ. —Οἱ γονεῖς καὶ κηδεμόνες τῶν μαθητῶν τοῦ Ἄνω Βόλου, ὑποβάλλουσιν αἴτησιν ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ ἐκεῖ Ἑλληνικὸν σχολεῖον.

§2Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρόεδρος). Κύριοι, πιστεύω, ὅτι διερμηνεύω τὸ αἴσθημα ὅλων ὑμῶν, ἂν παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ ὅπως ἀπευθύνω τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς αὐριανῆς ἑορτῆς του. (ἀναγινώσκει): Ἐξοχώτατον Βενιζέλον Πρόεδρον Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Παρισίους Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, διερμηνεύουσα ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ ὑμῶν ἑορτῇ ὁλόψυχα πανελλήνια συγχαρητήρια, εὔχεται Ὑμῖν τὸν ὁριστικὸν θρίαμβον τοῦ ὑπερτάτου ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον ἡ Πατρὶς μετ’ ἀκλονήτου πίστεως ἐνεπιστεύθη εἰς τὸν μέγαν νοῦν καὶ τὴν μεγάλην καρδίαν Σας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς Θ. Σοφούλης Παρακαλῶ νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποστείλω τὸ τηλεγράφημα τοῦτο πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς Παρισίους. (Σύσσωμος ἡ Βουλὴ ἐγειρομένη χειροκροτεῖ, ζητωκραυγάζουσα ὑπὲρ τοῦ κ. Βενιζέλου, πλεῖστοι δὲ τῶν κ.κ. βουλευτῶν παρακαλοῦσι τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως σπεύσῃ, ἵνα τὸ ταχύτερον ἀποστείλῃ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Σῖμος δι’ ἐγγράφου ὑπ’ ἀριθ. 6071 ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1484 τῆς 18 Ἰουλίου 1918 Νομοθετικὸν Διάταγμα «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1370 τῆς 30 Ἀπριλίου νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, ὅπερ ἐξεδόθη κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς συμφώνως τῷ νόμῳ 1302. Ἐπίσης ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Ι. Τσιριμῶκος ἀνακοινοῖ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1538 νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 15 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ., ὅπερ ἐξεδόθη ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, συμφώνως τῷ νόμῳ 1302. Ὁ κ. Ι. Τσιριμῶκος (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 247 «περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας ἐν Κεφαλληνίᾳ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Δαγκλῆς, Β. Μπάλκος, Ι. Πισπιρῆς, Π. Φλῶρος, Μ. Γκιουλέκας, Δ. Κίγκος, Π. Πολυχρονιάδης, Σ. Γερομίχας καὶ ἄλλοι ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τὰς κάτωθι τροπολογίας: 1) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθαρῶν κερδῶν», καὶ 2) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθαρῶν προσόδων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Δαζέας καὶ Π. Μερλόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μαλλιόπουλος, Α. Κυρέλλος, Μ. Δαζέας, Δ. Λόντος, Η. Πανταζόπουλος καὶ λοιποὶ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν κλπ.». Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Λεκανίδης.

§4Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τῶν μετατεθέντων εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας, ὡς ἔχοντας ἀδελφοὺς φονευθέντας. Οὗτοι ἔχουν ταχθῆ εἰς διαφόρους γεωργικὰς ὑπηρεσίας καὶ ζητοῦσιν ὅπως χορηγηθῇ εἰς αὐτοὺς ἄδεια ἵνα μεριμνήσωσι περὶ τῶν οἰκογενειῶν των.

§5Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω ἐκπεφρασμένην γνώμην, ὅτι οὗτοι πρέπει νὰ ἀπολυθοῦν, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ τὸ κάμω, διότι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συγκεντρώσεως καὶ ἀναμένουν τὴν ἄφιξιν τῶν προϊσταμένων των.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§7Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνακοινώσω σχετικὰς τινὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας διαβιβάζει ὁ σύλλογος καπνεμπόρων Καρδίτσης, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας αἱ παρακαταθῆκαι τοῦ καπνοῦ τῆς ἐσοδείας 1917 καὶ 1918 ἀνέρχονται εἰς 30 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ἡ ἀναμενομένη ἐσοδεία τοῦ 1919 θέλει ἀναβιβάσῃ τὴν ποσότητα τῆς παρακαταθήκης εἰς 42 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ἡ καπνοκαλλιέργεια εἶναι μεγάλη, ὥστε θὰ προκληθῇ κρίσις καὶ εἰς τοὺς καπνεμπόρους καὶ εἰς τοὺς καπνεργάτας, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν παρακαλοῦσιν οἱ καπνέμποροι ὅπως ληφθῇ πρόνοια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν ἐξαγωγήν.

§8Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔχω ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ διαβιβάσητε.

§9Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ καταβάλλω πᾶσαν ἐνέργειαν ὅπως ἐξαχθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ξηρὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν παραγωγῶν καπνοῦ τῆς κοινότητος Λαϊτάνης καὶ τῆς κοινότητος Καλαβρύτων περὶ ἄρσεως τῆς ἀπαγορεύσεως καλλιεργείας καπνοῦ.

§11Ν. ΞΗΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ καὶ νὰ ὑποστηριχθῶσι τὰ δίκαια τῶν αἰτουμένων.

§12Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§13Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ αἴτησις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§15Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ παρίσταται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει καιρὸς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως ἀπόσπασμα τῶν λεχθέντων ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Τὰ ζητούμενα παρὰ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων ἐνδιαφέρουν ὄχι μόνον τὰ Καλάβρυτα, ὄχι μόνον τὰς Κυκλάδας, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὸν καπνοπαραγωγικὸν κόσμον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐξεδόθη ἓν νομοθετικὸν διάταγμα περιορίζον τὴν καλλιέργειαν, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι ἀπρόσφορος πρὸς καπνοφυτείαν θεωρεῖται ἡ γῆ ἐφ’ ὅσον θεωρεῖται πρόσφορος πρὸς καλλιέργειαν δημητριακῶν καρπῶν, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας αἱ ἀναπαυόμεναι γαῖαι εἶναι πρόσφοροι πρὸς καλλιέργειαν δημητριακῶν καρπῶν; Εἰς τοῦτο πρέπει νὰ δοθῇ ἐξήγησις διότι μὲ ἠρώτων οἱ συμπολῖται μου ἂν δύνανται νὰ φυτεύσουν τὰς ἀναπαυομένας γαίας. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἐξήγησις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ὑπάρχουσι γεωργοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐνοικιάζουν τὰ κτήματα, καὶ νὰ δοθῇ ἐξήγησις ἂν δύνανται αὐτοὶ νὰ ἐνοικιάζουν τὰ κτήματά των, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ἀπρόσφορα πρὸς καλλιέργειαν δημητριακῶν καρπῶν καὶ νὰ δηλώσουν τί πρέπει νὰ κάμουν οἱ γεωργοὶ ἢ ὁ ἐπιχειρηματίας ὁ ἐνοικιάζων κτήματα. Θὰ παρακαλέσω ἀκόμη τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅπως δώσῃ παράτασιν τῶν προθεσμιῶν, διότι αἱ ἐκδοθεῖσαι ἐγκύκλιοι ἀπεστάλησαν πολὺ ἀργὰ, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ἔφθασαν αἱ ἐγκύκλιοι αὐταὶ καὶ οὔτε διατελοῦσιν ἐν γνώσει αὐτῶν τῶν ἐγκυκλίων.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§17Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς εἰσήχθη πρὸς ἔγκρισιν Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὴν καπνοφυτείαν, καὶ ἐζητήσαμεν ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. συνάδελφος, διότι τὸ Β. Διάταγμα ἀναφέρει ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ καπνοφυτεία μόνον ἐπὶ τῶν ἀγρῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεπίδεκτοι διὰ τὴν σπορὰν σιτηρῶν. Ἀλλ’ ἦτο μία τάξις ἀγρῶν μεγάλη, οἱ διατελοῦντες ὑπὸ ἀγρανάπαυσιν, οἱ ὁποῖοι εἶναι καθ’ αὐτὸ ἀπρόσφοροι διὰ δημητριακοὺς καρποὺς καὶ ἐν τούτοις δὲν προεβλέπετο ἀπὸ τὸ Β. Διάταγμα. Λοιπὸν ἐζητήσαμεν νὰ γίνῃ μία δήλωσις ὅτι ἐὰν οἱ ἀγροὶ οὗτοι οἱ ἐν ἀγραναπαύσει διατελοῦντες, εἶναι ἀπρόσφοροι διὰ δημητριακοὺς καρποὺς, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ καπνοφυτεία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐδέχθη ὡς ὀρθὴν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν καὶ ἐδήλωσε ῥητῶς ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ σπορὰ καπνοφυτείας ἐπὶ τῶν ἀγρῶν τῶν ἐν ἀγραναπαύσει διατελούντων, ἀσχέτως ἂν εἶναι πρόσφοροι διὰ δημητριακοὺς καρποὺς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ δοθῇ ἡ ἄδεια ὥστε νὰ ἐπιτραπῇ ἡ σπορά. Ὡσαύτως ἐζητήσαμεν καὶ ἕτερόν τι. Τὸ Β. Διάταγμα περιώριζε τὴν καλλιέργειαν τῶν καπνῶν ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων, ἐφ’ ὧν ὑπῆρχε σπορὰ εἰς τὸ προηγούμενον ἔτος. Ἀλλ’ ὡς εἶναι γνωστὸν, οἱ γεωργοὶ δὲν ἐνεργοῦν τὴν σπορὰν τοῦ καπνοῦ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐκτάσεως, διότι σήμερον σπείρουν σιτηρὰ, τὸ ἄλλο ἔτος, ὅπου εἶναι ὑπ’ ἀγρανάπαυσιν, σπείρουν καπνόν, καὶ ἐν τοιαύτη περιπτώσει πρέπει νὰ γίνῃ δήλωσις ὅτι ἡ ἔκτασις ἡ καλλιεργουμένη πρέπει νὰ εἶναι ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ καὶ ὄχι εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Καὶ αὐτὸ τὸ ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ὀρθὸν καὶ ἐλύθη τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἐκκρεμές, καὶ θὰ θέσῃ εἰς δυσχέρειαν τοὺς παραγωγούς, εἶναι ἡ ἐπιμονὴ νὰ μὴ δώσῃ παράτασιν τῆς προθεσμίας τῶν δηλώσεων, ἡ ὁποία λήγει αὔριον 15 Δεκεμβρίου, καὶ ἐν τοιαύτη περιπτώσει οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἄνθρωποι θὰ μείνωσιν ἐκτεθειμένοι καὶ θὰ ἀφήσωσι τοὺς ἀγροὺς ἄνευ καπνοφυτείας. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, κύριοι, διότι πρόκειται περὶ τῆς διπλασίας ἐκτάσεως, διότι, ἐνῷ πρὸ τῆς πολεμικῆς ἐποχῆς ἐσπείροντο 300 χιλ. στρέμματα, μετὰ τὴν πολεμικὴν ἐποχὴν κατ’ ἐπίσημον στατιστικὴν ἐδιπλασιάσθησαν εἰς 600 χιλ. στρέμματα, δηλαδὴ ἐνῷ παρήγοντο 15 ἑκατομμύρια ὀκάδες καπνοῦ, σήμερον παράγονται 30 ἑκατομμύρια ὀκάδων.

§18Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ παράτασιν, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ἡ σπορὰ τοῦ καπνοῦ θὰ ἀρχίσῃ τὸν Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον διά τινα μέρη. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τώρα, ἀφοῦ ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων θὰ δείξῃ πόσα στρέμματα πρέπει νὰ καλλιεργηθοῦν. Λοιπὸν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ παράτασιν.

§19Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἀναβάλῃ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ ἀναβάλω, ἀφοῦ συνεζητήθη.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἀποσταλῇ ἀπόσπασμα τῶν λεχθέντων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας.

§22Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ σπουδαίου ζητήματος, διότι θὰ μείνουν 300 χιλ. στρέμματα ἀκαλλιέργητα, τὰ ὁποῖα παράγουν 15 ἑκατομμύρια ὀκάδας καπνοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ μέσον ὅρον στοιχίζει 150 ἑκατομμύρια δραχμὰς. Λοιπὸν ἔτσι ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τὸ τῆς ἀπαγορεύσεως δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ σπείρωσιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἐκτοπισμένοι καὶ φυλακισμένοι πλεῖστοι Ἠπειρῶται, διὰ τὴν μὴ σύλληψιν τοῦ λῃστοῦ Χατζάρα.

§24Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδῶ μοὶ ἀναφέρετε ἐὰν εἶναι ἐκτοπισμένοι ἢ φυλακισμένοι συνεπεία ὑποθάλψεως λῃστοῦ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι γενικὸν καὶ ἀόριστον. Εἶναι δικαίωμα τῆς Διοικήσεως ἀπορρέον ἐκ τοῦ νόμου ἡ ἐκτόπισις τῶν συγγενῶν εἴτε ἡ φυλάκισις τῶν ὑποθαλπόντων. Ἐὰν ἐν προκειμένῳ ἡ Διοίκησις παρέβῃ τὸν νόμον ἢ ἔκαμεν ὑπέρβασιν τοῦ νόμου, νὰ μοῦ ἀναφέρετε ὡρισμένον τι γεγονὸς, ἵνα ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην.

§25Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ δύο καὶ πλέον ἐτῶν εἰς τμῆμα τι τοῦ νομοῦ Ἰωαννίνων εἶχεν ἀναφανῆ κἄποια λῃστρικὴ συμμορία ὑπὸ ἀρχηγὸν ἕνα Χατζάραν ὀνόματι. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προέβη εἰς πολλὰς ἐγκληματικὰς πράξεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ ἐπεκηρύχθη. Μὴ καταστάσης δυνατῆς τῆς συλλήψεώς του ἡ διωκτικὴ ὑπηρεσία τῆς Ἠπείρου ἀνέθεσεν εἰς κἄποιον ἀποσπασματάρχην τὴν δίωξιν καὶ σύλληψίν του. Πρὸς ἐπιτυχίαν ἀποτελεσματικὴν τοῦ σκοποῦ του προέβη εἰς πάντα τὰ μέσα καὶ ἔλαβε τοιαῦτα μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπερβαίνουν πᾶν δικαίωμα καὶ πᾶν ὅριον. Τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Ἠπείρου καὶ δὴ τῶν Κονιαράτων περιτρέχουν τὰ καταδιωκτικὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα πρὸ 5–6 μηνῶν ἐπέτυχον νὰ συλλάβουν τὴν συμμορίαν τοῦ Χατζάρα, ἀπὸ ἑνὸς δὲ μηνὸς καὶ πλέον διώκοντες καὶ διωκόμενοι συνεφιλιώθησαν καὶ ἔκαμαν καὶ κουμπαριά. Αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸν φαινόμενον ἐνέχει ἡ ὑπόθεσις αὐτή. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἠξεύρω δὲν ἦλθον εἰς ἀποτέλεσμα νὰ τὴν παραδώσουν, καίτοι τὸν εἶχον εἰς χεῖρας των, διότι τοὺς ἐξέφυγε μετὰ τῆς συμμορίας του, διὰ τοῦτο ἤρχισεν ἀπηνεστάτη ἡ δίωξις τῶν Ἠπειρωτῶν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε πολλοὶ θέλοντες νὰ ἀποφύγωσι διαφόρους ραδιουργίας ἠναγκάσθησαν νὰ φύγουν ἐκεῖθεν καὶ νὰ ἔλθουν εἰς Ἀθήνας, διότι ἔπιπτον θύματα ραδιουργιῶν, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑφίσταντο πολλὰ βάσανα ἐκ μέρους τοῦ ἀποσπασματάρχου.

§26Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Πολὺ καλὰ ἔκαμον νὰ τὸν καταδιώκουν, διότι ὅταν συνέτρωγε μὲ ἀποσπάσματα, ἔπρεπε νὰ τὸν πιάσουν καὶ νὰ τὸν βάλουν εἰς τὰς φυλακάς.

§27Π. ΦΛΩΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ φοβερόν.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν εἶχον συλλάβει;

§29Π. ΦΛΩΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸν εἶχον συλλάβει. Ὅταν τὸ ἔμαθον, παρουσιάσθην εἰς τὸν νομάρχην Ἰωαννίνων καὶ λέγω, ὅτι πρωτοφανὲς γεγονὸς εἶναι τοῦτο καὶ θὰ ὑπάγω εἰς συγγραφέα ἐπιθεωρήσεως διὰ νὰ παρουσιάσῃ ὡς νούμερον, ὅτι ἡ καταδιωκτικὴ ἐξουσία συνέλαβε τὸν λήσταρχον καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἔπιασε τοὺς δυστυχεῖς Ἰωαννίτας καὶ τοὺς ἔβαλεν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ αἱ φυλακαὶ εἶναι ὑπερπλήρεις.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ τὴν ἐπικήρυξιν;

§31Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἦτο λῃστής. Δὲν ἐξεύρω, δὲν ἐπιμένω. Νομίζω ὅτι εὑρίσκομαι ἐγὼ ἐν ἀκριβείᾳ. Λοιπὸν πολλαὶ οἰκογένειαι ἦσαν ὑπὸ ἐκτόπισιν εἰς τὰ Ἰωάννινα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς Ἰωαννίνων εἰς παρατηρήσεις πολλῶν οἰκογενειῶν ἐπανέφερε τὰς οἰκογενείας, ἄλλαι δὲ τείνουσι χεῖρα ἐπαίτιδα εἰς τοὺς διαφόρους συμπατριώτας των διὰ νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἰωάννινα. Ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι ἀφόρητος, διότι οὐδὲν μέτρον ἔχει ληφθῆ, καὶ τὰ παράπονα πνίγονται. Ἀνέφερον τοῦτο τὸ πρωτάκουστον γεγονὸς αἱ καταδιωκτικαὶ ἀρχαὶ νὰ συντρώγωσι μετὰ λῃστῶν, νὰ ἐγκλείωσιν αὐτοὺς εἰς τὰς φυλακὰς καὶ κατόπιν νὰ τοὺς ἀπολύωσι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί καίτοι διετάχθη δεόντως ἡ χορήγησις ἀδειῶν εἰς τὸν ἐνταῦθα 2ον λόχον καλλιεργητῶν, ἐνῷ ὑπηρετοῦσιν οἱ εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας μεταφερθέντες γονεῖς τεσσάρων τέκνων, πρεσβύτεροι 4 ἀδελφῶν καὶ ἀδελφοὶ φονευθέντων ἐν πολέμῳ, ἐν τούτοις δὲν ἐχορηγήθησαν τοιαῦται.

§33Δ. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διετάχθη νὰ δοθῶσιν ἄδειαι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαλλιόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ἐσκέφθη καὶ ἐμελέτησε τὴν θέσιν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες σπουδασταὶ ὄντες ἐκλήθησαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ὑπηρετοῦσιν ἀπὸ πενταετίας ὡς τοιοῦτοι καὶ ἐὰν θὰ μονιμοποιηθῶσιν οὗτοι.

§35Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν ἔφεδροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα διακόψαντες τὰς σπουδὰς των καὶ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ πέντε καὶ ἕξ ἔτη, δηλαδὴ προσῆλθον εἰς ἡλικίαν 21 ἔτους καὶ ἤδη μετὰ τὴν ἀποστράτευσιν θὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ εἰς ἡλικίαν 25, 26, 27, 28 ἐτῶν. Ἐρωτῶ αὐτοὶ οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ σπουδάσωσι καὶ νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν ἐπιστήμονες ἤδη μετὰ 5–6 ἔτη διακόψαντες τὰς σπουδὰς των εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλάβωσιν αὐτὰς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ; ὁποίαν ἐργασίαν θὰ εὕρωσιν, ἀφοῦ ἀπέκτησαν πεῖραν ἐν τῷ στρατῷ καὶ μόρφωσιν σχετικὴν ἀπὸ ἄλλους ἀξιωματικούς; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι φρόνιμον νὰ μονιμοποιηθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατεύματι; Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, διότι εἶναι ἀρκετὰ σοβαρόν. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι καὶ ἀρκετὸς ἀριθμός. Θὰ εἶναι ἀδίκημα, ἐὰν πετάξωμεν τριάκοντα νέους εἰς τοὺς δρόμους ἄνευ οὐδενὸς ἐπαγγέλματος, διότι ὑπηρετοῦσι 5–6 ἔτη, τί θὰ γίνωσιν αὐτοί; Εἶναι ἀδύνατον, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἐπαναλάβωσι τὰς σπουδάς των, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ λάβητε πρόνοιαν δι’ αὐτούς.

§36Δ. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα τοῦτο.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Δαγκλῆς, Π. Καραπᾶνος, Β. Μπάλκος καὶ Γ. Καρπετόπουλος ἐρωτῶσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαίτατα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἂν σκέπτεται νὰ λάβῃ τώρα ἀμέσως μέτρον διορθώσεως μεγάλης ἀδικίας, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τελευταίως εἰς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατεύματος ἀποταχθέντες, τινὲς τῶν ὁποίων, ὡς εἶναι βεβαιωμένον, ἐγένοντο θύματα ἐσφαλμένων πληροφοριῶν καὶ ἀντιλήψεως τοιαύτης, καὶ διατὶ ἀφοῦ ἀμέσως τότε καὶ ἀμέσως βραδύτερον ἀνεγνώρισε τὸ ἄδικον τῆς τοιαύτης ἐνεργείας, προὐκάλεσε Νομοθετικὸν Διάταγμα ἰσχῦον ἐφάπαξ καὶ δι’ ὀκτὼ μόνον ἡμέρας, ἐπανώρθωσε τὴν ἀδικίαν ὡρισμένων καὶ ἐλαχίστων τοιούτων.

§38Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πράγματι περιῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πληροφορίαι τινὲς περὶ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι χρήζουσι βεβαιώσεως. Ἐζήτησα νὰ μάθω ἐὰν εἶναι ἀληθεῖς αἱ πληροφορίαι διὰ νὰ ἐπανορθώσω τὸ ἀδίκημα.

§39Γ. ΠΩΠ. Ὑπάρχουσι δύο πίνακες ἀποταχθέντων ἀξιωματικῶν. Ὁ πρῶτος πίναξ εἶναι ἐκεῖνος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθησαν εἰς ἀπόταξιν ἀξιωματικοὶ κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ νέου καθεστῶτος, ὁ δεύτερος εἶναι ὁ γενόμενος κατόπιν μελέτης καὶ ἐκθέσεων, ὥστε θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὸν πρῶτον πίνακα. Θὰ ἐξηγηθῶ καλλίτερον. Ὑπάρχουσι δύο πίνακες διὰ τῶν ὁποίων ἐτέθησαν εἰς ἀπόταξιν ἀξιωματικοί. Ὁ πρῶτος εἶναι ὁ συνταχθεὶς ἅμα τῇ ἐγκαταστάσει τοῦ νέου καθεστῶτος.

§40Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ τοῦ δευτέρου.

§41Γ. ΠΩΠ. Καὶ τοὺς δύο θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§42Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο εὔλογον νὰ ἐδίδετο προθεσμία, διὰ νὰ ἔλθωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ὑποβάλωσι τὰ δικαιολογητικά των.

§43Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§45Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς ἐρωτήσοντας ἀξιωματικοὺς συναδέλφους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδωκε τοιαύτην ἀπάντησιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι καταληπτὴ εἰς ὅλους. Τέλος πάντων διὰ τοὺς θέλοντας νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν συζήτησιν, ἤθελον νὰ γνωρίζωσιν ὡρισμένως, ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ μᾶλλον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ὑπόθεσις αὕτη, εἶναι κυβερνητικὸν μέτρον. Ὡς εἰσηγητὴς θὰ χρησιμεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἤθελον νὰ ὁρισθῇ τοῦτο, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περιορίζονται εἰς τὴν ἀναθεώρησιν μόνον τοῦ δευτέρου πίνακος, ἢ καὶ τῶν δύο πινάκων οἵτινες ὡς γνωστόν, συνετάχθησαν προκειμένου διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἑνὸς ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μᾶλλον ἀποκλίνει νὰ δηλώσῃ, ὅτι μόνον περὶ τοῦ δευτέρου πίνακος πρόκειται Ἐρωτῶ, θὰ γίνῃ ἀναθεώρησις μόνον καθόσον ἀφορᾷ τὸν δεύτερον πίνακα; περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ πρώτου πίνακος δὲν ἐποιήσατο οὐδένα λόγον, ὥστε νὰ καταστῇ δῆλον ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ποῖαι αἱ ἀντιλήψεις, τόσον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ ὁ πρῶτος νόμος καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα νομοθετικὰ διατάγματα, διότι ἡ δευτέρα ἀπομάκρυνσις τῶν ἀξιωματικῶν ἐγένετο πλέον ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρώτου ψηφισθέντος νόμου, ἀλλὰ τοῦ ἐπακολουθήσαντος νομοθετικοῦ διατάγματος. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ὁ πρῶτος νόμος καὶ τὰ δύο ἢ τρία ἐπακολουθήσαντα νομοθετικὰ διατάγματα, ἦσαν μέτρα εἰς τὰ ὁποῖα προσέφυγεν ἡ ἐπικρατήσασα κατάστασις ὡς ἐκ τῶν ἀντιλήψεων, αἵτινες ἐκράτουν τότε διὰ νὰ ἀσφαλίσωσιν ἀκριβῶς τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου της, ἦσαν μέτρα τρόπον τινά προληπτικὰ καὶ δοκιμαστικά, ὄχι πάγια, ἀπόδειξις δὲ ὅτι δὲν ἦσαν πάγια εἶναι, ὅτι κατόπιν μεταγενεστέρων σκέψεων ἐπηκολούθησαν νέα διατάγματα ἐπιτρέψαντα τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πρώτου πίνακος τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ τοῦ δευτέρου. Τὰ μέτρα ταῦτα ἐπαναλέγω, ἐλήφθησαν εἰς μίαν ψυχολογικὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλαι ἐπεκράτησαν σκέψεις. Ἀπεμακρύνθησαν τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὶ καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἀπολύτως διέπραξαν καὶ οὐδεμία ὑφίστατο ἐναντίον των κατηγορία, παρὰ μόνον ὅτι παρέμειναν πιστοὶ εἰς τὴν ἐκπεσοῦσαν κατάστασιν, ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον αὕτη ἐξεπροσώπει τι νόμιμον. Ἀφ’ ἧς τὰ πράγματα μετεβλήθησαν καὶ ἄλλη ἐπεκράτησε κατάστασις οὐδὲν ἐξεδήλωσαν ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ τὸ μέτρον. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀπεμακρύνθησαν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος τότε ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τὴν ὁποίαν εἶχε ἡ ἐπαναστατικὴ ἐπικράτησις δεδικαιολογημένη ἄλλως τε διότι συμπαρομαρτοῦν διὰ κάθε μεταπαναστατικὴν κατάστασιν καὶ μερικὰ σφάλματα καὶ μερικαὶ πλᾶναι ἀπαραιτήτως, ἀπεμακρύνθησαν, λέγω, τοῦ στρατεύματος καὶ ἀξιωματικοὶ τοὺς ὁποίους ὄχι μόνον δὲν ἐβάρυνε καμμία πρᾶξις δικαιολογοῦσα τὴν ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀπομάκρυνσίν των, ἀλλὰ ἀπεναντίας ὑπῆρχον πολλοὶ λόγοι ὥστε μετὰ τιμῆς καὶ ἐκτιμήσεως νὰ ἀπέβλεπε πρὸς αὐτοὺς τὸ Κράτος. Ἀπεμακρύνθησαν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος, ἐπαναλέγω, οὐδεμίαν ἰδιωτικὴν ἔχοντες κατηγορίαν, ἀξιωματικοὶ τιμημένοι οἱ ὁποῖοι εἶχον διάτρητα τὰ στήθη των ἀπὸ σφαίρας τοῦ πολέμου, ἀξιωματικοὶ προσενεγκόντες πολλὰς καὶ ποικίλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα. Ὅ,τι δὲ καὶ παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ παρὰ τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεκράτησε σκέψις ὅτι ὄντως ἡ σπουδὴ δὲν ἀφῆκε τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ σφαλμάτων καὶ πλανῶν εἶναι ὅτι αὕτη ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις διὰ μεταγενεστέρου νομοθετικοῦ διατάγματος, ἐζήτησε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πίνακος, τῶν ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν. Ὅταν τὸ πρῶτον ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ ἀπομακρύνσεως τῶν ἀξιωματικῶν, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐγὼ διεμαρτυρήθην τότε καὶ εἶπον «μὴ σπεύδετε· ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ρυθμίζετε τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν δὲν εἶναι ὁ καλλίτερος· θὰ δημιουργήσητε ἀδικήματα. Ἡ Κυβέρνησις τότε μοὶ εἶπεν. «Ἐπείγομαι· εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβω μέτρα, θέλω νὰ ἀσφαλίσω τὸ ἔργον μου καὶ τὸ πρόγραμμά μου», καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Συμβούλιον νὰ κρίνῃ τοὺς ἀπομακρυνθησομένους ἀξιωματικούς, νὰ σχηματισθῇ κατὰ τὸν πρωτοφανῆ τρόπον, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος μᾶς ὑπενθυμίζει σκοτεινοὺς χρόνους, διότι τὸ συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἀπετελέσθη ἵνα καταρτίσῃ τοὺς πίνακας, εἶχε δικαίωμα ἀπόλυτον, οἱ ὑπὸ ἔλεγχον ἀξιωματικοὶ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα οὐδὲ νὰ ἐμφανισθοῦν οὐδὲ καὶ δικαιολογηθοῦν. Εἶναι ὅλως εἰδικὸς ὁ τρόπος αὐτὸς καθ’ ὃν ἐξεκαθαρίσθησαν οἱ ἀξιωματικοί. Ἐγὼ τότε διεμαρτυρήθην, εἶπον, ὄχι θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς αὐτοὺς νὰ παραπονοῦνται ἐφ’ ὅσον τοὺς κατηγορεῖτε πρέπει νὰ τοὺς ἀκούσετε νὰ ἀπολογηθοῦν. Δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασίς μου, ἐλάχιστος δὲ διέρρευσεν χρόνον καὶ ἡ ὑπηρεσία εἶδε τὸ σφᾶλμα, καὶ ἀπεφάσισε διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος τότε νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν πινάκων· πρόκειται πάντοτε ἐπὶ τῶν ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν. Ἐσχηματίσθη ἓν ἄλλο Συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον τὸ δικαίωμα αὐτοπροσώπως νὰ προσέλθωσι καὶ δικαιολογηθῶσι ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε κατηγορία ἐναντίον των, καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναθεώρησιν διὰ τὴν ἀπόφασιν ἥτις ἐξεδόθη δι’ αὐτούς. Ἐσχηματίσθη καὶ τὸ νέον αὐτὸ Συμβούλιον προσῆλθον δὲ οἱ περισσότεροι τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἠρώτησαν τὸ Συμβούλιον: Διατὶ μᾶς κατηγορεῖτε; τί ἔχετε ἐναντίον μας; ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν νὰ ἐπράξαμεν ἄλλο σφάλμα παρὰ τοῦτο, καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι σφάλμα, ὅτι ἐμείναμεν εἰς μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐμφανίζετο ὡς Κράτος· τίποτε ἄλλο πλὴν τούτου ἐπράξαμεν; ἔχετε ἄλλην κατηγορίαν ἐναντίον μας; Εἶναι γεγονὸς ὅτι διὰ τοὺς περισσοτέρους ἀξιωματικοὺς τὸ Συμβούλιον αὐτὸ δὲν εἶχε τίποτε νὰ τοὺς κατηγορήσῃ ἀπολύτως τίποτε. Προσέθηκαν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί: Εἴμεθα προθυμότατοι νὰ ὑπηρετήσωμεν τὸν τόπον μας ὑπὸ τὰς νέας περιστάσεις καὶ τὰς νέας συνθήκας ἀφήσατέ μας ἐλευθέρους, μὴ μᾶς ἀρνῆσθε τὸ δικαίωμα νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν Πατρίδα μας· ἐν τούτοις ἀμείλικτοι.

§46Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ οἱ τοῦ Συντάγματος τῶν Σερβίων.

§47Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις. Ἀκριβῶς ἐκεῖ εἶναι ἡ πλάνη τῶν Συμβουλίων, ὅτι ἐκράτησα ἀξιωματικοὺς μεταξὺ τῶν ὁποίων τινὲς ἐδείχθησαν ὅτι δὲν ἦσαν ἄξιοι, καὶ ἀπεμάκρυνεν ἄλλους ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπομακρύνῃ, διότι ἐὰν ἐνθυμεῖσθε τὸ ἐπεισόδιον τῶν Σερβίων, μὴ λησμονεῖτε τὸ γεγονὸς τὸ τελευταῖον τῆς Δοϊράνης καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ διὰ τελευταίου διατάγματος ἀπεμακρύνοντο τοῦ στρατοῦ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐμάχοντο, ἐσκωτόνοντο, ἐπληγώνοντο, ἐὰν ἐνθυμούμεθα τὸ ἓν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ λησμονῶμεν τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, μετὰ πάροδον χρόνου τινὸς καὶ ἀκριβῶς μετὰ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἡ Κυβέρνησις, ἢ μᾶλλον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀντελήφθη ὅτι δὲν ἀπεμακρύνθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε ἀπαραιτήτως νὰ ἀπομακρυνθοῦν καὶ ἐγένετο νέον Συμβούλιον καὶ νέα πάλιν ἐκκαθάρισις. Ἐγένετο νέα ἐκκαθάρισις δὲν γνωρίζω πόσων ἀξιωματικῶν, 100–150 συνεπείᾳ ἀποφάσεως τοῦ δευτέρου Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε νομοθετικὸν διάταγμα ὅτι ἡ πρώτη ἐνέργεια καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ πρώτου Συμβουλίου, δὲν ἦτο καὶ ὀρθή, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν πρώτην ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου νὰ ἀναθεωρήσῃ, καὶ δεύτερον διάταγμα νὰ προκαλέσῃ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁποίους δὲν ἐξεκαθάρισεν ὡς ὤφειλεν κατὰ τὴν πρώτην ἐκκαθάρισιν τὴν ἐνεργηθεῖσαν ἀπὸ τὸ πρῶτον συσταθὲν Συμβούλιον. Ἐὰν σκέπτεται σήμερον ὅπως ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνεργήσῃ ἀναθεώρησιν διὰ τὸν δεύτερον πίνακα ἀποκλείει δὲ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πρώτου πίνακος, νομίζω ὅτι θὰ διαπράξῃ νέον σφάλμα, διότι ἐὰν πρέπει νὰ ἀναθεωρήσῃ τοὺς πίνακας κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸν πρῶτον, διότι ὁ μὲν πρῶτος πίναξ καθὼς εἶπον ἐν τῇ ἀρχῇ εἶναι προϊὸν τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἀνάγκης, ἐνῷ ὁ δεύτερος ἐγένετο ὅταν πλέον ἐπεκράτησεν ἡ ἠρεμία καὶ ὁ χρόνος καὶ ὄχι ἡ σπουδή, ἀλλὰ καὶ εὐθὺς ἀμέσως· ἄλλως τε μετὰ τὴν γενομένην δευτέραν ἐκκαθάρισιν ἔσπευσε ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀνακαλέσῃ τινὰς ἀπὸ τοὺς ἐκκαθαρισθέντας. Τώρα δὲ σκέπτεται νὰ ἀναθεωρήσῃ ἀπὸ τὸν ἴδιον πίνακα. Ὅταν λέγω φθάνει εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναθεωρήσῃ τοὺς πίνακας, ἢ πρέπει νὰ ἀναθεωρήσῃ καὶ τοὺς δύο, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ ἀπολύτως ἢ ἂν πρόκειται νὰ ἀναθεωρήσῃ ἕνα κατὰ μείζονα λόγον ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸν πρῶτον, ἐγὼ δὲν ἀποκλείω καὶ τοὺς δύο, ἀλλὰ ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ χωρισμὸς ἀσφαλῶς πρέπει νὰ γίνῃ ὁ χωρισμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὸν δεύτερον πίνακα διότι ἐπεκράτησε ὁ χρόνος ὁ ἀναγκαῖος καὶ συνεπῶς ἐδόθη καιρὸς νὰ ἐκτιμηθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐὰν πρέπει νὰ μείνουν ἢ ὄχι εἰς τὸ Στράτευμα. Ὑποθέτω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν πινάκων αὐτῶν ἀντιλαμβάνεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι ἓν ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξαντλήσῃ ἀμείωτον τὴν προσοχήν της, εἶναι ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λυθῇ διὰ προχειρότητος ἀλλὰ μὲ πολλὴν τὴν σοβαρότητα καὶ κατόπιν μεγάλης μελέτης. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πείθεται, καὶ ἔχω δεδομένον ὅτι πείθεται, διότι κατ’ ἐπανάληψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐξεφράσθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ὑπὸ οἵας περιστάσεις ἔγεινεν εἴτε προαγωγὴ εἴτε διορισμὸς εἴτε ἄλλα πράγματα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον σφαλμάτων. Ἐὰν τοῦτο ἀναγνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ σκεφθῇ ν’ ἀναγνωρίσῃ καὶ τοὺς δύο πίνακας, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει ὅτι εἶχε πλέον ἀρκετὰ στοιχεῖα ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πείθοντα ὅτι ὄντως διεπράχθησαν ὡρισμένα τινὰ σφάλματα καὶ κρίνουσα ὅτι τόσον ἡ πρώτη ἐπιτροπή, ὅσον καὶ ἡ δευτέρα ἀσφαλῶς, ἐὰν δὲν ἔσφαλον, ἐπλανήθησαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀφήσῃ τὰ στοιχεῖα ταῦτα νὰ παραμείνωσι πρὸς πλουτισμὸν τῶν ἀρχείων τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ ἀπεναντίας θὰ τὰ φέρῃ εἰς φῶς, καὶ θὰ τὰ συζητήσῃ ἀκριβῶς, ἵνα δικαιώσῃ ἐκείνους, οὓς ἐν τῇ ὁρμῇ της ἡ Κυβέρνησις ἠδίκησεν. Ἀλλ’ ἀσχέτως ὅτι αὐτὴ θὰ εἶναι ἐν τάξει πρὸς τὴν ὑποχρέωσίν της, ὑποστηρίζουσα τὸ δίκαιον καὶ ὁμολογοῦσα τὴν πλάνην της, ἐξ ἄλλου εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος, ὅτι διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους τίποτε δὲν βαρύνει, ἀσφαλῶς θὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ στράτευμα ὄργανα τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην.

§48Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ σκεφθῇ καὶ περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἄλλων πινάκων, βεβαίως δέ, ἂν ὑπάρχῃ ἀδικία, θὰ προβῇ εἰς ἐπανόρθωσιν αὐτῆς, ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔγεινε σκέψις περὶ τούτου. Προέχει τοῦ τελευταίου ὅμως πίνακος ἡ ἐπανόρθωσις ἀδικημάτων, ἐὰν ὑπάρχουν τοιαῦτα. Διότι διὰ τοὺς τελευταίους τούτους ἀξιωματικοὺς ὑπάρχουσι θετικώτατα στοιχεῖα καὶ ἐπὶ παραδείγματι ὑπουργικαὶ πληροφορίαι, ὅτι ἀξιωματικοὶ παρελείφθησαν, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν.

§49Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ περιελήφθησαν ἄλλοι ὀργιάζοντες ἐδῶ πέρα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Γιαννουλάτος, Α. Κανάρης, Γ. Νοταρᾶς, Π. Ἀραβαντινὸς, Γ. Μαρῆς, Γ. Καρπετόπουλος κλπ. παρακαλοῦσι τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατὶ δὲν ἐνήργησε προβιβασμοὺς εἰς τὸ Σῶμα τῆς Ἐπιμελητείας ἐνῷ ὑπάρχουσι χηρεύουσαι θέσεις συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐμπολέμου συνθέσεως τοῦ Στρατοῦ ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ Σώματα ἐνηργήθησαν τοιοῦτοι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς συνθέσεως, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους συνετάχθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτελικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ καὶ σχετικὸν Β. Διάταγμα καθορισμοῦ τῶν θέσεων τῆς Ἐπιμελητείας μετὰ προηγουμένην γνωμάτευσιν τοῦ Adam, συνταγματάρχου τῆς Ἐπιμελητείας τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς, στρατηγοῦ Bonie Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ὑποστρατήγου Λεοναρδοπούλου καὶ τοῦ στρατηγοῦ Borbeaux.

§51Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προβιβασμοὶ ἐγένοντο πρὸς πλήρωσιν κενῶν θέσεων. Ἐξαίρεσις ἐγένετο μόνον διὰ τὰς νέας δημιουργηθείσας θέσεις, αἵτινες κατ’ ἀνάγκην ἤδη θὰ συμπληρωθῶσι. Τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῶν κ. κ. Μπορντὼ καὶ Μπονιὲ ἦσαν ὑπομνήματα, ἅτινα δὲν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ Ὑπουργεῖον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§53Γ. ΠΩΠ. Ἐν τῇ ἐρωτήσει ὑπάρχει σαφῶς διατυπωμένη, ὁλόκληρος ἡ ὑπόθεσις, ἐφ’ ἧς ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν τούτοις γεννᾶται τὸ ἑξῆς ἐρώτημα διὰ τὸν μελετῶντα. Ἆραγε οἱ προβιβασμοὶ ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐμπολέμου συνθέσεως τοῦ στρατεύματος ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων τῆς ἐν εἰρήνῃ συνθέσεως αὐτοῦ; Οἱ προβιβασμοὶ εἰς ὅλα τὰ Σώματα ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συνθέσεως τῆς ἐν πολέμῳ, ἐνῷ περὶ τῆς Ἐπιμελητείας ἐλήφθη μέτρον διάφορον πρὸς τὴν τεθεῖσαν ταύτην ἀρχήν, ἀλλὰ καὶ διάφορον ὄχι ἁπλῶς ὡς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰσηγεῖται. Μία ἔκθεσις συμβουλευτικὴ φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν καὶ τὸ κῦρος τοῦ συνταγματάρχου Ἰωάννου, τοῦ ὑποστρατήγου Μποννὲ καὶ Λεοναρδοπούλου ἀλλὰ συγχρόνως καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία σύμφωνος πρὸς τὴν ἔκθεσιν κατήρτισε Β. Διάταγμα πρὸς τὸν σκοπὸν δημιουργίας πινάκων συνθέσεως καὶ τῆς Ἐπιμελητείας ἀναλόγου συνθέσεως, πρὸς τὴν σύνθεσιν καὶ τῶν ἄλλων Σωμάτων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐγένοντο οἱ προβιβασμοί. Ἀλλὰ καὶ τὸ Διάταγμα κατηρτίσθη, ἀλλὰ δὲν ὑπεγράφη. Δι’ αὐτὸ ἀποροῦμεν, ἐὰν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἐπὶ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ ἐπεκράτησε τὸ μέτρον τῆς προαγωγῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐν πολέμῳ συνθέσεως, ἐπὶ τῆς Ἐπιμελητείας, Σώματος νεαροῦ, ἐφ’ οὗ στηρίζονται μεγάλαι ἐλπίδες, ἰδιαίτατα ἐπὶ τῆς ἐν πολέμῳ κινήσεως αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἐντελῶς διάφορον μέτρον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας; Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ μέριμνα καὶ ἡ πρόνοια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσου ζήλου παρακολουθεῖ τὰ θέματα αὐτὰ ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ λύσιν καὶ τροπὴν σύμφωνον πρὸς τὸ ὁμοιόμορφον τῆς ἐν τῷ Στρατῷ τάξεως.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§55Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος καθώρισεν ἐπακριβῶς τὸ ζήτημα. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰρήνης ὑπάρχει ἡ αʹ σύνθεσις, κατὰ τὸν χρόνον τοῦ πολέμου ἡ βʹ, ἡ ἐμπόλεμος. Ὅ,τι παρετηρήθη εἶναι ὅ,τι εἰς μὲν τὰ ἄλλα ὅπλα καὶ τὰς ὑπηρεσίας ἔγεινεν ἡ ἐμπόλεμος σύνθεσις· κατ’ ἐξαίρεσιν, δὲν ἔγεινεν ἡ ἐμπόλεμος σύνθεσις, ὁ ἐμπόλεμος καταρτισμὸς τῶν στελεχῶν μόνον εἰς τὴν Ἐπιμελητείαν. Καὶ ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἔχει διάφορον ἀντίληψιν. Παρ’ ὅτι θὰ γίνῃ καὶ διὰ τὴν Ἐπιμελητείαν, ὅ,τι καὶ διὰ τὰ ἄλλα Σώματα, διότι ἀκριβῶς, τὰ μὲν ἄλλα ὅπλα ἔχουσι καὶ ἐμπόλεμον σύνθεσιν, ἡ δὲ Ἐπιμελητεία τὴν ἐν εἰρήνῃ. Ἐκτός, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζει ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ σύνθεσις καὶ περιττὴ ἡ ἀφομοίωσις. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐπερίττευον αἱ χθεσιναὶ μακραὶ συζητήσεις γενόμεναι περὶ προβιβασμοῦ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, καὶ ἡ σημερινή, περὶ τοῦ ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἐμπολέμου συνθέσεως ἀφῆκεν ἐκτὸς μίαν ὑπηρεσίαν. Δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη καὶ αἱ συχναὶ συζητήσεις περὶ προβιβασμῶν νὰ γίνωνται καὶ παράπονα. Καὶ κατ’ ἐξακολούθησιν βεβαίως θὰ γίνεται ἄτοπόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν βαρύνει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μόνον τὸν σημερινὸ καὶ σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὰς προγενεστέρας. Ἀπὸ τοῦ 1915 ὁ Στρατὸς στερεῖται ὀργανισμοῦ, ὁ Στρατὸς διοικεῖται ἄνευ ὀργανισμοῦ. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀπὸ τοῦ 1915 διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ τίνα στρατὸν ἔχει. Πῶς δὲ κατωρθώθη τοῦτο. Κατὰ τὸ 1915, διὰ νὰ στερηθῇ τὸ Κράτος, ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ὀργανώνῃ στρατὸν ἢ τὰ στελέχη, εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον ἐπεκράτησεν ἡ σκέψις, ἡ ὁποία ἐπέτυχε νόμον ἀπὸ τὴν Βουλήν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφίεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον νὰ καταρτίζῃ τὸν ὀργανισμὸν καὶ νὰ αὐξάνῃ ἢ ἐλαττώνῃ τὰ στελέχη κατὰ τὴν ἰδικήν του ἀντίληψιν καὶ ἐδικαιολόγησε τοῦτο, ὅτι αὐτὸ θὰ γίνεται μέχρις ἐπιψηφίσεως τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Ἴσως θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ προσωρινὴ τοιαύτη κατάστασις, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1915 μέχρι σήμερον διέρρευσαν ἀρκετὰ ἔτη, καὶ ὁ ὀργανισμὸς δὲν προσεκομίσθη εἰς τὴν Βουλήν. Τὶ δὲ γίνεται ἔκτοτε; ἢ μᾶλλον τί ἐγένετο πρίν; Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Στρατοῦ εἰς χεῖρας τοῦ ἐπιτελάρχου ἦτο ἓν φυσερόν, τὸ ὁποῖον διέστελλε καὶ συνέστελλε κατὰ τὴν κρίσιν του. Ὁσάκις ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προαγάγῃ ἀνθρώπους πρὸς τοὺς ὁποίους εἶχε συμπάθειαν, δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο ἢ νὰ αὐξήσῃ εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοὺς ἀριθμοὺς εἰς 5 Στρατηγοὺς π. χ. καὶ 10 συνταγματάρχας. Ὅταν δὲ πάλιν ἀντιθέτως ἤθελε νὰ καταδιώξῃ ἀξιωματικοὺς δὲν ἔκαμνε τίποτε ἢ νὰ πάρῃ τὸ φυσερὸν καὶ ἀπὸ 10 τοὺς συνταγματάρχας νὰ τοὺς κάμῃ 8, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ προαχθῶσι ὅσοι θὰ προήγοντο, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς δὲν μετεβάλλετο. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ προελαμβάνοντο, ἐὰν ὑπῆρχεν ὀργανισμός. Μὴ θελήσῃ τις νὰ δικαιολογηθῇ ὅτι εἶναι μέτρον τῆς σημερινῆς ἐμπολέμου καταστάσεως. Τὸ μέτρον τὸ ἐκληρονομήσαμεν πρὸ ἐτῶν καὶ μένει μόνον ἡ διάταξις ὅτι, μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ κλπ. Ὁ ὀργανισμὸς δὲν ἐψηφίσθη καὶ τὸ φυσερὸν ὑπάρχει. Πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ ἀντισυνταγματικότης αὕτη, διότι τοῦτο ἀντίκειται καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τοὺς ὅρους τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ δαπανᾷ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐκπροσωπούσης τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γνωρίζῃ πῶς διατίθενται αἱ δυνάμεις ἐν πολέμῳ καὶ πῶς διατίθενται τὰ χρήματά της. Ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι πρώτιστον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ σταματήσῃ τὸ ἄτοπον αὐτὸ καὶ νὰ μελετήσῃ κατά τινα τρόπον θὰ ἐπιφέρῃ μίαν ὀργανικὴν κατάστασιν εἰς τὸ στράτευμα.

§56Γ. ΠΩΠ. Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅ,τι ἤθελον νὰ εἴπω.

§57ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλοι σύμφωνοι.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις βουλευτῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖται τὸ προεδρεῖον νὰ προτάξῃ τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 20 ἐρώτησιν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: 1) Ποῖον εἶναι τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων διὰ τὴν τραγικὴν καταστροφὴν τοῦ ἀτμοπλοίου «Ἑλένη» εἰς τὴν Τένεδον καὶ 2) ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ἀτμόπλοιον «Ὑπεροχὴ», ἀποσταλὲν πρὸς περισυλλογὴν τῶν ναυαγῶν εἰς Τένεδον, μικροῦ δεῖν ἀνετινάσσετο καὶ τοῦτο ὑπὸ νάρκης ἐλλείψει ὁδηγιῶν πρὸς τὸν πλοίαρχον καὶ ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην τούτου. Παρακαλεῖ ὡσαύτως, ὅπως κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν ἀπολεσθέντων ἐπιβατῶν τοῦ ἀτμοπλοίου «Ἑλένη».

§61Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπαντῶ ὅτι αἱ ἀνακρίσεις δὲν ὑπεβλήθησαν ἀκόμη. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ «Ὑπεροχὴ» ἐκινδύνευσε νὰ πάθῃ, ἀλλ’ εἶχε τὸ παράδειγμα τῆς «Ἑλένης» καὶ ἔπρεπε νὰ προφυλαχθῇ, ὑπαίτιος δὲ εἶνε ὁ κυβερνήτης τῆς «Ὑπεροχῆς». Λέγετε ὅτι ἐκινδύνευσε νὰ πάθῃ ἡ «Ὑπεροχή». Τὶ ἐννοεῖτε μὲ αὐτό; Θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος, τοῦτο θὰ συνέβαινε ἐὰν ἡ τορπίλλη ἀνεφλέγετο καὶ τὸ πλοῖον δὲν ἀνετινάσσετο, ἐνῷ δὲν συνέβη τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά.

§62Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος κατόπιν τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμε πρὸς τὴν Βουλήν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, μόνον ἵνα δώσω περισσοτέρας πληροφορίας διαφωτιστικὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν καταστροφὴν τοῦ ἀτμοπλοίου «Ἑλένη», ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην, ἀφ’ οὗ αἱ ἀνακρίσεις δὲν ἐτελείωσαν, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Ὡς πρὸς τὴν «Ὑπεροχὴν» ἔχω ἐν τῇ ἐπερωτήσει ὅτι μικροῦ δεῖν ἀνετινάσσετο καὶ ἐννοῶ ὅτι ἡ «Ὑπεροχὴ» κατόπιν τοῦ δυστυχήματος τῆς «Ἑλένης», ἐστάλη ἀπὸ τὸν γενικὸν διοικητὴν Μυτιλήνης καὶ τὸν λιμενάρχην εἰς τὴν Τένεδον, πρὸς περισυλλογὴν τῶν ναυαγῶν, χωρὶς νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτὴν ὁδηγίαι ὅτι ὑπάρχουσι τρεῖς ζῶναι συμμαχικῶν τορπιλλῶν. Ἡ «Ὑπεροχὴ» ἔφθασεν εἰς τὴν Τένεδον, ἐπέρασεν ὡς ἐκ θαύματος τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν ζώνην, ἔφθασε δὲ εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ὄντως θὰ προσέκρουεν εἰς τορπίλλην τῆς τρίτης ζώνης, ἂν δὲν εὑρίσκετο ἐκ τύχης ἀντιτορπιλλικὸν Ἀγγλικόν, τὸ ὁποῖον ἀφ’ οὗ ὕψωσε τὸ σῆμα τοῦ κινδύνου, ἔρριψε καὶ βολὰς καὶ ἐσταμάτησε τὴν «Ὑπεροχήν». Ὅταν δὲ οἱ ἐπιβάται τῆς «Ὑπεροχῆς» εἶδον τὸν χάρτην τῶν τορπιλλῶν ἔμειναν ἐμβρόντητοι.

§63Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ποῦ εἶδαν τὸν χάρτην τῶν τορπιλλῶν;

§64Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὁ πλοίαρχος τοῦ Ἀγγλικοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ ἐπέδειξεν αὐτὸν εἰς τὸν πλοίαρχον τῆς «Ὑπεροχῆς» καὶ τοὺς ἐπιβάτας.

§65Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τρεῖς ζῶναι τορπιλλῶν οὐδέποτε ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ δύο, ἡ «Ἑλένη» δὲ προσέκρουσεν οὐχὶ ἐπὶ σειρᾶς τινος τορπιλλῶν, ἀλλ’ ἐπὶ ἐπιπλεούσης. Ὁδηγίας ἔχουσιν ὅλα τὰ πλοῖα ὅταν ταξειδεύωσιν.

§66Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐξετάσατε τὸ ζήτημα, διότι δὲν πρόκειται, περὶ αὐτοῦ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς «Ὑπεροχῆς» θέτω τὸ ἐρώτημα, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ καταστροφὴ τῆς «Ἑλένης» δὲν ἔπρεπεν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι εἶδαν τὴν «Ὑπεροχήν» εἰς τὴν Τένεδον νὰ δώσωσιν ὁδηγίας ποῦ θὰ βαδίσῃ. Δι’ αὐτὸ λέγω μικροῦ δεῖν θὰ κατεστρέφετο ἡ «Ὑπεροχή».

§67Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπεύθυνος εἶναι ὁ Κυβερνήτης τοῦ πλοίου.

§68Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Δὲν τὸ ἐγνώριζε.

§69Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἐγνώριζε πολὺ καλά.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρὸς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ὑπάρχῃ γρίππη εἰς τὴν πόλιν Νιγρίταν καὶ ἐὰν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα.

§71Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι λυπηρόν, κύριοι, διότι τοιούτου εἴδους ἐρωτήσεις ἀπασχολοῦν τὴν Βουλήν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. βουλευτὴς ὑπέβαλε τοιοῦτον ἐρώτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν πρῶτον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου. Μὲ ἐρωτᾶτε ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὴν Νιγρίταν γρίππη, βεβαίως ὑπάρχει ὅπως ὑπάρχει εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Μὲ ἐρωτᾶτε ἐὰν ἔλαβα τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα; Βεβαίως τὰ ἔλαβον. Ὁ κ. Ν. Ζαρλῆς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τίνα μέρη ἐστάλησαν καὶ πόσα συνεργεῖα πρὸς καταμέτρησιν τῶν τσιφλικίων τοῦ νομοῦ Λαρίσσης, τῶν δυνάμει Β. Διαταγμάτων πρὸς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἐὰν ταῦτα ἤρξαντο τῶν ἐργασιῶν τῶν.

§72Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ Νόμου εἰς τὸν Νομὸν Λαρίσσης, εἰργάσθησαν ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου τρία συνεργεῖα μηχανικῶν, ἀπαρτιζόμενα ἕκαστον ἐκ δύο τοπογράφων μηχανικῶν, ἑνὸς βοηθοῦ καὶ τῶν ἀναγκαιούντων ἐργατῶν. Τὰ συνεργεῖα ταῦτα καταμέτρησαν κατὰ τὸ ἄνωθι χρονικὸν διάστημα τὰ ἑξῆς τσιφλίκια (Ἀναγινώσκει):

Ἤδη μὴ οὔσης δυνατῆς τῆς ἐν ὑπαίθρῳ ἐργασίας, λόγῳ τοῦ χειμῶνος, τὰ συνεργεῖα ταῦτα ἐπανῆλθον ἐνταῦθα καὶ ἐπελήφθησαν τοῦ καταρτισμοῦ τῶν σχετικῶν ὁριστικῶν διαγραμμάτων τῶν ἄνω τσιφλικίων. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως, πρὸς ταχυτέραν ἐκχώρησιν τῶν γαιῶν εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τῶν ἐν λόγῳ χωρίων, καταρτίζονται συγχρόνως καὶ πρόχειρα διαγράμματα, ἅτινα θὰ ὦσιν ἕτοιμα μετὰ ἕνα περίπου μῆνα ἀπὸ σήμερον. Ἐκτὸς ὅμως τῶν ἀνωτέρω ἐργασιῶν εἰργάσθη, ἐπίσης εἰς τὸν Νομὸν Λαρίσσης, ἓν συνεργεῖον ἀπαρτιζόμενον ὑπὸ 3 μηχανικῶν, εἰς τὰς διανομὰς τῶν κάτωθι τσιφλικίων τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου (Ἀναγινώσκει):

§73Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Εὐχαριστῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτήν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον καὶ Πρόεδρον τῆς Ἀνωτάτης Διευθύνσεως Μεταφορῶν ἐὰν σκέπτεται νὰ καταργήσῃ τὸ κοντρὸλ ἐπὶ ἐμπορευμάτων ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα τοῦ ἐσωτερικοῦ φορτυνομένων.

§75Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εὑρισκόμεθα εἰς συνεννοήσεις καὶ ἐλπίζω ταχέως νὰ καταργηθῇ ὁ ἔλεγχος αὐτός.

§76Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ μεταφερόμενα ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα ὑφίστανται μυρίας δυσκολίας.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετὰ δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§78Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δύο λέξεις ἔχω ἀκόμη.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μονομαχίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῶν καθηγητῶν τῆς Γαλλικῆς γλώσσης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 747, ἔτους 1914. Διατάγματος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Κρήτης «περὶ ἀγροφυλακῆς» ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 825 ὁμοίου Διατάγματος καὶ ὑπὸ τοῦ Νόμου 1382». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθηκῶν εἰς τὸν νόμον 276 «περὶ ἱδρύσεως Ὑπουργείου Συγκοινωνίας» καὶ ἄλλων νόμων ἀφορώντων τὴν ὑπηρεσίαν Τ.Τ.Τ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν καὶ φορολογίας τῶν δασικῶν προϊόντων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων». Ὁ κ. Σοκόλης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§80Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Κύριοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω γενικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὄχι κατ’ ἄρθρον. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἐξ Ἑπτανήσου καταγόμενοι βουλευταὶ ὁμιλήσαμεν εἰδικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον, τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται, λέγω, εἶναι μία ἐπιστημονικὴ ἀρχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα φορολογικὸν πρόγραμμα ἐπιστημονικῶς, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ πλουτισμοῦ τοῦ λαοῦ, καὶ κατόπιν, ἀφοῦ ἐπέλθῃ ὁ πλουτισμὸς τοῦ λαοῦ, τότε νὰ τὸν ἐφαρμώσωσι. Καὶ ἐρωτῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου τῆς προσπαθείας τῶν Κυβερνήσεων, ὅπως πλουτίσωσιν τὸν λαὸν διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ τὸν φορολογήσωσι, τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις; Ἂς ἀρχίσωμεν κατὰ κεφάλαιον καὶ ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ναυτιλίαν. Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἡ ναυτιλία ὑπέφερεν, ἡ ναυτιλία ἐγένετο ἀφορμὴ τοῦ νὰ γίνωνται κεφάλαια καταπληκτικὰ τῶν διαφόρων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔρριπτον τὰ χρήματά τους εἰς τὴν πλουτοπαραγωγὴν αὐτῶν. Κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα αὐτὸ δὲν εἴδομεν καμμίαν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἀπολύτως οὐδὲν μέτρον προστατευτικὸν ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας καὶ κανεὶς δὲν τὴν ἐσυλλογίσθη. Ὅταν ὅμως ἐκέρδισε τότε ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐσυλλογίσθη διὰ νὰ τὴν φορολογήσῃ μὲ τὸν νόμον τῶν ἐκτάκτων κερδῶν. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τοῦτο, ἐμφανίζεται ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ καταπληκτικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον διετέθη διὰ τὴν ναυτιλίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἐχάνετο ἀναμένον τὴν εὐκαιρίαν διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ μεγάλα κέρδη. Ἐνεφανίσθη δὶς, ἐνεφανίσθη κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ Τράνσβαλ κατὰ τὸ 1900 ὅτε πράγματι ἡ ναυτιλία ἐκέρδισε καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐκλήθη νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὰ βάρη τοῦ Κράτους, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἔχῃ τὸ χρῆμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς αὐξήσεις αὐτῆς, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως δὲν ἐνεφανίσθη, σήμερον δὲ ὅτε ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῆς αὐξήσεως ἐμφανίζεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως, τὴν ἐφορολογήσαμεν δὲν λέγω ἀδίκως, ἀλλὰ τὴν ἐφορολογήσαμεν χωρὶς τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν ὁπωσδήποτε εἰς αὐτό. Συνέβη μάλιστα κἄτι τι τὸ περίεργον. Εἰς τὰ 1865 ὅταν ἤρχισε πλέον ὁ ἀτμὸς νὰ κατακτᾷ ἔδαφος, ἠθέλησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ βοηθήσῃ τὴν ἀτμήρη ναυτιλίαν καὶ ἔδωκεν ἐπιχορήγησιν γενναιοτάτην ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν πόρων τοῦ Κράτους. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία ἱδρύθη ἐν Σύρῳ, καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἓν ἀτμόπλοιον τῆς ἑταιρείας ἐκείνης, κάμνον τὸν γῦρον τῆς Πελοποννήσου, εἰσεκόμιζεν 60–70.000 δρχ. καὶ ἡ ἑταιρεία ἐκείνη εἶχεν καὶ κολοσσιαίαν κυβερνητικὴν ἐπιχορήγησιν, εὑρέθη ὅτι ἐζημιοῦτο καὶ ἡ ἑταιρεία κατεστράφη, ὅτι δὲ ἕτερον ἀτμόπλοιον ἔκαμε τὸ ἴδιον ταξείδιον καὶ εἰσεκόμιζε 6–7.000 δραχ. τὸ ἀτμόπλοιον ἐκεῖνο ἐκέρδιζε καὶ ἐγένετο ἀφορμὴ μιᾶς πλουτοπαραγωγικῆς ἀναπτύξεως κολοσσιαίας. Ὥστε ἡ προστασία καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτὴν τῶν ἐπιχορηγήσεων, ἐπέφερε καταστροφὴν ἀντὶ ὠφελείας. Διότι τὸ πρᾶγμα δὲν ἀφεώρα μόνον τὴν ἑταιρείαν ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν δυσπιστίαν τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἐχόμενος ἑδραίως τῶν πατροπαραδότων ἐθίμων, τὴν δυσπιστίαν, τὴν ὁποίαν ἐνέπνευσε πρὸς τὸ ἄτομον ἡ ζημία, ἡ ὁποία ἐπήρχετο εἰς τὰ ἀτμήλατα σκάφη καὶ ἑπομένως ἡ παρακίνησις ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν ἀτμήρη ναυτιλίαν, μέχρις οὗ ἐπῆλθε τελεία ἐξόντωσις τῶν ἱστιοφόρων καὶ εὑρέθη ἐν Ἑλλάδι τὸ Κράτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησεν ἐκ τῆς ναυτιλίας κολοσσιαῖα ποσά. Σήμερα ἐρχόμεθα νὰ φορολογήσωμεν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι, ἀφοῦ ἐθέσαμεν τὸν φόρον τῶν ἐκτάκτων κερδῶν σήμερον τὰ προβλήματα παρουσιάζονται; Βεβαίως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις φορολογεῖ τὰ πλοῖα τὰ ἐμπορικά, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἀλλ’ ἐκεῖ ἐμφανίζεται τὸ Κράτος προστάτης τῆς ναυτιλίας καὶ μόνον διὰ τῆς κραταιᾶς του ἐμφανίσεως δίδει τὴν ἐργασίαν εἰς τὰ πλοῖα του. Ἕξ μῆνας μετὰ τὸν πόλεμον μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης, ὑπάρχουν τὰ συμβόλαια τῶν πλοίων μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, δικαιοῦται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἂν θέλῃ, νὰ κρατήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς τὰ πλοῖα ταῦτα, πληρώνουσα 32 σελίνια ναῦλον κατὰ τόννον. Ὁ ναῦλος αὐτὸς βεβαίως εἶναι καλὸς καὶ ἡ ναυτιλία δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ προσκομίσῃ κέρδος, ἀλλὰ ὁ ναῦλος τῶν 32 σεληνίων, τὸν ὁποῖον πληρώνει ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶνε ὁ ναῦλος τῆς ἀγορᾶς εἶνε 50–60 σελίνια, δυνάμει δὲ τῆς ὀψιόν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ Ἀγγλικὰ συμβόλαια, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπολύει τῆς ὑπηρεσίας τὰ ἀτμόπλοια τὰ Ἀγγλικὰ καὶ κρατεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της τὰ ξένα, ἵνα τοὺς μεγαλειτέρους ναύλους τοὺς κερδίσουν τὰ Ἀγγλικά. Ἐπιμένως ἀφ’ ἧς στιγμῆς εὑρίσκει ἡ ναυτιλία της μίαν τοιαύτην προστασίαν βεβαίως τὸ Κράτος δικαιοῦται νὰ τὴν φορολογήσῃ καὶ νὰ τῆς πάρῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς δίνει, διότι δὲν τὸ εἰσπράττει παρὰ μόνον ἕνεκα τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους. Τοιαύτη ἐπέμβασις ἐγένετο παρ’ ἡμῖν. Δὲν κατηγορῶ κανένα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιοῦτον τι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ νομίζετε ὅτι δυνάμεθα νὰ φορολογήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους; Ἔχετε δὲ καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, σήμερον αἱ τιμαὶ τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων ἔφθασαν νὰ ἐκπέσωσι μέχρι τῶν 28 λιρῶν κατὰ τόννον διὰ πλοῖα νεότευκτα παραδοτέα τέλη Φεβρουαρίου 1919 Ἡ τιμὴ αὐτή, ἡ ὁποία βεβαίως εἶνε ἀνέλπιστος καὶ πολὺ εὐθυνὴ σήμερον, δίδει τὸ δεδομένον ὅτι μετὰ πάροδον ὀλίγου καιροῦ ἡ τιμὴ τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐκπέσῃ, ἑπομένως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ἀγοράσῃ ἀτμόπλοιον μὲ 28 λίρας κατὰ τόννον, θὰ εὑρεθῇ μετὰ ἕξ μῆνας ἴσως πρὸ ἀτμοπλοίου, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ προσφέρεται κατὰ 20 λίρας. Καὶ ἐρωτῶ ποῖος εἶνε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ζημιωθῇ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν 28 καὶ 30 ἢ 22 λιρῶν; Ἔχομεν καθῆκον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀγοράσῃ σήμερον ἀτμόπλοιον, ἀσφαλῶς θὰ εὑρεθῇ μετ’ ὀλίγον καιρὸν πρὸ ζημίας καὶ τὴν ζημίαν αὐτὴν δὲν θὰ δύναται νὰ τὴν ἐκπέσῃ παρὰ μόνον ἀπὸ τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπωφεληθῇ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τῶν σημερινῶν. Ἐὰν τοῦ φορολογήσωμεν τὸ κέρδος αὐτὸ πρὸς 11%, ὅσας προτείνει τὸ νομοσχέδιον, τί θὰ μείνῃ εἰς αὐτὸν περιθώριον διὰ νὰ ὑποστῇ τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἐπέλθῃ; Ὥστε δὲν εἰμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσετε ὅτι καὶ ἡ ὑποβολὴ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου εἶνε πολὺ πιθανὸν νὰ ἐμποδίσῃ νὰ ριφθῇ χρῆμα εἰς τὴν ἀγοράν, πολὺ πιθανὸν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀγορὰν Ἑλληνικῶν πλοίων καὶ νὰ ἐμποδίσῃ νὰ ριφθῇ χρῆμα εἰς ἐπιχειρήσεις τόσον πολὺ ἐπικερδεῖς ἐμπορικῶς, ἀλλὰ καὶ τόσον πολὺ ὠφελίμους διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπισιτιστικὰς τοῦ Κράτους. Ἀκριβῶς διότι θὰ λείψῃ τὸ περιθώριον ἐκεῖνο, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῇ ἡ ζημία τοῦ ἐπιχειρηματίου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς βιομηχανίας, καὶ ἐρωτῶ: ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον αἱ Κυβερνήσεις ποῖον σύστημα ἠκολούθησαν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν βιομηχανιῶν ἐν τῷ τόπῳ; Ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοῦ 1882 εὐτυχῶς τὸ δασμολόγιον ἐδημιούργησε βιομηχανίας. Βεβαίως ἡ βάσις ἦτο αὐτή, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ πραγματικῶς, διότι ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ δασμολογικὴ πολιτικὴ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἠκολουθήθη ἀκριβῶς καὶ μόνον διὰ τὴν ἵδρυσιν βιομηχανιῶν. Ὅταν ἐτίθετο 2.40 τελωνειακὸς δασμὸς κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων βαμβακερῶν ὑφασμάτων, βεβαίως δὲν ἐτίθετο εἰμὴ διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγὴν καὶ ὑποστηριχθῇ ἡ τοῦ τόπου βιομηχανία. Ἑπομένως ἔχομεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἓν εἶδος προστατευτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ. Βεβαίως συνέτειναν αἱ κατόπιν ἐπαυξήσεις τοῦ δασμολογίου, ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἡ βάσις τῆς προστασίας. Τί εἴδομεν διὰ τῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ βιομηχανία εἶχε καὶ ἄλλην προστασίαν, τὴν τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος. Ἐξάγουσα χρυσὸν ἔβλεπε τὸ χρῆμά της διπλασιαζόμενον, ἕνεκα τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρυσοῦ. Ἐκ τούτου παρ’ ὅλην τὴν τεχνητὴν προστασίαν, παρ’ ὅλην τὴν τυχαίαν προστασίαν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ὡς ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, εἴδομεν ὅτι μόλις ἡ διαφορὰ αὐτὴ κατῆλθεν εἰς τὸ ἄρτιον καὶ τὸ νόμισμα τὸ Ἑλληνικὸν ἔλαβε τὸν ἐξυγιαντικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἔχει σήμερον, εἴδομεν λέγω, ὅτι εὐρωπαϊκὰ βαμβακερὰ ὑφάσματα ἐρχόμενα ἐν Ἑλλάδι ἠδύναντο νὰ πληρώνουν τὸν φόρον τὸν εἰσαγωγικὸν πρὸς 2.40 καὶ νὰ συναγωνίζωνται τὰ Ἑλληνικά, ὥστε βλέπομεν ὅτι, μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν φοβερὰν προστασίαν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς ὡρισμένην βιομηχανίαν, αὕτη δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ζήσῃ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν πολεμικὴν ἐποχὴν αὐταὶ αἱ βιομηχανίαι, διὰ τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσεν ἀρκετὰ καὶ τὸ Κράτος ἀρκετὰ τὰς ἐπροστάτευσε, αὐταὶ αἱ βιομηχανίαι προσέφερον πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, διότι ἂν δὲν ὑπῆρχον καὶ αὐταί, ὁ πόλεμος μὲ τὰς στερήσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπέφερε, θὰ μᾶς εὕρισκε τελείως γυμνούς. Ὅταν δὲ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε περὶ βιωσίμων βιομηχανιῶν καὶ ἔλεγεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν μέχρις ἑνὸς δασμοῦ 30–40%, ἔλεγε κἄτι τι τὸ ὁποῖον προπολεμικῶς ἀπετέλει τὴν ὁδὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ μεταπολεμικῶς, ἀφοῦ ἔχομεν τὰ παραδείγματα ὅτι ἕκαστος τόπος πρέπει ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι αὐτάρκης καὶ μὲ θυσίας ἀκόμη, διότι ἔρχεται μία στιγμὴ καθ’ ἣν ἡ αὐτάρκεια εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως, ἐρωτᾶται, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ πολιτική; εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι θὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ τάδε ἢ τάδε σύστημα, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὰς μεταπολεμικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι παρουσιασθῆ; Ἐκτὸς τοῦ ὅτι σήμερον, χωρὶς πλέον νὰ ἔχῃ διατυπωθῆ ἐν ἐπισήμοις ἐγγράφοις αἱ περὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν Ἀμερικανικαὶ εὐγενεῖς ἰδέαι, χωρὶς νὰ εἰξεύρωμεν οὐσιαστικῶς καὶ ἀναλυτικῶς τί σημαίνει τοῦτο, ἐρχόμεθα εἰς τὸ σημεῖον νὰ βλέπωμεν ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν βιομηχανίαν ἐν τῷ τόπῳ μας, διότι ἔρχεται μία δεδομένη στιγμή, καθ’ ἣν αὕτη μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος νὰ μᾶς προσφέρῃ τόσας πολυτίμους ὑπηρεσίας, ὥστε νὰ εἶναι ἀξία τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ἐπὶ δεκαετηρίδας ὑπέστημεν χάριν αὐτῆς. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἄλλως τε ἀπέφυγε νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι θὰ ἀκολουθήσῃ σύστημα ἐλευθέρου ἐμπορίου, ἢ σύστημα προστατευτικὸν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μεταπολεμικῶς δὲν εἰξεύρομεν τί θέλει παρουσιασθῆ; Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις ὅτι οἱ νικηταί, ἰδίως ἡ Ἀμερικανικὴ Συμπολιτεία, ἡ ὁποία προσέφερε τὴν τελικὴν πυγμὴν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ἀγῶνος, δὲν θὰ ζητήσῃ αὐτὴ ἀνταλλάγματα διὰ τὸ ἐμπόριόν της; δὲν θὰ ζητήσῃ ἀνταλλάγματα βιομηχανικά; δὲν θὰ θελήσῃ νὰ μᾶς δεσμεύσῃ μὲ συνθήκας τοιαύτας, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον πλέον ἡμεῖς νὰ συζητῶμεν περὶ τοῦ ἐὰν θὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο σύστημα, ἀλλὰ νὰ γνωρίζωμεν ἁπλῶς τί θὰ δεχθῶμεν; Ἑπομένως καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζομεν κατὰ πόσον θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξέλιξις μιᾶς Βιομηχανικῆς Πολιτικῆς· ἐρωτᾶται ἀφοῦ τοιοῦτον ζήτημα τίθεται, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις περὶ φορολογίας τῆς Βιομηχανίας; Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐφορολογήθη ὑπὲρ τῆς Βιομηχανίας, ἡ Βιομηχανία ἦτο ἀδύνατον νὰ ζήσῃ σήμερον ὅτε ὁ πόλεμος μᾶς ἔδωκε τὰ παραδείγματα ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην αὐτῆς, ἐρωτᾶται, πῶς θὰ τὴν φορολογήσωμεν, καὶ πῶς θὰ μᾶς δώσῃ κἄτι τι ἀφοῦ αὐτὴ ἔχει ἀνάγκην τῆς προστασίας τοῦ Κράτους; Ἐν τούτοις, ἡ φορολογία τίθεται, καὶ τίθεται κατὰ τρόπον ἐπαχθῆ διὰ τὴν Βιομηχανίαν, ἐκτὸς ὅμως τούτου καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν περὶ φορολογίας τῆς Βιομηχανίας, ἐλησμονήσαμεν ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐνεφανίσθη Βιομηχανικὸν ζήτημα ἐν Ἑλλάδι, ἡ προστασία της ἐθεωρήθη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον, εἰμὴ μόνον διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ὁμοίων ἐμπορευμάτων τῶν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ εἰσερχομένων, ἐνῷ ἀκριβῶς ὑπάρχει τὸ σύστημα τὸ Ἐπιστημονικὸν, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι τὸ μόνον ὅπερ δύναται νὰ προστατεύσῃ τὴν Βιομηχανίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἠκολούθησαν ὅλα τὰ Κράτη, εἶναι τὸ σύστημα τοῦ Βιομηχανικοῦ Δικαίου. Ἐν Ἑλλάδι Κύριοι, δὲν ἔχομεν Βιομηχανικὸν Δίκαιον, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ οὔτε κἄν βλέπομεν νὰ γίνηται ἡ ἐργασία ἐκείνη ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ τὴν ὑποβολὴν ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος τοῦ Βιομηχανικοῦ Δικαίου. Πῶς εἶναι δυνατὸν μία Βιομηχανία νὰ ἱδρυθῇ εἰς ἕνα τόπον χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀποκλειστικὰ προνόμια ὑπὲρ αὐτῆς; Ἐὰν ἡ Γερμανία προώδευσε Βιομηχανικῶς καὶ κατέκτησε τὸν κόσμον ὁλόκληρον διὰ τῶν χημικῶν της προϊόντων, τοῦτο δὲν τὸ ὀφείλει εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμὴ μόνον εἰς τὰ Μονοπώλια τὰ ὁποῖα οἱ ἐφευρέται ἔλαβον διὰ μίαν ὡρισμένην ἐποχὴν ἀποκλειστικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι εἰς τοὺς τόπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ χημικὰ ἐργοστάσια, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ χημικαὶ ἐπιστῆμαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελιχθῶσι καθ’ ὃν τρόπον ἀλλοῦ ἐξειλίχθησαν, ἐρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ Βιομηχανία, ἂν καὶ ἐκεῖνος ὁ ξένος ὁ ὁποῖος ἔκαμε μίαν ἐφεύρεσιν δὲν λάβῃ ἕνα προνόμιον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἱδρύσεως ἀποκλειστικῆς ἐν Ἑλλάδι Βιομηχανικῆς ἐκμεταλλεύσεως, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι τὸ πῶς θὰ ἱδρυθῇ ἐν Ἑλλάδι Βιομηχανία, μᾶς εἶναι δὲ τελείως ἀδιάφορον ποῖος θὰ τὴν ἱδρύσῃ. Οὐδεμία τοιαύτη ἐνέργεια ἔγεινε, βλέπομεν δὲ μάλιστα, ὅτι καὶ οἱ ἡμέτεροι βιομήχανοι εἶναι ἐναντίον τῶν θεσμοθετημάτων αὐτῶν, διότι διατελοῦσιν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἐπιστημονικῆς βάσεως, τῆς βάσεως τῆς ὠφελείας ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ προέλθῃ εἰς τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς τοιούτου ὁλοκλήρου βιομηχανικοῦ συστήματος. Ὅταν λοιπὸν τοῦτο δὲν γίνεται, ὅταν δὲν βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ νομοσχέδιον Βιομηχανικοῦ Δικαίου ἐρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὐωδοθῇ ἡ Βιομηχανία, πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ, ὥστε νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς φορολογίας αὐτῆς. Πρὸ καιροῦ ἤκουσα ὅτι πρόκειται νὰ ἱδρυθῶσιν ἐν Ἑλλάδι μεγάλαι ἐπιχειρήσεις περὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδήρου τῆς Χώρας, καὶ σχετικῶς μὲ ναυπήγησιν πλοίων ἐν Ἑλλάδι, παρὰ μεγάλων κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι θὰ διαθέσωσι μεγάλα ποσὰ καὶ κεφάλαια· βεβαίως ἡ Γεωγραφικὴ τοῦ τόπου κατασκευὴ εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τοιαύτην πρόοδον ἀλλ’ ἐρωτᾶται; πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Βιομηχανία αὐτὴ ἐρχομένη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἄνευ Νόμου προστατευτικοῦ τῆς Βιομηχανίας καὶ μὲ τὸν κίνδυνον τῆς φορολογίας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ; Τὰ διάφορα Κράτη, δίδουσι PRIMES (ἀμοιβὰς) εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἱδρύουν τὴν Βιομηχανίαν καὶ ἡμεῖς σκεπτόμεθα πῶς νὰ τὴν φορολογήσωμεν; Ἐρωτᾶται κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις περὶ αὐτοῦ; Ἔχω δὲ καὶ ἕνα περιεργότατον παράδειγμα περὶ τοῦ τρόπου τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βιομηχανίας. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ ὁμιλία περὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου καὶ βλέπομεν ὅτι τὰ ἔλαια τὰ ἔχοντα ὀξύτητα 26 βαθμῶν ὅπως εἶναι τῆς Κρήτης καὶ Μυτιλήνης ἔχουν ἐλευθέραν τὴν ἐξαγωγὴν δηλαδὴ, ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἀποκτήσουν μεγάλας τιμάς, διότι θὰ ζητηθῶσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἱδρύθη ἡ Βιομηχανία ἐπιστημονικῆς κατεργασίας, πρὸς ὄφελος τοῦ προϊόντος καὶ πρὸς ὄφελος τοῦ τόπου, τὰ μέρη ἐκεῖνα, δὲν δύνανται νὰ ἐξάγωσι τὸ ἔλαιον, διότι τὰ μέρη ἐκεῖνα παράγουσιν ἔλαιον τὸ ὁποῖον εἶναι χρήσιμον πρὸς βρῶσιν. Δηλαδὴ ὁ ἐπιμελὴς τιμωρεῖται, πρέπει αὐτὸς νὰ πληρώσῃ τὸ ἔλαιον εὐθηνότερον καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἐπεμελήθη πρέπει νὰ τὸ πωλήσῃ ἀκριβώτερα. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι δίκαιον αὐτό; Εἶναι μία περιεργοτάτη ἀντίληψις περὶ τῆς προστασίας τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς προστασίας τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὁ ἐπιμελὴς ὅστις τίθεται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἐπιμέλειαν, οὐδεμίαν προσοχὴν κατέβαλε πρὸς βελτίωσιν τοῦ προϊόντος του. Λέγω τὸ παράδειγμα τοῦτο ἀκριβῶς διὰ νὰ κατανοηθῇ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ὁμιλία περὶ ἐπιστημονικῆς ἐφαρμογῆς ὅλων αὐτῶν τῶν θεσμῶν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, κύριοι, ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι δὲν εἰξεύρομεν ἐδαφικὴν ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένα μέρη τῆς Ἀνατολῆς ποίαν μορφὴν θὰ λάβουν καὶ κατὰ πόσον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι βιομηχανίαι ἐκεῖ ὑπὸ ὅρους πολὺ περισσότερον συμφέροντας ἢ ἐδῶ καὶ νὰ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ φυγαδευθῇ τὸ κεφάλαιον. Ὁμιλοῦσι περὶ οὐδετεροποιήσεως ὡρισμένων σημείων τῆς Ἀνατολῆς, ἐγγὺς κειμένων πρὸς τὴν χώραν ὅταν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ κηρυχθῶσιν οὐδέτερα ἐδάφη ὑπάρχῃ εὐκολία καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ προστατεύσωσι τὴν βιομηχανίαν· ἐρωτᾶται ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἱδρύσῃ βιομηχανίαν ἐν Ἑλλάδι καὶ δὲν θὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἔχῃ πολὺ περισσότερον ὄφελος, θὰ ἔχῃ δὲ καὶ τὴν ἐκ τῆς οὐδετερότητος εὐμένειαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν προκειμένου περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὥστε βλέπομεν, κύριοι, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, ὅτι εἰς δύο κολοσσιαίους παράγοντας ἐθνικοὺς τῆς πλουτοπαραγωγῆς, εἰς τὴν ναυτιλίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν ὁ νόμος δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι δυσμενὴς ὡς ἐπίσης δυσμενὴς θὰ εἶναι καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον. Τὸ ἐμπόριον, κύριοι, καθὼς βεβαίως γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμέ, εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται ἁπλῶς μόνον εἰς τὴν πραγματικότητα, στηρίζεται καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἐμφάνισιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἰσέλθῃ μέχρι τοῦ ἐμπορικοῦ ἀδύτου, διὰ νὰ ἐξονυχίσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ ἐμπόρου, ἐρωτᾶται ποίους ὑπαλλήλους θὰ στείλῃ; Ἔχει ἆρά γε τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἰδανικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὰ ὦτά των διὰ νὰ μὴν ἀκούωσι καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς των ἵνα μὴ βλέπωσιν εἰμὴ μόνον τὸ καθῆκον; ἔχει πεποίθησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι θὰ ἔχῃ τοιούτους ὑπαλλήλους, ἢ κινδυνεύει ὁ δυστυχὴς ἐκεῖνος ἔμπορος, τοῦ ὁποίου αἱ ἐργασίαι προσωρινῶς δὲν εὑρίσκονται εἰς καλὸν σημεῖον, θέτων τὸν ὑπάλληλον τοῦτον μύστην τοῦ ἐμπορικοῦ τοῦ ἀδύτου νὰ ἴδῃ τὸν ἑαυτὸν του τὴν ἑπομένην εὑρισκόμενον εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως; Ἐρωτᾶται: ἔχετε αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους; Ἐὰν ἔχετε τοιούτους, οὐ μόνον τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν θὰ ἐστηρίζετο, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἄλλα ἐκ τῶν προηγουμένων. Ἀλλὰ βεβαίως γνωρίζετε ὅτι δὲν τοὺς ἔχετε· βεβαίως ἀσχολεῖσθε διὰ νὰ τοὺς μορφώσητε, ἀλλ’ ἐφαρμόσατε τοὺς νόμους, ὅταν ἔχητε τοὺς ὑπαλλήλους αὐτούς, καὶ ὅταν θὰ ἔχητε τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νόμου θέλετε νὰ παρουσιάζητε. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἔρχεται καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας Εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζητε τὴν μεταπολεμικὴν κατάστασιν ὑπὸ ποίαν μορφὴν θὰ παρουσιασθῇ ὅσον ἀφορᾷ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας, καὶ βεβαίως σήμερον φορολογοῦντες βαρύτατα τὸν λαόν, ὅπως ἔχετε σκοπὸν νὰ τὸν φορολογήσητε, βεβαίως ἀποβλέπετε εἰς τὰς δαπάνας αὐτάς. Ἀλλὰ θὰ τὰς ἔχητε αὔριον τὰς δαπάνας αὐτάς; Καὶ τὴν στιγμὴν ποῦ δὲν εἶναι βέβαιον ἂν θὰ τὰς ἔχητε, διατὶ βιάζεσθε νὰ ἐφαρμόσητε μίαν τοιαύτην νομοθεσίαν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἕτερον τι ἀκόμη. Γνωρίζετε μετὰ τὸν πόλεμον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπὶ τέσσαρα ὁλόκληρα ἔτη, σφάζονται οἱ λαοί, ποίαν ἰδέαν θὰ ἔχωσιν οἱ λαοὶ διὰ τὰς ἰδέας τοῦ Κράτους; Ἔχετε ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν μορφήν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξε προπολεμικῶς, ἵνα ἐμφανίζωνται οἱ ὁδηγοὶ τῶν Κρατῶν καὶ ὁδηγοῦσι τοὺς λαοὺς εἰς σφαγὴν μεταχειριζόμενοι τὴν τρομερὰν αὐτὴν κρατικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν οἱ λαοὶ τοὺς ἔδωσαν; Καὶ ἦτο δυνατὸν ἡ Γερμανία νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον ἂν δὲν εἶχε εἰς τὴν ράχην της αὐτὸν τὸν τρομερὸν κρατικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος τὴν διηύθυνεν; Ἔχετε ἰδέαν ἂν θὰ ὑπάρξῃ πλέον ἡ κρατικὴ αὐτὴ δύναμις, ἢ τὸ Κράτος θὰ λάβῃ τὴν μορφὴν ἐκείνην τοῦ ἰδανικοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη ἐν Εὐρώπῃ καὶ τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς θὰ σημάνῃ τὸ τέλος τῶν σφαγῶν; Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οὔτε τοῦτο δὲν γνωρίζετε, διατὶ προλαμβάνετε τὴν ἐμφάνισιν ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν πιεστικήν;

§81Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι τὸ Ἀμερικανικὸν Κράτος μᾶς δίδει τὸ παράδειγμα.

§82Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ Ἀμερικανικὸν Κράτος ἔχει τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν.

§83Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Γνωρίζετε ὅτι, ὅταν ἡ Ἀμερικὴ ἐκήρυξε τὸν πόλεμον, τὸ πρῶτον πρᾶγμα, ποῦ ἔκαμεν, ἦτο νὰ βάλῃ τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος ὡς πρῶτον ἔσοδον. Ὥστε λάβετέ το ὡς παράδειγμα.

§84Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ λάβητε σεῖς ὡς παράδειγμα ὡς καὶ ὁ προκάτοχός σας, νὰ τὸ φέρητε ὅτε ἔπρεπε ὥστε νὰ μὴ πολεμῶμεν σήμερον τὸ νομοσχέδιόν σας. Διότι ἐὰν εἶχεν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πλουτισθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεώς του ὡς ὁ Ἀμερικανικός, δὲν θὰ εἶχε κανεὶς καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν εἶναι προσωρινὸς ὁ νόμος.

§85Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶναι προσωρινὸς, εἶναι ὁριστικός.

§86Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν μορφὴν ἔχει τοὐλάχιστον, ἐγὼ νομίζω οὕτω. Θέλω λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι ἡ διοίκησις τῶν κρατῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπὸ τὴν μορφήν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ σήμερον. Εἶναι πρόβλημα, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζετε ἐὰν θὰ συμβῇ, ὅπως τὸ λέγω ἐγώ, ἀλλὰ δὲν δύνασθε ἐκ τῶν προτέρων νὰ προεξοφλήσητε τὴν γνώμην σας. Ἔχομεν πλεῖστα κοινωνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται καὶ κατὰ τοῦτο μάλιστα εἶναι ἀξιέπαινος ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι τὰ διεῖδε πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι ἡ θεσμοθεσία τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων δὲν φρονῶ ἐγὼ ὅτι εἶναι μία νέα διοίκησις. Ὁ νόμος οὗτος ἀποβλέπει βαθύτερον εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς Κοινότητος. Ἡ Κοινότης, ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρωχημένον παρελθόν, τὸ χανόμενον μέσα εἰς τὴν ἱστορίαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἶναι ἡ ἑνοποίησις τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας διὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς κοινοτικῆς. Ἐγένετο ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐν Ἑλλάδι, καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ προοδεύσῃ. Ἐκτὸς τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παραλλήλως εἰσήγαγε θεσμοθέτημα περὶ συνεταιρισμῶν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἐπιβράβευσις τῆς ἰδέας περὶ κοινοτήτων. Καὶ ὅταν βλέπετε τοιαύτας ἰδέας ἐμφανιζομένας καὶ ἀπεκρυσταλλωμένας εἰς νομοσχέδια, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε ὅτι ἡ ἀναδιοργάνωσις θὰ εἶναι γενική, καὶ ἑπομένως σήμερον δὲν ὑπάρχει λόγος ἑνὸς γενικοῦ νόμου παρὰ μόνον τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀναδιοργάνωσις θὰ πραγματοποιηθῇ. Θέλετε νὰ λείψῃ ὁ ἐγωϊσμὸς τοῦ ἀτόμου καὶ νὰ ἔλθῃ ὁ ἀλτρουϊσμὸς τῶν πολλῶν; πολὺ δικαίως. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰσάγετε τοιαῦτα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τοιοῦτον ἀπώτερον μέλλον βεβαίως καὶ ἐκ τῶν τοιούτων ἀπωτέρων λόγων πρέπει νὰ εἶσθε συνεπεῖς καὶ εἰς τὰ φορολογικὰ ἀκόμη νομοσχέδια καὶ νὰ μὴ θέλητε νὰ φέρητε αὐτὸ τὸ περιβάλλον. Ἔρχομαι δὲ εἰς τὸ ζήτημα τὸ μεταπολεμικὸν, εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, διότι αὐτὸς ἀκριβῶς εἶναι ὁ σκοπός. Καὶ διατὶ προεξοφλεῖτε ἀπὸ σήμερον ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ λυθῶσιν ἄλλως; Λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει τὸ νέον καθεστώς· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ὁριστικὸν καθεστὼς, τοιοῦτοι δὲ νόμοι ἀποβλέπουσι πάντοτε τὸ νέον καθεστώς. Ὅσον ἀφορᾶ εἰδικῶς τὴν Ἑπτάνησον κάμνετε ἓν ἀδίκημα. Θέλετε νὰ εἰσαγάγητε μίαν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε τὸ Κράτος ἠκολούθησεν. Ὅτε εἰς τὰ 1864 τὸ Κράτος ἐμεγεθύνθη διὰ τῆς Ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου, τότε ἐκεῖνο ἐσεβάσθη τὰ προνόμια τῆς Ἑπτανήσου, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι προνόμια, διότι σᾶς εἶπον ἐπανειλημμένως, ὅτι δὲν ζητοῦμεν προνόμια, ἐσεβάσθη τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ φορολογία. Ὅταν εἰς τὰ 1882 ἡνώθη ἡ Θεσσαλία, κατηργήσαμεν τὴν δεκάτην ἀκριβῶς, διότι ἦτο εἷς παλαιὸς θεσμός. Ἑπομένως ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Θεσσαλίας ἐχαιρετίσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μὲ φορολογικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀνακουφιστικά, τὰ ὁποῖα ἦσαν εὐπρόσδεκτα καὶ εἰς τὴν μίαν ἐπαρχίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Σήμερον διπλασιάζεται τὸ Κράτος, καὶ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος διπλασιάζεται, ἐννοεῖτε νὰ μὴ παράσχητε τοιοῦτόν τι, τὸ ὁποῖον ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν πειράζει τοὺς πολίτας οὕτως εἰθισμένους, ἀφ’ ἑτέρου γεμίζει τὸ βαλάντιόν σας. Καὶ τὸ πρᾶγμα καὶ τὸ Κράτος δὲν δύνασθε νὰ ἐμφανίσητε ὅτι εἶναι ὀλίγον τι περίεργον. Καὶ μήπως ἔχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε διὰ τὴν ἀφομοίωσιν; Ἔχομεν διοικητικὴν ἀφομοίωσιν; Καὶ τόσο πολὺ σᾶς πειράζει τὸ ζήτημα νὰ πληρώσῃ ἡ Ἑπτάνησος τοὺς φόρους της ὡς τοὺς πληρώνει σήμερον ἔστω καὶ διπλασιαζομένους ἢ τριπλασιαζομένους μέχρις οὗ φθάσει ἐκεῖνο τὸ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ πληρώσωμεν διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους; Εἶναι ὀλίγον τι περίεργον. Δὲν θὰ ἐπέμενον δὲ, διότι τὸ ἐπιχείρημα τῆς ὁμοιομορφίας δὲν στηρίζεται καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Θέλετε τὸν λαὸν ἐκεῖνον, τὸν ἥμερον, τὸν εὐπειθῆ, τὸν πειθαρχικόν, θέλετε νὰ τὸν κάμητε νὰ ἐξεγερθῇ διὰ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ εἰσπράκτορος καὶ τοῦ χωροφύλακος; Αὐτὰ θέλετε νὰ γίνουν στὴν Ἑπτάνησον; Σκεφθῆτε λοιπὸν κύριε Ὑπουργέ, μὴ ἐπιμένετε, θὰ σᾶς δώσωμεν ὅσα θέλετε. Διατὶ δὲν δέχεσθε; Αὐξήσατε τοὺς ἐμμέσους φόρους τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον.

§87Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ βάλωμε 40% στὴ σταφίδα;

§88Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ ὑμᾶς. Τὴ στιγμὴ ποῦ βλέπετε ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἑπτάνησος ἐπιμένει νὰ θέλῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, διατὶ τὸ θίγετε; Ἔχομεν τηλεγραφήματα ἀπειράριθμα ἀπὸ τοὺς δημάρχους, τὰς κοινότητας καὶ τοὺς συλλόγους.

§89Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖοι ἀποτελοῦν τοὺς συλλόγους σας; Οἱ πλούσιοι;

§90Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον, ἄλλως τε σεῖς θέλετε πλουσίους διὰ νὰ φορολογήσετε, ἑπομένως τόσο τὸ καλλίτερον γιὰ σᾶς. Ἀλλὰ ζητεῖτε τὴν ἀφομοίωσιν, ζητεῖτε δηλαδὴ νὰ ἐμφανισθῇ εἰς ἕνα λαὸν —ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἐπανάληψις— κύριοι, ὁ ὁποῖος εἶνε ὁ πειθαρχικώτερος ἴσως λαὸς τῆς Ἑλλάδος.......

§91Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὅλοι οἱ λαοὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἥμεροι.

§92Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὑπάρχει θετικόν, συγκριτικὸν καὶ ὑπερθετικόν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσητε ὅτι ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κάθεται στὰ νησιὰ εἶναι ἡμερώτερος ἀπὸ τοὺς βουνίσιους. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πλέον πολεμοχαρὴς ὁ βουνίσιος, ἀλλ’ οἱ πόλεμοι ἀπέδειξαν ὅτι ὁ πλέον χρήσιμος εἶναι ὁ πειθαρχικός. Λοιπὸν διατὶ θέλετε νὰ καταργήσητε ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς δίδει ἀσφαλὲς κέρδος καὶ ἀσφαλῆ τὰ εἰσοδήματα, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ θέλετε νὰ εἰσαγάγητε κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ μᾶς χαλάσῃ τὸν πολιτισμὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐκεῖ, περιπλέον θὰ ἔχητε καὶ τὸ ὡραῖον αὐτὸ ψώνιο, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς στιγμῆς ἔδωκεν ἡ Ἑπτάνησος, θὰ ἔχητε καθυστερούμενα, Θέλετε καὶ αὐτὰ; χάρισμά σας, ἀλλὰ δὲν θὰ τὰ πάρητε.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρακάκος ἔχει τὸν λόγον.

§94Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Εἰς τὸ κοινοβούλιον τῆς μείζονος Ἑλλάδος τῆς 31ης Μαΐου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ λύσῃ τόσον ἀκανθώδη ζητήματα, ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ λύσῃ καὶ τὸ περιλάλητον φορολογικὸν σύστημα τῆς χώρας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὸν ζῆλον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος πρὶν ἢ συνέλθῃ ἡ Βουλή, εἶχε τὴν εὐτυχῆ σκέψιν νὰ διανείμῃ εἰς ἡμᾶς ἀντίτυπα τῶν νομοσχεδίων του, ἵνα παρασχεθῇ ὅλος ὁ χρόνος πρὸς μελέτην. Ἀνομολογῶ ὅτι καίτοι οὐχὶ ξένος πρὸς μελέτας καὶ βιβλία, δὲν κατώρθωσα νὰ μελετήσω τὸ σύστημα πλήρως. Εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μελέτην μακρὰν καὶ πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τὸ ἐμελέτησε καὶ τὸ ὑπέβαλε, νὰ εἶναι πράγματι ἑκατόγχειρ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἔφθασε. Δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ συστήματος, εὐχόμενος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ εὐόδωσιν, ἐπεθύμουν μόνον νὰ κάμω δύο ἐλαφρὰς παρατηρήσεις. Ὡς γνωρίζετε, καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν εἴμεθα δικηγόροι, δυνάμει ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909, κατηργήθη τὸ ἐπιτήδευμα τῶν δικηγόρων καὶ εἰσήχθη τὸ φορόσημον. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καταργεῖ ὡρισμένους νόμους, δὲν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ φοροσήμου τῶν δικηγόρων.

§95Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὸ καταργεῖ.

§96Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Δὲν φαίνεται τοὐλάχιστον· φαίνεται ἐπιπρόσθετος φορολογία, δὲν καταργεῖ τὸ φορόσημον δὲν εἶναι μικρὰ φορολογία. Πληρώνουν 5 δραχμὰς στὸν Ἄρειον Πάγον, 3 δραχμὰς στὸ Ἐφετεῖον καὶ ἕνα σωρὸ ἄλλα κάθε παράστασι δικηγορική.

§97Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ φορόσημον τῶν δικηγόρων, εἶναι φόρος ἐπιτηδεύματος καὶ ὁ φόρος ἐπιτηδεύματος συμψηφίζεται ἐντὸς τοῦ φόρου αὐτοῦ καὶ ἐφόσον τις ἔχει πληρώσει φόρον ἐπιτηδεύματος, ἀφαιρεῖ τὸν φόρον αὐτόν.

§98Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν δικηγορῶ πλέον, ἀναγνωρίζω ὅμως τοῦτο, ὅτι ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ φοροσήμων, ἡ ψήφισίς του ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς κοινῆς εὐχῆς ὅλων τῶν δικηγορικῶν συλλόγων τοῦ Κράτους, δὲν ἔχετε δὲ ἐξουσιοδότησιν νὰ ὑποβάλετε τοιαύτην παρατήρησιν στὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητῆτε κατάργησιν νόμου, ὁ ὁποῖος ἀπετέλει τὴν κοινὴν ἐπιθυμίαν τῶν δικηγόρων......

§99Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Σπεύδετε. Ἀφήσατε νὰ ἰδῆτε ποῦ θὰ τελειώσω.

§100Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐρωτηθοῦν πρῶτον οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι.

§101Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ποῦ θὰ τοὺς εὕρετε;

§102Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλετε ἐκ τοῦ προχείρου νὰ τὸ λύσωμεν;

§103Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Ἢ τὸ φορόσημον θὰ καταργηθῇ...

§104Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄπως εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ὁ φόρος ἑκάστου δικηγόρου, ὁ φόρος τοῦ φοροσήμου θὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου.

§105Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ὑπολογισθῇ προχείρως, διότι ὁ φόρος καταβάλλεται εἰς ἑκάστην παράστασιν καὶ δι’ ἐπικολλήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον προχείρως νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ φόρος νὰ συμψηφισθῇ, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ μέσον τῆς ἀποδείξεως. Ἐπειδὴ καὶ σεῖς δὲν εἶσθε ἕτοιμος νὰ λύσητε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλετε ἐκ τοῦ προχείρου, ὀρθὸν εἶναι νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τεθῇ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ζήτημα κανονισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος, ἵνα συνεννοηθῆτε μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ δικηγορικοῦ κόσμου, οἱ ὁποῖοι εἶχον ζητήσει τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ σύμφωνα πρὸς τὴν γνώμην αὐτῶν νὰ καθορίσητε τὸ ζήτημα διὰ Β. Διατάγματος.

§106Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ Β. Διατάγματος καθορισθήσεται ὁ τρόπος τοῦ συμψηφισμοῦ τοῦ φόρου τούτου.

§107Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἐν ἀνάγκῃ θὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τῆς μερίδος τοῦ δικηγόρου, τῶν ἐλευθέρων ἐπαγγελματιῶν, ἐφόσον καταβάλλεται ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος.

§108Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Καὶ ἡ ἰδική σας γνώμη εἶναι ἀτομικὴ ὅπως εἶναι καὶ ἡ ἰδική μου. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐδικηγόρησα καὶ δὲν ἔχω συμφέρον εἰς ὑποθέσεις.

§109Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω συμφέρον ἀλλὰ δὲν προσβάλλω τὸ δικαίωμα ὁλοκλήρου τῆς τάξεως χωρὶς αὕτη νὰ ἀποφανθῇ.

§110Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Μετὰ τὰς ἐπιφυλάξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν του, καὶ ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, μιᾶς νέας καταργήσεως. Ἐπ’ αὐτῆς δὲν θὰ ἔχῃ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀντίρρησιν, διότι εἶναι τοπική. Ὡς γνωστὸν ὑπάρχει νόμος προνομιακὸς ἀφορῶν τὰς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ Οἰτύλου, διότι εἰς αὐτὰς ἐφαρμόζεται τὸ κλασικόν, οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος. Λοιπὸν καταργεῖτε τὸν νόμον τὸν προνομιακὸν αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ τὰς ὑποβάλλετε εἰς τὴν αὐτὴν μὲ τὰς ἄλλας φορολογίαν. Θὰ τοὺς ἀναγκάσετε πρὸς συνολικὴν μετανάστευσιν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ διατηρηθῇ δι’ αὐτοὺς ὁ ἰσχύων νόμος. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν ὑποβάλλω.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεκανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§112Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Παραιτοῦμαι κ. Πρόεδρε.

§113Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κατόπιν τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμα κατὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, παρατηρῶ εἰς τὴν γενομένην σήμερον διανομὴν τοῦ τροποποιηθέντος νομοσχεδίου, ὅτι ἐπῆλθον αἱ ἑξῆς μεταβολαί. Καταργοῦνται μερικοὶ φόροι μικρῶν ποσοτήτων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ὁ φόρος τῶν περιβολίων, ὁ τῶν ἑσπεριδοειδῶν, καὶ ὁ εἰς δημοτικὸν μετατραπεὶς φόρος ἐπὶ τῶν λαχανικῶν καὶ ὀπωρικῶν τῆς Κρήτης, διαρρυθμίζεται δὲ ὁ συμψηφισμὸς μερικῶν μόνον ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων τῶν Νέων Χωρῶν, τοῦ φόρου τῆς γενικῆς δεκάτης ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καὶ λοιπῶν καὶ τοῦ φόρου τῶν αἰγοπροβάτων, καθὼς καὶ γενικῶς δι’ ὅλον τὸ Κράτος τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἐν ᾧ δὲ προηγουμένως εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐτίθετο ὡς βάσις διὰ τὸν συμψηφισμὸν ὁ φόρος τῆς δεκάτης ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ φόρος τῆς καθαρᾶς προσόδου, Ἐπειδὴ αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἐτέθη ὡς βάσις διὰ τὸν συμψηφισμὸν ὁ φόρος τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐξ οὗ θὰ εἶναι ἀφαιρετέος ὁ φόρος τῆς δεκάτης καὶ τοῦτο εἶναι ὀρθόν, διότι προηγεῖται ἡ καταβολὴ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης εἰς εἶδος καὶ ἕπεται ὁ καθορισμὸς τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Μένει μόνον τὸ ζήτημα ἀκριβῶς, ἐφ’ οὗ εἶχον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίᾳ τοῦ κυρίου Ἀντιπροέδρου αὐτῆς, ὅστις εἶχεν τὴν προθυμίαν νὰ διαβεβαιώσῃ τότε τὴν Βουλὴν περὶ τῆς μελετωμένης ἐλαφρύνσεως τῆς φορολογίας τῶν Νέων Χωρῶν, ὡς πρὸς τὴν δεκάτην, ἡ ὁποία ἐλάφρυνσις ἐκλείπει διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Δηλαδὴ ἀφαιρεῖται διὰ τὴν ἄμεσον φορολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ πραγματοποιήσῃ ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, τὸ ἓν πέμπτον τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος ὡς τῶν δημητριακῶν, μέχρι τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι κατώτερον τῶν 500 ὀκάδων καὶ κατόπιν ἀφαιρουμένου αὐτοῦ τοῦ ⅕ θὰ εἰσπράττηται φόρος μετὰ ποσοῦ τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, 8%, εἰς δὲ τὴν Κρήτην 5% διὰ τὸ Κράτος καὶ 2% διὰ τὴν ἀγροφυλακήν, ἐν ὅλῳ 7%. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπεξηγηθῇ τὸ κείμενον τοῦ νόμου, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, διότι ὁ φόρος τῆς δεκάτης τῶν λοιπῶν Νέων Χωρῶν εἶναι γενικὸς καὶ δὲν ἐφαρμόζεται μόνον εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, ὅπου λέγει, ὅτι πρὸς ὑπολογισμὸν τῆς καταβολῆς τοῦ φόρου τῆς δεκάτης θὰ ἐκπίπτηται τὸ ⅕ τῶν συγκομιζομένων δημητριακῶν ἐν ᾧ ἡ διάταξις αὕτη ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ σαφῶς ἐπὶ ὅλων τῶν εἰς τὸν φόρον τῆς δεκάτης ὑποκειμένων προϊόντων, καθὼς καὶ τοῦ καπνοῦ, ὁ φόρος τοῦ ὁποίου πάντοτε ἐπιβαρύνει τὸν παραγωγὸν, διότι αὐτὸς δὲν πληρώνει μὲν ἐπὶ τοῦ τόπου τῆς συγκομιδῆς τὸν φόρον, ὅταν ὅμως πωλήσῃ τὸ προϊὸν εἰς τὸν ἔμπορον, οὗτος κατὰ τὸν νόμον τὸν σχετικὸν ἀναλαμβάνει ἀπέναντι τοῦ δημοσίου νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τῆς δεκάτης διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος τοῦ παραγωγοῦ. Δὲν συμβαίνει δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ὅ,τι εἰς τὸν ἐξαγωγικὸν φόρον τοῦ ἐλαίου καὶ τῆς σταφίδος, ὅπου ὁ παραγωγὸς πωλήσας τὸ προϊόν του δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον θὰ καταβάλῃ ὁ ἀγοραστὴς κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἐν ᾧ πάντοτε ὁ φόρος τῆς δεκάτης τοῦ καπνοῦ ἐπιβαρύνει τὸν παραγωγὸν ἀπ’ εὐθείας εἰς οἱουσδήποτε ἐμπόρου χεῖρας καὶ ἂν περιέλθῃ τὸ προϊόν. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ τίθεται ὡς βάσις τοῦ συμψηφισμοῦ, ὅτι ὁ φόρος τῆς καθαρᾶς προσόδου εἶναι ὁ μειωτέος καὶ ὁ φόρος τῆς δεκάτης ὁ ἀφαιρετέος, καὶ ἐπειδή, καθὼς γνωρίζετε ἀπὸ τὰς στοιχειώδεις πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς, 6 ἀπὸ 8 ἀφαιρεῖται, ἀλλὰ 8 ἀπὸ 6 δὲν ἀφαιρεῖται, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν θὰ ὑπάρχῃ ποτὲ περίσσευμα καὶ ἑπομένως ὁ συμψηφισμὸς αὐτὸς εἶναι πάντοτε εἰς βάρος τῶν φορολογουμένων τῶν νέων Χωρῶν, οἱ ὁποῖοι δίδουσιν ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς τὸν φόρον τῆς δεκάτης εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν καὶ εἰς τὸ τέλος, ὅταν ἔλθῃ ἡ πραγματικὴ, ἡ δικαία φορολογία τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, θὰ παρουσιάζηται αὐτὴ ὡς προκαταβολὴ πολὺ περισσοτέρα τοῦ πραγματικοῦ φόρου καὶ μὲ ὑπόλοιπον ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν παρόντα νόμον δὲν δύναται νὰ ζητηθῇ. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον παραβιάζεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται. Δὲν μοῦ εἶναι δυνατόν, διότι δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρόχειρα τὰ στοιχεῖα νὰ ὑπολογίσω τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ εἰς βάρος τῶν φορολογουμένων διὰ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, ἀφ’ οὗ μάλιστα ἔχομεν τώρα καὶ τὴν νέαν αὐτὴν διαρρύθμισιν τῆς ἀφαιρέσεως τῶν 500 ὀκάδων πρὶν δοθῇ ὁ φόρος τῆς δεκάτης. Ὑποθέτω, ὅμως, ὅτι αὐτὸ τὸ θέμα θὰ ἔχωμεν βραδύτερον καιρὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν, ὅταν ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου, καὶ ἐὰν, κατόπιν ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ φορολογούμενοι τῶν Νέων Χωρῶν πληρώνουσι περισσότερον ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος θὰ εἴμεθα τότε εἰς θέσιν, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀδικίας, νὰ περιορίσωμεν τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου. Τώρα ἐπιμένω μόνον εἰς τοῦτο, νὰ καθορισθῇ καλλίτερον ἡ διατύπωσις, ἡ ὁποία λέγει μόνον «δημητριακοὺς καρπούς». Ὁ φόρος τῶν συγκομιζομένων προϊόντων εἶναι ἀρκετὰ καλὰ διατυπωμένος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κρήτην, ἀλλὰ εἰς τὰς λοιπὰς νέας Χώρας δὲν ὑποβάλλονται μόνον τὰ συγκομιζόμενα προϊόντα εἰς τὸν φόρον τῆς δεκάτης· ὑπάρχουν καὶ ἄλλα γεωργικὰ προϊόντα φορολογούμενα, τὰ ὁποῖα οὔτε εἰς τὴν Κρήτην φορολογοῦνται, οὔτε εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Εἶναι δὲ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ καπνοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐπιμένω, διότι καὶ αὐτὸς φορολογεῖται καθ’ ὅμοιον τρόπον.

§114Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἡ φορολογία τίθεται ἐπὶ τοῦ πωλουμένου, ἑπομένως τὸ ⅕, τὸ ὁποῖον ἀφαιρῶ εἰς τὰς Νέας Χώρας, εἶναι διὰ τὰ διάφορα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐδῶ ἐπιβαρύνουν τὸν παραγωγόν.

§115Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ συμψηφισμοῦ κατ’ ἀρχὴν, ὁ ὁποῖος γίνεται εἰς τὰς Νέας Χώρας.

§116Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὔτε εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα συμψηφίζεται.

§117Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ διάταξις ἔπρεπε νὰ λέγῃ: «ὅλων τῶν εἰς φόρον δεκάτης ὑποκειμένων προϊόντων τῆς γῆς». Μένει εἰς βάρος τῶν Νέων Χωρῶν καὶ μία ἄλλη φορολογία, ἡ φορολογία τῶν δασικῶν προϊόντων, ἡ ὁποία διὰ τοῦ χθὲς μόλις ψηφισθέντος νέου φορολογικοῦ νόμου ἐπιβαρύνεται μὲ βαρεῖαν ἐπαύξησιν, καὶ ἐπέρχεται ἀφομοίωσις πρὸς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἐν ᾧ μέχρι τοῦδε ἴσχυε διαφορικὴ φορολογία, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ πρὸ τριῶν ἐτῶν εὐλόγως ἐθέσπισεν. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἐν ᾧ ἐκ τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐξαιροῦνται τὰ λατομεῖα καὶ τὰ μεταλλεῖα, δὲν ἐξαιροῦνται δὲ τὰ δάση, ὥστε τὰ δασικὰ προϊόντα ὑποβάλλονται ἐν πρώτοις εἰς μίαν φορολογίαν ἄμεσον ἐπὶ τῆς ὑλοτομίας καὶ κατόπιν εἰς ὅλους τοὺς φόρους τῆς καθαρᾶς προσόδου, οἱ ὁποῖοι ἐφαρμόζονται διὰ τοῦ νόμου τούτου, εἰς ὅλην δηλαδὴ τὴν διαβάθμισιν τῆς ἀναλυτικῆς καὶ τῆς συνθετικῆς φορολογίας. Ἐφ’ ὅσον ὑπόκεινται εἰς εἰδικὴν φορολογίαν τὰ δάση, ὡς καὶ τὰ λατομεῖα καὶ τὰ μεταλλεῖα, εἶναι δίκαιον νὰ ἀπαλλαχθῶσι τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου ἢ νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος τῶν δασικῶν προϊόντων.

§118Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι φόρος καταναλώσεως.

§119Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι φόρος καταναλώσεως, ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν δημοσίων δασῶν εἶναι τρόπον τινὰ ἐνοίκιον τοῦ δάσους, τὸ ὁποῖον εἰσπράττεται διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῆς ὑλοτομίας, ἐπὶ δὲ τῶν ἰδιωτικῶν δασῶν εἶναι καθαρὸς φόρος ἐπὶ τῆς περιουσίας ἢ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ κατόχου. Ἐπίσης εἰς βάρος τῶν νέων Χωρῶν μένει καὶ μία ἄλλη φορολογία, μικρὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδόσεως, ἀλλὰ πολὺ ἐπαχθής, εἶναι ὁ φόρος τῆς ἁλιείας εἰς τὰ ἀνοικτὰ λεγόμενα ὕδατα, δηλαδὴ, εἰς τὴν θάλασσαν καὶ τοὺς ποταμοὺς, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Νὰ καταργηθῇ λοιπὸν καὶ αὐτὸς καὶ νὰ μείνῃ μόνον ὁ φόρος ὁ κοινὸς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἐπὶ τῶν ἰχθυοτροφείων. Μεθ’ ὅλα αὐτά ἤθελον νὰ κάμω μίαν συνολικὴν παρατήρησιν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν παρατεινομένην διὰ τοῦ παρόντος νόμου φορολογικὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τοῦ Παλαιοῦ Βασιλείου. Ἡ παρατήρησις αὕτη ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν γενικὴν πολιτικὴν καὶ ἰδίᾳ μὲ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Καθὼς εἶπον καὶ εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὁ φόρος αὐτὸς τῆς γενικῆς δεκάτης, καὶ τῆς δεκάτης τοῦ καπνοῦ τῶν Νέων Χωρῶν εἰσεκόμισεν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον 150.000.000 δραχ. ἀπὸ τοῦ 1912 μέχρι τοῦ τρέχοντος ἔτους 1918, ἐλπίζω δὲ ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἐφόσον θὰ διατηρηθῇ κατὰ ὀλίγα ἔτη ἀκόμη ὁ φόρος τῆς δεκάτης, ἔστω καὶ μειωμένος διὰ τῆς νέας φορολογίας εἰς τὸ ἥμισυ περίπου τῆς ἀρχικῆς του βάσεως, θὰ ἀποκομίσῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ Κράτος ποσὰ ὑπέρτερα καὶ δυσανάλογα πρὸς τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῆς κτηνοτροφίας καὶ γεωργίας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ποσὰ πλέον ἢ διπλάσια ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσφέρῃ ἡ Παλαιὰ Ἑλλάς. Ἀπέναντι δὲ τοῦ βάρους τούτου τοῦ φορολογικοῦ, ἡ Κυβέρνησις δὲν κατώρθωσε κἄν νὰ δημιουργήσῃ ἀκόμη εἰς τὰς Νέας Χώρας ἀσφάλειαν ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ Παλαιὸν Βασίλειον, οὐχὶ δυνάμει τοῦ χρόνου,— διότι δὲν θὰ εἴχομεν φυσικὰ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας μίαν κατάστασιν, δημιουργηθεῖσαν ἐδῶ κατόπιν ὀγδοήκοντα ἐτῶν, εἰς τέσσαρα μόνον ἔτη — ἀλλὰ δυνάμει τῶν κειμένων νόμων· διότι ἡ Κυβέρνησις, θελήσασα νὰ ἐπιφυλάξῃ ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὴν Τουρκικὴν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῶν Νέων Χωρῶν ἐθεώρησε καιρὸν μέχρι τοῦδε ν’ ἀπαγορεύσῃ τὰς συναλλαγὰς ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας τῶν Νέων Χωρῶν, θελήσασα δὲ νὰ λύσῃ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἐν συναφείᾳ πρὸς τὴν Νέαν Ἑλλάδα περιέλαβεν ἐντὸς τῶν πέρυσι ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀγροτικῶν νόμων καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας τῶν Ν. Χωρῶν καὶ ὥρισε τὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἀπὸ καθαρῶς τουρκικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως τῆς μουσουλμανικῆς νομοθεσίας τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους, μεταξὺ ἀγροτικῆς καὶ ἀστικῆς ἰδιοκτησίας. Εἶναι βεβαίως ἀκατάλληλος ἡ στιγμὴ διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω, δι’ αὐτὸ τὸ θέμα καὶ νὰ σᾶς διαφωτίσω δεόντως. Τοῦτο μόνον θὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις νομίζουσα, ὅτι ἔχει κληρονομήσει ἀπὸ τὸ Τουρκικὸν Κράτος δικαιώματα ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας τῶν Νέων Χωρῶν — ἐξαιρέσει τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐτὴν τὴν διαφορετικὴν τουρκικὴν ἀντίληψιν, ὡς πρὸς τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν— ἠθέλησεν, ἵνα τὸ Κράτος, ὑπεισερχόμενον τρόπον τινὰ εἰς αὐτὴν τὴν κληρονομίαν, ὁρίσῃ καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ διὰ νὰ φέρῃ τὴν ἀφομοίωσιν μεταξὺ ἀστικῆς καὶ ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, καὶ ὥρισε τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 20% ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας. Εἶπε δὲ εἰς τοὺς κατοίκους τῶν Νέων Χωρῶν: σεῖς ἔχετε μίαν ἰδιοκτησίαν ἐπὶ τῶν γαιῶν, ἥτις δὲν εἶναι καθαρὰ ἰδιοκτησία, ἀλλὰ μεμειωμένη, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Τουρκικοῦ νόμου. Ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω καὶ ἐπ’ αὐτῆς δικαίωμα καθαρᾶς ἰδιοκτησίας, καὶ αὐτὸ τὸ περιπλέον δικαίωμα τὰ ἐκτιμῶ ἴσον πρὸς τὰ 20% ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Εἶναι ὡσὰν νὰ ἔλεγεν, ὅτι τὸ ἀτελὲς δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας των, μέλλει νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὸ πλῆρες δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχουν ἐφεξῆς ἐπὶ τῶν ⅘ μόνον, ἅτινα ἐναπολείπονται αὐτοῖς μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀφαίρεσιν τοῦ ⅕ ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας των. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν δηλαδὴ ταύτην θὰ ἔπρεπεν ἓν ἀγροτικὸν κτῆμα τῶν Νέων Χωρῶν δυνάμενον νὰ πωληθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τέως τουρκικῆς νομοθεσίας περὶ ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, ἀντὶ 100 χιλιάδων δραχμῶν, νὰ ἀποδώσῃ τώρα τὸ ποσὸν τοῦτο μόνον ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν ⅘ ἑαυτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πληρεστέρας ἤδη γενομένης ἰδιοκτησίας, κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, τὴν ἀφομοιοῦσαν τὴν ἀγροτικὴν πρὸς τὴν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν. Καὶ ἂν ἦτο τοῦτο ἀληθές, δὲν θὰ ὑπῆρχε ζήτημα, ἀφοῦ ὁ κάτοχος τοῦ κτήματος θὰ ἠδύνατο κατόπιν τῆς νομοθετικῆς αὐτῆς διαρρυθμίσεως, ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἢ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑπολοιπομένων ⅘ τοῦ κτήματός του νὰ ἀποκομίσῃ τίμημα ἴσον πρὸς τὸ μέχρι τοῦδε ἀποδιδόμενον ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ κτήματός του. Καὶ ὅμως ὄχι μόνον οἱ ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ καταγίνουν μὲ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος, δύνανται νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ἕν κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἔστω καὶ μὲ τὴν Τουρκικὴν περὶ ἰδιοκτησίας ἀντίληψιν ἐτιμᾶτο ἀντὶ 100.000 δραχμῶν κατόπιν τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ⅕, δὲν δύναται νὰ πωληθῇ οὔτε ἀντὶ 100.000 δραχμῶν, ἀλλὰ οὔτε καὶ εἰς ποσὸν ὀλιγώτερον ἀκόμη, δηλαδὴ ἀνάλογον πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ⅘ ἐπὶ τῆς ἀνωτέρω ὁλικῆς ἀξίας, διότι ὅταν ὑπάρχῃ ἀγοραστὴς δι’ ὅλον τὸ κτῆμα ἀντὶ 100.000 δραχ. βεβαίως αὐτὸς δὲν δύναται νὰ προσφέρῃ διὰ τὰ ⅘ τοῦ κτήματος ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον προσέφερε διὰ τὸ σύνολον, δηλαδὴ ἠλαττωμένον κατὰ ⅕ ἐπὶ τῆς ἀρχικῆς προσφορᾶς, καθόσον ἐπὶ πολλῶν συνιδιοκτητῶν αἱ ἀξίαι τῶν μεριδίων ἀθροιζόμεναι δὲν ἀποδίδουσι ποσὸν ἴσον πρὸς τὴν συνολικὴν ἀξίαν τοῦ ὑφ’ ἑνὸς ἰδιοκτήτου κατεχομένου κτήματος, πολλῷ μᾶλλον ὅταν ὁ συνιδιοκτήτης, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι ὁ χειρότερος καὶ ἐνοχλητικώτερας τῶν συνιδιοκτητῶν, δηλαδὴ τὸ Κράτος, καὶ μάλιστα τὸ Ἑλληνικόν. Εἶναι καὶ ἕν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκάλυψεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Τουρκικὴν νομοθεσίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας τῶν Ν. Χωρῶν. Ὑπάρχει μία παμπάλαια διάταξις τοῦ τουρκικοῦ νόμου περὶ γαιῶν, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι, ὅταν κανεὶς ἐπὶ τρία ἔτη δὲν καλλιεργήσῃ ἕνα ἀγρὸν, τὸ Κράτος παραλαμβάνει αὐτὸν καὶ τὸν διαθέτει εἰς ἄλλον. Ἐπὶ πεντακόσια ὅμως ἔτη οὐδέποτε ἐφηρμόσθη ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἡ διάταξις αὕτη.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη.

§121Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ λέγω. Καὶ ὅπως δὲν ἐφηρμόσθη ἐπὶ τουρκίας, οὔτε τὸ Ἑλληνικὸν κράτος θὰ τὸν ἐφαρμόσῃ, καὶ ὅμως δι’ ἐπανειλημμένων νομοθετικῶν μέτρων ἐπιμένει εἰς τὴν ἐπιφύλαξιν τοῦ ἀνεφαρμόστου αὐτοῦ δικαιώματος.

§122ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐζητήθη ὑφ’ ὅλων τῶν Γενικῶν Διοικητῶν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτὸς καὶ ἀπήντησαν ὅτι οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἷς δὲ τῶν καλλιτέρων συγγραφέων ῥητῶς ἀναφέρει ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι.

§123Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ βέβαιος, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν κράτος δὲν δύναται νὰ ὑπερθεματίσῃ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ μέτρα, ἅτινα τὸ τουρκικὸν κράτος οὐδέποτε ἐφήρμοσεν... Τί συμβαίνει ὅμως; Ἐφ’ ὅσον μένει ἄλυτον τὸ ζήτημα ἀπὸ νομοθετικῆς ἀπόψεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀγροτικὴ πίστις· ὑπεισέρχεται τὸ Κράτος κατὰ τὸ ⅕ ἐξ ἀδιαιρέτου εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν καὶ εἰς τὸ εἰσόδημα αὐτῆς, καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην τὸ ⅕ τοῦ εἰσοδήματος, ἕως ὅτου λάβῃ ὑπὸ τὴν κατοχὴν του τὸ ⅕ τοῦ κτήματος, διατηρεῖ δὲ ὅλην τὴν ἐπιφύλαξιν διὰ τὰ δικαιώματά του καὶ ὡς πρὸς τὴν εἰρημένην διάταξιν ἀναφορικῶς τῶν μὴ καλλιεργουμένων γαιῶν. Ἑπομένως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δικαίως ἀπήντησεν εἰς πολλοὺς ἀπευθυνθέντας, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζουν ἀγροτικὴν πίστιν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Αἱ συναλλαγαὶ ἀπαγορεύονται, ἡ ἰδιοκτησία δὲν ἀναγνωρίζεται ἀκεραία, ἀγροτικὴ πίστις δὲν ὑπάρχει. Ἐπίσης καὶ ἡ γεωργικὴ Τράπεζα οὐδόλως συνεχίζει τὸ ἔργον της, τὸ ἐπὶ τουρκοκρατίας ἀρξάμενον. Πῶς λειτουργεῖ σήμερον; Δὲν ἔχει ἴσως ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἔχει ὅμως ἀμεσοτάτην συνάφειαν πρὸς τὴν ὅλην συζήτησιν ἐν σχέσει πρὸς τὴν παρατεινομένην φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς τῶν Νέων Χωρῶν.

§124Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ κυβέρνησις ἀπέδειξεν ἀρκετὰ τὰς προθέσεις καὶ τὴν θέλησίν της εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἠλάττωσε τὸν φόρον τῆς δεκάτης ἀπὸ 11, εἰς 8 καὶ εἶτα εἰς 7, ἔρχεσθε καὶ παραπονεῖσθε διὰ διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετέλεσε. Πότε θέλετε νὰ ἐκτελεσθῶσι, τῆς ἀφέθη καιρὸς ἀφ’ ὅτου κατελήφθη ἡ Μακεδονία διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ ὅλα αὐτά; Εἴχομεν πρόσφυγας, χωρισμὸν κράτους, Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, οὔτε μίαν στιγμὴν δὲν τῆς ἐδόθη καιρός.

§125Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτά. Δὲν κατηγόρησα τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὅσα δὲν ἐπρόφθασε νὰ κάμῃ, τὴν κατηγορῶ ἐξ ἐναντίας δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκει καιρὸν καὶ κάμνει καὶ ἐπιμένει εἰς αὐτὰ ἐπὶ ζημίᾳ τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως τῶν Νέων Χωρῶν. Ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἱδρύθη εἰς τὰ 1914 ἔπρεπε δὲ νὰ κληρονομήσῃ ὅλα τὰ κεφάλαια τῆς ἐπὶ Τουρκίας λειτουργούσης ὁμοίας Τραπέζης, ἡ ὁποία προϋπῆρχεν. Αὐτὰ τὰ κεφάλαια δὲν ἔγεινε γνωστὸν ἐὰν εἰσεπράχθησαν καὶ ἠσφαλίσθησαν ἢ ὄχι· ἐξακολουθεῖ νὰ εἰσπράττεται ἀπὸ τοῦ 1913 καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ μίαν ἑξαετίαν ποσοστὸν ἐπὶ τῶν φόρων τῆς δεκάτης· οὐδεὶς προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη, οὐδεὶς ἀπολογισμός, τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης· ἡ Βουλὴ ἡ ὁποία ψηφίζει φόρους ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς, δικαιοῦται νὰ γνωρίζῃ πῶς λειτουργεῖ αὐτὴ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα. Δίδει δάνεια ἢ δὲν δίδει; ἔχει ἀρκετὰ κεφάλαια ἢ δὲν ἔχει; τί ἔγιναν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλαν οἱ δανεισθέντες ἐπὶ Τουρκίας; Τὰ ἀρχεῖα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης τοῦ ἰδικοῦ μου νομοῦ μετεφέρθησαν ὑπὸ τῶν Τούρκων εἰς τὸ Μοναστήριον. Ἐπανειλημμένως ὑπέμνησα εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς ἁρμοδίους νὰ στείλουν νὰ πάρουν τὰ κατάστιχα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ Μοναστήριον, εἰς τὴν Σερβίαν, οὐδεὶς ὅμως ἀνέλαβε αὐτὴν τὴν φροντίδα.

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εὑρέθησαν.

§127Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅμως ἡ Σερβικὴ Κυβέρνησις δι’ αὐτῶν τῶν καταστίχων εἰσέπραξεν ὀφειλόμενα εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ἀπὸ χωρία τοῦ νομοῦ Φλωρίνης, ἂς ἀφήσωμεν τὰς κληρονομίας, διότι καθ’ ὅν τρόπον παρεμελήθησαν δὲν γίνεται περὶ αὐτῶν συζήτησις πλέον. Διατὶ λοιπὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται, νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἷς προσηρτημένος προϋπολογισμὸς καὶ τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ἐφ’ ὅσον ἀπορρέει ὅλη ἡ ὕπαρξίς της ἀπὸ τὴν φορολογίαν τοῦ λαοῦ; διατὶ νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν μόνον διὰ τὸ ταμεῖον τοῦ ἐθνικοῦ στόλου καὶ τῆς ἀμύνης καὶ δι’ ἄλλα εἰδικὰ Ταμεῖα καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἕναν προϋπολογισμὸν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐλέγχωμεν τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ τοῦ ἱδρύματος; Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἀντίρροπον τῆς ἐπιβαρυντικῆς αὐτῆς φορολογίας τῶν νέων χωρῶν, εἶχεν ἀφήσει μερικὰς ἐλαττώσεις ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν κατοίκων τῶν νέων χωρῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι κυρίως ἡ διαφορὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἀλεύρων καὶ σίτου καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τοῦ πετρελαίου τῷ ὄντι ἐπήρχετο μία σοβαρὰ ἀπώλεια τοῦ Δημοσίου ταμείου ἀπὸ τὰ τρία αὐτὰ κονδύλια, διότι κατὰ τὸ 1915 τὸ Κράτος ἔχασεν ἀπὸ τὴν δασμολογικὴν διαφορὰν τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων 3 ἑκατομμύρια δραχ. ἀπὸ τὰς νέας χώρας ἀπὸ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸ ἐδῶ ἐπικρατοῦν σύστημα ἔχασεν ἄλλα 2½ ἑκατομμύρια καὶ ἕτερα 2½ ἑκατομμύρια ἔχασεν ἀπὸ τὸ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο μονοπωλίου εἰς τὰς νέας χώρας. Ἡ διαφορὰ βεβαίως δὲν περιῆλθεν εἰς τὰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπεβαρύνθησαν διὰ πολὺ μεγαλειτέρων ἀμέσων φόρων, διότι τὸ πετρέλαιον ἐπωλεῖτο μὲν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην εἰς μικροτέραν σχετικῶς τιμὴν ἀλλ’ ἕως νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας ἐστοίχιζε τόσον εἰς τοὺς καταναλωτάς, ὥστε νὰ ἰσοφαρίζῃ καὶ νὰ ὑπερτερήσῃ τὴν ἐδῶ τιμὴν τοῦ μονοπωλίου. Ἐπίσης ὁ ἐλαφρότερος φόρος τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου δὲν ὠφέλησε τὸν παραγωγὸν, διότι ὁ φόρος αὐτὸς ἐπιβαρύνει τὴν κατανάλωσιν καὶ μάλιστα ὡρισμένον τμῆμα τῆς καταναλώσεως, ὁ δὲ φόρος τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων, ὁ ὁποῖος ἐζημίωσε 3 ἑκατομμύρια τὸ Κράτος, ὄχι μόνον δὲν ὠφέλησε τοὺς παραγωγούς, ἀλλ’ ἴσως καὶ νὰ τοὺς ἐζημίωσε, διότι ἐφ’ ὅσον ἐφέροντο διὰ τῆς ἐλαφροτέρας τελωνειακῆς δασμολογήσεως ὁ σῖτος καὶ τὰ ἄλευρα ἔξωθεν εἰς μικροτέραν τιμὴν κατ’ ἀναλογίαν καὶ ὁ ἐγχώριος παραγωγὸς ἐπώλει εἰς μικροτέραν τιμὴν τὸν σῖτον του, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ὠφελεῖτο μόνον ὁ καταναλωτὴς ἐζημιοῦτο δὲ ὁ παραγωγός. Τώρα ὁλονὲν προχωροῦμεν εἰς τὴν ἀφομοίωσιν· ὁ φόρος καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἀφομοιοῦται καὶ πολὺ καλὰ κάμνει ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τοῦτο.

§128Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Πῶς ὑπολογίζετε σεῖς ὅτι ἐζημιώθη 2½ ἑκατομμύρια τὸ Δημόσιον;

§129Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔχω τοὺς πίνακας, ἔκαμον ὅλους τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὸ εὗρον, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἐξηκριβωμένοι.

§130Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Πῶς εὑρίσκετε ὅτι τὸ Κράτος εἰσέπραξε ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ πετρέλαιον;

§131Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ εὑρίσκω διότι τὸ Κράτος φορολογεῖ τὸ πετρέλαιον εἰς τὰς Νέας Χώρας διὰ δασμοῦ ἐπαγωγικοῦ εἰς δὲ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα διὰ τοῦ μονοπωλίου. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δασμοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσπράττει εἰς τὰς νέας χώρας καὶ τοῦ καθαροῦ προϊόντος ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῆς Παλ. Ἑλλάδος ἀντιπροσωπεύει αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἔχω τοὺς πίνακας εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§132Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ μὴ γίνῃ μὲ τὸ πετρέλαιον ὅ,τι ἐγένετο μὲ τὴν ζάχαριν νὰ ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς καὶ αἱ εἰσπράξεις νὰ μείνουν αἱ ἴδιαι, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω μελετήσει τὸ ζήτημα καὶ εἶχον καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι μὲ τὸν δασμὸν τὸν ὁποῖον εἰσπράτει τὸ Κράτος σήμερον θὰ ἔχωμεν μεγαλειτέραν κατανάλωσιν πετρελαίου καὶ θὰ ἔχωμεν εἰσπράξεις ἴσας μὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας θὰ εἴχομεν ἐὰν εἰσαχθῇ τὸ μονοπώλιον.

§133Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἐγὼ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταναλώσεως, λέγω τὶ χάνει τὸ Κράτος μὴ εἰσάγον τὸ μονοπώλιον.

§134Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον τὰ ἐξωτερικὰ γεγονότα θὰ ἠδυνάμεθα βασίμως νὰ ὑπολογίσωμεν, ἀλλὰ δὲν ἐλειτούργει κανονικῶς ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πετρελαίου.

§135Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ 1918 ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ 1915 ὁπότε ἐλειτούργει κανονικῶς. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἐπαγγελομένην διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὁμοιομορφίαν καὶ δικαίαν καὶ ἴσην κατανομὴν τῶν φορολογικῶν βαρῶν, μένει μία ἐπιβάρυνσις φορολογικὴ καὶ ἐπιβάρυνσις νομοθετικὴ διὰ τὰς Νέας Χώρας, διότι δὲν λαμβάνεται πρόνοια τοιαύτη ὥστε νὰ ἐξυψώσῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν τῶν Νέων Χωρῶν, νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ ἑπομένως νὰ προκαλέσῃ τὴν εὐρυτέραν καὶ τὴν παραγωγικωτέραν αὐτῆς ἐκμετάλλευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν συμψηφισμὸν ὑπάρχει ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ 45ου ἄρθρου ἡ ὁποία θεσπίζει ὅτι αἱ ἀποδείξεις τῆς δεκάτης ἢ τοῦ φόρου συγκομιζομένων προϊόντων, προσαγόμεναι εἰς τὰ Δημόσια ταμεῖα καὶ ἀποτιμώμεναι, γίνονται δεκταὶ πρὸς πληρωμὴν τοῦ καταλογιζομένου αὐτοῖς φόρου τῆς Εʹ κατηγορίας, μέχρι συμψηφισμοῦ τούτου. Προηγουμένως ἀνέπτυξα τὸ θέμα τοῦτο καὶ εἶπον ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ νὰ ζητήσῃ ὁ φορολογούμενος ὑπόλοιπον, καθόσον διὰ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης τὸ Δημόσιον ταμεῖον θὰ ἔχῃ λάβει ἤδη περισσότερα. Μόνον πρέπει νὰ διασαφηνίσωμεν διατὶ ὁ συμψηφισμὸς ἐφαρμόζεται μόνον ἐπὶ τῆς πέμπτης κατηγορίας καὶ ὄχι καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας. Ὁ φόρος τῆς δεκάτης δὲν ἐπιβάλλεται μόνον εἰς τοὺς ἐπιχειρηματίας καλλιεργητὰς τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος εἰσπράττει τὸ εἰσόδημα εἰς εἶδος ἀπὸ τὴν καλλιεργουμένην γῆν. Κυρίως πρόκειται νὰ καθορισθῇ εἰς ποίαν τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν ἀνάγεται τὸ κολληγικὸν σύστημα, διότι δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐνοικιάζει τὴν γῆν μὲ χρῆμα, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμόζεται ἐπ’ αὐτοῦ ὁ φόρος τῆς δεκάτης, καθόσον ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπράττεται τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐκμισθουμένης γῆς εἰς χρῆμα. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου τὸ ἀντίτιμον δὲν εἶναι χρῆμα ἀλλὰ προϊόντα; Ἐπειδὴ, πρὶν γίνῃ διανομὴ μεταξὺ τοῦ κολλήγου καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀφαιρεῖται ὁ φόρος τῆς δεκάτης, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἰδιοκτήτης καταβάλλει καὶ αὐτὸς ἀναλόγως τοῦ μεριδίου, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τὴν γῆν λόγῳ ἐνοικίου, τὸ τρίτον μὲν ἐπὶ τοῦ ἑνὸς συστήματος τῶν κολλυγικῶν σχέσεων, θὰ ἔπρεπεν ἐδῶ νὰ προστεθῇ «τοῦ φόρου τῆς πέμπτης καὶ τῆς δευτέρας κατηγορίας» ἐφ’ ὅσον συντρέχει ὁ ἴδιος λόγος. Ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ ὁ κάτοχος τῆς γῆς εἰσπράττει καὶ εἰς εἶδος ἀπὸ τὸ εἰσόδημά του καὶ ἑπομένως ὑποβάλλεται εἰς φόρον δεκάτης, νὰ δύναται καὶ αὐτὸς νὰ προσαγάγῃ τὴν ἀπόδειξιν πρὸς συμψηφισμόν διότι κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ εἶναι μονομερὴς ὁ συμψηφισμός, θὰ εἶναι μόνον ὑπὲρ τοῦ αὐτοκαλλιεργητοῦ, καὶ ὄχι καὶ ὑπὲρ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος καλλιεργῇ διὰ τοῦ συστήματος τῆς μορτῆς. Κατ’ ἀνάγκην δὲ θὰ ἐπέλθῃ ἀνατροπὴ εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ θ’ ἀναγκασθῇ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ κάμῃ ἰδιαιτέραν συμφωνίαν μὲ τὸν καλλιεργητήν, διὰ νὰ ὑποχρεωθῇ αὐτὸς νὰ πληρώσῃ ὅλον τὸν φόρον τῆς δεκάτης. Μένει ἐκτὸς τοῦ συμψηφισμοῦ ἐπίσης καὶ ὁ φόρος τῶν βοσκῶν καὶ τῶν κουκουλίων, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἔχωμεν ἰδιαιτέραν ἐπιβάρυνσιν ἐπὶ ἑνὸς τμήματος φορολογουμένων πολιτῶν. Διατὶ ὁ φόρος τῆς δεκάτης νὰ συμψηφίζηται ὡς καὶ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος καὶ ὁ τῶν αἰγοπροβάτων, καὶ νὰ μὴ συμψηφίζηται ὁ φόρος τῶν βοσκῶν; Μήπως δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς ἄμεσος φόρος, ὁ ὁποῖος εἰσπράττεται διὰ τῆς μεθόδου τῶν παλαιῶν ἀμέσων φόρων καὶ ὁ ὁποῖος, ἂν εἰσπραχθῇ καὶ διὰ τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου, θὰ διπλασιασθῇ; Πρέπει λοιπὸν νὰ προστεθῇ εἰς τοὺς συμψηφιζομένους φόρους καὶ ὁ φόρος τῶν βοσκῶν καὶ τῶν κουκουλίων;

§136Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, διότι εἶναι χωριστὸς φόρος, ὅπως εἶναι ὁ τοῦ ἐλαίου, τῆς σταφίδος, τοῦ καπνοῦ οἱ ὁποῖοι δὲν καταργοῦνται. Μήπως θέλετε νὰ καταργήσωμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς φόρους;

§137Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐγὼ ἀντελήφθην ὡς ἑξῆς τοὺς λόγους τῆς μὴ καταργήσεως τῶν φόρων αὐτῶν καὶ σᾶς ἐδικαιολόγησα, διότι δὲν ἔχετε τόσην πεποίθησιν εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐδοκιμάσθη, καὶ θέλετε νὰ ἀσφαλισθῆτε ἀπὸ ταμειακῆς ἀπόψεως, διὰ τῆς διατηρήσεως καὶ τῶν παλαιῶν ἀμέσων φόρων, οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουσι ποσὰ πολλὰ καὶ ταχέως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἑπομένως θέτετε ὡς βάσιν νὰ διατηρηθοῦν οἱ φόροι αὐτοὶ ἐπί τινα ἔτη.

§138Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε ἠμπορῆτε νὰ βάλλετε διπλᾶ ποσοστά, τότε ἠμπορεῖτε νὰ καταργήσητε καὶ τὸν φόρον τῶν σφαζομένων ζώων τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος.

§139Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸς εἶναι φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως· δὲν βαρύνει τὸν κτηνοτρόφον.

§140Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰξεύρετε τὸ ἱστορικόν του;

§141Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰξεύρετε τὴν ἐπίπτωσίν του, διότι ἀγοράζομεν 10 δραχ. τὸ κρέας, καὶ ὅταν τὸ εὑρίσκωμεν, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἴχνος φόρου ὅταν πληρώνωμεν 10 δραχ. τὴν ὀκᾶν τὸ κρέας. Ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, λέγει ἓν ἐδάφιον ὅτι ἀφαιρεῖτε ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων τῆς ἐπιχειρήσεως ἡ ἀξία τῶν πρώτων εἰδῶν· νομίζω ὅτι ὅταν πρόκειται νὰ εὕρωμεν τὴν καθαρὰν πρόσοδον, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὴν ἀκαθάριστον καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰς σχετικὰς ἐκπτώσεις διὰ τὴν βιομηχανίαν. Αἱ πρῶται ὗλαι δὲν εἶναι δαπάναι, ἀλλὰ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς βιομηχανοποιήσεως μεταποιεῖται. Τὸ ἄρθρον 19 λέγει: «πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ἐξ ἐμπορικῶν ἢ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων καθαροῦ κέρδους ἐκπίπτονται ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων τὰ ἑξῆς:» Ἕκαστος βιομήχανος ἢ ἐπιχειρηματίας θὰ ἔχῃ τὰ κατάστιχά του, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταχωρήσῃ τὰς πρώτας ὕλας ὡς κεφάλαιον καταβαλλόμενον διὰ τὴν ἐπιχείρησιν, ἔπειτα δὲ θὰ καταχωρήσῃ τὰ βιομηχανήματα, τὰ ὁποῖα θὰ παραγάγῃ. Ἐκ τῆς διαφορᾶς δὲ ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ μεταξὺ τῆς πωλήσεως τῶν βιομηχανημάτων καὶ τῆς ἀξίας τῶν πρώτων ὑλῶν, θὰ παρουσιασθῇ τὸ ἀκαθάριστον κέρδος τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐκ τοῦ ὁποίου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως, αἱ δαπάναι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τυχὸν δανείων καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀριθμεῖ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ εὑρεθῇ ἡ καθαρὰ πρόσοδος. Πρὸς εὕρεσιν τῆς καθαρᾶς προσόδου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ δεήσῃ ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν ἀλευρόμυλον, λ. χ. καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὸν βιομήχανον: «πόσον ἀλεῦρι ἐπώλησες καὶ πόσον στάρι ἠγόρασες» διὰ νὰ εὕρῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ σιταριοῦ καὶ τοῦ ἀλεύρου. Ἐνῷ τὸ τακτικόν, διὰ νὰ εὑρεθῇ τὸ καθαρὸν κέρδος τῆς ἐπιχειρήσεως, εἶναι ν’ ἀφαιρεθοῦν αἱ δαπάναι ἀπὸ τὰ ἀκαθάριστα κέρδη.

§142Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς θὰ τὸ εὕρῃ;

§143Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔχει τὰ βιβλία τοῦ καταστήματος.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν ἕνας ἔμπορος περάσῃ ὡς δαπάνην καὶ τὴν ἅμαξαν, ποῦ πηγαίνει περίπατον;

§145Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Τὸ φωτιστικὸν οἰνόπνευμα πῶς κανονίζεται; Δὲν θὰ εὑρεθῇ πόσην σταφίδα κατηνάλωσεν ὁ καταστηματάρχης;

§146Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὁ ὁρισμὸς ἦτο σπουδαιότατος διότι δύναται ἐν τῇ πράξει νὰ ἔχῃ συνεπείας σπουδαιοτάτας ἐπίσης. Εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν δίδεται ὁρισμὸς τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἀλλ’ εἰς τὰς κατηγορίας ἀναφέρεται ποῖα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκπεσθοῦν. Αὐτὰ δὲν ὁρίζονται ῥητῶς διὰ νὰ μὴ δοθῇ βάσις εἰς στρεψοδικίας καὶ καταχρήσεις.

§147Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι λίαν ἐκτεταμένη ἡ διείσδυσις εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς δυσκολίας αὐτὰς τὰς ὁποίας ἀνέφερα, καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δυσκολευθῇ.

§148Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἀρχικὸν κείμενον τοῦ νομοσχεδίου. Βεβαίως ἠδύνατο νὰ λείπῃ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔκαμαν τὴν προσθήκην καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐννοεῖται. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἐτέθη.

§149Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεδέχθη ἐπιβάρυνσιν δυσχεραίνουσα τὴν βεβαίωσιν.

§150Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὅλα θὰ ἐξετασθοῦν ἐν τῇ καθαρᾷ προσόδῳ· ποῖα τὰ ἔξοδα καὶ ποῖα τὰ ἔσοδα. Δὲν ἔχει νὰ χάσῃ τίποτε ὁ ὑπάλληλος, ἐὰν δὲν ἀναφέρεται τὸ ζήτημα τῶν πρώτων ὑλῶν. Ὁ ὑπάλληλος δὲν θὰ ἐξετάζῃ τὸ ζήτημα τῶν πρώτων ὑλῶν.

§151Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἵνα τελειώνωμεν συνοψίζω τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισα, ὅτι ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς προχείρου μελέτης τοῦ τροποποιημένου νομοσχεδίου νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐζήτησα λοιπὸν ἐν πρώτοις νὰ καθορισθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν συμψηφισμὸν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, ὅτι ὁ συμψηφισμὸς αὐτὸς ἐπεκτείνεται ἐφ’ ὅλων τῶν προϊόντων τῶν πληττομένων διὰ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης.

§152Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ λέγει.

§153Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὸ λέγει. Τὸ ἄρθρον λέγει τὰ ἑξῆς: «Πρὸς ὑπολογισμὸν τῆς καταβλητέας δεκάτης ἢ φόρου δημητριακῶν καρπῶν». Αὐτὸ λέγει, φθάνει αὐτό;

§154Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐννοεῖ διὰ τὴν Κρήτην τὸ 10%, διὰ τὰ ἄλλα μέρη τὸ ⅕.

§155Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐὰν ἔλεγε μόνον διὰ τὴν Κρήτην, θὰ ἤμεθα σύμφωνοι.

§156Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ δηλῶ ἐπισήμως καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§157Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπίσης ἐζήτησα νὰ ἐπεκταθῇ ὁ συμψηφισμὸς καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν βοσκῶν καὶ τῶν κουκουλίων. Ἐζήτησα ἐπίσης τὴν κατάργησιν τοῦ τουρκικοῦ φόρου τῆς ἁλιείας ἐντὸς τῶν ἀνοικτῶν ὑδάτων τῶν Νέων Χωρῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§158Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλω νὰ σᾶς δώσω τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα προχείρως. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν κατ’ ἀρχὴν, ἀλλὰ θέλει μελέτην. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς ἐνοικιάζεται καὶ ὑπάρχει ὑποχρέωσις μὲ τοὺς ἐνοικιαστάς. Καὶ ἄλλον φόρον, τὸν ὁποῖον καταργῶ τῶν λαχανικῶν τὸν καταργῶ ἀπὸ 1ης Αὐγούστου τοῦ προσεχοῦς ἔτους, διότι τότε λήγουσιν αἱ ἐνοικιάσεις μὲ τοὺς ἐνοικιαστὰς τοῦ φόρου. Τὸ ζήτημα θέλει μελέτην, ἀφήσατε νὰ τὸ μελετήσωμεν καὶ εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Βουλῆς σᾶς ὑπόσχομαι νὰ φέρω μελέτην, δὲν μπορῶ νὰ σᾶς εἰπῶ κατάργησιν, ἀλλὰ πάντως ἐλάττωσιν τοῦ φόρου. Πάντως ὅμως θὰ σᾶς φέρω νομοσχέδιον.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαϊωάννου ἔχει τὸν λόγον.

§160Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Δὲν ἤκουσα καλῶς πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεφάσισε νὰ διαρρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τῶν δικηγόρων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἄλλοτε πολλαὶ δυσκολίαι ὑπῆρχον εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τούτου. Ἐλαμβάνετο ὁ φορολογικὸς κατάλογος ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, ἐστέλλετο πρὸς εἴσπραξιν, ἀλλὰ σπανιώτατα εἰσεπράττετο. Κατόπιν ἐφευρεθεὶς ὁ νόμος τῶν φοροσήμων, ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἐπέτυχεν ἐξόχως, ἀπεφύγαμεν δὲ καὶ τὰ ἄτοπα τῆς βιαίας εἰσπράξεως καὶ ὁ φόρος εἰσεπράττετο ἀμέσως κατὰ τὴν παράστασιν τοῦ δικηγόρου. Ἀπέδειξε δὲ ἀποτελέσματα τοιαῦτα, ὥστε ὁ θέλων νὰ ἐξετάσῃ τί εἰσέπραξεν ὁ νόμος ἀπὸ τότε ποῦ ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν θὰ ἴδῃ, ὅτι ὑπάρχουσιν εὐχάριστα τὰ ἀποτελέσματα, ἀπέφυγε δὲ καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ εἴσπραξις διὰ τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου. Ἤδη διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν ἐπέρχεται κατάργησις τοῦ φοροσήμου, ἀλλὰ τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος ὁ γενικὸς τῆς φορολογίας τῶν ἐλευθέρων ἐπαγγελμάτων, μένει δὲ ἐν ἰσχύϊ τὸ φορόσημον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι σκέπτεται νὰ συμψηφίσῃ τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρώνει ὁ δικηγόρος, ἵνα γίνῃ ἀσφαλὴς ὁ συμψηφισμός, διότι ὁ δικηγόρος ἔχων δύο ἢ τρεῖς ὑποθέσεις τὴν ἡμέραν πληρώνει τὸ φορόσημον καὶ δὲν λαμβάνει ἀπόδειξιν καμμίαν. Εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ποσοῦ τοῦ πληρωνομένου εἰς φορόσημα, ἵνα δυνηθῇ νὰ γίνῃ συμψηφισμός.

§161Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 62.000 δραχμαί.

§162Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὁρίστε, εἶναι ἡ μόνη τάξις, ἡ ὁποία κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, διότι ἀπὸ 8 ἐτῶν εἶναι δικαιοστάσιον, ὑπέφερε τὰ πάνδεινα. Τί θέλετε νὰ σᾶς δώσῃ; Εἶναι περίεργον πῶς ἔδωσε καὶ τὰς 62,000 δραχμάς.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§164Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ ἀφαιρεθῇ τὸ φορόσημον, τὸ ὁποῖον κατέβαλεν ὁ δικηγόρος, διότι, ἐὰν δὲν ἀφαιρεθῇ τὸ σύνολον τοῦ φοροσήμου ὁ ἐπαγγελματίας δικηγόρος θὰ ὑποστῇ διττὴν φορολογίαν, μίαν ἐκ τοῦ φοροσήμου καὶ δευτέραν ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας του, τὸ ὁποῖον θὰ φορολογήσῃ ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος. Νὰ κανονισθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τί ἐννοεῖ νὰ φορολογήσῃ τὸ ἐκ τοῦ φοροσήμου ἢ τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ ἰδιαιτέρου τῆς καθαρᾶς προσόδου;

§165Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ φορολογήσω τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐκ τοῦ φόρου δὲ ἐκείνου θὰ ἀφαιρέσω, ὅτι πληρώνουσι διὰ φορόσημα.

§166Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πῶς θὰ ἐξευρεθῇ αὐτό;

§167Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε νὰ ἐξαιρέσω τοὺς δικηγόρους τῆς θυρίδος τοῦ φόρου τῶν ἐλευθέρων ἐπαγγελμάτων; Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν.

§168Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχουσι δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι διωρισμένοι ψιλῷ ὀνόματι καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσωσι φόρον.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§170Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἡ φορολογική, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς τοὺς δικηγόρους τὴν φορολόγησιν, ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ ἐπαγγέλματα πρόκειται εἰς τοῦτο. Προκειμένου περὶ τοῦ φόρου τῶν δικηγόρων νὰ ἐξακολουθήσῃ ἰσχύων ὁ νόμος τοῦ φοροσήμου, τὸν ὁποῖον πληρώνει εὐχαρίστως ἡ δικηγορικὴ τάξις, προκειμένου δὲ περὶ τοῦ συνθετικοῦ φόρου νὰ γίνηται ὁ συμψηφισμὸς τοῦ φοροσήμου. Ἡ δικαιοσύνη ἡ φορολογικὴ ἐπιβάλλει τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ ἀναλυτικοῦ φόρου ὅστις εἶναι ὁ κατ’ ἐπάγγελμα νὰ διατηρηθῇ ὁ νῦν ἰσχύων πρὸς τὸν ὁποῖον ἐξοικειώθη ἡ δικηγορικὴ τάξις ὁ τοῦ φοροσήμου, προκειμένου δὲ περὶ τοῦ συνθετικοῦ φόρου, ὅστις φορολογεῖ τὰ ἐπὶ πλέον τοῦ ἄλλου εἰσοδήματος τοῦ φορολογουμένου νὰ γίνεται ὁ δέον συμψηφισμός. Ἀλλ’ ὁ τοῦ φοροσήμου νὰ μείνῃ ἐν ἰσχύι. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ὑπάρχει μία δυσχέρεια περὶ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ διὰ φοροσήμου πληρωνομένου φόρου, ἀλλ’ εἶναι μία δυσχέρεια ἐντελῶς μηχανική, διότι τὸν φόρον αὐτὸν καταβάλλουν οἱ δικηγόροι κατὰ τὰς ἐπὶ δικαστηρίου παραστάσεις καὶ ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἶναι ζήτημα τῆς ἐργασίας τῆς μηχανικῆς τῶν γραφείων τῶν δικαστηρίων.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαζέας ἔχει τὸν λόγον.

§172Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ κατόπιν κεφάλαιον Β, εἰς τὸ ὁποῖον γίνεται λόγος περὶ ἐκπτώσεως ἐκ τῆς ἐτησίας συνολικῆς προσόδου. Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Μεσσηνίας κυρίου Μερλοπούλου ἐσκέφθημεν νὰ προτείνωμεν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἀριθ. 4, κατὰ τὴν ὁποίαν διάταξιν γίνεται ἔκπτωσις δραχμῶν 3.000 ὁσάκις ἡ συνολικὴ ἐτησία πρόσοδος τοῦ φορολογουμένου δὲν ὑπερβαίνει τὰς 12.000 δραχμάς. Ἐκεῖ λοιπόν, φρονῶ, δύναται νὰ χωρήσῃ τροπολογία ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ὁ φορολογούμενος ἀσκεῖ τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα ἐκπίπτεται μόνον ἀφορολόγητον ποσὸν δραχμὰς 8.000». Διότι κατὰ τὸ κρατοῦν φορολογικὸν σύστημα τοῦ φοροσήμου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἶναι ἐκπεφρασμένη ὅλου τοῦ δικηγορικοῦ κόσμου ἡ ἐπιθυμία, φορολογεῖται ἐπαρκῶς ὁ δικηγόρος καὶ μὲ πνεῦμα δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος, ὑποτιθεμένου, ὅτι ἡ πρόσοδός του ἡ μηνιαία κατὰ μέσον ὅρον κυμαίνεται μεταξὺ 300 καὶ 500 δραχ. Ἀλλὰ διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπερ κατὰ μέσον ὅρον οἱ πολλοὶ δικηγόροι μηνιαίως ἀπολαμβάνουσιν ἐκ τῆς δικηγορίας των, ἔχει ἤδη καταβληθῇ ὁ προσῆκον φόρος διὰ τοῦ φοροσήμου. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ ἐκπέσῃ ἐκ τῆς συνολικῆς προσόδου τοῦ δικηγόρου, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν μηνιαίαν πρόσοδόν του, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει ἤδη καταβάλλει τὸν φόρον. Δεδομένου δὲ ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἀπολαμβάνει μηνιαίως 400 δραχμὰς, τὸ ποσὸν τῆς ἐτησίας προσόδου του ἀνέρχεται εἰς 5000 δραχμὰς, δι’ ἃς ἔχει ἤδη φορολογηθῆ διὰ τοῦ φοροσήμου καὶ ὅπερ ποσὸν ἄρα εἶναι δίκαιον νὰ ἐκπέσῃ ἐκ τῆς συνολικῆς προσόδου του. Ἀφ’ οὗ δὲ κατὰ τὸ μνησθὲν ἐδάφιον 4, ἐκ τῆς συνολικῆς ἐτησίας προσόδου αὕτη δὲν ὑπερβαίνει τὰς 12.000 δραχμῶν, ἐκπίπτει μόνον ἀφορολόγητον διὰ τοῦ συμπληρωματικοῦ φόρου ποσὸν 3000 δραχμῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ αὐξηθῇ διὰ τὸν δικηγόρον κατὰ 5000, ἤτοι ἐν συνόλῳ 8000. Οὕτω δὲ διὰ τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων καθίσταται δικαία ἡ φορολογία, χωρὶς νὰ στερηθῇ βεβαίως τὸ δημόσιον τοῦ συνθετικοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον βεβαίως δικαιοῦται νὰ ἀξιοῖ καὶ θέλει λαμβάνει ἀπὸ τοὺς δικηγόρους τοὺς ἀπολαμβάνοντας πολὺ πλείονα τῶν ὡς ἄνω κατὰ μέσον ὅρον ὑπολογιζομένων.

§173Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω καὶ τὸ ἑξῆς, σχετικῶς μὲ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ οἰκείου φοροσήμου, νὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων, Ἀρείου Πάγου, Ἐφετείων καὶ Εἰρηνοδικείων νὰ ὑποβάλλουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ τὰς Ἐφορίας ἢ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κατάλογον τῶν δικηγόρων, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ὁρίζηται τὸ φορόσημον τὸ ἐτήσιον, τὸ ὁποῖον κατεβλήθη ὑφ’ ἑνὸς ἑκάστου δικηγόρου.

§174Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐννοούμεθα, ἐγὼ σᾶς ἐπρότεινα τὸ ἑξῆς: Ὁ νόμος ὁρίζει δύο εἰσπράξεις τὴν τῶν κατηγοριῶν καὶ τὴν συνολικήν, εἰς τὸν φόρον τῶν κατὰ κατηγορίας ἀνάγεται ὁ φόρος τῶν ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων. Ἐπειδὴ οἱ δικηγόροι πληρώνουν τὸ φορόσημον, ἐπρότεινα νὰ μὴ πληρώνουν τὸν φόρον τῶν ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων καὶ νὰ πληρώνουν τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§176Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ δικαιώτερον καὶ τὸ ἁπλούστερον.

§177ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§179Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἤθελα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν, σχετικὴν πρὸς τὰς συνεπείας τῆς διατάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ φόρος τῆς δεκάτης συμψηφίζεται πρὸς τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἀλλὰ ἤθελον πρὸ παντὸς—καὶ φρονῶ, ὅτι ἐκφράζω τὸ φρόνημα τῶν χωρῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας βαρύνει ὁ φόρος τῆς δεκάτης—ἤθελον, λέγω, νὰ ἐκφράσω τὸ αἴσθημα τῆς ἀνακουφίσεως, τὸ ὁποῖον θὰ αἰσθανθοῦν αἱ χῶραι αὗται, κυρίως, ὡς ἐκ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ ⅕ τῆς παραγωγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, τοῦτο δὲ, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἀπολύτως ἀπαλλάσσονται αἱ πεντακόσιαι ὀκάδες, διότι ἡ διάταξις αὕτη θὰ εἶναι ἐξόχως εὐεργετικὴ, εἰς μεγάλας τάξεις ἀπόρων γεωργῶν. Ἐπίσης ἐκφράζω εὐχαριστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ὁ φόρος τῶν 9% ὑποβιβάζεται εἰς 7%. Διὰ τῆς πρώτης διατάξεως, ἃς προσθέτω τοῦτο, ἐπέρχεται ποιά τις δικαιοσύνη εἰς τὸ ὑφιστάμενον ἄδικον φορολογικὸν καθεστώς· ἡ ἀδικία δηλαδὴ τῆς ὑφισταμένης φορολογίας τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου κολάζεται ὁπωσδήποτε διὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλὰ κατόπιν τούτων θὰ ἤθελα, νὰ ἔλθω ἐπὶ τὰς συνεπείας τῆς περὶ συμψηφισμοῦ διατάξεως καὶ νὰ μάθω ἂν ἐν ἐπιγνώσει αὐτῆς τὴν ἀπεδέχεται ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Ὡς εἶναι εὐνόητον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφέρῃ ὁ φόρος τῆς δεκάτης, παρὰ τὰς ἐλαττώσεις τὰς μνημονευθείσας, θὰ εἶναι μεγαλείτερον τοῦ προϊόντος τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου, τὸ ποσὸν δὲ τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ τις λόγῳ δεκάτης θὰ ἀφαιρῆται λόγῳ συμψηφισμοῦ κατὰ τὴν σχετικὴν διάταξιν, ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ὀφείλῃ νὰ πληρώσῃ λόγῳ φόρου καὶ καθαρᾶς προσόδου. Δὲν εἶναι ἔτσι, κύριε Ὑπουργέ;

§180Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μᾶλλον ἡ δεκάτη θὰ ἀφαιρῆται ἀπὸ τὴν καθαρὰν πρόσοδον.

§181Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἐννοῶ καὶ ἐγώ. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλω νὰ μάθω τί θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου.

§182Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠξεύρω, αὐτὸ θέλομεν νὰ ἴδωμεν.

§183Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Δὲν θὰ ἔχῃ νὰ εἰσπράξῃ τίποτε, καὶ αὐτὸ

§184Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἡμεῖς ἀπεβλέψαμεν ἀκριβῶς εἰς τὴν ἰσότητα τῆς φορολογίας. Δὲν γνωρίζω τί θὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὸ 6% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα· προκειμένου περὶ τῶν Νέων Χωρῶν περιοριζόμεθα εἰς τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, ὄχι ὡς εἰς σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ μᾶς ἀποδώσῃ περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι θὰ μᾶς ἀποδώσῃ ἡ Παλαιὰ Ἑλλάς, ἀλλὰ μᾶλλον, ὡς εἰς σύστημα βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως θετικόν, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ καλῶς, ὁμαλῶς, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένην τὴν πρόσοδον.

§185Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Διατὶ ἐπεκτείνετε τότε τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου;

§186Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μὴ λησμονεῖτε τοῦτο· ποῖος εἶναι ὁ τελικὸς σκοπὸς τοῦ νόμου; Νὰ διατηρήσῃ ἐπ’ ἄπειρον τὴν διάκρισιν μεταξὺ Νέων Χωρῶν καὶ Παλαιᾶς Ἑλλάδος;

§187Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ὄχι, εἴμεθα σύμφωνοι.

§188Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Πῶς θὰ ἐπιτευχθῇ λοιπὸν ἡ ὀργάνωσις καὶ ἐκεῖ τοῦ συστήματος τοῦ νέου πρὶν ἢ κἂν ἐκτιμήσωμεν τί θὰ μᾶς ἀποδώσῃ ὁ φόρος ἐφαρμοζόμενος ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς παραγωγῆς τοῦ ὅλου Βασιλείου. Ἐφαρμόζομεν λοιπὸν τὸ σύστημα τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἂν δὲν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ἀποβῇ διὰ τὰς Νέας Χώρας εἰκονικόν, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐφ’ ὅσον θὰ γνωρίζωμεν ποία θὰ εἶναι ἡ καθαρὰ πρόσοδος τῶν χωρῶν ἐκείνων, οὕτως ὥστε ὅταν θὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος νὰ εἴμεθα ἐν πλήρει γνώσει τοῦ τί θὰ εἰσπράξωμεν.

§189Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἤθελον νὰ γνωρίζω ἂν ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τελείαν τὴν ἐπίγνωσιν καὶ ἀποδέχεται, ὅτι ὁ φόρος τῆς καθαρᾶς προσόδου ἕνεκα τοῦ συμψηφισμοῦ τῆς δεκάτης δὲν θὰ ἀποδώσῃ τίποτε.

§190Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σύμφωνοι.

§191Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἀλλὰ τότε ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ κρίνῃ ἂν ἡ ὀργάνωσις τῆς νέας φορολογίας ἀξίζει νὰ ἐξαγορασθῇ ἐκ τῶν προτέρων μὲ ἑνός, δύο, τριῶν, πέντε ἐτῶν πεῖραν, ἐπιβαρύνουσα τὸ κράτος διὰ τῆς δαπάνης τῆς συστάσεως καὶ λειτουργείας ὅλου αὐτοῦ τοῦ μηχανισμοῦ, χωρὶς καὶ ἐξ αὐτοῦ νὰ εἰσπράττηται τι. Διότι, φρονῶ, ὅτι ἀντὶ νὰ συστηθῇ ὁ μηχανισμὸς ὁ πολυτελὴς τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ ἐπὶ τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις φορολογικῶν ἐπιχειρήσεων, νὰ συστηθοῦν ἐπιτροπαὶ καὶ παρεπιτροπαὶ μὲ μεγάλας δαπάνας χωρὶς νὰ εἰσπράττωμεν τίποτε, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀπαλλαγῇ τὸ Κράτος αὐτῶν τῶν δαπανῶν, ἀφ’ οὗ καὶ εἰς ἄλλα τμήματα τῆς χώρας θὰ γίνῃ ἡ ἐξάσκησις τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν ἐπὶ τῆς λειτουργίας τοῦ νέου φόρου, θὰ δύναται δὲ νὰ ἔλθῃ ἀργότερον τὸ Κράτος μὲ προσωπικὸν προετοιμασμένον νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς φορολογίας καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας εἰς τὰς γεωργικὰς ἐπιχειρήσεις.

§192Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῶν Νέων Χωρῶν πρέπει νὰ παρακαλοῦμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἀπαλλαγῶμεν τῆς δεκάτης· ἀντὶ λοιπὸν νὰ τὸ πολεμῶμεν πρέπει νὰ τὸ ὑποστηρίζωμεν.

§193Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν γίνεται. Δὲν ὁμιλῶ δὲ ἀπὸ τοῦ συμφέροντος τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω τυχὸν μεγάλης εὐνοίας διὰ τῶν διατάξεων, περὶ ὧν ὡμίλησα. Ὁμιλῶ ἀπὸ συμφέροντος Κράτους καὶ ἐρωτῶ ἂν συμφέρῃ νὰ κρατήσῃ τὸ Κράτος ἕνα φορολογικὸν μηχανισμὸν ἐπὶ τόσα ἔτη μὲ τὴν συνείδησιν, ὅτι δὲν θὰ εἰσπράττῃ καὶ ἐξ αὐτοῦ τίποτε.

§194Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ εἰσπράττῃ ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§195Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Πλὴν τούτου μὴ λησμονεῖται τὰς ὑποχρεώσεις εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ὁ φορολογούμενος διὰ τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου, δηλώσεις, παραδηλώσεις, τρεξίματα, μὲ ἀποτέλεσμα ὅτι ὡς ἐκ τοῦ συμψηφισμοῦ δὲν θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον μὲ τὰς δηλώσεις καὶ τοὺς ἐλέγχους θὰ εὑρεθῇ ὅτι πρέπει νὰ πληρώσῃ. Διότι δὲν τὸν ἀπαλλάσσητε ἀπὸ τὰς ματαίας αὐτὰς ἐνοχλήσεις!

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§197Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Μολονότι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀφήνει εἰς βάρος τῶν κατοίκων τῶν Νέων Χωρῶν διαφόρους φόρους, ἐν τούτοις δὲν θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, διότι τὸ ζήτημα εὐρύτατα ἀνεπτύχθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ διότι μὲ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν βλέπω ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸν συμψηφισμὸν τῆς δεκάτης, μὲ τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ τῶν προβάτων κλπ., νομίζω ὅτι ὑπάρχει κἄποια ἐλάφρυνσις καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω συζητήσεως. Ἐν τούτοις δὲν δύναται νὰ μὲ ἀφήσῃ ἀδιάφορον ὁ φόρος τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων. Εἶναι φόρος λῃστρικός, πρωτάκουστος, νὰ πληρώνουν οἱ ἁλιεύοντες ἰχθῦς 20% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα διότι συνδέεται μὲ συμβόλαια, μὲ ἐνοικιαστάς. Τὸ ζήτημα, κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἁπλούστατον. Οἱ ἐνοικιασταὶ ἐκέρδισαν πάρα πολλὰ ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ διαλυθῶσι τὰ συμβόλαια.

§198Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἐνοικιαστὴς Θεσσαλονίκης ἐκέρδισε;

§199Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὅλοι ἐκέρδισαν. Ἔπειτα τί χρεωστοῦν οἱ κάτοικοι νὰ πληρώνουν φόρον 20%; Ἐκτὸς τούτου διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶμεν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ καταθέτω πρὸς τοῦτο αἴτησιν ὑπογεγραμμένην παρὰ πολλῶν Βουλευτῶν ἵνα ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὁ φόρος αὐτός.

§200Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τόπον μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παρὰ μόνον ἕνα, τὸν σκοπὸν τῆς προκλήσεως ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις δηλώνῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ σήμερον εἰς ἀποδοχὴν τροπολογίας, τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ σήμερον, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ κληθῇ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην; Ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ πείθεται εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἔχει ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ὅτι δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ἀπόφασιν πρὶν ἢ ἴδῃ ποίας συνεπείας ἔχει μία τοιαύτη ἀπόφασις, ὑποθέτω ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ παρὰ τῆς πλειοψηφίας τοὐλάχιστον.

§201Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐὰν ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ἐξετάζεται ἡ πρότασίς μας, τὴν ἀποσύρομεν.

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ πρότασις δὲν περιεῖχε πρόκλησιν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίας! (διαμαρτυρίαι).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§204Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω ἐξηγήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη. Αὕτη ὑπεβλήθη πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τῆς ὁποίας παρεκαλεῖτο ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀποδεχθοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς ἁλιείας 20%. Κατόπιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ μελετᾷ τὸ ζήτημα, καὶ ὅτι τὸ Κράτος ἔχει ἀναλάβει ὑποχρέωσιν δυνάμει συμβάσεων ἐνοικιάσεων καὶ ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν εἰς ἡμᾶς γνωστά. Διότι ἡμεῖς εἴχομεν ὑπ’ ὄψει τί γίνεται εἰς τὰς νήσους, καὶ δι’ ὅλα αὐτὰ ὑπεβάλομεν τὴν τροπολογίαν. Τὸ τελευταῖον ζήτημα περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῇ τροπολογίᾳ. Δὲν ἔχομεν καμμίαν σχέσιν μὲ τοιοῦτον ζήτημα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἡ πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀποσύρεται. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει).

§206Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν τινά.

§207Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ συμπεριληφθῇ.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–11 ὡς ἐτροποποιήθησαν).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκει).

§210Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὡς ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ ἄρθρου ἐξάγεται, προκειμένου περὶ βοσκῶν, ὁ φόρος μᾶλλον θὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τῆς κτηνοτροφίας παρὰ ἐπὶ τοῦ ἰδιοκτήτου τῶν λειβαδίων, διότι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ αὐξήσῃ τὸ μίσθωμα.

§211Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ αὐξήσῃ τὸ ἔσοδόν του.

§212Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θὰ φορολογήσητε τὸν κτηνοτρόφον.

§213Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι τὸν ἰδιοκτήτην.

§214Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Πίπτει ἀσφαλῶς.

§215Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τῆς βοσκῆς μπορεῖ νὰ ἐπιπέσῃ ἀλλὰ τῆς καθαρᾶς προσόδου ὄχι. Βλέπομεν εἰς τὸ μέλλον.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου;

§217ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 12, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκει).

§219Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐδῶ ζητῶ μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἀσφαλῶς ἐξάγεται ἀπὸ τὸ ἄρθρον 14 ὅτι εἰς τὴν φορολογίαν βεβαίως δὲν ὑπόκεινται τὰ ἐξ Ἀμερικῆς τσέκ.

§220Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ τσὲκ δὲν εἶναι ἔσοδον.

§221Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Τὰ δάνεια ἐξαιροῦνται ἀλλὰ οὐχὶ ἄνευ ἐξαιρέσεως.

§222Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ δημόσια δάνεια ἐξαιροῦνται ἐκτὸς ἑνός. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 15–20 ὡς ἔχουν).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκει).

§224Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς παραγράφου 3ης τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθὸν ἀλλὰ δύναται νὰ προκύψῃ ἡ ἑξῆς βλάβη νὰ θεωρηθοῦν αἱ σύζυγοι τῶν μεταναστῶν ἐν Ἀμερικῇ ὡς ἀντιπρόσωποι.

§225Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ προσθέσωμεν ἐφόσον ἡ σύζυγός του δὲν παραμένει ἐν Ἑλλάδι.

§226Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ συναδέλφου εἶναι δικαία, ἀλλὰ μοῦ φαίνεται ὅτι κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία.

§227Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν παρηκολουθήσατε τὴν ἐξέλιξιν τῶν νόμων ἐν τῇ ἐφαρμογῇ.

§228Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἅμα γίνῃ δήλωσις στὰ πρακτικὰ, ἡ ὁποία νὰ περιληφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐγκύκλιον ἑρμηνευτικὴν, ἀρκεῖ.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ 21ον ἄρθρον.

§230ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 21ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται ὡς ἔχουν καὶ τὰ ἄρθρα 22–38).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 39 (ἀναγινώσκει).

§232Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς παραγράφου 6 λέγετε ἡ Ἐπιτροπὴ συνεδριάζει ἐν τῷ καταστήματι τῆς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας, ἀλλὰ ἔχετε καὶ μίαν πολὺ ὀρθὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ ὁρίσῃ καὶ ἄλλον τόπον συνεδριάσεως, ὅταν φυσικὰ δὲν θὰ ὑπάρχῃ κατάστημα τῆς Οἰκονομικῆς Ἐφορίας. Εἶναι ὀρθὸν νὰ προστεθῇ «ἢ ἄλλο δημόσιον κατάστημα».

§233Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ προστεθῇ. (Ψηφίζεται τὸ 39ον ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 40–44 ὡς ἔχουν).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 45ον (ἀναγινώσκει).

§235Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργέ, ποῖος λόγος δικαιολογεῖ τὸ ἄρθρον ὅταν δὲν καταβάλλεται τὸ ἐνοίκιον αὐτούσιον εἰς εἶδος;

§236Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος λαμβάνει ὡς ἔσοδον τοῦ ἐνοικίου του εἰς εἶδος εἶνε ἕνα εἶδος καὶ αὐτὸς γεωργὸς καὶ ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ κτῆμα του, ἔχει ἐνδιαφέρον εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ἐνῷ ὁ ἄλλος εἶναι ὡς ἁπλοῦς ἐνοικιαστής.

§237Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἡ παρατήρησίς σας, ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἦτο ὅτι εἰς τὰ ἐνοίκια ἐπὶ τῶν ποσοστῶν λαμβάνει εἰς ἔλαιον ἢ σταφίδα. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν λέγετε ἕνα ποσοστόν, ἐδῶ καθορίζετε ἕνα κτῆμα καὶ μοῦ λέγετε ὅτι θὰ μοῦ δίδετε 20.000 ὀκάδας. Ὅπως παρακολουθῶ ἐγὼ τὴν παραγωγὴν τοῦ κτήματος, ἢ εἶσθε ὑποχρεωμένος σεῖς ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ δώσητε ἓν πάγιον κτῆμα......

§238Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Νὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμα του αὐτὸς καὶ νὰ τὸ πάρουν οἱ ἄλλοι.

§239Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καὶ διατὶ νὰ μὴ τοῦ εἴπητε νὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμα αὐτός, ὁ ὁποῖος τὸ καλλιεργεῖ; Ἐὰν τὴν παρατήρησιν τὴν ἔκαμα ὑπερμέτρως αὐστηρὰν τὴν........ ρίπτετε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀφοῦ μόνοι δὲν ἐκμεταλλεύεσθε τὸ κτῆμα νὰ τὸ πάρῃ ὁ ἐκμεταλλευτής. Τότε ἀπαλείψατε τὴν διάταξιν.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 45ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται ἀκολούθως τὰ ἄρθρα 46 καὶ 47).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 48ον (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Λοιδωρίκης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§242Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ ἄρθρον 49, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Ὁ παρὼν νόμος ἐφαρμόζεται καθ’ ὅλου ἢ ἐν μέρει μετὰ ὡρισμένον χρόνον καὶ διὰ Β. Δ. κοινοποιηθησομένου». Ἐὰν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνεκα λόγων Κυβερνητικῶν τότε θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ μίαν ἡμέραν πρὸ μεγάλων δυσχερειῶν, νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ 49 ἄρθρον διὰ τοῦ ἑξῆς «Ὁ παρὼν νόμος δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον εἰς ἕνα μόνον ἢ καὶ εἰς περισσοτέρους νομοὺς τοῦ Κράτους». Οἱ λόγοι κ. Πρόεδρε τούτου ἐν συντόμῳ εἶναι οἱ ἑξῆς. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἕνεκα τῶν μεγάλων δυσχερειῶν τῶν ἐγκειμένων ἐν τῇ φύσει τοῦ νόμου ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ἐξ ἄλλου, ὅτι ἡ δύναμις καθ’ ἱκανότητα τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν ἐμειώθη κατὰ τὸ ἥμισυ τουλάχιστον δεδομένου, ὅτι ἡμίσεις σχεδὸν τῶν ἱκανῶν ὑπαλλήλων ἔχουσι διατεθῆ διὰ τὰς οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας τῶν Νέων Χωρῶν, ἔχω τὴν γνώμην λέγω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἀναγκασθῇ εἰς μίαν στιγμήν, ἀφ’ οὗ καλλίτερον κατίδῃ ὅλας τὰς δυσκολίας διὰ ψυχραίμου μελέτης νὰ περιορίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν ἰσχύν του εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Βέβαια δὲν εἶναί τι δικαιώτερον τοῦ νὰ φορολογῆται ἐφ’ ἅπαξ ὁ πολίτης ἀναλόγως τοῦ καθαροῦ αὐτοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ μήπως ἐπὶ ἀναλόγου ἀρχῆς δὲν ἐστηρίζετο ἡ φορολογία τῆς δεκάτης; Ὅλοι ὅμως γνωρίζομεν πόσον δύσκολος ἀπέβη ἡ ἐφαρμογή της. Εὑρισκόμεθα κ. Πρόεδρε ἕνεκα τῶν τελευταίων γεγονότων εἰς οὐχὶ ὁμαλὴν τινὰ καὶ ἤρεμον καὶ εὔρρυθμον κατάστασιν, ὥστε νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτων νόμων. Δέχομαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβάλλεται διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐπ’ ἄπειρον ἡ ἐφαρμογὴ νόμου τοιαύτης σπουδαιότητος. Ἀλλὰ σήμερον τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐλευθερώθη πρὸ ὀλίγου, καὶ δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν ὑπὸ ποίας ἀνωμάλους συνθήκας κοινωνικὰς τελεῖ καὶ ἕνεκα τούτου. Τί δὲ θὰ προκύψῃ, ἐὰν ἡ ἐφαρμογὴ περιορισθῇ εἰς ὡρισμένα τμήματα καὶ εἰς ὡρισμένον χρόνον; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ δυνηθῇ νὰ συγκεντρώσῃ ἐκεῖ ὅλας τὰς ἱκανότητας τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ θὰ προκύψωσι τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς διδάγματα, ὥστε πλέον θὰ καταστῇ εὐχερὴς ἡ ἐπέκτασις τῆς ἰσχύος του καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον. Ἐὰν ὅμως ἐφαρμοσθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν καὶ μάλιστα, ὅπως τὸν ἐψηφίσαμεν, διότι δὲν καταργοῦμεν τοὺς περισσοτέρους τῶν ὑφισταμένων νόμων διὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι τουλάχιστον οἱ πολῖται τῶν ἐκ τῆς βεβαιώσεως αὐτῶν ἐνοχλήσεων, ἀλλὰ προσθέτως ἐπιβάλλομεν καὶ τὸν τῆς καθαρᾶς προσόδου, θὰ προκύψωσι τόσαι προστριβαὶ θὰ ἐγερθῇ τόση ἀντίδρασις ἐκ διαφόρων σημείων, ὥστε νὰ διακινδυνεύσῃ αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τοῦ νόμου. Δι’ αὐτὰ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὴν πρώτην πρότασίν μου ἢ τουλάχιστον νὰ δεχθῇ τὴν δευτέραν.

§243Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον ἡ ἐφαρμογὴ θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ πρώτης Ἀπριλίου. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ στέρξῃ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ ἀπὸ πρώτης Μαΐου.

§244Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὰ τὰ λέγουσι κ. βουλευτά, εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§246Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θεωρῶ καθῆκον μου μετὰ τὴν ψήφισιν τοσούτων σπουδαιοτάτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ αὕτη καὶ τροπολογικά, καὶ λογιστικά, νὰ ἐκφράσω τὰς ἀπείρους εὐχαριστίας μου πρὸς τοὺς κ. κ. συναδέλφους διὰ τὸν ἀληθῆ συναδελφικὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεζητήθησαν τὰ νομοσχέδια καὶ κατὰ τὰς δύο πτέρυγας. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅλως ἰδιαιτέρως νὰ εὐχαριστήσω τοὺς εἰσηγητὰς τῶν νομοσχεδίων κ. κ. Ε. Βελλιανίτην, Σ. Ἀναστασιάδην καὶ λοιποὺς εἰσηγητὰς τῶν νομοσχεδίων διὰ τὴν ἀληθῶς μεγίστην συνδρομὴν καὶ συνεργασίαν, τὴν ὁποίαν προσέφερον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν νομοσχεδίων τούτων. (Χειροκροτήματα).

§247Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εὐχαρίστως ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἕνα νόμον, καὶ ἔθεσε τὰ θεμέλια νέας πολιτικῆς βάσεως, καὶ ἐξελίξεως τοῦ μέλλοντος. Ἐγεννήθησαν ἐξ ὅλης τῆς συζητήσεως ἀμφιβολίαι τινές, μήπως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν φέρῃ τὰ προσδοκόμενα ἀποτελέσματα. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νὰ τηρηθῇ ἡ προσήκουσα προσοχή, νὰ ἀσκήσωσι τὰ ὄργανα (ἔφοροι κλπ.) πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν. ὥστε δι’ ὁδηγιῶν καὶ διδασκαλίας λαμβανομένης πάσης προνοίας εἰς τὸν τόπον καὶ παρὰ τῷ λαῷ, νὰ γίνῃ καταληπτὸς ὁ νόμος καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον των.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ τὸ φαγητόν;

§249ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9½ μ. μ.

(Ὥρᾳ 7.45 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10 μ. μ.)

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δι’ ἄνοιγμα πιστώσεως μέχρι δραχμῶν 500,000 ὑπὲρ τοῦ Συνεταιρισμοῦ καταναλώσεως διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους».

§252Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα καὶ διὰ τὸν Συνεταιρισμὸν τῆς Μυτιλήνης;

§253Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς ἐξηγηθῶ πῶς ἔχει τὸ ζήτημα. Τὴν ἐγγύησιν τὴν εἶχεν ψηφίσῃ ὁ συνεταιρισμὸς ἀπὸ πέρυσι, καὶ εἶναι πλέον σωστὸν νὰ δοθῇ αὕτη καὶ ἐφέραμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ἄλλοι συνεταιρισμοὶ δύνανται νὰ ἀποτανθῶσι δι’ ἐγγράφου εἰς ἡμᾶς, καὶ νὰ τοὺς δοθῇ καὶ εἰς αὐτούς.

§254Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ, ἵνα διὰ Διατάγματος δίδονται καὶ εἰς τοὺς ἄλλους συνεταιρισμούς.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§256ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκει).

§258Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ 2ον ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ μεταφορᾶς ὑφασμάτων ἐξ Ἀγγλίας. Θὰ ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐλεύθερος ὁ τόπος, ἵνα φέρωσι καὶ ἀπὸ ἀλλοῦ.

§259Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ διαγραφῇ ἡ φράσις «ἐξ Ἀγγλίας». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2ον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροπολογήθη, τὰ λοιπὰ ἄρθρα αὐτοῦ, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως δελτίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως». (Μηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 350 καὶ τοῦ σχετικοῦ 887, ὡς καὶ τοῦ 1746 Διατάγματος Προσωρινῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐγκαταστάσεως ἐποίκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς συνδρομῆς εἰς τὴν Γεωργικὴν Ἑταιρείαν Μακεδονίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 409 τοῦ 1914 καὶ 712 τοῦ 1916 περὶ ἐκπτώσεων μέρους ἐκ τῶν ἐνοικίων τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν προσόδων τῶν ἐτῶν 1914 καὶ 1915». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουνίου 1918 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 703 «περὶ πλεονεξίας καὶ αἰσχροκερδείας κλπ.». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§261Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλον κἄποιαν τροπολογίαν τῆς ὁποίας πιστεύω θὰ ἐλάβατε γνῶσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς συνελθοῦσα παρετήρησε τὰ ἑξῆς: ὅτι κυρουμένου ὡς ἔχει τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα παρέχεται ἀκουσία προστασία εἰς τὰς τετελεσμένας μισθώσεις, δηλαδὴ τὰς λαβούσας χώραν ἀπὸ τοῦ 1916 μέχρι σήμερον, ἀλλ’ εἰς τὰς μισθώσεις τὰς λαβούσας χώραν κατόπιν, δὲν λαμβάνεται πρόνοια, διότι ἐνῷ τὰ ἐπανειλημμένα διατάγματα περὶ ἐνοικιοστασίου προνοοῦν καὶ προστατεύουν τοὺς παλαιοὺς μισθωτάς, ἢ τούτους διὰ τὰς μισθώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἀπὸ τοῦ 1916 μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1918, δὲν λαμβάνεται πρόνοια. Σημειώσατε, ὅτι ἐκεῖ συντρέχουν περισσότεραι περιπτώσεις, ὅπως προστατευθῶσιν αὐτοί, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐδοκίμασαν ὅλην τὴν ἀμείλικτον ὀξύτητα τῶν αἰσχροκερδῶν ἐκμισθωτῶν. Εἰς τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει ἀπὸ τοῦ 1918 καὶ ἐφεξῆς, λαμβάνεται προστασία δὲν ἐδόθη ἀναδρομικὴ ἰσχὺς, ὅπως προστατευθῶσιν καὶ οἱ τοιούτου εἴδους μισθωταὶ, καὶ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐξεδόθει τὸ διάταγμα, εἶχον συντελεσθῆ αἱ μισθώσεις, ὥστε οἱ ἄνθρωποι ἔμειναν ἄνευ προστασίας. Ἕνεκα τοῦ λόγου αὐτοῦ καὶ διότι πρόκειται περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος γίνεται νὰ πατάξῃ αἰσχροκερδεῖς μισθωτάς, ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀναδρομικὴ ἰσχὺς ὅπως ἔγεινε καὶ διὰ τὸν νόμον περὶ τόκων ὥστε ὅλαι αἱ συμβάσεις εἰς ἃς ἐτίθεντο ὑπέρμετροι τόκοι, ἐκυροῦντο καὶ τὸ περισσότερον ἀφαιρεῖτο ἐκ τοῦ κεφαλαίου. Σημειώσατε ὅτι, ὅπου ἐγένετο ἐνοικιοστάσιον αὐτὴ ἡ ἀναδρομικὴ ἰσχὺς ἐδόθη. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου φθάνει τὸ ἐνοίκιον νὰ κατέρχεται μέχρι τοῦ 0 ὑπὸ τῶν στρατευομένων, ἡ ἀναδρομικὴ ἰσχὺς ἔλαβε τοιαύτην ἔκτασιν, ὥστε νὰ μὴ αἰσθάνεται φραγμὸν οὔτε πρὸ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτά.

§262Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν μοῦ ἦτο εὔκολον νὰ παρακολουθήσω τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ὅτε ἐξεδόθη τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα, διότι σεῖς δὲν ζητεῖτε μεταβολὴν τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, ζητεῖτε μεταβολὴν ἐκτελεστικοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταβάλῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, τότε ὅτε ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα ἐκρίθησαν ὅλαι αὗται αἱ περιπτώσεις, ἐκρίθη δὲ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δοθῇ ἀναδρομικὴ ἰσχὺς καὶ ἀκυρωθῶσι συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἤδη ἐκτελεσθεῖ, παρετήρησα δέ, ὅτι δυσκόλως ἤθελε γίνει ἀποδεκτὸν καὶ τοῦτο. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατόν, ἀφοῦ ἰσχύῃ τὸ Διάταγμα τοῦτο ἀπὸ τῆς 17 Ἰουνίου 1918, νὰ ἐπανέλθωμεν ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ ν’ ἀκυρώσωμεν αὐτὸ καὶ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ 1916.

§263Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ἄδικον δι’ ἓν μέρος ἐνοικιαστῶν νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδεμία προστασία. Ψηφίζεται εἶτα τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τῆς ὑποστηριχθείσης ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§265ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως καὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὴν κατασκευὴν ὀρόφου ἐν τῷ Κεντρικῷ καταστήματι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1072». Ὁ κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§266Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ Βουλὴ, κ. Συνάδελφοι, μετὰ πάροδον ἔτους καὶ πλέον, ἐπιλαμβάνεται νέου ζητήματος, τοῦ ὁποίου τὸν διακανονισμὸν ἔκτοτε εἴχατε κάμει. Ὡς ἐνθυμοῦνται οἱ κ.κ. συνάδελφοι, συνεπείᾳ προτάσεως τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐκ Λευκάδος περιελήφθη διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου θὰ δύναται νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ Τρίκκαλα δι’ ἐκδόσεως μόνον Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐπεφυλάχθη νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, κατόπιν ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ καὶ διὰ Ἐπιτροπῆς μεταβαινούσης ἐπιτοπίως, ἵνα ἐκτιμήσῃ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ Διάταξις Νόμου, διὰ τῆς ὁποίας κηρύσσεται ἀναπαλλοτρίωτον τὸ ⅓ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐν Τρικάλλοις. Εἶναι φανερὸν, ὅτι ὁ δισταγμὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐπιβεβλημένος, διότι ἡ Διάταξις περὶ ἀναπαλλοτριώτου τοῦ ⅓ δὲν εἶχε συμπεριλειφθῆ εἰς τὸν Νόμον εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, ἀλλὰ διότι ἀνταποκρίνεται πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν τοῦ Νόμου πρὸς τὸ πρόγραμμα τὸ Κυβερνητικὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, σκοποῦσα τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἄλλως, παρὰ διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς μεγάλης πρὸς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν. Τώρα πόσα καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τούτου, εἶναι βεβαίως ἄσκοπον λεπτομερῶς νὰ ἀναπτύξω. Ταῦτα διὰ μακρῶν εἶχον ἀναπτύξει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ ὁποίου σήμερον συζητεῖται ἡ τροπολογία. Ταῦτα εἶναι γνωστά, ταῦτα ἀποτελοῦν καὶ τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα. Ὁ συνδυασμὸς αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει πεῖρα αἰώνων. Εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει καὶ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, διότι ἄνευ μεγάλης ἰδιοκτησίας, οὔτε ἔργα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν, οὔτε ἡ παραγωγὴ νὰ ἐξασφαλισθῇ, διὰ τοῦτο πολλοὶ παραδέχονται, ὅτι παρὰ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν δύναται νὰ προοδεύσῃ καὶ ἡ μικρά. Ἡ φιλοξήρα, ἡ ὁποία ἐπὶ τόσα ἔτη ἐμάστιζε τὴν Γαλλίαν καὶ τόσαι ἄλλαι νόσοι τῶν ἀγρῶν, βεβαίως θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ καταπολεμηθῇ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία. Προκειμένου μάλιστα περὶ τῆς Θεσσαλίας, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ἐὰν ἠθέλατε δεχθῇ συμφώνως πρὸς τὴν φύσιν τοῦ ἐδάφους καὶ ἄλλων συνθηκῶν νὰ καταργηθῇ ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία, ἐρωτῶ Ὑμᾶς, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποξηρανθῶσι τὰ μαστίζοντα τὴν χώραν ἕλη; καὶ πῶς νὰ καταπολεμηθῶσι αἱ διάφοροι νόσοι, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀναφαίνονται; Ἀλλὰ δύο ζητήματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν. Ἐπιτρέπεται ἡ παραβίασις τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς γῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῶσιν ὅλοι οἱ ἀκτήμονες. Δεύτερον ζήτημα, ὑπάρχει πράγματι αὐτὴ ἡ ἔλλειψις γῆς εἰς τὸν Νομὸν Τρικκάλων, ἕνεκα τοῦ ὁποίου λαμβάνονται ὅλως ἐξαιρετικὰ μέτρα. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἂν ἡ γῆ δὲν ἐπαρκεῖ, διὰ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ὅλοι, προφανῶς δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἡ παραβίασις τῆς ἐπιστημονικῆς Ἀρχῆς. Ἡ ἐπιστημονικὴ Ἀρχὴ σκοπὸν ἔχει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν παραγωγὴν, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει, ὄχι μόνον τοὺς παραγωγούς, ἀλλὰ καὶ τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν. Ἐκτὸς τούτου, διότι αὐτὴ ἡ ἐπιστημονικὴ Ἀρχὴ δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὀλίγων ἐπὶ ζημίᾳ τῶν περισσοτέρων. Ἀλλὰ ἡ παραβίασις τῆς ἐπιστημονικῆς ταύτης ἀρχῆς δὲν θὰ ζημιώσῃ μόνον τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ θὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον καὶ τὴν μέσην. Εἰς οὐδὲν ἀπολύτως μέρος τῆς Ἑλλάδος εἶναι τόσον κατακερματισμένη ἡ ἰδιοκτησία, ἀλλοίμονον δὲ ἐὰν αὐτὴ ἡ τάσις ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ. Οὔτε γεωργικαὶ ἐκμεταλλεύσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν, οὔτε ἄλλαι μεγάλαι ἐργασίαι γεωργικαὶ νὰ εὐδοκιμήσουν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐκλείψῃ πᾶσα ἐγγύησις διὰ τὴν μέσην ἰδιοκτησίαν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς χθεσινοὺς ἀκτήμονας οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου των ἐσχημάτισαν ἰδιοκτησίαν 2 ἢ 3 στρεμμάτων, καὶ ἥτις ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ κειμένου νόμου, παραμένει ἐντελῶς ἀπροστάτευτος. Ἀλλὰ ἡ παραβίασις τῆς ἐπιστημονικῆς ἀρχῆς, θέλει προσκρούσει εἰς τὸ φυσικὸν αἴσθημα πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη, ἀνετράφη καὶ μὲ τὴν ὁποίαν ἄπειροι ἀναμνήσεις τὸν συνδέουν, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας εἶναι δίκαιον νὰ εἶναι γνωστὸν, ὅτι μέρος τουλάχιστον αὐτῆς μένει διαρκῶς ἀναπαλλοτρίωτον. Τὸ αἴσθημα δὲ αὐτὸ εἶναι τόσον ἐρριζωμένον, ὥστε ἀναγνωρίζεται ὡς ἀπόλυτον καὶ διὰ τοῦτο ὁ Μέγας Ναπολέων εἶπεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἐγὼ Αὐτὸς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ποδοπατήσω τὸν ἀγρὸν οἱουδήποτε διότι τοῦτο πράττων, προσβάλλω τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ ἡ ἐπιστημονικὴ ἀρχὴ, εἶναι πάντως ἐπιβεβλημένη νὰ τηρηθῇ καὶ ἂν ἤθελε γίνει πρὸς στιγμὴν δεκτόν, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις γῆς μὴ ἐπιτρεπούσης τὴν ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν ἀκτημόνων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιστημονικὴ αὐτὴ ἀρχὴ εἶναι πάντως ἐπιβεβλημένον νὰ τηρηθῇ καὶ ἂν ἤθελε γίνει πρὸς στιγμὴν δεκτὸν ὅτι πράγματι ὑπάρχει ἔλλειψις γῆς μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν ἀκτημόνων. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα: ὑπάρχει πράγματι τοιαύτη ἔλλειψις; Ἀληθῶς αἱ περιστάσεις τοῦ νομοῦ τῶν Τρικκάλων εἶναι τοιαῦται ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ γῆ διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν ὅλοι οἱ σήμερον ἀκτήμονες; Τὸ ζήτημα αὐτὸ διὰ μακρῶν εἶχον ἐξετάσει κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· τότε βέβαια δὲν εἶχον μερικὰς στατιστικὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἀπόψε, ἀλλὰ τότε ἐξήτασα τὸ ζήτημα ἐκ γεγονότων τοιούτων τὰ ὁποῖα μόνον θὰ ἤρκουν διὰ νὰ ἀποδείξουν τὸ ζήτημα, καὶ ἄνευ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν. Ἐν πρώτοις εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὐδὲν ἀπολύτως, οὐδὲν ἀγροτικὸν κτῆμα καλλιεργεῖται ὁλόκληρον. Αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἐπὶ μορτῇ καλλιεργείας οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐξασκεῖται συνεπάγεται σπατάλην γῆς ἀπίστευτον ἂν ὄχι δι’ ἄλλου λόγου τουλάχιστον διότι διατηροῦν ζῷα πολλὰ, καὶ διαθέτουν γῆν ἄπειρον ἔστω καὶ διὰ πολλὰ ζῶα. Ἑπομένως οὐδὲν ἀπολύτως κτῆμα καλλιεργεῖται ὁλόκληρον. Ἀλλὰ δεδόσθω πρὸς στιγμὴν ὅτι ὑπάρχουν καὶ κτήματα ἐξ ὁλοκλήρου καλλιεργούμενα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει, διότι ὡς εἶπον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφαίνεται εἰς τὰ διάφορα κτήματα ἐκεῖνα κυρίως εἶναι ἡ μεγάλη κτηνοτροφία, ἡ ὁποία προϋποθέτει ἔκτασιν γῆς μεγάλην καὶ διὰ τοῦτο καὶ οἱ κολλῆγοι τοῦ νομοῦ τῶν Τρικκάλων κατατάσσονται καὶ δικαίως μᾶλλον εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν κτηνοτρόφων, παρὰ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν γεωργῶν. Πρόκειται δὲ περὶ ἐκτάσεως ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἠδύνατο νὰ καλλιεργηθῇ, διότι εἶναι τῆς αὐτῆς ἀξίας, τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως μὲ τὰ καλλιεργούμενα μέρη ἀλλὰ δεδόσθω πρὸς στιγμήν, ὅτι κτῆμα τι καλλιεργεῖται ὁλόκληρον πάλιν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ παραχωρηθῇ τὸ τρίτον, διότι καὶ ἂν ἐκαλλιεργεῖτο ὁλόκληρον τὸ κτῆμα ἀσφαλῶς δὲν καλλιεργεῖται διὰ τὸν κολλῆγον, διότι ὁ κολλῆγος θὰ κρατήσῃ ⅔ τὸ δὲ ⅓ θὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν π. χ. καλλιεργοῦνται 30 στρέμματα, τὰ 20 στρέμματα καλλιεργεῖ δι’ ἑαυτὸν ὁ κολλῆγος καὶ τὸ ⅓ διὰ τὸν ἰδιοκτήτην. Ἑπομένως καὶ ἂν δεχθῆτε ὅτι θὰ ἀφήσετε εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ τρίτον τοῦ κτήματος, τὰ ἄλλα ⅔ τοῦ κτήματος εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει σήμερον, μὲ ἄλλους λόγους ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον κατὰ ἁπλῆν κατοχὴν θὰ τὸ λάβῃ κατὰ ἀπόλυτον κυριότητα, καὶ θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὸ αὐτὸ εἰσόδημα, ἀλλὰ προσθέτω ὅτι δὲν θὰ ἔχουσι τὸ ἴδιον εἰσόδημα, διότι θὰ ἔχουν νὰ καταβάλουν πολὺ ὀλιγώτερον κόπον διὰ τὰ στρέμματα, παρ’ ὅσον θὰ κατέβαλον διὰ τὰ 30. Εἶναι δὲ πιθανόν, ὅτι ὁ κολλῆγος γενόμενος ἰδιοκτήτης ἐκ μόνου τοῦ λόγου ὅτι ἐγένετο ἰδιοκτήτης θὰ ἀγαπήσῃ περισσότερον τὴν γῆν, καὶ δι’ αὐτὴ ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους, θὰ ἐντείνῃ περισσότερον τὰς δυνάμεις του, καὶ οὕτω πως, ἐκ τῆς μικροτέρας ἐκτάσεως τῆς γῆς, θὰ ἔχῃ περισσότερον εἰσόδημα ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον. Ἐδῶ μάλιστα ἔγκειται ἡ κλεὶς τοῦ ὅλου ζητήματος. Ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος διὰ νὰ εἶναι πλήρης καὶ νὰ τείνῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, πρέπει νὰ ἐξασφαλίζῃ ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς, ἡ δὲ ἐνίσχυσις αὕτη δὲν θὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἁπλῆς κατανομῆς τῶν κτημάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς καλλιεργείας ἀπὸ ἐκτατικῆς εἰς ἐντατικήν, τοῦτο δὲ δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς ἁπλῆς μεταβολῆς τῶν κτημάτων, ἀλλὰ διὰ κλήρων οἱ ὁποῖοι ὅσον μεγαλύτεροι εἶναι τόσον περισσότερον πιθανολογοῦσι τὸν κίνδυνον νὰ μὴ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ὑπὸ τὸ κράτος λοιπὸν τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος βεβαίως ἀπήλαυσαν ὡρισμένα κέρδη, δηλ. τὰ ⅔ τοῦ παραγομένου εἰσοδήματος, ἀλλὰ, κύριοι, ἐρωτῶ ὑμᾶς ἐπειδὴ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ προεβλήθη μία ἀντίρρησις, εἶπον δηλαδὴ καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν δὲν ἀρκεῖ αὐτὸς νὰ ἐξασφαλίζῃ τὰ πρὸς συντήρησίν του ἀναγκαῖα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸ δάνειον διὰ νὰ πληρώσῃ τὸν τόκον μετὰ τῆς χρεωλυτικῆς δόσεως. Τὰ μέχρι τοῦδε ἐπελθόντα ἀποτελέσματα μᾶς πείθουν ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ ἐξασφαλίσῃ ἔστω καὶ ἐκ τῶν ⅔ τῆς σήμερον καλλιεργουμένης παρ’ αὐτοῦ γῆς, διότι ἤδη ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν προσόδων ὅλοι οἱ κολλῆγοι ἔχουν ἀποκτήσει ζῶα, ὁ ἔσχατος δὲ τῶν κολλήγων θὰ ἔχῃ 100, 200 πρόβατα, δύο ἀροτριῶντα κτήνη μίαν ἀγελάδα, χοίρους, δηλ. θὰ ἔχῃ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον μὲ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἀξίζει 50 ἕως 60 χιλ. δραχμάς. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἐσταμάτησεν ἕως ἐδῶ· ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ⅔ τοῦ κτήματος χωρὶς νὰ πάρῃ περισσότερα, ὑπάρχει εἷς ἀριθμὸς κολλήγων οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἰδιοκτῆται διαφόρων ἐκτάσεων καὶ ὑπάρχουν ἐπὶ πλέον καὶ πολλὰ χωρία ὁλόκληρα τὰ ὁποῖα ἀπεκτήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν προσόδων, καὶ δυνάμει αὐτῶν τῶν δυνάμεων ἄνευ οὐδεμιᾶς συμμετοχῆς τοῦ Κράτους καὶ τοιαῦτα χωρία εἶναι πάρα πολλά. Καὶ ἐρωτῶ, ἂν ὑπὸ τὸ κράτος, τοῦ μέχρι τοῦ πολέμου καθεστῶτος ἐπετεύχθησαν τόσα ἀποτελέσματα, πόσα θὰ εἶναι δίκαια νὰ ἐπέλθουν σήμερον ὅτε ἀσφαλῶς ἡ θέσις τῶν ἀγροτῶν τῶν Τρικκάλων, ἡ θέσις δηλαδὴ τοῦ νομοῦ ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν παρετηρήθη ἡ μετανάστευσις εἰς ὅλον τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα, εἶναι καλυτέρα, διότι σήμερον καὶ χρήματα ἔχουν καὶ ζῶα πολλὰ ἔχουν, καὶ προϊόντα ἔχουν, διότι δὲν ὑπάρχει χωρίον εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἱ κολλῆγοι εὐθὺς ἀμέσως νὰ μετρήσωσι καὶ τὸ τρίτον τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος; Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι, ἐπὶ τῇ βάσει καὶ τῶν ⅔ τῶν σημερινῶν προσόδων καὶ ἂν δηλαδὴ τὸ κτῆμα ἐκαλλιεργεῖτο ὁλόκληρον, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ τελείως τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ καὶ ἂν σεβασθῆτε τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἀλλά, καὶ ἂν ἠθέλετε δεχθῆ ὅτι τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, τί τὸ κωλύον νὰ παρατείνητε τὴν προθεσμίαν τῶν δανείων ἀπὸ 30 εἰς 45 ἔτη εἰς τρόπον ὥστε ἡ χρεωλυτικὴ δόσις θὰ πέσῃ πολὺ μικροτέρα χωρὶς νὰ ζημιώσητε τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν; Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμά μου τὸ ἀναμφισβήτητον. Ὁ νόμος ὅμως προκειμένου περὶ τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, ἀπεδείχθη ἀκόμη φειδωλότερος, διότι πραγματικῶς δὲν ἀφῆκε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας οὔτε τὸ τρίτον. Ἐν πρώτοις ἐξῄρεσε τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ὑπηκόους κρατῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐν Ἑλλάδι κατώκησαν καὶ τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς ὁλοκληρωτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, κατὰ δεύτερον λόγον ἐξῄρεσε τὰ κτήματα τῶν Μονῶν, τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων, ἐξῄρεσε καὶ τὰ κτήματα τῶν ἰδιοκτητῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουν πλεῖονα τοῦ ἑνὸς κτήματα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἄλλα κτήματα τὶ εἶπεν; ἂν ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι μεγάλη εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ οὗτοι τότε παραβιάζεται καὶ τὸ τρίτον. Ἄρα μίαν ἐλπίδα περὶ τρίτου ἀφῆκεν, ἡ ὁποία ἐλπὶς εἶνε βάσιμος, εἶνε πραγματοποιήσιμος, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὑπεραρκεῖ. Ἀλλ’ ἂν ἠθέλετε δεχθῇ ὅτι δὲν ἀρκεῖ, τότε παραβιάζεται καὶ τὸ τρίτον, καὶ τότε εἶχα δίκαιον λέγων ὅτι ὁ Νόμος δὲν ἐξησφάλισεν αὐτὸ ⅓. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν σταματᾷ. Εἴς τε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὑπουργεύοντα τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἐδόθη λεπτομερὲς ὑπόμνημα, ἐπὶ τῇ βάσει στατιστικῶν λεπτομερειῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει τὸ ἑξῆς συμπέρασμα.

§267Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Τὰς πληροφορίας ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσατε τὰς στατιστικάς σας αὐτὰς πληροφορίας πόθεν τὰς ἠρύσθητε;

§268Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰς ἠρύσθημεν ἐξ ὅλων τῶν δυνατῶν πηγῶν, καὶ αἱ πληροφορίαι μας αὗται εἶνε ἀκριβεῖς.

§269Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶνε καθόλου ἀληθεῖς, διότι ὑπολογίζετε 49 χωρία εἰς Τσιφλίκια, ἐνῷ εἶνε 63.

§270Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀκόμη χειρότερα.

§271Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς πίσω, ὅτι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχετε δὲν εἶνε ἀκριβεῖς. Δὲν πρόκειται νὰ ἀμφισβητήσω τὴν καλήν σας πίστιν.

§272Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ἀλλὰ σᾶς προσθέτω τὸ ἑξῆς: Ἔργον ἰδικόν μου δὲν ἦτο νὰ προσκομίσω αὐθεντικωτέρας πληροφορίας, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατάξω τὰς Ἀρχὰς νὰ ὑπάγουν νὰ καταμετρήσουν τὰ κτήματα. Ἔργον κυβερνητικὸν εἶνε αὐτό.

§273Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔσχε τὰς πληροφορίας της.

§274Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀφήσατε νὰ τὸ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον, ὅτε ἦλθε ὑπὸ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, ἐδήλωσεν ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶχεν ἀνάγκην μελέτης, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην συλογῆς πληροφοριῶν — ὑπάρχουν τὰ σχετικὰ πρακτικὰ καὶ ὑπέσχετο ὅτι ταχέως θὰ ἐφρόντιζε νὰ τὰς συλλέξῃ. Δὲν μοῦ προκύπτει οὐδαμόθεν νὰ ἐδόθη ἡ παραμικρὰ φροντὶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ πληροφορίας ἀντιθέτους, ἔχει καθῆκον νὰ τὰς ὑποβάλῃ ἵνα πείσῃ τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ πορίσματα τὰ ὁποῖα ὑποβάλλω ἐπὶ τῇ βάσει ἐξηκριβωμένης ἐρεύνης, τῆς ὁποίας ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην, εἶνε τὰ ἑξῆς, (ἀναγιγνώσκει): «Εἰς τὸν Νομὸν Τρικκάλων ὑπάρχουσιν ἐν ὅλῳ 125 κτήματα ἐπὶ μορτῇ καλλιεργούμενα ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ἐκτάσεις τὸ ὅλον 892.000 στρεμμάτων καλλιεργησίμου γῆς. Τὰ χωρία ταῦτα κατοικοῦνται ἐν συνόλῳ ἀπὸ 4.633 περίπου οἰκογενείας καλλιεργητικάς. Ἐκ τῶν 125 τούτων κτημάτων τὰ 13 ἀνήκουσιν εἰς ὑπηκόους ἐμπολέμους οὐδέποτε ἐν Ἑλλάδι κατοικήσαντας, ὑπάρχει στατιστικὴ, ἐξ ἧς ἀποδεικνύεται ὅτι ὑπάρχουν ἀρκεταὶ γαῖαι ἀκαλλιέργητοι. Τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς —καὶ ἐδὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως— εἶνε ὅτι τὸ ἀπεδέχθησαν καὶ οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ τῶν Τρικκάλων.

§275Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κάθε ἄλλο.

§276Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οἱ ὁποῖοι κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον παρελθόντος ἔτους, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος, συνῆλθον εἰς τὰ Τρίκκαλα καὶ ἔδωκαν ἐντολὴν εἰς τὸν προϊστάμενον αὐτῶν νὰ ἀποστείλῃ τηλεγράφημα, κατόπιν συσκέψεως, πρὸς τοὺς Βουλευτὰς Τρικκάλων καὶ νὰ ἐξορκίσῃ αὐτοὺς νὰ ἀποδεχθοῦν τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον καὶ ἄνευ τοῦ ⅓. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀτύχημα τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία ἡ τηλεγραφικὴ, λόγῳ πλημμύρας, ἡ ὁποία ἔγινε καὶ νὰ ἔλθῃ τὸ τηλεγράφημα ἀσφαλῶς ταχέως, ἴσως τὸ ζήτημα θὰ εἶχε λυθῆ ἔκτοτε καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ συνεζητοῦμεν ἐνταῦθα. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐστάλη ἀπὸ τὰ Τρίκκαλα ἐκ μέρους τῶν πληθυσμῶν τῶν Τρικκάλων εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀφήνετο τὸ ⅓ ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἐλθόντος τοῦ τηλεγραφήματος ἐδῶ εὑρῆκε τὸν Νόμον ἐψηφισμένον, καὶ κατὰ τοῦτο πολὺ πλέον εὐχάριστον εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς τῶν Τρικκάλων, διότι τοὺς ἔδιδεν, ὄχι τὸ ⅓, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον εἰς τοὺς ὑπολογισμούς των. Τὸ περίεργον δὲ εἶνε ὅτι ἡ τροπολογία καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο δεκτὴ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τῇ ὑποκινήσει τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο σύμφωνος καὶ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις αὐτῶν τούτων τῶν ἀντιπροσώπων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι μίαν καὶ μόνον ἀντίρρησιν ἐπρόβαλον, ὅτι ὁ Τρικκαλινὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Λαρίσης, καὶ τοῦτο εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὁ Ὑπουργὸς, ὡρίσας ὅτι οὐ μόνον θὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὸν ἴδιον Νομὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει θὰ ὑπάρχῃ γῆ, ἀλλὰ εἰς τὰ ὅμορα κτήματα. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένετο, ὁ Νόμος ἐψηφίσθη, ἐδόθη δὲ ἡ ἀπάντησις φυσικὴ ὅτι, πᾶν ὅ,τι ἐγένετο, ἐγένετο πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀρκεῖ νὰ ἐπιμείνουν καὶ θὰ τὰ πάρουν ὅλα. Διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης φυσικὰ διῃσθάνοντο τὸ πρᾶγμα καὶ οὕτω τὸ ἠννόουν, ὅτι θὰ μοιράσουν ὁλόκληρα τὰ κτήματα, ὅσον μεγάλα καὶ ἂν εἶναι αὐτά. Ἡ ὄρεξις ἔρχεται τρώγοντας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε εἰς ἕνα, ὅτι θὰ τοῦ δώσητε καὶ νὰ μὴ τὸ θέλῃ. Ἀσφαλῶς θὰ τὸ θελήσῃ. Ὁμολογῶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, ὅτι ἀνέμενον, ὅτι ἡ ἐπίσκεψις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐστάλη κατὰ Ἰανουάριον τρ. ἔ. διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ζήτημα ἤθελε βάλει τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Θὰ εἰσηγῆτο εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τὸν τρόπον καὶ τὸν νόμον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ τύχουν μιᾶς ἐκτάσεως καὶ θὰ ἔδιδε τὴν ἐξήγησιν ὅλων τῶν ἄλλων πραγμάτων καὶ εἶχα τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἐτελείωνε. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἔχω καὶ διαίσθησιν, ὅτι ἀσφαλῶς δὲν τὸ ἐξήτασεν ὅπως ἔπρεπεν, ἐγέννησεν ἐλπίδας ἐπὶ ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶχον σχηματισθῆ ἐλπίδες, καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἀτυχῶς δὲν ἄργησαν νὰ ἐπέλθουν. Ἔπειτα ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς μῆνας εἴχομεν κρούσματα ἀναρχικά, ἀποπείρας δολοφονίας κατ’ ὀργάνων τῆς ἐξουσίας ποῦ ἐπῆγαν νὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον, καὶ κατὰ πρώτην φορὰν τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν εἰσέπραξε τὸ εἰσόδημά του κάμνοντας χρῆσιν πεζικῆς καὶ ἱππικῆς δυνάμεως. Ἀλλ’ ἡ ἐντύπωσις, τοῦ ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ μεγαλειτέραν ἔκτασιν δὲν ἀνεπτύχθη μόνον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀνεπτύχθη καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου ἠκούσατε ἀμφισβητούμενον πλὴν τοῦ τρίτου καὶ τὸ περίφημον δέκατον, τὸ ὁποῖον διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς διεγράφη ἡ συζητουμένη τροπολογία. Δηλαδὴ ἐν ᾧ εἶναι γνωστὸν καὶ ἀπὸ τοῦ ἀειμνήστου Δεληγιάννη ἀκόμη ἐζήτουν οἱ κολλῆγοι τῶν Τρικκάλων νὰ διευκολυνθοῦν, ὅπως ἀγοράσουν ἔκτασιν γῆς 20 στρεμμάτων ὁ καθείς, ἐφθάσαμεν μίαν στιγμὴν ἐπὶ 900 χιλιάδων στρεμμάτων νὰ ἀμφισβητῆται τί; 15 ἕως 20 χιλιάδες στρέμματα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι τὸ δέκατον θὰ μείνῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν δίδει εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ τοὐναντίον τείνει εἰς τὴν διαιώνισιν αὐτοῦ. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν καὶ τὸ βλέπετε. Ἀπεμονώθη ὁ νομὸς τῶν Τρικκάλων, διότι, ὡς ἦτο ἑπόμενον, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἄλλων νομῶν ἀποβλέποντες εἰς τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προστρέξουν εἰς τὸν ἴδιον δρόμον. Ἀπεμονώθη ὁ νομὸς τῶν Τρικκάλων, δηλαδή, ὁ νομὸς ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον οἱ καλλιεργηταὶ ἀπήλαυον ἀσφαλῶς τῆς μεγαλειτέρας εὐημερίας ὅλων τῶν ἄλλων νομῶν τοῦ Κράτους. Καὶ λέγω, κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀσφαλῶς πρὸ προδιαγεγραμμένου σχεδίου, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὴν διαιώνισιν τοῦ ζητήματος καὶ ὄχι εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ. Σήμερον ζητοῦν νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ τρίτον καὶ τὸ δέκατον. Αὔριον θὰ ζητήσουν νὰ μοιρασθοῦν ὁπωσδήποτε ὅλα τὰ χωρία εἰς ὅλους τοὺς πληθυσμούς, μεθαύριον θὰ ζητήσουν νὰ πωληθοῦν τὰ κτήματα εἰς τὴν τιμήν, ποὺ ἠγοράσθησαν. Καὶ τί μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν θέλετε διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ κολλήγου, ἀπὸ αὐτὴν τὴν στάσιν τῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι τὶ σᾶς λέγουν; Ἢ θὰ τὰ πάρωμεν ὅλα ἢ θὰ μείνουν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουν δὲν ζητοῦν νὰ τὰ πάρουν ὅλα. Ἀλλά, κύριοι, μήπως δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ νομὸς Τρικκάλων, ἔχει μεγαλειτέραν ἔκτασιν ἀπὸ τὸν νομὸν Λαρίσσης καὶ οἱ κολλῆγοι ἔχουν μεγαλειτέρας ἐκτάσεις καὶ ἀπὸ τὴν Φθιωτιδοφωκίδα καὶ ἀπὸ τὴν Εὔβοιαν, διατί λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ ἀδιαφορία δι’ αὐτούς; Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν μερῶν αὐτῶν τί κάμουν; Ἀδιαφοροῦν καὶ μόνον οἱ σημαιοφόροι τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τῶν Τρικκάλων εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ λάβουν ὁλόκληρον τὴν γῆν νὰ τὴν διανείμουν. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ἓν καὶ μόνον εἶναι βέβαιον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ κίνησις τείνει εἰς ἕν καὶ μόνον—καὶ δὲν εἶναι λόγος δικός μου, εἶναι λόγος τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης—ὄχι εἰς τὴν λύσιν, ἀλλὰ εἰς τὴν διαιώνισιν τοῦ ζητήματος. Ἀλλά, κύριοι, σκόπιμον ἴσως εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν δι’ ὀλίγων καὶ τὰ ἀλλαχοῦ γενόμενα. Ἀκτήμονες ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου καὶ ὄχι μόνον ἀκτήμονες, ἀλλὰ καὶ κτήματα ἐπὶ μορτῇ δι’ ἀκτημόνων καλλιεργούμενα. Ἡ σχέσις μάλιστα τῆς μορτῆς τῶν πλείστων συγγραφέων ἐξυμνήσθη ὡς σχέσις οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ τῆς πρώτης γραμμῆς, ὡς ἀσφαλίζουσα κυρίως τὸν καλλιεργητήν, ὁ ὁποῖος καὶ εἰς δαπάνας δὲν ὑποβάλλεται, καὶ ἀσφαλὲς τὸ εἰσόδημα ἔχει. Ὁ Cgide μάλιστα ὁμιλεῖ περὶ τῆς σχέσεως αὐτῆς ὡς στοιχεῖον κοινωνικῆς εἰρήνης καὶ ὡς μέσον νὰ λυθῇ εἴς τινας περιπτώσεις τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης αὐτῆς. Ὑπεστήριξα, ὅτι σχέσις μορτῆς εἶναι καταδικαστέα καὶ πρέπει ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ καταδικασθῇ, καὶ τὸ ὑπεστήριξα, ἐρευνήσας τὰ πράγματα, εὗρον ὅτι δὲν ὑπάρχει μορτή. Οὐδεμία ἀμφιβολία εἶναι, ὅτι διὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ γεωργία δὲν προήχθη, δὲν ἔχει φθάσει εἰς τὸ ὕψος τὸ ἀπόλυτον αὐτό. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος στερεῶς ἔχων ὑπ’ ὄψει τὴν πρωτογενῆ κατάστασιν, ὅτι εἶναι καταδικαστέον. Ἐπειδὴ ἔχω τὴν γνώμην αὐτήν, δὲν ἕπεται ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐξεταστέον, δὲν ἕπεται ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅταν ἔχωμεν εἰς τὰ πλείονα πεπολιτισμένα Κράτη μέγαν ἀριθμὸν τοιούτων σχέσεων. Ἑπομένως θέλω νὰ εἴπω, κύριοι ὅτι ὑπάρχουσι βέβαια πανταχοῦ κολλιγικαὶ σχέσεις.

§277Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἄλλα ἐλέγατε τότε.

§278Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι γραμμένα. Αὐτὰ ἔλεγον.

§279ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ Κράτη αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε, εἶναι οἱ ὅροι τῆς μορτῆς οἱ κρατοῦντες ὅπως καὶ εἰς ἡμᾶς;

§280Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω ἀμέσως. Ὄχι μόνον οἱ ὅροι αὐτοὶ εἰς τὰ πεπολιτισμένα μέρη αὐτὰ—καὶ σημειώσατε, ὅτι δὲν ἀνέφερον οὔτε τὴν Ρουμανίαν, οὔτε τὴν Ρωσσίαν, οὔτε τὴν Βουλγαρίαν κλπ., ὅπου γίνονται φεουδαρχικαὶ παροχαί· ἐκεῖ πληρώνουν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην φόρον, ἐκεῖ εἰσπράττει ὁ ἰδιοκτήτης τὰ ⅔, ἐπειδὴ ἀνέφερον τὰ Κράτη αὐτὰ—ὄχι μόνον δὲν εἶναι διαφορετικοὶ οἱ ὅροι, ἀλλά, προσθέτω, ὅτι εἰς τὴν Τοσκάνην, ὅπου εἶναι πεπολιτισμένον μέρος, ἀνῆκον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὑπάρχει ἔθιμον κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ὁ μορτὴς νὰ ὑπανδρεύσῃ τὴν θυγατέρα του ἐὰν δὲν προικίσῃ τόν ...... καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς ἐνίσχυσιν.

§281Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ὑπάρχουσι συμβόλαια ἐπίσημα· ἕκαστος κολλίγος νὰ δίδῃ μίαν κότταν τὴν ἑβδομάδα νὰ κάμνῃ μίαν πήτταν.

§282Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μεταφέρετε.

§283ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε δυστυχῶς δὲν εἶσθε τσιφλικιοῦχος, τώρα ἔχετε τὰς ἰδέας αὐτάς.

§284Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀναφέρω παρὰ γεγονότα. Ἐγὼ ἀναφέρω τὶ γίνεται εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, ὅσον ἀσφαλῶς δὲν εἶσθε, διότι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν λύει αὐτὴν τὴν σχέσιν, ἡ ὁποία εἶναι ζημία καὶ διὰ τοὺς δύο, ἀδίκημα πρέπει νὰ προέλθῃ καὶ μόνον ἀδίκημα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχουσι κολλιγικαὶ σχέσεις καὶ πανταχοῦ ὑπάρχει ἡ τάσις πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ ποῦ μὲν τὰ Κράτη ἄφησαν τὸ πρᾶγμα νὰ λύηται φυσιολογικῶς καὶ ποῦ ἀναλαμβάνουν αὐτὰ ποιούμενα ἐν ἀνάγκῃ καὶ χρῆσιν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις δὲν ἐγένετο παρὰ εἰς ἓν Κράτος, εἰς τὴν Ρουμανίαν τὸ 1864, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ξούτζα, ἐὰν ὄχι ἐπαναστατικὴ πάντως ἀνώμαλος οἰκονομικῶς. Τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ἐγένετο πάντοτε ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις καὶ καθωρίσθη τὸ μάξιμ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ τὸ ⅛ τοῦ κτήματος ὁ μορτής.

§285Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν Γερμανίᾳ;

§286Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Τοιαύτη ἦτο ἡ σύγκρουσις τῶν συμφερόντων, ἡ ἀκαταστασία ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ τοῦ νόμου, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἔσπευσαν ὅπως ἐγγραφῇ εἰς τὸ Ρουμανικὸν Σύνταγμα τὸ ἄρθρον 19, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπηγορεύθη τοῦ λοιποῦ πᾶσα ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις ἐπὶ κτημάτων τοῦ Δημοσίου. Ἡ τάσις αὕτη δὲν ἐστηρίχθη πάντοτε εἰς ὑπολογισμοὺς γεωργικοὺς καὶ παραγωγικούς, ἀλλὰ περιῆλθεν σχεδὸν εἰς ἄλλα Κράτη ἐξ ἄλλων ἐλατηρίων, δηλαδὴ διὰ λόγους κοινωνικοὺς καὶ ἐθνικούς. Ἐν Γερμανίᾳ π. χ., διότι εἰς πολλὰ μέρη παρετηρήθη μία συγκέντρωσις, λόγῳ τοῦ τεραστίου μεταναστευτικοῦ ρεύματος, ἤρχισαν ἑκουσίως νὰ λαμβάνωσι μέρη.

§287Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀπὸ τὴν Γερμανίαν νὰ μὴ πέρνωμεν παραδείγματα· ἀπὸ πουθενὰ ἀλλοῦ ......

§288Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ διέκοψε· θέλω νὰ συμπληρώσω τὴν πληροφορίαν.

§289Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει καλλιεργητὰς γῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ παραμένωσι καὶ νὰ ἀφαιρῶσιν ὑπὲρ αὐτῶν κτήματα.

§290Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ κάνουν ἀναγκαστικῶς.

§291Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀναγκαστικῶς ἡ Γερμανία; Δὲν λέγω περὶ τοῦ 1908.

§292Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι οἱ νόμοι τῆς 26 Ἀπριλίου 1886 εἰσαχθέντες εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἶναι τῆς 27 Ἰουνίου τοῦ 1890.

§293Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι νεώτεροι νόμοι περὶ ἐσωτερικοῦ ἐποικισμοῦ.

§294Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οἱ νόμοι ἐκεῖνοι εἶχον τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἐν πρώτοις νὰ συγκεντρώσωσιν εἰς τοὺς ἀγροὺς τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἔπειτα τῆς Ἀνατολικῆς Πρωσσίας, διὰ νὰ δίδῃ ἔρεισμα κατὰ τῆς Πολωνίας, ἤθελον νὰ πέρνωσι κτήματα ἀπὸ τοὺς Πολωνούς. Τὸ ἐπιχείρημα μάλιστα κατὰ τῶν Πολωνῶν δὲν ὑπῆρξεν εὐτυχές. Ὁ καθηγητὴς Δημὸρ λέγει (ἀναγινώσκει): «ἡ Πολιτεία διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ κλπ.». Καὶ ὅμως οὐδεὶς εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἔκαμε χρῆσιν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Δὲν λέγω ταῦτα, δὲν τονίζω ταῦτα διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμητε τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἐδῶ, κάθε ἄλλο εἶμαι τελείως σύμφωνος, ἀλλὰ τὸ λέγω μόνον καὶ μόνον διὰ τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μὴ προβαίνωμεν μετὰ ταχύτητος, ἀλλὰ μετὰ ποιᾶς τινος περισκέψεως καὶ βραδύτητος, καὶ τοῦτο ὄχι μόνον δὲν ἔχομεν προηγούμενον ἀπὸ τὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ ὅτι ἡμεῖς πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσωμεν εἰς αὐτὰ ὡς ὑπόδειγμα, καὶ δι’ αὐτὸ θέλω νὰ τονίσω, ὅτι πρέπει νὰ προβαίνωμεν μετὰ προσοχῆς, ὄχι, ἐπαναλαμβάνω, διότι ἀντιτίθεμαι τῆς ἰδέας, κάθε ἄλλο, ὑπερμαχῶ τῆς βάσεως τὴν ὁποίαν θέτετε σεῖς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκ τῆς ὅλης αὐτῆς κινήσεως ὑπάρχει ἀσφαλῶς μία ἄποψις δυσάρεστος. Ὑπάρχει ἓν περίεργον γεγονὸς, ὅτι ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν ἀσφαλῶς ἢ προσποιοῦνται ἢ δὲν ἤκουσαν ποῖα καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Διότι ἐνῷ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πάντες ὁμιλοῦσι περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἡ λύσις αὐτή, προσωρινὴ πάντως, καίτοι εἶναι ἀναπόφευκτος, προσκρούει εἰς τὴν ἔλλειψιν χρημάτων. Ἔρχεται εἷς νόμος, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε ἀσφαλῶς νὰ ὑποστηρίξουν ἐνθέρμως οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτῶν, διότι ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς πάρα πολλὰ καλὰ, ὅσα οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένουν. Διὰ τοῦ νόμου τούτου πρώτην φορὰν ἀνέλαβε τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀκτήμονας, ὅπου δήποτε καὶ εὑρίσκονται οὗτοι, ἐξαντλεῖ ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν ἀκτημόνων καὶ ἀνέλαβε ἀκόμη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ τοὺς ἄλλους ἀγροτικοὺς ἐργάτας, ἐνῷ ἀγροτικῶν ἐργατῶν ἔχει ἀνάγκην ὄχι μόνον ἡ μεγάλη καλλιέργεια, ἀλλὰ καὶ ἡ μικρά. Εἰς τοῦτο δὲν ἀρκοῦνται τινὲς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἀλλὰ ζητῶσι ὅπως ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων δοθῇ ὁλόκληρος ἡ γῆ τῶν Τρικκάλων, ζητοῦσιν ὅπως οἱ ἰδιοκτήμονες γίνωσιν ἀκτήμονες.

§295ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§296Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχουν τὴν ἀξίωσιν νὰ φύγουν ἀπὸ τὸ κτῆμα τους διότι εἶναι ἰδιοκτῆται καὶ ὄχι κολλῆγοι, διότι ἐὰν ἦσαν κολλῆγοι ἀσφαλῶς θὰ ἔμενον καὶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τοῦτο ὁ νομοθέτης πόσα ἀγαθὰ προσέφερε, καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ὁ νομοθέτης ἐκδίδει ὁμολογίας ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν τὰς ὁποίας προσπαθεῖ ὄντως νὰ ἀσφαλίσῃ, ἐκδίδει μετοχὰς χωρὶς νὰ θίγεται ὁ ἀγρότης, ἐκδίδονται δὲ πρώτην φορὰν εἰς τὸν κόσμον κτηματόγραφα ἄνευ ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ κτήματος. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ δείξω τὴν τάσιν τοῦ Κράτους νὰ εὐνοήσῃ τοὺς χωρικούς, ἐμποδίζει τοὺς πρώην ἰδιοκτήτας τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναγοράσωσι τὰ κτήματά τους, ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ ἐνδύσουν ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν των εἰς μετοχὰς, ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ διαθέτουν τὸν βίον των κόβοντες κουπόνια καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ καλὰ, ἀκολουθοῦν τὴν τύχην τοῦ ἀγρότου, ἀφ’ ἧς γίνουν ἀγρόται, καὶ κηρύσσονται ἀκατάσχετα ὄχι μόνον τὰ κτήματα ἀλλὰ καὶ οἱ καρποὶ αὐτῶν. Περιορίζει τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἀφαίρεσις τοῦ κτήματος καὶ ἐν περιπτώσει, καθυστερήσεως ἡ ὁποία γεννᾷ τὴν ἀσφάλειαν ἀναγνωρίζει ὑπὲρ τῶν γεωργῶν πλεῖστα ὅσα εὐεργετήματα καὶ λέγει ὅτι καὶ ἐὰν δόσεις καθυστεροῦν, καὶ ἐπανειλημμέναι δόσεις ὄχι μόνον δὲν ἐκπίπτει τοῦ κτήματος ἀλλὰ δύναται μεταγενεστέρως νὰ καταβληθῇ· δὲν κερδοσκοπεῖ τὸ Δημόσιον; Εἰς τὴν ἀγορὰν τὸ Δημόσιον καταλαμβάνει τὸν κίνδυνον τῆς καθυστερήσεως, αὐτὸ ὑφιστάμενον ὅλα τὰ ἔξοδα τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἀντὶ τόσων καὶ τόσων εὐεργετημάτων τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν ἔχω πρόχειρόν τι ζήτημα ἀπὸ αὐτοὺς ἓν καὶ μόνον τοὺς λέγομεν ὅτι ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλοι νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὸ κτῆμα ἐκεῖνο νὰ ὑπάγουν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὸ ἕτερον καὶ τοῦτο πρὸς ὠφέλειαν αὐτῶν τούτων τῶν γεωργῶν διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς μεγάλης καὶ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ σταματήσῃ ἐδῶ χωρὶς νὰ δοθοῦν περισσότερα, καὶ εἶμαι τῆς γνώμης, κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ ἐδῶ ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε διὰ διατάγματος νὰ καθορισθῇ καὶ ἡ τάξις τῶν ἀπαλλοτριωτέων κτημάτων εἶναι νομίζω ἐπιβεβλημένον νὰ ὁρισθῇ πῶς θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα· θὰ ἔπρεπε νὰ προηγοῦνται κατὰ σειρὰν τὰ μοναστηριακὰ καὶ τὰ τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων, ἐκείνων οἵτινες ἔχουσι πλέον τοῦ ἑνός, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον, καὶ θὰ εἶναι ἄδικον ἐπίσης κατὰ προτίμησιν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι νὰ ὑποστοῦν τὰ τρωτὰ τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ παρουσιάσῃ ὁ νόμος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ τάξις ἀπαλλοτριώσεως καὶ δι’ ἄλλον λόγον εἶναι ἐπιβεβλημένον, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας κατ’ ἐμὲ ἀτόπως ἔσπευσε νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὰ διάφορα χωρία ἔντυπα τῶν διαφόρων συνεταιρισμῶν μὲ τὰ ὁποῖα ἐνέπνευσαν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀρκεῖ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ἐντύπου διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν κυριότητα τοῦ κτήματος. Ὅταν, κύριοι, τὴν ὥραν ποῦ θὰ εὑρεθῆτε ὑπὸ τοιαύτην σωρείαν ἀξιώσεων γεννᾶται κίνδυνος εἰς τὴν χώραν, ἐνῷ ἅμα εἶναι γνωστὴ ἡ τάξις τῆς ἀπαλλοτριώσεως τὸ πρᾶγμα θὰ ἐγίνετο μεθοδικώτερον καὶ οἱ κίνδυνοι ἀσφαλῶς θὰ ἦσαν ὀλιγώτεροι. Ἀλλά, κύριοι, κατηγοροῦνται οἱ ἰδιοκτῆται, διότι δὲν θέλουν τὸ τρίτον τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν διὰ νὰ τὸ ἐκμεταλλευθοῦν καὶ τὸ καλλιεργήσουν, ἀλλὰ τί θέλουν διὰ νὰ κερδοσκοπήσουν πωλοῦντες αὐτὸ ὑπὸ ὅρους βαρεῖς πρὸς αὐτοὺς τούτους τοὺς χωρικοὺς μεταγενεστέρως. Οὐδὲν τούτου, κύριοι, ἀδικώτερον. Ἐὰν οἱ ἰδιοκτῆται ἤθελον νὰ κάμουν αὐτό, καὶ νὰ ξεφορτωθοῦν τὰ κτήματά τους θὰ εἶχον πολὺν καιρὸν νὰ τὸ κάμουν. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα διατὶ δὲν τὸ ἔκαμον τόσον χρόνον; Ἐὰν, κύριοι, οἱ ἰδιοκτῆται αὐτοὶ ἀσφαλῶς εἶχον αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐξυμνεῖται ἀπὸ ἐπιστήμονας καὶ οἰκονομολόγους. Αὐτὸ τὸ σύστημα κρίνει ἀσύμφορον ἡ Πολιτεία καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἔρχεται καὶ καταργεῖ τὸ σύστημα διὰ λύσεως ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν. Θὰ εἰμπορῇ νὰ εἰπῇ κανεὶς μόνον τοῦτο. Νὰ μοῦ εἴπουν διατὶ δὲν ἐδιώχνατε τοὺς κολλήγους ὅταν ἠμπορούσατε νὰ καλλιεργήσετε τὴν γῆν. Σᾶς λέγω ὅτι τὸ σύστημα τῆς μορτῆς εἶναι σύστημα καὶ δὲν δύνασθε νὰ κατηγορήσετε τοὺς ἀνθρώπους διατὶ δὲν ἔδιωξαν τοὺς κολλήγους οὔτε νὰ τοὺς τιμωρήσετε διότι δὲν τὸ ἔκαμαν τότε.

§297Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Τὸ ἔκαμαν, ἀλλὰ τὰς μετέβαλον εἰς βοσκάς.

§298Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ μὴ νομίσετε ὅτι ἀποκρούω τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν διότι τὸν θεωρῶ ἄδικον. Δὲν θὰ εἶναι τίποτε τὸ ἀνάρμοστον νὰ κυτάξῃ τις νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας του. Περισσότερον τὸν ἀποκρούω διότι τὸν θεωρῶ ἀναληθῆ. Ἐὰν ὅμως εἶναι ἀληθὲς ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μία τοιαύτη ἐκμετάλλευσις πόθεν τὰ ἔχει τὰ χρήματα ἵνα τὰ πληρώσῃ ὁ νέος ἰδιοκτήτης. Ἀσφαλῶς ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς γῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας τὰ πῆρε. Διότι νὰ δανεισθῇ ἵνα τὰ πάρῃ μὲ τὰ χρήματα εἶναι ἀδύνατον ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ σημερινοῦ νόμου λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νὰ ἀγοράσῃ οὔτε νὰ δανεισθῇ ἐφ’ ὅσον ἡ ἰδιοκτησία του τὴν ὁποίαν τοῦ δίδει τὸ Κράτος εἶναι ἀνεπίδεκτος ὑποθήκης καὶ ἀπαλλοτριώσεως. Ἑπομένως ἐκμετάλλευσις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐννοηθῇ, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἐκμετάλλευσις, ἀσφαλῶς δὲν θὰ εἶναι κατορθωτή, διότι ἰσχυριζόμεθα οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτῶν, ὅτι δὲν εἶναι ὥριμοι ἵνα γίνωσιν ἰδιοκτῆται. Ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως ὅλα τὰ κτήματα μικρὰ ἢ μεγάλα καλλιεργοῦνται. Εἶμαι μάλιστα τῆς γνώμης, ὅτι καὶ φόρον ἐπὶ τῶν ἀκαλλιεργήτων γαιῶν ὀφείλει νὰ βάλῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ, εἶναι νὰ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ τὸ πράξῃ, ἀπὸ τοῦ νὰ τὸ πράξῃ. Εἶμαι δὲ στερεὰ πεπεισμένος, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς νομοθεσίας αὐτῆς καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ Κράτος πρέπει νὰ διδαχθῶμεν ἐκ τῶν προηγουμένων διαμονῶν. Αἱ διανομαὶ τὰς ὁποίας ἐνήργησε τὸ Κράτος ἐπὶ τῶν ἰδικῶν του κτημάτων μέχρι τοῦδε, ἀσφαλῶς ἔγειναν κατὰ τρόπον, ὥστε ἔπρεπε νὰ μᾶς διδάξουν διὰ τὸ μέλλον. Τὶ ἔγινεν; Ἐπῆραν τὰ χωριὰ καὶ τὰ ἐμοίρασαν εἰς διαφόρους χωρικοὺς καὶ ἐγένετο ἐκμετάλλευσις τῶν κλήρων. Ἔλαβον κλήρους, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδικαιοῦντο καὶ δὲν ἔλαβον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐδικαιοῦντο. Τὶ συνέβη; Εὑρέθησαν ἄλλοι μὲ ἔκτασιν γῆς μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχον πρότερον καὶ ἔπαυσαν νὰ καλλιεργοῦν διὰ τὸν ἰδιοκτήτην, δηλαδὴ διὰ τὸ Κράτος καὶ τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ τσιφλίκια τοῦ Κράτους ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγῆς καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν ἔμειναν τσιφλίκια. Δηλαδὴ ἐξηκολούθησαν τὴν αὐτὴν σπάταλον καλλιέργειαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι παρατηρεῖται αὔξησις κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ μείωσις προϊόντων γεωργικῶν. Ὑπάρχει δὲ καὶ ὡρισμένον χωρίον, τὸ Χατζήμισι, τὸ ὁποῖον ἐνῷ ἔβγανε 50 ἕως 60 βαγόνια στάρι, ἔγειναν 5 ἕως 6 βαγόνια, ἀφ’ ἧς ἔγεινεν ἡ ἀπαλλοτρίωσις.

§299Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κεῖται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης καὶ ὄχι τῶν Τρικκάλων.

§300Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ηὐξήθη ἡ παραγωγή. Πάρετε τὴν Μπαχούμιτσα, τὸ Ριζαριὸ, εἶχαν 60 ζευγάρια καὶ σήμερον ἔχουν 200.

§301Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἄλλο ζήτημα. Καθ’ ὃν τρόπον ἐγένοντο αἱ διανομαὶ — καὶ πρέπει τὰ παθήματα νὰ μᾶς γίνωσι μαθήματα — ἐγέννησαν καὶ ἄλλο ζήτημα, ζήτημα σχετιζόμενον μὲ τὴν κτηνοτροφίαν τῶν μερῶν τῶν ὀρεινῶν, διότι αὐτοὶ ἀποκαθιστάμενοι εἰς τὰ χωρία ἀπαγορεύουσιν εἰς τοὺς βλάχους νὰ μεταφέρωσι τὰ ποίμνιά των, ἔχουν δὲ ἀνάγκην ὀκταμήνου παραμονῆς εἰς τὸν κάμπον καὶ εἶναι ἀκόμη καὶ σήμερον ζήτημα κοινωνικὸν ἄξιον μερίμνης, διότι εἰς τοὺς βλάχους λείπει ἡ ἔκτασις, ἡ ὁποία τοὺς χρειάζεται τὸν χειμῶνα, ἵνα βοσκήσωσι τὰ πρόβατά των, ἐνῷ καὶ κλήρου ἐδικαιοῦντο. Πρόκειται περὶ πληθυσμοῦ τοὐλάχιστον τετραπλασίου ἀπὸ τὸν πληθυσμὸν τῶν χωρικῶν καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον πάσης ἐρεύνης.

§302ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ βλάχοι εἶναι ἐκεῖνοι ποῦ ἀφήνουνε τὰ πρόβατα καὶ τρῶνε τὰ γεννήματα τοῦ κόσμου.

§303Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν αὐτό, εἶναι βοσκότοποι εἰδικοί.

§304ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ ἀναφέρετε τοὺς Βλάχους.

§305Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ μὴ ἀναφέρω τοὺς βλάχους εἶναι ὁ ἐθνικώτερος πληθυσμός.

§306Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Εἶναι ὅλοι κλέπται.

§307Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε οὕτω. Εἶναι Ἑλληνισμός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος προστασίας, διότι εἶναι ἀντικείμενον προπαγάνδας, ἐπειδὴ δὲν γνωρίζουν τὴν γλῶσσαν. Νομοθετοῦντες, κυρίως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ τιθέμεθα ὑπεράνω πάντων καὶ νὰ θεωροῦμεν ὅλους τοὺς πολίτας ἀξίους τῆς αὐτῆς μερίμνης. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἀρχὴ ἠθική, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀρχὴ σκόπιμος ἔχουσα τὰ πρακτικὰ αὑτῆς συμπεράσματα, διότι οἱ ψηφιζόμενοι νόμοι, ἵνα σταθοῦν ὡς νόμοι πρέπει νὰ στηρίζωνται εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ ἵνα στηρίζωνται εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν πρέπει νὰ εἶναι καὶ δίκαιοι. Τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν τὴν ἐσχημάτισα, ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν τῆς Κερκύρας καὶ τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν τὴν μετέδωκα εἰς τὴν Βουλήν. Τότε ἐκτύπησα προλήψεις καὶ συμφέροντα, τότε ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὰς παρίδω καὶ νὰ μὴ τὰς λάβω ὑπ’ ὄψει, ἀλλὰ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα ὤφειλον νὰ τὰ ἐξασφαλίσω ἀντὶ πάσης θυσίας, καὶ διὰ τοῦτο ὄχι μόνον ἐξησφάλισα τὴν ἀποζημίωσιν τῶν δικαιούχων, ἀλλὰ καὶ ρητῶς ἀπέκρουσα προτάσεις ὑποβληθείσας εἰς ἐμὲ παρ’ ὁμάδος ἐκπροσωπούσης τὰ συμφέροντα τῶν ἐδαφοληπτῶν, διὰ τῶν ὁποίων μοῦ ἐζητοῦντο εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1912, μοῦ ἐζητοῦντο ὡρισμέναι τροπολογίαι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ταχυτέρας ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ὑπέκρυπτεν ἀδικήματα εἰς βάρος τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀπήντησα εἰς αὐτοὺς, ὅτι τοιαύτην τροπολογίαν ὄχι μόνον δὲν θὰ τὴν ὑποστηρίξω ἀλλὰ ἐκλεγόμενος βουλευτὴς θὰ τὴν ἀποκρούσω πάσῃ δυνάμει ὁθενδήποτε προτεινομένην. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε πολὺ περίεργον εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας. Κατεψήφισαν πλὴν ἐμοῦ ὅλους τοὺς ἄλλους συναδέλφους ἀκριβῶς, διότι ἦτο τὸ μόνον ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως αὐτὸς ὁ νόμος. Ἀλλά, κύριοι, ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ διαπρέψῃ. Παρῆλθε ὀλίγος καιρὸς ἡ συζήτησις, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου διέλυσαν κάθε ἀμφιβολίαν. Ἐγὼ πάλιν ἔτεινα εἰς ὅλους τὴν χεῖρα μου ἤρκει νὰ ἀνεγνωρίζετο ἡ σκοπιμότης καὶ ἡ ὀρθότης τοῦ νόμου. Δὲν ἠσθανόμην ὁ ἴδιος ἀσφαλῶς, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔβλεπον, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ριζώνει ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν μετὰ πεισματώδη συζήτησιν γενομένην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Γεωργίου Θεοτόκη ἐπηκολούθησε μεταγενεστέρως ἐν ὅλως καλῇ πίστει ἰδιαιτέρα συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος ἔκαμε πολλὰς ὑποχωρήσεις ἐν τῷ ἀρχικῷ νομοσχεδίῳ, ἔφθασεν ὅμως εἰς ἓν στάδιον καὶ εἶπεν ἐντεῦθεν δὲν ὑποχωρῶ, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἐξετασθῇ πολὺ καλῶς τὸ ζήτημα διότι εἶναι καιρὸς νὰ σώσωμεν τὸν τόπον, Ἀλλ’ ἐδόξασα τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ τελευταῖον ὅριον δὲν ἦτο μεγαλείτερον, διότι δὲν τὸ ἐδέχθημεν, τόσον ἠσθανόμην τὴν ἀνάγκην νὰ ριζώσῃ ὁ νόμος εἰς τὴν συνείδησίν των καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα ἱκανοποίησις ὑπῆρξεν, ὅταν πρὸ δύο ἐτῶν ἐδέχθην ἐν Κερκύρᾳ ἐπιτροπὴν ἐκπροσωποῦσαν τὰ συμφέροντα τῶν ἀγροτῶν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖτο ἀπὸ τοὺς φανατικωτέρους πολεμίους τοῦ νόμου καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἀδικεῖ, διότι δὲν σέβεται τὴν σειρὰν τοῦ νόμου, ἀλλὰ κάμνει προτιμήσεις. Τοὺς ἐξήγησα ἐγὼ καὶ ἐπείσθην ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀλλ’ ὅταν ἀντιμετώπισα αὐτοὺς τοὺς κυρίους τοῖς εἶπον, διατὶ παραπονεῖσθε, ἐφ’ ὅσον δὲν ζημιώνεσθε, διατηρεῖται ἡ κατάστασις, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπερεμαχήσατε, τί παράπονον ἔχετε; Ἡ ἀπάντησις ἦτο ἐπλανήθημεν, διότι ὁ νόμος ὑπῆρξε δίκαιος δι’ ὅλους. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὁ νόμος νὰ στηρίζηται εἰς τὴν συνείδησιν τὴν γενικὴν καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνεται, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχητε πρακτικὰ ἀποτελέσματα ἐν δικαίῳ καὶ μόνον ἐν δικαίῳ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ νὰ ἐκφράσω παράπονον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ νομοῦ Τρικκάλων διατὶ εἰς βάρος αὐτῶν τόσα ἐξαιρετικὰ μέτρα λαμβάνονται, μήπως καὶ αὐτοὶ δὲν διέθεσαν τὰ ἀποταμιεύματα τῆς τιμίας αὐτῶν ἐργασίας, ἐργασίας συντελεσθείσης ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν; τὰ ἠγόρασαν καὶ αὐτοί. Μήπως δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν χωρίον, τὸ ὁποῖον ἐκτίσθη ἀπ’ εὐθείας πρὸ ὀλίγων ἐτῶν; Διατὶ αὐτὴ ἡ ἰδιοκτησία νὰ μὴ ἔχῃ τὰ αὐτὰ δικαιώματα, καὶ μείζονα ἔτι σεβασμόν; Διατί αὐτὴ ἡ καταδίωξις καὶ τὰ τόσον ἐξαιρετικὰ μέτρα ἐναντίον αὐτῶν; Μήπως δὲν εἶναι ἀληθὲς ἄλλως τε, ὅτι καὶ λόγῳ τοῦ πρωτοφανοῦς τοῦ γονίμου τῆς γῆς ἐκείνης οἱ κολλῆγοι εἶναι εὐτυχέστεροι ὅλων τῶν ἄλλων νομῶν; Καὶ ἐρωτῶ, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ γῆ, διατί εἰς βάρος τῆς γῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία δὲν ἐπαρκεῖ, θὰ ἐγκαταστήσουν καὶ μίαν τρίτην κατηγορίαν καὶ ἐκεῖ ὅπου ἡ γῆ εἶναι ἐπαρκεστέρα δὲν θὰ τὰ κάμουν;

§308ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἐπαρκεστέρα, ὅλαι αἱ τάξεις θὰ πάρουν.

§309Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ παρετηρήθη, κύριοι, ὅτι οὐδεμία ἀνισότης εἰσάγεται διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας Τρικκάλων, διότι ἡ μόνη διαφορά, ἡ ὁποία εἰσάγεται, παρετήρησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος, εἶναι ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ τῆς ἐπαρκείας θὰ τὰ κρίνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ θὰ τὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν στοιχείων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ κριθοῦν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἂν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία θὰ ἔλυε τὸ ζήτημα, παρέχει αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις, διατὶ τὰς ἐγγυήσεις αὐτὰς νὰ τὰς στερηθοῦν οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ Τρικκάλων; Ἀλλ’ ἔχω νὰ ὑποβάλω ἓν ἐρώτημα. Λέγει ὁ νόμος, ἐὰν δὲν ἐπαρκέσῃ ἡ γῆ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν, τότε θὰ ὑπάγουν εἰς τὰ σύννεφα. Καὶ αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, τίνα λόγον ἔχει ἡ διάταξις αὐτή; Ἠθέλησα αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλω, ἔχων πάντως τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ κριθῶσι μετ’ ἀπολύτου ἀμεροληψίας καὶ ψυχραιμίας, νομίζω τοὐλάχιστον ἐπιβεβλημένον νὰ ἐξαιρεθῶσι πάσης ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως αἱ ἐντατικῶς καλλιεργούμεναι γαῖαι. Ἐὰν φρονεῖτε, ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ γεννήσῃ δυσκολίας, θέσατε μίαν προθεσμίαν, εἴπατε 10 ἔτη, 8, 6, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐκτεθειμέναι ἰδιοκτησίαι ἐντατικῶς παλλιεργούμεναι, διὰ τὰς ὁποίας τὰ ἔξοδα, τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια κλπ. εἶναι πολὺ μεγάλα, νὰ εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς τοὺς κινδύνους ἀμφιβόλου καταστάσεως. Θὰ ἐπεθύμουν καὶ μίαν ἄλλην σκέψιν νὰ ὑποβάλω. Ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ μία διάταξις, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ παρερμηνείας, ἐνῷ ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει περίπτωσις παρερμηνειῶν. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Διατάγματος 2469. Αὐτὸ προκειμένου περὶ ἐκτιμήσεως παραπέμπει εἰς τὸν πάγιον νόμον τοῦ 1915 καὶ προσθέτει «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπελθούσης ἕνεκα τῆς κλπ.» Ἀσφαλῶς μίαν παραδοχὴν ὑπερτιμήσεως ἢ ὑποτιμήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄνευ τῆς διατάξεως αὐτῆς τὰ δικαστήρια θὰ ἔπρεπε νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ κανονίσωσι τὸ τίμημα τὰς ἀσυνήθεις περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι προσκαίρως ἐμφανίζονται, ἀλλ’ ἡ προσθήκη θὰ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ παρερμηνείας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶναι ἀντίθετοι μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἐὰν δεχθῆτε μόνον τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, ἡ ὁποία ὑπάρχει κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀποζημιώσεως. Διότι ἂν δεχθῆτε, ὅτι μία πρόσκαιρος περίστασις ἐπέφερε μίαν πρόσκαιρον ὑπερτίμησιν ἢ ὑποτίμησιν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ μία διαρκὴς ὑπερτίμησις πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νομίζω, ὅτι ἡ περικοπὴ αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἐξεβελιστέα ἢ τοὐλάχιστον νὰ γίνῃ μία ἑρμηνεία, ἡ ὁποία νὰ εἴπῃ, ὅτι ἂν λόγῳ τῶν περιστάσεων ἐπῆλθεν αὔξησις διαρκὴς τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων ἢ τῆς ἀξίας τῶν χρημάτων πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἔχω ἀνάγκην λοιπόν, νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἀναμένω καὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἄλλων διὰ νὰ ἴδω εἰς ποῖα σημεῖα πρέπει κανεὶς νὰ ἐπιμείνῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ τονίσω εἶναι τοῦτο, ὅτι νομοθετοῦντες πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς δὲν ταὐτίζονται πρὸς τὰ συμφέροντα ὡρισμένης τάξεως· δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν νὰ δημιουργῶμεν ἐκπλήξεις· αἱ ἐκπλήξεις διαλύονται καὶ διαλύονται ὄχι μετὰ πάροδον ἐτῶν, διαλύονται μετὰ πάροδον ἡμερῶν ὅταν ἀντιμετοπίσωμεν τὴν σκληρὰν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν οὐδεμία δύναμις εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερπηδήσῃ καὶ νὰ ὑπερνικήσῃ. Ἔχοντες λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ νομοθετῶμεν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν, πρέπει νὰ σεβώμεθα αὐστηρῶς τοῦτο μὲν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραβαίνωμεν καμμίαν ἐπιστημονικὴν ἀρχήν. Τοῦτο δὲ νὰ μὴ παραβιάζομεν τὰ δικαιώματα καὶ τὰ ὑφιστάμενα ἀνεγνωρισμένα δίκαια, διότι δὲν δημιουργοῦμεν οὕτω δίκαιον, ἀλλὰ διαπράττομεν ἀδίκημα εἰς τὰς συνεπείας τοῦ ἀδικήματος εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ αἰσθανθοῦν ὅλοι γενικῶς οἱ βιοῦντες ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ πολιτείᾳ.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούσδρας ἔχει τὸν λόγον.

§311Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας ἐμπνεόμενος ὑπὸ ἀτομικοῦ συμφέροντος, τόσον δι’ ἑαυτὸν ὅσον καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν συναδέλφων του ἐλησμόνησε, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, τελείως τὴν ἀτομικὴν ἠθικήν. Ἰσχυρίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πράγματα, τὰ ὁποῖα εὐθὺς ἀμέσως θὰ ἀποδείξω, ὅτι ἀντιμάχονται τελείως πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἀναπτύσσων ὅσα ἤκουσεν ἡ Βουλή, εἶπεν ὅτι κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον, ἂν δὲ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, συνέλευσις ἐν Τρικκάλοις ἠξίωσεν ἐπιτακτικῶς διὰ τηλεγραφήματος ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς Τρικκάλων, ὅπως οὗτοι ὑποστηρίξωσι τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν εἶχε διατυπώσει τότε τὸ νομοσχέδιον. Ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι τελείως ἀνακριβές, ἔχω ἔγγραφον ἀπόδειξιν τῆς ἀνακριβείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. βουλευτοῦ. Ἐπιτροπὴ ἀκριβῶς ἐκ Τρικκάλων ἀποτελουμένη ἐξ 100 περίπου προσώπων τὴν 7ην Ἀπριλίου τοῦ 1918, ὁπότε νομοσχέδιον μᾶλλον βελτιωμένον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν......

§312Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι τότε τὸ εἶχα δεχθῆ, ἐξήγησα ἔπειτα, διατὶ δὲν τὸ ἤθελον. Αὐτὸ εἶναι ἡ ἔγγραφος ἀπόδειξις;

§313Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἀπέστειλεν ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς τοὺς βουλευτὰς Τρικκάλων τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα. (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὑποθέτω, ὅτι μεγαλειτέρα ἀντίθεσις πρὸς τὴν ἀλήθειαν......

§314Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον διὰ τὸν Ὀκτώβριον. Τὶ ἀλήθειαν μοῦ λέγετε; Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι τὸν Ὀκτώβριον τὸ ἐδέχοντο. Τὸν Ἀπρίλιον σᾶς εἶπα, διατὶ δὲν τὸ ἐδέχοντο, διότι σεῖς τοὺς εἴπατε νὰ μὴ τὸ δεχθοῦν.

§315Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Προσθέτετε καὶ μίαν ἐπὶ πλέον ἀνακρίβειαν εἰς βάρος σας. Κατὰ Ὀκτώβριον τὸ νομοσχέδιον ἦτο δυσμενέστερον, διὰ τοὺς γεωργούς.

§316Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ τὸ ἐδέχθησαν.

§317Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸν Ἀπρίλιον ὑπεβλήθη νομοσχέδιον μᾶλλον εὐμενὲς πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ ἔχω ἔγγραφον ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ εὐμενὲς νομοσχέδιον δὲν ἔγεινε δεκτὸν, διότι δὲν ἦτο σύμφωνον πρὸς τὰ πράγματα. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. βουλευτοῦ Κερκύρας ἀντιμάχεται καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν λογικήν.

§318Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὶ ὑπογραφὴν φέρει τὸ τηλεγράφημα;

§319Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. 100 ὑπογραφάς. Εἶναι δήλωσις πρὸς τοὺς βουλευτὰς δυνάμει τῆς ὁποίας ἐζήτουν τὴν ἀναβολήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ μόνον ἀνακριβὲς γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶπεν, ὅτι ἐν Καλυβίοις οἱ χωρικοὶ ἀπὸ πλεονεξίας ἀγόμενοι ἀπεφάσισαν καὶ ἐπαναστατικὰ κινήματα κτυπήσαντες καὶ ἀντισταθέντες ἐναντίον τῶν ἀρχῶν. Ἔτσι εἶναι;

§320Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μάλιστα τὸ εἰξεύρει ἡ ἐξουσία καὶ οἱ κ.κ. Ὑπουργοί, εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ὁρίων.

§321Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἄλλο τὸ ἕν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§322Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι τὸ ἴδιον.

§323Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τελείως ἀνακριβὲς ὅπως τὸ ἐξέθηκεν ὁ κ. βουλευτής. Τὰ Καλύβια εἶναι κτῆμα Ζάππα· ἀφῃροῦντο 500 στρέμματα περίπου ἀνταλλασσόμενα μὲ τὸν παρακείμενον γείτονα κ. Ζωγράφον· ἐπειδὴ ἡ ἔκτασις ἦτο πολὺ πλησίον εἰς τὸν συνοικισμόν, οἱ κάτοικοι μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσιν ἄνευ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς ἠναγκάσθησαν νὰ διαμαρτυρηθῶσιν. Ὥστε δὲν ἦτο ἡ πλεονεξία, ἡ ὁποία ὁδήγησεν εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτήν, ἦτο ἡ ἀνταλλαγή. Ἔτσι εἶναι, κ. βουλευτὰ ἐκ Κερκύρας;

§324Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν....

§325Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν εἶναι δικαιολογημένος.

§326Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λοιπὸν τὰ ἀποτελέσματα τῆς πείρας εἶναι αὐτά, διότι ἐπῆγε νὰ δολοφονηθῇ ὁ χωροφύλαξ ὁ σταλεὶς ἐκεῖ. Καὶ εἰς τὰ Καλύβια ἔκαμαν τὰ αὐτά, διότι σεῖς εἴπατε, ὅτι ἡ μίσθωσις τῶν κτημάτων εἶναι παράνομος, καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ἠγείρατε ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ ἀποζημιώσητε τοὺς κολλίγους.

§327Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔγινεν ἀντίστασις.

§328Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔγινεν ἀντίστασις, τῆς ὁποίας ἦτο ἐπὶ κεφαλῆς ὁ γαμβρός σας.

§329Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔγινεν ἀντίστασις.

§330Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀληθέστατον ὅτι ἔγινεν.

§331Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀντίστασις ἔγινεν εἰς τὰ κτήματα τοῦ πενθεροῦ σας, ὅπου ἠθέλατε νὰ ἐκδιώξητε τοὺς κολλίγους.

§332Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Καὶ ἑτέραν ἀνακρίβειαν ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὰς δύο ἄλλας. Εἶπεν ὁ κ. βουλευτής, ὅτι ὁ νόμος περὶ Ζαππείων καὶ Στεφανοβικείων κτημάτων ἐφηρμόσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἄλλοι μὲν ἔλαβον χωρὶς νὰ ἔχωσι δικαιώματα, καὶ ἄλλοι δὲν ἔλαβον ἔτι γαίας· κατόπιν τηλεγραφικῆς διαταγῆς τοῦ κ. Προέδρου ἀπεδείχθη καὶ τότε ἀνακριβής, δὲν ἐσεβάσθη δὲ τὴν Βουλήν, ὅπως ἐν γνώσει τοιαύτας ψευδεῖς πληροφορίας δώσῃ. Ἰσχυρίσθη ἐπὶ πλέον ὅτι ἡ καλλιέργεια εἰς τὰ μέχρι τοῦδε ἀγορασθέντα κτήματα ἠλαττώθη, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τελείως ἀνακριβές. Ἰσχυρίσθη ἀκόμη, ὅτι ὁ νόμος πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς κοινῆς συνειδήσεως, ἐπεκαλέσθη δὲ συμφωνίαν τινὰ αὐτοῦ μετὰ τοῦ μακαρίτου Θεοτόκη, ὅτι ἐπὶ παρομοίου ζητήματος, συνεφώνησεν ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, μετὰ τοῦ συναδέλφου του, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμφωνίας αὐτῆς κατήρτισαν τὸν νόμον διὰ τὴν Κέρκυραν. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς καὶ ὀρθὸν, ὅτι οἱ βουλευταὶ τοῦ Νομοῦ Κερκύρας, καθ’ ὑπόθεσιν ἀντιπροσωπεύουν τὴν κοινὴν θέλησιν τοῦ Νομοῦ των, καὶ ἑπομένως τὴν νομοθετικὴν θέλησιν ἐκείνου τοῦ τμήματος, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐφόσον συμφωνοῦμεν ὀκτὼ βουλευταὶ τοῦ Νομοῦ Τρικκάλων, ὁ νόμος οὗτος πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ νὰ καταστῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ὄχι μερική, ἀλλ’ ὁλική. Ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως θὰ ἠδύνατο τὸ πρᾶγμα νὰ ὑποστηριχθῇ κἄπως. Πρόκειται περὶ ἑνὸς τμήματος. Ἡ νομοθετικὴ θέλησις τοῦ λαοῦ τοῦ τμήματος τούτου φυσικά, μὴ ὄντως δυνατοῦ ἄλλου τρόπου, ἐκφράζεται διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Ὅταν ἡ πλειονότης τῶν ἀντιπροσώπων ἔχῃ ταύτην τὴν θέλησιν, ἕπεται ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ θέλησις τοῦ διαμερίσματος τούτου, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν δίκαιον εἶναι καὶ ὀρθὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐγκριθῇ καὶ ἐπικυρωθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ νομοθετικὴ θέλησις τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἡ διατυπουμένη διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ τμήματος ἐκείνου, καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. βουλευτοῦ, ἔχῃ βάσιν τινὰ πιθανήν, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τὸν Νομὸν Τρικκάλων ὅ,τι ἐγένετο καὶ διὰ τὸν Νομὸν Κερκύρας. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐντελῶς ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἠθέλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας νὰ παραστήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὰ ἄλλα τὰ περὶ μεγάλης καλλιεργείας λεχθέντα, τὰ περὶ συμφέροντος τοῦ Α ἢ τοῦ Β. τῆς Α ἢ τῆς Β τάξεως, εἶναι ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε κατ’ ἐπανάληψιν διὰ μακρῶν ἐλέχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν νομίζω ὅτι προσήκει ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὰς διαφόρους θεωρίας περὶ μεγάλης καλλιεργείας ἢ μικρᾶς, καὶ ἂν εἶναι δυνατὴ ἢ μὴ ἡ μεγάλη καλλιέργεια εἰς τσιφλίκιά τινα, ὅπως συνέβη τοῦτο καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη, ὅτι εἰς τὴν Λάρισσαν παρὰ τὸν σταθμὸν Ὀρφανὰ, ὑπάρχει τσιφλίκιον, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀκταετίας περίπου ἐπεχειρήθη, ὅπως μεταβληθῇ εἰς κτῆμα μεγάλης καλλιεργείας, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι μετεβλήθη μόνον εἰς βοσκὴν κτηνῶν! Ἑπομένως εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ, δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω σήμερον παρ’ ὅσα ἄλλοτε αὐτὸς οὗτος ὁ κ. βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν. Ὅτε πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητεῖτο ἐνώπιον ἡμῶν, εἴχομεν ὑποβάλῃ τὴν ἔντασιν τῆς ἀνεπαρκείας τῆς γῆς πρὸς καταρτισμὸν μιᾶς βιωσίμου περιουσίας. Ἐπὶ τῆς ἐντάσεως ταύτης ἐγένετο συζήτησις μακρὰ, κατέληξε δὲ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἑρμηνεύων τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀποστείλῃ ἐκεῖ ἐπιτροπὴν καὶ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, συμφώνως δὲ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἐπιροπῆς διατυπωθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἐπιτροπὴ μετέβη, ἐξήτασε τὰ πράγματα καὶ ἐπανελθοῦσα ὑπέβαλεν ἔκθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἀπεφαίνετο, ὅτι αἱ Μοναὶ τοῦ νομοῦ Τρικκάλων εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένον ὄχι διὰ τὴν δημιουργίαν βιωσίμου μικρᾶς περιουσίας, ἀλλὰ διὰ τὴν δημιουργίαν βιωσίμου μικρᾶς ἰδιοκτησίας, εἶναι ἐπιβεβλημένον, λέγω, ἐγνωμάτευσεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἀπαλλοτρίωσις. Δύο τινὰς σκοποὺς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἢ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἔκθεσις καὶ ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς ἢ νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ἔχουσα ὀρθῶς, ἦτο περιττὴ τότε νὰ ἀποσταλῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκεῖ, ἐὰν δὲ σκοπὸς τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ γνωμοδότησις αὐτῆς, τότε κατ’ ἀνάγκην τὸ νομοσχέδιον συμφώνως μὲ εἰλημμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ νὰ μεταρρυθμισθῇ ἀπὸ νομοσχεδίου μερικῆς ἀπαλλοτριώσεως εἰς νομοσχέδιον καθολικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Μετὰ τὴν ἀποστολὴν καὶ ἐπάνοδον τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε σκόπιμον ὅπως πληρέστερον ἀκόμη φωτισθῇ περὶ τοῦ πράγματος καὶ ἀπέστειλε δύο μηχανικούς, ἕνα εἰς τὸν Παλαμᾶν καὶ ἕνα εἰς τὸ Νεοχῶρι. Οἱ μηχανικοὶ αὐτοὶ καταμέτρησαν ἐπὶ ἑξάμηνον ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν, ἀνέδειξε δὲ ἡ καταμέτρησις ἐκείνη, ὅτι ἡ ἔκτασις εἰς τὰ δύο ταῦτα χωρία δύναται νὰ σχηματίσῃ τόσους κλήρους, ὥστε ἕκαστος κλῆρος νὰ δύναται νὰ περιλάβῃ πλείονα τῶν 20 στρεμμάτων καὶ ἰδίως εἰς τὸ Νεοχῶρι ἡ ἔκτασις ἑκάστου κλήρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνωτέρα τῶν 20 στρεμμάτων, εἰς δὲ τὸ Παλαμᾶ ἡ ἔκτασις δὲν ἐπιτρέπει ὁ κλῆρος νὰ σχηματισθῇ ὑπεράνω τῶν 25.

§333Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤκουσα προηγουμένως, ὅτι τὰ χωρία αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διανεμηθοῦν, εἶναι 120 στρεμμάτων. Σεῖς ἀναφέρεσθε εἰς δύο μόνον χωρία. Μόνον εἰς αὐτὰ ἰσχύουν οἱ ὅροι αὐτοί;

§334Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην μου, ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τρικκάλων εἶναι ἡ αὐτὴ δι’ ὅλα τὰ χωρία. Εἰς ὅλους τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κυρίου Ζαβιτζιάνου, διὰ νὰ κρίνετε αὐτάς, πρέπει νὰ ὁρμηθῆτε ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπα, ὅτι ὁ κύριος Ζαβιτζιᾶνος ἐμπνεόμενος ὑπὸ τοῦ προσωπικοῦ συμφέροντος δὲν ἐδίστασε νὰ καταθέσῃ πολλὰς μεγάλας ἀνακριβείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ζήτημα ἠθικῆς.

§335Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσετε τὸν λόγον αὐτὸν ἀμέσως.

§336Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Μὲ ἀπειλάς;

§337Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι μὲ τὸν κανονισμόν.

§338Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Εἶπα, ὅτι εἴπατε ἀνακριβείας.

§339Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχω ἠθικήν.

§340Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε εἶναι ἀληθῆ;

§341Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀληθέστατα.

§342Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἀπέδειξα, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ καὶ ἡ ἀλήθεια ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἠθικήν.

§343Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσητε.

§344Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ἔχει καθ’ ἡμᾶς πολλὰς ἀτελείας. Ἐκ τῆς καταμετρήσεως, τὴν ὁποίαν τὰ δύο συνεργεῖα ἔκαμαν, ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ κλῆρος εἰς τὰ δύο ταῦτα χωρία δὲν εἶναι δυαντὸν νὰ ἀποτελῆται ἀπὸ περισσότερα τῶν 20–25 στρεμμάτων. Ὁ κύριος βουλευτὴς Κερκύρας εἶπε 60 –80 στρέμματα. Διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ κλῆρος ἀπὸ τόσα στρέμματα, ὡς ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 100 κατὰ μέσον ὅρον στρέμματα. Ὅταν ὅμως ὑπάρχει διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ τρίτον δὲν ὑπόκειται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν, τότε φυσικὰ ἡ συμπλήρωσις τῶν κλήρων τούτων εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος. Θὰ δημιουργηθοῦν λοιπὸν ἰδιοκτησίαι μικραὶ ἀπὸ 20– 40 στρέμματα τὸ πολύ.

§345Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἰς ἣν περίστασιν οἱ χωρικοὶ εἶναι τόσον πολλοί, ὥστε οὐδὲ τὸ ὑπόλοιπον τρίτον τῶν ἰδιοκτητῶν ἤρκει διὰ νὰ ἀποκτήσουν μίαν ἰδιοκτησίαν ἐκ 30 στρεμμάτων, τί θὰ ἐγίνετο;

§346Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὑπάρχουν τὰ γειτονικὰ χωρία.

§347Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐὰν καὶ αὐτὰ δὲν ἤρκουν;

§348Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τότε δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ κατηγορήσῃ τὸν Θεόν.

§349Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Λέγω, μήπως ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν εἰς ἄλλα σημεῖα.

§350Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐκτοπίσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν. Ὁ συνδυασμὸς τῶν χωρίων εἶναι τοιοῦτος, ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελεσθοῦν κλῆροι βιώσιμοι ὑπαρχούσης ὁλικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχουν χωρία τινά, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἐπάρκειαν γαιῶν πρὸς συμπλήρωσιν βιωσίμων κλήρων, τότε ἕκαστος ἄνθρωπος εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ θυσιάζων τὸ ψυχολογικᾶν συναίσθημα, τὸ ὁποῖον συνδέει αὐτὸν μὲ τὸν τόπον, νὰ ἀπομακρυνθῇ.

§351Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ συναίσθημα συνδέει καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν.

§352Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν συντρέχει ὁ αὐτὸς λόγος, τοὺς ἰδιοκτήτας δὲν τοὺς συνδέει τὰ αὐτὸ συναίσθημα πρὸς τὸν τόπον, τὸ ὁποῖον συνδέει τὸν χωρικόν, γεννηθέντα ἀνατραφέντα, ἔχοντα ὅλους τοὺς προηγουμένους του ἐντὸς τοῦ τσιφλικίου ἐκείνου. Κανεὶς τσιφλικιοῦχος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ κατοικίαν μόνιμον ἐν τῷ χωρίῳ, ἀλλὰ πηγαίνει ἕνα μῆνα μόνον λόγῳ ἀναψυχῆς ἢ πρὸς συγκομιδὴν τῶν προϊόντων του καὶ ἑπομένως ὁ σύνδεσμος αὐτὸς δὲν εἶναι τόσον ἰσχυρός, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ὁ σεβασμὸς τοῦ συναισθήματος.

§353Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Οἱ καλλιεργοῦντες οἱ ἴδιοι δὲν εἶναι κάτοικοι;

§354Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τσιφλικιοῦχος ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων καλλιεργητῶν ὁ ἴδιος δὲν εἶναι κανείς. Δὲν εἶναι ὅπως εἰς τὴν Λάρισσαν. Εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, ἐὰν ἐξαιρέσητε τὴν Ζωγραφίαν καὶ τὴν Λαζαρίναν, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Εἶπεν ὁ κύριος βουλευτὴς Κερκύρας, ὅτι οἱ χωρικοὶ σήμερον ἔχουν ἀπὸ 30.000 δραχμάς.

§355Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Περισσότερες.

§356Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἀπὸ τὸ Ἀφγανιστὰν εἶναι ὁ κύριος βουλευτὴς ἢ ἀπὸ τὴν Νότιον Ἀφρικήν; Ἐγὼ γνωρίζω—καὶ δύναται νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις θετικὰς πληροφορίας παρὰ τῶν ὑπευθύνων ἀρχῶν—ὅτι ὄχι μόνον ἐπάρκειαν τοιαύτην δὲν ἔχουν, τὴν ὁποίαν φαντάζεται ὁ κύριος βουλευτής, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀπωλησίας ὅλων τῶν προϊόντων κατὰ τὸ 1918, σήμερον στεροῦνται πραγμάτων ἁπλουστάτων. Σῖτον, ἀραβόσιτον, ὄσπρια, καπνόν, τίποτε δὲν ἐπώλησαν, ἀπὸ ποῦ ἔχουν;

§357Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπὸ πέρυσι καὶ προπέρυσι.

§358Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ὅλα αὐτὰ ἐξηντλήθησαν. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει πολλάς, εἶπον, ἀτελείας, ἐπὶ παραδείγματι δημιουργεῖ νέας περίπου οἰκογενείας ἀκτημόνων.

§359Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δηλαδὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν τελείαν διάταξιν ἐντὸς τῆς ἰδέας.

§360Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Χίλιαι οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἀκτήμονες, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ τῷ κυρωθέντι διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κληρονόμοι δὲν ὑπεισέρχονται εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ κληρονομηθέντος ὅλοι, παρὰ ὁ εἷς τότε ἔχομεν καὶ ἄλλην κατηγορίαν ἀκτημόνων, ἡ ὁποία εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐκ τῶν τριῶν κληρονόμων ἀμέσως ὁ εἷς θὰ παραμείνῃ εἰς τὸ χωρίον, θὰ καταστῇ κτηματίας, οἱ δύο ἄλλοι θὰ γίνουν ἀκτήμονες. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι 15.000 ἀκτήμονες καὶ ἔχουσι 30.000 κληρονομίας, οἱ δέκα χιλιάδες θὰ παραμείνωσιν εἰς τὰ χωρία, αἱ 20.000 θὰ μένωσιν ἀκτήμονες.

§361Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τί θὰ ἐγένοντο αὐτοὶ ἐὰν δὲν ἐγένετο νόμος καὶ τὰ παιδιὰ τῶν μὴ κολλήγων;

§362Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἕν χωρίον, τὸ ὁποῖον πρὸ 20ετίας εἶχε 50.000 γεωργικὰς οἰκογενείας σήμερον διὰ τῆς αὐξήσεως ἔχει 150.000 καὶ ὀλιγωτέραν ἔκτασιν. Εἰς τὸ ἰδικόν μου χωρίον καλλιεργεῖ κάθε γεωργὸς 7 κιλὰ γῆς, 14 στρέμματα. Πρὸ 20ετίας, πρὸ 30ετίας εἶχε 15 κιλά, τώρα ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν στρεμμάτων. Λοιπὸν θὰ δημιουργήσωμεν ἰδιοκτήτας μόνον 10.000, δηλαδή, ἕνας θὰ λείψῃ, ὁ μέλλων νὰ λείψῃ διὰ θανάτου ἀντικαθίσταται ὑπὸ ἑνὸς ἰδιοκτήτου, κατὰ μέσον ὅρον ἐδέχθημεν τρεῖς κληρονόμους, οἱ δύο ἄλλοι εἶναι ἀκτήμονες. Ἕνα χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει 100 γεωργοὺς καὶ 200 κληρονόμους, μετὰ θάνατον, οἱ 100 θὰ παραμείνουν 100, οἱ δὲ 200 θὰ εἶναι ἀκτήμονες.

§363Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὴν Πελοπόννησον γίνεται.

§364Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐν ᾧ ἐὰν ὁρισθῇ εἷς ἐλάχιστος ὅρος 80 στρεμμάτων πρέπει νὰ εἶναι ὁ κλῆρος βιώσιμος, ἐὰν δὲν ἐπαρκῇ τότε κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀπαρτισθῇ κλῆρος ἀπὸ 60. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἔχομεν ἔκτασιν ἀποτελοῦσαν κλῆρον ἀπὸ 60 –100 στρέμματα εἶναι δυνατὸν ὁ κλῆρος νὰ καλλιεργῆται ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα γεωργὸν μὲ τὰς μεθόδους καὶ τὰς ἐλείψεις τὰς γεωργικάς, μετὰ θάνατον δὲ οἱ κληρονόμοι λαμβάνοντες 40 στρέμματα θὰ εἶναι εἰς θέσιν.....

§365Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐὰν βαδίζωμεν κατὰ τὴν θεωρίαν σας καὶ οἱ κληρονόμοι τῶν κληρονόμων, δὲν θὰ προλάβῃ κανεὶς διὰ οἱασδήποτε νομοθετικῆς προνοίας αὐτὴν τὴν ἐξέλιξιν τῶν πληθυσμῶν. Ὅταν αὐξάνῃ εἷς πληθυσμὸς θὰ ἐκρεύσῃ ἀλλοῦ, ἐὰν δὲν εὕρῃ θὰ ὑπάγῃ πρὸς τὰ ἔξω.

§366Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐδῶ ἐμποδίζει ὁ νόμος, διότι δὲν τοῦ ἀφίνει περιθώριον πουθενὰ οὔτε διὰ πωλήσεως, οὔτε δ’ ἄλλως πως. Ἀγοράζει τὸ κτῆμα τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι ἔγεινε Πρόεδρος καὶ δὲν τὸ θέλει, ἐκεῖ δὲν ἠμπορεῖ, μοιράζονται μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν, ἐν ᾧ ἐκεῖ δὲν ἐπιτρέπεται.

§367Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἔχω σχηματίσει τὴν γνώμην, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως προέρχεται ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἀντίληψιν τῶν ἀντιπροσώπων ἐκ Τρικκάλων, θὰ παρακαλέσω νὰ κάμουν δήλωσιν προκειμένου περὶ τῶν κτημάτων τῶν κατ’ ἔκτασιν ἐπὶ ὡρισμένου χρόνου καλλιεργουμένων δύνανται αὐτὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς ἀπαλλοτριώσεως; Ἡ γνώμη σας θὰ ἔχῃ μεγαλύτερον κῦρος ἀπὸ τὴν γνώμην οἱουδήποτε.

§368Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς τοῦτο. Ἡ ἐρώτησις ἀφορᾷ σχετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἀνάγνωσις τῆς διατάξεως αὐτῆς νὰ τὴν συζητήσητε. Λοιπὸν ἡ ἐπάρκεια τῆς γῆς δὲν ἔχει οὐδένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν πρόσκτησιν γαιῶν, ἐπειδὴ δὲ οἱ χωρικοὶ δὲν δύνανται νὰ ἀποκτήσουν ἄλλας γαίας, κατ’ ἀνάγκην θὰ καταφύγωσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς ὑπολοίπου ἐκτάσεως. Ἔρχεται ὁ νόμος καὶ δημιουργεῖ τὸν νόμον τὸν λεγόμενον σκληρὸν τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔρχεται ἡ Πολιτεία καὶ δημιουργεῖ μίαν περίπτωσιν ἐμπορεύσεως τῆς γῆς, λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας περιέρχεται εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ γεωργὸς, ὅταν μάλιστα εἶναι οἰκογενειάρχης ὁπωσδήποτε ἐπαρκῶς εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην πᾶν ὅ,τι ἔχει νὰ τὸ δώσῃ τοῦ ἰδιοκτήτου διὰ νὰ προσκτήσηται γαίας, ἔχει περιορισμὸν μικρὸν κατ’ ἀνάγκην θὰ στραφῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Ὑπάρχουσι πλεῖστα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα πείθουσι, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις ἐκ τοῦ λόγου τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν 500 δραχμῶν ἀκόμη περισσότερα, ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει του συγκεκριμένα παραδείγματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο κατάχρησις τοιαύτη τῆς γῆς. Τώρα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς ἀκόμη εἶναι ὀρθὸν ὁ νόμος νὰ δημιουργῇ τοιαύτην ἀνάγκην εἰς τὸν γεωργὸν, τοῦ ὁποίου θέλει νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν. Εἶναι ἠθικὸν καὶ δίκαιον νὰ ἔλθῃ ὁ νόμος καὶ νὰ εἴπῃ ὅ,τι ἔχεις καὶ ὅ,τι δὲν ἔχεις καὶ τὸ τσαροῦχι σου καὶ τὴν σκούφια σου νὰ δώσῃς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην διὰ νὰ πάρῃς 10 στρέμματα, διὰ νὰ ἀφίσῃς μίαν κληρονομίαν εἰς τὰ παιδιά σου. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως τὸ πρᾶγμα εἶναι δῶρον ἄδωρον δι’ αὐτὸ πρέπει πάντως νὰ τροποποιηθῇ ἐὰν ὄχι τώρα ἀλλὰ νὰ μὴ ἀφεθοῦν εἰς τὴν διάκρισιν καὶ τὴν ἀπληστίαν τῶν τσιφλικούχων. Μὲ ὅσας δικαιολογίας καὶ ἂν ὑποβάλλουν οἱ μεγάλοι κτηματίαι μὲ ὅσα καὶ ἂν ὑπόσχονται ὅτι θὰ βελτιώσωσι τὴν καλλιέργειαν καὶ θὰ μεταχειρισθοῦν τὰς μεθόδους τῆς μεγάλης καλλιεργείας ἐὰν εἶναι αὐτὸ ἀκριβὲς εἶναι ὀρθὸν νὰ τεθῇ τοιαύτη διάταξις καίτοι πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐν Θεσσαλίᾳ μεγάλῃ ἐντατικὴ καλλιέργεια. Πολλοὶ ἀπεπειράθησαν· αὐτὸς οὗτος ὁ Μαυροκορδᾶτος ἐδαπάνησε ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐπεχείρησεν ἐγκαταστάσεις μεγάλας καὶ μετὰ πάροδον 5–8 ἐτῶν ἐναυάγησαν ὅλα αὐτὰ καὶ ἔσχεν τὴν ζημίαν μόνον τόσων χρημάτων. Ἐὰν ὅμως δεχθῶμεν ὡς ἀληθὲς τὸν ἰσχυρισμὸν τότε διατὶ νὰ μὴ τεθῇ διάταξις ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ὅτι ἡ ἔκτασις αὐτὴ ἡ ὁποία θὰ μείνῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ εἶναι ὑποχρέωσις αὐτῶν νὰ καλλιεργηθῇ ἐὰν ὄχι ἀμέσως ἐντατικῶς καὶ μεγάλως ἀλλὰ τέλος πάντων νὰ καλλιεργηθῇ πρὸ παντός, ἐὰν δὲ θέλει νὰ τὴν μεταπωλήσῃ νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ λάβῃ τίμημα ὑπέρογκον εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποφύγωμεν τὸν σκόπελον ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἔρχεται νὰ δημιουργήσῃ δηλαδὴ μίαν αἰσχροκέρδειαν τῆς γῆς ἀφοῦ ψηφίζομεν νόμους διὰ τῶν ὁποίων πολεμῶμεν τὴν αἰσχροκέρδειαν εἰς οἱονδήποτε κλάδον πρέπει νὰ τὴν καταπολεμήσωμεν καὶ ἐδῶ.

§369Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἰς ἐκείνους ποῦ θὰ μείνῃ ἓν μέρος κτήματος ἢ θὰ κάμουν ἐντατικὴν καλλιέργειαν νὰ τὸ ἐκμεταλλευθοῦν ἢ θὰ τὸ πωλήσουν ποῖος θὰ τὸ ἀγοράσῃ; ἢ ἕνας ἄλλος ποῦ στέργει νὰ γίνῃ ἰδιοκτήτης διὰ νὰ κάμῃ ἐντατικὴν καλλιέργειαν συμφώνως μὲ τοὺς ὅρους τοὺς καθοριζομένους ἐν τῷ νόμῳ ἢ ἐὰν δὲν εὑρεθῇ τοιοῦτος θὰ τὸ ἀγοράσῃ πάλιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπῆραν καὶ τὸ ἄλλο.

§370Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ναὶ ἀλλὰ θὰ γίνῃ αἰσχροκέρδεια καὶ κατόπιν ὅταν ὑψωθοῦν αἱ τιμαί.

§371Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὅταν μία Πολιτεία τέμνῃ ἕνα δρόμον, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ συνεχίσῃ τὸν δρόμον ἐφαρμόζουσα τὸν νόμον κατὰ τὰς ἑκάστοτε ἀνάγκας.

§372Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλας προϋποθέσεις καὶ ὅρους ἐφαρμογῆς τοιαύτης ὥστε νὰ δύναται νὰ ὑπολογισθῇ ὅτι θὰ ἀπαιτηθῇ τόσος χρόνος ὥστε ἡ παροῦσα γενεὰ δὲν θὰ τὸν ἴδῃ ἐφαρμοζόμενον, διότι αἱ διάφοροι ἐπιστημονικαὶ καὶ τεχνικαὶ καταμετρήσεις τὰς ὁποίας ὁ νόμος προϋποθέτει, ἀναγκαίως διὰ τὴν διανομὴν ἡ διάκρισις τῶν διαφορῶν κατὰ ποσότητας κατηγορίας καὶ ἡ ὅλη προπαρασκευαστικὴ ἐργασία ἐκδόσεως διαταγμάτων τὰ ὁποῖα διατυποῖ ὁ νόμος, ἀπαιτοῦν τοὐλάχιστον ἓν συνεργεῖον νὰ ἀπασχολῆται ἐπὶ ἓν ἔτος δι’ ἓν χωρίον καὶ ἐὰν μετρήσωμεν ὅτι ἔχωμεν 100 χωριὰ φαντασθῆτε ἀπόδειξις εἶναι τὸ παρελθόν.

§373Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν ἔχομεν ὑπηρεσίαν.

§374Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον ἦλθον δύο συνεργεῖα εἰς τὰ Τρίκκαλα ἠσχολήθησαν ἐπὶ πέντε μῆνας διὰ τὴν καταμέτρησιν ἐπανῆλθον μετὰ τι χρονικὸν διάστημα καὶ μέχρι σήμερον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταρτίσουν σχεδιάγραμμα.

§375Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠκούσατε τὶ ἐδηλώθη εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ὅτι κατὰ τὸν Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον κατεμετρήθησαν μὲ ὅλην τὴν ἀτέλεια τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἔχομεν σήμερον, ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, εἰς τὸν νομὸν Λαρίσσης 5 χωρία ἐκτὸς τεσάρων ἄλλων ποῦ διετιμήθησαν συγχρόνως ὑπὸ τοῦ ἄλλου συνεργείου. Πῶς φαντάζεσθε λοιπὸν ὅτι θὰ παρέλθῃ γενεὰ καὶ διὰ νὰ γίνῃ ἡ διανομή;

§376Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἡ ἐγκατάστασις ἀπαιτεῖ ἕξ μῆνας ἡ ὁποία εἶναι πρᾶξις τυπικὴ ἐπίδειξις τῶν κτημάτων κλπ. πέντε μῆνας χρειάζεται διὰ τὴν καταμέτρησιν ἑνὸς χωρίου καὶ ἐπειδὴ ἄλλα εἶναι μικρότερα ὑπολογίσατε τέσσαρας μῆνας κατὰ μέσον ὅρον. Χρειάζεται μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ διακρίνῃ τὰς γαίας κατὰ ποσότητας αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς ἐργασίας θέλει δύο μῆνας ἔχετε ἕξ μῆνας καὶ κατόπιν ἡ καταγραφὴ καὶ κατασκευὴ τοῦ διαγράμματος ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον τρεῖς μῆνας. Οἱ κύριοι μηχανικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τὴν καταμέτρησιν τῶν ἄλλων χωρίων μέχρι σήμερον ἐργάζονται ἐπὶ τρεῖς μῆνας καὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ τελειώσουν ὑπολογίζουν δὲ μόλις εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους δηλαδὴ ἐννέα μῆνας. Κατόπιν ἔχομεν συλλογὴν ὅλων τῶν στοιχείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα καὶ ἀπαραίτητα νὰ ὑποβληθοῦν ἐνώπιον τοῦ Προέδρου διὰ τὴν προσωρινὴν ἐκτίμησιν.

§377Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Πολλαὶ ἐργασίαι θὰ γίνονται ἐκ παραλλήλου. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω εἶναι ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται περὶ δεσμεύσεως καὶ περὶ ἑνὸς προστάγματος κυβερνητικοῦ, ὁρίστε πάρετε ὅ,τι σᾶς ἀρέσει ὁ καθ’ ἕνας κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔχετε τὰς δικονομικὰς αὐτὰς διατυπώσεις, μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ προστάγματος ἁρπαγῆς δὲν θὰ εἴχατε ἀνάγκην τῶν διατυπώσεων αὐτῶν.

§378Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν ἐσυνηγόρησα ὑπὲρ τῆς δεσμεύσεως. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δι’ ἑνὸς ἄλλου τρόπου τὸν ὁποῖον θὰ ἐκθέσω συντόμως θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα συντόμως. Δὲν ἀρκεῖ νὰ γίνῃ καταμέτρησις καὶ χωρισμὸς τῶν κτημάτων τῶν ὁποίων θὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Δὲν ἀρκεῖ δὲ μόνον τοῦτο ἀλλὰ χρειάζονται καὶ ἐγκαταστάσεις, διότι καὶ οἱ γεωργοὶ καὶ ὁ ἰδιοκτήτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωσι τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ σχεδιαγράμματος. Κατόπιν ἔχομεν ἀδιανέμητον ὅλην τὴν ἔκτασιν ἡ ὁποία πρόκειται νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν συνεταιρισμὸν τῶν γεωργῶν. Εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ πρόνοιαν, νὰ στείλῃ μηχανικοὺς νὰ καταμετρήσουν τὸ τμῆμα τὸ ὁποῖον συνολικῶς θὰ παραχωρήσουν εἰς τὸν συνεταιρισμόν, νὰ κάμουν νέον σχεδιάγραμμα, νέαν κλήρωσιν καὶ νέαν ἐγκατάστασιν αὐτῶν τῶν κληρούχων. Αὐτὰ ὅλα ἀπαιτοῦσι χρόνον πλέον τοῦ ἔτους. Τρία ἑξάμηνα εἶναι τὸ λιγώτερον. Σᾶς ἀναφέρω τὰ Καλύβια. Ἐψηφίσθη ὁ νόμος τὸ 1912 ἔχομεν 1918, δηλαδὴ ἐπὶ 6 ἔτη ἐργαζόμενα δύο συνεργεῖα ἐν Τρικκάλοις καὶ Καρδίτσῃ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συμπληρώσωσι τὴν ἐγκατάστασιν οὔτε 4 χωρίων, ὑπολείπονται 6 χωρία. Ἕνα συνεργεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν περισσότερον ἀπὸ ἕνα χωριὸ εἰς διάστημα κατὰ μέσον ὅρον ἑνὸς ἔτους νὰ περατώσῃ.

§379Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν εἰπῆ καὶ ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ θὰ χρησιμοποιήσῃ ἀκόμη διὰ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τῶν ἐγκαταστάσεων. Ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ κάμῃ ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν διανομήν. Ὅταν ἐμφανίζει μία Κυβέρνησις εἰς ἕνα πληθυσμὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ὄχι ἐπαγγέλλεται ἀλλὰ τοὺς καθιστᾷ ἰδιοκτήτας, φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἡ ἀμελεστέρα Κυβέρνησις ὄχι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ νὰ ἐπιβραδύνῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου; Σεῖς πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ ἐγκατάστασις θὰ εἶναι ταχυτέρα παρὰ ὅσον δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ

§380Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Πᾶς ἄνθρωπος ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν εὔχεται ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον νὰ ἐξαλειφθῇ μία νόσος ἡ ὁποία βασανίζει τὸν κοινωνικὸν ὀργανισμόν.

§381Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ εἴχομεν ἐπιληφθῆ τῆς ἐργασίας ἐὰν δὲν ἦτο ἡ ἀντίδρασις ὀλίγων βουλευτῶν τοῦ νομοῦ ἐκείνου. Δικαιοῦμαι λοιπὸν νὰ σᾶς λέγω ὅτι ἀφῃρέσατε ἀπὸ τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἕνα ὁλόκληρον ἑξάμηνον.

§382Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Θὰ ἀπολογηθῶ εἰς ἄλλην στιγμήν. Λοιπὸν ἐπὶ 100 χωρίων ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ δημόσιον διαθέτει 5 συνεργεῖα, 15 ἔτη εἶναι ὁ ταχύτερος ὑπολογισμὸς τοῦ χρόνου ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου.

§383Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἶναι ὡσανεὶ νὰ ὑπολογίζετε πόσας γαίας θὰ καλλιεργήσητε μὲ ἕνα ζευγάρι, ἀλλὰ δὲν θὰ καλλιεργήσητε μὲ ἕνα ζευγάρι;

§384Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὸ δώσῃ τὸ ἔργον διὰ δημοπρασίας εἰς ξένας ἑταιρείας.

§385Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἐὰν περιωρίζετο τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Διατάγματος τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως θὰ συνέβαινε τὸ ἑξῆς: Ἀπαιτεῖται ἕνα περιμετρικὸν σχεδιάγραμμα τοῦ ὁποίου ἡ κατασκευὴ ἠδύνατο νὰ συμπληρωθῇ κατὰ μέσον ὅρον ἐντὸς 15 ἡμερῶν, δι’ ὅλα δὲ τὰ ἄλλα προπαρασκευαστικὰ διὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν σχετικῶν πρὸς ἐκτίμησιν θὰ ἐχρειάζοντο ἄλλες 15 ἡμέρες, δηλαδὴ ἕνα ἢ ἑνάμισυ μῆνα τὸ πολύ, δηλαδὴ νὰ δύναται ἓν συνεργεῖον νὰ τελειώσῃ 6 χωριά, δηλαδὴ εἰς διάστημα 3 ἐτῶν νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις ἄνευ δεσμεύσεως, διότι ἡ ἐκτίμισις θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προσωρινοῦ σχεδιαγράμματος, ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις δύναται νὰ καταφύγῃ ἑκάτερος τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὰ δικαστήρια.

§386Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ ἐκτίμησις καὶ ἡ καταμέτρησις θὰ γίνουν χωρὶς δικαστήρια;

§387Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Εἶπον ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς περιμετρικοῦ σχεδιαγράμματος, ἐὰν θέλετε νὰ μικρολογῆτε διαφέρει τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας παρεπονέθη ὅτι τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ ἢ μᾶλλον εὐνοεῖ τοὺς γεωργοὺς καὶ καταπολεμεῖ τοὺς ἰδιοκτήτας. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετον. Τὸ διαμέρισμα Τρικκάλων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐχὶ μόνον δὲν τυγχάνει εὐνοίας τινὸς ὅσον ἀφορᾷ τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀλλὰ δυσμενείας. Ἐγὼ προτείνω καὶ μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου, διότι ἐνῷ εἰς τὸν γενικὸν νόμον δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ὑποχρέωσις πρὸς καταβολὴν τιμήματος εἰς μετρητὰ διὰ τὸ τρίτον ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ ⅔ δὲν ἐπαρκοῦν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κλήρων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀπαιτεῖται καταβολὴ ὁλοκλήρου τοῦ τιμήματος εἰς μετρητὰ πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ τιμήματος διὰ τὸ ⅓. Αὐτὸ δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν γενικὸν νόμον διατί νὰ ὑπάρχῃ ἐδῶ;

§388Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι εἶναι ἀτέλεια τοῦ νόμου ἐκείνου. Εἶναι γενικὴ διάταξις.

§389Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ τὴν ἀπαλείψωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ νὰ γίνῃ ὅπως ἦτο ὁ παλαιὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ὥριζε τὸ τρίτον.

§390Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Εἶναι δίκαιον δι’ αὐτὸ ἡ ὑποχρέωσις πρὸς καταβολὴν τοῦ τρίτου νὰ ἀπαλειφθῇ. Ἄλλως τε νὰ τροπολογηθῇ ἡ λέξις τρίτον, διότι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει παραχωρεῖται τὸ τρίτον εἰς τοὺς κληρούχους. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νόμῳ καθ’ ἣν κτήματα ἔχοντα ἔκτασιν μικροτέραν τῶν χιλίων στρεμμάτων ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἔχομεν συγκεκριμένας περιπτώσεις καθ’ ἃς 25 περίπου χωριὰ ἔχουσιν ἔκτασιν κάτω τῶν χιλίων στρεμμάτων, 800 ἢ 900, καὶ τὰ χωριὰ αὐτὰ τῶν ὁποίων ἔχω τὰ ὀνόματα δὲν θὰ ἀναμιχθοῦν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ θὰ ἔχωμεν ἕνα πρόσθετον ἀριθμὸν ἀκτημόνων.

§391Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Μήπως εἶναι ἀλιακάδες;

§392Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὰ χωριὰ αὐτὰ εἶναι εἴκοσι ἕως εἴκοσι πέντε περίπου.

§393Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μέσα εἰς τὸ κτῆμα εἶναι αὐτά;

§394Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν εἶναι μέσα εἰς τὸ κτῆμα ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἄλλην διάταξιν, καθ’ ἣν ὑπολογίζεται τὸ ὁλικὸν ἐμβαδὸν τῆς ὑποκειμένης εἰς ἀπαλλοτρίωσιν ἐκτάσεως· ἑπομένως ἂν τὸ κτῆμα εἶναι κάτω τῶν χιλίων στρεμμάτων συνολικῶς εἶναι ἄνω τῶν χιλίων.

§395Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν βελτίωσιν τοῦ προηγουμένου νόμου· πρόκειται περὶ τμήματος καλλιεργουμένου ἐπὶ μορτῇ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἂν ὑπάρχωσι κτήματα καλλιεργούμενα ἐπὶ μορτῇ καὶ κάτω τῶν χιλίων στρεμμάτων ἂν εἶναι ἀπαλλοτριοῦνται, ἢ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ὅριον τοῦ ἀναπαλλοτριωτέου ἀπὸ χίλια εἰς πεντακόσια στρέμματα.

§396Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν κατεβαίνουμε στὰ 10;

§397Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ θὰ φθάσουν τὰ 700 στρέμματα, ἂν εἶναι τὸ κτῆμα νὰ μοιρασθοῦν καὶ τί θὰ ἀπομείνῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας; Διατὶ θέλετε νὰ καταργήσωμεν τὸν γενικὸν κανόνα, ἐνῷ τοὺς μορτίτας αὐτοὺς ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν εἰς ἄλλα κτήματα μεγαλείτερα χωρὶς νὰ καταργήσωμεν μίαν μοναδικὴν ἐξαίρεσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἰδιοκτήτου.

§398Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Πρόκειται περὶ 500 οἰκογενειῶν εἰς ὅλον τὸν νομόν.

§399Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Διατὶ ἀποκαθιστῶμεν τοὺς ἀκτήμονας εἰς κτηματίας; Ποῖος εἶναι ὁ κυριότερος λόγος; Ὅτι συνδέονται μὲ αὐτὴν τὴν γῆν, εἶναι κληρονομία του διὰ τὸν βίον τοῦ πατρός των καὶ τοῦ πάπου των. Ἀλλ’ ἡ σχέσις τοῦ μορτίτου τὸν ὁποῖον πέρνει ὁ ἰδιοκτήτης ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ τὸν πηγαίνει ἀλλοῦ εἶναι πολὺ διάφορος. Ἂν ἔχωμεν ἕνα κτῆμα 600 στρεμμάτων καὶ ἔχομεν 2 ἢ 3 οἰκογενείας τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ ἰδιοκτήτης διὰ νὰ καλλιεργήσουν τὸ κτῆμα δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν τὸ κτῆμα καὶ νὰ τὸ δώσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς 2 ἢ 3 οἰκογενείας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ περαιτέρω ἐνέργεια παρουσιάζει τοιαύτας ἀνάγκας, πάντως εἶναι ζήτημα μέλλοντος, καὶ ἔχομεν τὸν καιρὸν νὰ τὸ διευθετήσωμεν.

§400Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἡ ἱστορικὴ ἐξέλιξις εἶναι, ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἀνῆκον εἰς τοὺς Τούρκους, ἀπὸ τοῦ θανάτου τῶν ὁποίων διενεμήθησαν εἰς κληρονόμους 5, 6, 8 ἐκ τῶν ὁποίων τινὲς ἐπώλησαν εἰς τὸν Α,

Β, Γ.

§401Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν εἶναι ἓν κτῆμα ἔχομεν τὴν διάταξιν τὴν ἄλλην.

§402Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἡ διάταξις ἡ ἄλλη ἰσχύει, ὅταν εἶναι τσιφλίκι ὁλόκληρον.

§403Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ νόμος δὲν ὁμιλεῖ περὶ τσιφλικίων, ὁμιλεῖ περὶ κτημάτων.

§404Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Ἂς λάβωμεν ἓν χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει 50 μικροϊδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν δύο, τρεῖς ἁλικάδες ἀπὸ τὸν Α ἰδιοκτήτην ἀρχικῶς. Ὁ εἷς ἁλικᾶς ἔχει ἕνα τσιφλίκι καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ 1000 στρέμματα, τὰ ἄλλα συνεχόμενα κτήματα δὲν εἶναι τσιφλίκια, εἶναι μικροϊδιοκτησίαι, καλλιεργούμεναι ἀπὸ μικρογεωργούς, τί θὰ γίνουν αὐταί; περὶ τούτων δὲν ὑπάρχει διάταξις. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ μείνουν αὐτοὶ ἄνευ κτήματος. Δὲν εἶναι ἐπήλυδες προερχόμενοι ἀπὸ ἄλλα χωρία καὶ ἐγκατασταθέντες ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, εἶναι καὶ αὐτοὶ ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι γεωργοί, γεννηθέντες ἐκεῖ ἔχοντες τοὺς αὐτοὺς ἱστορικοὺς λόγους καὶ δεσμοὺς μὲ τὸ χωρίον. Ἐὰν νομίζετε προσῆκον, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, καὶ ἂν θέλετε διορθώσητε αὐτὸ τὸ ἄδικον, ἐὰν δὲ θέλετε ἀφήσατέ τους ἄνευ κτήματος. Θὰ προσθέσω ἀκόμη δύο λέξεις διὰ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 7. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 7 ἀναφέρει τρεῖς ἀριθμοὺς τοῦ Διατάγματος τοῦ 1916. Ἐὰν θέλετε νὰ περιλάβητε καὶ τὸν πέμπτον, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος 2469.

§405Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν καὶ ἄλλην τάξιν, νὰ τὸ μεταβάλωμεν.

§406Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Εἰς τὸ αὐτὸ ἐδάφιον εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος ὁ ἀριθμὸς 2366 νὰ γίνῃ 2469.

§407Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἔγεινε.

§408Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Καίτοι ἡ ὥρα δὲν εἶναι κατάλληλος, ὀφείλω νὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δευτέραν ἤδη φορὰν ἔρχεται ἐνώπιον ἡμῶν, ὅτι ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀγαθὰς διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐλπίζω, ὅτι αὕτη θὰ πράξῃ, ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον ὑπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ πιστεύω, ὅτι τὰ πράγματα δὲν θὰ προσαρμοσθῶσι πρὸς τὸν νόμον ὡς πράττει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προκαταβολικῶς ἀφίνει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὡρισμένην ἔκτασιν, τὸ ὑπόλοιπον δὲ παραχωρεῖται εἰς τοὺς χωρικούς, εἴτε ὑπάρχει, εἴτε δὲν ὑπάρχει. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ρύθμισιν τοῦ νόμου πρὸς τὰ πράγματα. Ἐν τούτοις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τοῦ ἀρχικοῦ νόμου τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐν γένει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι διὰ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν συγχρόνων ἔχει ἐξασφαλίσει, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγαθὴν ὑστεροφημίαν. Ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ ὑπῆρξα ὀπαδὸς τοῦ ζητήματος τούτου διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὡς μόνης δυνατῆς λύσεως, θεωρῶ ὡς ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν καὶ ἱκανοποίησιν τῆς ἀρχῆς, τὴν πραγματοποίησιν καὶ ἐνσάρκωσιν τῆς ἰδέας αὐτῆς εἰς νόμον τοῦ Κράτους.

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§410Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἤκουσα τὰ διαμαχόμενα μέρη, ἀφ’ ἑνὸς ἓν ἐκπροσωποῦν τὰς ἰδέας τὰς γαιοκτηματικὰς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοὺς ἐκπροσωποῦντας τὰς ἰδέας τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἰδιαίτατα δὲ ἐκ τοῦ νομοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον παρουσιάζεται ὀξύτερον τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἐνόμισα, ἐπειδὴ περιλαμβάνονται καὶ διατάξεις ἀφορῶσαι καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ὅτι μοὶ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ ζητήσω τροποποιήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ ὑποβεβλημένου νομοσχεδίου, θεωρῶν, ὅτι διὰ τῶν παρατηρήσεών μου εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσι σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ σταματήσῃ. Χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος ἢ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα, ὅσα ὑπὲρ κόρον ἐξετυλίχθησαν ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν συνεζητεῖτο ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος αὐτὸς, ἓν πρᾶγμα ἔχω νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι εὐτυχῶς ἡ σημερινὴ κατάστασις, ἡ γεωργικὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἦτο πρὸ δεκαετίας μόλις, τόσον ἐκ μέρους τῶν γεωργῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν γαιῶν. Δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν καὶ ἐν Φθιώτιδι καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ γαιοκτήμονας, οἱ ὁποῖοι δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι οὐ μόνον δὲν προσομοιάζουν εἰς τοὺς γαιοκτήμονας τοῦ παλαιοῦ Κράτους, ἀλλ’ οὔτε ἔδωσαν μίαν κατεύθυνσιν γεωργικὴν εἰς τὸν τόπον, ἡ ὁποία ἀξίζει νὰ μνημονεύεται. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Δομοκοῦ ὑπάρχουσι γαιοκτήμονες, οἱ ὁποῖοι δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὰς χαλεπὰς ἡμέρας, τὰς ὁποίας διῆλθεν ἡ Ἑλλὰς ἐσχάτως, προσέφερον σημαντικὰς ὑπηρεσίας ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγῆς, καὶ μνημονεύω συγκεκριμμένως τὰ κτήματα Τζόμπα, Μπεκιρλὲρ καὶ Δαουκλῆ. Τὰ τρία αὐτὰ κτήματα παρέδωσαν εἰς τὸ Κράτος πλέον τῶν 3 ἑκατομμυρίων ὀκάδων σίτου καλλιεργούμενα ἐντατικῶς καὶ μεθοδικῶς. Δὲν ὑπολογίζω βέβαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔκαψεν ὁ σιδηρόδρομος.

§411ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔκαψε πολλά;

§412Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἔκαμε 400.000 δραχμῶν ζημίαν. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὴν παρῳχημένην ἐποχὴν καὶ τοὺς παρῳχημένους γαιοκτήμονας—καὶ ὄχι καὶ ἐκείνους ὅλους, ἀλλὰ τινὰς ἐξ αὐτῶν, ἴσως καὶ μετρουμένους εἰς τὰ δάκτυλα, 5–6 ἐπὶ 500 γαιοκτημόνων—ὥστε νὰ ῥίπτωμεν καὶ σήμερον τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος, διότι εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ ποιότης τῶν γαιοκτημόνων ἐβελτιώθη, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἕνα Ζωγράφον, ἕνα Χαροκόπον καὶ ἄλλους καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκω, ὅτι τὸ παράπονον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν καλλιεργητῶν εἶναι δίκαιον ἰσχυριζομένων, ὅτι οἱ τσιφλικιοῦχοι εἶναι μόνον ἀφεντάδες καὶ φεουδάρχαι, καὶ ὅτι θέλουν νὰ ἔχουν δούλους, διότι ἀπεδείχθη ἐσχάτως, ὅτι πολλοὶ τῶν ἰδιοκτητῶν μεταβαίνουν τακτικῶς καὶ μορφώνονται μὲ νέας ἰδέας, καὶ δυνάμεθα μάλιστα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς αὐτοὺς, εἰς τοὺς σκαπανεῖς μιᾶς γεωργικῆς πολιτικῆς μεθοδικωτέρας καὶ καλλιτέρας. Ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθη ὁ νόμος, κύριοι, ὑπεβλήθησαν πολλαὶ αἰτήσεις καὶ ἐζητήθη πολλῶν κτημάτων ἡ ἀπαλλοτρίωσις, ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ἐπαρχίᾳ μου δὲ ἐπίσης ἐζητήθη καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἀπαλλοτρίωσις ὡρισμένων κτημάτων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου οἱ χωρικοὶ ἦλθον εἰς ἀπ’ εὐθείας συμφωνίας ἀγορᾶς κτημάτων, διότι ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν ἐβελτιώθη ἐσχάτως σημαντικῶς. Ἠγοράσθησαν δι’ ἀπ’ εὐθείας συμφωνίας μεταξὺ χωρικῶν καὶ γεωκτημόνων πλέον τῶν ὀκτὼ κτημάτων ἐν Φθιώτιδι, γνωρίζω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καρδίτσης ἠγοράσθη ἕν, τοῦ ὁποίου ἐγὼ συνέταξα τὸ συμβόλαιον, καθόσον οἱ γεωργοὶ ἦλθον εἰς Λαμίαν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης συνέπεσε νὰ κατοικῇ ἐν Λαμίᾳ, καὶ ἠγόρασαν ἀπ’ εὐθείας τὸ κτῆμα, ἔχω δὲ καὶ ἐντολὴν νὰ περαιώσω καὶ τὴν ὑπόλοιπον ἀγορὰν τοῦ ἀγροκτήματος ἀπὸ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτοῦ. Ἑπομένως καὶ ἡ ἀντίληψις τῶν χωρικῶν ἤρχισε νὰ βελτιοῦται κατὰ τὸ σημεῖον τοῦτο, ὅτι σήμερον δὲν ἀποβλέπουν καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπουν μόνον εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀλλὰ δύνανται ἔχοντες τὸ τίμημα νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἀπ’ εὐθείας ἀγοράν. Καὶ κατὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμεῖς οἱ ὑποδεικνύοντες, ὥστε νὰ μὴ κατευθύνωνται μόνον πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν πράττωμεν, βεβαίως παρεξηγοῦμεν τὴν ἐντολὴν καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Καὶ τὸ ζήτημα κατὰ πόσον θὰ εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ μερίδες, ὅπως εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλολήσαντες ἐκ Τρικκάλων, λόγῳ τοῦ ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν εἶναι αἱ συνήθεις καὶ ἑπομένως καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς πρόβλημα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ εἴπω τινά. Ἔτυχε ν’ ἀσχοληθῶ κύριοι, ἐσχάτως ἐντελῶς ἐκ φιλικοῦ καθήκοντος πρὸς ζητήματα γεωργικὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καρδίτσης. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἓν κτῆμα, περὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλέον χωρίον, ἀλλ’ εἶναι πόλις, δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Τὸ Παλαμᾶ, τὸ ὁποῖον ἔχει 4,000 κατοίκους, ἀποτελεῖται δὲ ἀπὸ 30,000 μόνον στρέμματα. Ἐὰν ζητηθῇ νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ κανεὶς περισσότερον ἀπὸ 20 στρέμματα. Φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπαρκές; Βεβαίως ὄχι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι καὶ εἰς Τρίκκαλα ὁ γεωργὸς εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ ὄχι τὸ ὀλιγώτερον ἀπὸ 60 στρέμματα, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἔχῃ κἄποιαν ἐπάρκειαν. Δι’ αὐτὸ ἠρώτησα τί θὰ γίνῃ καὶ ἐσκέφθην τί πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὴν κατάστασιν, καὶ κατέληξα εἰς μίαν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ προβῇ εἰς ἀπαλλοτριώσεις ὄχι μονομερεῖς κτημάτων, ἀλλὰ εἰς ἀπαλλοτριώσεις ὁμαδικὰς κτημάτων. Καὶ παίρνω, ὡς παράδειγμα τὸ χωρίον Παλαμᾶ, τὸ ὁποῖον συνορεύει γύρωθεν μὲ πέντε ἄλλα κτήματα ἐκτάσεως ἐν συνόλῳ μαζὺ μὲ αὐτὸ πλέον τῶν 300,000 στρεμμάτων.

§413Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν τὰ ἐμετρήσατε καλά.

§414Ν. ΞΗΡΟΣ. Περὶ τὰς 150,000.

§415Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. 26,000 εἶναι τὸ Παλαμᾶ.

§416Ν. ΞΗΡΟΣ. Σημειωτέον, ὅτι οἱ κατοικοῦντες ἐν Παλαμᾷ μεταβαίνουν καὶ καλλιεργοῦσι καὶ ἄλλα κτήματα. Ἑπομένως δὲν ἔχει νὰ μεταβληθῇ παντάπασιν ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ παραμείνουν καὶ θὰ ἐργάζωνται ὡς ἐργάζονται καὶ σήμερον. Ὑποδεικνύω τοῦτο, διότι οὐδέποτε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐσκέφθη παρὰ πᾶσαν ὑπόδειξιν νὰ στραφῇ πρὸς τὴν τοιαύτην κατεύθυνσιν.

§417Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι δὲν ἐγένετο ἀπαλλοτρίωσις.

§418Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ τοῦτο, ἀλλ’ εἰς τὰ Τρίκκαλα παρ’ ὅτι δὲν εἶχε δημοσιευθῇ ὁ νόμος καὶ δὲν ἐφηρμόζετο, ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖόν σας προέβη εἰς δημοσίευσιν Β. Διαταγμάτων ἀπαλλοτριώσεων κτημάτων.

§419Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Διὰ νὰ κάμῃ μίαν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§420Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Β. Διάταγμα ἐκεῖνο δὲν ἔχει καμμίαν ἰσχύν.

§421Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον προβῇ εἰς ὁμαδικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξοικονομήσῃ ὅλα τὰ πράγματα, διότι ἐκ τῆς ὁμαδικῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ εἰς τοὺς χωρικοὺς θὰ ἀποδοθῇ ποσότης τις τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ πάρουν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπομείνῃ ποσότης τις γῆς, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς καλλιέργειαν. Διότι δὲν φανταζόμεθα, ὅτι ὑπάρχει τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ καταστραφῇ ἡ μεγάλη καλλιέργεια. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ συμβαδίζῃ ἡ μικρὰ μετὰ τῆς μεγάλης καλλιεργείας. Ἐκ τούτων ἐνδείκνυται νὰ περιληφθῇ διάταξίς τις ὄχι βέβαια ὑποχρεωτική, ἀλλὰ ἐνδεικτικὴ τῶν διαθέσεων τῆς Βουλῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἥτις νὰ στραφῇ πρὸς τοιαύτην κατεύθυνσιν. Ἴσως θὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι, ἀφοῦ ἡμεῖς δυσκολευόμεθα νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν ἕνα μονάχο, πῶς θὰ ἀπαλλοτριώσωμεν πέντε μαζί. Εὑρίσκω ὅτι ἡ ἐρώτησις αὐτὴ πρέπει νὰ ἀναστραφῇ. Εἶναι εὐκολώτερον νὰ διανείμωμεν γαίας πολλὰς παρὰ ὅταν ἔχετε νὰ διανείμητε ὀλίγας καὶ δὲν θὰ ἠξεύρετε πῶς θὰ τὰς διανείμητε καὶ θὰ στραγγαλίσητε καὶ τὴν μεγάλην καὶ τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν. Ἀλλὰ ἰσχυρίσθησαν ἀκόμη καὶ τοῦτο, ὅτι ἂν ἀπομείνῃ ἔκτασίς τις γῆς εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, αὐτοί, κακοήθως φερόμενοι θὰ αἰσχροκερδῶσιν ἐπὶ τῆς γῆς, ἡ ὁποία θὰ τοὺς ἀπομείνῃ, καὶ ἑπομένως λόγῳ τοῦ νόμου προσφορᾶς καὶ ζητήσεως θὰ ζητήσουν ὑπερόγκους τιμάς.

§422Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἰς ποῖον σημεῖον θὰ σταματήσῃ ἡ ὁμαδικὴ ἀπαλλοτρίωσις;

§423Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ τὸ Ὑπουργεῖον.

§424Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Κατὰ τίνα τρόπον; Ὅταν φθάσετε ἕως ἐδῶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι πρέπει νὰ πᾶτε πάρα πέρα καὶ τοιουτοτρόπως θὰ περιληφθῇ ὅλον τὸ Κράτος.

§425Ν. ΞΗΡΟΣ. Προσέξατε νὰ ἀκοῦστε· ὅταν λέτε Κράτος, δὲν πᾶτε ἀπὸ τὴν μιὰν μεριά, πᾶτε καὶ ἀπὸ τῆς τέσσερες μεριές.

§426Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι μέτρον τῆς Δικαιοσύνης. Ὡς σύστασις πρὸς τὴν διοίκησιν βεβαίως εἶναι ἀξιέπαινος. Ἀλλὰ ἡ ὅλη ἔννοια τοῦ νόμου καὶ ὅλαι αἱ ὑποδείξεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπαρκέσῃ τὸ Α κτῆμα θὰ ἀπαλλοτριωθῇ καὶ τὸ

Β.

§427Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι λοιπὸν τοιαύτη ἡ παρεξήγησις τῆς ὑπηρεσίας, ὥστε δὲν τὸ ἔχει καταλάβει μέχρι τοῦδε.

§428Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη ὁ νόμος.

§429Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἤρξατο ἡ ἐφαρμογὴ καὶ παρουσιάσθη καὶ περίπτωσις, διότι δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι σᾶς ὁμιλῶ ἐπὶ γεγονότων, καθ’ ὅσον παρουσιάσθη τοιαύτη περίπτωσις ἐν Ἀττικῇ.

§430Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τοῦ Γέρακα;

§431Ν. ΞΗΡΟΣ. Βεβαιότατα καὶ ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐννοεῖ νὰ καταλάβῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ καταλαβαίνει θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γραφῇ μέσα στὸ νόμο νὰ τὸ καταλάβῃ καλά. Καὶ καταλήγω εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω, κύριε Ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἡ διατύπωσις, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ τιμήματος τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ ἓν δέκατον γίνεται διὰ μετρητῶν, ὅταν γίνεται ὁλοκληρωτικὴ ἀπαλλοτρίωσις, δὲν εἶναι σαφὴς σύμφωνα μὲ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Λέγετε μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ δεκάτου.

§432Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι τὸ πληρωτέον εἰς μετρητά.

§433Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος. Ἔχει μίαν προϋπόθεσιν ὁ νόμος καὶ ἂν τὸ προσέξετε θὰ τὸ καταλάβετε. Πρέπει νὰ τὸ εἴπητε ῥητῶς διὰ νὰ ἔχετε σαφῆ τὴν ἔννοιαν.

§434Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ἐξαιρουμένου τιμήματος.

§435Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ τρίτη παράγραφος ἔχει τὴν ἑξῆς διατύπωσιν, ὅτι τὸ δέκατον δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 1000 στρέμματα κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐγὼ ἔχω ἀντίρρησιν καὶ φρονῶ, ὅτι τὰ 1000 στρέμματα εἶναι πολὺ ὀλίγα, ἂν θελήσητε νὰ διατηρήσητε μίαν καλλιέργειαν.

§436Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Αὐτοκαλλέργειαν νὰ διατηρήσητε, ὄχι νὰ ἀναπτύξητε.

§437Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτοκαλλιέργεια ὑπάρχει, κύριε Ἀντιπρόεδρε.

§438Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Μόνον εἰς τὸν νομὸν Λαρίσσης.

§439Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Φθιώτιδα νομίζω, ὅτι ὑπάρχει καὶ πρέπει νὰ δοθῇ μία κατεύθυνσις καὶ ἕνα σπρώξιμο πρὸς τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Ἐὰν ἔχετε ἕνα κτῆμα 30.000 40.000 στρέμματα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαλλοτριώσετε ἐν τῷ συνόλῳ, δὲν εὑρίσκετε, ὅτι τὴν στιγμὴν ποῦ ἕνα κτῆμα θὰ εἶναι πλέον τῶν 10.000 στρεμμάτων, ὅτι τὸ δέκατον δύναται νὰ εἶναι πλέον τῶν 1.000 στρεμμάτων; Σημειώσατε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι 1.000 στρέμματα αὐτὰ ποῦ ἀφήνετε, εἶναι 5.000, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται καλλιέργεια κατ’ ἔτος, πρέπει νὰ γίνεται καὶ ἡ ἀγρανάπαυσις. Καὶ ὁ Ζωγράφος ἀκόμη, ὁ ὁποῖος κάμνει ἐντατικὴν καλλιέργειαν, πάλιν δὲν θὰ δύναται νὰ κάμῃ καλλιέργειαν κατ’ ἔτος καὶ ἑπομένως φρονῶ ἀδιστάκτως καὶ τὸ πιστεύω πεποιθότως, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ τὸ δέκατον ἀπεριόριστον, διότι εἰς τόσον μικρὰν ἔκτασιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ γεωργικὴ ἐπιχείρησις, λόγῳ τῶν δαπανῶν, αἵτινες θὰ βαρύνουν τὰ προϊόντα, λόγῳ τῆς μικρᾶς παραγωγῆς, ἥτις θὰ εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τῆς ὀλικῆς ἐκτάσεως, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ ζητήσητε νὰ ἀναπτύξητε τὴν μεγάλην καλλιέργειαν.

§440ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγροὺς λείπει ἡ λίπανσις.

§441Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐνδεικνύεται καὶ κατὰ τὴν ἐντατικὴν καλλιέργειαν ἀγρανάπαυσις. Ἡ ἀφομοίωσις δὲν εἶναι δυνατὸν τῶν λιπασμάτων νὰ γίνῃ τὸν ἴδιον χρόνον, ἑπομένως προτείνω, ὅπως τὸ σημεῖον τοῦτο μεταρρυθμισθῇ, ὥστε νὰ ἀφεθῇ τὸ δέκατον, ὡς εἶπε δὲ ὁ κ. ἐκ Κερκύρας συνάδελφος πρόκειται περὶ ὀλίγων κτημάτων οὐχὶ πλέον τῶν δέκα, διότι ἐκεῖ μόνον θὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς διατάξεως. Θέλετε ἕνα περιορισμόν; Ἐγὼ ὑποχωρῶ κατὰ τοῦτο, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς τρεῖς χιλιάδας στρέμματα. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις ἀζημίως νὰ θέσῃ τὸ ⅒, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ εἶναι πλέον τῶν τριῶν χιλιάδων στρεμμάτων. Εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ κανονίζῃ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀφήνῃ ἀναπαλλοτρίωτον. Δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην θὰ κρατήσῃ παρὰ τῇ Κυβερνήσει, διότι δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν τοιαύτην ἢ τοιαύτην, ἐλπίζω, ὅτι θὰ σκεφθῇ καὶ μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως θὰ λάβω σχετικὴν ἀπόφασιν. Ἀλλ’ ἡ παράγραφος αὕτη ὀφείλει νὰ συνδεθῇ μὲ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 3, ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει) «δὲν ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις δημοσίων κτημάτων κλπ.» Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ εἶχον τὴν ἑξῆς πρότασιν νὰ κάμω διὰ νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς ὅλους.

§442ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καλλίτερον νὰ μὴ κάμετε οὐδεμίαν πρότασιν.

§443Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι, δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων, ἐν τῷ νομῷ Φθιώτιδος καὶ ἐν τῷ νομῷ Λαρίσσης ὑπάρχουσι μεγάλαι ἐκτάσεις λειβαδίων ἀκαλλιεργήτων γαιῶν. Θὰ ἐπρότεινον ἑπομένως, εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἀπαλλοτριοῦνται τὰ κτήματα, νὰ ἐδίδετο—ἐὰν ἤθελον ζητήσει τοιοῦτον πρᾶγμα, καὶ ἂν εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ καλλιεργήσωσι καὶ νὰ δείξωσιν, ὅτι θέλουσι νὰ καλλιεργήσωσιν,—νὰ ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς ἔκτασις ἴση πρὸς τὸ ἀπαλλοτριούμενον κτῆμα καὶ ἐὰν συνορεύουσι πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἀπὸ παρακειμένας ἀκαλλιεργήτους γαίας. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται, κύριε Ἀντιπρόεδρε...

§444Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἶναι σαλάτα Ρωσσική.

§445Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐὰν πρόκειται ἡ σαλάτα ἡ Ρωσσική, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀγαπητός μου ἐξάδελφος, νὰ δώσῃ τὸ μέσον εἰς τοὺς γαιοκτήμονας, τῶν ὁποίων θὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ἐκτάσεις καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουσι νὰ καρποῦνται τὰ λειβάδια, ἐὰν δηλαδή, ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν τὰς γαίας ταύτας τὰς ἀξήνας εἰς γαιοκτήμονας, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν, εἴπατε ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμπνέεται ἀπὸ τοιαύτας ἰδέας, ἡ ὁποία ἔχει τοιαύτην πολιτικὴν θὰ ἀρνηθῇ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ὡς σαλάτα Ρωσσική;

§446ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει ἀρκετὰς ἀκόμη γαίας.

§447Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν θὰ μὲ διακόπτετε ἀκριβῶς, ἐὰν ἀναμένετε νὰ ἀκούσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω.

§448ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐσπεύσατε.

§449Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα ἔσπευσα. Ἑπομένως ἐὰν θέλετε νὰ εἴμεθα λογικοί, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ἐνηρμοσμένοι πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν εἶναι ἡ παραγωγὴ καὶ αὔξησις τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, πῶς θὰ ἀρνηθῆτε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν θὰ δώσητε ἀγόνους γαίας διὰ νὰ καλλιεργηθῶσι καὶ καθιστάμεναι γόνιμοι παραγάγωσι πλείονα;

§450ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ λειβάδια εἶναι ἄγονα;

§451Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τοῦτο. Ἀλλὰ γνωρίζω τὸ ἄλλο, διότι ἡ μοῖρα μὲ ἔρριψε νὰ ἀπασχολοῦμαι ἀπὸ μικρὸ παιδὶ καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο, ὅτι τὰ λειβάδια θὰ εἶναι καλλίτερα τότε. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ γλυκὸ λειβάδι, ὡς λέγουν εἰς τὸν τόπον μας, πιάνουν καλλίτερον τὸ ζῶον, δηλαδή, ὅταν τὸ ζῶον θὰ βοσκήσῃ εἰς λειβάδι μετὰ καλλιέργειαν καὶ ὄχι εἰς τὸ χέρσον τόσον, θὰ ἀποδίδῃ οὕτω διττῶς ἡ γῆ παραγάγῃ σιτάρι καὶ θὰ συντελῇ καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κτηνοτροφίας, εἰς ὅλην δὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἰδίως εἰς τὴν Θεσσαλίαν θὰ καταστήσῃ τὰς ἀγόνους γαίας χρησιμωτάτας· διότι οὕτω θὰ εἶναι αἱ γαῖαί μας ἐπιδεκτικώτεραι καλλιεργείας.

§452ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅσαι εἶναι;

§453Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα.

§454ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ κτηνοτροφία τί θὰ γίνῃ;

§455Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐλπίζω, ἐὰν τύχῃ νὰ ξαναομιλήσωμεν ματὰ πέντε ἔτη, νὰ ἴδητε, ὅτι ἡ κτηνοτροφία δὲν θὰ εἶναι εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εἶναι σήμερον καὶ διότι θὰ ὑπάρχουν τὰ ἐν ἀγραναπαύσει γαιῶν τὰ λειβάδια καὶ διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι θὰ ἀναπτυχθῶμεν καὶ κατὰ τοῦτο, καὶ ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην κάνουν καὶ τεχνικὰ λειβάδια ὡς καὶ τεχνικὰ ὑδραυλικὰ ἔργα θὰ γίνουν καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἂν παραστῇ τυχὸν ἔλλειψις καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ παρακολουθήσῃ τοῦτο. Εἰς τὴν Φθιώτιδα ἔχομεν τοιαῦτα καὶ σήμερον ἀπὸ τὴν Φθιώτιδα εὑρίσκετε καὶ 8 ὀκάδες ἀρνί, διότι ἔχομεν καὶ τεχνικὰ λειβάδια, τὰ ὁποῖα σπείρομεν. Φρονῶ, ἑπομένως, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου πρέπει νὰ διατυπωθῇ διαφορετικά. Νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις κλπ.».

§456Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐγὼ ὤφειλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸ ἑξῆς: Ἡ διάταξις εἰδικεύθη διὰ τὴν Μακεδονίαν, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὰς γαίας τῆς Μακεδονίας, δὲν ἐσκέφθη ἁπλῶς νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ κάτοχοι τσιφλικίων δι’ ἄλλων ἐκτάσεων κειμένων ἀλλαχοῦ. Ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν ἔπρεπε νὰ ὠθήσωμεν τὴν καλλιέργειαν, ἐφ’ ὅσον οἱ τσιφλικιοῦχοι θὰ ἔχωσιν ὄρεξιν νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Δὲν πρόκειται ἀντὶ χρεωγράφων νὰ δώσωμεν ἄλλα χρήματα, διὰ νὰ κερδίσωσιν ὅ, τι κερδίζουν οἱ κύριοι τῶν τσιφλικίων. Ἐὰν γίνῃ τροποποίησις αἴρεται ὁ λόγος καὶ ὁ σκοπός.

§457Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα λειβάδια καὶ νὰ κάνῃ χωράφι, δὲν ἠξεύρω διατί αὐτό.

§458Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Εἴπατε μὲ ἀνταλλαγήν; Μὲ ποῖον;

§459Ν. ΞΗΡΟΣ. Μὲ τὸ Κράτος. Ἔχει νὰ λάβῃ τὴν ἀξίαν εἰς μετοχὰς τόσας, λέγει τὸ ἄρθρον. Δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ κτήματα τὰ ἀπαλλοτριούμενα κατὰ τὸ ἓν τρίτον.

§460Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τῶν ὁμολογιῶν;

§461Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα. Τὴν διατύπωσιν τὴν ἀντιλήφθητε, κύριε Ἀντιπρόεδρε, ἀπολύτως, ὅταν τὴν ἀνέγνωσα. Ἐκ τῆς τροπολογίας ταύτης φρονεῖτε, ὅτι ἀποκλείεται τοῦτο. Τοὐναντίον.

§462Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Βεβαίως ἀποκλείεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν.

§463Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἀποκλείεται ἐκ τοῦ ἑξῆς, κύριε Ἀντιπρόεδρε. Δὲν ἀποκλείεται ἐκ τοῦ ἑξῆς, ὅτι οἱ γαιοκτήμονες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν, ἂν ἀπαλλοτριωθοῦν 200 τσιφλίκια, νὰ εὕρουν ὅλοι νὰ πάρουν τὸ ⅓ εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ εἰς τὴν Φθιώτιδα λειβάδια, διότι δὲν ὑπάρχουν, παντοῦ ὅπου εὕρουν θὰ τὸ πάρουν. Ἐκεῖνο, ποὺ ἔχει ὄρεξιν νὰ παραμείνῃ γεωργὸς καὶ νὰ κάμῃ καλλιέργειαν θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§464Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό, διότι δὲν θὰ σημάνῃ ἀποκλεισμὸν τῆς Μακεδονίας, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι ὑπάρχει πράγματι τις ἐκ τῶν τσιφλικιούχων τῶν σημερινῶν, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ἀνταλλάξῃ κτήματα, δὲν θὰ δεχθῇ τὴν Μακεδονίαν ἀπέναντι παρομοίων ἐκτάσεων εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ οὕτω, πλὴν τοῦ ὅτι κινδυνεύει νὰ ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι σήμερον δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωμεν ποῖα ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἔχῃ μία τοιαύτη διάταξις ἐπιτρέπουσα τὴν παραχώρησιν λειβαδίων κειμένων ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Ὑπάρχουν ὡρισμένα λειβάδια, γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν λειβαδίων καὶ ἐν γένει τῶν δημοσίων γαιῶν ἀποτελεῖ σπουδαία σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν δὲν ἠσχολήθη ἀκόμη, δὲν ἠσχολήθη, διότι ἀπερροφήθη εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων τῆς Θεσσαλίας, ἐγὼ δὲ ὁμολογῶ, ὡς Ὑπουργός, ὅτι δὲν θὰ ἀπετόλμων νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς ἀποδοχῆς τροποποιήσεως, τῆς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ἀναμετρήσω τὰς συνεπείας.

§465Ν. ΞΗΡΟΣ. Πρόκειται περὶ διατάξεως δυνητικῆς, τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ χρῆσιν ὁπότε θέλει, δὲν ἀναλαμβάνει καμμίαν ὑποχρέωσιν, κατ’ ἀκολουθίαν δὲν ἔχει νὰ χάσῃ τίποτε, τὴν ἐφαρμόζῃ, ἀφ’ οὗ εἴδῃ ὅτι ὑπάρχουν αἱ συνθῆκαι καὶ αἱ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας θέλει ἐν τούτοις εἶναι καθαρὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι λογικὴ καὶ δικαία καὶ τὸ ἐπρότεινον, διότι ἀποβλέπω εἰς ἕνα σκοπὸν ὡρισμένον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτείνωμεν τὰς καλλιεργητικάς μας δυνάμεις πρὸς μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Διὰ τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 3, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐκτίμησις τῶν παραχωρημένων κτημάτων γίνεται διοικητικῶς, ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι εἰς τὸ τέλος τῆς παραγράφου πρέπει νὰ τεθῇ μία διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν ᾗ περιπτώσει ἐκεῖνος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲν συμφωνεῖ εἰς τὴν διατίμησιν, τὴν ὁποίαν θὰ τοῦ κάμῃ τὸ Δημόσιον νὰ δύναται νὰ ἐκκαλῇ τὴν ἀπόφασιν.

§466Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τὸ Διάταγμα.

§467Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει, διότι αὐτὸ δὲν ἀποκλείει τὴν διάταξιν, διότι προκειμένου περὶ ἀνταλλαγῆς κτήματος θὰ σᾶς κάμῃ διοικητικὴν ἐκτίμησιν.

§468Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Δὲν τὸ δίδει τὸ Δημόσιον τότε, ἂν μὲ συμφέρῃ θὰ τὸ λάβω.

§469Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ παρουσιασθοῦν κωλύματα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐγγράφει τὴν διάταξιν ταύτην, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει γεωργικὴν πολιτικὴν εἶναι πολὺ φυσικὸν, ὅτι εἰς τὴν ὑποτίμησιν θὰ εἶναι γενναιοτέρα. Πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς γεωργικῆς πολιτικῆς. Ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ θὰ ἀποτιμήσῃ πολὺ αὐστηρότερα, ἐν ᾧ ἡ διοίκησις θὰ εἶναι ἐλαστικωτέρα.

§470Ν. ΞΗΡΟΣ. Κατὰ τί κωλύει τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέση καὶ τὴν δικαστικὴν προσφυγήν;

§471Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι εἶναι πρωτότυπον τοῦτο. Τὸ Κράτος πωλεῖ μίαν ἰδιοκτησίαν, ὁ θέλων νὰ ἀγοράσῃ τοῦτο τοῦ φαίνεται μεγάλη ἡ ἀξία νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ δικαστήριον νὰ ἐξαναγκάσῃ τὸ Κράτος νὰ τοῦ τὸ πωλήσῃ εἰς κατωτέραν τιμήν;

§472Ν. ΞΗΡΟΣ. Μὰ αἱ διατιμήσεις θὰ γίνωνται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Δημοσίου, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἠθικὴ, ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ τεθῇ καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Δικαστήριον.

§473Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἀπορῶ πῶς τὸ ὑποστηρίζετε.

§474Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἔχετε ἐσφαλμένην ἀντίληψιν κατὰ τὴν γνώμην μου. Εἰς τὸ 5ον ἄρθρον παράγραφος 2 εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ λείψῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ νὰ τεθῇ ὁ ὑπὲρ οὗ ἡ ἀπαλλοτρίωσις.

§475Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ τεθῇ.

§476Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου δὲν ὑπῆρξαν τοιαῦται, ὥστε νὰ κάμουν νὰ δυσφορήσῃ τις. Ἤλπιζον, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ τόσον περιμαχήτου καὶ περισπουδάστου.

§477ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκέκας ἔχει τὸν λόγον.

§478Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θέλω διὰ τῶν ὀλίγων λέξεων, κύριοι Βουλευταὶ, τὰς ὁποίας θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ μερικῶν ἀτελειῶν τοῦ νόμου αἱ ὁποῖαι εἶναι προωρισμέναι νὰ ὁδηγήσωσιν ὄχι μόνον εἰς ἀποτυχίαν τῶν προσδοκωμένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεσμάτων τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω καὶ βλάβην θὰ ἐπιφέρωσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Θεσσαλίας. Ὁ νόμος αὐτὸς ὡς γνωρίζετε ἐψηφίσθη διὰ τὴν Μακεδονίαν κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐφηρμόσθη δὲ ἐν αὐτῇ ἀλλὰ ἐγένετο ἔναρξις τῆς ἐφαρμογῆς του ἐν Θεσσαλίᾳ. Καὶ ὅμως, κύριοι Βουλευταί, δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω, ἂν ὄχι βέβαια διὰ νὰ μεταπείσω τὴν Κυβέρνησιν ἵνα προβῇ εἰς μεταβολὰς εἴτε τοῦ παρόντος εἴτε τῶν ἐψηφισμένων νομοσχεδίων διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχήν της διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ πληροφορηθῇ καὶ νὰ ἴδῃ ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι προωρισμένος νὰ ἐπιφέρῃ μεγίστην βλάβην εἰς ὅλον τὸν κόσμον τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα νομίζει ὅτι διακανονίζει, ἐξαιρετικῶς δὲ εἰς τοὺς ἀτυχεῖς μορτίτας ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐγένοντο τόσων ἐτῶν ἀγῶνες καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἴσως ὑπῆρξαν ἀγαθοὶ συνάδελφοι φρονοῦντες ὅτι ἔλυσεν ἢ λύει τὸ ζήτημα τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἔτυχε νὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἰδιοκτήτης, ἀλλ’ ἀνεγνώρισα ἀπὸ 15 ἐτῶν, ἀναγνωρίζω δὲ καὶ ἤδη ὡς ἄμεσον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μορτιτῶν καὶ δὴ τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Δὲν ὑπάρχει τίποτε φυσικώτερον, δὲν ὑπάρχει τίποτε λογικώτερον ὁ καλλιεργῶν τὴν γῆν νὰ γνωρίζῃ ὅτι καλλιεργεῖ ἰδικήν του γῆν. Βεβαίως αἱ ἰδέαι αὐταὶ καὶ αἱ περὶ προόδου τῆς γεωργίας διὰ τῆς διανομῆς τῆς γῆς εἰς τοὺς φυσικοὺς αὐτῆς ἐργάτας συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑποβολὴν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφισβήτησις ὅτι εἶναι καὶ ἠθικῶς καὶ πλουτολογικῶς καὶ γεωργικῶς ὠφέλιμος ἡ διανομὴ τῆς γῆς. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου τῶν διατάξεων τοῦ ἐψηφισμένου νόμου καθὼς καὶ τοῦ εἰσαγομένου ἤδη ὑπὸ συζήτησιν τῆς Βουλῆς, ὑπάρχει τοιαύτη ἀπόστασις, ὥστε ὅτι δήποτε νὰ φαντασθῇ τις διὰ νὰ ρίψῃ ὡς διάμεσον εἶναι ἀδύνατον νὰ πληρωθῇ τὸ χάος τὸ ὁποῖον ἀφήνουσι τὰ δύο αὐτά. Δὲν γνωρίζω πῶς οἱ διάφοροι συντάκται καὶ συγγραφεῖς τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου παραλαβόντες τὴν ἁγίαν ἰδέαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν χωρικῶν καὶ τῆς διανομῆς τῶν γαιῶν εἰς αὐτοὺς τὴν περιέπλεξαν τόσον δαιμονιωδῶς, ὥστε ἀντὶ νὰ προέλθῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν καὶ ἡ πρόοδος τῆς γεωργίας καὶ ἡ εὐημερία τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, προβάλλει, κύριοι, ἡ τελεία ὑποδούλωσις τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων. Καὶ πῶς θὰ μοῦ εἴπετε; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχολῆται μία Βουλή, ἕνα κόμμα ὁλόκληρον νὰ ἐργάζεται νὰ τοὺς ἐλευθερώσῃ καὶ σεῖς μᾶς λέτε ὅτι τοὺς ὑποδουλώνει; Ἀλλά, κύριοι, τί θὰ εἰπῇ ἐλευθερία; Σᾶς ἐρωτῶ. Εἰπῆτε μου; Δὲν ἐννοεῖτε ἐλευθερίαν τοῦ νὰ πάρῃ ἕκαστος τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ, ἰδικήν του καὶ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν περὶ ἰδιοκτησίας ἰδέαν ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τῆς ὁποίας ὁ κόσμος ἐχωρίσθη εἰς πολιτισμένον καὶ εἰς ἄγριον; Καὶ ὅμως ὁ χωρικὸς δὲν γίνεται ἰδιοκτήτης διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ ὄχι μόνον δὲν γίνεται, ἀλλὰ τοῦ ἀποκλείεται πᾶσα, ὄχι ἰδέα, ἀλλὰ καὶ φαντασία ὅτι δύναται νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ἰδιοκτήτης. Καὶ ἐὰν λοιπὸν ἔτρεφεν ἐλπίδα ὅτι μίαν ἡμέραν θὰ ἠδύνατο εἴτε ἐξ ὑπερβολικῆς ἐργασίας εἴτε ἐκ καιρικῶν περιστάσεων νὰ ἀγοράσῃ ἕνα κομμάτι γῆς καὶ νὰ τὸ πληρώσῃ καὶ νὰ εἶναι κύριος, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν γίνεται κύριος διότι κύριος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς γῆς καὶ τὸ διαθέτει ὅπως ὁ νόμος ἐννοεῖ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ βούλησιν καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀντίληψιν. Κύριος γίνεται ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὸ τμῆμα τῆς γῆς καὶ γνωρίζει ὅτι κατόπιν θὰ περιέλθῃ εἰς τὰ τέκνα του. Κύριος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τὸ διαθέσῃ νὰ τὸ ἀνταλλάξῃ μὲ οἱονδήποτε ἀντικείμενον περιουσίας. Διότι πιθανὸν, κύριοι, ἕνας νὰ μὴ ἐπλάσθη διὰ χωρικὸς καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον λέγει· ὅτι αὐτὸ τὸ μέρος τὸ ὁποῖον σᾶς δίδω δὲν δύνασθε οὔτε νὰ τὸ πωλήσητε οὔτε νὰ τὸ ὑποθηκεύσητε, οὔτε νὰ μεταβαίνῃ εἰς τοὺς κληρονόμους σας, εἰμὴ μόνον εἰς τὸν πρωτότοκον ἢ ἐξ ἐκείνων κατὰ συμφωνίαν δὲν ἠξεύρω ἐγὼ πῶς. Καὶ οἱ ἄλλοι ἠρώτησαν τὸν κ. ἐκ Καρδίτσης συνάδελφον τί θὰ γίνωσιν; Ἐὰν, κύριοι, μέχρι τοῦδε οὐδεὶς ἀνεχώρησεν, ἐκτὸς ὀλιγίστων, ἐκ τοῦ κάμπου τῆς Θεσσαλίας διὰ τὴν Ἀμερικὴν τώρα μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὅταν ἕκαστος γεωργὸς ἀποκτήσῃ 5 τέκνα τὰ 4 κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐκπατρισθῶσιν. Ὁ κ. ἐκ Καρδίτσης συνάδελφος εἰς ἐρώτησιν ἑτέρου συναδέλφου τὰ ἄλλα τὰ παιδιὰ πῶς θὰ ζήσωσιν εἶπε καὶ ἡμεῖς πῶς ζῶμεν εἰς τὰ ἄλλα μέρη. Ζῶμεν ὅπως ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον νὰ ζῇ, ἀποθνήσκει ὁ πατὴρ γίνεται ἡ διανομὴ μεταξὺ των, ὁ ἐργατικώτερος ἀγοράζει ἓν στρέμμα περισσότερον, ὁ ἄλλος ἔχει πλασθῆ δι’ ἄλλην ἐργασίαν, ἐνῷ ἐδῶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ πώλησις εἰς αἰῶνας τοὺς ἅπαντας. Ἡ γῆ αὐτὴ πλέον γίνεται καθαρῶς τοῦ δημοσίου. Τὴν πληρώνει ὁ δυστυχὴς γεωργὸς χωρὶς νὰ τὴν ἀποκτήσῃ ποτέ. Ἐλπίζω, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ σήμερον ἐκπροσωπῶν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας—ἡ ὁποία εἴθε ἐν ὀνόματι τοῦ δικαίου τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων μορτιτῶν νὰ μὴ ἐγίνετο ποτὲ—ἐλπίζομεν, ὅτι κἄτι θὰ γίνῃ, διότι βεβαίως οὔτε ὁ σήμερον ἐκπροσωπῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶναι ὁ ἐργάτης τοῦ συνονθυλεύματος αὐτοῦ, τοῦ καλουμένου νόμου ἀπαλλοτριώσεως, οὔτε ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἴδομεν τὴν ἐντολὴν νὰ συνταχθῇ ἓν τοιοῦτον ἔργον, τὸ ὁποῖον, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου ἔχει γίνει, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι οὐδὲν ἐγένετο. Ἀλλά, κύριοι, ὡς ἔχουσιν αἱ περιστάσεις τῆς Βουλῆς καὶ αἱ συνθῆκαι αἱ πολιτικαὶ ἐν γένει τῆς σήμερον ὁπουδήποτε σαφὴς καὶ ἂν κατορθώσω νὰ γίνω, καὶ ὁπουδήποτε καὶ ἂν ὑψώσω τὴν φωνήν μου μετὰ τῶν συναδέλφων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἀποτελεσματικόν, ἐνῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον ἁπλοῦν. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὴν ἱστορίαν τῆς Θεσσαλίας γνωρίζομεν, ὅτι σωρεία ἀγορῶν ἐγένετο ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ συναγωνισμοῦ, ὅσοι δὲν ἠδύναντο νὰ παραμένωσιν ἐν Ἑλλάδι ἐπώλησαν σωρηδὸν τὰ κτήματά των, λαβόντες μέρος τοῦ τιμήματος καὶ τὸ ὑπόλοιπον ἀφήσαντες ἐπὶ πιστώσει. Ποῖον συνεταιρισμὸν ὡραιότερον θέλετε ἀπὸ τὸν συνεταιρισμὸν τὸν ἐπιβληθέντα ἀπὸ τὸ ἀμοιβαῖον συμφέρον; Καὶ ὅμως πάντα τὰ κτήματα ταῦτα, πάντες οἱ ἄνθρωποι οἱ προβάντες εἰς τὰς ἀγορὰς ταύτας κατεστράφησαν καὶ ἔπρεπε μετὰ τὴν καταστροφὴν νὰ ἔλθῃ εἷς ἀπὸ μηχανῆς θεός, ὁ διευθυντὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ νὰ κατανοήσῃ ὅτι τὸ σφάλμα αὐτὸ εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν χωρικῶν εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη, ὁ συνεταιρισμός. Καὶ ἐν τῷ ἅμα μὴ ἐπιτραπείσης τῆς διανομῆς καὶ ἀναλήψεως τοῦ βάρους τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς ἕκαστον χωρικόν, ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, ἕκαστος χωρικὸς νὰ ξεχρεωθῇ καὶ νὰ ἀκμάζῃ. Ἅγιος βεβαίως ὁ νόμος, ἀρκεῖ νὰ εὑρεθῇ ὁ χωρικὸς ὁ ἀντιλαμβανόμενος τὴν χρησιμότητα τῶν συνεταιρισμῶν, ἀλλ’ ὁ κακὸς δαίμων ἔφερεν εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ νομοθέτου νὰ συγκολλήσῃ τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο, ὥστε ὁ ἀναγινώσκων τοὺς δύο νόμους νὰ μὴ δύναται νὰ ἐννοήσῃ ποῖος ἐκ τῶν δύο νόμων ἐγένετο διὰ τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ ποῖος διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ὁ εἷς ἐγένετο διὰ νὰ στηρίξῃ τὸν ἄλλον. Αὐτὴ δυστυχῶς εἶναι ἡ κατάστασις, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία ἤρχισε νὰ γεννᾶται εἰς τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους συνεταιρισμούς. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἀσχολοῦμαι δὲ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν του, διότι βλέπω, ὅτι μόνον ζημία ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς δύναται νὰ ἐπέλθῃ, οὐδέποτε δὲ ἀποτελέσματα ἱκανοποιητικὰ διὰ τὸν τόπον ἢ ἀπελευθερωτικὰ διὰ τοὺς κατοίκους, δύνανται νὰ προέλθωσιν. Εἶμαι ὀπαδὸς τῆς ἀρχῆς, ὅτι ἡ γῆ πρέπει νὰ περιέλθῃ εἰς τοὺς φυσικοὺς αὐτῆς ἐργάτας. Τούτου δεδομένου, εἶμαι ὀπαδὸς τῆς ἰδέας ἀπὸ δεκαετίας, ἀφ’ ἧς ἐμελέτησα τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, ὅτι πρέπει ἡ γῆ νὰ περιέλθῃ εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ ὁ τρόπος, κύριοι, καθ’ ὃν πρέπει νὰ περιέλθῃ, ἀπὸ ποῖον νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἀπορρεύσῃ; Εἴπατέ μου πρὸς Θεοῦ. Ἀπὸ τὸν ἱεροκήρυκα τῶν Πατρῶν, ἀπὸ τὸν διάκονον τῆς Σμύρνης, ἀπὸ τὸν κοινοτικὸν σύμβουλον δὲν ἠξεύρω τῆς Κερκύρας; Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ κληθῇ νὰ δώσῃ γνώμην περὶ τοῦ πῶς εἶναι δυνατὸν ἀμέσως, ταχέως καὶ ἀποτελεσματικῶς νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ πολιτικὴ αὕτη καὶ νὰ ἀπελευθερωθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι; Οὐδεὶς Θεσσαλὸς ἠρωτήθη, οὐδεὶς Θεσσαλὸς προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας του διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων καὶ ὅμως ἐψηφίσθησαν, ἤρχισαν νὰ τίθενται ἐν ἐφαρμογῇ καὶ πρόκειται νὰ ἐπιφέρουν ἀντὶ καλοῦ δυστυχῶς κακόν, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ. Διότι, κύριοι, ἴσως γεννᾶται ἀμφιβολία εἰς τὴν διάνοιάν τινος ὅστις θὰ ἐρωτᾷ: μὰ πολὺ καλὰ πῶς τὸ ἠξεύρητε σεῖς καὶ δὲν τὸ ξέρουν οἱ ἄλλοι; Καὶ ἐκεῖνοι ποῦ τὸ συνέταξαν δὲν εἶχαν τόσην νοημοσύνην ὅπως εἶχες σὺ διὰ νὰ κρίνουν; Εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν τὴν πολὺ συνήθη καὶ κοινὴν ἀλλὰ πολὺ στερεότυπον διὰ πάντα ἀγνοοῦντα τὰ πράγματα θὰ ἀπήντα πᾶς Θεσσαλός. Ναί, κύριοι, ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοὶ γνωρίζομεν καλύτερα τὶ πρέπει νὰ γίνῃ διότι γνωρίζομεν τὸ πρᾶγμα καὶ ὅταν τις γνωρίζῃ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σπουδάσῃ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν νόμον. Διότι ὅπως γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲν ἄλλο κάμνωμεν παρὰ νὰ νομοθετῶμεν εἰς τὰ γραφεῖα καὶ ζητοῦμεν νὰ τραβήξωμεν τὰ πράγματα εἰς τοὺς νόμους τοῦτο δὲ εἶναι τὸ χειρότερον διότι αἱ διατάξεις τῶν νόμων δύνανται νὰ μεταβληθῶσι καὶ νὰ προσαρμοσθῶσι πρὸς τὰ πράγματα τὰ πράγματα ὅμως ποτέ. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ, κύριοι, ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοὶ ἔχομεν δικαίωμα νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἓν ἄλλο. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις πράττει ἐγένετο ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐγένετο ἐν μεγίστῃ κλίμακι ἀπὸ 15 ἐτῶν. Συνεπῶς ἂν μή τι ἄλλο ἔχομεν αὐτὴν τὴν πεῖραν τῆς ἐφαρμογῆς τοιούτου μέτρου. Εἶναι γνωστὸν κύριοι, ὅτι 32 τσιφλίκια, 32 κτήματα ἀνήκοντα ἄλλοτε εἰς τοὺς κληρονόμους Στεφάνοβικ ἀγοράσασα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διένειμεν· ἐπίσης 6 ἢ 7 κτήματα Ὀθωμανῶν τινων· ἐπίσης 12 κτήματα τῆς κληρονομίας Ζάππα παμμέγιστα, τὰ μεγαλύτερα τῆς Θεσσαλίας ἡ Κυβέρνησις διένειμε· ἐπίσης ἠγόρασεν ἐν Ἁλμυρῷ σημαντικὰ κτήματα τὰ ὁποῖα διένειμεν εἰς τοὺς ἐκ Βουλγαρίας πρόσφυγας. Αἴ, κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον φαίνεταί που ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰς διανομὰς ἐκείνας; Ἀναφέρει τι εἴτε εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, εἴτε εἰς διάταξίν τινα ἐξ οὗ νὰ διαφαίνεται ὅτι γνωρίζει πῶς ἐγένετο ἡ διανομὴ καὶ ποῖα ἔσχεν ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ ἂν ἤθελε, κύριοι, νὰ χαράξῃ νέαν ὁδὸν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου νομίζετε ὅτι στοιχειωδέστατον καὶ πρώτιστον καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, δὲν ἦτο νὰ τὰ μελετήσῃ ἐπιμελῶς καὶ μετὰ παρατηρητικότητος μεγάλης καὶ νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς διανομῆς ἐκείνης; Καὶ ἐνῷ ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον καὶ λέγει ὅτι ἀπελευθερώνει τοὺς μορτίτας τῆς Θεσσαλικῆς γῆς γνωρίζει οἱ ἄλλοι πόσοι εἶναι; Ὄχι. Γνωρίζει, κύριοι, ἠρώτησε κἂν πόσοι εἶναι οἱ μορτῖται εἰς τοὺς ὁποίους ἔκαμε τὸ δημόσιον διανομήν; Γνωρίζει ὅτι πλησιάζει νὰ εἶναι ἴσος ὁ ἀριθμὸς καὶ μετὰ τὴν διανομήν; Τὶ γενήσετε; Ἐκεῖνοι τὶ θὰ γίνουν; Ἂν ἦτο ἐντελὴς καὶ καλὴ ἡ διανομὴ ἐκείνη διατὶ δὲν τὴν ἐμιμήθημεν μὲ τὴν διαφορὰν νὰ ἐπιφυλαχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος κατὰ δὲ τὰ ἄλλα νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διανομὴν ἐκείνην ἂν μὴ τὶ ἄλλο πρῶτον διότι εἰς πολλὰ μέρη ἀπέτυχε καὶ κατὰ δεύτερον λόγον διὰ νὰ ἔχομεν μίαν ἰσότητα; Καὶ ὅμως, κύριοι, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν συνέβη ἀλλ’ ἐν τῇ ἰδέᾳ τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου κυριαρχεῖ ἡ ἰδέα νὰ στηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ συνεταιρισμῶν, ἔστω καὶ ἐπὶ βλάβῃ, ἔστω καὶ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀτυχῶν ἀνθρώπων. Καὶ οὕτω εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος τὴν εὐμενεστέραν τῶν ἰδεῶν, τὴν φαιδροτέραν τῶν πολιτικῶν ἀντιλήψεων, τὴν ὁποίαν ἔσχεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν γένει τὴν κατέρριψεν, εἰς τοιοῦτον σημεῖον.

§479Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁ νόμος;

§480Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Μάλιστα ὁ νόμος.

§481Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἀλλ’ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ νόμου σήμερον;

§482Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Συμπληροῦται καὶ μεταρρυθμίζεται ὁ κείμενος νόμος, ἀλλ’ ἂν ἐκ τῆς συζητήσεως πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι ἐσφαλμένος δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι παύει νὰ ὑπάρχῃ.

§483Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ζητεῖτε τὴν ἀναίρεσιν τοῦ νόμου;

§484Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ ἀναιρεθῇ μόνος του· ἐπρόλαβα νὰ εἴπω ὅτι θὰ καταπέσῃ μετὰ τοσούτου πατάγου ὥστε θὰ καταπλαγῶσι καὶ οἱ ἀμφιβάλλοντες ἂν ὁ νόμος περὶ συνεταιρισμῶν ἔγινε διὰ νὰ γεννήσῃ τὸν νόμον περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἢ τὸ ἀντίθετον, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀνεφάρμοστος.

§485Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τότε διατὶ νὰ ἔχετε τόσην ἀγωνίαν, ἀφ’ οὗ πρόκειται νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὥστε νὰ μὴ φέρῃ καμμίαν ζημίαν;

§486Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ θὰ τὸν καταρρίψῃ. Ἐπρόλαβα τὴν παρατήρησιν· θὰ τὸν καταρρίψῃ ἡ ἐφαρμογὴ διότι δυστυχῶς ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους ἀγνοῶ διατὶ ὄχι μόνον δὲν τοὺς προστατεύει ἀλλ’ εἶναι ἐπιβλαβὴς καὶ τοῦτο, διότι δὲν τοὺς κάμνει ἰδιοκτήτας, δὲν τοὺς ἐπιτρέπει νὰ διαθέσουν τὸ κτῆμα ὅταν τὸ κτῆμα δὲν περιέρχεται εἰς τὰ παιδιά· γνωρίζετε περὶ τῆς οἰκογενείας καὶ τῶν οἰκογενειακῶν ἀντιλήψεων ἐν Ἑλλάδι καὶ φαντασθῆτε διὰ νόμου ὅτι κανονίζεται ὅτι ἀπὸ τὰ 5 παιδιὰ μόνον τὸ ἕνα ἔχει δικαίωμα ἀπὸ τῆς γῆς, τὰ ἄλλα 4 δὲν ἔχουν τίποτε καὶ ὑπαίτιον τῆς καταστροφῆς των θὰ θεωροῦν τὸ ἕνα· φαντασθῆτε ποίαν ἰδέαν περὶ τῆς οἰκογενείας πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ τὸ σοφὸν αὐτὸ νομοθέτημα τοῦ εἰσηγητοῦ. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν της εἰς τὰς μεγάλας ἀτελείας τοῦ νόμου. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς λεπτομερείας καὶ τὴν προστασίαν τῆς μεγάλης καλλιεργείας τὴν ὁποίαν ὑπέσχετο τότε διὰ τῆς εἰσηγητικῆς του ἐκθέσεως τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ παρὸν συμπλήρωμα δὲν ἀναιρεῖ, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ συνδιασμὸς πραγματικὸς τῆς μικρᾶς καὶ μεγάλης καλλιεργείας, νὰ ὑπολογίσῃ καλῶς ἐπὶ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ὡς ἐνθυμεῖται καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποδεχθῇ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ὁποία ἐτέθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν δὲν ἐνθυμοῦμαι πως τὸ νομοσχέδιον περιέχει ἀσαφῆ τινα διάταξιν, διότι εἰς τὴν ἐντύπωσιν ὅλων εἶναι ὅτι ἴσως εἰς τὴν Λάρισαν ὑπάρχει ἐπαρκὴς ἔκτασις. Διότι τότε οὐδεὶς θέλει νὰ ἐπιχειρήσῃ μεγάλην καλλιέργειαν. Δὲν θὰ τὴν ἐπιχειρήσῃ ὅταν γνωρίζει ὅτι μεθαύριον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ τοῦ φουρνίσῃ νέον νομοσχέδιον. Διότι ὅπως γνωρίζετε διὰ νὰ ἐπιχειρήσῃ τις ἐντατικὴν καλλιέργειαν πρέπει νὰ ἔχῃ διπλασίαν ἀξίας δαπάνην, ἵνα καταβάλῃ ἐπὶ τοῦ κτήματος, τὴν μίαν διὰ τὴν καλλιέργειαν, καὶ τὴν ἄλλην διὰ τὴν συντήρησιν. Ὅταν λοιπόν τις εἶναι ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτου φόβου δὲν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ μεγάλην καλλιέργειαν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς ὕπαρξιν βιωσίμου κλήρου. Πῶς, κύριοι, γίνονται αἱ ἀπαλλοτριώσεις καὶ πῶς θὰ γίνουν, ὅταν οὔτε ὁ κάτοικος, οὔτε ὁ ἰδιοκτήτης γνωρίζῃ πόσον πρέπει νὰ πάρῃ ὁ χωρικὸς οὔτε ὁ χωρικὸς γνωρίζῃ τοῦτο; Τοῦτο ποικίλλει. Μήπως ὑπάρχει ὡρισμένη τις σημείωσις ἐκ τῆς διανομῆς τῶν Στεφανοβικείων ἢ ὑπεδείχθη τι, ὥστε νὰ εἴπῃ τις ὅτι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον θὰ δώσῃ τόσα στρέμματα εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, τόσα εἰς τὸν νομὸν Λαρίσσης; Ὅταν αὐτὰ τὰ στοιχεῖα ἐλλείπουν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς ἐκεῖνος ὁ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀγωνιῶμεν, καὶ τόσους μεγάλους κόπους καταβάλλει ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Μὴ πλανηθῇ πρὸς θεοῦ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ γεννήσῃ τὴν ἰδέαν ὅτι σοβαρὰ ἐγένετο ἐνέργεια ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως αὐτοῦ. Ἐὰν θέλητε νὰ παγιώσητε τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν ἀρχίσατε ἀπὸ τοιαύτης ἐργασίας. Ἅμα ὁρισθῇ τὸ ποσὸν τῶν στρεμμάτων αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θὰ κανονίσουν καὶ θὰ ἔχουν ἑτοίμους τὰς μερίδας των, καὶ θὰ ζητηθῇ τυπικῶς εἷς μηχανικὸς καὶ θὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ καὶ θὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐνῶ ἂν ἀφήσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅταν ἐψηφίζοντο αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἀνοίξωμεν σχολὰς ἐν Μακεδονίᾳ διὰ νὰ ἐκπαιδεύσωμεν μηχανικούς, ὅπως ἔλεγεν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἀπὸ τὴν Ἑλβετίαν θὰ καλέσωμεν τοὺς Ἑλβετούς, διὰ νὰ κάμωσι τὴν διανομὴν καὶ λοιπά. Τίποτε δὲν θὰ γίνῃ. Ὅταν ταῦτα ἐλέγοντο εἰς λαὸν ξένον ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν καὶ βουλευτὰς μὴ εἰδότας πῶς γίνονται αἱ διανομαὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, τὸ πρᾶγμα θὰ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ καὶ χειροκροτήματα. Ἀλλ’ εἰς τὴν ψυχὴν τῶν Θεσσαλῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν ὅτι τὰ Στεφανοβίκεια κτήματα, 12 τὸν ἀριθμόν, ἀπὸ ἓξ ἐτῶν τεθέντα ὑπὸ ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ὄχι διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλ’ ἀγορασθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διελύθησαν αἱ μισθώσεις ἡμίσεος καὶ πλέον ἑκατομμυρίου, μὲ τὸν σκοπὸν τῆς ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν διανομῆς αὐτῶν εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν δὲν ἀπησχόλει τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑλλάδος οὔτε ἐπιστράτευσις, οὔτε πόλεμος, οὔτε αἱ ἄλλαι ἐκ τοῦ πολέμου ὑπάρχουσαι ἀναγκαῖαι συνέπειαι, καὶ ὅμως καὶ ταῦτα δὲν διενεμήθησαν, κύριοι! Εἶναι γνωστὸν ἐπίσης κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἓν χωρίον Πυργετὸ κείμενον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἠγοράσθη πρὸ ὀκταετίας. Κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὀκτὼ τούτων ἐτῶν ἐργάζεται ἐπ’ αὐτοῦ συνεργεῖον, καὶ εἰσέτι δὲν κατωρθώθη νὰ διανεμηθῇ. Καὶ γνωρίζετε καὶ ἄλλο; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν γαιῶν, εἶναι πάντη ἀδύνατον νὰ γίνῃ αὕτη. Θὰ συνίστων λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ὁ κόσμος νὰ πεισθῇ καὶ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων περὶ τῶν μέτρων καὶ τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας προέβη διὰ τὸ ὄντως ἀξιέπαινον αὐτὸ ἔργον, νὰ ὁρίσῃ ἓν ποσὸν τῶν στρεμμάτων, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ προικήσῃ ἕκαστον κλῆρον καὶ θὰ καταστήσῃ αὐτὸν βιώσιμον. Καὶ ὅταν τοῦτο συμβῇ δι’ ἀμφοτέρους τοὺς κάμπους —διότι περὶ Θεσσαλίας πρόκειται—τότε εἶναι εὐκολωτάτη ἡ διανομή. Τώρα ἐὰν ἐνόμισέ τις ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εὐφυΐας του ἔκαμε τὴν διανομήν, κάμετε τὸ παράδειγμα τοῦ εὐφυεστάτου συναδέλφου καὶ προλαλήσαντος. Εἴδατε μὲ πόσην εὐκολίαν καὶ πεποίθησιν σᾶς εἶπεν ὅτι πάρετε τὸ κτῆμα καὶ εἴπατέ του νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ἄλλο. Τὸ πῶς γίνονται τὰ λειβάδια, σᾶς τὸ ἔλυσε καὶ αὐτό. Διότι φαίνεται ὅτι εἰς τὸ ἰδικόν του μέρος τὰ λειβάδια εἶναι αἱ καλαμιαῖς! Ἀλλὰ πολλοὶ βουλευταὶ γνωρίζουν ὅτι ἡ λέξις λειβάδι εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἀντιπροσωπεύει 4 ἑκατομμύρια πρόβατα. Αἴ κύριοι, ὅταν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νομίζομεν ὅτι λύονται τὰ ζητήματα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω ὅτι δὲν κάμνομεν σοβαρὰν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐλέχθησαν πολλὰ ὡς ἐπιχειρήματα. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Τρικκάλων ἢ Καρδίτσης ὑπάρχῃ ἡ ἀφορμὴ αὐτὴ τῶν λειβαδίων ἐκτὸς ἑνὸς χωρίου, ὀνομαζομένου Κοῦλα, ὅπου, ὡς ἐπικαλοῦνται οἱ συνάδελφοι ἐκ Τρικκάλων, ἀφέθησαν τὰ κτήματα ἀκαλλιέργητα καὶ ἔγιναν λειβάδεια. Ἐὰν, κύριοι, δὲν ὑπῆρχον τὰ λειβάδια εἰς τὴν Θεσσαλίαν, δὲν γνωρίζω ὅλοι μας, ἂν θὰ εἴχομεν τὴν τύχην νὰ συζητῶμεν τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐδῶ, ὅταν ἐγένετο ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς Ἑλλάδος, ἢ δὲν θὰ εἴχομεν μεταστῆ εἰς τὰς αἰωνίους μονάς, ὅταν τῆς Ἑλλάδος κατεδυνάστευε καὶ διέδιδε τὸν Μπολσεβικισμὸν ὁ ἀπελθὼν μονάρχης. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἐπίστρατοι, οἱ ἀρχηγοὶ τότε τοῦ Μπολσεβικισμοῦ, κατέλυον τὰς ἀρχὰς καὶ διέθετον τὴν ζωὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ δὲν ὑπῆρχε τροφή, ἡ τάξις αὕτη τῶν πολιτῶν, ἡ ὁποία ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι μικρά, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὴν παραγνωρίζῃ, ἡ τάξις τῶν βλαχοποιμένων. Ἡ τάξις τῶν ποιμένων, τῶν βλαχοποιμένων, ἐκτὸς τοῦ πλούτου, τὸν ὁποῖον φέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ τάξις αὐτὴ δὲν εἶναι μικρά. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ μητρῷον τῶν μελλῶν τοῦ συλλόγου τῶν κτηνοτρόφων περιλαμβάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν 316 χιλ. μελῶν. Μόνον τοῦτο, κύριοι, ἂν σᾶς ὑπενθυμίσω, νὰ ἴδητε, ὅτι πλησιάζει νὰ εἶναι ἀνώτερος τοῦ ἄλλου πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλίας. Φαντασθῆτε ὅτι ποιμένες δὲν ὑπάρχουν μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ὅταν μὲ μιὰ μονοκονδυλιὰ θεσπίζωμεν τοιαύτας διατάξεις, μὴ νομίζετε, ὅτι ἐπράξαμεν τι σοφὸν καὶ ὅτι θὰ μείνωμεν ἥσυχοι νὰ καμαρώνωμεν εἴτε εἰς τὰς Ἀθήνας εἴτε εἰς Παρισίους ἢ Λονδῖνον ἢ ἄλλας πόλεις τὰ ἀποτελέσματα τῆς σοφίας μας. Εἶναι ζήτημα ἄξιον μελέτης καὶ ἄξιον μελέτης σοβαρᾶς. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι αὐτὰ τὰ λιβάδεια; Εἶναι γνωστόν, ὅτι εἶναι ἕνα χωρίον μόνον ἀνὰ πᾶσαν τὴν Θεσσαλίαν, ἐκτὸς ἑνὸς, τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς μὴ ἀφορίας τοῦ ἐδάφους, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα ὑπὸ ὁμογενῶν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ τρόπος παραγωγῆς, ὑπάρχει καὶ ἕνα κτῆμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἥμισυ λόγῳ τῶν πλημμυρῶν τῶν ἑκάστοτε, ὁ ἰδιοκτήτης εὗρεν ἄλλοτε συμφέρον νὰ τὸ καλλιεργῇ κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ νὰ τὸ ἔχῃ λειβάδια. Ἀλλὰ, κύριοι, διότι ἕν χωρίον ἔτυχε νὰ ἔχῃ ἕνα μέρος, εἶναι ζήτημα δυνάμενον νὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς κανονισμὸν τοιούτων μεγάλων ζητημάτων; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς νομοθετικὴ βάσις; Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ψηφίσῃ τὸν Νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ποῖος τῆς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρέσῃ; Τώρα, ἂν ὁ συντάκτης τοῦ νόμου σχεδίου, μὴ γνωρίζων τὰ πρόσωπα, δὲν ἠθέλησε νὰ συμβουλευθῇ κανένα ἐκ τῶν γνωριζόντων τὰ πράγματα, τὶ πταίομεν ἡμεῖς; Ἐὰν μᾶς ἠρώτα θὰ τοῦ ὑπεδεικνύωμεν, ὅτι βεβαίως ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῇ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι μόνον αἱ γαῖαι αἱ καλλιεργούμεναι ἐπὶ μορτῇ, ἀλλὰ πᾶσαι αἱ γαῖαι αἱ ἐπιδεκτικαὶ καλλιεργείας. Τὶ πταίομεν λοιπὸν, ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοί; Πταίομεν κατὰ τοῦτο, ὅτι γινόμεθα ἐνοχλητικοὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ὡς συνήθως συμβαίνει εἰς ὥρας οὐχὶ καταλλήλους. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἡ διάταξις νὰ εἰσαχθῇ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς γῆς, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ δοθῇ καὶ ἐπὶ τῆς διανομῆς τῶν Στεφανοβικείων καὶ Ζαππείων, νὰ ἀφεθῇ δὲ ὁ κόσμος ἐλεύθερος, ὁ ὁποῖος μόνος του νὰ ἐνεργήσῃ τὴν διανομήν. Διανομὴ δὲν γίνεται καὶ ὁ κόσμος εἶναι ἀδύνατον νὰ πεισθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ἐργασίας.

§487Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀληθῶς σοβαρὰ σημασία τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, προκαλεῖ δικαίως μεγάλας συζητήσεις, αἵτινες ὅμως θὰ ἔπρεπε νὰ γίνωνται οὐχὶ ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος, νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν.

§488Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ νομοσχέδιον δὲν συνεζητήθη ὡς ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ, δικαίως δὲ ὁ κ. βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας εἶπεν ὅσα εἶπεν, παρασυρθεὶς ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Λαρίσσης. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς Λαρίσσης, δὲν ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. βουλευτὴς Λαρίσσης εἶπεν μίαν ὁμιλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶπεν πολλὰ τὰ ὀρθά, ἀλλὰ ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰ 90%, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν χαρακτηρίσω, ὡς ὁμιλίαν καθυστερήσασαν, διότι ἡ ὁμιλία ἦτο ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ κειμένου, οὐδεμίαν δὲ παρατήρησιν ἠκούσαμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰδικῶς εἰς τροποποιήσεις διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κειμένου νόμου εἰς τὸν Νομὸν Τρικκάλων. Τὸ νομοσχέδιον, δὲ τοῦτο, ἔχει συζητηθῇ οὐχὶ ἅπαξ. Ὅσα ἐλέχθησαν, ἐλέχθησαν καὶ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ κειμένου νόμου τοῦ ἐφηρμοσμένου εἰς τὴν λοιπὴν Θεσσαλίαν. Ὅσα ἐλέχθησαν, ἐλέχθησαν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὰς δύο προηγουμένας ἀναγνώσεις τοῦ νομοσχεδίου, ἐπανελήφθησαν δὲ καὶ ἀπόψε. Βέβαια ἂν πρόκειται νὰ ὑποβληθοῦν παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀμφισβητήσουν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἀποφασίσῃ, ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν παρισταμένων, αὐτὸ εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νὰ ἀμφισβητήσῃ κανείς, ἐφόσον ἐξασκεῖται δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης παρατηρήσεως, τοῦτο μόνον εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὸν τὸν κ. βουλευτὴν Ἀργολιδοκορινθίας, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Λαρίσσης ὅσα εἶπε, τὰ εἶπε ἐπικρίνων τὸν κείμενον νόμον καὶ οὐχὶ τὴν διάταξιν τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ νόμου. Βεβαίως, ὁ κείμενος νόμος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, ὅπως ψηφίζωνται αἱ τροπολογίαι αὐταί. Ἀλλ’ ἐδῶ ἔχομεν ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει κουράσῃ, θὰ ἔλεγον, τὴν Βουλὴν ἐξ ὅσων ἔχουν λεχθῆ ἐπ’ αὐτοῦ. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ ἀπόψε ἀκόμη καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε τόσον ἀναλυτικῶς καὶ θετικῶς, ὑποθέτω, ὅτι ἐπανέλαβε κατ’ οὐσίαν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε εἶχε φέρῃ ἐπικρίνων, τὸ ἴδιον νομοσχέδιον καὶ τὰ ὁποῖα συνεπλήρωσε διὰ τῆς εὐρύτητος τῶν γνώσεων καὶ τῆς μελέτης, εἰς τὴν ὁποίαν κατέγεινεν ἐν τῷ μεταξύ. Δέν νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει λόγος τὶς νὰ σταματήσωμεν, δεδομένου, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ θεσπίσωμεν σήμερον τὸν νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλὰ νὰ τὸν τροποποιήσωμεν.

§489ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§490Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ, δι’ ὀλίγων θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 ἡ θεσπίζουσα, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις δημοσίων κτημάτων κειμένων ἐν Μακεδονίᾳ, ὡς καὶ αὐτὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡ ἀναγκαστική.

§491Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὄχι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτοὺς κτήματα ἐν Μακεδονίᾳ.

§492Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Πολὺ καλὰ. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, νὰ ἀκούσῃ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἐξαιροῦνται οἱ ἰδιοκτῆται τσιφλικίων τῆς Μακεδονίας καὶ νὰ προβλέπεται ἐν τῷ ἄρθρῳ μόνον περὶ τῶν ἰδιοκτητῶν τσιφλικίων τῆς Π. Ἑλλάδος, τῶν ὁποίων τὰ τσιφλίκια θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν ἀναγκαστικῶς. Προτείνω λοιπὸν, νὰ περιληφθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τσιφλικίων ἐν Μακεδονίᾳ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαλλοτριῶνται ἀναγκαστικῶς, νὰ ἔχουν τὸ ἴδιον εὐεργέτημα. Πρέπει ὁ τσιφλικοῦχος ἐν Μακεδονίᾳ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ γαίας εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀπὸ τὰς Ἐθνικὰς γαίας ἐκ τῶν μὴ καλλιεργουμένων.

§493Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τσιφλικίων ἀπαλλοτριουμένων ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι δυνατὸν νὰ παραχωροῦνται γαῖαι ἐν Μακεδονίᾳ.

§494ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§495Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου ἐκ μέρους τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, διότι διὰ τῶν τροπολογιῶν της ἀπόψε ἐφαρμόζονται ἐπὶ τὸ βελτιώτερον τὰ τοῦ νόμου 1072 καὶ ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων, ὅστις ἐξῃρέθη μέχρι τοῦδε. Παρετήρησα μετ’ εὐχαριστήσεως ὅτι καὶ ἡ ὁλότης καὶ οἱ ἀγορεύσαντες συνετέλεσαν, ὥστε αἱ τροπολογίαι αὐταὶ νὰ καταστήσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον καὶ μᾶλλον ἐφαρμόσιμον τὸν νόμον τοῦτον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ παρατηρήσῃ τις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἦσαν, αἱ ὁμιλίαι τοῦ πρώτου ὁμιλήσαντος ἐκ Κερκύρας ἀξιοτίμου συναδέλφου. Νομίζω, ὅτι τινὲς παρετήρησαν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μένωσιν ἄνευ ἀπαντήσεως καὶ ἰδίως ἡ παρατήρησις ἐκείνη τοῦ ὅτι...

§496Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις;

§497Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι, κ. Πρόεδρε.

§498Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου.

§499ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαρλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§500Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ἐπειδὴ παρέστην εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Γκέκα, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι οἱ βουλευταὶ Λαρίσσης καὶ οἱ ἀγρόται προβλέπουσιν ἀποτυχίαν τοῦ νόμου, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ γνώμη τῶν γεωργῶν καὶ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι ὁ νόμος οὗτος θὰ φέρῃ μεγάλα ὀφελήματα. Ἤδη δὲ οἱ γεωργοὶ ἑορτάζουν ἐλεύθεροι ἀπὸ τὴν σκλαβιὰν τοῦ ἀφέντου καὶ ἀναμένουσιν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας.

§501ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§502Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως δὲν θὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τὴν διεξαχθεῖσαν, διότι εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν καὶ οἱ λόγοι ἠκούσθησαν ἀπὸ μέρους τῶν κτηματιῶν καὶ ἀπὸ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦσι τὰ συμφέροντα τῶν χωρικῶν. Ἐλέχθησαν καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὅσα καὶ ἄλλοτε εἶχον λεχθῆ ἐνώπιον αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε μίαν ὁδὸν καὶ ἐχάραξε πολιτικὴν γεωργικὴν, ἀπὸ τῆς ὁποίας οὐδὲ παρεξέκλινε μέχρι τοῦδε, οὐδὲ σκέπτεται νὰ παρεκλίνῃ. Ἐὰν δὲ συναντᾷ καὶ μεταξὺ τῶν φίλων αὐτῆς καὶ μεταξὺ φιλελευθέρων ἀνδρῶν ἄλλας ἰδέας, ἀντιθέτους πρὸς τὰς ἰδέας τῆς σκέψεως, τοῦτο δὲν πείθει αὐτὴν νὰ μεταβάλῃ πολιτικὴν τοὐλάχιστον, διότι οἱ νόμοι οἱ ψηφισθέντες δὲν ἀπέδειξαν τὴν ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς εἴτε ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς μέρους εἴτε ὑπὲρ τοῦ ἄλλου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, καὶ εἰς τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας εἰσήγαγον, ἀληθῶς ἠκούσθησαν γνῶμαι ὀρθόταται καὶ ἡ μία ὄψις ἔχει τὰ ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιχειρήματα, ὅπως καὶ ἡ ἑτέρα ὄψις ἔχει τὰ ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιχειρήματα. Δὲν εἶναι βεβαίως σπουδαῖον ἐπιχείρημα τὸ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Ζαβιτζιάνου, ὅτι, καθὼς εἶπεν, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐπεκράτει ἐν Τοσκάνῃ......

§503Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ εἶπον εἰς ἀπάντησιν.

§504Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅτι ἐζήτουν ἄδειαν διὰ νὰ ὑπανδρευθῇ ὁ κολλῆγος. Αὐτὸ δὲν ἦτο σχετικὸν ἐπιχείρημα τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐκπροσωπεῖ, ἀλλὰ ἦσαν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προξενοῦσιν ἐντύπωσιν καὶ ἰδίᾳ τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὑπάρχον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καθ’ ὅν τρόπον καὶ καλλιεργεῖται. Ὅταν εἶναι διάφορος ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος εὑρέθη ἢ πᾶς ἰδιοκτήτης ἢ διότι ἐκληρονόμησε ἢ τυχαίως εὑρέθη χωρὶς νὰ ἐπιδοθῇ πλέον εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ νὰ τοῦ ἀρέσῃ ἡ γῆ, βεβαίως αὐτὸς εἶναι ἀδιάφορος. Ἀσχέτως λοιπόν, λέγω, πρὸς ταῦτα, ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὰς τροποποιήσεις μὲ μικράς τινας παραλλαγὰς περὶ τὴν ὀρθοτέραν διατύπωσιν καὶ τὰς ἀναγκαίας ἄλλως τε προσθήκας. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ἡ διατύπωσις μεταβάλλεται μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔλεγεν, ὅτι ἀπαλλοτριοῦται ὁλόκληρον τὸ τμῆμα καὶ διατυποῦται «ἀπαλλοτριοῦται καὶ τὸ τελευταῖον.... κλπ.». Εἰς τὴν 2αν παράγραφον «βεβαιοῦται μετὰ γνώμην τοῦ συμβουλίου........ κλπ.» τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἡ τρίτη παράγραφος διαγράφεται τὸ «μὴ δυνάμενος ./... κλπ.» καὶ τίθεται παράγραφος ἔχουσα οὕτω: (ἀναγινώσκει) «Ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων κλπ.».

§505Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Χίλια.

§506ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 1500. Τὸ μάξιμουμ εἶναι 1500.

§507Χ. ΚΟΕΝ. Ὅταν θελήσωμεν νὰ ὑπερβῶμεν τὸ ὅριον θὰ δημιουργήσωμεν ἕνα κίνδυνον εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς πνέει ἄνεμος ἐξεγέρσεως καὶ οἱ ἐπιτήδειοι θὰ δράσωσιν ἐναντίον τῆς κοινῆς γνώμης.

§508Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφήσατέ με νὰ κάνω τὰς δηλώσεις καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ διάθεσις ὑπομονῆς τινος συναδέλφου δύναται νὰ ἐπανέλθῃ· προστίθεται λοιπὸν μετὰ τῶν ἀπαρατηρήτων παραρτημάτων (ἀναγινώσκει) δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ πέντε στρέμματα.

§509Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ αἱ ἀποθῆκαι;

§510Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτά εἶναι τὰ ἀπαραίτητα παραρτήματα.

§511Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι ἡ κουζίνα.

§512Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐννοεῖται. Διὰ τῆς λέξεως «παράρτημα» ἐννοεῖται ἡ ἀποθήκη.

§513Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν κ. Ὑπουργέ. Εἶχον ὑποστηρίξει, σχετικῶς μὲ τὴν ἑρμηνείαν τῆς διατιμήσεως, ὅπως ἐξοβελισθοῦν ἐντελῶς ἐκ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Διατάγματος 2469 αἱ φράσεις «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπελθούσης ἕνεκα τῆς συνδρομῆς ἀσυνήθων περιστάσεων παροδικῆς ὑπερτιμήσεως τῶν ἀκινήτων».

§514Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι περιττὸν διότι ὁ νόμος εἶναι σαφής. Ἐννοεῖ βεβαίως ὁ νόμος ὄχι τὴν ὑπερτίμησιν, ἥτις ἐπῆλθε φυσιολογικῶς καὶ ὁριστικῶς, ἀλλὰ τὴν ὑπερτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὰ κτήματα ἐξ ἐκτάκτων καὶ ἀσυνήθων γεγονότων ἢ ἐξ ὑπερφυσικῶν, οὕτως εἰπεῖν καὶ μὴ ὁριστικῶς. Ἑπομένως ὁ δικαστὴς δὲν δεσμεύεται τὸ παράπαν ἐκ τῶν διατάξεων τούτων νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς πραγματικῆς τοῦ κτήματος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§515Χ. ΚΟΕΝ. Ἐξαιροῦνται βεβαίως, τὰ κάτω τῶν 1000 στρεμμάτων κ. Ὑπουργὲ ἐν Τρικκάλοις.

§516Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι σαφὲς ἐξαιροῦνται τὰ μέχρι 1000 στρεμμάτων.

§517ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον μετὰ τὰς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§518ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§519ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῆς προθεσμίας τῶν μισθώσεων ἀγροτικῶν κτημάτων ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ κατὰ τὴν ἐν ἔτει 1916 κατάληψιν αὐτῆς ὑπὸ τῶν Βουλγάρων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῶν εἰς ἐπαιτείαν, ἀλητείαν κλπ. ἐκδότων ἀνηλίκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως γάμου στρατιωτικῶν». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐτροποποιήθη). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀλιτείας καὶ ἐπαιτείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 1468». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ νόμου ΦΠϚʹ «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§520ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται, Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρωμῆς τῶν δαπανῶν τῆς συντάξεως, ἐκτυπώσεως καὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τῆς ἐπισήμου Ἑλληνικῆς Φαρμακοποιΐας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Πειραιεῖ συνεργατικοῦ φαρμακείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πωλήσεως τῶν δηλητηρίων καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν φαρμακείων, φαρμακεμπορίων καὶ λοιπῶν προνομοίων ἱδρυμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας ΓϠΚʹ τοῦ 1911, 214, 217,246, 260, 301 καὶ 489 τοῦ 1914». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνδικάσεως διαφορῶν μεταξὺ δημοσίου καὶ ἐργολάβων δημοσίων ἔργων δι’ ἔργα κατακυρωθέντα ἐν Κρήτῃ κατὰ τὸν νόμον 356 τοῦ ἔτους 1901 τῆς Κρητικῆς Πολιτείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ δαπανηθησομένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ποσοῦ διὰ τὰ κατὰ τὸν νόμον 1085 ἐκτελεσθησόμενα ἔργα ἐν τῷ λιμένι Πειραιῶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΡΚΘʹ νόμου τοῦ ἔτους 1865 περὶ λιμένων προκυμαιῶν φάρων κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως νομοθετικοῦ Διατάγματος ἀφορῶντος τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 462».

§521Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἤθελον ἕνα βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου, διότι εἶναι 3 γραφεῖα, τῶν μελετῶν, τῶν ἐγκρίσεων καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν δαπανῶν.

§522Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχουσιν ὁρισθῆ αἱ θέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ θέσωμεν μίαν θέσιν.

§523ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§524ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§525ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν καὶ ἄλλων πόλεων διὰ τὴν παραγωγὴν καὶ χορήγησιν φωταερίου ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν μέχρι τῆς 30 Νοεμβρίου 1919».

§526Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ.

§527Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀρκετὰ συνεζητήθη.

§528Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ εἰς τίνα; Πρὸ κενῶν ἑδωλίων.

§529Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Συνεζητήθησαν πολὺ σοβαρώτερα νομοσχέδια μὲ τὴν αὐτὴν ἀπαρτίαν.

§530ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ προτείνω μίαν λύσιν. Ἐὰν ἔχετε τροπολογίας ἑτοίμους, νὰ τὰς ὑποβάλετε ἀπόψε, ὥστε νὰ τὰς ἔχῃ τὸ πρωῒ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐκείνας, τὰς ὁποίας θὰ δεχθῇ νὰ δύναται νὰ τὰς περιλάβῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, οὕτως ὥστε τὴν Κυριακὴν ἢ τὸ μεσονύκτιον τοῦ Σαββάτου νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ὑποβάλετε ἀπόψε τὰς τροπολογίας, συζήτησις δὲν θὰ γίνῃ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ τὰς ἔχῃ ἀπόψε, ὥστε ἐρχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ ποίας θὰ δεχθῇ καὶ ποίας ὄχι. Ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποβάλλετε αὔριον τὰς τροπολογίας κατ’ ἀνάγκην δὲν θὰ γίνῃ δεκτὴ καμμία, λοιπὸν ὑποβάλλατε τὰς τροπολογίας ἀπόψε.

§531Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§532ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν συμπληρωματικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1918 μέχρι 31 Μαρτίου 1919 μετ’ ἐκθέσεως τῆς ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς.

§533ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις κ. Πρόεδρε. Νὰ λυθῇ.

§534ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 3 π. μ.).