1918.12.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50Η

τῆς 12 Δεκεμβρίου 1918

ΠΡΟΕΔΡΙΑ Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 4 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξετυπώθησαν ἀκόμη. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ ἐν Θεσσαλονίκῃ Σύνδεσμος τῶν Βορειοηπειρωτῶν ἐκφράζει τὴν πεποίθησιν ὅτι οὐδεμία ὑλικὴ βία θὰ δυνηθῇ νὰ ματαιώσῃ τοὺς δικαίους πόθους των ὑπὲρ ἀπελευθερώσεώς των. — Οἱ ἔχοντες περίπτερα καπνοπωλεῖα, τραυματίαι τῶν πολέμων, παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀρθῇ ἀπ’ αὐτῶν τὸ μέτρον τῆς Κυριακῆς ἀργίας. — Ὁ ἐξ Ἀθηνῶν Δημ. Λεμπεσόπουλος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιτροπείας τῶν ἀποζημιώσεων, τῶν κατὰ τὰ Νοεμβριανὰ παθόντων, διὰ τὰ προσγενόμενα εἰς αὐτὸν παρ’ αὐτῆς ἀδικήματα. — Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ σιδηροδρόμου Μακεδονίας παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ οἰκονομικῆς αὐτῶν ἐνισχύσεως. — Οἱ γονεῖς τῶν στρατευθέντων μαθητῶν τῆς 4ης τάξεως τοῦ Γυμνασίου Πατρῶν, παρακαλοῦσιν, ὅπως χορηγηθῇ εἰς αὐτοὺς ἄδεια πρὸς περάτωσιν τούτων. — Ὁ βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας κ. Γουλιέλμος Σκάρπας αἰτεῖται εἰκοσαήμερον ἄδειαν ἀπουσίας ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 972α». — Ὁ βουλευτὴς κ. Περ. Μεντζελόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ἀφορῶντος τὸν νόμον 462». — Ὁ κ. Ἀλ. Παπαναστασίου, Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1554 νόμου». — Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης, Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἰαματικῶν πηγῶν καὶ λουτρῶν». — Οἱ βουλευταὶ Σερρῶν κ.κ. Μ. Ἀλεξανδρίδης καὶ Δημοσθ. Μέλφος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναστολῆς τῆς προθεσμίας τῶν μισθώσεων ἀγροτικῶν κτημάτων ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Οἱ κ.κ. Α. Χρηστόπουλος καὶ Π. Πετρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ Συνεταιρισμοῦ Κορίνθου.

§2Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Παπαδάκης ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ Στ. Χαραλάμπους στρατιώτου.

§4Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν καὶ παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν τυρεμπόρων Θεσσαλίας.

§6Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ τυρέμποροι Θεσσαλίας δι’ ἀναφορᾶς των διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐπιτάξεως τοῦ τυροῦ ὡς καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ ἐπιτασσομένου, τὸ ὁποῖον παρὰ πᾶν δίκαιον καὶ νόμον ἐξικνεῖται εἰς 50%. Ἡ ἐπίταξις αὕτη γίνεται κατὰ τρόπον ἄγριον καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως διατάξῃ τὰ δέοντα καὶ ἐξακριβώνων τὰ καταγγελλόμενα ἄρῃ πᾶσαν παράνομον ἐπίταξιν.

§7Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐξετάσω ἵνα ἴδω κατὰ πόσον εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Α. Παπαγεωργίου, Γ. Καλδῆς καὶ Γ. Βαμβούρης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Πανελληνίου Ἐργατικοῦ Κέντρου...

§9Α. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν μὲ τὴν σύστασιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια ἀδικήματα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Κ. Λυκουρέζης καὶ Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Πανελληνίου μουσικοῦ Συλλόγου.

§11Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ παραταθῇ ἔστω καὶ μίαν ὥραν τὸ ἀπόγευμα τῶν κέντρων, τὰ ὁποῖα κλείουσιν ἀπὸ τῆς 9ης διὰ τὴν γρίππην.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν Συλλόγων, Σωματείων καὶ Συντεχνιῶν Χαλκίδος.

§13Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὰ σωματεῖα ὅλα τῆς Χαλκίδος ὑπέβαλον διὰ τῶν Προέδρων των εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησιν ζητοῦντα νὰ δοθῇ ἀμνηστεία καὶ ἐν γένει ἄφεσις ἁμαρτιῶν, ὡς εἶπον προχθὲς εἰς τοὺς ἀπελαθέντας καὶ πολιτικοὺς καταδίκους. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ εἶνε νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλὴν μερικὰς περικοπὰς τῆς αἰτήσεως τῶν σωματείων διὰ νὰ ἴδητε ὅτι οἱ Εὐβοεῖς εἶνε καλοκάγαθοι ἄνθρωποι καὶ πρῶτοι δίδουσι τὸ σύνθημα τῆς ἀδελφοποιήσεως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάμουν καὶ ὅλοι οἱ σύλλογοι τῆς Ἑλλάδος. «Οἱ ὡς κάτωθι ἀντιπρόσωποι...

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά;

§15Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Σεῖς, τῆς πτέρυγος ταύτης, ἔπρεπε νὰ δώσητε τὸ σύνθημα πανταχοῦ τοῦ Κράτους, ἵνα ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς μεσεγγυούχους ἀπέναντι τῶν πλανηθέντων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι δυστυχῶς ὑπάρχουσιν ἀκόμη εἰς πολλὰ μέρη τυφλοὶ τὸν νοῦν ἐξακολουθοῦντες νὰ φρονῶσιν ὅ,τι καὶ ὅταν ἀπηλάθησαν. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ἡ ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως παγκοίνως, ὥστε νὰ ὑπάρχωσιν οἱ μεσεγγυοῦχοι. Μόνον ἡμᾶς τοὺς συντηρητικοὺς ἀντιπολιτευομένους ἐμπιστεύεται ἡ Κυβέρνησις, σᾶς τοὺς ῥιζοσπάστας ὄχι.

§16Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Συγχαίρομεν τοὺς συμπολίτας σας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Γκλαβᾶς καὶ Α. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου.

§18Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ τῶν τραυματιῶν τοῦ 1912 καὶ 1913 δὲν μὲ εὑρίσκει ἀδιάφορον. Ἡ σύνταξις αὐτῶν εἶναι τόσον γλισχροτάτη, ὥστε οὔτε διὰ τὴν τροφήν των δὲν ἐπαρκεῖ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προκειμένου περὶ μέτρων οἰκονομικῶν τὰ ὁποῖα θὰ συντείνουν εἰς ἀνακούφισιν μιᾶς τάξεως, πρὸ παντὸς τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἶναι τόση ἡ ἀνάγκη των, ὥστε θὰ διερμηνεύω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, λέγων ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα οἰκονομικὰ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν τραυματιῶν. Ἐπὶ πλέον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ περὶ τούτου· οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὅταν ἀνέλαβον τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν Παραπηγμάτων δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἔχωσιν ἀνοικτὰ τὴν Κυριακὴν διότι ὅταν ἐθεσπίσθη ὁ νόμος τῶν παραπηγμάτων, ἴσχυεν ἡ τῆς Κυριακῆς ἀργίας καὶ τὰ συμπεριέλαβεν. Ἡ αἴτησίς των ὅπως παραμείνωσιν ἀνοικτὰ τὴν Κυριακὴν τὰ παραπήγματα ἐν τούτοις εἶναι δικαιοτάτη καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§20Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει ὅτι αὐτοὶ λαμβάνουσι 15 δραχ. κατὰ μῆνα σύνταξιν, ἑπομένως πρέπει νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς αὔξησιν τῆς συντάξεως τῶν τραυματιῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§21Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἔχει χρέος τιμῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπὲρ τῶν τραυματιῶν, οἱ ὁποῖοι σύρουσι τὰ ῥάκη τῆς ζωῆς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐνοικιαστῶν τοῦ φόρου τῆς Δεκάτης τῶν ἐπαρχιῶν Μαργαριτίου καὶ Παραμυθίας.

§23Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν συνήθων παραπόνων τῶν ἐνοικιαστῶν τῆς δεκάτης, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Σταμάτης, Δ. Χατζηγιάννης καὶ Ι. Μπρισιμιτζάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Συνεταιρισμοῦ ἐξ ἀγορᾶς ἀγροκτήματος «Γέρακα». Ὁ κ. Σταμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§25Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἔχει συσταθῆ εἰς συνεταιρισμὸς ἀγροκτήματος Γέρακα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἀπεφάσισε τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος καὶ πρὸ τεσσάρων μηνῶν εἶχεν ἀποστείλει καὶ συνεργεῖον διὰ τὴν καταμέτρησιν. Δυστυχῶς ὁ ἰδιοκτήτης, ὅστις εἶναι ἡ μονὴ Πεντέλης, προέβη ἀπό τινος εἰς ἐνοικίασιν ἐπὶ βλάβῃ τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀγοράσωσιν τὸ κτῆμα. Παρουσιάσθη ὁ Συνεταιρισμὸς καὶ ἀνεδέχθη ἐνοικιαστὴς μὲ μίσθωμα τὸ τριπλάσιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατέβαλον κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη πᾶς οἱοσδήποτε ἐνοικιαστής.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λείπει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§27Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Τί νὰ κάμω; Ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτοκίνητον νὰ τὸν φέρω.

§28Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀναπτύξατε διὰ νὰ μοῦ δώσητε νύξιν.

§29Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἀνάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς λέγει ὅτι τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ἐνεργεῖ αὐτεπαγγέλτως, δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοσε τὴν πολιτικὴν της τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων ἐφόσον οἱ δικαιούμενοι πρὸς κατοχὴν τοῦ ἀπαλλοτριωτέου προσηνέχθησαν καὶ ἔδωκαν τὸ πασόν, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἡ μονὴ εἶχε λάβει, καὶ τὸ ἔδωκαν, ἵνα προφυλάξωσι τὸ κτῆμα ἀπὸ τὴν καταστροφήν, ἀπὸ καταστροφὴν παρ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει συμφέρον παρουσιαζόμενος ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις νὰ καταστρέψῃ τὸ κτῆμα καὶ περιέλθῃ εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐθεώρησε καλὸν νὰ τὸ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸ κράτος τῶν περιστάσεων τούτων ὁ συνεταιρισμὸς ἔδωκε τριπλάσια. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν ἐγκατέστησε συνεργεῖον. Ἤδη ἐπισπεύδεται ἡ μίσθωσις τοῦ κτήματος. Ἠκυρώθη ἡ δημοπρασία ἡ ὁποία εἶχε κατακυρωθῆ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ συνεταιρισμοῦ. Δὲν ἀποδίδω εἰς οὐδένα κατηγορίαν, ἀλλὰ βλέπω τὸ δίκαιον εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως συνεννοούμενος μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀναστείλει τὴν δημοπρασίαν ἢ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ προσφερθεῖσα τιμὴ ἐκ τοῦ συνεταιρισμοῦ εἶναι ἀρκετή, νὰ διατηρήσῃ αὐτὸν ἐν τῇ μισθώσει ἢ ἄλλως νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα, ὥστε νὰ μὴ καταστραφῇ τὸ κτῆμα καὶ ἐπισπεύσῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§30Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μοῦ ἔδωκαν τὴν πληροφορίαν ὅτι σκέπτονται νὰ μὴ ἀπαλλοτριώσουν τὸ κτῆμα ἀλλὰ νὰ ἐγκαταστήσουν σχολὴν Γεωργικήν.

§31Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀξιεπαίνως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς πολιτικῆς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν ἐγκατέστησε συνεργεῖον τὸ ὁποῖον προβαίνει εἰς καταμέτρησιν τοῦ κτήματος, καὶ ἡ ἰδία ἡ μονὴ προσπαθεῖ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἄλλου πρὸς καταστροφὴν αὐτοῦ.

§32Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Μοῦ δίδετε ἀφορμὴν πρὸς ἐξέτασιν.

§33Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Τὸ ὑπόμνημα θὰ διαβιβασθῇ καὶ νὰ ἐνεργήσετε τάχιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγιάννης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§35Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πρόκειται περὶ σοβαροῦ πράγματος. Συνέστη ἐν Λιόπεσι συνεταιρισμὸς τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ ἀγροκτήματος Γέρακα, ὁ ὁποῖος παρουσιάσθη εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας Ἀμφότεροι ὑπεσχέθησαν πρὸς αὐτὸν ὅτι θὰ ἐγίνετο ἡ ἀπαλλοτρίωσις τοῦ κτήματος. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν ἐξεδόθη Β. Διάταγμα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 100 τῆς 2/ Αὐγούστου ἐ. ἔ. κηρῦξαν τὸ κτῆμα τοῦτο ὡς ἀπαλλοτριωτέον, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν κτημάτων συνέστησε καὶ συνεργεῖον τὸ ὁποῖον ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν ἐργάζεται ἐκεῖ. Ἐξετέθη καὶ ἐγένετο ἡ δημοπρασία, ἀλλ’ ἠκυρώθη, καὶ ἔρχεται νέα δημοπρασία ὑπὸ νέον τύπον, ὅπως τὸ μίσθωμα καταβληθῇ εἰς εἶδος, δηλαδὴ 120.000, ἤτοι ποσὸν μεγαλείτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐξεμισθοῦτο. Ἡ γείνῃ περισυλλογὴ τῶν ἐλαιῶν καὶ σύνθλιψις αὐτῶν. Καὶ παρέστησαν οἱ τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ ἐπλειοδότησαν 100%. Καὶ τοῦτο ἵνα μὴ προσέλθωσιν εἰς τὸ κτῆμα, εἰς τὸ ποῖον αὐτοὶ ἐκαλλιέργησαν, ὡς καλλιεργηταὶ ἄλλο μὴ ἔχοντες σχέσιν πρὸς τὸ κτῆμα. Ἀλλὰ καὶ ἡ δημοπρασία αὐτὴ ἠκυρώθη, καίτοι ἡ δημοπρασία ἐγένετο ἐπὶ καταβολῇ τοῦ τιμήματος εἰς τὴν ὁποίαν προσῆλθε καὶ κατέβαλε τὸ χρῆμα ὁ συνεταιρισμός. Ἀλλὰ νέα ἐμπόδια πρὸς αὐτούς, διὰ τῶν ὁποίων ἐχορηγεῖτο δικαίωμα νὰ ἔλθωσι ξένοι νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ ἐλαιοτριβεῖα διὰ τὴν σύνθλιψιν τῶν ἐλαιῶν. Καὶ ἀκυροῦται καὶ αὕτη. Ἐνῷ δὲ ἐργάζεται τὸ συνεργεῖον ὅπως ἀπαλλοτριωθῇ ἐπιδιώκεται νέα μίσθωσις διὰ πενταετίαν ὁλόκληρον. Παρακαλοῦσι τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς οἱ ὑποβάλλοντες τὴν αἴτησιν, ὅπως ἐπιληφθῶσι σοβαρῶς τοῦ ζητήματος καὶ ἀναστείλωσι τὴν πενταετῆ μίσθωσιν, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κατακυρωθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ κτῆμα, τοῦ ὁποίου ὑπῆρξαν καλλιεργηταὶ κολλῆγοι καὶ ἐμφυτευταί.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Πετρίδης, Π. Ἀραβαντινὸς καὶ Π. Μεντζελόπουλος ἐπὶ ἀναφοοᾶς τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Κορίνθου. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§37Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπασχολήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ τοὺς συμπολίτας μου διαμαρτυρομένους ἐντόνως κατὰ τῆς ἀναδόχου ἐκείνης ἑταιρείας τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτισμοῦ τῆς πόλεως Κορίνθου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ συμπολῖταί μου συμμορφωθέντες πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτισμοῦ ἐγκατέστησαν ἠλεκτρικὸν φωτισμὸν ἐν τῇ πόλει, δυστυχῶς ὅμως περιέπεσαν εἰς τοὺς ὄνυχας ἀναδόχου ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον κατέστη μάστιξ, ἀσχολουμένη πῶς νὰ συγκεντρώσῃ περισσότερα χρήματα, χωρὶς νὰ παρέχῃ τὴν ἀνάλογον πρὸς φωτισμὸν ὑπηρεσίαν Ἡ ἑταιρεία ἀπὸ τετραετίας ἐνῷ διὰ τῆς συμβάσεως εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας καὶ τὰ καταστήματα φῶς, παρέληψε σκοπίμως τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἵνα παραχωρῇ τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς κατ’ ἀποκοπὴν καὶ ἐκτὸς τῆς διατιμήσεως τῆς ἐν τῇ συμβάσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἐλάττωμα τῆς ἑταιρείας παραβάσης οὐσιώδη ὑποχρέωσιν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ τότε δημοτικὴ ἀρχὴ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τὰς παλαιὰς τὰς στενὰς ἴσως δὲ καὶ ἄνευ πραγματικῆς ἀσχολίας ὅπως ὠφελήσῃ τὸν τόπον, ἢ καὶ ὑστεροβουλίας τινὸς ἐχορήγησε τοιαῦτα προνόμια εἰς τὴν ἑταιρείαν, ὥστε, ἐνῷ αἱ ἄλλαι πόλεις τῆς Ἑλλάδος εἶχον φωτισμὸν πρὸς 80 λεπτὰ ἡ Κόρινθος κατέληξεν εἰς μίαν καὶ εἴκοσι δραχ. Τὰ πράγματα ἐβάδιζον ὅπως δήποτε ὁμαλῶς, καίτοι ὑπῆρχε σύμβασις ὁρίζουσα καὶ τὴν τιμὴν τῆς καταναλώσεως καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρείας, ὅτε τελευταῖον λόγῳ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων ἐκ τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἐλλείψεως καυσίμου ὕλης ἐγένετο ἐνέργεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ αἱ ἠλεκτρικαὶ ἑταιρεῖαι ὅλων τῶν ἠλεκτροφωτιζομένων πόλεων τῆς Ἑλλάδος ἐλάμβανον τὸ δικαίωμα νὰ ὑψώνωσι τὴν τιμὴν ἐπὶ τῇ βάσει διατιμήσεως, τὴν ὁποίαν ὥριζε τὸ διάταγμα. Εἰς τὸ διάταγμα αὐτὸ ἠθέλησε νὰ στηριχθῇ καὶ ἡ ἐν Κορίνθῳ ἑταιρεία, πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ τόπος εἶχε χορηγήσει ὅλα τὰ μέσα τὰ χρηματικά, ὥστε νὰ ἀμείβεται ἐπαρκῶς, καὶ νὰ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν ἄνευ οὐδενὸς λόγου, διότι ἐκεῖ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις χορηγεῖ εἰς αὐτὴν ὅλα τὰ μέσα τῆς καλῆς λειτουργίας. Ἀλλὰ καὶ ἡ πρώτη ὕλη, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιεῖ πρὸς παραγωγὴν τοῦ φωτὸς εἶναι εὐτελοῦς τιμῆς τὸ ἐργατικὸν προσωπικὸν μὴ αὐξηθὲν δὲν δικαιολογεῖ καὶ ἀντίστοιχον αὔξησιν τιμῶν καταναλώσεως ρεύματος. Ἀλλὰ διὰ τὸν δικαιώτερον κανονισμὸν τιμῶν γενικῶς ἐξεδόθη Β. Διάταγμα ἐπιτρέπον τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν ἐπὶ πλέον λόγῳ τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως δαπανῶν καὶ τὴν ἀντίστοιχον αὔξησιν τιμῶν ἐκεῖ ποῦ δικαιολογεῖται τοιαύτη, συνεπείᾳ τοῦ Β. Διατάγματος τούτου ἐστάλη ἐπιθεωρητὴς ἵνα κανονίσῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἑταιρείαν τῆς Κορίνθου τὴν αὔξησιν τῆς διατιμήσεως. Δυστυχῶς ὅμως δὲν δύναμαι νὰ ἐκφρασθῶ μεθ’ εὐαρεσκείας πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, διότι μετὰ πολλῆς ἐπιπολαιότητος καὶ ἀδιαφορίας προέβη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων τῆς ἑταιρείας ἐκεῖ, καὶ τῶν βιβλίων της, δαπανῶν κλπ., καὶ κατώρθωσε νὰ πιστοποιήσῃ καὶ βεβαιώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι πράγματι ἡ ἑταιρεία αὕτη εἶνε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἔσπευσε μετά τινος ἀπροσεξίας νὰ κυρώσῃ, καὶ οὕτως οἱ συμπολῖταί μου ὑφίστανται μίαν φορολογίαν μεγάλην κατὰ τῆς ὁποίας ἠναγκάσθησαν τελευταίως νὰ διαμαρτυρηθοῦν, καὶ οὐ μόνον νὰ διαμαρτυρηθοῦν δι’ ἀναφορῶν καὶ τηλεγραφημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ σβέσεως τοῦ φωτισμοῦ τῆς πόλεως, ἥτις παρουσιάζει καὶ σήμερον μίαν κατάστασιν ἀρχέγονον σκότους καὶ ἀπελπισίας. Ἡ ὑπόθεσις ἔχει μεγάλην σοβαρότητα καὶ δι’ αὐτὸ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι εἶνε ζήτημα σχεδὸν δημοσίας τάξεως. Δὲν εἶνε δυνατὸν ν’ ἀνεχθῶσιν οἱ συμπολῖταί μου φορολογίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶνε δεδικαιολογημένη ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ μόνον ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι ὡς ἀνέφερον, ἡ ἀρχικὴ σύμβασις πλουσιοπαρόχως παρέσχεν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὰ μέσα νὰ ζήσῃ, διότι ἐνῷ ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ πόλεις μὲ 80 λεπτὰ κατὰ κιλόβατον ἔχουσι τὸν φωτισμόν, ἐν Κορίνθῳ χορηγεῖται πρὸς 1.20, αἱ διαμαρτυρίαι δὲ τοῦ τόπου ἐκεῖ δὲν ἴσχυσαν νὰ μεταβάλωσι τὰς σκέψεις τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶ τὴν δραστηριότητα καὶ τὴν ὀξύνοιαν ὡς πρὸς τὰ ζητήματα αὐτά, διεμαρτυρήθην, ἀλλ’ οὔτε αἱ ἰδικαί μου οὔτε τῶν ἄλλων συναδέλφων αἱ διαμαρτυρίαι ἴσχυσαν νὰ φέρωσιν εἰς τάξιν τὰ πράγματα, εἰς τρόπον ὥστε διὰ μιᾶς ἐπισταμένης ἐπιθεωρήσεως τῶν πραγμάτων τῆς ἑταιρείας νὰ ἐπιτευχθῇ μία ἀνάκλησις τοῦ Β. Διατάγματος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ διατίμησις ἡ νέα τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός. Ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα ἔχει σοβαρότητα καὶ φοβοῦμαι ὅτι οἱ συμπολῖταί μου δὲν θὰ θελήσουν νὰ ὑποχωρήσουν, νομίζοντες δικαίως ὅτι ἀδικοῦνται παρὰ τῆς Πολιτείας, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀφ’ ἑνὸς νὰ θελήσῃ νὰ στείλῃ ἀμερόληπτον καὶ καλὸν ἐπιθεωρητήν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, διὰ τῆς ὁποίας ηὐξήθη ἡ διατίμησις, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι εἷς καλὸς ἠλεκτρολόγος μεταβαίνων ἐκεῖ καὶ ἐξετάζων τὰ πράγματα τῆς ἑταιρείας τὰ βιβλία, τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔχει σήμερον συγκριτικῶς μὲ τὰς τοῦ παρελθόντος, θὰ θελήσῃ μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν προθυμίαν νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ Β. Διάταγμα, καὶ ἀπαλλάξῃ τὸ τόπον ἀδίκου φορολογίας.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ παράπονα τῶν κατοίκων Κορίνθου εἶναι γνωστά εἰς ἐμέ, διότι ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οἱ ἤδη ἀναφερόμενοι, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν εἶνε τόσον τραγικά, ὡς τὰ παρέστησεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κορινθίας, οὐδ’ ἀποβλέπουν μόνον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Τὰ παράπονα κυρίως τῶν Κορινθίων ἀφορῶσι τὴν δρᾶσιν τῆς Ἑταιρείας εἰς ὅλον τὸ παρελθὸν καὶ τὸ ἐργοστάσιον τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ· ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχωσιν, ἐὰν ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ Κορίνθου, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα, ἐπέβαλλε τὰ πρόστιμα, τὰ ὁποῖα ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος, κατόπιν τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς ἕνεκα τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως παρεσχέθη τὸ δικαίωμα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ὑπὸ τὸν ὅρον οἱ πολῖται νὰ καταναλώσωσιν ἐὰν θέλωσιν ἢ μὴ τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα. Αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἔκαμε χρῆσιν καὶ ἡ ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία Κορίνθου, ἡ ὁποία κατόπιν ἐλέγχου τῶν λογαριασμῶν αὐτῆς ἔλαβε τὸ δικαίωμα νὰ ὑπερτιμήσῃ μέχρις ὡρισμένου ὁρίου τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα. Καταγγέλλεται ὅτι οἱ λογαριασμοὶ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Διετάχθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν λογαριασμῶν. Ἐκ μέρους τῶν κατοίκων Κορίνθου ἐξεφράσθησαν δυσπιστίαι περὶ τὴν ἱκανότητα τῶν ἐνεργησάντων τὸν ἔλεγχον ὑπαλλήλων. Διετάχθη ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα καὶ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις τόσον τῶν ἐνδιαφερομένων διευθυντῶν τῆς Ἑταιρείας ὅσον καὶ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Κατόπιν τῆς συγκεντρώσεως αὐτῶν τῶν πληροφοριῶν τὸ Ὑπουργεῖον θὰ προβῇ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν ἢ θὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ περιμείνουν. Ἔχω νὰ δηλώσω ὅμως ὅτι ὅλαι αἱ ἀξιώσεις τῆς ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας ἐκρίθησαν μὲ τὴν μεγαλητέραν αὐστηρότητα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§40Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, βεβαίως δὲν ἔχομεν νὰ ἐπιμείνωμεν διότι ἱκανοποιεῖται ἡ πρώτη ἀξίωσις τῶν κατοίκων. Ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐρευνήσῃ κατὰ πόσον τι, τὸ ὁποῖον καταγγέλλεται, εἶνε ἀκριβές, ὅτι δηλαδὴ εἷς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου του εἶναι ὁ ὁμόρρυθμος ἑταῖρος τῆς ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Κορίνθου καὶ κατὰ πόσον ἡ ἰδιότης ἑνὸς δημοσίου ὑπαλλήλου πρὸς τὴν ἰδιότητα ὁμορρύθμου ἑταίρου ἐμπορικῆς Ἑταιρείας συμβιβάζονται.

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μοῦ καταγγέλλεται ὁμολογουμένως ὅτι εἷς τῶν ὑπαλλήλων ὄχι τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν μὲ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν, ἀλλ’ ἄλλου κλάδου τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ τηλεγραφικοῦ κλάδου, ἔχει σχέσιν μὲ τὴν Ἑταιρείαν, καὶ συνάμα ὅτι εἶναι ὁμόρρυθμος ἑταῖρος αὐτῆς. Βεβαίως ἡ ἰδιότης τοῦ ὁμορρύθμου ἑταίρου σημαίνει ἐνάσκησιν ἐμπορίας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι συμβιβαστὸν πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου.

§42Π. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ πληρώσωμεν ὀλιγώτερα, ἀλλὰ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ σύμβασις τῆς Κορίνθου ἔχει κανονισθῆ μὲ μεγάλας τιμάς.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡμεῖς ἐξετάζομεν ποῖαι αἱ δαπάναι τῆς παραγωγῆς καὶ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν ὁρίζομεν προσωρινὴν τιμὴν τῆς λειτουργίας.

§44Π. ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίσατε μίαν τιμήν. Ἔχετε μίαν ἄλλην σύμβασιν τοῦ Ἄργους. Ἐκεῖ ἔχουν 2 λεπτὰ κατ’ ἀποκοπὴν τὴν ὥραν τῶν 16 κηρίων. Δώσατε 4 λεπτά. Ἐδῶ ἔχετε 4 καὶ 8 λεπτά. Διατὶ θὰ δώσητε αὔξησιν, ἀφοῦ εἶναι ἡ αὐτὴ σύμβασις καὶ ἡ αὐτὴ ἠλεκτρικὴ ἐγκατάστασις;

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὰς Ἀθήνας ὅπου εἶναι μεγαλητέρα εἶναι 2 δραχμαί.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ν. Παπαδάκης καὶ Μ. Καταπότης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀλεξίου, λογίου ἐν Ἡρακλείῳ, ἐκδότου τοῦ Ἐρωτοκρίτου.

§47Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὑπάρχει μία αἴτησις τοῦ Ἀλεξίου, λογίου ἐν Ἡρακλείῳ, τὴν ὁποίαν συνιστῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς σοβαροῦ ἔργου.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Καταπότης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§49Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Ὁ ἐξ Ἡρακλείου ἐκδότης κύριος Ἀλεξίου ὑπέβαλεν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας αἰτεῖται βοήθημα ὑπὲρ τῆς ἐκδόσεως τοῦ «Ἐρωτοκρίτου». Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνω περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ποιήματος καὶ περὶ τῆς ἐργασίας τῆς ἐκδοτικῆς τοῦ Ἀλεξίου, τὴν ὁποίαν ἔκαμε διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θέσῃ εἰς κοινὴν κατανάλωσιν, διότι εἶναι ἔργον φιλολογικόν, ἀλλὰ ὁ πόθος του καὶ ὁ ἔρως του ὅπως τὸ ἔργον ἐκεῖνο σχολιασθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερα καὶ ἀποτελέσῃ ἔργον καλλιτεχνικὸν πρώτης τάξεως, αὐτὸ μόνον τὸν ὤθησεν ὅπως ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ὁ ἴδιος χωρὶς μεγάλον κίνδυνον τῆς διαταράξεως τῶν οἰκονομικῶν του. Παρακαλῶ νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ ἔργον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τιμὴν διὰ τὴν εὐτυχῆ ἔμπνευσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κ. Ἀλεξίου νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἔργον αὐτό. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς σημασίας τοῦ ποιήματος, τὸ ὁποῖον ἐδίδαξε τὰς ἀρετάς, τὰς ὁποίας ἐδίδασκεν ὁ ἀρχαῖος Ὅμηρος. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς γλώσσης του, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη ἡ σημερινὴ ὁμιλουμένη γλῶσσα, ἀλλὰ ἀναφέρω ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ἄξιον πάσης ὑποστηρίξεως, ἐγὼ δὲ καταγόμενος ἐξ ἐπαρχίας, ἡ ὁποία παρήγαγε τὸν ποιητὴν αὐτόν, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ὑποστηρίξω τὴν αἴτησιν αὐτήν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκ Θεσσαλίας καπνεμπόρων.

§51Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ μηνῶν, κ. βουλευταί, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζητήματα τοῦ καπνοῦ, ἐξ ἀφορμῆς δὲ τῆς αἰτήσεως καπνεμπόρων καὶ τηλεγραφημάτων ἐξ ὅλων τῶν παραγωγῶν μερῶν, ἔρχομαι καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ καπνοῦ, διότι δύο ἐσοδεῖαι τῆς Θεσσαλίας ἀνερχόμεναι εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, εὑρίσκονται εἰς Θεσσαλίαν χωρὶς νὰ συναχθῶσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἡ ἐξαγωγὴ τῶν καπνῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον εἶναι ἀδύνατος, διότι αἱ τιμαὶ κατέπεσαν εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε δὲν συμφέρει ἡ ἐξαγωγὴ Ἑλληνικῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἕνεκα τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τῆς Κίνας καὶ Ἀμερικῆς, συγχρόνως δὲ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀγοραὶ εὑρίσκονται ἀποκεκλεισμέναι εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον. Οὕτω αἱ ἐσοδεῖαι καταστρέφονται, ἀναμένεται δὲ καὶ τρίτη ἐσοδεία καὶ διὰ τοῦτο οἱ καπνέμποροι παρακαλῶ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας ὅπως προβῇ εἰς διαφόρους προτάσεις καὶ εἰς διαφόρους ἐνεργείας καὶ ἐπιτύχῃ κέντρα ἐξαγωγῆς τῶν καπνῶν αὐτῶν διὰ νὰ μὴ ἀπολεσθῶσιν ἑκατομμύρια ἐθνικοῦ πλούτου.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ποιοῦνται συστάσεις καὶ οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ζαρλῆς, Θ. Κωτούλας καὶ Α. Παπαποστόλου, παρακαλοῦντες τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν 1) τίνα μέτρα ἔλαβε διὰ τὴν ταχεῖαν ἐξαγωγὴν εἰς ἄλλα Κράτη τοῦ ἐκ πεντήκοντα περίπου ἑκατομμυρίων ὀκάδων ἐν τῷ Κράτει ἐνυπάρχοντος καπνοῦ εἰς φύλλα, ἀντιπροσωπεύοντος κατὰ τὰς τελευταίως κυμαινομένας ἀγοραίας τιμὰς αὐτοῦ τὸ μέγα ποσὸν τῶν πεντακοσίων (500) περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἥτις ἐξαγωγὴ ἐὰν βραδύνῃ ἐπὶ πολὺ νὰ γίνῃ, θὰ ἐπιφέρῃ μεγάλας ζημίας εἰς τοὺς καπνοπαραγωγοὺς καὶ καπνεμπόρους καὶ 2) ἐὰν ὑπάρχουν κωλύματα διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς Ἀμερικήν, ἐπιβληθέντα ἐπ’ αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἐκεῖ Πολιτείας, τίνα ταῦτα καὶ ἐὰν κατεβλήθησαν ἐνέργειαι πρὸς ἄρσιν αὐτῶν. 3) Ὁπόσαι παρακαταθῆκαι καπνῶν εὑρέθησαν ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ, Βουλγαρίᾳ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ποῖαι ἀγοραὶ ἔχουσιν ἀνάγκην Ἑλληνικῶν καπνῶν, καὶ 4) Ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν πρὸς ὑπόδειξιν τῶν τοιούτων ἀγορῶν εἰς τε τοὺς καπνοπαραγωγοὺς καὶ καπνεμπόρους ὡς καὶ πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς τῶν καπνῶν εἰς τὰς ἀνωτέρω ἀγοράς.

§53Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα.

§54Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Νὰ δώσω κι’ ἐγὼ μερικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἕνεκα ἐλλείψεως συγκοινωνίας πρὸς ἄλλα κράτη, ἀπέμεινεν ἀποκεκλεισμένος καπνὸς ἐν Ἑλλάδι δύο παραγωγῶν. Ὁ καπνὸς οὗτος ἀνέρχεται, κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, εἰς 50 ἑκατομμύρια περίπου ὀκάδας, ἡ ἀξία τοῦ ὁποίου ἀνέρχεται διὰ μὲν τοὺς παραγωγοὺς εἰς 10 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, ἀλλὰ διὰ τοὺς καπνεμπόρους, οἱ ὁποῖοι ἐπεξειργάσθησαν τὰ καπνά, εἰς 20 δρ., ὥστε ἂν λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον πλησιάζει τὸ 1 δισεκατομμύριον. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι εἶναι πολὺ σπουδαῖον ζήτημα διὰ τὸν πλοῦτον τῆς χώρας, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ συντελέσῃ, ὥστε ὁ καπνὸς οὗτος νὰ ἐξαχθῇ εἰς ἄλλα κράτη, πρὸς τὰ ὁποῖα καὶ πρότερον ἐξήγετο, ἢ ἐξευρίσκουσα νέας ἀγοράς. Ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ Ἀμερικὴ ἔθεσε περιορισμοὺς ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ ἐξ Ἑλλάδος καὶ οἱ περιορισμοὶ οὗτοι εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπει ἡ Ἀμερικὴ νὰ εἰσαχθῇ καπνὸς χωρὶς νὰ εἶναι γνωστὸς ὁ οἶκος εἰς τὴν πολιτείαν ἐκείνην. Νομίζω ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος συντελεῖ πάρα πολὺ εἰς τὸ νὰ μὴ ἐξάγεται καπνὸς ἐξ Ἑλλάδος καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ εἰς τὰς ἐνεργείας της, διότι ἐπερχομένης τῆς εἰρήνης, θὰ εἰσαχθῶσι καὶ ἄλλα καπνά, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κεκλεισμένα εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταπλημμυρίσωσι τὰς ἀγορὰς καὶ τοιουτοτρόπως ὁ πλοῦτος τῆς χώρας μας θὰ εὑρεθῇ ἐν μεγάλῳ κινδύνῳ. Οἱ καπνοπαραγωγοὶ θὰ ζημιωθῶσι παραπολύ, καὶ οἱ καπνέμποροι ἀκόμη περισσότερον. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§56Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ εἰς Ἀμερικὴν ἐξαγωγὴ Ἑλληνικῶν καπνῶν ἐπιτρέπεται, ἡ δὲ φόρτωσις λαμβάνει χώραν κατόπιν εἰδικῆς ἀδείας ἐκεῖθεν λαμβανομένης, κατόπιν αἰτήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων. Τὰ ὑπάρχοντα καπνὰ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀνέρχονται εἰς ἓν ἑκατομμύριον χιλιόγραμμα καὶ τὰ ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ εἰς πέντε ἑκατομμύρια, ἐσοδείας ὅλα τοῦ 1917. Ἐξ αὐτῶν τὰ 30% εἶναι προπληρωμένα καὶ προωρισμένα δι’ Ἀμερικήν. Ἡ τιμὴ τῶν πρὸς πώλησιν καπνῶν εἶναι σήμερον κατὰ μέσον ὅρον δραχ. 22 περίπου τὸ χιλιόγραμμον. Ἡ νέα ἐσοδεία (1918) καπνῶν εἶναι μικρὰ καὶ ὑπολογίζεται ὅτι αὕτη, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια χιλιόγραμμα. Οὐδεμία ἀγορὰ ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῶν καπνῶν τῆς ἐσοδείας 1918, προβλέπεται ὅμως ὅτι θὰ πωληθοῦν εἰς καλὰς τιμάς, διότι ἡ καλὴ ποιότης σπανίζει. Ἡ ἔλλειψις καπνῶν, ἥτις παρατηρεῖται εἰς τὰ διάφορα Κράτη καὶ ἐξακολουθεῖ: Μεγίστη ἔλλειψις καπνῶν ὑπάρχει σήμερον εἰς τὰ Σκανδιναυϊκὰ Κράτη, ἡ δὲ εὐκαιρία ἐξαγωγῆς Ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς τὰ κράτη ταῦτα ἐγνωστοποιήθη εἰς ὅλους τοὺς κνεπνεμπορικοὺς συλλόγους δι’ ἡμετέρου ἀπὸ 17 Ὀκτωβρίου 1919 ἐγγράφου, δι’ οὗ προσεκαλοῦντο οὗτοι νὰ μᾶς δηλώσουν ὡς τάχιστα, τὰ ὑπάρχοντα ἀποθέματα καπνῶν, τὸν μέσον ὅρον τιμῆς αὐτῶν κατὰ ποιότητα, τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐξαγωγή. Εἰς τὴν πρόσκλησίν μας ἀπήντησαν μέχρι σήμερον ὁ καπνεμπορικὸς Σύνδεσμος Βόλου, τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης, καὶ ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Καρλοβασίου. Ἀναμένοντες καὶ τὰς ἀπαντήσεις τῶν λοιπῶν Συλλόγων πρὸς συλλογὴν ὅλων τῶν ἀναγκαιούντων ἡμῖν στοιχείων καὶ πληροφοριῶν, θέλομεν ἀπευθυνθῆ καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς τὰς Πρεσβείας Λονδίνου καὶ Στοκχόλμης διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς τῶν καπνῶν εἰς τὰς ἀνωτέρω χώρας, συγχρόνως θέλει καταβληθῆ πᾶσα ἐνέργεια διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς Ἑλληνικῶν καπνῶν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς καπνικὰς μας ἀγοράς. Ἀπαντῶν ἐπίσης εἰς σχετικὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Μπούσδρα δηλῶ ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγωγὴ καπνῶν εἰς Σκανδιναυϊκὰ Κράτη Ὁλλανδίαν κλπ. ἀρκεῖ νὰ γίγνηται αὕτη ὑπὸ τὰς διατυπώσεις καὶ τοὺς περιορισμοὺς οἵτινες ἐκρίθησαν ἀναγκαῖοι ἵνα μὴ ποσότητες καπνῶν ἐξέρχωνται ἐκεῖθεν εἰς Γερμανίαν. Προκειμένου περὶ τῆς ἐξαγωγῆς Ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς Ἀγγλίαν, ἡ ἐξαγωγὴ μέχρι σήμερον ἀπαγορεύεται, λόγῳ μεγάλης τιμῆς τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν Ἕλληνες τινὲς καπνέμποροι. Διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης τὸ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον ἤρξατο τῶν σχετικῶν ἐνεργειῶν ἐν στενῇ πάντοτε ἐπαφῇ εὑρισκόμενον ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος μετὰ τοῦ ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαποστόλου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§58Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἶναι ἀρκετὰ ἱκανοποιητικαὶ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρώτατον ἐνδιαφέρει τόσον τοὺς παραγωγοὺς τῶν πλούτων τῆς Ἑλλάδος, ὅσον καὶ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς, διότι ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ὅτι ἀπὸ τὸ προϊὸν αὐτὸ πρόκειται νὰ ἀποκομίσῃ ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ 1917 καὶ τοῦ 1918 παρὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, ὑπὲρ τὰ 50.000.000 ὡς εἴδατε εἰς τὴν ἔκθεσίν της, τὴν ὁποίαν ἔχει καταθέσῃ εἰς ἄλλο νομοσχέδιον περὶ ὡρισμένης καλλιεργείας. Ἡ παραγωγὴ τοῦ 1918 εἰς τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος πλὴν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ὑπερβαίνει τὰ 40.000.000 ὑπολογίζομεν εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μένει ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ ἔχομεν 60.000.000 περίπου καπνοῦ, τὸ ὁποῖον μένει εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀκόμη ἐνῷ κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν ἄλλην εἰργάζετο ὄχι μόνον ἡ ἀγορὰ τῶν καπνῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἔτους τῆς ἐσοδείας, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν. Τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ σπεύσῃ διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ καὶ πλειότερα μεταγωγικὰ μέσα, διότι ὡς γνωρίζετε, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ παρέλθωσι τρεῖς ἢ τέσσαρες μῆνες, τὸ τοιοῦτο θὰ ἔχῃ πτῶσιν. Ἐὰν σήμερον ὁ Θεσσαλικὸς καπνὸς πωληθῇ 13 δραχμάς, θὰ πάρῃ τὸ Δημόσιον ἀνάλογα ἑκατομμύρια, ἐὰν ἀναβληθῇ ἐπὶ 4 ἢ 5 μῆνας θὰ χάσῃ τὰ ἴσα. Ἑπομένως εἶναι τοῦ Δημοσίου μεγάλη ὠφέλεια νὰ ἐπιτύχῃ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ εἰς τὰ Σκανδιναυϊκὰ κράτη, διότι ἐκεῖ ἐλπίζομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξοδεύσωμεν ἐφέτος τὴν παραγωγὴν τῶν καπνῶν καὶ ὄχι εἰς τὴν Ἀμερικὴν, ὅπου κατὰ δεύτερον λόγον δὲν ὑπάρχει εἰσαγωγὴ ἀλλὰ περιορισμός, διότι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι θέλουσι νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ ἐμπόριον τὸ ἰδικόν των ὡς τοῦτο ἀντιλαμβάνομαι, ἡ μεγαλειτέρα δὲ ἐξαγωγή, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς τὰ Σκανδιναυϊκὰ κράτη, διὰ μέσου τῆς Ὁλλανδίας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ εὕρῃ πλειότερα μέσα μεταγωγικὰ διὰ νὰ ἀρχίσῃ τὸ ἐμπόριον, διότι εἶναι ἀζήτητος σήμερον ὁ καπνός, δὲν ἔχει οὔτε μίαν δραχμήν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κοτούλας παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐπιτάξεως αἰγοπροβάτων, ἐνεργηθείσης ἐν Βλάτσῃ τὸ βʹ δεκαήμερον τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου ὑπ’ ἀνδρῶν τῆς Μεραρχίας Ἰωαννίνων παραμενούσης ἐν Φλωρίνῃ, ὡς καὶ ποῖα μέτρα ἔλαβεν.

§60Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ Βʹ Μεραρχία ἐκ Φλωρίνης δίδει τὰς ἑξῆς πληροφορίας· (ἀναγινώσκει): «Ἐξ ἑβδομήκοντα πέντε χιλιάδων αἰγοπροβάτων χωρίου Βλάτση, ἐλήφθησαν κατὰ διαταγὴν Μεραρχίας παρ’ ἐπιτροπῆς δύο ἀξιωματικῶν μόνον 295 αἰγοπρόβατα πληρωθέντα ἀμέσως πρὸς δραχμὰς 5 μέχρι 6 κατ’ ὀκᾶν. Διὰ καταγγελθείσας ὑπερβασίας ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, ἐνηργήθη ἔνορκος προανάκρισις ἐξ ἧς ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδεμία ὑπερβολὴ ἐγένετο· τοὐναντίον ἀπεδείχθη ὅτι κάτοικοι χωρίου Βλάστη, ἐφυγάδευσαν ποίμνιά των, ἵνα μὴ δώσωσιν εἰς τὸ στράτευμα».

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ληξάσης τῆς ὥρας ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται

εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§62Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ ὥρα. Δὲν δύναμαι νὰ παραβιάσω τὸν κανονισμόν.

§64Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Νομοθετικῆς Διατάξεως.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§66Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει μήπως ἐξ ἀβλεψίας τινος τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰσέτι τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ἀφορῶν τὰς τροπολογίας τοῦ νόμου 1072 τοῦ ἀφορῶντος τὴν διανομὴν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Ποιοῦμαι τὴν ἐρώτησιν ταύτην, διότι κατὰ τὰς βεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπρόκειτο εἰς τὰς παρούσας ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ φέρῃ τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν. Ἤδη ἀγόμεθα πρὸς τὸ πέρας τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ μέχρις ὥρας δὲν εἶδον τοιοῦτό τι νὰ γραφῇ· ἐὰν σκέπτεται εἰς τὰς παρούσας ἐργασίας τοῦ Σώματος νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον ὡς ἄλλως ὑπεσχέθη κατὰ τὰς παρούσας ἐργασίας τῆς Βουλῆς.

§67Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν πρόκειται περὶ νομοθετήματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ κατατεθέντος καὶ ψηφισθέντος εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως πρόκειται περὶ συζητήσεως μιᾶς καὶ μόνης, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, θὰ παρακληθῇ, ὅπως τὴν ἀναγράψει αὔριον. Εἶτα ψηφίζεται τὸ σύνολον 1) τοῦ σχεδίου νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον β τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΓΡΓʹ τῆς 13ης Ἰουλίου 1905 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ συντάξεων νόμων».

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν Ὑπαλλήλων».

§69Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ λάθος, κ. Πρόεδρε, μία τροπολογία ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Πετρακάκου δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὸ νομοσχέδιον. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχ. βʹ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΓΡΓʹ τῆς 13ης Ἰουλίου 1905 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ συντάξεων νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν «περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἰσχυόντων νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τινῶν τοῦ νόμου 972 αʹ «περὶ τροποποιήσεων τῶν περὶ Δημοσίων Ἔργων νόμων κλπ.» τοῦ νόμου 1466 «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθηκῶν εἰς τὸν νόμον «περὶ δικηγόρων καὶ εἰς τὸν νόμον 2434». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου «περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§72Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἓν ἐκ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τείνουν εἰς τὴν ἐφαρμογήν τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερήσεως, περὶ φορολογικῆς ἀφομοιώσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου βαρύνονται ὀλίγον περισσότερον αἱ νέαι χῶραι, διότι ἰδίως ἐκεῖ εἰσάγεται τὸ μονοπώλιον τοῦ σιγαροχάρτου. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, τὰ ζητήματα αὐτὰ πλέον ἔληξαν καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἀφομοίωσις καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ συγχαρῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θέτει τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν. Οὐχ’ ἧττον ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως συμπληρῶν τὸ ἔργον αὐτὸ καταργήσει καὶ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νόμου 522, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ ποσοστὸν τῶν νέων χωρῶν εἰς 11½%, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἴχομεν ἐφαρμόσει πρὸ τῆς τελευταίας διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, εἶχεν ὁρισθῆ δι’ ὅλον τὸ Κράτος τὸ ποσοστὸν τῶν 10%. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θέλει δεχθῆ τὰς προτάσεις ταύτας καὶ θέλει ἐπιληφθεῖ πλήρους ἀφομοιώσεως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο. Ἐπίσης ὑπάρχει μία διάταξις ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τούτῳ, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ σιγαρόχαρτον πρέπει νὰ σφραγίζεται εἰς τὸ ἐργαστάσιον Κερκύρας, ἀλλὰ θὰ εἶναι πολὺ δύσκολον διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὰ ἄλλα μέρη, νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως τὸ σιγαρόχαρτον τὸ ἀποστέλλουν εἰς Κέρκυραν, ἄλλως τὸ ἐργοστάσιον τῆς Κερκύρας, δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ δι’ ὅλον τὸ Κράτος. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἐργοστασιάρχας νὰ σφραγίζουν καὶ παρασκευάζουν τὸ σιγαρόχαρτον τοῦτο ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὅπου ἄλλως τε ἔχει πλήρη τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο μηχανήματα. Ἐλπίζω, ὅτι εἶναι πρᾶγμα πολὺ λογικὸν καὶ δίκαιον, καὶ ὅτι θὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οὐδὲν ἄλλο ἔχω νὰ προσθέσω.

§73Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος ἀντιπροσώπευσε καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν τὴν γνώμην ὅλων τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἑνώνομεν τὰς παρακλήσεις μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τῶν ἰδικῶν του.

§74Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐνισχύομεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου συναδέλφου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀφομοίωσιν διὰ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου εἰς 10%, διότι ἡ ἀφομοίωσις δὲν πρέπει νὰ γίνηται εἰς βάρος τῶν νέων ἐπαρχιῶν.

§75Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θεωρῶ, ὡς πληρέστατα δίκαια τὰ αἰτήματα τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ εἰς δευτέραν συζήτησιν θὰ φέρω τὴν σχετικὴν τροπολογίαν.

§76Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὸ ἑξῆς μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἠκούσθη ἡ ἀπόφασις τῶν ἐργατῶν ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ καπνοῦ, διότι ὡς διετηρήθη ἡ τιμὴ τῶν σιγαρέττων τῶν μηχανοποιήτων ἐπιβαρύνονται διὰ πλειοτέρου φόρου τὰ μηχανοποίητα. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι φανερὸν ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ ἡ κατανάλωσις τῶν σιγαρέττων λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως καὶ πολλαὶ ἐργατικαὶ χεῖρες θὰ παραμείνωσιν ἄνευ ἐργασίας.

§77Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, οἱ καπνεργάται δι’ ἑνὸς ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὴν καπνεργατικὴν ὁμοσπονδίαν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει πλέον τῶν 10,000 καπνεργατῶν ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἀσφαλίζονται οἱ ἐργάται οὗτοι καὶ νὰ μὴ μένουν ἄχρηστοι λόγῳ τῆς διὰ μηχανῶν κατασκευῆς τῶν σιγαρέττων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ φόρος τῶν μηχανοποιήτων σιγαρέττων εἶναι ἀνώτερος καὶ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς, ἵνα δύνανται νὰ προστατευθῶσιν οἱ ἐργάται τῶν χειροποιήτων σιγαρέττων. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι ἀρκετή, ὥστε νὰ τοὺς προστατεύσῃ καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλουν μίαν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου. Ζητοῦν ἀντὶ 28 δραχμῶν νὰ ἐπιβαρυνθῶσι τὰ χειροποίητα σιγαρέττα μὲ 20 δραχμὰς, καὶ τοῦτο προσωρινῶς. Πρόκειται περὶ ἐξευρέσεως ἑνὸς modis vivendi, ἵνα μὴ πεταχθῶσιν εἰς τὸν δρόμον.

§78Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κύριος συνάδελφος τὴν ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἔλαβε τὸ ὑπόμνημα τῶν καπνεργατῶν, δὲν ἔλαβεν ὅμως ἀκόμη ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν αἰτημάτων αὐτῶν. Θέλει λάβει τὴν ἀπόφασιν ταύτην καὶ θέλει φέρει αὐτὴν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§79Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ 10% εἶναι φόρος ὑπερβολικός, ἀλλὰ ὁ κύριος Ὑπουργὸς γνωρίζω, ὅτι δὲν θέλει νὰ τὸ ἐλαττώσῃ, ἐγώ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβάλλω τὴν γνώμην μου.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§81Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς διὰ τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, ὅσον ἀφορᾷ τὰ καπνὰ, ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ παραγωγοῦ καὶ ἐνοχλοῦμεν αὐτόν. Ἐρωτᾶται ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως ὅσον δήποτε καὶ ἂν αὐξηθῇ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα θὰ δώσῃ βεβαίως ὠφελείας εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ δὲν θὰ δώσῃ ὅλας ἐκείνας τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὸ εἶδος τοῦτο φορολογούμενον κατὰ σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐσιαστικῶς μὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ἐμπόρων· διότι δὲν δύναταί τις νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ ὅπως γίνεται ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅπως ἐφαρμόζεται οὐσιαστικῶς κατέληξεν εἰς μονοπώλιον ὀλίγων καπνεμπόρων. Εἶναι γνωστόν, ὁπόσα καταστήματα καπνεμπορικὰ ὑπάρχουν ἐν Ἀθήναις καὶ Θεσσαλονίκῃ καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, εἶναι ἓν εἰς τὸν Πύργον, ἓν ἢ δύο εἰς τὰς Καλάμας, ἓν εἰς τὰς Πάτρας, δὲν γνωρίζω πόσα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ οὐσιαστικῶς πρόκειται περὶ ἑνὸς εἴδους, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται μονοπωλειακῶς εἰς ὀλιγίστας ἐμπορικὰς χεῖρας.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Σάμον.

§83Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος μοῦ προσθέτει καὶ εἰς τὴν Σάμον. Καὶ ἐρωτᾶται, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ καπνὸς κατήντησε μονοπώλιον ὀλίγου ἀριθμοῦ προσώπων ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅλαι ἐκεῖναι αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔθιγον τὴν παραγωγὴν προκειμένου περὶ μονοπωλείου τοῦ καπνοῦ ἐφηρμόσθησαν ἐν τῇ πράξει διὰ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τί ὑπολείπεται πλέον διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ μονοπωλείου; Ἔχετε ἓν περιθώριον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γνωστὸν μέχρι ποίου ποσοῦ φθάνει, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα εἶναι κέρδη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, βεβαίως ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς ὑπολογισμὸς, ἀλλὰ πάντως, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὀλιγώτερα τῶν 5 ἑκατομμυρίων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσκομίζει ὁ καπνὸς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐσιαστικῶς διαχειρίζονται τὸ μονοπώλειον τῆς ἐμπορίας εἰς τὴν λιανικὴν πώλησιν. Ὄχι δὲ μόνον τοῦτο παρατηρεῖται, κύριοι, ἐγένετο ὁ νόμος περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέβη ἀποκλειστικῶς μονοπώλειον τοῦ Κράτους, εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὸ Κράτος, ὅτι ἀπονέμων τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ εἰς οἱονδήποτε θὰ εἶχεν εἰς τὸ περιθώριον τῆς εἰσαγωγῆς τῶν κεκομμένων καπνῶν καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας τῶν Ἑλληνικῶν σιγαρέττων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐν τούτοις δὲν ἐπιτεύχθη καὶ δὲν ἐπετεύχθη, διότι τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα προσκομίζει τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ εἰς τοὺς διεξάγοντας τοῦτο εἶναι τόσον πολὺ μεγάλα, ὥστε τοὺς εἶναι τελείως ἀδιάφορος ἡ ἐξάπλωσις τοῦ εἴδους αὐτοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅπου ὁ ἀγὼν εἶναι δεινός, διότι ὑπάρχουν συναγωνισταὶ τῶν σιγαρέττων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἤδη ἐγκαθιδρυθῇ, οἱ ὁποῖοι ἐξώδευσαν ὑπέρογκα ποσὰ πρὸς διάδοσιν τῶν εἰδῶν των. Δὲν εἶναι μυστικὸν οὐδενός, κύριοι, ὅτι τὰ Αἰγυπτιακὰ σιγαρέττα ὡς βάσιν ἔχουσι τὸν Ἑλληνικὸν καπνόν, μὲ ἀνάμιξιν τὸν καπνόν, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι ἐπίσης Ἑλληνικός, τὰς ἐκλεκτὰς ποιότητας τῆς Καβάλλας. Καὶ ἐν τούτοις εἶναι ἑδραιωμένη εἰς τὴν Αἴγυπτον μία καταπληκτικὴ βιομηχανία, ἡ ὁποία κατώρθωσε νὰ εἰσδύσῃ πανταχοῦ καὶ παραλλήλως ταύτης οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ ἐμφανισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία τῶν σιγαρέττων, ἡ ὁποία δι’ ἡμᾶς ἔχει διπλῆν σημασίαν τῆς ἐξοδεύσεως τοῦ καπνοῦ μας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς διατηρήσεως τῆς βιομηχανίας ἐν τῷ τόπῳ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀσχολοῦνται τόσον πολλοὶ ἐργάται, οἱ ὁποῖοι σήμερον κάμνουν ζήτημα τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς τῆς φορολογίας μεταξὺ τῶν μηχανοποιήτων ἐνῷ θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ μία καταπληκτικὴ κατανάλωσις τῶν Ἑλληνικῶν σιγαρέττων, ἐὰν οἱ ταῦτα διαχειριζόμενοι ἐφρόντιζον νὰ διαδώσουν ὄχι πλέον τὸν καπνὸν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὰ σιγαρέττα τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν εἴχομεν ζητήματα τοιαῦτα.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν μποροῦν.

§85Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν μποροῦν, διότι δὲν θέλουν, διότι χρειάζεται καὶ δαπάνη καὶ κόπος οὐ μικρός. Ἔχουν ὅμως ὅλας τὰς εὐκολίας ὑπὸ τοῦ νόμου. Οὐσιαστικῶς ἔχομεν μονοπώλειον, ἔχομεν ὅλας τὰς ἐνοχλήσεις, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὸ μονοπώλειον. Ἐρωτᾶται, διατὶ νὰ ἐξακολουθοῦμεν ἔχοντες τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ νὰ φέρωμεν καὶ τὰς διακρίσεις τῶν ποιοτήτων ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κόσμος ἐσυνήθισε νὰ μὴ διακρίνῃ ποιότητας, ἐδῶ τοὐλάχιστον. Τί θὰ συμβῇ; Θὰ συμβῇ, ὅτι αἱ μὲν καλαὶ ποιότητες θὰ πηγαίνουν ἐκεῖ ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλωθοῦν, ἡμεῖς δὲ ἐδῶ θὰ ἔχωμεν πάντοτε ὅλας τὰς χειροτέρας ποιότητας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς πωλοῦν ἀλλοῦ. Ἐνῷ ἡ βιομηχανία αὐτή, ὅπου ὑπάρχει πλήρης ἐγκατάστασις διὰ τῶν κυβερνητικῶν καπνοκοπτηρίων σήμερον εἶναι ὥριμος ἡ ἰδέα τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὸ ἔβλεπον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενον, διότι βεβαίως θὰ ἦτο εἷς μέγας ἀνακαινισμὸς καὶ θὰ ἦτο μία μεγάλη πρόοδος τοῦ Δημοσίου ταμείου, πρόσοδος δέ, ἡ ὁποία θὰ ἔπληττε τὸ μόνον ἐλάττωμα, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, διότι ἀπὸ τίποτε ἄλλο ἐλάττωμα, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει ἐλαττώματα ἄλλα, δὲν πίνει, δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀλκοολικοὺς καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει νὰ εἰσπράξῃ πολλά. Ἐν ᾧ ἀπὸ τὸν καπνὸν δύναται νὰ λάβῃ πολλά, διότι ἡ κατανάλωσις καθ’ ἑκάστην αὐξάνει, τὴν στιγμὴν δέ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι εἰς χεῖρας ἑνὸς μονοπωλείου, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τεχνικῶν παραγόντων, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ της νὰ κατασκευάζῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καλοῦνται τεχνικῶς χαρμάνια καὶ βεβαίως ἡ κατανάλωσις θὰ εἶναι μεαγλειτέρα καὶ αἱ ὠφέλειαι τοῦ Κράτους θὰ εἶναι μεγαλείτεραι, χωρὶς νὰ πλήττηται οὐδείς, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ εἶναι ἤδη πλούσιοι, ἀρκετὰ ἐκέρδησαν. Πρόκειται νὰ ὀφεληθῇ τὸ Κράτος πρὸ παντὸς καὶ νὰ ὀφεληθῶσιν ἡ ἀπειρία τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιγαρέττων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελέσωσιν ἐργατικὴν κρατικὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ Κράτος θὰ εἶχεν εἰς χεῖράς του αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα, ἵνα δώσῃ ἐπὶ τέλους μίαν ἀρχὴν τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ἐργατικά, ἐκ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ ἐργάται νὰ συμμετέχωσιν εἰς τὰ κέρδη τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀφ’ οὗ πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως κρατικῆς. Ἑπομένως, φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐπέλθῃ ριζικὴ λύσις τοῦ καπνοῦ, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἤδη ὥριμον. Πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ, κύριοι, εἰς τὰ ζητήματα τῶν ποιοτήτων τοῦ καπνοῦ, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν εἴδομεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐρχομένην εἰς ἐπικουρίαν τοῦ πολυτίμου προϊόντος καθ’ ὃν τρόπον ἦλθεν εἰς ἐπικουρίαν τῆς σταφίδος. Δὲν εἴδομεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ φέρῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι νὰ ὁρίζωσι τὰς μάρκας, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ἐπὶ τῶν διαφόρων καπνοπαραγωγικῶν μερῶν. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ὁ καπνὸς τῆς Καβάλλας εἶναι μία ἰδιαιτέρα μάρκα, ὅπως εἶναι ἰδιαιτέρα μάρκα ἡ σταφὶς τῆς Βοστίτσης. Ὁ καπνὸς τῆς Ξάνθης εἶναι ἰδιαιτέρα μάρκα, ὅπως ἀκριβῶς εἶναι ἡ σταφὶς ἑνὸς ἄλλου διαμερίσματος. Ἐν ᾧ δὲ ἔχομεν νόμον ἀφορῶντα τὴν προέλευσιν τῶν ποιοτήτων τῆς σταφίδος, δὲν ἔχομεν τοιοῦτον προκειμένου περὶ τῶν ποιοτήτων τοῦ καπνοῦ.

§86Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἕτοιμον, δὲν ἠδύναντο ὅμως νὰ ὑποβληθῶσιν ὅλα μαζί.

§87Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Θὰ ἐπροτίμων νὰ ἔβλεπον μᾶλλον τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο παρὰ τὸ μακροσκελέστατον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου σας καὶ διὰ τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν δυσκολίαν φέρῃ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ τὸ ψηφίσῃ.

§88Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἔχει δὲ μεγαλειτέραν σπουδαιότητα, διότι ἐν ᾧ ἡμεῖς κατέχομεν τὰ ἐδάφη ἐπὶ τῶν ὁποίων παράγεται ὁ καπνὸς τῆς Ξάνθης, ἡ πόλις εἶναι Βουλγαρικὴ καὶ ἑπομένως καὶ οἱ Βούλγαροι δύνανται νὰ σᾶς παρουσιάσουσι μάρκα Ξάνθης.

§89Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω ἐγώ, εἶναι νὰ παρασχεθῇ προστασία εἰς τὴν μάρκαν, οὕτως ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ παρουσιάσῃ κανεὶς καπνὰ Καβάλλας, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ εἶναι Καβάλλας ἢ Ξάνθης καὶ νὰ μὴ εἶναι Ξάνθης. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ παρὰ διὰ τῆς προστασίας τοῦ νόμου. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θέλομεν ἀνακουφίσει καὶ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, καὶ θέλει γίνει ἀφορμὴ ὁ καπνὸς εἰσροῆς ἀθρόου χρήματος εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, συγχρόνως δὲ θέλομεν ἐπεκτείνει τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἡμετέρου σιγαρέττου, τὸ ὁποῖον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἐμπόρου μέχρι σήμερον δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ λάβῃ τὴν κατανάλωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ εἶχε λάβει. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὸ ζήτημα καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ νομίσῃ, ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι ἐπιδεκτικὰ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς, διότι εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν γνωρίζω, θὰ σπεύσῃ νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἀνακουφίζουσα τὸν λαὸν ἐκ μιᾶς δαπάνης καὶ ὠφελοῦσα τὸ δημόσιον ταμεῖον κατὰ πολλαπλάσιον ἔσοδον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ διὰ τῆς προτεινομένης νῦν φορολογίας.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§92Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὑπέβαλα μετὰ ἀξιοτίμων συναδέλφων τὴν παράκλησιν πρὸς ὑμᾶς, ὅπως προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 33, τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως πρότασις νόμου, ὑπογραφεῖσα παρὰ 60 συναδέλφων.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§94Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν. Εἶνε πρότασις νόμου.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή. Συνενοῖ ὅπως προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 33 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως πρότασις νόμου;

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀναθέσεως τῆς διεξαγωγῆς τῶν δικῶν καὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ Γῆν Στρατοῦ καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν». Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκει).

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ Συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου ἐπιδόματος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν.» Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκει).

§100Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἶναι ἐπιθυμία, κ. Πρόεδρε, καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κοινωνίας ὁλοκλήρου νὰ δοθῇ μία ἀναδρομικὴ δύναμις δύο μηνῶν τοὐλάχιστον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα ἐξηγήθησαν. Ἐὰν θέλετε νὰ ψηφισθῇ καθήσατε ἥσυχος.

§102Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὑπάρχει μία φράσις ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην διευκρινήσεως. Λέγει ὅτι «τὸ ἐπίδομα δίδομεν ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ὁ πόλεμος καὶ 6 μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ.» Ποίαν θὰ λάβῃ ὡς βάσιν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου; Τὰ ἀποτελέσματα τὰ προκαταρκτικὰ περὶ εἰρήνης; Τὴν ὑπογραφὴν τῆς ὁριστικῆς εἰρήνης; Ὁ πόλεμος οὐσιαστικῶς καὶ σήμερον ἔληξεν. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δύσκολον ἡ Βουλὴ νὰ καταρτίσῃ νέον νομοσχέδιον καὶ καλὸν θὰ εἶναι νὰ τεθῇ μία διάταξις: ὅτι, «μετὰ 6 μῆνας θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ παρατείνῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου ἐπὶ 6 μῆνας ἀκόμη».

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§104Γ. ΠΩΠ. Τὰ ἄρρενα τέκνα, ὀρθῶς παρετήθη ὅτι, τῇ συμπληρώσει τοῦ 17ου ἔτους τῆς ἡλικίας των, ἅμα θεωροῦνται ὡς ἱκανὰ νὰ ἐργασθῶσιν καὶ ἑπομένως ἡ προσαύξησις εἶνε ἀνάλογος πρὸς τὴν πιθανότητα τῆς ὑπ’ αὐτῶν παροχῆς ἐργασίας. Ἀλλ’ ἀναφέρατε ὅτι καὶ τὰ θήλεα παύωσιν νὰ θεωρῶνται ὡς ἐπαυξάνοντα τὰ βάρη τῆς οἰκογενείας ἀπὸ τοῦ 21ου ἔτους. Ἀσχέτως πρὸς τὴν βάσιν ὅτι τὰ θήλεα δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἡλικίαν, συνήθως αἱ δαπάναι τῆς οἰκογενείας αὐξάνονται, ἐφόσον καὶ ἡ ἡλικία τῶν θηλέων τούτων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἴσως φαντάζεται ὅτι ἡ συμπλήρωσις τοῦ 21ου ἔτους διὰ τὰ θήλεα δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ἀπαρχὴ πρὸς ἐργασίαν ἀποδίδουσαν πόρους πρὸς τὴν οἰκογένειαν νὰ πιστεύῃ ὅτι, εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα εὕρηνται οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, αἱ γυναῖκες δὲν δύνανται νὰ ἐπιδίδωνται εἰς ἀσχολίας ἄλλας, πλὴν τῶν οἰκιακῶν. Ἄλλως τε αἱ κόραι τῶν ὑπαλλήλων δὲν ἐπιδίδονται εἰς ἀγροτικὰς ἐργασίας. Συγχρόνως οἱ πρὸς τὴν κατ’ οὐσίαν Ἑλληνικὴν φύσιν ὅσον μικρότερος εἶνε ὁ κύκλος τῆς οἰκογενείας, ἐπὶ τοσοῦτον στενώτερος καὶ ὁ κύκλος τῆς ἐργασίας ταύτης. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ συμφωνήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ συμφώνως καὶ τῷ νόμῳ περὶ συντάξεων θὰ ἀφήσῃ τὰ θήλεα ἄνευ ἡλικίας.

§105Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁ νόμος εἶχεν ἄλλο ὑπ’ ὄψει· μίαν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν δὲν παρετηρεῖτο καὶ τάσις τοῦ γυναικείου φύλου πρὸς ἐργασίαν, πρὸς κάποιαν αὐτοτέλειαν ὥστε νὰ ἀνακουφίζωνται καὶ αὐτὰ τὰ ταλαίπωρα ἄρρενα τέκνα καὶ νὰ μὴ εἶναι δοῦλοι, ἐὰν δὲν παρετηρεῖτο τοιαύτη τάσις, ἡ Πολιτεία ὤφειλε νὰ ὠθήσῃ πρὸς αὐτήν. Ἀπόδειξις ὅτι καὶ εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας ἐδέχθη καὶ τὰ κορίτσια. Θὰ ἦτο ἀντίφασις πρὸς τὴν ὅλην ὤθησιν τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐὰν ἐδῶ θεσπίσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην ἀορίστως.

§106Γ. ΠΩΠ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν μικρὰν παρατήρησιν; Θέλετε νὰ διατηρήσητε τὴν νέαν ὤθησιν ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τὰ θήλεα πρὸς ἐργασίας ἀρρένων; Τοῦτο εἶνε θέμα γενικωτέρας ἐρεύνης χρῃζούσης συζητήσεως. Θέλετε τοῦτο νὰ γίνῃ Τότε περιορίσατε τὴν διάταξιν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὰς πρωτευούσας Νομῶν ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη εὐχέρεια, ἢ τοὐλάχιστον εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ εἰς τὰ χωρία ἡ κόρη τοῦ εἰρηνοδίκου ἢ δημοδιδασκάλου ἢ ἄλλου μικροῦ ὑπαλλήλου θὰ δυσκολευθῇ πολὺ νὰ ἀνεύρῃ ἀσχολίας τοιαύτας.

§107Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὸ 21ον ἔτος διεξήχθη πάλη μεταξὺ πολλῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένοντος ὅτι εἰς τὰ θήλεα εἶναι ἀρκετὸν τὸ 17ον ἔτος τῆς ἡλικίας.

§108Μ. ΚΟΛΩΝΙΑΣ. Ἀπολαμβάνουν τοῦ ἐπιδόματος καὶ οἱ στρατευόμενοι ὑπάλληλοι;

§109Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§110Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει μόνον διὰ τοὺς ἐφέδρους, ὄχι καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν κληρωτῶν ὑπαλλήλων.

§111Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι φυσικὸν τὸ πρᾶγμα, ἡ ὑποχρέωσις τοῦ κληρωτοῦ νὰ ὑπηρετήσῃ εἶνε ὡρισμένη πάντοτε. Ὁ κληρωτὸς δὲν λαμβάνει τὸν μισθόν του, ἀλλ’ ὁ ἔφεδρος. Ὁ κληρωτὸς ἐπὶ δύο ἔτη ὑπηρετῶν εἰς τὸν στρατὸν δὲν πληρώνεται τὸν μισθόν του.

§112Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ δεχθῆτε μίαν ἐξαίρεσιν, ἐὰν τέκνον τῆς οἰκογενείας εἶναι σπουδαστής. Γνωρίζετε ὅτι δύναται νὰ εἶναι 25 ἐτῶν καὶ νὰ βαρύνῃ τὴν οἰκογένειαν.

§113Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ρητὴ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως περὶ αὐτῶν. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μ. Δαζέα ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπορρίπτεται, ἀπορρίπτεται. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 7ον).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Γούσκου.

§117Θ. ΓΟΥΣΚΟΣ. Οἱ συσκευασταὶ τοῦ Ταχυδρομείου, τὴν αὔξησιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε ἀπὸ πρόπερσι δὲν τὴν ἔλαβον.

§118Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Τὸ δέκατον δὲν τὸ ἐπῆραν ὅλοι, μόνον μερικοί.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἐπῆραν ὅλοι.

§120Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Εἰς τὴν Κρήτην πλεῖστοι δὲν τὸ ἐπῆραν. Ἄλλοι τὸ ἐπῆραν καὶ τοὺς τὸ ἐπῆραν ὀπίσω. Μόνον μερικοὶ ὑπάλληλοι γραφεῖς τῶν Εἰρηνοδικείων. Αὐτοὶ ζητοῦν νὰ τὸ πάρουν ὀπίσω.

§121Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Εἰς τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τοὺς ὁποίους θὰ δίδετε ἐπίδομα περιλαμβάνονται καὶ οἱ καθηγηταὶ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς;

§122Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡρμηνεύθη τὸ ζήτημα.

§123Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐφόσον μισθοδοτοῦνται ὡς λειτουργοὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου νόμου θὰ ἐπωφεληθῶσι καὶ αὐτοὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ λάβωσι κι’ αὐτοὶ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος καὶ ὄχι ἐκ τοῦ Δημοσίου.

§124Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Θὰ λάβωσι τὸ ἐπίδομα καὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν Ἱερῶν ἐν Κρήτῃ, οἱ ὁποῖοι πληρώνονται ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τὸ Μοναστηριακόν; Θέλετε ἑρμηνεύσῃ τὴν φράσιν ὅτι περιλαμβάνονται ἐκ τῶν Μοναστηριακῶν Ταμείων;

§125Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι πληρώνονται ἀπὸ Μονὰς θὰ ἔχωσι τὴν αὔξησιν; Πρέπει νομίζω νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§126Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι εἶνε δεδικαιολογημένη μία παρατήρησίς μου πρὸς τὸν κ. συνάδελφον. Τὸ νομοσχέδιον κεῖται ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ μηνῶν πολλῶν, εἰσήχθη εἰς πρώτην συζήτησιν καὶ συνεζητήθη, ἐδηλώθη δὲ ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε πρότασις τροπολογίας ἠδύνατο νὰ γίνῃ. Ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ ὑποβάλλονται προτάσεις. Καὶ ἐφόσον πρόκειται περὶ τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἠδύνατο νὰ γίνῃ δεκτὴ αὕτη, ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται περὶ μιᾶς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν δύναται νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν. Τώρα δὲν ἔχομεν ἢ νὰ δώσωμεν τὴν ἑνιαίαν ἀπάντησιν, ὅτι ὁ νόμος συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ἀρχῶν καὶ ὡρισμένων προϋποθέσεων.

§127Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ζητοῦμεν τροπολογίαν ζητοῦμεν μόνον νὰ μάθωμεν ἐὰν τὰ φιλανθρωπικὰ Ἱδρύματα ὑποχρεοῦνται νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους των.

§128Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ νόμος εἶναι γενικός, ἀφορᾷ εἰς πάντας τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐφ’ ὅσον ὁ ὑπάλληλος ἔχει τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου δὲν εἶνε δυνατὸν ἢ νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 1043, περὶ φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν καὶ τοῦ τροποποιήσαντος τοῦτον νόμου 1285». Ὁ κ. Ἀναστασιάδης ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§132Α. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ζητήσω ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ τῆς φορολογίας, ὅπως ὡρίσθη αὕτη διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἂν καὶ θὰ εἶχε τις πολλὰ εὔλογα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ αὐτῆς καὶ πρὸ πάντων, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει ἐπικαιρότητα. Δὲν ἔχει τὴν ἐπικαιρότητα ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν, ἐὰν εἰσήγετο ἀπὸ πολλοῦ, διότι μετὰ τὴν ἀνακωχὴν μετὰ τῆς Βουλγαρίας ἐπῆλθον πάλιν μεγάλαι πιθανότητες ἐνδεχομένων ζημιῶν λόγῳ τοῦ δημιουργηθέντος ἐμπορικοῦ πανικοῦ. Ὁ πανικὸς δὲν εἶνε ἀδικαιολόγητος, γνωρίζετε δὲ ὅλοι, ὅτι καθ’ ἡμέραν ἐντείνονται αἱ πιθανότητες μήπως αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι θὰ συμβῶσι θὰ εἶναι τοιαῦται ὥστε δι’ αὐτῶν νὰ ἐξατμισθῇ μέγα μέρος ἢ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τοῦ ἐμπορίου. Οὐχ ἧττον ἐπειδὴ τὸ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου εἶνε ζήτημα ταμιευτικὸν δὲν θὰ τὸ θίξω, θὰ περιωρίσω δὲ τὰς παρατηρήσεις μου ἐπί τινων ἄλλων σημείων ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσοχὴ παρὰ πᾶσαν δικαιοσύνην, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὡς κανών. Χρονικῶς αἱ ἐπιχειρήσεις κατὰ τὸ νομοσχέδιον διακρίνονται εἰς δύο περιόδους, εἰς τὴν περίοδον τὴν πρὸ τοῦ 1915 καὶ εἰς τὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν. Κυρίως θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν, αἱ ὁποῖαι φέρουσι μόνιμον χαρακτῆρα, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι συνδεθῆ μὲ τὴν τύχην τοῦ τόπου καὶ ἔχουσι διηνεκῆ προορισμὸν νὰ ἐπιτελέσωσιν. Αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται ἀδικοῦνται πολὺ ἂν τὸ τεκμαρτὸν σύνηθες κέρδος ὁρισθῇ εἰς 9%, ὡς κανονίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἂν ἔχωμεν μίαν παλαιὰν ἐπιχείρησιν πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ ἐκτάκτου κέρδους θὰ ἀφαιρεθῇ ὅλον τὸ τακτικὸν κέρδος καὶ θὰ φορολογηθῇ αὕτη ἐπὶ τοῦ ἐκτάκτου. Ἂν ἔχωμεν νέαν ἐπιχείρησιν θὰ ἀφαιρεθῇ ὡς τόκος 9% καὶ θὰ φορολογηθῇ τὸ ὑπόλοιπον, ἂν ἔχωμεν παλαιὰν ἐπιχείρησιν θὰ ἀφαιρεθῇ τὸ τακτικὸν κέρδος ὁλόκληρον καὶ θὰ φορολογηθῇ τὸ ἀπομένον κέρδος ὡς ἔκτακτον. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 1919 καθ’ ὃ περίπου τὰ ἔκτακτα κέρδη θὰ ἰσοφαρίσουν μὲ τὰ συνήθη, μία ἐπιχείρησις παλαιὰ δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ τίποτε, ἐνῷ μία νέα ἐπιχείρησις θὰ πληρώσῃ ὅλα τὰ κέρδη της μεῖον τοῦ τόκου τῶν 9%. Εἶνε δίκαιον ὅπως τὸ τακτικὸν τοῦτο κέρδος μείνῃ ὡς ἔχει ἐν τῷ νόμῳ ἢ νὰ αὐξάνετο περισσότερον.

§133Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Βεβαίως διότι θὰ φύγουν ὅλα τὰ κεφάλαια ἀπὸ τὸν τόπον.

§134Α. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐπίσης ἡ ἀδικία καταντᾷ ἔτι μεγαλειτέρα προκειμένου περὶ μικρῶν ἐπιχειρήσεων καὶ περὶ ὁμορύθμων ἑταιρειῶν, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τὸ προσωπικὸν τοῦ ἑταίρου νὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν δήλωσιν, ὑποβάλλεται δὲ μία δήλωσις ἐκ μέρους τῆς ὁμορρύθμου ἑταιρείας. Φαντασθῆτε μίαν μικρὰν ὁμόρυθμον ἑταιρείαν 50 χιλ. δραχμῶν καὶ ἡ ὁποία ἕως τώρα ἀπελάμβανε 26.000 τεκμαρτὸν κέρδος σήμερον δὲ νὰ ἀπολαμβάνει 6+5=11.000 ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ δύο ἑταῖροι θέλουν 20 χιλ. νὰ ζήσουν θὰ φορολογηθοῦν ἐπὶ τῶν 9 χιλ. μὲ 50%. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω διὰ νὰ καταδείξω πόσον ἄδικον θὰ ἦτο αὐτό. Ἐπίσης σχετικῶς μὲ τὰς ποινὰς καὶ τὰς ἀμοιβὰς θὰ ἔλεγον ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ὅπως ἐνεργοῦν τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκτάκτων κερδῶν εἶναι ἄξιοι παντὸς ἐπαίνου διότι μετὰ μεγάλης ἁβρότητος φέρονται· ἐν τούτοις ὑπάρχει πάντοτε ὁ φόβος μήπως μὲ αὐτὰς τὰς ἀμοιβὰς καὶ τὰς ποινὰς προκαλέσωμεν ἐκμεταλλεύσεις λόγῳ τῶν κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν παθῶν καὶ προκληθῇ μεγαλειτέρα δυσφορία κατὰ τοῦ νόμου. Δι’ αὐτὸ θὰ συνίστων εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν δευτέραν διάταξιν τῆς § 21 τοῦ ἄρθρου 1 καὶ τὸ ἄρθρον 6, ἐλπίζω δὲ ὅτι ἂν ταῦτα γίνωσι δεκτὰ θὰ γίνῃ ὁ φόρος δικαιότερος.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§136Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ὅτι συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ὁ ὑπ’ ἀριθ. 1285 νόμος εἶχον προΐδει ὅτι ἡ νομοθεσία περὶ φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν ταχέως θὰ παρίστατο ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ εἰς καθ’ ἑαυτὸ ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ θέματος δὲν ἐθεώρουν τὸ πρᾶγμα ἀνώμαλον. Ἐπὶ τῶν εἰσηγουμένων ὅμως τροπολογιῶν ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν εἰλικρινῆ δήλωσιν τοῦ φόρου καὶ τὴν εὔκολον καὶ ταχεῖαν εἴσπραξιν αὐτοῦ νομίζω ὅτι δικαιολογοῦμαι ἐὰν ἐπαναλάβω ἐκείνας τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ὁ νόμος 1285 εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθῶς μεγάλη ἀνάγκη εἰς τοιαύτας περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας πιεζομένη ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ πραγματικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους σκέπτεται νὰ προβῇ εἰς φορολογίας, εἶναι μεγάλη ἀνάγκη ὅπως καταβάλληται ἀκόμη μεγαλυτέρα προσοχὴ ἵνα μὴ διὰ τῶν ἐκτάκτων μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται, ὑπάρξῃ κίνδυνος νὰ πληγῇ κρισίμως ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς τῆς χώρας καὶ ἡ οἰκονομικὴ αὐτῆς ζωή. Ὁ κίνδυνος δὲ αὐτὸς εἶναι τόσον μεγαλύτερος διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἱ ἀνάγκαι ὡς εἶπον εἶναι μεγάλαι αἱ ὁποῖαι ἐπιτακτικῶς πρέπει νὰ ἀντικρουσθῶσι διὰ φόρων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρόχειροι εἶναι κατὰ τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων ἀντίληψιν αἱ πηγαὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀντληθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου Ταμείου ὑπὲρ πᾶσαν δὲ πηγὴν φορολογίας προχειροτέρα καὶ πλουσιωτέρα ἐφάνη καὶ φαίνεται τὸ ἐμπορικὸν ναυτικόν, διότι ἐξ ὅλων τῶν παραγόντων τοῦ πλούτου ὁ παράγων οὗτος κατέστησεν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὁρατὰ τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα εἰσεκόμισεν ἐξ ἄλλου δὲ εἶναι ἀνεξέλεγκτοι οἱ πρόσοδοι αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο, ἂν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχω εἶναι ἀκριβεῖς, ἡ ἔκτακτος φορολογία κυρίως ἐπέπεσεν ἐπὶ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν. Τοῦτο καθ’ ἑαυτὸ ἀποδεικνύει ὅτι οἱ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντες νόμοι δὲν ἐλειτούργησαν καλῶς, διότι τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας εἶναι τμῆμα κάτω τοῦ ἡμίσεως τοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος συνεκομίσθη ἀπὸ τὰς διαφόρους ἄλλας πηγάς, ἂν δὲ παρατηρήσῃ τις τὰς γενομένας δηλώσεις θὰ ἴδῃ ὅτι τὰ κέρδη τὰ δηλωθέντα ἐκ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ὑπερβαίνουν τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου τῶν πληρωθέντων κερδῶν τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἡ φορολογία τῶν ἐκτάκτων κερδῶν κατέλαβε τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν δὲν κατέλαβε δὲ τὰς ἄλλας πλουτοπαραγωγικὰς πηγάς. Χθὲς ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ ἀνειλικρίνεια εἰς τὰς δηλώσεις τῶν ἐκτάκτων κερδῶν προσεγγίζει τὰς 90%.

§137Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ 100 δηλωσάντων οἱ 90 ἔχουν δηλώσεις ὄχι ἀκριβεῖς.

§138Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πιθανώτατον παρίσταται ἂν ὄχι βέβαιον ὅτι ἡ φορολογία τῶν ἐκτάκτων κερδῶν δὲν ἔπληξεν ἐν ἴσῳ μέτρῳ τὰ ἔκτακτα κέρδη, τὰ ὁποῖα συνεκομίσθησαν ἐκ τῶν ἄλλων πηγῶν τοῦ πλούτου. Δὲν ἔπληξε τὰ ἔκτακτα κέρδη τῆς γεωργίας, τὰ ἔκτακτα κέρδη τῶν ἄλλων μεταφορῶν, τὰ ἔκτακτα κέρδη ἄλλων κλάδων ἐπιχειρήσεων ὡς ἔπληξε μόνον τὰ κέρδη τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Αὐτὴ καὶ μόνη ἡ παρατήρησις πρέπει νὰ καταστήσῃ προσεκτικὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μήπως διὰ τῆς ἐντάσεως τῆς φορολογίας αὐτὸ τὸ πιστοποιούμενον ἀδίκημα ἐπιταθῇ. Ἀλλ’ ἄν, ὡς εἶπον, προχείρως φαίνεται εἰς τὴν κακὴν ἀντίληψιν διὰ τὴν φορολογίαν τῶν ἐκτάκτων κερδῶν ὡς φορολογητέα πηγὴ πλούτου ἡ ναυτιλία νομίζω ὅτι δὲν ἔχει ἐπαρκῶς ἐξετασθῆ ἢ μᾶλλον ἔχει μετὰ μονομερείας ἐξετασθῆ ἀπὸ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τῆς φορολογικῆς τοῦ Κράτους ἡ πηγὴ αὕτη τοῦ πλούτου χωρὶς νὰ συνεξετασθῇ καὶ ἡ ἄποψις τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄποψις τῶν ἀναγκῶν τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ πλοιοκτήτου ἀλλ’ εἶναι ἄποψις τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου τῆς Ἑλλάδος, ἑνὸς παράγοντος ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρει καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὸ κράτος. Εἶναι ἐρευνητέον ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγεῖται τὴν ἐπίτασιν τῆς φορολογίας, φορολογίας ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην πηγὴν τῆς κατ’ ἄνισον μέτρον λόγῳ τῶν ἀτελειῶν τῆς ἐφαρμογῆς καὶ τῶν δυσκολιῶν ἴσως τῆς ἐξελέξεως τῶν ἐκτάκτων κερδῶν πλήττει τὴν ἐμπορικὴν ναυτυλίαν πρέπει ἐκ παραλλήλου νὰ συνεξετασθῇ κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο καθ’ ὃ μᾶς εἰσηγεῖται ἡ ἐπίτασις τῆς φορολογίας ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. Εἶναι δὲ αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ ἀνάγκαι ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορικοῦ στόλου, εἶναι ἀνάγκαι τῆς περαιτέρω λειτουργίας αὐτοῦ. Θὰ ἐκόμιζε κανεὶς γλαῦκα εἰς Ἀθήνας ἐὰν ἔλεγεν ὅτι ἡ ὕπαρξις ὅσον τὸ δυνατὸν ὀγκωδεστέρου ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ εἶναι ὅροι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ διὰ τὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν δέ, χθὲς ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε—καὶ εἶναι ἀληθὲς—ὅτι μετὰ τὴν τελευταίαν ἐξέλιξιν τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων καὶ τῶν Συμμαχικῶν τοιούτων ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀφετηρίᾳ νέας ζωῆς, βεβαίως ἡ νέα αὕτη ζωὴ δὲν θὰ δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἐὰν δὲν εἶναι ἀσφαλὴς ἡ ἀνασυγκρότησις καὶ ἡ εὐδοκίμησις τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἐπιβάλλεται νὰ ἐξετάσητε πάντοτε μήπως τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιθέτομεν εἰς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ καθιστοῦν προβληματικὴν τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. Εἶναι μέγιστα, εἶναι ἀφάνταστα τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα συνεκόμισαν τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα κατὰ τὴν διαρρεύσασαν πολεμικὴν περίοδον! Ἀλλ’ ὅταν τοῦτο λέγωμεν καὶ εἰς τοῦτο μόνον ἀποβλέπωμεν, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ πέσωμεν εἰς ὑπερβολίαν ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν κερδῶν τούτων. Εἶναι μέγιστα, εἶναι ἀφάνταστα τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα συνεκόμισεν εἷς τυχὸν πλοιοκτήτης ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πλοίου του. Ἐὰν ὅμως τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα συνεκόμισε εἷς πλοιοκτήτης, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν ἐκέρδισε ἀφάνταστα καὶ ὑπερβολικὰ κέρδη, διότι τότε περιπίπτομεν εἰς λάθος, διότι τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν ἐὰν εἰς μέρος αὐτοῦ ἐκέρδισε ἀφάνταστα καὶ ὑπερβολικὰ κέρδη ἐν τῷ συνόλῳ του εἶχε νὰ ἀντικρύσῃ καὶ ζημίας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸ σύνολον τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου, καὶ τὰς ζημίας ταύτας ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὐτῆς πολιτικῆ ἵνα τὰς ἀντικρούσῃ, διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπὸ σήμερον καὶ ἐφεξῆς ὡς ἀπὸ νέας ἀφετηρίας ἡ Ἑλλὰς τρέπεται πρὸς νέαν ζωὴν ἀπείρως σφριγηλοτέραν ἢ πρότερον. Ποῖα εἶναι τὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἀντικρίζουν ὡς ζημίας τὰ κέρδη τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας; Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν τοῦτο πρέπει νὰ λάβωμεν τὸν ὄγκον τοῦ ἐμπορικοῦ μας ναυτικοῦ, ὅσος ἦτο πρὸ τοῦ πολέμου καὶ νὰ ἴδωμεν πόσος εἶναι σήμερον; ποία ἦτο ἡ θέσις τοῦ ἐμπορικοῦ μας ναυτικοῦ κατὰ τὴν πολεμικὴν περίοδον, καὶ ποία θὰ εἶναι κατὰ πᾶσαν πιθανὴν πρόβλεψιν ἀπὸ σήμερον καὶ ἑξῆς: Εἴχομεν ἐν τῷ συνόλῳ ἐμπορικὸν στόλον ἀποτελούμενον ἀπὸ 900 χιλ. τόννους ἀτμοπλοίων καὶ 90 χιλ. τόννους ἱστιοφόρων. Ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν δὲν ἦσαν ταῦτα ὅλα Ἑλληνικά, διότι ἦσαν χρεωμένα, ἦσαν ὑπόχρεα εἰς τοὺς ἀλλοδαποὺς δανειστάς, κυρίως δὲ εἰς τοὺς Ἄγγλους. Ἡ Ἑλληνοποίησις τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου τῆς Ἑλλάδος ἀπῄτησε ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν αὐτῶν, τὰ χρέη δὲ ταῦτα ἐξωφλήθησαν κυρίως κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πολέμου, κατὰ τὸ 1915. Ἀπὸ τοῦ 1915 διὰ τῆς μετοχετεύσεως μεγάλου μέρους τῶν κερδῶν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ εἰς πληρωμὴν τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα εἶχον πρὸς τοὺς Ἄγγλους δανειστάς, Ἑλληνοποιήθη ὁ Ἑλληνικὸς ἐμπορικὸς στόλος. Ἀλλὰ ἐκ τῶν πλοίων τούτων ἐπωλήθησαν μόνον 260.000 τόννοι πλοίων, ἐπωλήθησαν δὲ τὰ πλεῖστα κατὰ τὸ 1915 εἰς τιμὰς χαμηλὰς τῆς σημερινῆς ἀξίας. Πλοῖον τὸ ὁποῖον ἐπωλήθη κατὰ τὸ 1915 εἰς ἀλλοδαποὺς ἀντὶ 115.950 λιρῶν στερλινῶν, ἔχει σήμερον ἀσφαλῆ ἀξίαν 150.000 λιρῶν στερλινῶν. Τώρα εἶναι ζήτημα διατὶ ἐπωλήθησαν τὰ πλοῖα ταῦτα, ἂν καὶ εἰς τοῦτο εἷς ἐκ τῶν συντελεστῶν εἶναι καὶ ὁ τρόπος τῆς κατανομῆς ὡς καὶ ἡ ὀργάνωσις τῆς πλοιοκτησίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὰ πλοῖα ταῦτα ἐπωλήθησαν κυρίως ὑπὸ πλοιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι διέθετον ἓν καὶ μόνον ἀτμόπλοιον καὶ φοβούμενοι νὰ ἀντικρύσωσι τοὺς αὐξανομένους ἐκ τοῦ πολέμου κινδύνους ἔσπευδον νὰ ἐκποιήσωσι αὐτό. Ἔχομεν λοιπὸν ἐκ τοῦ στόλου μας τοῦ ἐμπορικοῦ τῶν 900 χιλ. τόννων ἀτμοπλοίων 260 χιλ. τόννους πωληθέντα πλοῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πλέον Ἑλληνικά. Μᾶς ἐτορπίλλισαν οἱ σύμμαχοι τοῦ πρώην καθεστῶτος 386.000 τόννους εἰς ἀτμόπλοια, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω τὰ ἱστιοφόρα. Ἐντεῦθεν ἔχομεν ἐκ τῶν τορπιλλίσεων ζημίαν θετικὴν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ οὐ μόνον τὴν ζημίαν τῆς ἀπωλείας τῶν σκαφῶν, ἡ ὁποία εἶναι μεγάλη, καὶ ἡ ὁποία γεννᾷ τὸ μέγα πρόβλημα διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν χώραν σήμερον, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ζημίαν θετικήν, τὴν μὴ λῆψιν κερδῶν, καὶ τὴν λῆψιν ἀσφαλίστρων ἠλαττωμένων, ἤτοι ἡ ἠσφαλισμένη ἀξία ἦτο κατὰ 40 ἢ 50 ἑκατοστὰ κάτω τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν πλοίων. Χάρις εἰς τὴν σώφρονα πολιτικὴν τῶν τροπαίων τοῦ Φιλοπάππου ἐπηκολούθησε ἡ Συμμαχικὴ κωλυσιπλοΐα, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὸν ἐμπορικὸν στόλον, ἐκ τῆς ὁποίας νέαι ζημίαι ἐπεγένοντο εἰς τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ πλέον δὲ ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ ναύλωσις τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων ἐπὶ τιμῆς ναύλων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κατώτεραι ἐκείνων, μὲ τὰς ὁποίας ἄλλα εἰλικρινῶς οὐδέτερα Κράτη ἐναύλωσαν τὰ ἀτμόπλοιά των, τελευταίως δὲ ἐπηκολούθησε καὶ ἡ ἐπίταξις. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι συντρέχοντες παρουσιάζουν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικόν, τὸ ὁποῖον ὑπέστη θετικὴν ζημίαν διὰ πωλήσεων καὶ τορπιλλίσεων, ὥστε νὰ μείνῃ μόνον τὸ τέταρτον αὐτοῦ, ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ζημιῶν συνετέλεσαν, ὥστε τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν διαρκοῦντος τοῦ πολέμου νὰ εὑρίσκηται ἐν ἥσσονι μοίρᾳ καὶ νὰ κερδαίνῃ πολὺ ὀλιγώτερα, ἀπὸ ὅσα κερδαίνουν ὅλα τὰ ἄλλα οὐδέτερα Κράτη, ἐκ τῶν συμμάχων δὲ ἡ Ἰαπωνία. Ὥστε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικόν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν συνεκόμισεν ἀφάνταστα κέρδη, διότι ὡρισμένοι πλοιοκτῆται τυχόντες νὰ ἔχωσιν ἀκόμη τὰ πλοῖά των συνεκόμισαν πραγματικῶς καὶ συγκομίζουν κέρδη, μειονεκτεῖ ἀπέναντι τῶν οὐδετέρων. Ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς ἀνακωχῆς καὶ ἀπὸ τῆς ἐλπιζομένης μεθαύριον ὑπογραφῆς τῆς εἰρήνης τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν εἶναι ἐξόφθαλμον, ὅτι θὰ μειονεκτεῖ ἀπέναντι τῶν Συμμάχων καὶ τῶν Συμμαχικῶν ναυτικῶν, διότι ἂν ἐτορπιλλίσθησαν καὶ συμμαχικὰ πλοῖα, καὶ κυρίως ἀγγλικά, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ ἀγγλικὰ ναυπηγεῖα δὲν ἐσταμάτησαν τὰς ἐργασίας των εἰς τρόπον ὥστε προβλέπεται, ὅτι ἐντὸς τοῦ 1919 ὁ ἐμπορικὸς στόλος τῆς Ἀγγλίας θὰ εἶναι ὅσος ἦτο καὶ πρὸ τοῦ πολέμου. Τοῦτ’ αὐτὸ ἰσχύει καὶ διὰ τὰ ἄλλα συμμαχικὰ κράτη, ἐννοεῖται δὲ ὅτι τοιουτοτρόπως ἀνατρέπονται αἱ ἀναλογίαι ἐν τῷ διεθνεῖ ἀνταγωνισμῷ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. Τὸ ἑλληνικὸν ἐμπορικὸν ναυτικὸν μειωμένον εἰς τὸ ¼ δὲν εἰμπορεῖ νὰ κερδίζῃ περισσότερα τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἀναλογοῦν εἰς τὸ ¼ καὶ μόνον. Ὑφίσταται ἑπομένως πρόβλεψις, ὅτι ἀπέναντι τῶν Συμμαχικῶν κρατῶν διὰ τὴν μεταπολεμικὴν περίοδον τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν θὰ εὑρίσκεται ἐν μεγίστῃ καθυστερήσει καὶ ἐπιβάλλεται ἡ σκέψις ἡ ἀναπότρεπτος, ὅτι πρέπει τὸ ταχύτερον ν’ ἀνασυγκροτηθῇ. Ἡ σκέψις αὕτη δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἀποτελεῖ ἐφιάλτην διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι εἰργάσθη αὕτη καταλλήλως διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν συγκρότησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν, ἐξ ὅσων ἀνεκοινώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους προεκάλεσαν αἱ ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν τελευταίαν ἄφιξίν του ἐνταῦθα, δέον νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἡ Ἀγγλία ἐπιτρέπει τὴν ναυπήγησιν πλοίων εἰς τὰ ναυπηγεῖα της, ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα θ’ ἀπαιτηθοῦν πολὺ ὀλιγώτερα τῶν 800 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ ναυτικοῦ της. Καὶ ἐρωτῶ τὰ κέρδη τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ἀντικρύζουν αὐτὰ τὰ 800 ἑκατομμύρια; Διότι ἂν δὲν ἀντικρύζονται, τότε ἡ Κυβέρνησις φρονῶ, προέβη εἰς ἀφαίρεσιν μείζονα τῶν ὅσων ἔπρεπε, ἀφ’ οὗ θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἴσως, ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ διαθέσῃ ἐκ τοῦ Δημοσίου χρήματος διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν, διὰ τὴν ἀπόκτησιν πλοίων. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνασυγκρότησις τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ στηριχθῇ ἐπὶ κεφαλαίων δημοσίων, θὰ στηριχθῇ κατ’ ἀνάγκην ἐπὶ τῶν κεφαλαίων τῶν ἐφοπλιστῶν. Συνεκομίσθησαν 800 ἑκατομμύρια; Δέχομαι, ὅτι συνεκομίσθησαν καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ 30% θὰ ἔπρεπε νὰ μείνουν 800 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ εἶναι ταῦτα ὅλα διαθέσιμα; Πόσον μέρος ἐξ αὐτῶν διετέθη διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν χρεῶν κατὰ τὸ 1915; Πόσον μέρος δὲν ἐσπαταλήθη; Καὶ βεβαίως κακῶς ἔκαμον οἱ σπαταλήσαντες τὰ χρήματα, ἀλλὰ σήμερον δὲν ἐρχόμεθα, οὔτε εἴμεθα οἱ ἁρμόδιοι, νὰ κρίνωμεν εἰδικῶς ἕνα ἕκαστον πλοιοκτήτην. Σήμερον μᾶς ἐνδιαφέρει, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ συζητήσῃ μετὰ τῶν συναδέλφων του, εἶναι ἀσφαλές, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς φορολογίας ταύτης θὰ ἀπομείνῃ τόσον κεφάλαιον, ὥστε νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ταχίστην ἐκτέλεσιν τῶν ναυπηγήσεων; Εἰς ἐμὲ φαίνεται τὸ πρᾶγμα ἐκτάκτως ἀμφίβολον, καὶ ἐπειδὴ ἔχω τὴν πληροφορίαν ἀπὸ αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὰ ἔκτακτα κέρδη δὲν ἐδηλώθησαν εἰλικρινῶς, ἐπειδὴ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὰ ἔκτακτα κέρδη τὰ μὴ ἐκ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ἀσφαλῶς δὲν ἐδηλώθησαν, παρὰ εἰς ἐλάχιστον ποσόν, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε, πρὶν σκεφθῶμεν περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὁρίου νὰ ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ μὲ αὐστηρὸν μέτρον ἡ κειμένη νομοθεσία καὶ νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνασυγκροτήσεως τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, διότι εἶναι ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§140Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, θεωρῶ, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδεχθῇ. Ὅταν ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὑπέβαλον ὀλίγον τι ἐκ ταμιακῆς ἀπόψεως, ὅπως αὐξήσω τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου καὶ ἔθεσα δύο νέας θεωρίας εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἠλάττωσα τὸ σύνηθες κέρδος ἀπὸ 12% καὶ 9% εἰς 9% καὶ 6% καὶ ἐδέχθην νὰ φορολογηθῇ τὸ σύνολον τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ὄχι μεμονωμένως τὰ πρόσωπα τὰ ἀπαρτίζοντα αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ὑπέβαλε καὶ ὁ βιομηχανικὸς σύνδεσμος καὶ ὁ ἐμπορικὸς κόσμος μοὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ἦτο βαρεῖα ἡ φορολογία αὐτή, πρὸ πάντων διὰ τὰς νέας ἐπιχειρήσεις, ἐπίσης ὅτι δὲν ἦτο ὀρθόν, τὴν στιγμὴν ποῦ διὰ τοῦ ὅλου φορολογικοῦ συστήματός μας φορολογοῦμεν τὸ ἄτομον, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν φορολογίαν τῆς Ἑταιρείας. Ὁμολογῶ, ὅτι καὶ τὰ ὑπομνήματα ταῦτα καὶ οἱ λόγοι τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀττικοβοιωτίας, μὲ ἔπεισαν καὶ ἔχω τροπολογίας ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ τοιοῦτον ἱκανοποιεῖ καὶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀργολιδοκορινθίας, διότι ἐλαττώνει τὸ βάρος τῆς φορολογίας. Θέλω μάλιστα νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ηὐξημένον φορολογικὸν ποσοστόν, δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰ προηγούμενα ἔτη, ἀλλ’ εἶναι ποσοστὸν μόνον διὰ τὸ 1918. Τώρα ζημίαι τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας βεβαίως ὑπάρχουν πολλαί, ἀλλὰ δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι ὀρθόν, ἐπειδὴ ὑπέστησαν πολλὰς ζημίας μερικοὶ ἐκ τῶν ἐπιχειρηματιῶν, οἱ ὁποῖοι ἄλλως τε δὲν φορολογοῦνται, νὰ μὴ φορολογηθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπραγματοποίησαν ἔκτακτα κέρδη. Διότι, ἂν δεχθῶμεν τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς φορολογίας, θὰ χαρισθῶμεν μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκέρδισαν χωρὶς νὰ ἀνακουφίσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν. Ἔχω δὲ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. συναδέλφου ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος, ὅτι οἱ ναῦλοι, τοὺς ὁποίους εἰσέπραττον οἱ ἰδικοί μας πλοιοκτῆται κατὰ τὸ 1918, ἦσαν ηὐξημένοι κατὰ πολὺ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ναύλους, οὓς εἰσέπραττον οἱ πλοιοκτῆται ἄλλων κρατῶν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν οἱ ἀριθμοὶ εἶναι σωστοί, ἀλλὰ μοῦ φαίνεται πῶς εἶναι ἡ ἀναλογία 24 πρὸς 32, ἐφορολογοῦντο δὲ καὶ μὲ 80% εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ ποσοστὸν 50%, εἰς τὸ ὁποῖον φθάνει κατὰ τὸ 1918, εἶναι πολύ, ὅταν λάβητε ταῦτα ὑπ’ ὄψει. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἀληθῶς ἡ φορολογία πλήττει τοὺς πλοιοκτήτας καὶ ὄχι τὰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις, ἡ ἀναλογία δὲν εἶναι τόσον μεγάλη, ὅπως τὴν νομίζετε. Εὐτυχῶς καὶ τὰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰς ἐπλήξαμεν ἀρκετά, πρὸ πάντων διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς φορολογίας, θὰ φθάσωμεν δὲ εἰς ποσὸν ἐσόδων, ἀρκετὰ ἱκανοποιητικόν. Ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία συνήθως εἶναι ἀπαισιόδοξος ὑπολογίζει, ὅτι θὰ φθάσῃ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων κερδῶν μέχρι τοῦ 1917 εἰς τὰ 60 ἑκατομμύρια.

§141Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ συνολικόν;

§142Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ μοῦ δίδεται μία ἀφορμὴ νὰ διέλθω καὶ δι’ ἓν ἕτερον ζήτημα, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν ἠξεύρω πόθεν διεδόθη καὶ οἱ πλοιοκτῆται ἔχουν ἀνησυχίαν, ὅτι τὸ Κράτος σκέπτεται νὰ μὴ ἀποδώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν εἰσφορὰν ἐπὶ κερδῶν ἐπὶ πωλήσεως ἢ ἀπωλείας πλοίων. Ἔδιδε μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον τὴν διαβεβαίωσιν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι οὐδένα τοιοῦτον σκοπὸν ἔχει, δηλῶ δὲ μὲ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ζήτημα τιμῆς νὰ τηρήσῃ τὰς ὑποσχέσεις της περὶ ἐπιστροφῆς τῶν χρημάτων αὐτῶν, ὅταν οἱ ἐφοπλισταὶ τὰ ζητήσωσι διὰ νὰ ἀγοράσωσι πλοῖα. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ βοήθεια, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν ναυτιλίαν εἶναι ἀρκετή. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἐβοήθησε τὸν συναγωνισμὸν τῶν πλοιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ναυπηγήσει νέα πλοῖα ἢ ἀγοράσει ξένα τοιαῦτα, ἀπαλλάξασα αὐτὰ τῆς φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν καὶ πάσης ἐπιτάξεως. Ἡ Κυβέρνησις δίδει πᾶσαν βοήθειαν, ὅπως ὁ ἐμπορικὸς στόλος προοδεύσῃ.

§143Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν νομίζετε............

§144Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἐδέχθην. Εἶναι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα. Θὰ τὰς μελετήσω. Αἱ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τροπολογίαι ἃς ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδεχθῇ εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἡ παράγραφος 5 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: Εἰς τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ ἄρθρου 2 μετὰ τὰς λέξεις «ἢ ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις ἤρξατο μετὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1915» προστίθεται ἡ φράσις «ἢ ἐὰν ἡ πρὸ τοῦ 1915 περίοδος, καθ’ ἣν ἐνηργήθη ἡ ἐπιχείρησις, ἦτο μικροτέρα τοῦ ἑνὸς ἔτους». Διαγράφονται αἱ παράγραφοι 6, 7 καὶ 8 τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἑπομένως ἡ παράγραφος 9 λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 6 καὶ ἡ παράγραφος 10 τὸν ἀριθμὸν 7. Διαγράφονται αἱ §§ 11 καὶ 12 καὶ ἑπομένως ἡ § 13 λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 8. Ὁμοίως διαγράφεται ἡ § 14 καὶ ἑπομένως ἡ § 15 λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 9, ἡ παρ. 16 τὸν ἀριθμὸν 10, ἡ παρ. 17 τὸν 11 ἡ παρ. 18 τὸν ἀριθμὸν 12 καὶ ἡ παρ. 19 τὸν ἀριθμὸν 13 καὶ ἡ παρ. 20 τὸν ἀριθ. 14. Προστίθεται δὲ ὡς παράγραφος 15 ἡ ἑξῆς. Αἱ περιπτώσεις αʹ. καὶ βʹ. τοῦ ἄρθρου 15 ἀντικαθίστανται διὰ τῶν ἑξῆς: «αʹ. Δραχμῶν δύο διὰ τὰ μέλη τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν κερδῶν ἐκ ναυτιλιακῶν ἐπιχειρήσεων καὶ δραχμῶν πέντε διὰ τὰ μέλη τῆς ἐκδικαστικῆς ἐπιτροπῆς. βʹ. Δραχμῶν ὀκτὼ διὰ τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν ἐφέσεων ἐπιτροπῆς», ἑπομένως ἡ παράγραφος 21 λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 16 καὶ ἡ παρ. 22 τὸν ἀριθ. 17. Ὡς ἀριθμὸν 2 τίθεται τὸ ἑξῆς: Ὁ ἐπὶ πωλήσεως πλοίων ὀφειλόμενος φόρος δύναται νὰ μειωθῇ μέχρι συμψηφισμοῦ τῶν πέντε αὐτοῖς ἕκτων κατὰ τὸ καταβληθὲν ὑπὸ τοῦ φορολογουμένου εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, συμφώνως τῷ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1916 Β. Διατάγματι κυρωθέντι διὰ τοῦ νόμου 779, ποσόν. Τὸ ὑπόλοιπον ἕκτον, ἐφ’ οὗ οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ὁ φορολογούμενος, διατίθεται ἐφ’ ὁλοκλήρου καὶ κατ’ ἴσην ἀναλογίαν, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῶν περιπτώσεων αʹ καὶ βʹ τῆς παραγράφου 18 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 1285. Αἱ κατὰ τὴν προπολεμικὴν τριετίαν κατὰ τὰς φορολογικὰς περιόδους ζημίαι τοῦ φορολογουμένου ἐξ ἀπωλείας ἢ πωλήσεως πλοίων δύνανται νὰ συμψηφισθῶσιν εἰς τὰ ἐκ πωλήσεως ἢ ἀπωλείας πλοίων κέρδη αὐτοῦ. Ἐν οὐδεμιᾷ ὅμως περιπτώσει αἱ ζημίαι αὗται συμψηφίζονται εἰς τὰ ἐξ ἐκμεταλλεύσεως πλοίων ἢ ἐξ ἄλλων ἐπιχειρήσεων κέρδη τοῦ φορολογουμένου. Κατὰ συνέπειαν τὸ ἄρθρον 2 λαμβάνει ἀριθ. 3, τὸ ἄρθρον 3 τὸν ἀριθ. 4, τὸ ἄρθρον 4 τὸν ἀριθ. 5, τὸ ἄρθρον 5 τὸν ἀριθ. 6, τὸ ἄρθρον 6 τὸν ἀριθ. 7, τὸ ἄρθρον 7 τὸν ἀριθ. 8 καὶ τὸ ἄρθρον 8 τὸν ἀριθ. 9. Τὸ ἄρθρον 9 λαμβάνει ἀριθμὸν 10 καὶ τροποποιεῖται, ὡς ἑξῆς: Αἱ διὰ τῶν παραγράφων 2, 3, 4, 5 τῆς πρώτης περιόδου τῆς παραγράφου 7 καὶ τῶν παραγράφων 12 καὶ 14 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ παρόντος νόμου, γενόμεναι τροποποιήσεις καὶ συμπληρώσεις σχετικῶν διατάξεων τοῦ νόμου 1043, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου 1285, θὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν ἐπὶ τῆς ἐν γένει ἐπιβολῆς τοῦ φόρου τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τῶν πραγματοποιηθέντων κατὰ τὴν φορολογικὴν χρονικὴν περίοδον τοῦ ἔτους 1918 καὶ τῶν κατὰ τὰς ἐφεξῆς φορολογικὰς περιόδους πραγματοποιηθησομένους, πᾶσαι δὲ αἱ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 1 λοιπαὶ τροποποιήσεις καὶ αἱ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἰσχύουσιν ἀναδρομικῶς διὰ τὰ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1915 πραγματοποιηθέντα ἔκτακτα κέρδη. Ἐπὶ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νόμου 1043 ἐκδιδομένων, μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1918, ὑπὸ τῶν Οἰκονομικῶν ἐφόρων ἀποφάσεων, ἁρμόδιον ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι τὸ κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρθρον Νομικὸν Συμβούλιον, τηρουμένης τῆς ἐν αὐτῷ διαγραφομένης διαδικασίας. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 10 λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 11.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ 1ον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ 2ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας».

§148Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι μία τροπολογία.

§149Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγένετο δεκτή.

§150Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διενεμήθη.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦλθεν ἀργά.

§152Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς ψηφισθῇ.

§153Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ διανεμηθῇ καὶ μετὰ νὰ ψηφισθῇ.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως καὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὴν προμήθειαν ὀρόφου ἐν τῷ Κεντρικῷ καταστήματι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου».

§156Γ. ΠΩΠ. Τὶ γλῶσσα εἶναι αὐτὴ «προμήθεια» γραμματικῆς καὶ συντακτικοῦ;

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Προσθήκη ὀρόφου».

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεγέρσεως οἰκοδομῶν εἰς τὰς πόλεις καὶ κώμας τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας».

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀναβάλλεται.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἐκπόνησιν νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν».

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§162Γ. ΠΩΠ. Ἕν ἐκ τῶν νομοσχεδίων, κ. συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐπισύρει τὴν προσοχήν μου, ἦτο τὸ ὑποβληθὲν περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἐκπόνησιν νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ὅτι δὲ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ προσοχὴ αὕτη, ἀπεδείχθη ἐκ τῆς μετέπειτα γενομένης συγκρίσεως ὅλων τῶν ἐν Ἀθήναις τεχνικῶν συλλόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον ὑπόμνημα καὶ ὑποδείξεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς ἐκπονήσεως σχεδίου τοιούτου. Ὄντως πρόκειται περὶ ὁριστικῆς ρυθμίσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, οἱ δὲ συνάδελφοι ἐξ Ἀττικοβοιωτίας ἰδιαιτέρως φρονῶ, ὅτι θὰ θελήσωσι νὰ παρακολουθήσωσι τὰς ὑποδείξεις, τὰς ὁποίας θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἑνώσωσι τὴν φωνήν των προκειμένου περὶ τῆς ἰδιαιτέρας αὐτῶν πατρίδος, ἰδιαιτέρως περὶ τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, πόλεως μεγάλης. Εἶναι ἀληθῶς ἀξιέπαινος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος φιλοδοξεῖ, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅπως συνδέσῃ τὰς ἡμέρας τῆς Ὑπουργίας του μὲ ἔργα τοιαύτης σημασίας. Ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀποδεικνύει σαφῶς, ὅτι πᾶσαι αἱ μέχρι τοῦδε προσπάθειαι καὶ πᾶσαι αἱ μέχρι τοῦδε δαπάναι ἀπέβησαν ἐπὶ ματαίῳ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ἓν κἂν ἀνθρώπινον σχέδιον πρὸς ἐπέκτασιν, πρὸς ρύθμισιν νέαν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἐπειδὴ διαπρεπεῖς ἀρχιτέκτονες καὶ ξένοι ἀρχιτέκτονες εἰργάσθησαν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ φράσις «ἀνθρώπινον σχέδιον» θέλει νὰ σημάνῃ, ὅτι τὰ ἄλλα ἦσαν ὑπεράνθρωπα διότι ἄλλως ἤθελεν ἀποτελέσει μομφήν, τὴν ὁποίαν ἐγώ, οὔτε ἡ ὑπηρεσία, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργός.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ τὴν ὑπηγόρευσα τὴν ἔκθεσιν, ἀλλ’ εἶναι λάθος τυπογραφικὸν ἀντὶ «ἐφαρμόσιμον».

§164Γ. ΠΩΠ. Εἶπα ἀνθρωπίνου. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἀνὴρ μὲ τὰ σοσιαλιστικὰ ἀσχολούμενος, θὰ ἔλεγεν περὶ ἰδανικοῦ σχεδίου ἀπαραλλάκτου πρὸς τὴν νέαν Ἰκαρίαν. Τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, κ. συνάδελφοι, ἔχει ἀληθῶς καὶ ἱστορίαν μακρὰν καὶ περιπετείας, ἡ ὑστάτη δὲ περιπέτεια θὰ ἦτο αὐτὴ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑπεβάλλετο διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελον συνέλθῃ τὰ διάφορα ἐν Ἀθήναις τεχνικὰ σωματεῖα, ἵνα ὑποβάλλωσι γνώμας καὶ σκέψεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν παρὰ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλλον αὐτῷ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, ἥτις καὶ ἔπεισε τὸν Ὑπουργὸν ὅπως εἰσηγηθῇ τὸ οὑτωσεὶ ἀτελὲς διατυπωθὲν νομοσχέδιον, ἀνηκούσας προφανῶς μεθ’ ὅλης τῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν καθ’ ὑπαγόρευσιν γραφεῖσαν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἰδικῆς μου ἐμπνεύσεως καὶ δύναται νὰ διορθωθῇ.

§166Γ. ΠΩΠ. Τότε δικαιολογεῖται ἐν μέρει, ἐν τῇ τεχνικῇ αὐτῇ διαπλάσει καὶ πρὸς τὴν προσπάθειαν τῶν μέσων διὰ τὴν ἐπίτευξιν ἑνὸς σκοποῦ, τουτέστι κατάρτισιν σχεδίου ἀνθρωπίνου διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἐνεφανίσθη ἡ προσπάθεια ἀπὸ τοῦ τέρματος, γίνεται λόγος περὶ συγκροτήσεως ἐπιτροπῆς ἑπταμελοῦς πρὸς συγκρότησιν ἑνὸς σχεδίου. Εἶναι περιττὸν δὲ νὰ εἴπω, ὅτι εἰς ἄρθρον εἰδικὸν ἀναφέρεται καὶ τὸ ποσὸν τῆς ἀνταμοιβῆς, τὸ ὁποῖον θὰ λάβωσιν οἱ μέλλοντες νὰ συντάξωσι τὸ νέον τοῦτο σχέδιον. Ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον ἡ ἰδιοφυΐα τῶν μηχανικῶν, προσφάτως δὲ ἀκόμη τοῦ κ. Μῶσον, δὲν κατώρθωσε νὰ συγκροτήσῃ σχέδιον ἐφαρμόσιμον, ποῖοι θὰ εἶναι οἱ λαμπροὶ ἐκεῖνοι φωστῆρες, οἱ ὁποῖοι συνερχόμενοι καὶ θέττοντες ἐπὶ τῆς τραπέζης 100.000 δραχμ. διάφορα σχέδια, θὰ κατώρθωναν ὥστε νὰ μεταβάλωσι τὴν ὄψιν ὁλοκλήρου τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν;

§167Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ μεταβάλουν τὴν οὐσίαν τῶν 100.000 δραχμῶν.

§168Γ. ΠΩΠ. Αἱ ἑκατὸν χιλιάδες δραχμαὶ προφανῶς καὶ ἄνευ σχεδίου θὰ ἐρρυθμίζοντο καταλλήλως, ἀλλ’ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἀπέμεινε καὶ πάλιν ἄνευ σχεδίου, τοῦτο δὲ θὰ ἦτο ἀντίθετον καὶ μὲ τὴν εὐγενῆ φιλοδοξίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, καὶ πρὸς τοὺς πόθους ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν μοὶ ἐπέτρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπεχείρουν μικράν τινα ἀνασκόπησιν τῆς σειρᾶς τῶν σχεδίων ἅτινα ἐδόθησαν πρὸς ἐφαρμογήν, διὰ τὴν ἐπέκτασιν καὶ ῥύθμισιν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἵνα ἀποδειχθῇ μετὰ πόσης, ἀτυχῶς, ἀδιαφορίας αἱ τεχνικαὶ ἐν Ἑλλάδι ὑπηρεσίαι, καὶ ἰδιαίτατα αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀσχολοῦνται περὶ τὰ δημόσια λεγόμενα ἔργα, δὲν ἠθέλησαν νὰ προσαρμοσθῶσιν οὔτε πρὸς τὰς νέας ἰδέας τὰς ὁποίας εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐμφαίνεται ἡ τοιαύτη πρόθεσις καὶ προσπάθεια ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι εἶναι ἔργον τῆς ἰδίας αὑτοῦ πρωτοβουλίας. Πρόκειται προφανῶς καὶ πάλιν περὶ ἐκείνων τῶν ἀρχῶν καὶ μεθόδων, αἵτινες κατέρριψαν τὴν ἐν Ἑλλάδι τεχνικὴν ἐπιστήμην εἰς νέαν ἐπιχείρισιν, ἔχω δὲ καὶ τὸ λέγω ἐν παρόδῳ, πρόσφατον τὸ παράδειγμα, ἡ πολυτεχνικὴ σχολὴ προεκήρυξε διαγωνισμὸν ἵνα ἀποκτήσῃ ἀρχιτέκτονα διδάσκοντα τὴν ἀρχιτεκτονικὴν ἐν τῇ πολυτεχνικῇ σχολῇ, ἐψήφισε μηχανικὸν ἔχοντα δίπλωμα μηχανικοῦ διὰ νὰ διδάξῃ ἀρχιτεκτονικὴν κατὰ παράβασιν παντὸς νόμου.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωας). Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τοιοῦτον τι.

§170Γ. ΠΩΠ. Σᾶς προσθέτω καὶ τοῦτο, ὄχι μόνον προὐτάθη διὰ τὴν ἕδραν τὴν ἀρχιτεκτονικὴν ἀνὴρ μὴ κεκτημένος δίπλωμα ἀρχιτέκτονος, προκειμένου δὲ περὶ τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου, τοῦ ὁποίου ὁ νόμος εἶχε σκοπὸν νὰ δημιουργήσῃ τεχνικὴν σχολὴν ἀρτίαν ἐν Ἑλλάδι, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀπεφοίτων οἱ ἀρχιτέκτονες τοῦ μέλλοντος εἰς τὴν σχολὴν δὲ τὴν οὕτω συγκροτηθεῖσαν εἰσήχθη ἵνα διδάξῃ τὸ μέγιστον τῶν μαθημάτων ἐν τῇ τέχνῃ τὸ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ἀνὴρ μὴ κεκτημένος δίπλωμα, ἐπειδὴ δὲ φαίνεται ὅτι ἔφθασεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦτο πρὶν φθάσῃ μέχρις ἡμῶν, ἐδημοσιεύσατε Διάταγμα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον μεταβάλλεται τὰς ἤδη ἐψηφισμένας ἕδρας τῆς ἀρχιτεκτονικῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε πιθανὸν νὰ εἶναι δυνατόν, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε γενικὸν δίπλωμα ἀρχιτεκτονικῆς νὰ εὕρῃ θέσιν ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ.

§171Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐλέγξητε τὴν πολιτείαν μου θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ κάμητε εἰδικὴν ἐπερώτησιν διὰ νὰ δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἀλλὰ παρακαλῶ, νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ θέμα περὶ τοῦ ἐὰν πρόκειται καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ δώσω οἱονδήποτε λόγον θέλετε. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε ἡ Κυβέρνησις, τὸ Πολυτεχνεῖον ἐξυψώθη εἰς περιωπὴν καὶ ἐλπίζω, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ τὸ πρόγραμμα τελείως νὰ ἐξυψωθῇ περισσότερον. Δὲν μοῦ εἴπατε τὸ ὄνομα τοῦ διορισθέντος.

§172Γ. ΠΩΠ. Αὐτὰ ἐλέχθησαν ἐν τῷ πεζοδρομίῳ τοῦ σχεδίου οὐχὶ δὲ εἰς τὴν εὐθείαν ὁδόν, διότι δὲν εἶχον τὴν θέσιν των. Ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχητε ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ἰδιαίτατα δὲ ταύτην τὴν ἰδίαν οὕτω περιέβαλλε, διὰ τοιούτου τρόπου, ὥστε νὰ τὴν εἰσηγηθῆτε καθ’ ὃν τρόπον εἰσήχθη αὕτη εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ σχέδιον τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφασίσθη ἵνα αἱ Ἀθῆναι καταστῶσι πρωτεύουσα τοῦ Κράτους ἀπησχόλησε καὶ τὰς Βουλάς, ἀπησχόλησε καὶ τοὺς δήμους, ἀπησχόλησεν ὅλας ἐν γένει τὰς ἀρχὰς τῶν ὁποίων καὶ καθῆκον ἦτο, ἵνα ἐφορεύωσι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν κοινωνικὴν ἐν γένει μιᾶς πόλεως καὶ ἰδιαίτατα μιᾶς πρωτευούσης. Ἀλλὰ τὰ σχέδια ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ σχέδια κατὰ τὰ ὁποῖα τίθενται τὰ ἀνάκτορα ἐν τῇ Πλατείᾳ τῆς Ὁμονοίας, ἵνα ἐκεῖθεν ἐμφανίζεται ἡ Ἀκρόπολις εὐρύτερον, ἦλθε κατὰ τὸ 1914 αὐτὸς οὗτος ὁ σοφώτατος ὄντως μηχανικὸς ὁ κ. Μῶσσον καὶ ἀνέτρεψεν ἐν τῷ σχεδίῳ των ἐκείνην, ἀνέτρεπεν καὶ κατεδάφιζεν ὁλόκληρον τὴν συνοικίαν τὴν εὑρισκομένην μεταξὺ τῶν ὁδοῦ Εὐριπίδου, ὁδοῦ Αἰόλου, ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, κατέρριπτε τὸ ταχυδρομικὸν Μέγαρον, τὸ Δημοτικὸν Θέατρον, τὴν ἀγορὰν καὶ τὸ Δημαρχεῖον καὶ ἄφηνε κ. συνάδελφοι, μίαν περιεργωτάτην ἰδέαν, ἵδρυε εἰς τὸ μέσον ἀκριβῶς τῆς λεωφόρου, ἡ ὁποία θὰ διεῖκεν ἀπὸ τῆς πλατείας Ὁμονοίας μέχρι Ἀκροπόλεως εἰς τὸ μέσον ἓν μέγαρον δημοτικόν. Τοῦτο τὸ λάθος, τὸ τερατῶδες, τὸ τεράστιον τὸ ἠνόησε καὶ ὁ κ. Μωσσὸν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἔφερε νέα σχέδια, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐντελῶς ἀνατρέψῃ τὰς ἀρχικάς του ἰδέας καὶ ἑπομένως ἀνέτρεψε καὶ τὸ ἰδανικὸν ἐκεῖνον ἀνάκτορον τοῦ Δήμου, τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ κτίσῃ διὰ νὰ ἀποκρύπτῃ τὴν θέαν τῆς Ἀκροπόλεως, ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν συνοικίαν τὴν πρὸς τὴν Ὁμόνοιαν. Εἶναι δὲ σπουδαιότατον τὸ γεγονὸς προκειμένου περὶ πόλεως ἀρχαιολογικῆς οἵα αἱ Ἀθῆναι, νὰ ἐμφανίσῃ ἐξ ὅλων τῶν σημείων τὴν Ἀκρόπολιν, διὰ τοῦτο καὶ ὁ πρῶτος Βασιλεὺς εἶχε τοποθετήσει τὰ πρῶτα ἀνάκτορα ἐκεῖ, ὅπου σήμερον εὕρηται τὸ Ἀστεροσκοπεῖον, ὁλόκληρος δὲ ἡ ἀριστοκρατικὴ Ἑλλὰς ἡ ἐκ τοῦ Βυζαντίου ὁρμωμένην, καίτοι ἔχουσα τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πίστιν, ὅτι ἡμέραν τινὰ ἡ πρωτεύουσα ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἐτρέπετο πρὸς τὸν Βόσπορον, ἐν τούτοις ἔσπευδε ἐδῶ, ἵνα διοργανώσῃ καὶ συνεχίσῃ τὴν νέαν ταύτην πρωτεύουσαν 600 ἑκατομ. δραχ., ὡς ἐνθυμοῦμαι ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ νῦν γνωστοῦ ὑπὸ τὸ ὄνομα Μεταξουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέγαρον τοῦ Κατακουζηνοῦ σκεπτομένου νὰ θέσῃ τὴν ἀκίνητον αὐτοῦ περιουσίαν, ἐκεῖ ὅπου θὰ εὑρίσκοντο καὶ τὰ ἀνάκτορα. Τώρα πῶς μετεβλήθησαν αἱ θέσεις ἐκεῖναι καὶ πῶς νὰ ἀνάκτορα ἐστήθησαν εἰς τὸν ὑπεράνω τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος χῶρον, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶλλον διαλέξεως ὑπόθεσιν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ παρὰ κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι τοῦτο γνωστὸν καὶ τοῦτο ἀληθές, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐνῷ κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον ἐνυπῆρχεν ἡ ὁδὸς Σταδίου, ἡ ὁποία θὰ διήνυε ἀπὸ τὸ μέρος ὅπου θὰ ὑπῆρχον τὰ ἀνάκτορα, μέχρι τῆς εἰσόδου τοῦ Σταδίου, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ἐπρόκειτο νὰ ἀνακαινισθῇ, ἰσχυρὸς τις τῆς ἡμέρας κἄποιος ἰατρὸς, διότι ὕδωρ ἔρρεε ὑπὲρ τὴν πλατείαν τοῦ Συντάγματος, κατώρθωσε νὰ μεταβάλλῃ τὸ σχέδιον καὶ διὰ τῆς μεθόδου τῆς κρεμάσεως ἑνὸς τεμαχίου κρέατος, τότε ἐδίδετο ἄνευ δελτίου ἴσως, εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος καὶ ἕν δεύτερον εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον τὸ νῦν, ἡ ταχυτέρα σῆψις τῶν κρεάτων ἐκείνων ἀπεδείκνυε τὴν ὑγιεστέραν θέσιν τοῦ μέρους ἔνθα διετηρήθη ὡς ἐν ψυγείῳ τὸ κρεμασθὲν τεμάχιον κρέατος, τὸ μέρος τοῦτο ἦτο ἡ πλατεῖα τοῦ Συντάγματος. Καὶ οὕτω ὁ εὐφυὴς ἐκεῖνος ἰατρός, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα συνδέεται μὲ μεγάλην περιουσίαν ἐν Ἀθήναις, κατώρθωσεν ἵνα τὰ ἀνάκτορα στηθῶσι ἐκεῖ, ἵνα ἐπέλθῃ τὸ γνωστὸν ἐν τῇ ὁδῷ Σταδίῳ, ἵνα αἱ οἰκίαι, αἱ ὁποῖαι ἐκτίσθησαν πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπως τὸ Μέγαρον Κατακουζηνοῦ, κατεδαφισθῶσιν ἢ πωληθῶσιν ἀντὶ μικροτάτου ἀντιτίμου καὶ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἀνατραπῇ σχεδόν. Βλέπεται ὅτι ἡ παρέμβασις ἡ τῶν συμφερόντων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἃ οἰκόπεδα τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος, ὅπως τὸ μέγα ξενοδοχεῖον, ἀντηλλάσσοντο κατὰ τὴν δίκην τοῦ Παπαλεξοπούλου ἀντὶ ὡρολογίου, ἡ παρέμβασις τῶν συμφερόντων μετέτρεπε τὰ σχέδια ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀνετρέποντο κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἀπέβαινε ἀδύνατος ἡ διαρρύθμισις τῆς πόλεως. Ὅτι δὲ ὑπῆρχον τοιαῦτα συμφέροντα ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ ἄλλου τινὸς γεγονότος. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη μετεκαλέσατο μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἐξ ἐξόχων ἀληθῶς ἐπιστημόνων, ἵνα καταρτίσῃ σχέδιον πρὸς χωροστάθμευσιν τῶν Ἀθηνῶν, διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, σκεπτομένη τότε ὅπως καλέσῃ τότε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τοῦ Κελενέκ, ἵνα μεταρρυθμίσῃ τὰ σχέδια. Τὰ σχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, ζητήσατε νὰ τὰ εὕρητε κ. Ὑπουργέ; δὲν ὑπάρχουν. Ἐξηφανίσθησαν, διότι ἡ χωροστάθμευσις ἐρρύθμιζε τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε πιθανῶς νὰ ἐθίγοντο συμφέροντα ἀπαράλλακτα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὰ ἀνάκτορα ἀπὸ τῆς Ὁμονοίας εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον καὶ ἐκεῖθεν ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκονται σήμερον. Καὶ οὕτω ἀπέβαινεν ματαία ἡ προσπάθεια. Ἐκ τῆς ἀναδιφήσεως καὶ τῆς μελέτης τῶν θεμάτων αὐτῶν, πρὸς τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν οἰκοῦντες τερπόμεθα νὰ ἀσχολούμεθα, ὅτι καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ ἀποστολὴ τοῦ μεγάλου μηχανικοῦ τοῦ Κελενέκ, μεγάλου, διότι ὅταν ἀπῆλθεν ἐξ Ἀθηνῶν, διωρίσθη εἰς τὸν πορθμὸν τοῦ Σουέζ καὶ ἐλάμβανεν μισθὸν 300,000 ἐτησίως, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἐπρόκειτο οὐχὶ περὶ τυχόντος μηχανικοῦ, ὅτι καὶ τοῦ μηχανικοῦ ἐκείνου τὰ ἀπομένοντα σχέδια, ἐὰν δὲν ἀποτελοῦν διακωμώδησιν τῶν Ἑλληνικῶν προσπαθειῶν, ἀναμφισβητήτως ἦσαν ἀπόρροιαι τῆς γινομένης συνεχοῦς πιέσεως τῶν συμφερόντων. Βλέπομεν δέ, ὅτι τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀπερρίφθη, ἐχάρασσε μίαν γραμμὴν ὁμοίαν τῇ διηκούσῃ ἀπὸ τοῦ Θησείου μέχρι τοῦ σταθμοῦ τοῦ Μοναστηρακίου, δηλαδὴ ἕνα ποταμὸν, ὁ ὁποῖος ἔφερεν ἀπὸ τοῦ Θησείου μέχρι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Διέσχιζεν ὅλην τὴν πόλιν ἕνας χάνδαξ, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ ποταμοῦ χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδόλως ὕδωρ. Τὸ σχέδιον ἐκεῖνο ἀπερρίφθη, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν προσπάθειαν τοῦ δήμου μὲ τὸ σχέδιον τοῦ Ὄφμαν. Τὶ ἀπομένει ἀπὸ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπανηγυρίσθη, τὸ ὁποῖον ἀνηρτήθη εἰς τὰς αἰθούσας τοῦ δήμου Ἀθηνῶν, διὰ τὸν κατασκευαστὴν, τοῦ ὁποίου πολλαὶ ὁδοὶ ἔλαβον τὸ ὄνομά του, ἀπομένει δὲ μόνον ἡ πραγματοποίησις τῆς τοποθετήσεως ἀνθέων καὶ γλαστρῶν ἐπὶ τῶν ἐξωστῶν. Γνωρίζουσι δὲ τὰ ἐνδύματα τῶν ἀτυχῶν ἀμερίμνων διαβατῶν ποῖα εἶναι ἡ συνέπεια τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ μονομεροῦς αὐτοῦ μέρους τοῦ σχεδίου Ὄφμαν. Προκειμένου δὲ περὶ τοῦ σχεδίου Μῶσσον, τοῦ ἀριστοτέχνου καὶ καλλιτέχνου τούτου ταῦτα εἶναι δύο, τοῦ 1914, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος ἀνέτρεψεν διὰ τοῦ σχεδίου τοῦ 1918, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι καλλίτερα τῶν πρώτων, χωρὶς νὰ τὸ εἶπον ἐγώ, τὸ ὁμολογεῖ αὐτὴ αὕτη ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ἡ ὁποία ἐπιδιώκει νὰ καταρτίσῃ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐὰν μακρυγορῶν ἀναφέρω ταῦτα, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ τὰ χρησιμοποιήσω, ὡς ἐπιχείρημα, ἵνα ἐξεύρωμεν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν πόλις ὡς αἱ Ἀθῆναι, νὰ δημιουργηθῶσιν εἰς πρωτεύουσαν πόλιν, εἰς πόλιν πληροῦσαν, ὡς λέγει καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τὰς ὑγιεινὰς, αἰσθητικὰς καὶ οἰκονομικὰς ἀνάγκας. Πρέπει νὰ φθάσωμεν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τούτου διὰ μεθόδου. Τὰ συνελθόντα σωματεῖα ὑπέδειξαν μίαν μέθοδον καὶ εἶναι αὕτη. Πρῶτον ἐν ἀρχῇ συγκρότησις ἑνὸς συνεδρίου, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ τύχῃ ἀμοιβῆς τινος ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπετελεῖτο ἀπὸ τοὺς δυναμένους νὰ ἔχωσιν καὶ λόγῳ συμφερόντων ἐν τῇ πόλει καὶ λόγῳ συνεπειῶν τῆς εἰδικῆς αὐτῶν μορφώσεως γνώμην. Τοῦτο ζητεῖ ὁ Πολυτεχνικὸς Σύλλογος, ἡ Λέσχη τῶν Ἐπιστημόνων, οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου, καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα συνελθόντα ὑπέβαλον ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω καὶ ἐγὼ γνῶσιν. Τὸ συνέδριον τοῦτο συγκροτούμενον, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον καὶ θὰ θελήσῃ, ἀφοῦ αὐτοὶ προσφέρονται πρὸς τοῦτο, νὰ ἐρευνήσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα καὶ ἰδιαίτατα τὴν ἀρχαιολογικὴν θέσιν τῆς πόλεως. Αἱ Ἀθῆναι εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν ἀρχαιολογικὴ πόλις. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἔχομεν τὴν γνώμην καὶ τῶν Ἑλληνικῶν καὶ τῶν ξένων ἀρχαιολογικῶν σχολῶν, νὰ σκεφθῶμεν περὶ ῥυμοτομίας, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον καὶ περὶ μέτρων τὰ ὁποῖα προκειμένου περὶ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἐθνικῆς Παλιγγενεσίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίσωσι τὴν πόλιν ἀνάλογον πρὸς τὰς παραδόσεις, τὰς ὁποίας φέρει μετὰ τιμῆς καὶ ἀνάλογον πρὸς τὰς συνθήκας τοῦ συγχρόνου πολιτισμοῦ. Ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἵνα γίνῃ ἡ γνώμη τῶν ἐπιστημονικῶν ἐν Ἑλλάδι σωματείων καὶ συγκροτηθεῖ τὸ συνέδριον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὰς βάσεις τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ ῥητῶν καὶ καθωρισμένων ὅρων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ὑγιεινοί, οἰκονομικοί καὶ ἀρχαιολογικοί.

§173Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ αἰσθητικοί.

§174Γ. ΠΩΠ. Καὶ αἰσθητικοὶ ἀναμφισβητήτως, διότι περιλαμβάνονται εἰς τοὺς τεχνικοὺς ὅρους τῆς ἀρχαιολογικῆς μορφῆς. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν ἤρκει ἡ μελέτη τῶν νῦν ὑπαρχόντων σχεδίων, ἔστω καὶ μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ συνεδρίου τούτου καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ἵνα ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, εἰς τὰς τόσας καὶ τόσας γενομένας δαπάνας, φανῇ γενναῖον τὸ κράτος, ἵνα ἄνευ μεγάλης τινὸς δαπάνης, ἴσως δὲ κατὰ τὸ τρίτον ἢ τὸ ἥμισυ τοῦ ἀναγραφομένου ποσοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διὰ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν, καὶ προκηρύξῃ διαγωνισμὸν τοῦ σχεδίου τῶν Ἀθηνῶν, οὐχὶ διὰ διαγωνισμῶν κατὰ τὸ σύστημα τῶν ὡραίων χρωμάτων, κατὰ τὸ σύστημα Ὄφμαν–Μῶσσον καὶ τῶν παρελθόντων, ἀλλὰ διὰ διαγωνισμὸν σχεδίου ἰδεῶν ἐν μικρᾷ κλίμακι, θὰ ἠδύναντο δὲ οὕτω καὶ οἱ Ἕλληνες ἀρχιτέκτονες καὶ οἱ Ἕλληνες ἐπιστήμονες τῶν τεχνικῶν ἐπιστημῶν, οἱ δυνάμενοι νὰ διατυπώσουν ταύτας ἐν σχεδίῳ νὰ ἐμφανίσωσι σχέδιον ἰδεῶν ἐπαναλαμβάνω, ἐν μικρᾷ κλίμακι, ὅταν δὲ ἕν ἢ δύο ἢ τρία ἐκ τῶν σχεδίων τούτων βραβευθῶσι θὰ εὑρεθῶσιν, ὄχι μόνον τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τοῦ συνεδρίου, ἀλλὰ συγχρόνως θὰ εὑρεθῶσι καὶ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἐδῶ ἔχομεν ἀπορίαν, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, θὰ εὑρεθῶσιν, ἄν ὄχι ἄλλοι, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς ἄνδρες εἰδικοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται ἐπίσης νὰ μετάσχωσι τῆς ἐπιτροπῆς. Τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην τὴν θέλω, ὄχι ἐπιτροπὴν πληροφοριῶν, ὄχι δημιουργίας σχεδίων, ἀλλὰ ἐκτελέσεως σχεδίων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συνεδρίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδίων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν. Ἐπιμένω καὶ ἐν αὐτῷ θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ ἡ ἐνέργεια ἑνὸς διαγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἔξω τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀκόμη νὰ προστεθῇ τοῦτο. Θὰ εἰσηγούμην εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω, τιμῶ, ἰδιαζόντως τὸν ζῆλον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε νὰ διοικήσῃ, ἵνα ἀποφασίσῃ καὶ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς περὶ τῆς τελέσεως τοῦ διαγωνισμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα καὶ περὶ τῆς ἡμέρας τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συνεδρίου, ἕνα νόμον ὁριστικὸν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, σχεδίου ἐν γένει πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἔχομεν, ὡς γνωρίζετε σχέδιον πόλεως. Παρατηρήσατε τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ παρακαλῶ καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ νὰ μὲ παρακολουθήσῃ, διότι θὰ τοῦ παράσχω φορολογικά τινὰ σημεῖα καὶ θὰ τέρπεται τὴν ὥραν μάλιστα ταύτην, διότι θὰ ἀποτελέσῃ ὀρεκτικὸν ὅταν τοῦ ρίψω πρὸς φορολογίαν σημεῖα τινὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο κάλλιστα νὰ συμπεριλάβῃ, ἐνῷ συγχρόνως θὰ ἀπαλλάσσει ἄλλους τοὺς ὁποίους φορολογεῖ χάριν τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Παρατηρήσατε τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἀπαγορεύει δυνάμει νόμου, ἀλλὰ νόμου παλαιοθέντος καὶ ἀδυνάτου εἰς ἐφαρμογὴν, ἀπαγορεύει τὴν πέραν ὡρισμένου σημείου τοῦ πεζοδρομίου προέκτασιν τῶν οἰκοδομῶν. Ὅλαι αἱ οἰκοδομαὶ εὑρίσκονται πέραν τοῦ πεζοδρομίου. Παρατηρήσατε τοὺς ἐξώστας καὶ ἐκείνους οἵτινες τυχὸν δὲν ἔχουσι τὸ εὐσταλὲς ἀνάστημα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας θὰ εὑρεθῶσι πολλάκις....

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε δίκαιον, ἔχω δὲ σχέδια πολλὰ διὰ τὸν κανονισμὸν πολλῶν ζητημάτων. Περὶ αὐτοῦ ἔλαβον μέριμνα καὶ εἰσήγαγον νόμον, ὁ ὁποῖος καταρτίζει ἐπιτροπὴν νομομαθῶν καὶ μηχανικῶν, ἵνα συμπληρώσῃ τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι νομοσχέδια σοβαρὰ, ἔχουν δὲ ἀνάγκην εἰδικῶν γνώσεων, ὅπως καταρτισθοῦν. Δὲν ἠμπορῶ νὰ μελετήσω μόνος μου τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεργασθοῦν μηχανικοὶ μετὰ νομικῶν διὰ νὰ φέρωσι ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ἐργασίας. Προΐσταμαι τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὠθῶ νὰ τὸ περατώσῃ τὸ ταχύτερον.

§176Γ. ΠΩΠ. Ὁρίσατε ὡρισμένους ἀνθρώπους ἐπὶ πληρωμῇ ἁδρᾷ καὶ θέσατε προθεσμίαν, ἵνα σᾶς φέρωσι τὰ σχέδια τῶν νόμων τούτων.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὴν μέριμναν τὴν εἶχε λάβει ὁ κύριος Διαμαντίδης, ἐγὼ ἀνανέωσα τὴν ἐργασίαν καὶ ἐλπίζω νὰ τὴν φέρω εἰς πέρας.

§178Γ. ΠΩΠ. Λέγω τοῦτο, διότι ἔχει σημασίαν, ὁμιλεῖτε περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ σχεδίου εἰς Καλλιθέαν καὶ Παλαιὸν Φάληρον.

§179Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι ἐπεκτάσεως.

§180Γ. ΠΩΠ. Ρυθμίσεως, ἔστω, καὶ σᾶς λέγω πῶς φαντάζεσθε εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν; Ἐκάματε σχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προβλέψῃ διὰ πόλιν οἵα θὰ εἶναι διὰ 50 ἔτη ἢ ἐκάματε σχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ προβλέψῃ τὴν πόλιν οἵα θὰ εἶναι μετὰ 200 ἔτη; Ἐὰν ἀρχικῶς ἐλαμβάνετο αὐτὴ ἡ βάσις, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ εἶχε τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ σημερινὴ πρωτεύουσα. Ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι προκειμένου περὶ κατόπιν σχεδίου τῆς πόλεως ἐπιβάλλεται ἡ ταυτόχρονος ὑποβολὴ νόμου περὶ σχεδίων τῶν πόλεων, διότι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μιμηθῶμεν ὅ,τι ἐγένετο ἐν Σύρῳ, ὅπου ἀντὶ αἱ οἰκίαι νὰ ἀκολουθοῦσι ἐν τῇ ὁδῷ, ἀκολουθοῦσιν αἱ ὁδοὶ τὰς οἰκοδομουμένας οἰκίας. Σᾶς λέγω, ὅτι χρειάζεται ὁ νόμος, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὀρθὴ, τὸ σχέδιον τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν πρέπει νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐν εὐρυτέρᾳ κλίμακι, ἐντὸς δὲ τοῦ σχεδίου τούτου θὰ εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ διοχέτευσις ὕδατος καὶ ἡ παροχὴ φωτισμοῦ, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ὑπάρχῃ καὶ σχέδιον ἐπεκτεινόμενον πολὺ πέραν, πρὸς τὰ σημεῖα τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν, ἵνα ὁ θέλων νὰ οἰκοδομήσῃ νὰ πράττῃ τοῦτο συμφώνως πρὸς ἓν σχέδιον, ἵνα ἐν τῇ μελλούσῃ ἐπεκτάσει μὴ εὑρίσκονται οἱ διάδοχοι ἡμῶν εἰς θέσιν νὰ συζητῶσι τοιαύτας λεπτομερείας. Λέγω δὲ ἀκόμη καὶ τοῦτο· ὅτι προκειμένου νὰ ρυμοτομήσητε τὰς Ἀθήνας θὰ εὑρεθῆτε ἐνώπιον τῆς ἀνάγκης ἀποζημιώσεων τεραστίων, διότι ὁ πλοῦτος ὁ σημερινὸς, ὁ ὁποῖος ἠγόρασε πολλὰς παλαιὰς οἰκοδομὰς θὰ σᾶς δημιουργήσῃ οὐρανοξύστας εἰς σημεῖα κεντρικὰ, τοὺς ὁποίους δὲν θὰ δύνασθε νὰ καταρρίψητε, διότι θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναζητήσητε ἑκατομμύρια πρὸς τοῦτο. Πλὴν δὲ αὐτοῦ θὰ ἐπεθύμουν, ἵνα συγχρόνως ὁ κύριος Ὑπουργὸς διατάξῃ τὴν σύστασιν συνεργείων εὐθὺς ἀπὸ τοῦ νῦν, συνεργεῖα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν, ὄχι μόνον νὰ συμπληρῶσι τὰς τυχὸν ἐλλείψεις, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ μᾶς εἴπωσι κἄτι τι πρὸς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ μᾶς εἴπωσι ποῖα εἶναι τὰ κτήματα τοῦ Κράτους, δηλαδὴ θὰ καταρτισθῶσιν εὐθὺς ἀμέσως συνεργεῖα, ἵνα καταρτίσητε κτηματογραφικὸν χάρτην. Ἄνευ τούτου, κύριε Ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι θὰ δυσχεραίνεται πολὺ ἡ θέσις ὑμῶν ἐπιθυμοῦντος μετὰ τόσας φιλοδοξίας, ἵνα ἐντὸς τῶν ἡμερῶν σας χαραχθῇ ὁριστικὸν σχέδιον μεγάλης πόλεως, πόλεως μέλλοντος, ὡς αἱ Ἀθῆναι, διότι, κύριοι συνάδελφοι, ὅσον καὶ ἂν εἶναι οἱ πόθοι ἡμῶν, οἵτινες σήμερον γίνονται ἐλπίδες, ὅτι ἡ πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδος ἡ πολιτικὴ θὰ εὑρίσκεται εἰς ἄλλα σημεῖα ἐκεῖ, ὅπου τὰ ἄκρα ἡμῶν ἀπὸ σειρᾶς αἰώνων μᾶς ὁδηγοῦσιν, ἀλλὰ καὶ αἱ Ἀθῆναι θὰ μένωσι πάντοτε Ἀθῆναι τοῦ Περικλέους, αἱ Ἀθῆναι τῆς ἐπιστήμης καὶ τοῦ πνευματικοῦ φωτός.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁσονδήποτε καὶ ἂν φαντάζομαι, ὅτι εἶναι γνῶσται τῶν θεμάτων οἱ τόσον εὐδοκίμως ἐνδιατρίψαντες εἰς μελέτας ἀρχιτεκτονικὰς, ὅπως ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ψαρρῶν, ἐκ τῶν παρευρισκομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας περὶ τῶν μέχρι τοῦδε συνταχθέντων σχεδίων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ὄχι δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς συνέδρια Κοινοβουλευτικὰ νὰ συζητηθῶσι τοιούτου εἴδους ζητήματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν διευθύνω εἶναι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν κατήντησε ζήτημα ἀφόρητον. Ἡ ἱστορία τοῦ σχεδίου εἶναι μακρὰ καὶ ἐν συντομίᾳ τὴν περιέγραψεν ὁ κ. ἐκ Ψαρρῶν συνάδελφος. Οὔτε τὸ πρῶτον συνταχθὲν σχέδιον ὑπὸ τῶν Βαυαρῶν ἐφηρμόσθη ποτὲ, οὔτε τὰ ὑπὸ τῶν δύο μεγάλων ἀρχιτεκτόνων Χόφφμαν καὶ Ράμσεν ἐνεκρίθησαν καὶ συνέβη ὥστε, ἐνῷ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἔδειξαν μέγιστον ἐνδιαφέρον, ὅπως ἀποκτήσουν ἓν σχέδιον ὄχι διὰ τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ διὰ μίαν πόλιν παγκοσμίου ἐνδιαφέροντος, τοιοῦτον σχέδιον νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ ἡ πόλις προσλαμβάνει καθ’ ἡμέραν μίαν δυσμορφίαν ἀφάνταστον. Ἐπεκτείνεται δὲ εἰς ὅλας τὰς διευθύνσεις ἐντελῶς ἀκανονίστως καὶ ταχέως. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καθ’ ὑπολογισμὸν γενόμενον ὑπὸ ἀρχιτέκτονος ἡ περιφέρεια τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ὑπερβαίνει τὴν περιφέρειαν τῶν Παρισίων. Ἡ ἐπέκτασις δὲ τῆς πόλεως εἶναι ἐντελῶς ἀκανόνιστος καὶ δύσμορφος. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἐὰν διατηρηθῇ ἀπειλεῖ νὰ ματαιώσῃ διὰ παντὸς οἱανδήποτε διαρρύθμισιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἀνέγνωσα ὅλας τὰς ἐκθέσεις τῶν τεχνικῶν συλλόγων καὶ ὅλας τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν συλλόγων. Ποία εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ νομοσχεδίου; Εἶναι ὅπως τὸ ταχύτερον ἀποκτήσωμεν ἕνα ἀνθρωπινὸν σχέδιον, τοῦτο δὲ εἶναι ἡ πρόθεσις τῶν τεχνικῶν συλλόγων, ἂν καὶ οἱ σύλλογοι, οἱ περισσότεροι τοὐλάχιστον νομίζουν, ὅτι πρέπει νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα τῶν συνεδρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ συνέδρια, ὁσονδήποτε ἀπὸ εἰδικοὺς ἀποτελούμενα, νὰ σκεφθῶσι περὶ τοῦ μέλλοντος σχεδίου μιᾶς πόλεως, καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι ἀντίθετος τῆς τοιαύτης προτάσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ δεχθῶ εἶναι, ὅπως ἐν γενικῷ συνεδρίῳ καθορισθῶσιν αἱ γενικαὶ ἀρχαί· διότι ὁμολογουμένως τὰ ἐλαττώματα τῶν σχεδίων τῶν μεγάλων ἀρχιτεκτόνων συνίσταντο εἰς τοῦτο, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς εἶναι πολὺ ἰδανικὰ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς θεωροῦμεν σπουδαῖα. Διὰ τῆς τροπολογίας λοιπὸν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, συνιστᾶται ἀνώτερος τεχνικὸς Σύλλογος. Ὑπεσχέθην λοιπὸν εἰς τὸν Τεχνικὸν Σύλλογον, ὅτι εἰς πρώτην συνεδρίασιν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλουσι συνέλθει θέλει τεθῇ ὡς θέμα συζητήσεως αἱ γενικαὶ ἀρχαί, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ βασισθῇ τὸ σχέδιον τῶν Ἀθηνῶν, καὶ αὐτὸ ἔγινε δεκτόν. Μία ἄλλη ἀξίωσις, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐκ μέρους ἑνὸς συλλόγου, εἶναι νὰ προκηρυχθῇ διαγωνισμός. Ἐπὶ τούτου ὑπάρχει διαφωνία μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Τεχνικοῦ Συλλόγου. Οἱ προτείνοντες τὴν προκήρυξιν διαγωνισμοῦ φαντάζονται, ὅτι τώρα θ’ ἀρχίσῃ τὸ ζήτημα τῆς μελέτης τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἐνῷ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο ἀπασχολεῖ ἀπὸ χρόνου πολλοῦ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τοῦ ὑπάρχοντος ὑπάρχουσι καὶ μελέται ἀρχιτεκτόνων ἀξιόλογοι, τοῦ Βακᾶ καὶ ἄλλων. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουσι καὶ αἱ παρατηρήσεις αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῶν Τεχνικῶν Συλλόγων, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι μεγάλην συμβολήν. Ἔχομεν ἤδη ἀνάγκην νὰ ἐκλέξωμεν μίαν ἐπιτροπὴν ἑπταμελῆ, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὰ διάφορα ὑπάρχοντα σχέδια καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ συνταχθῇ ἡ τελικὴ ἀπόφασις. Τὰ σχέδια τὰ συνταχθέντα ὑπὸ ξένων εἶναι δυσεφάρμοστα, διότι αὐτοὶ δὲν γνωρίζουν καλῶς τὰς Ἀθήνας. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν οἱ εἰδικοί μας μελετῶντες καὶ τὰς ὑποδείξεις αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν συμπίπτουν μὲ τὰς ὑποδείξεις τῶν μεγάλων ξένων μηχανικῶν. Ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης ἐπείσθην, ὅτι ὁ ταχύτερος καὶ πρακτικώτερος τρόπος πρὸς σύνταξιν ἑνὸς σχεδίου θὰ ἦτο ὁ συνδυασμὸς τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς πείρας ἐγχωρίων ἀρχιτεκτόνων, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦσι τὴν παρατήρησιν ἐπὶ τόπου, τὴν πεῖραν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἀντίληψιν. Διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἠθέλησα, νὰ προκαλέσω αὐτὴν τὴν συνεργασίαν τῶν ξένων μὲ τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἐμελέτησαν τὰ ζητήματα καὶ ἔγειναν ὑποβολεῖς πρακτικῶν προτάσεων. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐὰν προκηρυχθῇ διαγωνισμὸς νὰ ἔχωμεν εἴτε τμήματος, εἴτε ὁλοκλήρου τῆς πόλεως σχέδιον πρακτικὸν, ἀλλ’ αὐτὸ ὅσον ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν πόλιν τὴν θεωρῶ πολὺ ἀπίθανον.

§183Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὅπως τὸ θέτετε σεῖς, δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη. Ἐγὼ δὲν εἶπον περὶ διαγωνισμοῦ σχεδίου μεγάλου, ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀφοῦ γίνῃ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ δι’ ἑνὸς ψηφίσματος τοὺς ὅρους τοὺς ὑγιεινοὺς τῆς πόλεως, τότε νὰ προκηρύξητε διαγωνισμὸν σχεδίου πόλεως διὰ μικρὰ ἐλάχιστα τμήματα σχεδίου ἰδεώδους καὶ προκειμένου περὶ σχεδίων ἰδεωδῶν εἶπον νὰ γίνωσι τοιαῦτα ὄχι μόνον διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκ τῆς πείρας ἐπείσθην, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἓν σχέδιον μιᾶς πόλεως, ὡς αἱ Ἀθῆναι, νὰ συνταχθῇ ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον. Διὰ νὰ κανονίσωμεν τὸν σταθμὸν τῆς Θεσσαλονίκης εἴχομεν ἀνάγκην τῆς συνεργασίας ἐπιτροπῆς ἀρχιτεκτόνων καὶ ἄλλων σιδηροδρομικῶν, οἱ ὁποῖοι τὰ μέγιστα συνέβαλον ἵνα ἐξευρεθῇ ὁ κατάλληλος χῶρος. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ λιμένος ἦτο ἀνάγκη νὰ συνεργασθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ μετὰ ἐπιτελείου ἀρχιτεκτόνων, ἡ ὁποία, ὁμολογουμένως, ἔφερε λαμπρὸν ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦτο διὰ νὰ ἔχω τελικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι ἀδύνατον νὰ ζητήσω αὐτὸ ἀπὸ ἕνα μόνον ἄνθρωπον. Ἠθέλησα λοιπὸν διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ νὰ ἐπιτύχω τὴν συνεργασίαν δύο τριῶν διαπρεπῶν ξένων, ἐν συνεργασίᾳ μὲ εἰδικοὺς ἡμετέρους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὸν ἠσχολήθησαν μὲ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Οὕτω θὰ εἴχομεν ἐκ τῆς συνεργασίας αὐτῆς καὶ τῆς συγχρόνου ἐπιτηρήσεως τοῦ ἔργου καὶ ἐκ μέρους τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρεται καὶ τῶν τεχνικῶν συλλόγων καὶ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου θὰ εὑρίσκωμεν τὰς λύσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐθεωροῦντο καὶ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν ὡς ἐφαρμόσιμα. Τί ὠφελεῖ νὰ ἔχωμεν ὡραῖα σχέδια ὅταν τὰ σχέδια θεωροῦνται ὡς ἀνεφάρμοστα; Δαπανῶντας χιλιάδας δραχμῶν καὶ ἀποτέλεσμα δὲν ἔχομεν. Ἐδέχθην μίαν λύσιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ διευκολύνεται καὶ ἡ ἐργασία ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐνδιατρίψουν εἰς ὅλον τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ συνολικῶς ἀλλὰ κατὰ τμήματα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ἀρχιτέκτονες οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβάλλουν σχέδια· ὡς πρὸς αὐτοὺς ὑποβάλλω τροπολογίαν καθ’ ἣν νὰ δίδεται εἰς αὐτοὺς βραβεῖον ἂν ἡ ἐπιτροπὴ κρίνει τὰ ἔργα αὐτῶν ἄξια βραβείου ἀδιαφόρως τοῦ ἂν θὰ ἐκτελεσθῶσι ταῦτα ἢ ὄχι.

§185Γ. ΠΩΠ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἰμπορῶ νὰ δεχθῶ εἶναι νὰ ἀφήσω νὰ γίνῃ διεθνὴς διαγωνισμὸς ὥστε νὰ περιμένωμεν ἀποτέλεσμα μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ὑποχρεωμένον ἀμέσως τώρα νὰ λάβῃ σοβαρὰς ἀποφάσεις περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιδέχονται ἀναβολὴν μέχρι πέρατος τοῦ πλήρους σχεδίου, σᾶς ἀνέφερα δὲ τὴν παραλιακὴν ὁδὸν τοῦ Φαλήρου, τὴν ἐπέκτασιν τῆς ὁδοῦ Κοραῆ. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Θὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἀποφαίνεται περὶ τῶν ἐπενεκτέων μεταρρυθμίσεων αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ἄμεσοι καὶ ἐπείγουσαι. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον φαντάζομαι ὅτι θὰ τεθῇ τέρμα καὶ εἰς τὴν ἀφόρητον κατάστασιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως.

§187Γ. ΠΩΠ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τὰς γενομένας τροπολογίας διχογνωμία δὲν ὑπάρχει.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπρισιμιτζάκης ἔχει τὸν λόγον.

§189Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ μεγάλης προσοχῆς ἤκουσα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ προλαλήσαντος κ. συναδέλφου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλλειψεν ἀπὸ ὅλας τὰς ἐργασίας τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας ὑπῆρξε τὸ πρακτικὸν πνεῦμα. Εἴδομεν σχέδια ἐπὶ σχεδίων συντασσόμενα ὅπως τὰ τελευταῖα τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ὡς ὁ προλαλήσας εἶπε ἦσαν καλλύχρωμα ἀλλ’ ἦσαν ἀνεφάρμοστα διότι δὲν ἐπρυτάνευσε τὸ πρακτικὸν πνεῦμα. Μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐλπίζω ὅτι θὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια ὅσον οἷον τι τάχιον ὥστε ὄχι μόνον εἰς θεωρίας νὰ περιοριζώμεθα ἀλλὰ καὶ εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα οὕτως ὥστε νὰ γίνῃ ἔναρξις τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τῆς πρωτευούσης αὐτῆς τῆς καλλιμαρμάρου οὕτως ὥστε ὅταν θὰ ἑορτάσωμεν τὴν ἑκατονταετηρίδα νὰ ἔχωμεν κάμει ἔναρξιν τοῦ σχεδίου. Ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὰς Ἀθήνας ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Περιέλαβον καὶ τὸν Πειραιᾶ.

§191Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ ζητήσω.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§193Κ. ΜΕΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἶναι ἄρτιον, διότι ἐὰν ὅπως εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Νέων Ψαρρῶν καταφύγωμεν εἰς συνέδριον δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ τὸ σχέδιον, γνωρίζω δὲ καὶ ἐκ τῆς θέσεώς μου ὡς δημοτικοῦ ἄρχοντος ὅτι δυστυχῶς αἱ μεταβολαὶ τῶν σχεδίων τῆς πόλεως εἶναι τόσον πολλαὶ ὥστε δέον νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦδε αὐτὸν τὸν Γόρδιον δεσμόν. Ἔχω ὅμως νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν μερικὰς παρακλήσεις. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συνιστωμένη θὰ ἀποτελῆται μόνον ἀπὸ μηχανικούς;

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ἀπαραίτητον· ἔκαμον τροπολογίαν ὥστε νὰ ἀκούεται προηγουμένως καὶ ἡ γνώμη τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.

§195Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ παύσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς μεταβολῆς τοῦ σχεδίου.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω καὶ περὶ αὐτοῦ τροπολογίαν.

§197Κ. ΜΕΛΑΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἐπεκταθῇ δὲ καὶ εἰς ἄλλας πόλεις.

§198Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄς περιορισθῶμεν εἰς αὐτό.

§199Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἐπίσης δὲν πρέπει νὰ ὁρισθῇ τὸ σχέδιον διὰ Β. Διατάγματος διότι τὸ Διάταγμα εἰμπορεῖ νὰ μεταβληθῇ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν εἴπει ὅτι θὰ ἔπρεπεν εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ ὁρισθῇ τὸ σχέδιον τῶν Ἀθηνῶν ὥστε νὰ μὴ εἰμπορῇ νὰ μεταβληθῇ.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§201Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἄν καλῶς ἐνόησα, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν διαρρύθμισιν ὡρισμένων τμημάτων.

§202Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ τμηματικῶς.

§203Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τότε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπειδὴ ἔθηκεν ἀκριβῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι μία συνολικὴ ἀλλαγὴ τοῦ σχεδίου τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶναι πρακτικῶς δυνατή, τότε νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ γίνῃ ὡς ἑξῆς ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ σχεδίου τῆς νέας πόλεως Ἀθηνῶν, διότι θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ψαρρῶν καὶ τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων καὶ θὰ ἴδητε ὅτι πρέπει νὰ προνοήσωμεν τὶ θὰ γίνουν αἱ Ἀθῆναι μετὰ 100 ἔτη.

§204Γ. ΠΩΠ. Καὶ μετὰ 200.

§205Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔχει μεταφερθῇ ἡ πρωτεύουσα εἰς τὸν Βόσπορον.

§206Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὅταν λοιπὸν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν διατύπωσιν νέας πόλεως Ἀθηνῶν καὶ οὐχὶ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ κυττάξῃ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν ποῦ θὰ εὕρῃ τὰ μέρη ποῦ θὰ ρυμοτομήσει.

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄς τὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ Συνέδριον αὐτά.

§208Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο τὸ νέον σχέδιον ἐθεωρήθη πολυτελές, ἐθεωρήθη ὅτι οἱ Βαυαροὶ οἱ ὁποῖοι ἔκαμον τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ καὶ τὴν ὁδὸν Αἰόλου ἔκαμνον ὁδοὺς πολυτελεῖς ἐνῷ σήμερον γνωρίζομεν ὅτι αἱ ὁδοὶ αὐταὶ εἶναι ἄχρηστοι. Θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μέλλον τῆς πόλεως ἀλλὰ καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἡ νῦν πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἐξειλίχθη ὅπως παρετηρήσατε. Ὅπως παρετηρήσατε, πολὺ ὀρθῶς ἡ ἔκτασις τῶν Ἀθηνῶν εἶναι μεγαλυτέρα τῆς τῶν Παρισίων. Ἐὰν θελήσῃ τις νὰ λάβῃ ἀναλογίαν τινὰ περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν Ἀθηνῶν, μόνον τὸ Λονδῖνον δύναται νὰ μᾶς δώσῃ ἰδέαν καὶ αἱ Ἀγγλικαὶ πόλεις ἀκριβῶς, διότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦν ἐκεῖ, εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὸ ἐδῶ. Εἰς τὴν Γαλλίαν θὰ ἴδητε μεγάλα οἰκήματα ἀποτελούμενα ἀπὸ πολλὰ διαμερίσματα, ἐντὸς τῶν ὁποίων συνοικοῦσι δεκάδες οἰκογενειῶν, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας βλέπετε μονοκατοικίας.

§209Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ νερό. Τὸ Παρίσι ἔχει τὸν Σηκουάναν.

§210Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἔχω τὸ δεδομένον αὐτό, διότι ἄνευ αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ σοβαρὰ συζήτησις. Ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ μὴ εἴμεθα σύμφωνοι; Πῶς θὰ ζήσουν αἱ Ἀθῆναι χωρὶς νερό; Ὑποτίθεται ὅτι ἦλθε τὸ νερὸ καὶ συζητοῦμεν τὸ παρακάτω. Λοιπὸν ὁ βίος, μὲ τὸν ὁποῖον ἐξελίσσονται αἱ Ἀθῆναι, εἶναι ἀκριβῶς ὁ βίος τῆς μονοκατοικίας, δὲν εἶναι ὁ βίος τοῦ διαμερίσματος εἰς μεγάλας κατοικίας. Διὰ τοῦτο λαμβάνουν καὶ πολὺ μεγάλην ἔκτασιν αἱ Ἀθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ ἔκτασις εἶναι πολὺ μεγάλη, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι οἱ δρόμοι πρέπει νὰ εἶναι εὐρεῖς, διότι οἱ εὐρεῖς δρόμοι θὰ βοηθήσουν εἰς τὴν μεγάλην συγκοινωνίαν. Ἀκριβῶς δὲ, ἐπειδὴ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἐκτείνεται ἀμφιθεατρικῶς, καὶ δὲν ἔχει τὴν εὐκολίαν τῶν ὑπογείων σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ἄλλα μέρη, διότι τότε αἱ δαπάναι θὰ εἶναι τεράστιαι, διὰ τοῦτο οἱ δρόμοι πρέπει νὰ εἶναι εὐρεῖς διὰ νὰ ὑπάρχῃ διπλῆ καὶ τριπλῆ γραμμὴ τράμ, αὐτοκίνητα καὶ πᾶν ἄλλο μέσον συγκοινωνίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὴν Νεάπολιν μὲ ἐκείνους τοὺς στενοὺς δρομίσκους. Εἰς τὰς Ἀθήνας λ. χ. πρέπει ἡ ὁδὸς Σταδίου νὰ εἶναι πολὺ εὐρυτέρα. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις πρέπει νὰ εἶναι αὐτή, ἂς χρησιμεύσῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὡς Ἀδριανὸς οὐχὶ νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἀλλὰ νέας πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἐκεῖ ρίψατε τὴν πόλιν, ὥστε νὰ γίνουν καὶ νέα οἰκήματα, ἂν θέλετε, πέριξ εὐρυτάτων ὁδῶν, καὶ δώσατε τὸ σχέδιον μιᾶς πόλεως βιωσίμου, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι σήμερον εὑρισκόμεθα μὲ Κράτος διπλασιαζόμενον καὶ δὲν ἔχομεν μίαν πρωτεύουσαν μὲ τὸν ἀπαραίτητον χῶρον νὰ κατοικήσουν 25–30,000 ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συνεσπειρώθησαν ἐδῶ. Μία πρωτεύουσα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της, ὅτι πρέπει νὰ στεγάσῃ καὶ 200,000 ψυχῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνεφανίσθη ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως παντὸς σχεδίου καὶ εὑρέθη, ὅτι ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως εὑρισκόμεθα εἰς τὸ χείριστον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ εὑρεθῇ μία πόλις. Ἐπίσης πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ὁ ὕπαιθρος βίος, διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐπὶ 8 μῆνας ὁ βίος εἶναι ὕπαιθρος, καὶ εἶναι ζήτημα, ἂν δύνασθε νὰ τὸν περιορίσητε, ἔστω καὶ δι’ ἀστυνομικῶν μέτρων περιορίζοντες τὰ πεζοδρόμια, ἵνα μὴ κατοικοῦνται, καθ’ ὅσον ἐκ τοῦ κλίματος δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι νὰ κλεισθῶσιν ἐντὸς τῶν οἰκιῶν τῶν καταστημάτων. Αὐτὸ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἱκανοποιοῦνται μὲ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἔχετε εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας. Τὸ νὰ προεκτείνετε τὴν Α ἢ Β ὁδὸν εἶναι ἀδύνατον, διότι θὰ πληρώσητε κολοσσιαίας ἀποζημιώσεις. Δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει τὸ πραγματοποιήσιμον, ὥστε νὰ ρίψετε τὴν πόλιν ἀλλοῦ, ὅπου νομίζετε ὅτι εἶναι ὑγιεινότερον. Ὀλίγη πρακτικότης χρειάζεται, νὰ ρίψητε τὴν πόλιν ἀλλοῦ, διότι ἄλλως πᾶν σχέδιον θὰ σταματήσῃ πρὸ τῶν ἀξιώσεων τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου καὶ τῶν κολοσσιαίων ἀποζημιώσεων, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ φροντίσητε διὰ νέαν πόλιν καὶ τότε θὰ προσφέρητε πραγματικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὸ Κράτος.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸν λόγον.

§212Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Διέκοψα, κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀγορεύοντα νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξασφαλίζεται ἡ ὕδρευσις τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ νέου σχεδίου σοβαρῶς διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ κ. συνάδελφος μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι συμφωνοῦμεν. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ συμφωνήσῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐπαναλαμβάνω δὲν ἐξασφαλίζεται ἡ ὕδρευσις τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν σοβαρῶς περὶ σχεδίου τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, διότι κινδυνεύομεν νὰ πάθωμεν ὅ,τι ἔπαθον οἱ Ἀβδηρῖται μὲ τὴν κρήνην τῆς πόλεώς των.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ αὐτό.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει συζήτησις ἐπὶ ὡρισμένου σχεδίου πόλεως, εἶναι συζήτησις περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραϊσκάκης ἔχει τὸν λόγον.

§216Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλω καὶ ἐγὼ μικράς τινας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνιστᾶται. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν συνιστωμένην ἀνατίθεται ἡ ἐκπόνησις νέου σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ τοῦτο προσομοιάζει μὲ ἓν ἀνέκδοτον, τὸ ὁποῖον γνωρίζω. Εἴς τινα χώραν διετάχθη ἡ κατασκευὴ ὑπό τινος μεγιστᾶνος μιᾶς μεγάλης καὶ ὡραίας εἰκόνος. Ὁ μεγιστὰν οὗτος θεωρήσας, ὅτι ἡ εἰκὼν θὰ εἶναι ὡραιοτέρα τῇ συνεργασίᾳ πολλῶν ζωγράφων, ἀνέθεσε ταὐτοχρόνως εἰς 5–6 ζωγράφους νὰ ἐξεικονίσουν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ θέμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔρχεται ἀπὸ καλλιτεχνικῆς καὶ τεχνικῆς ἀπόψεως ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἕν σχέδιον μιᾶς πόλεως ἐπέχει τόπον συλλήψεως μιᾶς τεχνικῆς ἰδέας, ἑνὸς καλλιτεχνήματος ἐν τῷ νῷ, ἡ συνεργασία δὲ πολλῶν ἀτόμων εἰς τὴν σύνταξιν τοιούτου τινὸς σχεδίου μᾶλλον βλάβην φέρει ἢ ὠφέλειαν καὶ χρονοτριβὴν θὰ φέρῃ καὶ συζητήσεις περιττὰς καὶ ἴσως μὴ ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀνέφερεν, ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ ἔργου τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν συνιστᾷ, τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς πόλεως τῆς Θεσσαλονίκης. Ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς ξεχωριστὸν ζήτημα καὶ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ καλλιτεχνικῆς ἡ ἀνοικοδόμησις πόλεως, ὡς ἡ Θεσσαλονίκη μὲ ὀλιγωτέρας ἀξιώσεις τεχνικῶς καὶ καλλιτεχνικῶς οἵας ἔχουν αἱ Ἀθῆναι. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνοικοδομήσεως τῆς Θεσσαλονίκης ἐπεβάλλετο κατόπιν τῆς ἐπελθούσης ζημίας τῆς πυρκαϊᾶς καὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τῆς ταχίστης ἀνοικοδομήσεως αὐτῆς, ἐνῷ στὰς Ἀθήνας συμβαίνει ἄλλο. Δόξα τῷ Θεῷ αἱ Ἀθῆναι δὲν ἔχουν οὔτε πυρκαϊὰν οὔτε βομβαρδισμούς, ἐδῶ ζητεῖται ἐν τῇ ὁμολογουμένως ἀξιεπαίνῳ μερίμνῃ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἡ ἐξωράϊσις τῶν Ἀθηνῶν. Διότι προκειμένου περὶ σχεδίου πόλεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτῇ κολοσσιαίας δαπάνας ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἄλλα ἔξοδα, δὲν πρόκειται τοιοῦτόν τι σχέδιον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐντὸς τριετίας, ὅπως φέρομεν, ὡς ἐπιχείρημα διὰ τὴν Θεσσαλονίκην. Ὥστε τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θεωρῶ, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐπιτυγχάνεται, ἐὰν λάβωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς. Ἡ ἀρχὴ τοῦ ζητήματος τούτου ἔγκειται ἐν τῷ ἑξῆς: νὰ προκηρύξητε διαγωνισμὸν διεθνῆ μάλιστα, πρὸς σύνταξιν σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, σχεδίου συνταχθησομένου ὑπὸ ἑνὸς ἀτόμου. Καὶ περὶ τούτου κάμνω αὐτὴν τὴν παρέκβασιν, διότι καὶ εἰς τὴν πόλιν τῶν Παρισίων, ὁσάκις ἕνεκα ἐξωραϊσμοῦ ἐγένοντο μεγάλαι ρυμοτομίαι, κυρίως ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ναπολέοντος τοῦ Αʹ. τὰ σχέδια πάντα ἐξεπονήθησαν ἐκ μιᾶς διανοίας, εἰς τὰ σχέδια αὐτὰ αἱ διάφοροι ἐπιτροπαὶ δύνανται νὰ ἐπιφέρουν τυχὸν βελτιώσεις ἀναλόγως τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν. Τὸ κυριώτερον λοιπὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ὑποδείξωμεν εἶναι ὅπως προκηρυχθῇ ὁ διαγωνισμός, ὅταν δὲ ὑποβληθῶσι τὰ διάφορα σχέδια τότε νὰ συσταθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὰ σχέδια ταῦτα. Διότι τώρα θὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἀρχίσῃ μελετῶσα τὸ σχέδιον, θὰ ἐργασθῇ καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, ποῖος θὰ κρίνῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς; θὰ γίνουν ἄλλαι ἐπιτροπαί; Πλὴν δὲ τούτου, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἀναγκῶν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν θὰ ἐθεώρουν, ὡς κἄτι τι πρακτικώτερον, ἂν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπεβάλλετο μελέτη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ νομοσχέδια προνοοῦν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως καὶ δεύτερον περὶ τῶν ὑπονόμων καὶ τῆς βελτιώσεως τῆς συγκοινωνίας ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς πόλεως. Αὐτὰ εἶναι τὰ πρακτικώτερα καί τὰ δυνάμενα ἀμεσώτερον νὰ ἐκτελεσθῶσι. Ἀλλὰ πάλιν ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος, τὸ ὁποῖον εἴδομεν εἰς πολλὰ ἄλλα νομοθετικὰ μέτρα ὡς ἐπιχείρημα, ἵνα ἑορτασθῇ καλλίτερον ἡ μεγάλη αὐτὴ ἡμέρα. Τὸ τοιοῦτον τὸ θεωρῶ ὡς ἐπιχείρημα ἀτυχέστατον, καθ’ ὅσον ὁ ἐλάχιστος χρόνος, ὁ ὁποῖος ἀπομένει μέχρι τοῦ ἑορτασμοῦ δὲν ἐπιτρέπει, εἰμὴ τὴν ἐκτέλεσιν ἐλαχίστων ἐξωραϊστικῶν ἔργων ἀμέσου τινὸς ἀνάγκης διὰ τὴν πόλιν. Ἀλλ’ ἡ μεταβολὴ τοῦ σχεδίου ἡ μεγάλη καὶ ἡ ρυμοτόμησις θὰ ἀπαιτήσουν δεκάδας ἐτῶν πρὸς ἐκτέλεσιν, πρὸς τούτοις δὲ δαπάνας, ἀπορῶ δὲ ποῦ θὰ ἐξευρεθοῦν αἱ δαπάναι αὐταὶ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἂν δέχεται, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§218ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται.

§220ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν κ. Πρόεδρε.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9 μ. μ.

(Ὥρᾳ 7.30 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 9.30 μ. μ.)

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νόμων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κύριος Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§223Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι τὸ τρίτον κατὰ σειρὰν νομοσχέδιον, ἀφ’ ὅτου ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο. Εἶναι ἀληθῶς εὐχάριστον καὶ ἄξιος ἐπαίνου ὁ κύριος Ὑπουργὸς διὰ τῆς προσπαθείας τὴν ὁποίαν κατέβαλεν, ὥστε τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς νὰ προσπαθήσῃ νὰ τὰς συμπληρώσῃ καὶ νὰ τὰς τελειοποιήσῃ διὰ τελειωτέρων διατάξεων τῶν διαφόρων νομοσχεδίων. Ἐν τούτοις ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τὸ τρίτον καὶ πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ διατάξεις καὶ διατυπώσεις ὁριστικὰς, ὥστε νὰ μὴ κάμωμεν κάθε ὥραν τροποποιήσεις. Νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τοιούτου σπουδαιοτάτου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει μέτρα βιομηχανικοῦ καὶ παραγωγικοῦ κλάδου καὶ ἰδίως περὶ μεταλλείων εἰς τὸ κεφάλαιον δὲ αὐτὸ θὰ ἀποδείξω τὰς ἀτελείας καὶ τὰς συμπληρώσεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ τονίσω τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀποβῶσι πηγὴ μεγάλη πλούτου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν διατυπωθῶσι καὶ τακτοποιηθῶσιν, ὅπως ἀπαιτεῖ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ νεωτέρα πρόοδος. Κύριοι βουλευταί, καὶ αὐτὸ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει, ὅτι οἱ κλάδοι τῆς βιομηχανίας θὰ ἐπιβάλωσι τὴν διαίρεσιν καὶ εἰδίκευσιν τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε τὰ τῆς βιομηχανίας τῆς εὑρισκομένης σήμερον ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν διαφόρους βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὴν χημείαν καὶ ἄλλους κλάδους. Τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 4, ὅπου ἀναφέρει, ὅτι οἱ τμηματάρχαι (ἀναγινώσκει). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ἀναφέρει ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῶσιν πέντε ἐπιθεωρηταὶ διὰ τὴν βιομηχανίαν. Ἀληθῶς τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι εὐστοχώτατον καὶ οἱ ἐπιθεωρηταί, οἱ ὑπάρχοντες μέχρι τοῦδε νὰ πολλαπλασιασθῶσιν, διότι δὲν ἐπαρκῶσιν. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ εἶναι πέντε ἐπιθεωρηταί, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶναι ὅλοι χημικοὶ ἢ τεχνικοὶ βιομήχανοι, ποίαν ἐποπτείαν θὰ δύνανται νὰ ἀσκήσωσιν οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἐπὶ τῶν μηχανικῶν ἐργοστασίων Πειραιῶς, ἐπὶ τῶν μηχανουργείων, νηματουργείων, καθεκλοποιΐας καὶ πιλοποιΐας, ἀντὶ νὰ ὁρίζῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι οἱ ἐπόπται δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα τοῦ μηχανικοῦ ἢ τοῦ ἠλεκτρολόγου. Τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, ἀφ’ οὗ ἤδη καταρτίζηται τὸ τρίτον, νὰ διαιρέσῃ τοὺς ἐπιθεωρητὰς εἰς δύο κατηγορίας, νὰ εἶναι δύο ἀποκλειστικῶς, ὥστε νὰ δύνανται οἱ ἐπιθεωρηταὶ νὰ ἐποπτεύωσι τὰ διάφορα ἐργοστάσια καὶ τὴν ἐν γένει ἀνάπτυξιν τῆς παρ’ ἡμῖν βιομηχανίας. Τώρα πιθανὸν ὁ κύριος Ὑπουργὸς αὔριον νὰ ἐκλέξῃ καὶ ἀπὸ τοὺς δύο κλάδους, ἀλλὰ τίς δύναται νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκει εἰδικοὺς διὰ τοὺς κλάδους νὰ συμπληρώσῃ καὶ τὸν πέμπτον ἐπιθεωρητὴν ἐξ ἑνὸς κλάδου καὶ ἅπαξ ἀφοῦ τὸν συμπληρώσῃ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ πράγματα.

§224Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ποίαν διάκρισιν κάμνετε;

§225Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἰς μηχανικοὺς καὶ χημικούς.

§226Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔχομεν ὑπ’ ὄψει νὰ διορίζωνται ἐπιθεωρηταὶ ἔχοντες εἰδικότητα.

§227Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁ νόμος λέγει νὰ ἔχωσι δίπλωμα ἀνωτέρας σχολῆς (ἀναγινώσκει).

§228Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δηλαδὴ τῆς δεῖνα κλάσεως δὲν δύνανται νὰ εἶναι πλείονες.

§229Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Μάλιστα. Εἰς δύο κατηγορίας. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐποπτείας. Οἱ ἐπόπται εἶναι μία κατηγορία κατωτέρα τῶν ἐπιθεωρητῶν. Διὰ τοῦτο ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει). Καὶ αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀσαφές, διότι τὸ Πολυτεχνεῖον, ὅπως σήμερον εἶναι, ἔχει σχολὴν ἀρχιτεκτονικήν, ὅταν παρουσιασθῇ εἷς μὲ τὸ δίπλωμα τοῦ ἀρχιτέκτονος καὶ διορισθῇ αὐτὸς εἶναι ἀρχιτέκτων ἀκατάλληλος.

§230Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Φαντάζεσθε, ὅτι θὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ διορίσῃ ἀρχιτέκτονα;

§231Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Μπορεῖ νὰ μὴ τὸ κάμετε σεῖς, ἀλλὰ ποῖος μοῦ ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν θὰ τὸ κάμῃ ἄλλος; Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ εἶναι ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὡς προσόντα ἐπόπτου βιομηχανίας εἶναι καὶ τὸ ἀπολυτήριον τοῦ γυμνασίου μὲ πενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ἐργοστασίῳ.

§232Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Πολὺ μεγάλην σημασίαν δίδετε εἰς τὰ διπλώματα. Αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐν γένει τῶν Λατίνων· τὴν ἱκανότητα πρέπει νὰ κυττάξωμεν, διότι δυνατὸν ὁ ἔχων δίπλωμα νὰ εἶναι ἀνίκανος καὶ τὸ ἐναντίον ὁ μὴ ἔχων νὰ εἶναι ἱκανός.

§233Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Αὐταὶ εἶναι σπανιώταται περιπτώσεις, ἀλλὰ τὸ δίπλωμα δὲν ἐμποδίζει τὴν ἱκανότητα. Τοὐλάχιστον θὰ ἔχωμεν μίαν βάσιν. Διότι οἱ τελειόφοιτοι τῶν γυμνασίων, ὡς μάλιστα εἶναι τὸ σύστημά μας, δὲν γνωρίζουν πολλὰ πράγματα. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ ἐτῶν ἔστειλε κάποιος πρὸς ἕνα συγγενῆ μου τὸν υἱόν του μόλις τελειώσαντα τὸ γυμνάσιον. Τοῦ ἔγραψε τὶ μοῦ τὸν στείλατε ἐδῶ, οὔτε διὰ γραφεὺς δὲν κάμνει, δὲν τὸν μαθένατε τίποτε πρακτικώτερα πράγματα; Ἡμεῖς ὅμως θέλομεν αὐτοὺς νὰ τοὺς κάμωμεν ἐπόπτας. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἄστοχος καὶ πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ.

§234Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ γίνεται διαγωνισμός.

§235Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν λέγει διαγωνισμόν· ἀρκεῖ νὰ φέρῃ πιστοποιητικὸν ὅτι ὑπηρέτησεν—ἀδιάφορον ἂν ἔχῃ ἱκανότητα ἢ ὄχι—καὶ αὐτὸς θὰ γίνῃ δεκτὸς ὡς ἐπόπτης τῆς βιομηχανίας. Ἔρχομαι εἰς τὸ 5ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται τὸ Ὑπουργεῖον νὰ καλῇ ὑπαλλήλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἀναλαμβάνουν ὑπηρεσίαν. Σοφωτάτη ἡ διάταξις, ἀλλ’ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς δίδει ὡς ἐπίδομα τὸ ¼ τῆς μισθοδοσίας των. Διατὶ αὐτό; Διατὶ νὰ μὴ δίδεται ἓν ἐπίδομα 100 ἢ 150 δρχ., διότι οἱ ὑπάλληλοι τῇ Τραπέζης γνωρίζομεν πῶς μισθοδοτοῦνται, μισθοδοτοῦνται ἁδρότατα καὶ πολὺ καλὰ μισθοδοτοῦνται ὡς μισθοδοτοῦνται, ἀλλὰ δὲν τοὺς φθάνει, ὅταν ἔλθουν νὰ ὑπηρετήσουν ἓν ποσὸν 100 ἢ 150 δρχ., διότι οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τραπεζῶν λαμβάνουν 600 καὶ 700 δρχ. νὰ πληρώνῃ τὸ δημόσιον εἰς αὐτοὺς τόσον πολὺ διὰ τοὺς μέχρι τοῦδε ὑπηρετήσαντας ἂς τὸ πάρουν αὐτό. Ἑτέραν παυατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἀλλοδαπῶν, ἔχομεν πικρὰν πεῖραν τῶν ἀλλοδαπῶν, ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὴν γαλλικὴν ἀποστολὴν, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἰργάσθη ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ οἱ ἀλλοδαποὶ μέγιστοι ἐπιστήμονες ἀπέτυχον. Ἔχομεν τὸν Σίγγυς, τὸν δασολόγον, ἀπέτυχε, τὸν Πίπτιου, κοραλλιολόγον, τὸν ὁποῖον ἔφεραν ἐδῶ, τὸν ἐπλήρωσαν ἁδρότατα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι νὰ ἔχωμεν ἕνα κιβώτιον κοράλλια εἰς τὸ Ὑπουργεῖον χωρὶς καμμίαν ἐξευρένησιν καὶ κανένα χάρτην.

§236Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Διότι τὸν ἔφεραν καὶ τὸν ἀφῆκαν δὲν τὸν ὤθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§237Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι αὐτό. Δὲν νομίζετε ὅτι ὑπάρχουν Ἕλληνες ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι στελλόμενοι ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη μελετῶντες τὰ συστήματα ἐκεῖνα, γνωρίζοντες καὶ τὰς συνθήκας τοῦ βίου ἐδῶ δὲν θὰ σᾶς εἶναι χρήσιμοι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστήμης καὶ παρατηρήσεως, παρὰ νὰ φέρωμεν ἀπὸ τὴν ἀλλοδαπήν, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐδῶ, δὲν θέλω νὰ φέρω ἄλλα παραδείγματα, τὸ παράδειγμα τοῦ Ἰταλοῦ ὀργανωτοῦ τῆς Χωροφυλακῆς. Δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα, κύριοι, ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας.

§238Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ παραμείνουν καὶ ὡς κεφάλαια οἱ Ἕλληνες.

§239Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐφέραμεν ἕνα διάσημον ἰχθυολόγον, δὲν ὑπάρχει καλύτερος· ὁ Νιτσεγγότερα, δὲν ἔκαμε τίποτε, τὸ λέγω μετὰ πόνου αὐτό. Εἶναι ἓξ χρόνια καὶ σήμερα βλέπετε τὰ πορίσματα τῆς ἐργασίας του, τὸν ὁποῖον διαρκῶς παρακαλοῦμεν καὶ διαρκῶς ἐκλιπαροῦμεν νὰ ἐπανέλθῃ.

§240Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ κύριος Νιτσεγγότερα καταφθάνει· ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸν πρέπει νὰ ἀπόσχωμεν τῶν ἐπικρίσεων, εἶναι ἕνας ἄριστος ἐπιστήμων ἀκραιφνὴς φιλέλλην, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον διεκόπη λόγῳ τοῦ πολέμου. Δὲν δύνασθε δὲ νὰ κρίνετε ἓν ἔργον τόσον μεγάλον, διότι ἡ ὀργάνωσις τῆς ἁλιείας δὲν εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συντελεσθῇ εἰς ἕξ μῆνας. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναμένωμεν καὶ κατόπιν νὰ κρίνωμεν.

§241Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐγὼ πρῶτος ἐζύμωσα αὐτὸν, εἶμαι εἰς θέσιν, διότι ἐσπούδασα καὶ ἰχθυολογίαν καὶ ἔμεινα πέντε χρόνια εἰς τὴν Εὐρώπην, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω πόσος χρόνος χρειάζεται διὰ νὰ ὀργανωθῇ ἡ ἁλιεία. Εἶναι μέτρα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς καὶ ἄλλα ποῦ θέλουν πέντε· τὸ πρῶτον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι ὁ σχηματισμὸς προσωπικοῦ. Εἶναι μεταλλεῖα τὰ ἰχθυοτροφεῖα, δίδουν ἑκατομμύρια, καὶ ὅμως ἔχομεν ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ αὐτά, καὶ ἐν τούτοις ἔχετε περιορίσει τὰ μεταλλεῖα αὐτὰ εἰς ἕνα τμηματάρχην. Χρειάζονται δέκα καὶ δεκαπέντε ἐπιστήμονες· τὸ πρῶτον πρᾶγμα ποῦ θὰ κάμετε εἶναι νὰ στείλητε ὑποτρόφους νὰ σπουδάσουν.

§242Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§243Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Θὰ τὸ ἐπαινέσω αὐτό. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ ὀργανωταὶ ἀπέτυχον, ἐνῷ ἐὰν ἐστέλλατε ὑποτρόφους νὰ σπουδάσουν θὰ ἦσαν χρήσιμοι εἰς τὸν τόπον. Ἀρκεῖ κύριοι, ἡ ξενομανία μᾶς ποῦ ἐφθάσαμεν εἰς τοὺς Τούρκους αἰχμαλώτους εἰς τὸ «Ἀκταῖον» νὰ πηγαίνουν μερικοὶ κύριοι καὶ κυρίαι νὰ τοὺς ἐπισκέπτωνται. Τοὐλάχιστον ἡ Πολιτεία νὰ ἀπαλλαγῇ αὐτῆς τῆς ἀδυναμίας.

§244ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τοὺς ξένους δὲν τὰ μάθαμε;

§245Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὄχι, νὰ πᾶνε Ἕλληνες νὰ τὰ μάθωσι καὶ νὰ ἔλθωσιν.

§246Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ ἐφαρμόσατε σεῖς εἰς τὸν Ζωολογικὸν Κῆπον· εἴχατε ἀκουάριον.

§247Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν εἴχομεν ἀκουάριον. Ἐὰν θέλετε φέρετε ἐπερώτησιν ἵνα σᾶς εἴπω τί ἐγένετο εἰς τὸν Ζωολογικὸν Κῆπον.

§248Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μήπως εἶσθε Ὑπουργὸς νὰ φέρω ἐπερώτησιν;

§249Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἔχετε τὸ ἄρθρον 9, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὴν σύστασιν ἀνωτάτου Συμβουλίου ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας. Εὐστοχώτατον καὶ θαυμάσιον τὸ σύστημα, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς θίγει τὸ πρῶτον ζήτημα σπουδαιότατον ἄξιον παντὸς ἐπαίνου καὶ τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ καλὸν τῆς ὑπηρεσίας. Τὸ Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσωπα περιωπῆς καὶ ἱκανότητος, ἐν τούτοις ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας τὸν ὁποῖον ὁρίζει ἀπὸ 3 μέχρι 10 ἡμερῶν καὶ ἡ ἀμοιβὴ τὴν ὁποίαν δίδει 200 δραχμῶν δι’ ἕκαστον σύμβουλον, σημειωτέον δὲ ὅτι θὰ λάβωσι μέρος καὶ ἄνδρες ἐρχόμενοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν.

§250Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λαμβάνεται πρόνοια καὶ δι’ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα.

§251Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἷς καλὸς ἐπιστήμων ἐρχόμενος ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν πρέπει νὰ πληρώνεται, ἄλλως θὰ γίνεται ὅ,τι γίνεται εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, βλέπομεν 30 ὀνόματα, καὶ ἐργάζονται ἕνας ἢ δύο. Θὰ τοὺς πληρώσητε. Ἵνα ἀφήσω ἐγὼ τὴν ἐργασίαν μου ἀπὸ τὸν Πύργον, Πάτρας Πειραιᾶ, πρέπει νὰ πληρωθῶ. Δὲν ἔρχονται δι’ 100 δραχμάς. Θὰ τοὺς πληρώσητε 1000 δραχμάς. Τί κάμνουν οἱ Ἐγγλέζοι; Τοὺς μεγάλους ἀρχηγοὺς δὲν τοὺς δίδουν παράσημα καὶ τιμὰς, ἀλλὰ 1.000 καὶ 2.000 σελίνια τὸν μῆνα. Αὐτὸ πρέπει νὰ κάμετε καὶ σεῖς. Ἔρχεται, κύριοι βουλευταί, τέταρτον ζήτημα τὸ τῶν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων, εἰς τὰ ὁποῖα πολὺ καλὰ λαμβάνει μέρος καὶ ὁ γενικὸς γραμματεύς. Μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, μέλος τοῦ ἀνωτάτου Συμβουλίου κλπ., ἐφόσον δὲ ὁμιλοῦμεν καὶ περὶ προσώπων ἀκόμη, διότι εἶναι γνωστὰ ὅλα τὰ πράγματα, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι ὁ νῦν γενικὸς γραμματεὺς πιθανὸν νὰ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλα, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νῦν. Ὁ γενικὸς γραμματεὺς διὰ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, ὁ γενικὸς γραμματεὺς βασιλικὸς ἐπίτροπος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπογράφων τὰ τραπεζογραμμάτια, ὁ γενικὸς γραμματεὺς μέλος τοῦ γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου βιομηχανίας, τῶν μεταλλείων. Μὰ τέλος πάντων τὶ τὸ θέλετε τὸν ἄνθρωπον αὐτόν; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ γενικὸς γραμματεὺς πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὰ καθήκοντά του τὰ τυπικὰ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἐφόσον δὲν πρόκειται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης νὰ διεκδικήσῃ δικαιώματα τοῦ Κράτους ἢ τοῦ Ὑπουργείου ἢ νὰ συντελέσῃ νομικῶς εἰς τὴν ἐπίλυσιν ζητημάτων ἀφορώντων τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ δαπανᾷ 3 ὥρας ὑπογράφων τραπεζογραμμάτια.

§252Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπειδὴ θίγετε ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀσχολίας τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως ἐκτὸς τοῦ Ὑπουργείου, σᾶς παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε ὅτι ὄχι 3 ὥρας τὴν ἡμέραν δὲν ἐργάζεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ ὑπάρχουν ἑβδομάδες ὅπου δὲν ἐργάζεται.

§253Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψει πόσα τραπεζογραμμάτια ἐξεδόθησαν, θὰ ἴδητε πόσον ἐργάζεται.

§254Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπογράφουσι τρεῖς.

§255Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει καὶ ἀμοιβὴ διὰ τὰς ὑπογραφὰς αὐτὰς—καὶ βεβαίως εἷς ἄνθρωπος ἱκανότατος δὲν ἔρχεται διὰ τὰς 400 δραχμὰς—διὰ τοῦτο προτείνατε εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ ὁρισθῇ μισθὸς καλὸς διὰ τὸν γενικὸν γραμματέα, διότι ὁ νῦν γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἤρχετο μὲ 600 δραχμὰς, πρέπει λοιπὸν νὰ τὸν πληρώσητε 1.000 διὰ νὰ τὸν ἔχητε εἰς τὴν ἐργασίαν σας. Καὶ ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα σπουδαιότατον, εἰς τὸ ζήτημα τῶν μεταλλείων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει καὶ ἐν διαφόροις ἄρθροις τοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ μόνον ὑποδεικνύει, ἀλλὰ καὶ διατυπώνει τὸ ζήτημα, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει πολιτικὴν νὰ κρατικοποιήσῃ τὰ μεταλλεῖα, ἐκμεταλλευόμενον αὐτὰ, εἴτε δι’ ἐργολαβίας, εἴτε διὰ δημοσίων ὑπαλλήλων. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ εἴπῃ εἰς ποῖα ἄλλα Κράτη ἐκρατικοποιήθησαν τὰ μεταλλεῖα καὶ ποῖα μεταλλεῖα;

§256Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐννοεῖ τὰς παραχωρήσεις.

§257Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, θὰ ἴδητε τὶ λέγει: «Ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους εἶναι νὰ κρατικοποιήσῃ τὰ μεταλλεῖα.... κλπ.».

§258Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Εἶνε πολὺ ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ αὐτή.

§259Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μήπως δὲν εἴχομεν τὴν ἱστορίαν τοῦ μεταλλείου τῶν Χαλαρίων;

§260Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὰς ἀντιρρήσεις αὐτὰς τὰς ἐπερίμενον, ἀλλ’ ἔχω ἑτοίμην καὶ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν γνωρίζετε. Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι εἰδικώτατος εἰς αὐτὰ, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοῦ εἰπῇ ποῖα μεταλλεῖα ἐκρατικοποίησαν τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης.

§261Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ νομοσχέδιον δὲν ὁμιλεῖ περὶ κρατικοποιήσεως τῶν μεταλλείων, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἔχει καὶ ἐὰν ἐγένετο συζήτησις θὰ ἐξέθετε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἔχει τὴν πολιτικὴν αὐτήν.

§262Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ δημοσίας ἐκμεταλλεύσεως, ἑπομένως σημαίνει ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἐκμεταλλεύηται ἀπ’ εὐθείας τὰ μεταλλεῖα.

§263Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι. Ἐψηφίσαμεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκρατικοποιήσαμεν μερικὰ μεταλλεῖα καὶ μερικὰς ἐκτάσεις μεταλλευτικάς, τὰς ἐκηρύξαμεν ἐθνικὰς καὶ τώρα εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκμετάλλευσιν.

§264Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἀντικρούσω ἐκεῖνο τ’ ὁποῖον λέγετε ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει καὶ εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι ἡ κρατικοποίησις τῶν μεταλλείων εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ εἶναι ἀσύμφορος. Τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης ἐκρατικοποίησαν μεταλλεῖα, ἂν καὶ ἐλάχιστα τὰ ὁποῖα εἶχον ἐμφανίσεις ἁπτάς. Π. χ. ἐκρατικοποίησαν τὰ μεγάλα ἀνθρακωρυχεῖα τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα ἀρχίζουν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν διακόπτονται ἀπὸ τὸν πορθμὸν τοῦ Καλαί, προχωροῦν μετὰ ταῦτα πρὸς τὸ μέρος τοῦ Βελγίου, διακόπτονται ἀπὸ μερικὰς καλλιούχους ἐκτάσεις καὶ ἐξακολουθοῦν εἰς τὴν Σιλλεσίαν καὶ Βοσνίαν. Αὐτὰ εἶναι ἀνθρακωρυχεῖα μεγίστης ἐκτάσεως, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πλοῦτον ἄφθονον καὶ τὸ Κράτος τὰ εἶδε καὶ εἶπε: διατὶ νὰ τὰ ἀφήσω εἰς τὸν Α ἢ Β ἰδιώτην καὶ νὰ μὴ τὰ πάρω ἐγώ. Καὶ τὰ ἐκράτησε ὄχι ἐν ὅλῳ ἀλλὰ ἐν μέρει.

§265Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Καὶ ἐμεῖς μερικὰ εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§266Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ναί, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπειλεῖ ἔτι καὶ ἄλλα.

§267Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἀναγκαίας συστάσεως εἰδικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὰς ἐκμεταλλεύσεις καὶ τὰς μελέτας τὰς σχετικὰς πρὸς τὰ μεταλλεῖα. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπικρίνητε τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐπίκρισις θὰ ἐχώρῃ ὅταν ἐψηφίζετο ὁ κείμενος νόμος. Ἐὰν θέλετε νὰ κατακρίνητε τὸν κείμενον νόμον, ὅτι εἶχε κακὰς ἀποδείξεις, δύνασθε διὰ μιᾶς εἰδικῆς ἐρωτήσεως νὰ φέρετε τὸ ζήτημα. Σήμερον πρόκειται περὶ συστάσεως εἰδικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ὁ κείμενος νόμος.

§268Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Τὸ ἄρθρον 29 προνοεῖ περὶ αὐτοῦ.

§269Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἶναι ἄξιος πολλῶν ἐπαίνων ὁ κ. συνάδελφος, διότι πρῶτος αὐτὸς ἔβαλε μίαν φράσιν, ἡ ὁποία δὲν ἠκούσθη ἕως τώρα, νὰ γείνῃ γεωλογικὴ ἔρευνα ἐν τῇ χώρᾳ.

§270Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δηλῶ ὅτι, καὶ ἐν τῷ τύπῳ ἐπραγματεύθην τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης.

§271Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τότε σᾶς συγχαίρω. Μοιράζεσθε τὰ συγχαρητήρια, ἀλλὰ πρώτην φορὰν βλέπω εἰς νομοσχέδιον τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ γεωλογικὴ ἔρευνα θὰ εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλείτερα εὐεργετήματα. Θέλετε μεταλλευτικὸν πλοῦτον; ἀπὸ κεῖ θὰ ἐξέρχηται. Θέλετε τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων; ἔργα ὑδραυλικά; τὰ πάντα ἀπὸ τὴν γεωλογικὴν ἔρευναν ἐξαρτῶνται, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ χαρτογράφησις τῆς χώρας. Ταῦτα πάντα ὄχι μόνον τὰ εὐρωπαϊκὰ ἔθνη, ἀλλὰ καὶ ἡ Ρουμανία ἔχει εἰς πλήρη ἐνέργειαν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ μὴ μείνῃ τὸ πρᾶγμα ἡμιτελὲς, ὅπως διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ γεωλογικὴ ἔρευνα τῆς χώρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μὲ μέτρα ἀνεπαρκῆ· ἢ πρέπει νὰ γείνῃ πλήρης ἢ νὰ μὴ γείνῃ. Λάβετε τὴν Ρουμανίαν· ἔχει γεωλογικὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὸ προσωπικὸν τακτικόν: διευθυντήν, ὑποδιευθυντήν, 4 γεωλόγους, 6 βοηθοὺς, 2 μηχανικοὺς μεταλλειολόγους, ἕνα διευθυντὴν καὶ 2 βοηθοὺς χημικοὺς τοῦ ἀγορανομικοῦ τμήματος, 2 χημικοὺς καὶ 4 βοηθοὺς τοῦ γεωλογικοῦ τμήματος, προσέτι δὲ ἕξ συνεργάτας γεωλόγους τῶν διαφόρων Πανεπιστημίων. Εἷς γεωλόγος δὲν δύναται νὰ ἐξετάσῃ λεπτομερῶς, διότι τὰ στρώματα, τὰ ὁποῖα θὰ συναντήσῃ θὰ ἔχωσι διάφορα εἴδη. Ὁ γαιολόγος ἄλλος γνωρίζει τὰ ὀρυκτά, ἄλλος ἐργάζεται μικροσκοπικῶς κλπ., ὥστε ἕκαστος προσθέτει τὰ φῶτα τῆς εἰδικότητός του καὶ οὕτω ἐπιτυγχάνεται αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία καὶ ἐξοδεύει ἡ Ρουμανία περὶ τὰς 200 χιλιάδας λέϊ, ἤτοι 200 χιλιάδας φράγκα νομίζω ἐτησίως.

§272Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἴπατε, ὅτι ἡ χαρτογράφησις ἐνδιαφέρει οὐ μόνον τὰ μεταλλεῖα ἀλλὰ καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα κλπ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἔχει περισσότερον προσωπικόν· ὑποθέτω ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ ἔχῃ τὴν συνδρομὴν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τμήματος αὐτοῦ.

§273Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐπίσης ἡ Βουλγαρία.

§274Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, ἡ Βουλγαρία δὲν ἔχει ἢ ἕνα μόνον γεωλόγον.

§275Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἴπατέ μοι ἄλλα Κράτη ἐκτὸς τῆς Βουλγαρίας. Ἡ Σαξωνία, γνωρίζετε τί ἔχει; ἔκαμε τὸν γεωλογικὸν χάρτην εἰς διάστημα 35 ἐτῶν. Ἐκεῖ ἐν τῇ Σαξωνίᾳ 40 γεωλόγοι καὶ διάφοροι ἄλλοι συνειργάσθησαν ἐπὶ 35 ἔτη, ἵνα κάμωσι τὴν χαρτογράφησιν τῆς Σαξωνίας. Ἡ δὲ Ἀμερικὴ ἔχει 7½ ἑκατομμυρίων φράγκων ἐτήσιον προϋπολογισμὸν διὰ τὴν ἐξερεύνησιν τὴν γεωλογικὴν τῆς χώρας. Ὥστε, κ. βουλευταί, πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὅτι θὰ εἶναι μία ἀπὸ τὰς εὐεργετικωτέρας πράξεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἴσως ἡ εὐεργετικωτέρα καὶ αὐτοῦ τοῦ νόμου τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐὰν τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐτέθη πρώτην φορὰν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὀργανωθῇ κατὰ τὸν πρέποντα τρόπον. Σημειωτέον δὲ ὅτι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἔχει γείνει καὶ κἄποια μελέτη ἀπὸ τὸν καθηγητὴν τῆς ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικός. Σήμερον ἔλαβον γνῶσιν τῆς μελέτης αὐτῆς καὶ εἶδον, ὅτι κάμνει καὶ ὑπολογισμοὺς καὶ λέγει, ὅτι ἂν ἔχῃ ἕνα γεωλόγον καὶ ἐξακολουθήσῃ καὶ αὐτὸς ἐργαζόμενος, θὰ χρειασθῇ 456 ἔτη διὰ τὴν χαρτογράφησιν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἂν ἔχῃ 6 γεωλόγους θὰ χρειασθῇ 80 ἔτη. Ὥστε ἂς ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπειγούσης ἀνάγκης, ὥστε νὰ τὸ κάμωμεν σήμερον ὅπως–ὅπως. Ἂν τὸ ἀφήσωμεν θὰ περιμένωμεν 450 ἔτη διὰ νὰ χαρτογραφηθῇ ἡ Ἑλλάς, ἐνῷ ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω, καὶ τὸ υἱοθέτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν καταρτισθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον προσωπικὸν ἐκ 4, 5 θὰ ἔλθουν καὶ ξένοι γεωλόγοι ἐξ ἐνδιαφέροντος, ἂν μάθουν τὸ πρᾶγμα, νὰ ἐργασθοῦν, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ, ἐπειδὴ προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ σταλοῦν ὑπότροφοι ὄχι μὲ 200 καὶ 300 δρχ. ἀλλὰ μὲ 500, νὰ σταλοῦν 5, 10 παιδιὰ νὰ σπουδάσουν, ὥστε εἰς διάστημα 5,6 ἐτῶν νὰ ἔλθουν καλὰ μελετημένοι καὶ τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔχομεν γεωλογικὴν ὑπηρεσίαν ὄχι miniature, ὄχι μορμολύκειον τῆς γεωλογικῆς ὑπηρεσίας. Ἐπίσης ἔχω νὰ ἀναφέρω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν ἱδρύσει μεταλλειολογικὸν ἐργαστήριον, διὰ νὰ ἐξετάζῃ ὡς καὶ γεωλογικὸν καὶ ὀρυκτολογικόν. Τὸ γεωλογικὸν ἦτο ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ καθηγητοῦ τῆς ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ φύγῃ ἡ διεύθυνσις ἀπὸ τὰς χεῖρας αὐτοῦ καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς ἄλλας χεῖρας. Δὲν βλέπω ποῖος λόγος ἔκαμε τὸν κ. Ὑπουργόν, ὥστε ἐνῷ εἰς τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὅτι εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς ὀρυκτολογίας, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὅλα τὰ μέσα, καὶ μουσεῖον καὶ ἐργαστήρια καὶ βοηθοὺς, εἰς τὸ βʹ νομοσχέδιον ἐπέρχεται μία μεταβολὴ ἀπὸ τὰς συνηθισμένας, καὶ τίθεται, ὅτι ἡ διεύθυνσις τοῦ μεταλλειολογικοῦ ἐργαστηρίου, δύναται νὰ ἀνατεθῇ διὰ Β. Διατάγματος καὶ εἰς ἕτερον καθηγητήν. Διὰ ποῖον λόγον; Δὲν ἔκαμνε καλὰ τὴν δουλειά του ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος; Νὰ τοῦ ὑποδειχθῇ νὰ τὴν κάμνῃ καλλίτερα, ὄχι ὅμως νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου, ἀφοῦ ἄλλος εἰδικὸς πλὴν τοῦ κ. Κτενᾶ δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ ἄγνωστον ποῖος κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι εἶναι ὀρυκτολόγος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔθιξεν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πολλὰ ζητήματα μεγάλης σπουδαιότητος, καὶ ἐπειδὴ πρώτην φορὰν ἐθίχθησαν τὰ ζητήματα αὐτὰ, πρέπει νὰ καταβληθῇ μεγάλη προσοχὴ διὰ νὰ διατυπωθῶσιν ὅπως πρέπει, διότι μετὰ ἓξ μῆνας θὰ ἔχωμεν τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὀργανισμὸς Ὑπουργείου δὲν εἶναι στρατιωτικὸν νομοσχέδιον ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, ὥστε νὰ ἀλλάσσῃ, ἀλλ’ εἶναί τι τὸ ὁποῖον πρέπει μιὰ φορὰ καὶ καλὴ νὰ διαρρυθμισθῇ. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς βιομηχανίας, ἐπαναλαμβάνω ἐν συμπεράσματι, πρέπει νὰ εἰδικευθοῦν. Πρέπει νὰ λείψουν οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ γυμνασίου, διὰ τοὺς ἄλλους ἂς κανονίσῃ ὅπως θέλῃ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς κρατοποιήσεως τῶν μεταλλείων νὰ τὸ σκεφθῇ πολὺ ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἀπειλὴ καὶ ἡ δήμευσις, νὰ λείψῃ δὲ καὶ ἀπὸ τὸ Κράτος ἡ δαπάνη τῆς ἐρεύνης τῶν μεταλλείων, διότι ζημίαν ἔχει νὰ προσκτήσῃ τὸ Κράτος. Ἐπίσης διὰ τὴν γεωλογικὴν ὑπηρεσίαν, μιὰ ποὺ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ μελετηθῇ καὶ τὸ μεταλλειολογικὸν ἐργαστήριον, ἐφ’ ὅσον τὰ πράγματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν διαφορετικά, νὰ μείνῃ ἐκεῖ ὅπου εἶναι.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαβασιλείου ἔχει τὸν λόγον.

§277Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἐν ταῖς γενικαῖς αὐτοῦ γραμμαῖς, ὅπως ἔπραξεν ὁ κ. ἀξιότιμος συνάδελφος. Διότι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἄριστον. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ ἐπιφέρω μερικὰς παρατηρήσεις, εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον, καὶ δὴ εἰς 3 αὐτοῦ ἄρθρα, τὸ 23, 26 καὶ 28. Τὸ 23 ἄρθρον προνοεῖ περὶ 4 ἐπιθεωρητῶν μεταλλείων καὶ ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ γεωλόγου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν 4 ἐπιθεωρητῶν μοῦ φαίνεται ὀλίγον τι ὑπερβολικός. Ἔχομεν τὴν γενικὴν τάσιν νὰ πολλαπλασιάζωμεν κατὰ τρόπον ὑπεράριθμον τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων. Αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἐν τῇ ἀμοιβαίᾳ αὐτῶν ἁμίλλῃ, ὅπως καταρτίσουν ὅσον οἷόν τε ἀρτιώτερον τοὺς ἑαυτῶν κλάδους, παρορῶσι πολλάκις τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας καὶ θεσπίζωσι πολλὰς θέσεις, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐκσπᾷ κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς τοιούτου, ὅστις καὶ αὐτὸς καταφεύγει εἰς φορολογικὰ μέτρα χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν τεσσάρων ἐπιθεωρητῶν εἶναι ὑπερβολικός. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρό τινων ἐτῶν εἶχε καταρτισθῆ ἓν μεταλλευτικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλήθην καὶ ἐγώ, μεταξὺ ἄλλων, νὰ δώσω τὴν γνώμην μου προδικαστικῶς. Εὗρον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐθέσπιζεν ἐννέα ἐπιθεωρητάς. Κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου διεμαρτυρήθην καὶ ἔδειξα, ὅτι καὶ τρεῖς μόνον ἐπιθεωρηταὶ θὰ ἦσαν πολλοί. Πράγματι τὸ νομοσχέδιον προσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τρεῖς μόνον ἐπιθεωρητάς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ κατώρθωσα νὰ ἐπιτύχω τροπολογίαν, καθ’ ἣν ὁ τρίτος ἐπιθεωρητὴς τότε καὶ μόνον νὰ διωρίζετο, ἐφ’ ὅσον παρίστατο ἀνάγκη, δηλαδὴ μετ’ ἀπόφασιν τοῦ οἰκείου Συμβουλίου. Τώρα οἱ δύο ἐκεῖνοι ἐπιθεωρηταὶ γίνονται 4 χωρὶς ἐν τῷ μεταξὺ νὰ συμβῇ τι, τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ τὸν διπλασιασμὸν αὐτόν. Τοὐναντίον, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσωμεν σήμερον περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐλαττώσωμεν ὄχι νὰ τοὺς αὐξήσωμεν, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐσταμάτησεν ἡ μεταλλικὴ κίνησις συνεπείᾳ τῶν πολεμικῶν γεγονότων. Ἐκτὸς ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐθέσπισε 4 ἐπιθεωρητὰς ἐπ’ αἰσίοις οἰωνοῖς μιᾶς μείζονος Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν, ὁπότε δύνανται νὰ χωρέσωσιν ἴσως καὶ 5 ἐπιθεωρηταί, ἀλλ’ ἐν πάσει περιπτώσει τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πρόωρον, διότι οἱ ἐπιθεωρηταὶ πρόκειται νὰ ἐπιθεωρῶσι μεταλλεῖα, τὰ δὲ μεταλλεῖα εἰς τὴν μείζονα Ἑλλάδα θὰ βραδύνουν ὁπωσδήποτε νὰ καταρτισθοῦν.

§278Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε, ἀλλὰ παρεμβαίνω, διότι συζητοῦμεν περὶ νομοσχεδίων ἀποβλεπόντων εἰς τὸ καθεστὼς τοῦ Βασιλείου, λέγω δὲ τοῦτο, διότι κινδυνεύομεν νὰ παρεξηγηθῶμεν, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκφέρει οὐδεμίαν παρατήρησιν, φαντάζεσθε δὲ τὸ δύσκολον τῆς θέσεως αὐτῆς, ἀπὸ οἱασδήποτε ἀπόψεως, καὶ ἀπὸ πολιτικῆς καὶ ἀπὸ αἰσθηματικῆς, κινδυνεύομεν δὲ νὰ θεωρηθῶμεν, ὅτι ἀφήνομεν νὰ γίνεται συζήτησις ἐπὶ πολιτικῆς καταστάσεως μὴ ὑφισταμένης.

§279Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι βουλευτὴς καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζω μίαν εὐχὴν καὶ νὰ λέγω ὑπ’ αἰσίους οἰωνούς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν συμβῇ ἔχομεν καιρὸν νὰ προνοήσωμεν περὶ ἐπιθεωρητῶν τῆς Μείζονος Ἑλλάδος, δι’ ὃ καὶ θὰ ἐπεθύμουν ἢ νὰ ἐπέλθῃ τροπολογία τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καθ’ ἣν μετ’ ἀπόφασιν τοῦ οἰκείου Συμβουλίου νὰ διορίζηται ὁ τέταρτος ἐπιθεωρητὴς ἢ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μετεβάλλετο εἰς δεύτερον ἐπιθεωρητὴν γεωλόγον. Τὸ μέτρον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ γεωλόγου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔβλεπον οὕτω διπλασιαζόμενον, εἶναι ἄριστον καὶ τιμᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅστις οὕτω κάμνει μίαν ἀπαρχὴν τῆς γεωλογικῆς χαρτογραφήσεως τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας τὰ ἀγαθὰ ἀνέπτυξαν ἄλλοτε καὶ ἀπὸ τοῦ τύπου καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διότι ἀληθῶς τὸ ζήτημα εἶναι ἐξόχως πλουτολογικόν, δὲν εἶναι ἁπλῶς ἐπιστημονικόν, ἀκριβῶς δὲ πρόκειται περὶ ἐκείνου τοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος ἐκπηγάζει ἀπὸ τὸ ὀρυκτὸν βασίλειον, ὅπως ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ σίδηρος, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡ βάσις τῆς καθόλου πλουτοπαραγωγῆς. Ἀπὸ τὸν σίδηρον καὶ τὸν ἄνθρακα ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ εὐρωστία τῶν μεγάλων Κρατῶν· καὶ ἐκεῖνα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ πολέμου εἶχον περισσότερον ἄνθρακα κατὰ πρῶτον λόγον ἡ Γερμανία καὶ ἡ Ἀμερικὴ, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἡ Ἀγγλία, τὰ Κράτη ταῦτα εἶχον κατὰ τὸν πόλεμον καὶ περισσοτέραν ἀντοχήν. Καὶ ἀπόδειξις τοῦ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς γεωλογικῆς χαρτογραφήσεως εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πλουτολογικόν, εἶναι ὅτι τὰ διάφορα κράτη τῆς Εὐρώπης καὶ πρὸ παντὸς ἡ Ἀμερικὴ, ἐξοδεύουσι κολοσσιαῖα ποσὰ, διὰ νὰ συντηρῶσι ἱδρύματα γεωλογικῆς χαρτογραφίας, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσι μέχρις ἑκατὸν καὶ πλέον ὑπαλλήλους ἕκαστον. Καὶ ἰδιαιτέρως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς γεωλογικῆς χαρτογραφίας τῆς ἡμετέρας Πατρίδος, καὶ τῶν ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα θὰ προσεπόριζεν αὐτῇ, ἀρκεῖ νὰ μνημονεύσω δύο σπουδαῖα ζητήματα παρ’ ἡμῖν τὸ τοῦ σιδήρου καὶ τοῦ ἄνθρακος. Κατὰ τὸ τελευταῖον διεθνὲς γεωλογικὸν συνέδριον τῆς Στοκχόλμης εἶχε προηγουμένως καταρτισθῆ μία ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀνατεθῆ ὁ ὑπολογισμὸς τῶν ποσῶν τῶν μεταλλευμάτων τοῦ σιδήρου, τὰ ὁποῖα ἐγκρύπτει ἡ γῆ καθ’ ὅλον τὸν κόσμον συμφώνως πρὸς δεδομένα ὑπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη εἰς τὸ Συνέδριον. Ἡ Ἑλλὰς ἐφέρετο εἰς τὰς σχετικὰς ἐρεύνας μὲ ποσὸν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων τόννων μέσης περιεκτικότητος σιδήρου 45%. Πόσον τὸ ὁποῖον μεταφραζόμενον εἰς χρῆμα κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν ἀντεπροσώπευσεν ἀξίαν ἄνω τοῦ ἡμίσεος δισεκατομμυρίου δρ. Τώρα μία ὑπηρεσία γεωλογικῆς χαρτογραφίας θὰ ἠδύνατο τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τῶν 100 ἑκατομμυρίων τόννων ἀσφαλῶς νὰ αὐξήσῃ ἀνακαλύπτουσα καὶ ἄλλα ποσά. Καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ περιεκτικότητος 45% σιδήρου, ἡ ὁποία κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν ἦτο περίπου τὸ ὅριον τοῦ ἐμπορευσίμου σιδηρομεταλλεύματος. Ἀλλ’ ἄν, ἀντὶ ν’ ἀποστέλλωμεν τὰ σιδηρομεταλλεύματα εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐλαμβάνομεν τὸ μέτρον νὰ χωνεύωμεν αὐτὰ ἐπιτοπίως τὸ ποσὸν τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων τόννων θὰ ἐπολλαπλασιάζετο, καθόσον θὰ καθίστατο δυνατὴ ἡ χώνευσις μεταλλευμάτων πολὺ κάτω τῶν 45%, τοιούτου δὲ μεταλλεύματος βρίθει ἡ Ἑλλάς.

§280ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νομίζετε ὅτι αὐτὸ εἶναι δημοσίας ἐπιμελείας ἢ ἰδιωτικῆς; Ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ ἐνεργήσῃ ἢ οἱ ἰδιῶται;

§281Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Δὲν ἔχω βέβαια τὴν ἰδέαν ὅτι ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ τὴν κάμῃ. Ἡμεῖς ἐδῶ ὁμιλοῦμεν περὶ Κράτους δὲν ἐννοοῦμεν νὰ καταπνίξωμεν τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν. Εὑρισκόμεθα πρὸ δύο ὁδῶν, τῆς ἰδιωτικῆς καὶ τῆς κρατικῆς. Καὶ ἡ μία ἐσφαλμένη καὶ ἡ ἄλλη ἐσφαλμένη. Ἡ πρόοδος προέρχεται ἀπὸ τοὺς ἐκλεκτοὺς νόας, ἀπὸ τοὺς ἡγέτας τοῦ λαοῦ εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς δημοσίας οἰκονομίας. Ἄν καταπνίξητε τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, τότε καὶ ἡ κρατικὴ ἐνέργεια βαίνει κατὰ κρημνῶν. Κάθε ἄνθρωπος ἀποτελεῖ μέρος τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου, καὶ πρέπει νὰ ἐπιμελῆται τῆς ἀτομικότητός του καὶ τοῦ ἰδίου του συμφέροντος ἐφ’ ὅσον ταῦτα εὑρίσκονται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ σύνολον. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐὰν ἠθέλομεν χωνεύσῃ τὰ σιδηρομεταλλεύματά μας ἐπιτοπίως βεβαίως θὰ ἐπολλαπλασιάζομεν τὸ ἐκ τῆς ἁπλῆς αὐτῶν πωλήσεως κέρδος. Καθότι οὐ μόνον θὰ ἀνεβιβάζομεν τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἑκατὸν ἐκείνων ἑκατομμυρίων τόννων, ἀλλὰ καὶ θὰ προσεθέτομεν εἰς αὐτὸ καὶ νέον κέρδος ἐκ τῆς χωνεύσεως τῶν σιδηρομεταλλευμάτων, τῶν περιεκτικότητος κάτω τῶν 45% τὰ ὁποῖα, ἄνευ τῆς χωνεύσεως, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὡς μὴ δυνάμενα νὰ ὑποστῶσι δαπάνας μεταφορᾶς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκ τῆς μικρᾶς αὐτῶν περιεκτικότητος.

§282Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν τὰς μελέτας ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν μεταλλευμάτων τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος δύναται κάλλιστα νὰ ἀγοράσῃ τὰ μεταλλεύματα καὶ τὰ χωνεύσῃ. Νὰ κάμῃ ὑψικαμίνους. Ἀλλὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει ἐπαρκῆ τὰ μέσα.

§283Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν φρονῶ ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν μιᾶς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως Φρονῶ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι ἀκατάλληλος ἐπιχειρηματίας καὶ ἔμπορος καὶ ὡς πεῖραν τούτου ἔχω τὴν σμύριδα τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας, ἡ ὁποία δεόντως καλλιεργουμένη θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδώσῃ πολὺ μείζονας προσόδους εἰς τὸ κράτος. Ὁ ρόλος τοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι νὰ ὑποθάλπῃ, ἐνθαρρύνῃ καὶ παρακολουθῇ μετὰ πατρικῆς στοργῆς τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ φορολογῇ αὐτὰς ἐν τῷ δέοντι χρόνῳ καὶ ἐν τῷ δέοντι μέτρῳ.

§284Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ μετάσχῃ τῶν κερδῶν μέχρι τοιούτου σημείου φορολογίας.

§285Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Συμφωνότατοι. Τοῦτο ἄλλως τε εἶναι λεπτομέρεια τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας. Ἀλλά, κύριοι, γεννᾶται τώρα καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, προκειμένου περὶ γεωλογικῆς χαρτογραφίας. Τὸ ζήτημα τῆς χωνεύσεως τοῦ σιδήρου ἐπιτοπίως, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω τόσα πολλὰ κέρδη θὰ προσεπόριζεν εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸ κοινὸν καὶ θὰ διώρθωνε πολὺ ταχέως τὰ οἰκονομικὰ ἐκείνου, συνδέεται καὶ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως λιθανθράκων. Δυνάμεθα ἀληθῶς σήμερον, καὶ μὴ ἔχοντες τοιούτους ἄνθρακας ἐν Ἑλλάδι, νὰ χωνεύσωμεν ἐπιτοπίως τὸν σίδηρον εἰσκομίζοντες ἔξωθεν λιθάνθρακα, ὄχι Κάρδιφ, διότι εἶναι ἀκριβός, ἀλλὰ Ποντοηρακλείας. Βεβαίως τοῦ Κάρδιφ εἶναι θερμαντικώτερος ἀλλ’ ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν τιμήν, τῆς Ποντοηρακλείας ἔρχεται εὐθηνότερος. Ἑπομένως ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως θεωρῶ τὸ ζήτημα λελυμένον. Ἀλλ’ ἀμφιβολίαι γεννῶνται ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς καταναλώσεως τῶν προϊόντων χωνεύσεως τῶν σιδηρομεταλλευμάτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, διότι μία νεωτέρα ὑψικάμινος δύναται νὰ παράγῃ ἐτησίως πολὺ περισσότερα ποσὰ σιδήρου ἢ ὅτι ἀπαιτεῖ ἡ ἐγχώριος ἡμῶν κατανάλωσις συνεπῶς δὲ τὸ πλεονάζον πρέπει νὰ ἐξαχθῇ. Τοῦτο ἦτο ἡ δυσκολία τῆς ἐπιχειρήσεως κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἐποχήν. Ἀλλὰ σήμερον ὁπότε δημιουργεῖται ἡ μείζων Ἑλλάς, μοῦ φαίνεται, ὅτι καὶ διὰ τῆς διευρύνσεως τοῦ Κράτους ἡμῶν καὶ διὰ τῆς ἐπικοινωνίας ἡμῶν μετὰ τῶν γειτόνων μας δύναται νὰ ἀρθῇ τὸ κώλυμα τῆς διαθέσεως τοῦ σιδηρικοῦ ὑλικοῦ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα λαμβάνει ἀκόμη μείζονα σημασίαν, ἐὰν ἠθέλομεν εὕρῃ ἐπιτόπιον λιθάνθρακα. Ἔχομεν ἄνθρακα λιγνίτην, ἕνα ὑποδιέστερον ἄνθρακα καὶ ἀκατάλληλον τὴν σήμερον διὰ χώνευσιν σιδηρομεταλλευμάτων. Εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν λιθάνθρακα; Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τελείως λελυμένον. Ἡ ὕπαρξις λιθάνθρακος συνδέεται ἀληθῶς μὲ τὴν ὕπαρξιν λιθανθρακοφόρων κυρίως στρωμάτων (στρωμάτων δηλαδὴ γεωλογικῶν τῆς λιθανθρακοφόρου λεγομένης πρὸ παντὸς περιόδου). μέχρι δὲ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν οἱ γεωλόγοι ἐφρόνουν, ὅτι τοιαύτη τις περίοδος ἐλλείπει ἐν Ἑλλάδι, ὁπότε ἀποκλείεται περίπου καὶ ἡ ἰδέα ὑπάρξεως λιθάνθρακος ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Μέχρις οὗ πρὸ τινων ἐτῶν εἷς Γάλλος γεωλόγος, ὁ Deprat, ἐρευνήσας καὶ χαρτογραφήσας γεωλογικῶς τὴν Εὔβοιαν, ἀνεκάλυψε στρώματα λιθανθρακοφόρου περιόδου μὲ τὰ χαρακτηριστικὰ ἀπολιθώματα τῆς Fusulina. Ἡ παρουσία ὅμως λιθανθρακοφόρων στρωμάτων, στρωμάτων δηλαδὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν λιθανθρακοφόρον περίοδον, δὲν συνεπάγεται ἀναγκαίως καὶ τὴν ὕπαρξιν λιθάνθρακος ἐν αὐτοῖς. Δυνατὸν ναί, δυνατὸν καὶ ὄχι, καὶ ἐντεῦθεν ἡ μεγάλη σημασία τῆς γεωλογικῆς χαρτογραφίας, διότι ἂν αὕτη ἀνεκάλυπεν ἐκμεταλλευσίμους λιθάνθρακας, τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐλύετο ἐντὸς 24 ὡρῶν, τὸ δὲ κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ προέκυπτεν ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀνωτέρω 100 ἑκατομμυρίων τόννων, ὡς καὶ τῶν περισσοτέρων ἀκόμη ποσῶν περιεκτικότητος κάτω τῶν 45%, θὰ ἐπολλαπλασιάζετο σημαντικώτατα ἐκ τῆς ἐπιτοπίου χωνεύσεως αὐτῶν. Ὥστε ἀσφαλῶς θὰ ἐπρόκειτο περὶ κολοσσιαίου πλούτου. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι πρέπει ἀποτόμως νὰ καταρτίσωμεν τὴν σήμερον ἕν τέλειον ἵδρυμα γεωλογικῆς χαρτογραφίας, τὸ μὲν διότι τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο πολὺ δαπανηρὸν ὑπὸ τὰς σημερινὰς ἀνωμάλους οἰκονομικὰς συνθήκας, τὸ δὲ διότι ἡ γεωλογικὴ χαρτογραφία ἀπαιτεῖ χρόνον μακρότατον, καὶ προσωπικοῦ πολύ, τοῦ ὁποίου τελείως στερούμεθα. Δι’ ὅ ἄς ἀρκεσθῶμεν, πρὸς τὸ παρὸν, ὡς ἀπαρχήν, εἰς τὸν καταρτισμὸν γεωλόγων, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται ὑπὸ τὸν τίτλον ἐπιθεωρητῶν γεωλόγων, νὰ διορίσωμεν ἕνα ἢ δύο ἐξ αὐτῶν. Οὗτοι θὰ εἶναι τὸ φυτώριον καὶ δι’ ἄλλους δι’ οὕς καλὸν εἶναι νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§286Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νομίζω, ὅτι εἶναι καὶ περιττὴ ἡ περαιτέρω συζήτησις, διότι βεβαίως αἱ πληροφορίαι σας εἶναι πολυτιμόταται, ἀλλὰ νομίζω σκοπιμώτερον θὰ ἦτο νὰ ἐμένωμεν ἐντὸς τοῦ νόμου. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν μετάκλησιν γεολόγων, ὑπάρχει νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τοιούτους, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς οἱανδήποτε μελέτην.

§287Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Θὰ ἦτο ὁ μεγαλείτερος τίτλος διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων.

§288Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ συναινεθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀφαιρεθοῦν οἱ νομικοὶ τμηματάρχαι.

§289Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι τοιοῦτοι ὑπάλληλοι κατηρτισμένοι καὶ μελετῶντες ἠδύναντο νὰ ἀποβῶσιν ἄριστοι ὑπάλληλοι.

§290Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Σχετικῶς μὲ τὸ ἄρθρον 26 δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατί οἱ μὴ νομικοὶ τμηματάρχαι νὰ εἶναι μεταθετοὶ καὶ μάλιστα νὰ μετατίθενται εἰς ἐπιθεωρήσεις, δηλαδὴ εἰς θέσεις ὁπωσδήποτε ὑποδιεστέρας. Τοῦτο θὰ ἐξέθετεν αὐτοὺς εἰς πολιτικὰς ἐπιδράσεις, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Καὶ οἱ τμηματάρχαι οὗτοι πρέπει νὰ εἶναι ἀμετάθετοι καὶ ζητῶ τὴν ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο τροποποίησιν τοῦ προκειμένου ἄρθρου. Ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω νὰ ἐπιφέρω μερικὰς παρατηρήσεις καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν προκαταβολικῶς, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Αἰτωλοακαρνανίας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι οἱ νομικοὶ πρέπει νὰ λείψουν, ὄχι διότι οἱ νομικοὶ δὲν εἶναι κατάλληλοι νὰ τείχωσι ἐπὶ κεφαλῆς μιᾶς ὑπηρεσίας, καὶ πρῶτα πρῶτα φέρω ὡς παράδειγμα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νομικὸν ὄντα, ὅστις προΐσταται ἐπαξίως. Οἱ νομικοὶ εἶναι κατάλληλοι καὶ οὗτοι ὁπόταν ἡ ὑπηρεσία ἐκείνη εἶναι ἀνομοιοειδὴς, ἀποτελεῖται δηλαδὴ ἀπὸ διάφορα τμήματα διαφόρου φύσεως τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ὡς εἶναι λόγου χάριν τὸ σύνολον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὁπόταν μία ὑπηρεσία εἶναι ὁμοφυὴς, εἶναι δηλαδὴ τῆς αὐτῆς φύσεως, εἰς ὅλα αὐτῆς τὰ σημεῖα, ὅπως εἶναι ἡ μεταλλευτικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τότε δέον οἱ προϊστάμενοι τῆς ὑπηρεσίας ταύτης νὰ εἶναι εἰδικοί, δηλαδὴ μηχανικοὶ μεταλλειολόγοι. Πῶς λόγου χάριν θὰ ἀντιληφθῇ ὁ νομικὸς τμηματάρχης ἢ διευθυντὴς τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλίων τῆς ἐκθέσεως ἑνὸς ἐπιθεωρητῶν τῶν μεταλλείων; Διὰ νὰ τὴν ἐννοήσῃ πρέπει νὰ εἶναι εἰδικὸς. Καὶ ὀφείλει νὰ εἶναι εἰδικὸς ὁ προϊστάμενος τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας διὰ νὰ ἐννοήσῃ τὴν ἔκθεσιν, νὰ γνωρίσῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ νὰ κρίνῃ καὶ τὸν ἐπιθεωρητὴν τί οὗτος ἀξίζει.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§292Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω καὶ μίαν σύστασιν. Ἡ παρατήρησις ἀφορᾷ τὸ θέμα τὸ συζητηθὲν πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων βουλευτοῦ, ἐν σχέσει πρὸς τοὺς νομικοὺς τμηματάρχας τῆς διευθύνσεως τῶν μεταλλείων. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δὲν θὰ ἱκανοποίησεν ὅλην τὴν Βουλήν, τοὐλάχιστον δὲν ἱκανοποίησεν ἐμέ. Θὰ ἠννόουν μίαν ἀντίρρησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐν σχέσει πρὸς τὴν μεταβολὴν τῶν ἰδιοτήτων τοῦ τμηματάρχου τῶν μεταλλείων μεταβαλλομένου ἀπὸ τεχνικοῦ προσώπου εἰς νομικοῦ. Ἐὰν ἡ παρατήρησις ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἀνάγκην νομικῶν γνώσεων, διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν δύο τμημάτων τῶν μεταλλευμάτων, ἐὰν ἀπεδεικνύετο ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ἀνταπήντων. Ἐφ’ ὅσον παρουσιάζεται μία ἀνάγκη τοιαύτη, προσθέσατε ἕνα σύμβουλον, ἵνα αὐτὸς εἶναι ὁδηγός, προκειμένου περὶ ἐπιλύσεως διαφόρων ἀστικῆς φύσεως ζητημάτων, ἐφόσον ὅμως ἡ ἀξίωσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἶναι νὰ δεχθῇ νομικούς, φέρω τὴν παρατήρησιν, ὅτι στηρίζεται ἐπὶ βάσεως ἀνεπαρκοῦς. Ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶπεν, ὅτι θὰ προσδιορισθῶσι τμηματάρχαι νομικοί, οἱ ὁποῖοι βαθμηδὸν μελετῶντες τὰ τῶν μεταλλείων ἔργα, θέλουσι γενικευθῆ. Ἡ ἀπάντησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι θὰ εἰσάγεται δοκισισόφως. Ἐὰν θέλετε ἕνα νομικὸν νὰ τὸν ἀναγκάσετε νὰ ἀρχίσῃ νὰ μελετᾷ ὀρυκτολογίαν καὶ μεταλλειολογίαν γενόμενος τμηματάρχης, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι, ὅστις οὗτος θὰ εἶναι ἐμπαιγμὸς καὶ περίγελος τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ. Κύριοι, ὅτε ἐγενόμην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ᾐσθάνθην ἐπὶ μῆνα ὁλόκληρον, καίτοι σχετικῶς δὲν ἤμην ἀπαράσκευος διὰ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ᾐσθάνθην δυσφορίαν ἐσωτερικὴν ὁσάκις εἰργαζόμην μετὰ τῶν τμηματαρχῶν τοῦ τορπιλλικοῦ καὶ πυροβολικοῦ καὶ εὑρισκόμην πρὸ τμηματαρχῶν ἀναλυόντων τὰς βολὰς καὶ τὴν πυρίτιδα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἤμην παρασκευασμένος. Σημειώσατε, ὅτι εἶχον καὶ ἀνώτατον ὑπάλληλον οὐχ ἧττον ἐθεώρουν ἐμαυτὸν ἐν μειώσει ἀπέναντι τῶν τεχνικῶν ὑπαλλήλων καὶ εἶχον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τυχὸν ἐνέπαιζεν τὴν ἄγνοιαν τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς πολλὰ ζητήματα. Ἐπιθυμῶ πολὺ ταύτην τὴν δυσφορίαν, τὴν ὁποίαν ᾐσθανόμην καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μοῦ ζητήσῃ κανεὶς τὸν λόγον, ἐπιθυμῶ νὰ μὴ αἰσθανθῶσι νομικοὶ τμηματάρχαι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς ἄγνωστα ἔργα καὶ θὰ εἶναι ὑποτακτικοὶ τῶν γενικῶν γραμματέων, τοιουτοτρόπως δὲ ἐνῷ τὸ Πολίτευμα ἔχει δύο ὑπευθύνους, τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὸν τμηματάρχην, πράγματι θὰ ἔχῃ ὑπεύθυνον Ὑπουργὸν μὲ ἀνεύθυνον τμηματάρχην καὶ μὲ κυρίαρχον εἰσηγητικὴν γνώμην τὸν γραμματέα, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ὁ γραμματεὺς τῶν μεταλλείων. Θὰ ἐπεθύμουν δοκισισόφως νὰ μὴ εἰσαγάγῃ, διότι δὲν εἶναι ἄλλο χειρότερον πρᾶγμα ἀπὸ ἀνθρώπους μὴ παρασκευασμένους εἰς τὴν ἐγκυκλοπαιδικὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ εἰσαγάγωνται εἰς τὸ ἔργον, εἰς ὅ ἀγνοοῦν νὰ διευθύνουν. Ἀντιτίθεται τὸ μέτρον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὴν γενικὴν πολιτικήν, εἰς τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέλει νὰ εἰσαγάγῃ. Ἤδη τὰ τῶν μεταλλείων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνουσιν ἄλλην τροπήν. Μέχρι τοῦδε τὸ κράτος ἐπιτηρητικήν, ἀπέναντι τῆς ἐκμεταλλεύσεως σήμερον θέλει νὰ κάμῃ ἰδικήν του πολιτικήν, ἀσκεῖ μεταλλευτικὴν πολιτικήν, θέλετε μεταλλευτικὴν πολιτικήν, τὸ κράτος νὰ διευθύνῃ αὐτὴν μὲ δικηγόρους. Ἐὰν θέλετε νὰ κάμῃ τοιαύτην πολιτικὴν πρέπει νὰ ἀναθέσητε εἰς τοιαῦτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διευθύνουσι τὸν ὑπεύθυνον εἰς αὐτήν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους θὰ πράξῃ νομίζω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καλῶς, ἐὰν ἀκούσῃ τὰς ἀντιρρήσεις χάριν τοῦ ἀγαθοῦ τῆς ὑπηρεσίας. Θὰ εἶμαι γενναιότερος ἐγὼ εἰς μίαν δαπάνην, καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργός, νομίζῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὰ ἐπαρκῆ πρόσωπα, ἵνα ἀναθέσῃ εἰς αὐτὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν μεταλλευτικῶν τμημάτων. Γινώσκω ἐκ πείρας, ὅτι ὁ καλὸς μηχανικὸς τῶν μεταλλείων εὑρίσκει ἐργασίαν μὲ 2000 δραχμὰς τὸν μῆνα εἰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις, ἐνῷ τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ τοῦ δώσῃ ἄνω τῶν 600 δραχμῶν. Ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς αὐτὴν τὴν δυσχέρειαν νὰ συντελέσω εἰς ἀνωτέραν ἐγγραφὴν δαπάνης, ἵνα εἰδικῶς εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ κράτους μετακαλέσητε ξένον ὀργανωτὴν καὶ διευθύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν, διότι ἐφόσον δὲν ἔχετε τὰ κατάλληλα πρόσωπα, ἵνα διευθύνωσι τὰ γραφεῖα αὐτὰ καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἀναθέσητε εἰς ξένον ὀργανωτὴν παρὰ νὰ ἀναθέσητε εἰς νομικούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἄριστοι διὰ τὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, ἀλλὰ ἀκαταλληλότατοι δι’ ἔργα τεχνικά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι γνώσεις βιομηχανικάς, μεταλλευτικὰς κλπ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰς παρατηρήσεις. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸν ἐπαινῶ διὰ τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως ἀποστέλλεται ἀριθμὸς ὑπαλλήλων κατ’ ἔτος πρὸς ἐκπαίδευσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Κατὰ τὸ πρῶτον τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου ταύτης ἐψηφίσθη καὶ ὅμοιον νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τοῦτο τὸ μέτρον εἶναι ἐπωφελές, μόνον δὲν συνιστῶ ταύτην τὴν στιγμήν, συνιστῶ μόνον τὴν μετάκλησιν προσώπων διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν μεταλλείων. Γενικῶς εἶμαι κεκυρηγμένος κατὰ τῆς γνώμης τῆς μετακλήσεως ἐνταῦθα ξένων προσώπων ὡς ὀργανωτῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς μετακλήσεως, τοῦ ὁποίου γίνεται χρῆσις ἐσχάτως εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι συμφέρον διὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν ὑπηρεσιῶν, δι’ ἃς καλοῦνται οἱ ξένοι ὀργανωταὶ νὰ ἔλθωσιν. Ὁμολογουμένως τὸ κράτος κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐπέτυχε τὴν μετάκλησιν ξένων ὀργανωτῶν πρώτης τάξεως, ἀλλ’ εἴδομεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὀργανωτῶν τούτων. Δὲν ὑπῆρξαν σύμφωνοι πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ κράτους. Ποῖον εἶναι τὸ αἴτιον; Εἶναι ὁ ἐθνικὸς χαρακτὴρ καὶ ἡ ζηλοτυπία. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μετακαλέσητε ξένους ὀργανωτὰς καὶ νὰ ἀναθέτετε ὑπηρεσίας ἢ νὰ μετακαλῆτε τοιούτους καὶ νὰ μὴ ἀναθέτητε διοίκησιν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ὑποδειγματικὴ διοίκησις. Ἀλλὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ ξένος ὀργανωτὴς καλεῖται, ἵνα ὀργανώσῃ καὶ παραδειγματίσῃ τὴν διοίκησιν, τὴν στιγμὴν ἐκείνην βλέπετε ἀναφερομένη ἡ ἀντίδρασις, ἡ ὁποία γεννᾶται ἀπὸ πάντα πολίτην, ἰδιαιτέρως ἐνισχύεται εἰς τὰ ὑπὸ τῶν ξένων ὀργανωτῶν διατασσόμενα καὶ ἐξ ἀντιδράσεως ἀκόμη. Ἔχω πεῖραν προσωπικήν, διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω ὑπηρεσίας, ποῦ εἶχον ξένους ὀργανωτάς, διέβλεπον δὲ καθαρὰ τὴν ἀντίδρασιν ἐμφανιζομένην εἰς πᾶν βῆμα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ὀρθόν, τὸ ἤθελον γενικευόμενον εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, θὰ ἦτο σκοπιμώτερον τοῦτο καὶ ἵνα ἐκπαιδευθοῦν οἱ ὑπάλληλοι, ἀλλὰ καὶ διότι ἐρχόμενοι ἐνταῦθα θὰ ἀποτελέσουν θετικώτερα κεφάλαια τῆς Πολιτείας, διότι οἱ ξένοι ὀργανωταὶ ἔρχονται καὶ ἀπέρχονται. Ἐκτὸς δὲ τούτου μεταβαίνοντες εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἵνα ἐκπαιδευθῶσιν οἱ ὑπάλληλοί μας, ἔχουσι τὰ ἐφόδια τῆς κοινωνικῆς πείρας καὶ τοῦ χαρακτῆρος μας καὶ τῶν ἀτελειῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν τῇ διοικήσει καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν καλῶς χειραγωγούμενοι ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει αὐτῶν νὰ ἐκπαιδευθῶσι καταλλήλως, ὥστε νὰ δράσωσι ἐπωφελῶς. Διὰ τοῦτο ἐπαινῶ τὸ μέτρον, ἀλλὰ συνιστῶ ἵνα γίνῃ χρῆσις τοῦ μέτρου τούτου ἀφ’ ἑνὸς ὅσον τὸ δυνατὸν ἀφεδέστερον, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου μετὰ μεθόδων, δηλαδὴ νὰ γίνῃ χρῆσις τοῦ μέτρου, ὄχι ἀποστελλόμενοι οἱ ὑπάλληλοι γενικῶς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν εἰς τὸ ἓν Κράτος ὁ εἷς καὶ εἰς τὸ ἕτερον ὁ ἄλλος, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν τὸ σύνολον τῶν εἰδικοτήτων τῶν ἀποστελλομένων νὰ ἀποστέλλητε εἰς τὸ αὐτὸ Κράτος, διότι, ὅπως γνωρίζετε πάντες, ὑπάρχουν εἰς τὰ διάφορα Κράτη καὶ τὰ διάφορα δόγματα, ἐκτὸς δὲ τούτων ὑπάρχει διαφορὰ τῶν διοικητικῶν μεθόδων καὶ ἀρχῶν καὶ νὰ μὴ ἀποστέλωνται εἰς Κράτη, ὅπου τὰ διοικητικά των συστήματα δὲν προσαρμόζονται πρὸς τὰς συνθήκας καὶ πρὸς τὸν ἐθνικόν μας χαρακτῆρα, καὶ ἀποτέλεσμα τούτων θὰ εἶναι νὰ ἔχωμεν μόνον Ἀγγλομαθεῖς, Γαλλομαθεῖς, Γερμανομαθεῖς καὶ κυκεῶνα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰ δόγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διευθύνωσιν ἑκάστην ὑπηρεσίαν, ἡ ὑπηρεσία δὲ ἡ ὁποία δὲν διευθύνεται δογματικῶς παύει νὰ λειτουργῇ λυσιτελῶς. Τὸ εἴδομεν τοῦτο εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὰ ἀποτελέσματά των ὑπῆρξαν ἀβλαβῆ καὶ γενικώτερον εἰς τὴν Πολιτείαν. Θὰ ἐπεθύμουν, ἵνα προκειμένου νὰ ἀποσταλοῦν σήμερον ὑπάλληλοι διὰ τοὺς κλάδους τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ πάντα κλάδον τῆς πολιτικῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, νὰ ἀκολουθηθῇ τὸ ἑνιαῖον δόγμα καὶ νὰ ἀποσταλοῦν ἐν τῇ αὐτῇ χώρᾳ, διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ μορφωθοῦν οἱ ὑπάλληλοι πραγματικῶς καὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ τῶν θεωρειῶν ἐν τῇ διοικήσει.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λοιδωρίκης ἔχει τὸν λόγον.

§294Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει δὲν ἀκολουθοῦμεν ἀκριβῶς τὸν κανονισμόν, διότι δὲν γίνεται τοιαύτη κατ’ ἄρθρον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν φέρουσι τὴν εὐθύνην τόσον οἱ συζητοῦντες κύριοι συνάδελφοι. Κατὰ τὴν γνώμην μου, νομοσχέδια τόσης σπουδαιότητος, ὅπως εἶναι καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν ἡμῶν, δὲν συζητοῦνται κατὰ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον, ὡς προηγγέλθη, θὰ ἦτο βραχὺ πρὸς ἐπιψήφισιν φορολογικῶν μόνον νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, ἀληθῶς οὐδὲ ταῦτα ἦσαν ἁπλᾶ ἀλλὰ σύνθετα καὶ πολυσύνθετα καὶ εἶχον ἀνάγκης πολλῆς μελέτης ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ πολλῆς συζητήσεως. Δι’ αὐτό, ἐὰν ἠδύνατο ἡ γνώμη μου νὰ ἔχῃ ἐπιρροήν τινα εἰς τὰς σκέψεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ηὐχόμην, χάριν ἀκριβῶς αὐτοῦ τούτου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, χάριν ἀκριβῶς αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ἐπαγγέλλεται τὸ νομοσχέδιον ὅτι θὰ ὀργανώσῃ καὶ ἰδίως χάριν τῶν μεγάλων σκοπῶν εἰς τοὺς ὁποίους ἀτενίζει, νὰ ἀνεβάλλετο ἡ συζήτησις δι’ εὐθετώτερον χρόνον δι’ ἠρέμους ἡμέρας κοινοβουλευτικῆς ζωῆς, καθ’ ἃς πλέον συγκεκροτημένη ἡ Βουλὴ καὶ ἔχουσα ὅλον τὸν διαθέσιμον χρόνον καὶ ἀπηλλαγμένη πάσης ψυχικῆς ἀνωμαλίας θὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου ἐν συνόλῳ ἐμφανιζομένου, διότι σήμερον ὅπως ἔρχεται οἱονεὶ τμηματικῶς καὶ ἐν ἀτελῆ συναρμογῇ πρὸς τὸ ἤδη καθεστὼς τὸ ὑπουργικὸν, φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ ἐξέλθῃ τέλειον, ὅπως θὰ ηὐχόμην, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐκ τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει ἀντιρρήσεις στηριζομένας εἰς μίαν ἀρχήν, ὅτι πρέπει τὸ ταχύτερον, ὅ,τι πρέπει νὰ γίνῃ νὰ γίνεται, διότι πολλάκις μία ἀναβολὴ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων, σημαίνει ἀναβολὴν ἐπὶ μακροῦ χρόνου. Δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην, διότι φρονῶ πάντοτε, ὅτι ἐὰν αἱ ἀνάγκαι αἱ ἐμπορικαὶ καὶ βιομηχανικαὶ καὶ ἐν γένει αἱ κοινωνικαὶ εἶναι αἱ κραυγάζουσαι καὶ ἀπαιτοῦσαι τὴν ἐμφάνισιν ἢ μᾶλλον τὴν παρέμβασιν τῆς Πολιτείας εἰς διακανονισμὸν αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Βουλὴ νὰ ἀμελήσωσιν εἰς τὸ νὰ μελετήσωσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ κρίνωσιν ὀρθότερα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τούτων, τοὐναντίον μάλιστα τὸ ἀντίθετον εἶναι φρονῶ ἐπικίνδυνον, φρονῶ τουτέστι, ὅτι εἶναι ἐπιβλαβὲς ὑπὸ πολλὰς ἀπόψεις, ὅταν τοιαύτας ἀνάγκας ἐπειγούσας τῶν διαφόρων κλάδων τῆς κοινωνικῆς δικονομίας δὲν ἔχομεν, εἶναι, λέγω, κατὰ τὴν κρίσιν μου, καὶ ἐπιβλαβὲς καὶ ἐπικίνδυνον νὰ προβαίνωμεν δημιουργοῦντες ὑπηρεσίας ἐν τῇ προόψει, ὅτι μίαν ἡμέραν αἱ ὑπηρεσίαι αὗται θὰ θεραπεύσωσι ἀνάγκας, αἵτινες θὰ ἐμφανισθῶσι τότε. Νομίζω δέ, ὅτι ὁ ὀργανισμός, τὸν ὁποῖον συζητῶμεν ὑπηρετεῖ μᾶλλον τὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀπόψεως, διότι τίθεται δι’ αὐτοῦ μία ἀρχὴ γενικὴ, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους πλέον εἰς τὴν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν κίνησιν. Τοῦτο ὅμως, κατ’ ἐμὴν κρίσιν δὲν εἶναι τι ἀναμφισβήτητον, οὐ μόνον δὲ κατ’ ἐμὴν κρίσιν δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τελείως ἀποδεδειγμένον ἐὰν ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις τοῦ Κράτους δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἢ δυσάρεστα.

§295Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἐπέσατε θῦμα τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, πρόκειται περὶ συμμετοχῆς τινὸς, περὶ κρατικῆς ἀντιλήψεως, περὶ συνεργασίας, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὸ λέγω τοῦτο, διότι συνέβη καὶ μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι φράσεις τινὲς τῆς ἐκθέσεως νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν εἰς παρερμηνείας, θὰ ἐκάμνομεν δὲ καλύτερον νὰ περιωριζόμεθα εἰς τὸ γράμμα τὸ αὐστηρὸν τοῦ νόμου.

§296Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, διότι ἐγὼ, νομίζω ἀντιθέτως, ὅτι αἱ εἰσηγητικαὶ ἐκθέσεις ἀκριβῶς εἶνε τὸ κάτοπτρον τῶν ἰδεῶν ἐκείνων, αἵτινες ἐμπνέουσιν τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ὁ θέλων νὰ μελετήσῃ νομοσχέδιόν τι, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ προσέξῃ εἰς τὰς εἰσηγητικὰς ἐκθέσεις, διότι ἐκεῖθεν θὰ ἀντλήσῃ τὰς γενικὰς ἀρχὰς, ἐξ ὧν ὡρμήθη ἕκαστος τῶν κυρίων Ὑπουργῶν εἰς τὰ νομοθετικὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνουν εἰς τὴν Βουλήν. Ἤδη ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας προκειμένου περὶ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν κίνησιν λέγει, προκειμένου περὶ δημιουργίας δύο τμημάτων τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου δεδομένου, ὅτι πάσης σοβαρᾶς κρατικῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὰ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ κατωτέρω...διὰ τὴν μετ’ ἐπιγνώσεως ἄσκησιν τῆς ρυθμιστικῆς εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Φράσις ἀποδίδουσα πλήρως τοὐλάχιστον εἰς τὸν ἀναγινώσκοντα.

§297Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Βεβαίως καὶ ἴσως ὄχι πλήρως εἰς ὃν τόνον ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργῇ ἵνα ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς τῆς προστασίας αὐτῶν τῶν τμημάτων. Καὶ μάλιστα ἴσως εὑρίσκω ἀτελείαν προκειμένου νὰ τονισθῇ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους εἰς τοιαύτας παρακολουθήσεις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ ἔξω καὶ ἔσω.

§298Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὰ ὅρια, κύριοι βουλευταί, τῆς παρακολουθήσεως καὶ τῆς ἐπεμβάσεως, ὅπως γνωρίζετε, δὲν εἶναι τόσον εὐδιάκριτα, ὅσον φρονεῖ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ ζήτημα κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε πρωτίστως νὰ δώσῃ προσοχὴν εἶναι τοῦτο· μήπως δι’ ἀτυχοῦς παρακολουθήσεως, ὅπως λέγει ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δι’ ἀτυχοῦς ἐπεμβάσεως, ὡς ἐγὼ φρονῶ δημιουργήσαμεν ἐμπόδια εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ἥτις σήμερον τοὐλάχιστον ἐν Ἑλλάδι ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἀποτελέσματα τὰ πλέον εὐχάριστα. Δὲν γνωρίζω, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους ἢ ἡ παρακολούθησις, ἵνα παρακολουθήσω εἰς τοῦτο τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§299Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐκπλήρωσις κυβερνητικῶν ὑποχρεώσεων. Μία Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀδιάφορος πρὸς τὴν βιομηχανίαν τοῦ τόπου. Ἐὰν ὑστερήσαμεν εἰς τοῦτο, βεβαίως δὲν εἶναι τιμητικὸν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι συνομολογεῖ συμβάσεις χωρὶς νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὴν κίνησιν τῶν προσόντων του εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§300Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Λέγω λοιπὸν ὅτι μέχρι σήμερον ἐὰν ἔχωμεν τὶ τὸ ὁποῖον ἀπέφερεν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, δὲν ἔχομεν ἀτυχῶς οὐδὲ τὸ σύστημα τῆς παρακολουθήσεως οὐδὲ τὸ σύστημα τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, ἔχομεν τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ἥτις ἔφερε τὰ πλέον ἀξιόζηλα ἀποτελέσματα. Δὲν γνωρίζω δέ, λέγω, ἐὰν τὸ Κράτος παρακολουθοῦν ἢ ἐπεμβαῖνον εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν ὅρων καθ’ οὓς ἐξελίσσεται ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία ἐπὶ παραδείγματι δὲν γνωρίζω ἐὰν ἤθελεν ὠφελήσει ἢ ἤθελε βλάψει. Ἀλλὰ ἐὰν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, καὶ εἶναι, ἀφοῦ τὸ βεβαιοῖ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι πρόκειται μόνον περὶ παρακολουθήσεως τῆς ποικίλης ἐξωτερικῆς καὶ ἐσωτερικῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου, τάχα δὲν ἤρκη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἓν τμῆμα πρὸς τοῦτο, τάχα ἦτο ἐπείγουσα ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν εἴχομεν ἐνδεδειγμένας ἀνάγκας ἡ σύστασις ὑπηρεσιῶν πολυτελῶν πρὸς τοῦτο δὲν ἤρκει ἆρά γε ἓν μόνον τμῆμα ἵνα παρακολουθήσῃ τὴν τοιαύτην κίνησιν; Καὶ προβαίνων ἔτι πλέον, τάχα δὲν ἤρκουν αἱ ἤδη ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου νὰ παρακολουθήσουν τὰ ζητήματα αὐτά;

§301Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι δὲν ἔχομεν στατιστικάς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε κωμικώτερον πρᾶγμα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπὸ τὰς στατιστικάς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε, στατιστικὰς περιοριζομένας εἰς τὴν κίνησιν ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου. Ἐγὼ ἦλθον εἰς ἄμεσον ἀντίληψιν, δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω πρὸς τιμὴν τῶν τότε ὑπηρεσιῶν πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶδον εἰς τὰς ἐκθέσεις των, τὰ ὁποῖα μὲ ἔκαμαν νὰ γελάσω καὶ νὰ οἰκτείρω. Δὲν ἔχετε στατιστικάς; ἔχετε κἂν ἐκθέσεις τῶν προξενείων, αἱ ὁποῖαι νὰ σᾶς κατοπτρίζουν τὴν κίνησιν τῶν προϊόντων σας ἔξω; Ὄχι. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν διήλθατε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ἐὰν εἴχατε διέλθῃ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπουργίας σας, θὰ εἶσθε ἐκ τῶν θερμοτέρων συνηγόρων σήμερον καὶ ἐκεῖ ὅπου οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες περιωρίσθησαν νὰ ὑποδείξουν ὅσας παρατηρήσεις ὑπέδειξαν πολὺ ὀρθῶς, σεῖς ἠθέλατε πλειοδοτήσει καὶ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἐὰν εἴχετε εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο καὶ ἐβλέπατε τὸν ὄγκον τῆς ἐργασίας μὲ τὴν κίνησιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ὁσημέραι καθίστανται πολυπληθέστερα, ἀναμφιβόλως δὲν ἠθέλατε ἀρκεσθῆ εἰς μόνην τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ προσωπικοῦ, τὴν ὁποίαν προτείνει τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ἠθέλατε παρακολουθήσει τὴν κίνησιν τὴν χρηματιστικήν, τὴν κίνησιν τὴν βιομηχανικὴν καὶ ἐβλέπατε, ὅτι εἷς καὶ μόνος ἐπιθεωρητὴς ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος ἐστάλη καὶ αὐτὸς μὲ εἰδικὴν ἀποστολὴν ἔξω, ἀπομένει δὲ γυμνὴ ἡ ὑπηρεσία θὰ εἴχετε διαφορετικὴν γνώμην. Ἡ πρώτη εἰσήγησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ συγχωρεῖτε ποῦ σᾶς διέκοψα διὰ μακρῶν—ἦτο ὅπως μεταξὺ τῶν ἀπαραιτήτων μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, συνεζητεῖτο καὶ τὸ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψει της καὶ πολιτικὴν βιομηχανικὴν καὶ πολιτικὴν ἐργατικήν, ἐφ’ ὅσον ἔχει ὑπ’ ὄψει της, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ζητήματα αὐτά, νὰ τὰ παρακολουθῇ καὶ νὰ τὰ ὠθῇ πρὸς τὸν δρόμον, πρὸς κατεύθυνσιν τῶν ἀντιλήψεών της. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον νὰ παρακολουθῇ τὰς ποικίλας ἐκδηλώσεις εἰς ὅλην τὴν πολυσχιδῆ κίνησιν τοῦ ἐμπορίου. Εἶναι πιεστικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, ἀπομένει δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἐκείνας τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔχετε νὰ κάμετε σεῖς. Ποτὲ κατ’ ἀρχήν, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ πιστεύσητε διότι γνωρίζω ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις καὶ ἡ καλὴ πίστις, μετὰ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, μὴ δεχθῆτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ πόλεμος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατ’ ἀρχήν.

§302Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν ἀτενίζω εἰς πόλεμον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, κ. Ἀντιπρόεδρε, οὐδὲ ἀρνοῦμαι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχομεν στατιστικάς, ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ στατιστικὴ δύναται νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς τμήματος μόνον, οὐδὲ φρονῶ ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἐνισχυθῇ ἓν τμῆμα τῆς στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στατιστικήν, ἐφ’ ὅσον οἱ ἄλλοι κλάδοι τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν δὲν ἔχουσιν ὀργανωθῆ. Οὐδὲ δύναμαι ποτὲ νὰ ἀμφισβητήσω τὴν χρησιμότητα τῆς στατιστικῆς, καὶ ἴσως ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι διὰ μακρῶν συνηγόρησα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπάρξεως στατιστικῆς, συνέστησα δὲ τότε θερμῶς τὴν ψήφισιν προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν, ὡς βουλευτὴς εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν φρονῶ ὅμως, ὅσον καὶ ἂν ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στατιστικήν, ἐὰν διὰ σωρείας ὑπαλλήλων προικίσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ προξενικὰς ἀρχὰς εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των, πρέπει νὰ ἔχωμεν τελωνειακὰς καὶ οἰκονομικὰς ἀρχὰς καὶ εἰδικοὺς ὑπαλλήλους ἐπὶ τῆς στατιστικῆς εἰς ἑκάστην τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων διὰ νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στατιστικήν.

§303Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Μήπως εἰς ὅσα εἴπατε περὶ ἀναμίξεως τῆς διοικήσεως εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἐργασίας σᾶς χρειάζεται καὶ τὸ ἐπιχείρημα διὰ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὄχι πλέον ἡ ἀνάμιξις τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ ἡ ἐκτόπισις ὑπὸ τῆς διοικήσεως ὅλων τῶν ἰδιωτικῶν ὑπηρεσιῶν;

§304Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν ἀγνοῶ κύριοι βουλευταὶ τὴν θεωρίαν τοῦ κρατισμοῦ οὐδὲ ἀμφισβητῶ ὅτι εἰς ἄλλας χώρας ὑπὸ ἄλλας συνθήκας ὑπῆρξεν ἐπωφελής, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ δεχθῶ ὅτι ἐν Ἑλλάδι τό γε νῦν ἔχον θεωρία κρατικὴ ὑποστηρίζουσα δηλονότι τὴν ἐπέμβασιν τοῦ κράτους καὶ εἰς τὰ πεδία ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα σταδιοδρομεῖ ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ καλὰ ἀποτελέσματα.

§305Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Νὰ μὴν ὑπάρχει εἰς τὰ ἐργατικὰ ζητήματα; Εἰς τὰ ζητήματα μεταξὺ ἐργοδότου καὶ ἐργολάβου νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπεμβαίνῃ; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Γκέκα δὲν εἶχον ἢ νὰ παρατηρήσω ποία θὰ ἦτο ἡ τιμὴ τοῦ ψωμιοῦ ἐὰν δὲν ἐπενέβαινε τὸ κράτος. Θὰ ἔφθανε ἡ τιμὴ εἰς τὰς 7 καὶ 8 δραχμὰς καὶ θὰ εἴχατε μόνον σεῖς οἱ παράγοντες καὶ ἡμεῖς οἱ μὴ παράγοντες θὰ ἐψωφούσαμεν ἀπὸ τὴν πεῖνα. Θὰ ζητήσω συγγνώμην ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν τὸν ἀγορεύοντα διὰ τὰς διακοπάς, ὁ ὁποῖος δὲν διακόπτει οὐδένα ἢ μόνον ἂν ἀπευθύνῃ καμμίαν ἐρώτησιν.

§306Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ τῆς ἐπιτάξεως εἶναι δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἐπέβαλλον αἱ ἀνάγκαι τοῦ κράτους καὶ ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ἀνάμιξιν, δὲν ἐννοῶ τὴν ἐκτόπισιν ὅλων· ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐργασθῇ δι’ ἑαυτὸν καὶ ὅπως θέλει, ὅρα καὶ διαφόρους σποράς, ἐὰν θέλητε διὰ τὴν γεωργίαν.

§307Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Πρόκειται κύριοι βουλευταὶ περὶ τῆς ἐπεμβάσεως ἢ παρακολουθήσεως ὑπὸ τοῦ κράτους τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐργασιῶν καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης, διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας μου, τῆς δημιουργίας εἰδικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τοῦτο. Ὑποστηρίζω, διότι ἀτυχῶς οὔτε ἡ ὥρα ἐπιτρέπει μακρὰς θεωρίας καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς ἁπλῆν ἔκθεσιν τῶν γνωμῶν μου, ὑποστηρίζω, ὅτι τό γε νῦν πρὶν κοινῶς ζητηθῇ καὶ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης παρακολουθήσεως καὶ ὅπερ τὸ σπουδαιότερον πρὶν ἢ κοινῶς ἀναγνωρισθῇ ὁ τρόπος τῆς τοιαύτης παρακολουθήσεως δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλαπλασιασμοῦ τῶν τοιούτων ὑπηρεσιῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἀλλὰ δὲν μεριμνᾷ μόνον περὶ τούτου ὁ ψηφιζόμενος ὀργανισμός. Πολλαπλασιάζει ἐπίσης τὸ προσωπικὸν τοῦ τμήματος τῆς ἐποπτείας τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Δὲν θὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἐκ μέρους τοῦ κράτους δὲν εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διΐσταμαι ὅμως καὶ ἔχω ἀντίθετον γνώμην περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν αὕτη δέον ν’ ἀσκῆται. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι αὕτη δέον ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Φρονῶ καὶ ὑπεστήριξα τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν πρέπει ν’ ἀνατεθῇ διὰ ποικίλους λόγους καὶ διὰ πολιτικοὺς ἀκόμη λόγους εἰς ὑπηρεσίαν ἐντελῶς ἀνεξάρτητον καὶ κατοχυρουμένην διὰ πολλῶν ἐγγυήσεων κατὰ πάσης ἐπεμβάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν θὰ ἐπρόκειτο βεβαίως ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐδίσταζα νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν πρέπει ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον.

§308ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§309Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἢ καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐὰν ὑπάρχει τοιοῦτον, σῶμα τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπίσης δικαστικόν, ἀλλ’ ἀνεξάρτητον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, σῶμα κατοχυρωμένον δι’ ἐγγυήσεων μεγάλων αἱ ὁποῖαι ὑπόσχονται ἀμεροληψίαν τινά. Ἂς μὴ ἔχωμε συζητοῦντες ὑπ’ ὄψιν οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, διότι φυσικῶς δὲν ψηφίζομεν νομοσχέδιον μιᾶς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νόμον τοῦ Κράτους καὶ φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο εἰς μίαν στιγμὴν ἐπικίνδυνον ὅπλον εἰς χεῖρας μιᾶς Κυβερνήσεως ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἔχω τὸν καιρὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας δι’ ὧν θὰ ἀπεδεικνύετο ἡ ἀλήθεια αὕτη, ἀλλ’ ἔχω μίαν ἀπόδειξιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς νομίζει ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐποπτείας καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν εἶναι ἀνάγκη νὰ προσλάβῃ ὑπαλλήλους καὶ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ τί εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα; δὲν ἔχει ἀνάγκην καὶ αὐτὴ ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου; καὶ δὲν εἶναι αὕτη ἡ τροφοδότις τόσων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν; πῶς λοιπὸν θ’ ἀνατεθῇ εἰς ὑπαλλήλους Τραπέζης ἡ ὁποία ὑπόκειται καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ κράτους, ἡ ἄσκησις τοιούτου ἐλέγχου;

§310Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν προσλαμβάνομεν ὑπαλλήλους διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι μία ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν ὅλων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, εἶναι ἀνάγκη ἑνὸς μεγάλου προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχε. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἥν τὸ τμῆμα τοῦτο θὰ ἑδραιωθῇ, θὰ ἀνδρωθῇ σᾶς βεβαιώνω, ὅτι θὰ ὑπάρξουν ὑπάλληλοι ἀρκετοὶ καὶ δὲν θὰ ἀναγκασθῶμεν οὐδέποτε νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία λίαν προθύμως μᾶς παρεχώρησε τοὺς καλυτέρους ὑπαλλήλους παρέχοντας τὰ μεγαλύτερα ἐχέγγυα τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἱκανότητος.

§311Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τοῦτο.

§312Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐνθυμηθῆτε καὶ τὴν ὀργὴν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἠρνήθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ λογαριασμόν.

§313Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἱκανότητος τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ φέρω τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἡ ἐποπτεία τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἢ εἰς μίαν ἀνεξάρτητον ἀρχήν, διότι δυνατὸν μὲν ὑμεῖς νὰ μὴ προσλάβητε ὑπαλλήλους τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἄλλος Ὑπουργὸς δυνατὸν νὰ προσλάβῃ τῆς Ἀθηναϊκῆς ἢ τῆς Λαϊκῆς ἢ οἱασδήποτε ἄλλης Τραπέζης. Καὶ ἐν τῷ τμήματι λοιπὸν τῆς ἐποπτείας τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἔχω ἀντίθετον γνώμην μὲ τὴν διατυπουμένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δημιουργεῖται καὶ τμῆμα ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται ἀληθῶς τὰς ζωηρὰς διαμαρτυρίας τὰς ἐξ ὅλων τῶν σημείων, αἵτινες διεσταυροῦντο πρό τινων ἐτῶν, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἡμῶν κατήντησε κλασική, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπαγγελματικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ ἐμπορικῶν σχολῶν καὶ δὲν γνωρίζω ποίων ἄλλων, ὑπὸ τὴν πίεσιν δὲ τῆς κοινῆς τοιαύτης γνώμης ἀληθῶς ἱδρύθησαν ἐμπορικαὶ σχολαί. Πρῶτον καὶ κατ’ ἀρχήν, φρονῶ, ὅτι ἡ διεύθυνσις τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αἱ ἐμπορικαὶ σχολαὶ εἶναι σχολεῖα μὴ διαφέροντα οὐσιωδῶς τῶν ἄλλων σχολείων, τῶν ὁποίων τὴν ἐποπτείαν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας· εἰς δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας βραδέως μὲν ἀλλ’ ἀσφαλῶς ὡς δύναμαι νὰ κρίνω ἐκ τῆς ἐκεῖθεν διελεύσεώς μου, καταρτίζονται ὑπηρεσίαι σοβαραὶ συγκεντροῦσαι ὅλας ἐκείνας τὰς δυνάμεις αἵτινες δύνανται ἀληθῶς νὰ ἐποπτεύσωσιν ἐπὶ τῶν ποικίλων κλάδων τῆς ἐκπαιδεύσεως, συνεπῶς καὶ τῆς ἐμπορικῆς. Ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν ἡ ἐποπτεία τῶν ἐμπορικῶν καὶ πολλῶν ἐπαγγελματικῶν ἴσως σχολῶν νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διότι ἂν παραμένῃ εἰς αὐτὸ, ἔπρεπε νὰ ὀργανώσῃ καὶ ἀναλόγους ὑπηρεσίας πολλαπλοῦ ἐλέγχου καὶ πολλαπλῆς ἐπιθεωρήσεως ὑπηρεσίας ἄλλως τε ἐνυπαρχούσας καὶ ἐχούσας ὅλα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἀλλὰ δὲν μετέχω ὅμως, κ. Βουλευταί, ἀτυχῶς καὶ τοῦ μεγάλου ἐνθουσιασμοῦ, ὅστις κοινῶς παρατηρεῖται περὶ τῆς ἄκρας καὶ ἀπολύτου ἀνάγκης καὶ χρησιμότητος πολλῶν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν, ἐμπορικῶν ἰδίᾳ, διότι παρετήρησα παρακολουθήσας τὴν τύχην τῶν ἀποφοίτων τῶν ἐμπορικῶν παρ’ ἡμῖν σχολῶν, ὅτι οἱ περισσότεροι προσελήφθησαν ὑπάλληλοι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἄλλοι ἔγιναν ὑπάλληλοι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων καὶ ἴσως προσέφερον πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτων κερδῶν. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει, ὅτι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην προωρίζοντο. Τοῦτο σημαίνει ἄλλο τι· σημαίνει, ὅτι δὲν ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν εὐρέα ἐμπορικὰ στάδια, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἀφοσιωθῶσιν οἱ διάφοροι ἀπόφοιτοι τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ἀφειδεῖς εἰς τὴν σύστασιν τοιούτων σχολῶν. Δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἡ σύστασις σχολῆς οἱασδήποτε τοιαύτης ἐμπορικῆς ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς μίαν μεγάλην, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι καὶ δι’ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ κριθῇ σκόπιμον νὰ ὑπάρχωσι, διότι πρέπει καὶ νὰ ὑπάρχωσι, καὶ δι’ ἐκείνας πρέπει νὰ θεωρηθῇ καταλληλότερον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας.

§314Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πῶς ἐξηγεῖτε τὴν συρροὴν τῶν μαθητῶν εἰς τὰς ἐμπορικὰς σχολὰς, καὶ τὴν ἀξίωσιν ὅλων τῶν πόλεων νὰ ἀποκτήσωσιν ἐμπορικὰς σχολάς;

§315Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐκ τοῦ ὅτι ἡ ἀπόκτησις πτυχίου τοιούτων σχολῶν ἀπό τινων ἐτῶν θεωρεῖται ὡς προσὸν εἰσαγωγῆς εἰς δημοσίας ὑπηρεσίας.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ διότι εἰσάγονται καὶ εἰς πρακτικὰ στάδια.

§317Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀποκαλύψω καὶ τὴν μυχίαν σκέψιν μου; εἶναι αὕτη, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία μετὰ τόσης ὀξυδερκείας παρακολουθεῖ τὰ διάφορα στάδια, ὥστε ἂν κατενόει ὅτι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν εὐρὺ μέλλον ἤθελον πληρωθῆ αἱ ἐμπορικαὶ σχολαὶ τῆς Εὐρώπης μαθητῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν ἀπό τινος ἔχουσι προσόντα ἐξαιρετικῆς εἰσαγωγῆς εἰς δημοσίας θέσεις ἢ καὶ Τραπεζικὰς καὶ ἐπέρχεται οἰκονομία δαπανῶν καὶ χρόνου δι’ αὐτὸ παρατηρεῖται τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον ἐσημειώσατε. Ἀλλὰ χάριν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας προβαίνει εἰς τὴν ἵδρυσιν καὶ ἄλλης ὑπηρεσίας, τοῦ ἀνωτέρου συμβουλίου, ὅπερ κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κανένα λόγον. Ὅταν ἀτυχῶς οὐδὲ αὐταὶ αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς ἀπό τινος παρουσιάζουσιν ἀποτέλεσμα ἐργασίας ἱκανοποιητικόν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμένομεν τοιαῦτα ἀπὸ ἓν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὰς διαστάσεις σχεδὸν Ἐθνοσυνελεύσεως, διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ 56 πρόσωπα, ὅσα δὲν εἶναι ταύτην τὴν στιγμὴν οὐδ’ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Δὲν εἶναι ὅμως σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα, διότι μικρὰ εἶναι καὶ ἡ δαπάνη· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς, θέλει νὰ παραμείνῃ ὁ θεσμὸς οὗτος τοῦ συμβουλίου, εἶναι τὸ ἑξῆς, νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ διαγράψῃ τὴν διάταξιν ἐκείνην καθ’ ἣν τὸ συμβούλιον ἀποτελεῖται ἐκ βουλευτῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀτυχῶς τὴν διάταξιν ἐσημείωσα καὶ εἰς ἕν τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· καὶ ἐκεῖ προκειμένου περὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν παρακαταθηκῶν. Ἐπίσης καθορίζεται, ὅτι εἰς ἕν συμβούλιον λαμβάνουσι μέρος καὶ βουλευταί.

§318Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐντελῶς ἐξαιρετικόν.

§319Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ὅμως μέσα.

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐργασίας ὑπάρχει.

§321Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐὰν κύριοι, ὑπῆρξέ τι, τὸ ὁποῖον ἔβλαψε κατὰ τὸ παρελθόν, εἶναι ἡ σύγχυσις τῶν ἐξουσιῶν καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν. Εἰς αὐτὸ ὀφείλονται ὅλα τὰ δεινὰ τῆς κακοδιοικήσεως. Ἡ συνύπαρξις ἢ μᾶλλον ἡ τοποθέτησις βουλευτῶν εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῶν ὑπηρεσιῶν κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν εἶναι ἐπιβλαβής. Οἱ βουλευταὶ ἔχουν ἐντολὴν νὰ νομοθετοῦν καὶ νὰ ἐλέγχουν πρὸ πάντων τὴν διοίκησιν, ἐκ τῆς φύσεως δὲ τῶν πραγμάτων τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα διατελεῖ πάντοτε ἐν δυσπιστίᾳ πρὸς τὴν διοίκησιν. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει μάλιστα καὶ καθῆκον ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ πολιτεύματος νὰ διάκειται δυσπίστως πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ εἰς ἣν περίπτωσιν διάφοροι βουλευταὶ, κατανεμηθῶσιν εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς διοικήσεως εἴτε ἐποπτεύοντες, εἴτε συμμετέχοντες,—μάλιστα κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀμείβονται καὶ ἀντισυνταγματικῶς, διότι δίδεται μισθὸς, ἀλλὰ τοῦτο θὰ διαγραφῇ βεβαίως,— ἐὰν, λέγω, ἀναγνωρίσωμεν ἀρχὴν τοιαύτην, δὲν εἶναι παράδοξον μετά τινα ἔτη ὅλη ἡ Βουλὴ νὰ καλῆται ἑκάστοτε ἀπὸ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰ διάφορα συμβούλια. Καὶ τὶς θὰ ἐλέγξῃ τότε τὰς ὑπηρεσίας ταύτας; Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἀδύνατος ὁ ἔλεγχος τῶν πλείστων τῶν συναδέλφων ἡμῶν, φερόντων εὐθύνην ὡς ἐποπτῶν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν; Δι’ αὐτὸ εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἀπολύτως ἐναντίον πάσης τοιαύτης ἀποπείρας, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ διαγράψωσι τὰς τοιαύτας διατάξεις.

§322Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἠμπορεῖτε, ἐὰν κάμητε νομοπαρασκευαστικὰς ἐπιτροπὰς, νὰ ἀποκλείσητε τοὺς βουλευτάς;

§323Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ἐπιστημονικαὶ, δὲν εἶναι τῆς διοικήσεως. Ἐδῶ εἶναι κλάδοι διοικητικοί, εἰς τοὺς ὁποίους λαμβάνουν μέρος οἱ βουλευταί.

§324Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Οἱ βουλευταὶ καλοῦνται νὰ προσκομίσωσιν τὰ φῶτά των.

§325Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Οἱ βουλευταὶ θὰ φέρωσι τὰ φῶτα των εἰς τὴν Βουλήν.

§326Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀμοιβῆς εἶμαι σύμφωνος μαζύ σας. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὁ σύνδεσμος τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πρώτη ἀρχὴ ἐλέγχου, διὰ τῶν μελῶν της πρὸς τὴν Διοίκησιν, ὅπου ἀκριβῶς καὶ ἐκεῖ ἐλέγχει, δὲν εἶναί τι τὸ ψεκτὸν, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον δὲν μοῦ φαίνεται, ὅτι εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον.

§327Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνδιοικεῖ.

§328Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ θὰ σᾶς εἴπω εἰδικώτερον τοὺς λόγους. Οἱ βουλευταὶ συγχρωτιζόμενοι μὲ τὰ διάφορα ὄργανα τῆς διοικήσεως ἐν θέσει συναδελφότητος σχεδὸν, εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ἀσκήσωσι μεθ’ ὅλης τῆς δριμύτητος, ἥτις ἐνίοτε χρειάζεται, καὶ μεθ’ ὅλης τῆς ὀξύτητος τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Ἀλλ’ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκ πνεύματος συναδελφότητος, ὅταν βουλευτὴς γνωρίζῃ, ὅτι εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη παρ’ ὑπηρεσίας τινός, ἔλαβε μέρος καὶ συνάδελφός τις, ἀναμφιβόλως θὰ αἰσθανθῇ δυσκολίαν νὰ προβῇ καὶ εἰς ἔλεγχον τοῦ μέτρου τούτου. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, τῆς συγχύσεως τῶν ἐξουσιῶν εἶναι ψευκτέα ἡ καινοτομία. Καὶ φρονῶ, ὅτι ἐκ παντὸς τρόπου πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν ταύτην, ἐὰν δὲ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ κ.κ. Ὑπουργοί, ἔχωσι σήμερον ἀντίθετον γνώμην, εἶμαι βέβαιος, ὅτι διὰ τῆς παρελεύσεως χρόνου ἐκ τῆς πείρας θὰ πεισθοῦν περὶ τοῦ ἀντιθέτου. Καὶ μετὰ τοῦτο, κ. βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ ἱδρύσεως δύο τμημάτων, τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἐκμεταλλεύσεων καὶ τοῦ τμήματος τῶν ἰδιωτικῶν ἐκμεταλλεύσεων. Καὶ ἐν τούτῳ ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εὑρίσκετο ἴσως ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅταν ἐβεβαίου, ὅτι δυνατὸν ἡ τάσις ἡ Κυβερνητικὴ νὰ διευθύνηται πρὸς τὴν κρατοποίησιν τῶν μεταλλείων, ἀλλὰ δὲν λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καμμία πρόνοια, διότι ἀντιθέτως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἱδρύεται τμῆμα δημοσίων ἐκμεταλλεύσεων, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάγονται: «Ἡ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ἀπ’ εὐθείας καὶ δι’ ἐργολαβείας ἐκμετάλλευσις μεταλλείων, ὀρυχείων κλπ.». Ἀναγνωρίζεται τουτέστι πλήρης ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους καὶ πλήρης ἡ ἀνάληψις ὑπ’ αὐτοῦ διευθύνσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν διαφόρων μεταλλείων. Εἶπον καὶ προηγουμένως. Δὲν ἀγνοῶ τὴν θεωρίαν τοῦ κρατισμοῦ, ἀλλ’ ἐὰν φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ τεθῇ αὕτη εἰς ἐφαρμογὴν, εἶναι ἡ Ἑλλάς, τοὐλάχιστον ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας τελεῖ τὴν σήμερον. Δι’ αὐτὸ οὔτε ἡ ἀνάληψις ὑπὸ τοῦ Δημοσίου τῶν σιδηροδρόμων μοῦ ἐνέπνευσε ἐνθουσιασμόν, ὅταν μάλιστα ἔχωμεν δεδομένον, ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἡ ἀνάληψις ὑπὸ τοῦ Κράτους τῶν σιδηροδρόμων ἐπέφερε δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ διαγράψῃ τὸ γε νῦν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐὰν μὴ διά τι ἄλλο, ἐὰν κατὰ θεωρίαν δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη μου, πρὸ παντὸς διότι εἶναι πρόωρος ἡ ἵδρυσις τμήματος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, δημοσίων ἐκμεταλλεύσεων.

§329Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει, κύριε συνάδελφε.

§330Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὑπάρχει, τὸ γνωρίζω, ἀλλ’ ἐξελίσσεται εἰς περισσοτέρας ὑπηρεσίας. Διὰ τὸ τμῆμα τῆς Στατιστικῆς, κ. βουλευταί, δὲν ἔχω νὰ φέρω ἀντιρρήσεις. Τὸ νομίζω χρησιμώτατον καὶ τὸ νομίζω καὶ πολυτιμότατον. Ἀλλ’ ὅπως προηγουμένως ἔλεγον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἄνευ ἀναλόγου ὀργανώσεως τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, τῶν ποικίλων, οὔτε τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ ἄξια λόγου ἀποτελέσματα. Ἐν τούτοις συνιστῶ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων, διότι πάντως τὸ τμῆμα τοῦτο καὶ ἂν δὲν φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ προσδοκώμενα, πάντως θὰ ὑπάρξῃ ὠφέλιμον γενικῶς εἰς τὸ Κράτος. Μετὰ τοῦτο ὑποδιαιρεῖται ἐπίσης τὸ μέχρι τοῦδε κοινὸν τμῆμα ἐργασίας καὶ κοινωνικῆς προνοίας εἰς δύο. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν σπουδαιότητα τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι ἔχει τὴν ἔκτασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς ἄλλα κράτη διὰ τὸν μοναδικὸν λόγον ὅτι παρ’ ἡμῖν ὅπου ἡ βιομηχανία δὲν ἀκμάζει, ὅπου περιωρισμένος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων, ὅπου μάλιστα δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν καὶ βελτίωσιν ὅρων τῆς βιομηχανίας καὶ συνεπῶς καὶ μεγαλειτέραν ταύτης ἀκμήν, ἕνεκα τῶν γνωστῶν λόγων τῆς ἐλλείψεως ἰδίως τῶν πρώτων ὑλῶν, φρονῶ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἔδει νὰ εἴμεθα φειδωλότεροι. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ τμῆμα τῆς ἐργασίας καὶ κοινωνικῆς προνοίας ἠδύνατο ἄνευ ὑποδιαιρέσεως καὶ συνεπῶς ἄνευ αὐξήσεως προσωπικοῦ καὶ συναφῶν δαπανῶν, ἠδύνατο νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς παρούσας ἀνάγκας. Δὲν ἀπορῶ ὅμως, κύριοι βουλευταί, μὲ τὰς σκέψεις αἵτινες ἐνέπνευσαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀναλόγως τῆς θέσεως ἣν λαμβάνει ὁ κρίνων καὶ ἐξετάζων αὐτά, εἴτε λαμβάνουσι μεγάλην σπουδαιότητα εἴτε καὶ μικράν. Παρ’ ἡμῖν φοβοῦμαι ὅτι ἴσως καὶ ἐκ πνεύματος κακῶς ἐννοουμένης καινοτομίας, ἀπό τινος ἐλάβομεν τοιαύτην θέσιν, ὥστε εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας νὰ ἀποδίδωμεν μεγίστην σημασίαν. Γνωρίζετε ὅτι οὐχὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν Ἑλλάδι οὐδὲ Ὑπουργεῖον Γεωργίας οὐδὲ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπῆρχεν. Ὅτε δὲ τὸ πρῶτον ἑωρτάσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ σύστασις Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἰς τὸ ὁποῖον περιελαμβάνετο καὶ τῆς Γεωργίας, ὑπῆρξαν οἱ μεμψίμοιροι, οἱ ὀπισθοδρομικοὶ ἢ ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τους, οἵτινες ἠμφισβήτησαν τὴν ἀνάγκην δημιουργίας νέων Ὑπουργείων. Ἀλλ’ ἀντετάχθη τότε εἰς αὐτοὺς ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ ὁ δημόσιος προϋπολογισμὸς εἰς μεγάλην δαπάνην. Τὸ προσωπικὸν τῶν τμημάτων τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, θὰ ἀπεσπᾶτο καὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ θὰ ἐνήργει σκοπιμώτερον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ποικίλων σκοπῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπέβλεπεν. Καὶ ἔλεγον τοῦτο οἱ ὑποστηρίζοντες μετὰ θέρμης τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ὑπουργείου. Χάριν τοῦ μισθοῦ ἑνὸς Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ μισθώματος ἑνὸς οἰκήματος θέλετε νὰ ἀποφύγωμεν τὴν σύστασιν ἑνὸς Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον θὰ κατευθύνῃ καὶ ὠθῇ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας πρὸς ἐξυπηρέτησιν μεγαλειτέραν τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν; Ἠρώτησαν τὰ Ὑπουργεῖα ἐκεῖνα ἀλλὰ ἀτυχῶς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ τῶν μεμψιμοίρων δὲν ἦσαν τόσον ἀβάσιμοι, διότι τοσοῦτον γοργῶς ἐξηλίχθησαν αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι καὶ τοσοῦτον πολυτελῶς, ὥστε σήμερον ἔχομεν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μόνον δαπάνας 11,009.900. Καὶ ἔλεγεν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τῆς καθαρᾶς προσόδου: ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν γεωργίαν ἐλήφθησαν μέτρα σοβαρὰ καὶ ἰδοὺ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δαπανᾷ 11.000.000 χάριν τῆς γεωργίας! Ἀλλ’ εἶναι κύριοι βουλευταί, ἡ δαπάνη αὕτη χάριν τῆς Γεωργίας; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ τις ὅτι ἡ ὠφέλεια ἡ ὁποία πράγματι ἐπῆλθεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν δαπάνην ταύτην; Ἓν τμῆμα ὑπῆρχεν ἄλλοτε τὸ τμῆμα τῶν δασῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ καλῶς κακῶς ἐξήρκει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δασῶν. Ἔλεγον τότε οἱ ἀμφισβητοῦντες τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως νέου Ὑπουργείου: δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συστήσετε νέα Ὑπουργεῖα. Ἐπιτρέψατε περισσοτέρας δαπάνας εἰς τὰ τμήματα ὡς εἰς τὸ τμῆμα τῶν δασῶν καὶ θὰ ἴδετε ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἐπίσης εὐχάριστον. Τὸ τμῆμα τῶν δασῶν ἀνήχθη εἰς διεύθυνσιν, ἀλλ’ ἂν ἀτενίσετε εἰς τὴν πραγματικότητα, ἂν ἐξετάσετε ἂν ἐπῆλθε πραγματική τις ὠφέλεια εἰς τὰ δάση, προστασία τις καὶ καλλιέργεια δικαιολογοῦσα τὰς τόσον μεγάλας δαπάνας τῆς συστάσεως νέων Ὑπουργείων, θὰ ἴδητε ἀτυχῶς ὅτι δὲν ἐπῆλθε. Βεβαίως, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδιαιρέσωμεν τὰ Ὑπουργεῖα ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς ὅσα Ὑπουργεῖα θέλομεν. Δυνάμεθα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὸ ὑποδιαιρέσωμεν εἰς Ὑπουργεῖον Ἀστυνομίας καὶ εἰς Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς ἢ δὲν ἠξεύρω τὶ ἄλλο καὶ δυνάμεθα καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον διευθύνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ τὸ ὑποδιαιρέσωμεν εἰς Ὑπουργεῖον Τηλεγράφων εἰς Ὑπουργεῖον Σιδηροδρόμων καὶ δὲν γνωρίζω τὶ ἄλλο, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς τρίτης διαιρέσεως νὰ φθάσωμεν εἰς εὐχάριστον ἀποτέλεσμα. Αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι δὲν προάγονται διὰ τῆς ἱδρύσεως ἰδίων Ὑπουργείων. Προάγονται δι’ ὀργανώσεως καταλλήλου καὶ συμφώνου πρὸς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωσι καὶ διὰ προσωπικοῦ καταλλήλου καὶ γεγυμνασμένου καὶ ἱκανοῦ, φρονῶ δ’ ὅτι καὶ ἂν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ὑπῆρχε κἂν καὶ ἂν τὸ τμῆμα τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας ὑπήγετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ τμῆμα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ἂν τὸ τμῆμα τῆς προνοίας καὶ ἐργασίας ὑπήγετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἂν τὰ τμήματα ταῦτα ἐπροικίζοντο διὰ προσωπικοῦ οὐχὶ πολυτελοῦς—ἂς μὴ ἔχωμεν τὴν πλάνην ὅτι ὅσον περισσότεροι ὑπάλληλοι ὑπάρχουσι, τόσον καὶ ἡ ὑπηρεσία καλλίτερον ἐξυπηρετεῖται—ἐὰν τὰ τμήματα ταῦτα κατενέμοντο εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα καλῶς ὠργανωμένα ὑπὸ καλοὺς τμηματάρχας, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ὄχι μόνον ὀπισθοδρόμησις δὲν θὰ ἐπήρχετο εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν εἰς τοὺς ὁποίους ἤδη ἀτενίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ βελτίωσις. Κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, γνωρίζετε ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν εἶναι πλούσιον. Παρ’ ὅλας τὰς μεγάλας διαβεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ τις εἰς τὰς διαφόρους εἰσηγητικὰς ἐκθέσεις διαφόρων νομοσχεδίων ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου ῥαγδαίως προχωρεῖ πρὸς τὰ ἐμπρός, ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῶν κυρίων καὶ μεγάλων πόρων ἔχει, τὸν πόρον ἐκ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας καὶ τὸν πόρον ἐκ τῆς μεταναστεύσεως καὶ ὅτι ἕνεκα ὅρων γεωλογικῶν καὶ ποικίλων ἄλλων κλιματολογικῶν δὲν δύναται νὰ ἀναδείξῃ οὔτε ἀκμάζουσαν καὶ μεγάλην γεωργίαν οὐδὲ ἀκμάζουσαν καὶ μεγάλην βιομηχανίαν. Δι’ αὐτὸ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε λιτή, ἐπαρκοῦσα εἰς τὰς κυριωτέρας τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ ὤφειλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶδον μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν ἐπιψήφισιν διαφόρων δαπανῶν ἀναγομένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν ὀργάνωσιν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, αἵτινες δαπάναι ἄνευ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπαιτηθῶσιν διὰ τὴν νέαν ἀνάπτυξιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀνέρχονται κατὰ λεπτομερῆ σημείωσιν τοῦ τμήματος τῆς δημοσιότητος εἰς 50 χιλ. δραχμῶν (ἀναγινώσκει) «ὀργανισμὸς τελωνειακῶν ὑπηρεσιῶν κλπ.» τουτέστι ἐν ὅλῳ εἰς ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου. Δηλαδὴ 1½ ἑκατομμυρίου ἔχομεν, προσθέτους δαπάνας διὰ τὴν ὀργάνωσιν νέων ὑπηρεσιῶν μόνον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ σημειώσατε 1½ ἑκατομμύριον κατὰ τὴν σημείωσιν αὐτὴν τὴν ἐκ τῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ δὲν περιλαμβάνονται εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν οὔτε αἱ δαπάναι τῶν ἐνοικίων οὔτε αἱ δαπάναι τῆς γραφικῆς ὕλης καὶ ποικίλαι ἄλλαι, αἵτινες θ’ ἀναβιβάσωσι τὸ ποσὸν εἰς 2 ἑκατομμύρια δραχ. Ἐπισπροσθέσατε τώρα καὶ τὰς δαπάνας αὐτὰς καὶ δαπάνας οὐχὶ μικράς, τῆς ἀναπτύξεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ κ. βουλευταί, θέλω νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν θερμῶς νὰ μετέλθῃ οἰκονομίας· ὄχι χάριν αὐτῶν μόνον τῶν οἰκονομιῶν, ὄχι μόνον διὰ τῶν οἰκονομιῶν θὰ ἐπέλθῃ μεγάλη βοήθεια εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ καὶ διότι διὰ τῶν οἰκονομιῶν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐπιβολὴ τῶν διαφόρων φορολογιῶν, τὰς ὁποίας εἴμεθα ἠναγκασμένοι ὑπὸ τῆς βίας τῶν πραγμάτων νὰ ψηφίσωμεν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι θὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτόν. Ναί: ἡ διεκδίκησις τῶν μεγάλων δικαίων τῆς φυλῆς ἐπιβάλλει δαπάνας, εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀναπότρεπτον ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐπιβαρύνωμεν μὲ φόρους, ἀλλ’ ἐπροσέξαμεν ὥστε ὅλον ἐκεῖνο τὸ ἔσοδον τὸ ὁποῖον θὰ ἀντλήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῶν νέων φόρων καὶ τῶν παλαιῶν νὰ μὴ δαπανᾶται πρὸς ἐξυπηρέτησιν οἱασδήποτε ἄλλης ἀνάγκης παρὰ μόνον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπολύτως χρησίμων ὑπηρεσιῶν εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους λόγους εἶναι ἀπαραίτηται κατὰ τὴν κρίσιν μου οἰκονομίαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀπαραίτηται χάριν τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς ἠθικῆς. Εἶναι ἀπαραίτηται ἀπὸ πάσης πολιτικῆς καὶ κυβερνητικῆς ἀκόμη ἀπόψεως, κατὰ τὴν κρίσιν μου. Εἶναι ἀπαραίτηται καὶ πρὸς πρόληψιν ἀπροσδοκήτων γεγονότων, ἀπευκταίων γεγονότων, τὰ ὁποῖα πᾶς τις βεβαίως δὲν φοβεῖται νὰ ἐπέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ κατὰ τῶν ὁποίων πᾶσα κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ λαμβάνῃ σύντονα μέτρα. Ἡ πληθύς, κ. βουλευταί, τῶν διαφόρων νομοσχεδίων ἰδίως τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὀργάνωσιν διαφόρων ὑπηρεσιῶν μοῦ ἔφερον εἰς τὴν μνήμην ἱστορίαν τινά, ἣν διηγοῦνται εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς κατάγομαι. Ὑπῆρχον ἐκεῖ εἷς σώφρων οἰκοκύρης, ὅστις εἶχε πολλὰ κτήματα καὶ ἐλαιόδενδρα καὶ ἀμπέλους καὶ περιβόλια καὶ ἀγέλας προβάτων καὶ βοῶν ἐπήρκει δὲ εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ ἐκμετάλλευσιν καὶ βελτίωσιν αὐτῶν διὰ διαφόρων ὑπηρετῶν ἀμοιβομένων ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν των καὶ δι’ ἑνὸς ἢ δύο ἐπιστατῶν. Εἶχεν ὅμως καὶ ἕνα υἱόν, τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ σπουδάσῃ οὐ μόνον ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ καὶ ἐν Ἑσπερίᾳ, ὅπως ἔλεγον τότε. Καὶ ἐπανῆλθεν μίαν ἡμέραν ὁ υἱὸς ἐκεῖνος κατάφορτος ἐκ πολλῶν γνώσεων οἰκονομικῶν καὶ γεωργικῶν, ὅπως ἔλεγεν, καὶ οἰκονομολογικῶν καὶ πλουτολογικῶν καὶ ποικίλων ἄλλων. Ὅταν ἐπανῆλθεν, ὁ γέρων πλέον πατήρ του τοῦ ἀνέθεσε τὴν διεύθυνσιν τῆς περιουσίας ὁλοκλήρου. Τὸ πρῶτον εἰς τὸ ὁποῖον ἠτένισεν ὁ υἱὸς ἦτο ὁ οἶκος «ἀλλ’ εἶπεν εἰς τὸν πατέρα πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργήσω καὶ νὰ δράσω μὲ τέτοιο σπῆτι, εἶναι ἀνάγκη ἀνεγέρσεως δύο πτερύγων ἑκατέρωθεν καὶ ἑνὸς ὀρόφου». Ἀλλὰ πρὸς τὶ εἶπεν ὁ γέρων ὅλα αὐτά, τὸ σπῆτι μας εἶναι ἀρκετὰ εὐρύχωρον. Θὰ ἐγκαταστήσω ἀναλόγους ὑπηρεσίας, θὰ ἱδρύσω ἕνα λογιστήριον, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ λογιστὴς ὑπηρεσία πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν δαπανῶν καὶ ἐσόδων, χρειάζονται κατοικίαι τῶν ἐπιστατῶν· τμῆμα διὰ τὴν γραμματείαν καὶ δὲν γνωρίζω διὰ ποίας ἄλλας ὑπηρεσίας. Πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ ἐπισκευὴ καὶ μετασκευὴ τοῦ οἴκου ἐπεδόθη καὶ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν ἄλλων κλάδων τῆς πατρικῆς περιουσίας, ἐκεῖ εὗρεν, ὅτι εἷς ὑπηρέτης δι’ ἑκάστην ἀγέλην ἐπὶ παραδείγματι τῶν προβάτων καὶ αἰγῶν δὲν ἤρκει ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ἀνὰ εἷς ἐπόπτης διὰ νὰ παρακολουθῇ ἐξ ἀπίστου! οἱ ἐργάται οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀμπέλων εἶχον ἀνάγκην ἑνὸς γεωπόνου τελείου διὰ νὰ σκάπτουν κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης, ἔπρεπε περισσότεροι ἢ ἄλλοτε ἐργάται νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ νὰ σκαφθῇ ἡ γῆ τελειότερον κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης, κόπρος εἰδικὴ νὰ κομισθῇ καὶ ἐν γένει νὰ γίνῃ τοιούτου εἴδους καλλιέργεια, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μέγαν ἀριθμὸν ἐργατῶν, συνεπῶς ἐπολλαπλασίασεν τοὺς ἐργάτας καὶ ἐπιστάτας εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους καὶ τὰ διάφορα κτήματα καὶ ἐπ’ αὐτῶν διώρισε ἀνωτέρους ἐπόπτας καὶ ἐνόμισε, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἴδιον γραμματέα διὰ τὴν ἰδιαιτέραν ἀλληλογραφίαν του. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἀπέδωσαν καλλιεργούμενοι καὶ ἐπιτηρούμενοι οὕτως διάφορα κτήματα καὶ ὄχι ὅλα, διότι εἰς πολλὰ ἐκ κακῆς ἐφαρμογῆς τῶν θεωριῶν ἢ ἀμελείας ἡ καλλιέργεια ἀπέτυχεν, ἀπέδωσαν κάτι περισσότερον, ἀλλ’ ὄχι ἀνάλογον πρὸς τὰς τέσας δαπάνας. Καὶ μίαν τῶν ἡμερῶν ὁ ἀρχιλογιστής, διότι διωρίσθη καὶ τοιοῦτος, τοῦ εἶπεν: «Τὰ ἔξοδα, κύριε, ὑπερέβησαν τὰ ἔσοδα». «Τὸ προέβλεπον, ἀπήντησε μὴ ἀνησυχῶν· θὰ προσφύγω εἰς δάνειον, τὸ δὲ δάνειον αὐτὸ θὰ εἶναι παραγωγικόν, διότι θὰ γίνῃ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων καὶ δὲν εἶναι ὅπως ἐκεῖνα τὰ δάνεια ποὺ νομίζετε». Προσέτρεξεν ὁ υἱὸς εἰς τὸν πατέρα τοῦ ἀνεκοίνωσε τοῦτο, τὸν εὗρε δὲ μεμψιμοιροῦντα καὶ μὴ θέλοντα νὰ καταφύγῃ εἰς δάνειον, τοῦ ὁποίου καὶ τὸ ὄνομα τὸν ἐτρόμαζε. «Ἀλλὰ θὰ πραγματοποιηθῇ, ἔλεγεν ὁ υἱός, τὸ δάνειον διὰ λόγους παραγωγικούς». Καὶ ἐγένετο τὸ δάνειον καὶ ἐπηκολούθησε καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, ὅταν μίαν ἡμέραν οἱ διάφοροι ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ, προέβησαν εἰς τὴν ἐκποίησιν ὁλοκλήρου τῆς περιουσίας. Καὶ ὁ μὲν υἱὸς ἐτράπη εἰς φυγήν, ὁ δὲ δύστηνος πατὴρ κατέφυγεν εἰς μίαν κόρην, τὴν ὁποίαν εἶχε ὑπανδρεύσῃ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς εὐπορίας του. Καὶ πρὸ τῆς οἰκίας αὐτῆς, ἐκάθητο μίαν ἑσπέραν ἐπὶ ἑνὸς πετρίνου ἑδωλείου περίλυπος, ὅταν διῆλθε παλαιός του ἐπιστάτης. «Αἴ, τοῦ λέγει, κὺρ Ἀντρέα, τί κάνεις;» «Τὶ νὰ κάμω, εἶπεν εἰς αὐτὸν, μ’ ἔφαγε ἡ ἐπιστήμη, παιδί μου». (Γέλωτες). Ἄς προσέξωμεν, λοιπόν, κ. βουλευταί, καὶ ἂς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν ταύτην πάντοτε.

§331Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὥστε ἐκλείσατε τὴν θύραν τῆς ἐπιστήμης;

§332Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν ἐτελείωσα ἀκόμη. Διότι βεβαίως εἶχε λάθος ὁ πατήρ· δὲν τὸ ἔφαγε ἡ ἐπιστήμη, ἀλλ’ ἡ ἀνεπιστημοσύνη τοῦ υἱοῦ, διότι ἐπιστήμων ἦτο ὁ πατὴρ ὁ δὲ υἱὸς δὲν ἦτο ἐπιστήμων, διότι ὁ πατὴρ διηύθυνε ἐπὶ μακρὸν, καὶ εἶχεν ὅλα τὰ ἐφόδια τῆς πείρας καὶ τῆς σκέψεως καὶ ἂν τοῦ ἔλλειπον τὰ πορίσματα μελετῶν, τὰ ἀνεπλήρου κατὰ τὸ ἐνὸν διὰ τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς ἐργασίας, ἀλλ’ ὁ υἱὸς πλήρης ποικίλων θεωριῶν ἐκ τῆς μελέτης, ἀλλὰ μὴ δυνάμενος νὰ συναρμονίσῃ αὐτὰς μὲ τὴν πραγματικότητα παντελῶς δὲ στερούμενος πείρας καὶ παρατηρήσεως βεβαίως ὑπῆρξεν ἀνεπιστήμων, διότι καὶ ἡ ἐπιστήμη σύνολον εἶναι συνήθως τῶν πορισμάτων τῆς παρατηρήσεως καὶ τῆς πείρας, μὴ θέλων δὲ νὰ ἐργάζεται καὶ ὁ ἴδιος, ἀσφαλῶς ὡδήγησεν εἰς τὸν ὄλεθρον καὶ τὸν τλήμονα πατέρα. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§334Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Διὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐφ’ ὅσον ἔκαμε τυπικὰς παρατηρήσεις ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς, θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δὲν ἠδυνήθη ὅμως, ὁμολογῶ, νὰ μὲ ἀφήσῃ ἀδιάφορον ἡ ἐπίκρισις τοῦ κ. βουλευτοῦ, ὅπως ἡ Ἑλλὰς κλείσῃ τὰς θύρας εἰς τὴν ἐπιστήμην, κλείσῃ τὰς θύρας πρὸς τὴν ἐπιστήμην καὶ ἀφεθῇ εἰς τὴν πεῖραν τῶν γερόντων, καὶ ἀφεθῇ νὰ διοικηθῇ ἀπὸ τὴν πρακτικὴν ἐμπειρίαν. Δὲν μὲ ἐκπλήσσει καθόλου τοῦτο, ὅταν ὁ κ. βουλευτὴς ὡμολόγησεν, πρὸς μεγάλην μου ἔκπληξιν, ὅταν κατ’ ἀρχὰς τὸν ἤκουσα ὁμιλοῦντα, ἔφερε ἑαυτὸν ἐκτὸς πάσης ἐπιδράσεως ἐκ τῆς σημερινῆς παγκοσμίου πολιτικῆς ἀτμοσφαίρας. Ὅταν ἐθεώρησεν ὅτι καὶ ἁπλῆ τις ἐπέμβασις μόνον τῆς Βουλῆς εἰς ἔργα ἐλέγχου διοικητικοῦ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ βλασφημίαν κοινοβουλευτικὴν, ἀποτελεῖ ἱεροσυλίαν καθ’ ὃν χρόνον γνωρίζει, ὅτι ἡ δημοκρατικοποίησις ὡς παντοῦ εἰς τοὺς φιλελευθέρους λαοὺς ἐπεκρατοῦσα, τόσον θετικωτέρα ἐννοεῖται, τόσον περισσότερον συμβαίνει, ἡ ἐξουσία ἡ κυριαρχικὴ, ἡ λαϊκὴ εἰς ἔλεγχον τῆς διοικήσεως. Εἰς Κράτη φιλελεύθερα, κατὰ πολὺ φιλελεύθερα ἡμῶν βλέπετε ἐπιτροπὰς κοινοβουλευτικὰς, αἱ ὁποῖαι παρακολουθοῦν κατὰ πόδας τὰς διοικήσεις καὶ σεῖς θεωρεῖται ὡς ἱεροσυλίαν καὶ κίνδυνον τὴν ἀνάμιξιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ εἰς τὴν διοίκησιν. Καὶ εἴπατε ὅτι φοβεῖσθε, ὅτι αὐτὸς ὁ συγχρωτισμὸς θὰ διαφθείρῃ τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία θὰ ἀναπτύξῃ σχέσεις μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων, καὶ εἶναι τοιαύτη ἡ ἀντίληψις ὑμῶν περὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς Βουλῆς καὶ περὶ ἀνεξαρτησίας τοῦ χαρακτῆρος τῶν βουλευτῶν, ὥστε εὐθὺς ἀμέσως μία προσυνεννόησις, καὶ ποία προσυνεννόησις, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ αὐτοὺς ἐντολῇ τῆς Βουλῆς, νὰ κινδυνεύῃ νὰ τοὺς καταστήσῃ ἀνικάνους εἰς τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου διὰ τὸ ὁποῖον ἀποστέλλονται ἐδῶ; Ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εὐχάριστον εἶναι, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς ἀποτελεῖ, θὰ ἔλεγον μειοψήφισιν, εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ, διότι ἠκούσαμεν ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔλεγχον τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστον, ἠκούσαμεν παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι φυσικὰ θὰ μελετηθοῦν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ φθάσῃ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἀπόφασίν του, ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῶν γνωμῶν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης ἠκούσαμεν μόνον πλειοδοσίαν, προκειμένου περὶ ὑπηρεσιῶν θεωρουμένων ὑπὸ πάντων ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐννοεῖ νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν προκατακλεισμιαίαν ἐποχήν, τοὺς μύθους τοὺς ὁποίους ἔφερε ὡς ἐπιχειρήματα ὁ κ. βουλευτής. Διότι βεβαίως δὲν ὑποθέτω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ βουλευτὴς ἄλλος, ὁ ὁποῖος νὰ θεωρῇ ὅτι αἱ δαπάναι αἱ ζητούμεναι ἐπὶ πλέον σήμερον διὰ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, αἱ ζητούμεναι ὑπὲρ ὡρισμένου κλάδου παραγωγῆς, ὅτι αἱ δαπάναι αὐταὶ ἀποτελοῦν πολυτέλειαν. Ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἐσκέφθη κἄν νὰ εὕρῃ ἐκεῖνο, ὥστε καὶ λογιστικῶς μόνον ὑπολογίζων, διότι οὕτω θέλει νὰ ὑπολογίζῃ διὰ πᾶσαν δαπάνην, δὲν ἐσκέφθη νὰ ἴδῃ μὴ τυχὸν αὐταὶ αἱ δαπάναι ἀποδίδουν πολλαπλασίαν εἰσφορὰν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, δὲν ἐσκέφθη κἄν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μέχρι τινὸς ἐσκέπτετο μόνον πῶς νὰ παρέχῃ ποικίλην προστασίαν, εἶπον δὲ ἐξ ἀφορμῆς ἄλλου νομοσχεδίου ποίαν γνώμην ἔχω περὶ τῆς ἐμμέσου φορολογίας τοῦ Κράτους σήμερον, ὅτι ἐσκέπτετο λέγω, μέχρι τινὸς, νὰ παρέχῃ ποικίλην προστασίαν χωρὶς καὶ οὐδὲν νὰ ἀπολαύῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν βιομηχανίαν. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀπορῶ μὲ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἐθνικοῦ μέλλοντος καὶ τῆς ἀποστολῆς καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑλλάδος, ἀλλοίμονον λέγω, ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Ἑλλὰς νὰ ζήσῃ ἐφεξῆς βιομηχανικῶς κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ παραμυθιοῦ τοῦ κ. βουλευτοῦ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν πλέον νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλὰς μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ κὺρ Ἀνδρέα, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλάς, ἐὰν ἄφινε τὴν ἀνάδειξιν τοῦ γεωργοῦ τῆς εἰς μόνον τὰ διδάγματα τῆς πείρας τῶν Ἑλλήνων γεωργῶν, τῶν φιλοτιμωτάτων, τῶν ἐχόντων μόνον τὴν εὐφυΐαν του καὶ τὴν φιλοπονίαν του καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ὁ κ. βουλευτὴς παρέβαλλε εἰς τὴν ἐπίκρισιν αὐτοῦ καὶ τὴν χρῆσιν τῶν χημικῶν λιπασμάτων, διότι ἐπέκρινε τὸν ἀτυχήσαντα νέον, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐποίησεν ὁ μῦθος ἢ ὁ κ. βουλευτής, ἐπέκρινεν ἀκόμη τὸν νέον αὐτὸν διότι εἶχε χημικὰ λιπάσματα καὶ δὲν περιορίζετο εἰς τὴν κόπρον τῆς ἀγέλης τοῦ πατρός του. Ὁμολογῶ, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις μας δὲν συμφωνοῦν μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. βουλευτοῦ, δὲν εἶμαι παντάπασι σύμφωνος μὲ τὸ ζήτημα τῶν δαπανῶν, διὰ τὰς ὁποίας τὸν συνεβούλευσεν οἰκονομικὸς. Τὴν οἰκονομίαν ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ πᾶσα Κυβέρνησις, καὶ δι’ ὃν λόγον εἶπεν ὁ κ. βουλευτής, ἐὰν δὲ ὁ Γλάδστων εἶχεν εἰπῇ καὶ μίαν πένναν ἐὰν κατωρθώσῃ Ἀγγλικὴν—ὑποθέτω νὰ μὴν εἶπε πένναν τοῦ γραψίματος—ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξοικονομήσῃ, ὀφείλει νὰ τὴν ἐξοικονομήσῃ. Ἐὰν τοῦτο εἶπεν ἀνὴρ τοῦ κύρους καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἰδίως εἰδικότητος ἑνὸς Γλάδστωνος, προκειμένου περὶ Ἀγγλίας, φαντάζεται ἕκαστος ποίαν σημασίαν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἰς τὸ στάδιον τῶν οἰκονομιῶν οὐδέποτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ νὰ θεωρήσῃ ὡς οἰκονομίας καὶ τὴν ἀποφυγὴν δαπανῶν γινομένων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ποικίλης παραγωγῆς τοῦ τόπου. Ὁ κ. βουλευτὴς ὅμως ἐθεώρησεν ἔργον μάταιον καὶ τὸ νὰ παρακολουθῇ τὸ Κράτος τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν του δυνάμεων. Τὸ ἐθεώρησε περίεργον πῶς ἐπεμβαίνει τὸ Κράτος εἰς τὰ πράγματα τὰ ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικά, ἐνῶ τὸ περίεργον εἶναι μέχρι τοῦδε, ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπεμβαίνῃ, ὡς ὤφειλε νὰ ἐπεμβαίνῃ, ἐν τῷ κύκλῳ δι’ ὃν πάντοτε ἀνέκαθεν, ὄχι σήμερον μὲ τὸ πνεῦμα τὸ δημοκρατικὸν εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπεμβαίνῃ, ἵνα προστατευθοῦν καὶ προαχθοῦν. Ἀκριβῶς δὲ ἐὰν ὀπισθοδρόμησεν ἡ Ἑλλὰς, ὀπισθοδρόμησεν διότι, ἐνῷ λεγόμεθα Κράτος κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὸν καὶ κατ’ ἐξοχὴν ναυτικόν, ὑπῆρξεν ἐποχὴ μέχρι πρὸ ἐλαχίστων ἐτῶν, καθ’ ἣν εἰς προϋπολογισμὸν 120 ἢ 130.000.000 ἀνεγράφετο δαπάνη διὰ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, ἂν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, 90.000 καὶ διὰ τὴν γεωργίαν 200.000, εἰς τὴν ὁποίαν πράγματι ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐδαπανῶντο 70.000. Βέβαια ὁ κύρ–Ἀνδρέας οὕτω θὰ ἐσκέπτετο, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις δὲν ὀφείλουν νὰ σκέπτωνται οὕτω. Αἱ Κυβερνήσεις αἱ δυνάμεναι νὰ συγχρονίζωνται μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς, αἱ γνωρίζουσαι ὅτι εἶναι ἔγκλημα νὰ κλείνουν τὰς θύρας τῆς ἐπιστήμης εἰς τὴν Ἑλλάδα, αἱ Κυβερνήσεις αὗται καθῆκον ἔχουσι νὰ μὴ ὑπολογίζωσι πόσα ὀφείλουν νὰ δαπανῶσι διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, ἀλλὰ νὰ φροντίζωσιν ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ τὰ δαπανῶσι, διότι οὕτω μόνον καθιστῶσιν εὔρωστον, πάγιον τὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὕτω δύνανται νὰ ἐξασφαλίσωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρόοδον ὑλικὴν καὶ ἠθικήν. Ὁ κ. βουλευτὴς εὗρεν ἀκόμη ἀνωφελῆ καὶ τὴν ὕπαρξιν σχολῶν, ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε ζητήσῃ καὶ μελετήσῃ ἐκθέσεις.

§335Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν εἶπον τὴν ὕπαρξιν σχολῶν, ἀλλὰ τῶν πολλῶν σχολῶν.

§336Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ φθάσω καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος. Ἐὰν ἤθελεν μελετήσῃ ἐκθέσεις καὶ ὑπομνήματα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι τὸ κυριώτερον παράπονον, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἡ κυριωτέρα διαμαρτυρία τοῦ κόσμου, εἶναι ἡ ἐγκατάλειψις ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας εἰς τὴν ἐξέλιξιν τὴν ὁποίαν ἔδιδε μόνον ἡ ἐμπειρία. Παραπονοῦνται δὲ, καὶ εὐλόγως παραπονοῦνται, ὅτι οὔτε κἂν ὑπαλλήλους εὑρίσκουσιν εἰδικῶς μορφωμένους. Ὅτι δὲν ἔπραξε τίποτε τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν, ἵνα ὠθήσῃ τοὺς κλάδους αὐτοὺς τοὺς πλουτοπαραγωγικούς, παραπονοῦνται ὅτι καὶ τὸ ἐργατικὸν προσωπικὸν ἔχει ἐγκαταλειφθεῖ εἰς ἀμάθειαν, εἰς ἀνεκπαιδευσίαν ἂς εἴπωμεν, ὁ λόγος δὲ διὰ τὸν ὁποῖον τὰ σχολεῖα τὰ ἐμπορικὰ, τὰ σχολεῖα τὰ βιομηχανικὰ, καὶ ἐν γένει τὰ ἐπαγγελματικὰ, δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀκριβῶς ἡ εἰδικότης αὐτῶν. Διὰ νὰ συστήσῃ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ὑπαχθοῦν καὶ τὰ σχολεῖα αὐτὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, σημαίνει, ὅτι τὰ θεωρεῖ ἀποκλειστικῶς σχολεῖα γραμμάτων, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἀναγκαίαν κατεύθυνσιν κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι σφαλερόν. Τὴν κατεύθυνσιν εἰς τὰς σχολὰς τὰς ἐμπορικὰς καὶ τὰς σχολὰς τὰς τεχνικὰς, τὰς ἐπαγγελματικὰς, μόνον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δύναται νὰ τὴν δώσῃ. Συνδυασμὸς ἀπαιτεῖται, συντονισμὸς ἀπαιτεῖται τῶν σχολῶν τούτων. Συντονισμὸς ὥστε νὰ γνωρίζῃ τὸ ἓν τῶν Ὑπουργείων τὶ πράττει τὸ ἕτερον, συντονισμὸς ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ ὑποβοηθῇ διὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὴν περαιτέρω πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ἑτέρου Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελεν ὑπαγάγῃ ὅλα τὰ σχολεῖα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην νὰ μεταφέρεται καὶ τὸ συμβούλιον τὸ μέλλον νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἐμπορικὴν, τὴν τεχνικὴν, νὰ τὸ μεταφέρεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἔπρεπε νὰ συγχωνεύσητε καὶ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι, θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν γνωρίζω τὶ ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ, ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας διετύπωσαν προφορικῶς ἀξιότιμοι τινὲς τῶν προλαλησάντων βουλευτῶν, αὗται θὰ μελετηθῶσι καὶ θὰ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ποῖαι θὰ γίνωσι δεκταί. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχω παρὰ μόνον νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν τὸ γενικὸν παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔκαμα καὶ ἐξ ἀφορμῆς ἄλλου νομοσχεδίου. Παρατηρεῖται, δυστυχῶς, καὶ ἴσως ἡ παρατήρησίς μου χρησιμεύει εἰς ἀπάντησιν καὶ ἑτέρας προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. βουλευτὴς Κοζάνης κ. Μπούσιος, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου, παρετήρησε, ὅπως κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν Ἀγγλίᾳ, μεταβληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἐπιτροπὴν κατά τινα συνεδρίασιν καὶ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν κατορθώθη, καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁπωσδήποτε κατωρθώθη—καὶ ὁμιλῶ ὡς βουλευτὴς ἁπλοῦς, δὲν ὁμιλῶ ὡς Ὑπουργὸς—ἐὰν κατωρθώθη νὰ ἀποφύγωμεν ὁπωσδήποτε διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἀπό τινων ἐτῶν κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τῆς ὠθήσεως ἥτις ἐδόθη ὑπὸ τῶν Κυβερνώντων, ἐὰν κατωρθώθη νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ τέλμα, τὸ ὁποῖον ἐσημείωναν αἱ ἄλλοτε ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς, πλὴν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων, ὁπότε κατηρτίζοντο εἰδικαὶ ἐπιτροπαί, καθὼς δύνανται νὰ μαρτυρήσουν συνάδελφοι καθήμενοι καὶ εἰς τὴν τότε Βουλήν, ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος καὶ ἄλλοι βουλευταί, ἐὰν κατωρθώθη νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ τέλμα, ὁπότε ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐσήμαινε παρὰ ἕνα τύπον, δὲν εἴχομεν φθάσει μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἐργασίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν δέχεται καὶ ἀξιοῖ ἡ Βουλὴ ἐν τῷ συνόλῳ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς, καὶ τώρα πολλὰ θέματα ἄξια εὐρείας μελέτης, παρέρχονται ἀπὸ πολλὰς ἐπιτροπάς, χωρὶς νὰ ὑποστῶσιν τὴν βάσανον τῆς ὁποίας εἶναι ἄξια, ἐὰν δὲ αἱ ἐπιτροπαί, προκειμένου περὶ σπουδαίων θεμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων καὶ εἰδικῶς προκαλεῖται ἡ προσοχὴ αὐτῶν ὑπὸ τῶν κοινοβουλίων ἐπιλαμβάνονται τῆς λεπτομεροῦς μελέτης, δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ ἴδιον καὶ μὲ ὅλους ἡμᾶς, ἐὰν ἐπιτρέπεται νὰ προσθέσω καὶ βουλευτὰς καὶ Ὑπουργοὺς, ἐννοῶ τοὺς Ὑπουργοὺς ἑνὸς ἑκάστου Ὑπουργείου, ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ὑποβάλλει τὰ νομοσχέδια, καὶ ὁ ὁποῖος φυσικὰ τὰ μελετᾷ καὶ βεβαίως δὲν ἐπιλαμβανόμεθα. Δὲν ἐπιλαμβανόμεθα τῆς μελέτης αὐτῆς μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ὅταν δὲν φθάνομεν εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν μάλιστα ἀνάγνωσιν γίνονται αἱ παρατηρήσεις. Ἀπόδειξις, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν διατυποῦνται τροπολογίαι κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν καὶ ὅταν ἔχῃ πλέον φύγῃ ὁ Ὑπουργός. Καὶ περὶ τούτων μὲν ταῦτα εἶχον νὰ σᾶς εἴπω, ὑποθέτω δέ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν ἀπήχησιν εἰς τὴν Βουλήν, αἱ ὀπισθοδρομικαὶ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν ἀναπτυσσομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Λυποῦμαι καὶ λυποῦμαι, διότι πρόκειται περὶ συναδέλφου, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ θέσις καὶ γνωστὸς ὁ τρόπος καὶ ἡ ἀγαθὴ πίστις καὶ τὸ βαρυσήμαντον τῆς σκέψεως, μεθ’ ἧς ἐπιλαμβάνεται τῶν θεμάτων, ὅτι ἐλέχθησαν σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς ἐποχὴν πολὺ προγενεστέραν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑφίστανται ὅτι, ἐνῷ οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ὑπάρχουν καὶ ἂν ὑπάρχουν, ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν ἐν μειονοψηφίᾳ ἐλαχίστῃ καὶ σχεδὸν ἀσήμαντον.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιδωρίκης ἔχει τὸν λόγον.

§338Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ἀναντίρρητον κ. βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει διαφορά τις σκέψεως μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἔκρινε φαίνεται τὰς ἀντιλήψεις αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ μόνον ὡς προοδευτικάς, ἐχαρακτήρισε δὲ ἐμὲ ὡς ὀπισθοδρομικόν. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ γνῶμαι αἱ ἰδικαί μου, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ χαρακτηρισθῶσιν παρὰ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, ὡς ὀπισθοδρομικαί; Εἶναι ἡ γνώμη μου, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ πρόοδος ἐξαρτᾶται οὐχὶ τόσον ἐκ τῆς δημιουργίας τῆς προχείρου καὶ ἐσπευσμένης καὶ ἀνεπιστημονικῆς διαφόρων ὑπηρεσιῶν ποικιλλονόμων, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ κοινωνικοῦ ἐπιπέδου. Μόνον ὅταν ἐνισχύσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ὅταν δώσωμεν εἰς αὐτὸ ἄφθονα τὰ μέσα καὶ ἰσχυρὰν τὴν δύναμιν, ὥστε νὰ ἐπιδράσῃ τελεσφόρως ἐπὶ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ Ἑλληνόπαιδος καὶ φέρῃ αὐτὸν εἰς ὑψηλότερον ἐπίπεδον, τότε καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι μέλλον αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας διαμορφώνουσι διάφοροι ἐπαγγελλόμενοι τὸν ἐπιστήμονα ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν εἰς τοῦτο διϊστάμεθα μὲ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον καὶ ἂν τοῦτο χαρακτηρίζῃ, ὡς ἀνεπιστημονικότητα, τὴν ἀναλαμβάνω καὶ τὴν δέχομαι ὡς τίτλον· διότι δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι χρῆμά τι κενόν. Μόνον μωρὸς ἢ καταπέσας ἀπὸ πλανήτην ἄλλον ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ λεγομένης ἐπιστήμης καὶ ἀληθοῦς ἐπιστήμης, εἶπον ὅτι, ἡ ἐπιστήμη ἐφ’ ὅσον ἀντιπροσωπεύει κεφάλαιον μόνον γνώσεων καὶ δὲν ἀντιπροσωπεύει κεφάλαιον βαθείας σκέψεως, καὶ δὲν ἀντιπροσωπεύει κεφάλαιον βαθείας ἐρεύνης τῶν πραγμάτων καὶ προσαρμογῆς πρὸς τὰ καθεστῶτα τὰ ὁποῖα θέλει νὰ ὑπηρετήσῃ, ἡ ἐπιστήμη αὐτή, εἶναι ἐλλειπής, εἶναι ἀνεπιστημοσύνη. Ἐὰν τοῦτο δύναται νὰ μὲ χαρακτηρίσῃ ὡς ὀπισθοδρομικόν, ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν ἰδιότητα ταύτην, διότι τὴν θεωρῶ ὡς τίτλον. Δὲν εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσαρμονίσωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸ κρατοῦν καθόλου δημόσιον πνεῦμα, πρὸς τὴν λοιπὴν ἀνθρωπότητα, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προϋπηρετήσωμεν ἄλλας οὐσιωδεστάτας ἀνάγκας. Πρὶν ἢ ὀργανώσωμεν ὑπηρεσίας δημοσίας ἐκμεταλλεύσεως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ προικίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας. Ἐγὼ εἶπον καὶ λέγω, ὅτι πρὶν ἢ προικίσωμεν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μὲ ὑπηρεσίας προωρισμένας νὰ τὸ ὠφελήσωσιν, δὲν ἠξεύρω κατὰ ποῖον τρόπον ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν πολιτισμένην ἀστυνομίαν τῆς ὁποίας στερεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν. Διότι σήμερον ἀστυνομία ἰδίως εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχει μόνον ἀρχὴ καταθλίψεως. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸν μορφώσωμεν στερρῶς, νὰ σφυρηλατήσωμεν πρὸ παντὸς ἑδραῖον τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ διανοητικὸν αὐτοῦ ἐπίπεδον, νὰ τὸν ὠθήσωμεν τουτέστι εἰς ἐξέλιξιν πλήρη καὶ ἀσφαλῆ, διότι τότε τὸ ἐπαναλέγω, τότε καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ πᾶσα ἐπωφελὴς καινοτομία εἰς τὸν τόπον. Ἐν ὅσῳ ὅμως αἱ διάφοροι αὗται ὑπηρεσίαι δὲν θίγουσι κἂν πραγματικὸν ἔδαφος τῶν κυρίων ἀναγκῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, πιστεύω ὅτι ματαιοπονοῦμεν καὶ ἐν τούτῳ βεβαίως διϊστάμεθα μὲ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§340Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατόπιν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ προσφέρῃ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου νομίζω, ὅτι ἐλάχιστα μοὶ ὑπολείπονται νὰ προσθέσω. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος βουλευτής, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἀνέπτυξεν ὁλόκληρον πρόγραμμα ἰδεῶν καὶ ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του κατέληξεν, εἰς τὸ ὅτι, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὀφείλει νὰ ἀποσυντεθῇ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνίσταται, καὶ αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι αὐτοῦ νὰ περιέλθουν, ἄλλαι μὲν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἄλλαι δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, καὶ οὕτω καθεξῆς. Δὲν εἶναι οὔτε ἡ στιγμὴ κατάλληλος, οὔτε ἁρμόζει ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου νὰ εἰσέλθω εἰς τοιαῦτα καθ’ ἕκαστα. Εἶναι γενικαὶ γνῶμαι αὗται τὰς ὁποίας σέβομαι καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ διαφωνήσω τελείως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπάρχει δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐνετάλημεν ὑπὸ τῆς πολιτείας νὰ τὸ διοικήσωμεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ βελτιώσωμεν καὶ νὰ τὸ ὀργανώσωμεν. Ἀκριβῶς δὲ κατόπιν μονοετοῦς πείρας, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐκπληροῦντες τὰ ἔργα ἡμῶν μὲ τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον, μὲ τὴν μικρὰν δρᾶκαν τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἡρωϊκῶς ἐργάζονται πρωΐας καὶ ἑσπέρας διὰ νὰ ἀνταποκριθῶσι εἰς τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι τοὺς εἶναι ἀνατεθειμέναι. Ἤλπιζον καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐλπίς μου αὕτη ἐπηλήθευσεν, ἂν ἐξαιρέσω τὸν τελευταίως ἀγορεύσαντα συνάδελφον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ συνήντα καμμίαν ἀντίδρασιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ διότι οἱ προλαλήσαντες δὲν ἐπέφερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου σοβαρᾶς ἀντιρρήσεις καὶ διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προέτρεξε μιᾶς ἀνάγκης ἐπιβαλλομένης καὶ λόγῳ τοῦ ὀλιγαρίθμου προσωπικοῦ καὶ λόγῳ τῶν ἰδιαιτέρων ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ὑπαγορεύει σήμερον ἡ ἐκ τοῦ πολέμου δημιουργηθεῖσα κατάστασις. Τὸ νεογέννητον αὐτὸ Ὑπουργεῖον, διότι πρόκειται περὶ νεαροῦ Ὑπουργείου, δὲν ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὰ στενὰ ὅρια τῆς ἀρχικῆς του συστάσεως χωρὶς νὰ παρακολουθῇ, ἐνίοτε δὲ νὰ προτρέχῃ τῶν μεγάλων ἀναγκῶν τῆς ἁλματωδῶς ἐξελισσομένης ζωῆς τοῦ τόπου ἡμῶν. Ὅταν παρέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, ὑπῆρχεν ἓν τμῆμα ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο εἶχε παραμείνει ἀτροφικὸν οὐχὶ λόγῳ ἀμελείας τῶν ἀξιοτίμων προκατόχων μου, ἀλλὰ λόγῳ τῆς μεγάλης ἐργασίας, τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ ἐπιτελέσωσι εἰς τὰ ἄλλα τμήματα, εἰς τὸ τμῆμα τῶν δασῶν, εἰς τὸ τμῆμα τῆς γεωργίας, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον πρὶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἐργασίας. Τὸ τμῆμα τοῦτο ἀνῆλθεν εἰς διεύθυνσιν ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας προϊόντος τοῦ χρόνου, μὲ τὴν ἐπιψήφισιν δὲ τῶν νόμων περὶ ἐλέγχου τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ περὶ χρηματιστηρίου ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν μεγάλην ἀποστολὴν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, χωρὶς νὰ προέβωμεν εἰς μίαν ἀπόσχισιν τοῦ μοναδικοῦ τμήματος τοῦ ἐμπορίου. Οὕτω δημιουργοῦμεν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἓν τμῆμα ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος βουλευτὴς ἔχει ἀντιρρήσεις. Δημιουργοῦμεν ἐπίσης τμῆμα χρηματιστηρίου καὶ ἐλέγχου ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ὡς καὶ τὸ τμῆμα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ἔχω ἐναντίαν γνώμην. Δὲν εἶναι ἐπέμβασις τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι παρακώλυσις τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας ὅταν τὸ κράτος ἔρχεται νὰ ὑποβοηθήσῃ καὶ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀντιλέξῃ ἂν εἴπω ὅτι θὰ εἶναι πολυτιμοτάτη ἡ συμβολὴ τοῦ τμήματος τούτου τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, ὅταν αὔριον τεθῶσι τὰ προβλήματα τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, τοῦ δασμολογίου καὶ ἄλλα, καὶ ὅταν δυνηθῇ, ἐν ἐπικοινωνίᾳ καὶ στενῇ ἐπαφῇ μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου αὕτη, νὰ προσφέρῃ ἐργασίαν ὁλόκληρον, νὰ προσφέρῃ στατιστικὴν καὶ ἓν πρόγραμμα τέλειον τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ ὑποβοηθήσῃ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων. Δύναμαι νὰ προσθέσω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, ὅτι πρό τινων ἐτῶν ἡ Αὐστριακὴ ἀποστολὴ ἦλθεν ἐνταῦθα πρὸς καταρτισμὸν συμβάσεων καὶ εὑρέθη εἰς ἀμηχανίαν λόγῳ ἐλλείψεως παντὸς στοιχείου. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν δεδικαιολογημένην τὴν ἐπίκρισιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου εἶναι ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑποπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων. Τὸ ἐσωτερικόν μας ἐμπόριον ἔχει ἀνάγκην ὀργανώσεως, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐναρμονισθῇ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ ἐμπορίου τῆς σημερινῆς ἐποχῆς μὲ τὰς προόδους καὶ τὰς συνθήκας τῶν νέων Κρατῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλὰ διὰ τὸ τμῆμα τὸ δημιουργούμενον ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ τοῦ χρηματιστηρίου, δύναμαι ὅμως μόνον τοῦτο νὰ παρατηρήσω, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν ἐγκαινίζεται μία τοιαύτη ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον, μεγάλην ἐργασίαν καὶ ἡ ὁποία φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς ὤμους ἑνὸς καὶ μόνου τμηματάρχου, τοῦ μοναδικοῦ τοῦ ἐμπορίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τῆς ἐργασίας διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος συνάδελφος ἔχει πολλὰς ἀντιρρήσεις, εἶναι γνωστὸν ὅτι σήμερον τοὺς ὤμους τοῦ τμήματος τούτου βαρύνουσιν ὅλαι αἱ ὑποθέσεις αἱ ἀφορῶσαι τὰς ἐργατικὰς διαφοράς, τὸ τμῆμα τῶν συνεταιρισμῶν καὶ τὸ μέγα ζήτημα τῆς κοινωνικῆς προνοίας. Ἐνομίσαμεν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐλαφρώσωμεν ὀλίγον τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην δημιουργοῦντες ἕτερον τμῆμα εἰς τὸ ὁποῖον συμπεριλαμβάνεται ἡ κοινωνικὴ πρόνοια καὶ οἱ συνεταιρισμοί. Ἐνομίσαμεν ὅτι τὸ ζήτημα τῶν συνεταιρισμῶν δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ ἄνευ ἰδιαιτέρας μνείας ἤδη ὁπότε δύναμαι νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι 69 καὶ πλέον τὸν ἀριθμὸν οἱ προμηθευτικοὶ συνεταιρισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν τελευταίως, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην ἐθνικοῦ προπαγανδισμοῦ, ἠθικῆς τονώσεως ἵνα σὺν τῷ χρόνῳ ἐπιτρέψωσιν εἰς τοὺς μετόχους αὐτῶν διαδιδόμενοι νὰ ἀπολαμβάνωσιν ἀνετώτερον, εὐθυνότερον βίον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν αὕτη εἶναι εἰς τὰ σπάργανα· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐνισχύσωμεν αὐτὴν διότι δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι προτρέχοντες τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐργάτου, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποσοβήσωμεν πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῶσιν. Ὡς πρὸς τὰς ἐμπορικὰς σχολὰς βεβαίως αὗται δὲν λειτουργοῦσιν ὡς ἔδει· συναισθανόμεθα τὴν ἔλλειψιν καὶ ἐπιμελούμεθα τὴν βελτίωσιν αὐτῶν μὲ τὴν ἀντίληψιν ὅτι πράττομεν τὴν μεγαλυτέραν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν δύναται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ παράσχῃ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ γενικῶς εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἐγὼ νομίζω, καὶ παραδίδω εἰς τὴν Βουλὴν ἕνα πόθον μύχιον τὸν ὁποῖον ἔχω καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἵδρυσις μιᾶς μεγάλης ἐμπορικῆς σχολῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ παραδίδωνται εἰς τὴν κοινωνίαν 100 ἢ 150 νέοι κατ’ ἔτος μὲ ἀνωτέραν μόρφωσιν οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι εἰς τὸ ἐμπόριον εἰς τὰς Τραπέζας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν διοίκησιν ὡς ἔκτακτοι ἀπεσταλμένοι δυνάμενοι νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν κοινωνίαν ἄλλως ἢ διὰ τῶν διπλωμάτων των τῆς ἰατρικῆς ἢ τῆς νομικῆς.

§341Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀνωτέρας εἴπατε, κ. Ὑπουργέ; Εἰς αὐτὸ εἶμαι σύμφωνος.

§342Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι τυχαῖον, καὶ εἶναι ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων πρέπει ἐκ τῶν πρώτων νὰ ἔχῃ εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν τούτων ἱδρύεται τὸ τμῆμα τοῦτο μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ δυνηθοῦν εἰς τὸ μέλλον νὰ φέρωσιν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐθίχθη καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι μία καινοτομία εἰς τὸν ὀργανισμόν, δύναμαι νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι τοῦτο ἐνεπνεύσθην ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν τὴν γαλλικήν. Ἐκεῖ ἀκριβῶς λειτουργεῖ ἀνώτερον ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν Συμβούλιον, καὶ ἐκεῖ, χωρὶς νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψει τὴν συνταγματικὴν δυσκολίαν, ὑπάρχουν μέλη τοῦ Κοινοβουλίου 26 ἐν ὅλῳ, τὰ ὁποῖα συμβάλλουν διὰ τῆς γνώμης των εἰς τὴν ἐκπόνησιν νομοσχεδίων ἢ τὴν λῆψιν μέτρων δυναμένων νὰ ὠφελήσωσι τὸ ἐμπόριον ἢ τὴν βιομηχανίαν. Ἐνόμισα ὅτι ἦτο φυσικόν, φυσικώτατον, ἐν τῇ ἀναζητήσει τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπετέλουν μίαν ἡμέραν τὸ συμβούλιον τοῦτο ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποτανθῇ καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ ἵνα εὑρίσκωμαι εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν μετ’ αὐτοῦ οὐ μόνον καθ’ ἣν στιγμὴν ὑποβάλλω νομοσχέδιον πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ πρὶν τούτου, καὶ νὰ δέχωμαι μάλιστα καὶ τὰς ἐμπνεύσεις αὐτῶν τρόπον τινὰ ὡς προεισαγωγὴν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ εἰς τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καταλληλότερα πρόσωπα ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν μισθόν, τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν παρέχει δυσκολίαν. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν τοῦτο, διότι τὸ ἄρθρον 85 τοῦ Συντάγματος λέγει.....

§343Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἐγὼ εἶπον νὰ τὸ ἀπαλείψητε διὰ τὸ ἀσκανδάλιστον.

§344Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐγὼ τὸ ἀφαιρῶ. Καὶ αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος συνάδελφον. Θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὴν στενοχωρίαν, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ νομοσχεδίου ὀργανοῦντος ἐκ νέου τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὁ ὀργανισμὸς ἑνὸς Ὑπουργείου, δὲν εἶναι κἄτι τι τὸ σιδηρόφρακτον, ἕν κυγκλείδωμα, τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως πρέπει νὰ παραμείνῃ ἐπ’ ἄπειρον, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τὴν μορφὴν καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ζωῆς, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐμφυσηθῇ ἐν αὐτῷ. Δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι διὰ γενικωτέρους λόγους νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ διορθώσωμεν ἕνα ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος λόγῳ τῆς ἐξελίξεως καὶ λόγῳ τῶν περιστάσεων τῶν μεταπολεμικῶν ἐπιβάλλει αὐτό. Νομίζω ὅτι ἐξεπλήρωσα καθῆκον καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, προτρέχων τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν εἶπον, ἴσως εἰς προσεχὲς μέλλον θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εὐρύνωμεν ἔτι μᾶλλον τὰς ὑπηρεσίας. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ βαδίζωμεν μὲ τὰς δημιουργουμένας ἀνάγκας καὶ οὐχὶ μὲ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ δημιουργηθῶσι βραδύτερον. Ἔρχομαι εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἐπεκρότησαν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπέφερον τροπολογίας τινάς. Δὲν διαφωνοῦμεν εἰς πολλὰ σημεῖα. Νομίζω ὅτι 2–3 εἶναι τὰ σημεῖα ποῦ μᾶς χωρίζουν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν νομίζω ὅτι ἀφίεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἐκλογή. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς κάμνομεν 5 ἐν ὅλῳ, θέλετε νὰ τοὺς καθορίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὰς θέσεις, καὶ νὰ εἴπωμεν εἷς μηχανικός, εἷς χημικός, εἷς ἠλεκτρολόγος κλπ.;

§345Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Διωρίσθησαν ἄνθρωποι ἀκατάλληλοι εἰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας δὲν ἐγνώριζον. Εἶναι γεγονός.

§346Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ Ὑπουργὸς εἰσηγούμενος τοιαύτην ὑπηρεσίαν θὰ φροντίσῃ νὰ πληρώσῃ τὰς θέσεις ἀναλόγως τῶν παρουσιαζομένων προσώπων καὶ τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν. Διατὶ θέλετε νὰ δεσμεύσητε τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίσῃ ἀναγκαστικῶς ἀνθρώπους ἄλλων ἐπιστημῶν ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εὕρισκε τοιούτους; Ἀλλὰ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη τοιαύτη. Ἐν τούτοις δέχομαι νὰ τεθῇ ὅτι οἱ ἐπόπται δὲν θὰ εἶναι τῆς αὐτῆς εἰδικότητος. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τελειοφοίτους τοῦ Γυμνασίου περὶ τῶν ὁποίων λέγετε ὅτι δὲν εἶναι κατηρτισμένοι, πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν 4 ἔτη εἰς ἐργοστάσια καὶ προσεθέσαμεν νὰ εἶναι καὶ τελειόφοιτοι γυμνασίου. Ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἀφαιρέσω καὶ τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τεχνικοὺς ὑπαλλήλους, εἶναι ἀποτέλεσμα πείρας. Ὑμεῖς ἀναφέρατε τὸ γεγονὸς τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν προΐστασθε, καθ’ ἣν ἀντελήφθητε πῶς εἷς μὴ τεχνικὸς ὑπάλληλος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῇ τὰ τεχνικὰ ζητήματα. Θὰ σᾶς βεβαιώσω τὸ ἐναντίον. Παρετήρησα ὅτι ἐν τῇ διοικήσει τοῦ τμήματος τῶν μεταλλείων τὰ ¾ εἶναι ζητήματα καθαρῶς διοικητικῆς φύσεως καὶ τὸ ¼ παρέχει ἀντικείμενον τεχνικῆς ἐξετάσεως. Πρόκειται περὶ συμβουλίων, πρόκειται περὶ μισθῶν, πρόκειται περὶ οἰκονομίας τοῦ νόμου, καὶ συνεπῶς φρονῶ εἷς νομικὸς ἄξιος δύναται ἄριστα νὰ προσανατολισθῇ καὶ νὰ καταστῇ πολύτιμος ὑπάλληλος. Αὐτὴ εἶναι μία σκέψις, ἡ ἔλλειψις ὅμως προσωπικοῦ καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς εἰδικοὺς ὑπαλλήλους μὲ κάμουν νὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι θὰ συγχίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς στιγμὴν ποῦ ἔχομεν ἀνάγκην. Ἄλλωστε ἡ διάταξις εἶναι δυνητική «Δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐν ἐλλείψει εἰδικῶν νὰ συμπληρώσῃ καὶ δι’ ἄλλων». Δὲν πρόκειται ἄλλωστε περὶ τῶν δύο ἀλλὰ περὶ τοῦ ἑνός. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἐπέφερον.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§348Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὡς ἐπιστήμων δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὸ λεχθὲν, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐπιστημονικὸν τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, αὕτη δὲν παρέσχε καμμίαν ὠφέλειαν ἐφ’ ὅσον δὲν συντρέχουσιν οἱ ἄλλοι λόγοι. Ὡς ἐπιστήμων ἀναφέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Ὅταν ἡ ἄμπελος κατετρύχετο ἀπὸ τὸν περονόσπορον, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπήλλαξε τὴν ἄμπελον καὶ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον ἀπὸ τὸν περονόσπορον παρὰ ἡ καθαρὰ θεωρητικὴ ἐπιστήμη; Ἄφετε λοιπὸν τὴν ἐπιστήμην νὰ προοδεύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§350Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι δὲν μὲ ἔπεισε διὰ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμε ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἰσηγήθην ἐν σχέσει πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν περιφήμων νομικῶν τμηματαρχῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλείων. Ἐπιμένω εἰς τὴν παρατήρησιν, ἐπιμένει ὁ κύριος Ὑπουργός, πλειοψηφίαν ἔχει θὰ τὴν περάσῃ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω πάντοτε εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδικῆς μου παρατηρήσεως. Ἀλλ’ ἐκ τῆς διατάξεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν βουλευτῶν εἰς τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον μοὶ προκύπτει εἷς ἐνδοιασμός, τοὐλάχιστον διὰ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὸ μόνιμον γνωμοδοτικὸν συμβούλιον. Γενικῶς εἶμαι ἐναντίον τῆς ἀναμίξεως τῶν βουλευτῶν εἰς τὰ γνωμοδοτικὰ συμβούλια τῶν Ὑπουργείων. Ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος περὶ ἐλέγχου. Τὸ ἀνώτατον συμβούλιον, ὅπως λέγεται, ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας δὲν εἶναι συμβούλιον ἐλεγκτικόν, κατὰ συνέπειαν οἱ βουλευταὶ παρακαθήμενοι εἰς τὸ συμβούλιον ἐκεῖνο δὲν θέλουν ἐκτελεῖ ἔργα κατ’ ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς, ἀνακριτικά. Τοὐναντίον εἶναι συμβούλιον προπαρασκευαστικὸν ὕλης, δηλαδὴ συμβούλιον μετέχον διοικήσεως, ἐφ’ ὅσον δὲ τὸ συμβούλιον τοῦτο καλεῖται νὰ εἰσάγῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐγκρίνονται τελικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι συμβούλιον, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ προπαρασκευάζῃ σκέψεις διοικητικὰς καὶ πολιτικάς. Ἐντεῦθεν οἱ δὲ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέγωνται, κατὰ περίοδον, θὰ εἶναι βουλευταί... οἱ ὁποῖοι θὰ μετέχουν τῆς εὐθύνης αὐτῆς τῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ ἀσκῶσι κυβερνητικὴν ἰδιότητα. Ἐκτὸς τούτου τὸ συμβούλιον τὸ ἀνώτατον ὑποδιαιρεῖται εἰς δύο γνωμοδοτικὰ συμβούλια, τὰ δύο δὲ αὐτὰ συμβούλια, τὸ ἓν τοῦ ἐμπορίου καὶ τὸ ἄλλο τῆς βιομηχανίας, ἀσκοῦσι καθαρὰν διοίκησιν, διότι τὸ τῆς βιομηχανίας μάλιστα ἔχει γνωμοδότησιν περὶ ἐπιβολῆς φόρων λιμενικῶν κλπ. Ἔρχεται λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν διοίκησιν.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§352ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη).

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως ὑποδιδασκαλείων πρὸς μόρφωσιν ὑποδιδασκάλων διὰ τὰ Μουσουλμανικὰ σχολεῖα. Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§354Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριοι Βουλευταί. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κλπ. ἐν τῇ ἀξιοεπαίνῳ μερίμνῃ ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως πασῶν τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ ἄνευ διακρίσεως φυλῆς καὶ θρησκείας ὑπέβαλε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, σκοποῦν τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Ἑλλήνων Μουσουλμάνων. Βεβαίως καθῆκον τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ μεριμνᾷ καὶ διὰ τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐν τῷ Κράτει ἀλλοφύλων, μάλιστα καὶ συμφέρον εἶναι. Διὰ τῆς ὑποβολῆς δ’ ὅμως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου γεννᾶται τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀλλοφύλων ἐν ἰδίοις σχολείοις νὰ γίνηται ἢ ἐν τοῖς δημοσίοις σχολείοις, ἐν οἷς ἐκπαιδεύονται πάντες οἱ Ἑλληνόπαιδες. Διὰ τοῦτο πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἂν δηλονότι τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους ἄνευ δυσαρέστων συνεπειῶν διὰ τὴν ἐθνικὴν καὶ ἐκπαιδευτικὴν ἑνότητα αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον ζήτημα ἐννοεῖται ἐπιστημονικὸν ἐνταῦθα, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν παρουσιάζεται ἐν Ἑλλάδι, διότι, ὡς γνωστὸν, μέχρι σήμερον οἱ Μουσουλμανόπαιδες ἐν Θεσσαλίᾳ ἐξεπαιδεύοντο ἐν κοινοῖς δημοτικοῖς σχολείοις μετὰ τῶν Ἑλληνοπαίδων. Ἐγὼ αὐτός, ὡς σχολάρχης ἐν Ἁλμυρῷ, εἶχον μαθητὰς Μουσουλμανόπαιδας, οἱ ὁποῖοι ἐπρώτευον εἰς τὰ μαθήματα καὶ οἱ ὁποῖοι μόνον τὸ θρησκευτικὸν μάθημα δὲν εἶχον.

§355ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι μόνον Ὀθωμανῶν, ἀλλὰ καὶ Ἰσραηλιτῶν.

§356Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Γεννᾶται λοιπὸν τὸ ζήτημα, ποῖον εἶναι ὀρθότερον, νὰ ἐκπαιδεύωνται οἱ ἀλλόφυλοι Ἑλληνόπαιδες ἐν τοῖς κοινοῖς δημοσίοις σχολείοις ἢ ἐν ἰδιαιτέροις δημοσίοις σχολείοις; Τὸ ζήτημα ἔχει ἀρκετὴν σοβαρότητα, πρῶτον ἀπὸ ψυχολογικῆς ἀπόψεως καὶ δεύτερον ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως. Ὡς γνωστὸν εἰς πάντας εἶναι ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀπόρροια τῆς ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως τοῦ ἀτόμου· ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης πηγάζει ἡ ἐλευθερία τῆς θρησκείας, ὡς καὶ ἡ ἐλευθερία ἡ ἐκπαιδευτική. Ἡ Πολιτεία φυσικὰ παρέχει εἰς πάντας τοὺς πολίτας θρησκευτικὴν ἐλευθερίαν, ἀδιάφορον ἐὰν ἀνήκουσιν εἰς ἄλλο θρήσκευμα, οὐχὶ δ’ εἰς τὴν αὐτὴν θρησκευτικὴν Κοινότητα. Πάντως οἱ ἀνήκοντες εἴς τινα Κοινότητα ἐκ τῶν πολιτικῶς ἀνεγνωρισμένων ἐν τῷ Κράτει θρησκευμάτων, ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐκπαιδεύωνται ἐλευθέρως, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι Ἑλληνόπαιδες. Ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία αὕτη, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν δὲν εἶναι ἀπόλυτος, ἔχει περιορισμούς· τὸ μὲν προερχομένους ἐκ παιδαγωγικῶν λόγων, τὸ δὲ καὶ ἐκ πολιτικῶν λόγων. Τὸ ζήτημα δὲν παρουσιάζεται πρώτην φοράν, οὐδὲ μόνον παρ’ ἡμῖν· ἔχει παρουσιασθῆ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, καὶ εἰς ἄλλα Κοινοβούλια, ἐν οἷς ἠγέρθησαν συζητήσεις σφοδραὶ περὶ αὐτοῦ. Δύο γνῶμαι ὑπάρχουσι περὶ τοῦ θρησκευτικοῦ χαρακτῆρος τῶν σχολείων. Ἡ μία γνώμη ἀπαιτεῖ ὅπως τὰ σχολεῖα ἱδρύωνται χωριστὰ κατὰ τὰ δόγματα. Τότε ἔχομεν τὰ λεγόμενα Konfession Aulen, δηλαδὴ ἑκάστη θρησκευτικὴ Κοινότης ἔχει τὰ ἴδια της σχολεῖα· ἡ ἄλλη γνώμη προτιμᾷ τὰ μικτὰ δογματικὰ σχολεῖα μάλιστα δὲ τὰ καλούμενα ἰσότιμα— σύγκοινα σχολεῖα (Simultans chulentisch—simultansch ulen) ἐν οἷς τῶν διαφόρων φυλῶν καὶ θρησκευμάτων τὰ παιδία ἐκπαιδεύονται ἐν τοῖς αὐτοῖς σχολείοις, καὶ μόνον τὸ θρησκευτικὸν μάθημα διδάσκονται ὑπὸ ἰδιαιτέρων διδασκάλων. Τὸ ζήτημα ἄλλοτε ἤγειρεν θύελλαν συζητήσεως ἐν τῷ Γερμανικῷ Κοινοβουλίῳ, ὅπου διῃρέθησαν αἱ γνῶμαι. Οἱ μὲν «συντηρητικοὶ» ἀπῄτουν τὸ σχολεῖον νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκκλησίαν καὶ ὁ διδάσκαλος ἀπὸ τοὺς ἀνωτάτους λειτουργοὺς τῆς ἐκκλησίας, Οἱ «φιλελεύθεροι» εἶπον, ὅτι τὸ σχολεῖον εἶναι ἵδρυμα πολιτικὸν καὶ ὡς τοιοῦτον δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα θρησκευτικόν.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τοὺς Γερμανούς, εἴπατε τὰ ἰδικά σας.

§358Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ φθάσω αὐτοῦ. Ἑπομένως, ἀφοῦ δὲν ἔχει θρησκευτικὸν χαρακτῆρα πρέπει πάντες οἱ παῖδες εἴτε ἀνήκουσιν εἰς τὸ Εὐαγγελικὸν δόγμα εἴτε εἰς τὸ Καθολικόν, εἴτε εἰς τὸ Ἰσραηλιτικὸν νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς τὰ κοινὰ δημόσια σχολεῖα, διὰ δὲ τὸ θρησκευτικὸν μάθημα μόνον δύνανται ἰδιαίτεροι διδάσκαλοι νὰ λαμβάνωνται, ἀνήκοντες εἰς ἑκάστην θρησκευτικὴν κοινότητα. Οἱ δημοκρατικοὶ σοσιαλισταὶ ὡς πρὸς τὸ σχολεῖον τηροῦσιν οὐδετέραν στάσιν· οὗτοι ἀδιαφοροῦσι διὰ τὴν θρησκείαν. Ἐξεταστέον νῦν ποία τῶν δύο γνωμῶν εἶναι ἡ ὀρθότερα. Φυσικώτατα τὸν λόγον ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἔχει ἡ ἐπιστήμη, ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη. Αὕτη περὶ τούτου λέγει τὰ ἑξῆς: Ἐὰν τὸ σχολεῖον θέλει νὰ ἐνεργῇ παιδαγωγικῶς, ὀφείλει νὰ εἶναι ἑνιαῖον. Ὅσον ἑνιαῖον εἶναι τὸ σχολεῖον τόσον διαυγέστερα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ καὶ τουναντίον ὅσον ἡ ἑνότης εἶναι μικροτέρα, τόσον τὰ ἀποτελέσματα εἶναι εὐτελέστερα. Κάποιος μάλιστα παιδαγωγὸς λέγει: «σπασμένος κώδων κακὸν ἦχον ἔχει». Παιδαγωγικῶς λοιπὸν κανονικὸν σχολεῖον εἶναι τὸ ἑνιαῖον. Ἐκεῖ τὰ πάντα φέρονται ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος. Ἐκεῖ μόνον δύναταί τις νὰ περιμένῃ ἀποτελέσματα τῆς ἀναπτύξεως τῆς νεότητος, ὅπου ἑνιαῖαι ἐνέργειαι ἀσκοῦνται ἐπὶ τοῦ αἰσθάνεσθαι, συναισθάνεσθαι καὶ βούλεσθαι, ὅπου πάντες οἱ διδακτικοὶ παράγοντες ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι ἐνεργοῦσιν, ὅπου τὸ διδακτικὸν πρόγραμμα ἀποτελεῖ ἓν ἑνιαῖον ὅλον. Ὥστε διαρκὲς ἀποτέλεσμα δύναταί τις νὰ περιμένῃ ἐν τοῖς σχολείοις ἐκείνοις, ἐν τοῖς ὁποίοις τὸ αὐτὸ πνεῦμα διαπερᾷ τὸ διδακτικὸν πρόγραμμα, τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, τὸν σχολικὸν βίον καὶ ἀκόμη καὶ αὐτὸν τὸν οἰκονομικὸν βίον, ὅπου τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐκεῖ ἀκολουθεῖ διάχυσις διδακτικὴ διάσπασις ἐθνική. Μόνον τὸ ἑνιαῖον σχολεῖον λοιπὸν δύναται νὰ μορφώσῃ ἑνιαῖον Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα. Ἡ ἑνιαία διαμόρφωσις, ἡ ἑνιαία διοργάνωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀναγκαία καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς συγκρατήσεως τῆς ὁλότητος τοῦ λαοῦ. Σκοπὸς τοῦ σχολείου δὲν εἶναι ἡ διαίρεσις, ἀλλὰ ὁ συμβιβασμὸς τῶν ἐθνικῶν συνανηκόντων, εἶναι ἐνδυνάμωσις, ἐνίσχυσις τῆς συνειδήσεως, ὅτι ὅλα τὰ μέλη τοῦ λαοῦ πρέπει νὰ εἶναι συνδεδεμένα εἰς ἓν ὅλον πλῆρες δυνάμεως. Ἑπομένως, κύριοι, ἡ ἐπιστήμη ἀποφαίνεται ὁριστικῶς ὑπὲρ τῶν ἰσοτίμων κοινῶν δημοτικῶν σχολείων, ἡ ὁποία ἀκριβῶς καὶ πανταχοῦ ἐν Εὐρώπῃ ἰσχύει καὶ ἐφαρμόζεται· δηλονότι πανταχοῦ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν διόλου ἡ θρησκεία, ἀλλ’ οἱ παῖδες ἑκάστου Κράτους διδάσκονται ἐν τοῖς αὐτοῖς σχολείοις, ἀδιάφορον εἰς ποῖον θρήσκευμα ἀνήκουσι, καὶ μόνον τὸ θρησκευτικὸν μάθημα ἰδιαιτέρως διδάσκεται. Ἐγὼ αὐτὸς εἶδον καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ζυρίχῃ καὶ ἐν Γενεύῃ σχολεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἐφοίτων μαθηταὶ διαφόρων θρησκευμάτων καὶ φυλῶν, μόνον δὲ τὸ θρησκευτικὸν μάθημα ἐδιδάσκετο ἰδιαιτέρως ὑπὸ τῶν ἱερέων τῶν κοινοτήτων.

§359Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἄλλην θεωρίαν.

§360Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἶναι ἐσφαλμένη. Ἀλλὰ γεννᾶται καὶ ἄλλο ζήτημα, ζήτημα πολιτικόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει λέγει, ὅτι ἱδρύεται τὸ διδασκαλεῖον διὰ νὰ μορφώσῃ διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι θὰ διδάξωσι τὴν θρησκείαν καὶ τὴν γλῶσσαν. Ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι οἱ Μουσουλμᾶνοι ἐν Μακεδονίᾳ, δὲν ὁμιλοῦν πάντες τὴν Μουσουλμανικὴν γλῶσσαν· ὑπάρχουν Μουσουλμᾶνοι ὁμιλοῦντες τὴν κουτσοβλαχικὴν γλῶσσαν, ἄλλοι τὴν βουλγαρικὴν, ἄλλοι τὴν ἀλβανικὴν καὶ ἄλλοι τὴν Ἑλληνικήν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, τί θὰ πράξῃ; Θὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς ὁμιλοῦντας τὴν ἀλβανικὴν νὰ μάθουν τὴν μουσουλμανικήν; ἢ θὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς ἔχοντας μητρικὴν γλῶσσαν τὴν κουτσοβλαχικὴν ἢ τὴν βουλγαρικὴν ἢ τὴν Ἑλληνικὴν νὰ μάθουν τὴν ὀθωμανικὴν γλῶσσαν; ἐὰν δὲ δὲν ὑποχρεώσῃ αὐτοὺς, ὡς εἶναι δίκαιον, τότε κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν, πρέπει νὰ διδάξητε αὐτοὺς τὴν μητρικήν των γλῶσσαν. Τί θὰ πράξητε λοιπόν; Ἀλλ’ ἐὰν οἱ ὑπάρχοντες φανατικοὶ βουλγαρίζοντες ζητήσωσι καὶ αὐτοὶ νὰ διδαχθῶσι τὴν μητρικήν των γλῶσσαν, τί θὰ πράξητε; θὰ ἱδρύσητε διδασκαλεῖα καὶ δι’ αὐτούς;

§361Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ διδασκαλεῖον αὐτὸ εἶναι ὅπως ὅλα τὰ ὑποδιδασκαλεῖα, ὅλα τὰ μαθήματα γίνονται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ οἱ ἐξερχόμενοι μορφοῦνται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν, ἀλλὰ διδάσκεται καὶ ἡ Τουρκική, διότι εἶναι ἀδύνατος ἡ συνεννόησις τῶν διδασκάλων μὲ τὰ παιδιὰ, ἄνευ γνώσεως τῆς τουρκικῆς; ἐὰν θέλετε νὰ γράψωμεν, ὅτι ἡ διδασκαλία τῆς Τουρκικῆς εἶναι προαιρετικὴ, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν· αὐτὸ εἶναι ζήτημα λεπτομερείας. Ἡ ἔννοια εἶναι αὐτὴ, ὅτι συνίστανται διδασκαλεῖα μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι οἱ φοιτῶντες θὰ εἶναι Μουσουλμάνοι.

§362Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐξετάζω τὸ ζήτημα πολὺ βαθύτερον, δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ· αὐτὸ θὰ μᾶς φέρῃ εἰς διεθνισμόν· ἔχομεν δὲ παραδείγματα πολὺ καινῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ διεθνισμοῦ εἰς ἄλλα Κράτη. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποσύρηται τὸ νομοσχέδιον, μέχρις οὗ τακτοποιηθοῦν τὰ πολιτικὰ πράγματα. Εἰς τὴν Τουρκίαν αἱ διάφοραι φυλαὶ μανθάνουν τὴν τουρκικὴν γλῶσσαν, ὄχι διότι εἶναι μητρικὴ, ἀλλὰ διότι εἶναι κρατικὴ, καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν μάθουν. Οἱ Κοῦρδοι, οἱ Κιρκάσιοι, οἱ Ἀλβανοί, ποίαν μητρικὴν γλῶσσαν ἔχουν; Ἀλλὰ ἐκμανθάνουν τὴν τουρκικὴν γλῶσσαν, διότι ἦτο γλῶσσα τοῦ Κράτους. Ἄλλως τε ἡ Ὀθωμανικὴ θρησκεία δὲν εἶναι γραμμένη εἰς τὴν τουρκικὴν, εἶναι εἰς τὴν Ἀραβικὴν, τότε πρέπει νὰ διδαχθοῦν τὴν Ἀραβικὴν διὰ τὴν θρησκείαν. Δι’ αὐτὸ λέγω νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ μὴ κάμωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ βλάψουν ὅπως ἔβλαψαν καὶ ἄλλα Κράτη. Ἐσυνήθισα νὰ ἀκολουθῶ τὴν συνείδησίν μου καὶ τίποτε ἄλλο, καθ’ ὅλον δὲ τὸν βίον μου τοῦτο πράττω. Ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τοῦτο τὸ σύστημα φοβοῦμαι ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς ἄλλα πολλὰ ἄτοπα. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ σχολείου γενικῶς, δὲν ἔχετε μάθημα ἱστορίας, δὲν θὰ διδαχθοῦν ἱστορία; διότι ἡ θρησκεία, ἡ ἱστορία καὶ ἡ γραμματολογία ἀποτελοῦν τὸν πυρῆνα τοῦ προγράμματος· ἐὰν δὲ δὲν ἔχετε τὸν πυρῆνα τοῦ ἀναλυτικοῦ προγράμματος, τὶ σχολεῖον θὰ ἔχετε; Ἔπειτα ποίαν ὠδικὴν θὰ διδάξετε;

§363ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀμανέδες.

§364Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Βεβαίως, διότι οἱ Τοῦρκοι δὲν ἔχουν ἄλλην μουσικήν. Εἰς αὐτὰ τὰ ἄτοπα θὰ φθάσωμεν, ἐὰν ἔχωμεν σχολεῖα κατὰ δόγματα· ἐν ᾧ οὐδὲν ἄτοπον θὰ ἔχωμεν, ἐὰν ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω, τὰ κοινὰ ἰσότιμα δημοτικὰ σχολεῖα. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀντὶ νὰ φέρῃ τὴν ἑνότητα, τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ λαοῦ, θὰ φέρῃ τὴν ἐθνικὴν διάσπασιν καὶ τὴν διαίρεσιν. Ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου τί ἐννοεῖτε ἀποφοίτους τῆς ἀστικῆς σχολῆς τῆς δημοτικῆς; Λοιπὸν ἔχω τὴν γνώμην, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἀπόφοιτοι τῆς ἑξαταξίου σχολῆς ξενόφωνοι δὲν θὰ δύνανται νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα εἰς τὰ διδασκαλεῖα, δὲν θὰ δύνανται οὔτε νὰ ἀντιλαμβάνωνται τὰ διδασκόμενα, οὔτε νὰ ἐκφράσωσι τὰ διανοήματά των. Τοῦτο γιγνώσκω ἐξ ἰδίας πείρας. Ἱδρύσαμεν ὑποδιδασκαλεῖα ἐν Θεσσαλονίκῃ διὰ τοὺς ξενοφώνους ἐξ ἀποφοίτων τῆς ἀστικῆς σχολῆς καὶ δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, διὰ νὰ ἐξέλθουν ὑποδιδάσκαλοι εἰς τὰ ξενόφωνα σχολεῖα τῆς Μακεδονίας· σᾶς βεβαιῶ ἐγὼ ἐπιθεωρῶν τὰ σχολεῖα, ἔβλεπον ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ὁμιλήσουν ὄχι νὰ διδάξουν. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν τότε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ αὐξηθῇ ἡ φοίτησις, ἐζητήσαμεν δ’ ἐπίσης νὰ μὴ γίνωνται δεκτοὶ ἀπόφοιτοι τῆς ἀστικῆς σχολῆς, ἀλλ’ ἀπόφοιτοι δευτέρας, τρίτης καὶ τετάρτης τάξεως ἑξαταξίου γυμνασίου, καὶ τότε ἠδυνήθημεν νὰ κάμωμεν ὑποδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο ὁπωσδήποτε νὰ μεταδώσωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰς τὸ κεφάλι των. Ἐπίσης παρατηρῶ καὶ τὴν ἡλικίαν μέχρι 12 ἐτῶν. Φρονῶ, ὅτι θὰ εἶναι ἀστεῖον νὰ δεχώμεθα παιδιὰ 12 καὶ 14 ἐτῶν, τὰ ὁποῖα μετὰ τρία ἔτη θὰ γίνωσι διδάσκαλοι, οὐδὲ νὰ ὁμιλοῦν θὰ δύνανται.

§365Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἑξατάξια Ἑλληνικὰ σχολεῖα δὲν ὑπάρχουν εἰς οὐδὲν ἄλλο μέρος τοῦ Κράτους παρὰ εἰς τὴν Κρήτην. Εἰς τὴν Κρήτην δὲν εἶναι τουρκόφωνοι παρὰ ἑλληνόφωνοι. Λοιπὸν οἱ μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ φοιτήσωσιν εἰς τὴν σχολὴν θὰ εἶναι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀπὸ τὴν Κρήτην καὶ αἱ παρατηρήσεις δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν.

§366Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὅταν πρόκειται περὶ Ἑλληνιφώνων δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Προτείνω δὲ ἡ μικροτέρα ἡλικία νὰ εἶναι 15 ἐτῶν. Εἰς τὸ 3ον ἄρθρον, ὅπως εἶπον, λείπει ἡ ἱστορία· θὰ διδάσκηται ἡ ἱστορία ἢ ὄχι; Εἶπον καὶ πρότερον, ὅτι ὁ πυρὴν τοῦ προγράμματος τοῦ ἀναλυτικοῦ εἶναι τὰ 3 μαθήματα, ἡ ἱστορία, ἡ θρησκεία καὶ ἡ γραμματολογία. Ἄνευ τούτων δὲν δύναται νὰ γίνῃ πρόγραμμα. Ἐπίσης ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὸ 3ον ἄρθρον, ἐπειδὴ πρόκειται οἱ διδάσκαλοι νὰ διδάξωσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου εἶναι ξενόφωνοι, νὰ τεθῇ τὸ μάθημα τῆς Φραιβελιανῆς μεθόδου. Τοῦτο κατέστη ἀξίωμα δι’ ὅλα τὰ Κράτη, ὅπου ἔχουσι ξενοφώνους. Μόνον διὰ τῆς Φραιβελιανῆς μεθόδου μανθάνεται ἡ γλῶσσα. Ἀφοῦ σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν Ἑλβετίαν καὶ εἰς τὰ διδασκαλεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰσήχθη τὸ μάθημα τοῦτο, διότι εἶναι σπουδαιότατον διὰ τὴν διδασκαλίαν μικρῶν παιδίων.

§367Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ δέχομαι αὐτό.

§368Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἰς τὸ 4ον ἄρθρον ἔχω νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς: (ἀναγιγνώσκει) «Τὸ ὑποδιδασκαλεῖον διευθύνει διδάκτωρ κλπ.» Θὰ συνίστων, ὅτι προτιμώτερον εἶναι ὁ διευθυντὴς νὰ εἶναι διδάκτωρ τῆς φιλολογίας, ὡς ὑποδιευθυντὴς δημοδιδάσκαλος.

§369Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διδάκτωρ χωρὶς νὰ εἶναι δημοδιδάσκαλος;

§370Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μάλιστα, διότι δὲν θὰ εὕρετε πολλοὺς τοιούτους.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§372ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων διὰ τὰ ἔργα τῆς Θεσσαλονίκης καὶ διὰ τὴν ἐκποίησιν σχεδίων τοπογραφικῶν, κτηματολογιῶν καὶ ρυμοτομιῶν τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῶν εἰς ἐπαιτείαν, ἀλητείαν κλπ. ἐκδότων ἀνηλίκων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀλητείας καὶ ἐπαιτείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1149 περὶ Γενικῶν Διοικήσεων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν καὶ ἄλλων πόλεων διὰ τὴν παραγωγὴν καὶ χορήγησιν φωταερίου ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν μέχρι τῆς 30 Νοεμβρίου 1919». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου 1233 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ διὰ τοῦ νόμου 743 κυρωθέντος Νομ. Διατάγματος τῆς 8 Ἰουλίου 1917 «περὶ παροχῆς περιθάλψεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων ἀνδρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῆς προθεσμίας τῶν μισθώσεων ἀγροτικῶν κτημάτων ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ κατὰ τὴν ἐν ἔτει 1916 κατάληψιν αὐτῆς ὑπὸ τῶν Βουλγάρων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀσφαλίσεων κινδύνων πολέμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως γάμου στρατιωτικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ νόμου 1468» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ νόμου ΠϚʹ «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρωμῆς τῶν δαπανῶν τῆς συντάξεως, ἐκτυπώσεως καὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τῆς ἐπισήμου Ἑλληνικῆς Φαρμακοποιΐας» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Πειραιεῖ συνεργατικοῦ φαρμακείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πωλήσεως τῶν δηλητηρίων καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν φαρμακείων, φαρμακεμπορείων καὶ λοιπῶν προσομοίων ἱδρυμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας συμφωνίας περὶ παρατάσεως τοῦ μεταξὺ τῶν δύο τούτων Κρατῶν ὑφισταμένου συμβατικοῦ καθεστῶτος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν Νόμων τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας ΓϠΚʹ τοῦ 1911, 214, 217, 246, 260, 301 καὶ 489 τοῦ 1914». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 νόμου τοῦ 1917 περὶ ἐκτελέσεως ἔργων ὁδοποιΐας καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 1520 περὶ τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατεύματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΡΚΘʹ 1909». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως διαφορῶν μεταξὺ δημοσίου καὶ ἐργολάβων δημοσίων ἔργων δι’ ἔργα κατακυρωθέντα ἐν Κρήτῃ κατὰ τὸν νόμον 356 τοῦ ἔτους 1901 τῆς Κρητικῆς Πολιτείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ δαπανηθησομένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ποσοῦ διὰ τὰ κατὰ τὸν νόμον 1086, ἐκτελεσθησόμενα ἔργα ἐν τῷ λιμένι Πειραιῶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΡΚΘʹ νόμου τοῦ ἔτους 1865 περὶ λιμένων, προκυμαιῶν, φάρων κλπ» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§374ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 1.30′ π. μ.).