1918.11.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35Η

τῆς 23 Νοεμβρίου 1918

ΠΡΟΕΔΡΙΑ κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

§2Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρόεδρος). Μετὰ πολύμηνον διακοπὴν ἀναλαμβάνει σήμερον ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της. Ἐκπληρῶ τὴν στιγμὴν ταύτην καθῆκον εὐφρόσυνον μεθερμηνεύων ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ τὴν χαράν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ἡ ἐθνικὴ αὐτοῦ ἀντιπροσωπεία, διὰ τὴν νίκην ἡ ὁποία μετὰ τόσης δόξης καὶ θριάμβου ἐστεφάνωσε τὸν ὑπεράνθρωπον ἀγῶνα τῶν Συμμάχων. Ἀπὸ τῶν ἐνδόξων χρόνων τῶν Περσομάχων οὐδέποτε ἄλλοτε συνεκίνησε τὴν ἀνθρωπότητα μεγαλειωδέστερον δρᾶμα αἱματηρᾶς συγκρούσεως δύο ἀντιθέτων κόσμων καὶ ἀντιμαχομένων ἠθικῶν ἀρχῶν. Ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀρετῆς συνετρίβετο τότε ἡ ἰσχὺς καὶ ὁ ὄγκος τῆς Ἀσιατικῆς βαρβαρότητος καὶ ἐσώζετο διὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἀνδρείας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου ἡ ἐλευθερία καὶ ὁ πολιτισμός. Ὁ αὐτὸς σκοπός, ἡ αὐτὴ ἰδέα, ἰδέα κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνική, ἦτο ἡ ἐμψυχοῦσα καὶ τὸν ἀγῶνα τῶν Συμμάχων, καὶ ἡ αὐτὴ πίστις καὶ προσήλωσις πρὸς τὰ εὐγενέστερα τῆς ἀνθρωπότητος ἰδεώδη ἐνέπνευσε τὸν ἀπαράμιλλον ἡρωϊσμὸν καὶ προσέδωκε τὴν ἀκαταμάχητον δύναμιν εἰς τὰ συμμαχικὰ ὅπλα. Εἰς τὴν τεραστίαν αὐτὴν πάλην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμάχετο ἡ ἐλευθερία κατὰ τοῦ ἀδυσωπήτου δεσποτισμοῦ, τοῦ μὴ ἀναγνωρίζοντος ἄλλην δύναμιν ἢ τὴν δύναμιν μόνην τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ κράνος καὶ ἡ αἰχμὴ λόγχης, ἐμάχετο τὸ ἐξηυγενισμένον ἀνθρώπινον αἴσθημα κατὰ τοῦ ἰδιοτελοῦς λογισμοῦ καὶ ὁ πολιτισμὸς κατὰ τῆς βαρβαρότητος, βαρβαρότητος συστηματικῆς καὶ ἐπιστημονικῶς ὠργανωμένης, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ θριαμβεύουσα πάντοτε δύναμις τῆς ἰδέας, ἡ δύναμις τοῦ δικαίου κατὰ τῆς βίας τῆς ἰσχύος. Ὡς ἀπηρχαιωμένη δρῦς συνετρίβη ὁ ἐπηρμένος θρόνος τοῦ Γερμανοῦ Μονάρχου, τοῦ ὁποίου ἡ σιδηροφοροῦσα ἀλαζονία ἔσπειρεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα τὸ πένθος καὶ τὴν καταστροφὴν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ὑποδουλώσῃ καὶ νὰ βυθίσῃ καὶ πάλιν τὸν κόσμον ὅλον εἰς τὰ σκότη νέου μεσαίωνος. Ἡ ἄδοξος δὲ καὶ οἰκρὰ πτῶσις τοῦ ἀγερώχου τούτου δεσπότου, εἶναι ἀληθῶς τὸ θαυμασιώτερον μεγαλούργημα τῆς τιμωροῦ Νεμέσεως, τὸ ὁποῖον ἐγνώρισε ποτὲ ἡ παγκόσμιος ἱστορία. Ἀντὶ βαρυτάτου βεβαίως τιμήματος αἵματος καὶ δακρύων ἐξηγοράσθη ἡ νίκη τῶν Συμμάχων, ἡ ἐξασφαλίζουσα μὲ τὴν δικαίαν καὶ εὐσταθῆ εἰρήνην πρὸς τὰς ὑπερανθρώπους ὅμως θυσίας ἀνάλογα ὑπῆρξαν καὶ τὰ ἠθικὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἐκ τοῦ πολέμου ὠφελήματα. Διὰ τῶν θυσιῶν αὐτῶν ἐμεγαλύνθη καὶ ἐκυριάρχησεν ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ συνειδήσει ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα, ἡ συνώνυμος πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὸν ἀνθρωπισμόν, ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα ἡ ἐπαγγελλομένη τὴν δημιουργίαν νέου κόσμου ἠθικωτέρων ἀρχῶν καὶ νέαν ζωὴν τῶν λαῶν εὐτυχεστέραν. Τὰ σκότια καὶ σκολιὰ καὶ ἐγωϊστικὰ δόγματα, δι’ ὧν ἡ μυστικὴ διπλωματία ἐρρύθμιζε μέχρι τοῦδε τὰς τύχας τῶν λαῶν, ὑπεχώρησαν ἤδη εἰς νέον πολιτικὸν πιστεύω, εἰς νέαν πολιτικὴν θρησκείαν, μᾶλλον φιλάνθρωπον καὶ στοργικήν, τῆς ὁποίας τὸν δεκάλογον ἀποτελοῦσι τὰ χρυσᾶ ἔπη τοῦ διαγγέλματος τοῦ Οὐΐλσων σύμφωνα πρὸς τὸ ἀρχικὸν πρόγραμμα τῶν Συμμάχων. Ἀπὸ αἰώνων δὲν ἐνωτίσθη ἡ ἀνθρωπότης ὑψηλότερον καὶ εὐγενέστερον τοῦ διαγγέλματος τούτου κήρυγμα, κήρυγμα διασαλπίζον πρὸς τοὺς δουλεύοντας καὶ δυναστευομένους λαοὺς τὸ «δεῦτε εἰς ἐλευθερίαν». Χαιρετίζουσα ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ σήμερον τὸν θρίαμβον τῶν συμμάχων ὅπλων, στρέφει πρωτίστως βλέμμα ἀπείρου θαυμασμοῦ πρὸς τοὺς μεγάλους Συμμάχους, οἵτινες ἀπετέλεσαν τὴν προσθοφυλακὴν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ τώρα ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν καὶ κατ’ ἄτομον, ἀπὸ τοῦ Κλεμανσὼ καὶ Λόϋδ Τζώρτζ, ἀπὸ τοῦ Οὐΐλσωνος μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου καὶ ἀπὸ τοῦ Στρατάρχου Φὸς μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου, ἐφανέρωσαν εἰς ἀνέφικτον βαθμὸν ὅ,τι μέγα καὶ ὑψηλὸν εἶναι ἱκανὸν νὰ παραγάγῃ ἡ ἀνθρωπίνη ἀρετὴ καὶ μεγαλοφυΐα. Μὲ τὸ αὐτὸ αἴσθημα συμπαθείας καὶ θαυμασμοῦ χαιρετίζει ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Βελγικοῦ Λαοῦ (χειροκροτήματα), ὅστις θεωρῶν τὴν ἱερότητα τῶν ἠθικῶν ὑποχρεώσεων ὑπερτέραν παντὸς ὑλικοῦ πειρασμοῦ προσέφερε τὴν ἄνεσιν, τὴν εὐζωΐαν καὶ πάντα τὰ ὑλικὰ αὑτοῦ ἀγαθὰ ὁλοκαύτωμα ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς τιμῆς καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἐν μέσῳ ἐρειπίων σκεπασμένων μὲ δάφνας, αἴρεται οὐρανομήκης σήμερον ἡ δόξα τοῦ Βελγίου, ἐφόσον δὲ ὑπάρχει Ἱστορία καὶ ἐφόσον θὰ δονῶσι τὴν ἀνθρωπίνην καρδίαν παλμοὶ εὐγενεστέρων ἰδεῶν, θὰ ἐκστομίζεται ἡ λέξις Βέλγιον μετὰ θαυμασμοῦ πάντοτε καὶ στοργικῆς συμπαθείας. (Χειροκροτήματα). Ἀπὸ τὰ μυχιαίτατα βάθη τῆς ψυχῆς μας ἀπευθύνεται ὁ χαιρετισμὸς ἡμῶν καὶ πρὸς τὴν ἡρωικὴν τὴν ἀναγεννηθεῖσαν καὶ μεγαλυνθεῖσαν Σερβίαν. (Ζήτω ἡ Σερβία). Διὰ τὴν ἔνδοξον ἀποκατάστασιν τοῦ Σερβικοῦ λαοῦ αἰσθάνεται μίαν τὴν χαρὰν πᾶσα Ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ μίαν εὐχὴν ἀναδίδει πᾶν Ἑλληνικὸν στῆθος, χαρὰν καὶ εὐχὴν ἀδελφικῆς στοργῆς καὶ συμπαθείας. (Χειροκροτήματα). Μᾶς συνδέουν μετὰ τοῦ Σερβικοῦ λαοῦ, παραδόσεις ἐκ τοῦ παρελθόντος ἱεραί, ἀναλόγων θυσιῶν καὶ μαρτυρίων, μᾶς ἥνωσε δὲ εἰς ἀδιάρρηκτον δεσμὸν ἡ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς συναδέλφωσις τῶν Ἑλληνικῶν καὶ Σερβικῶν ὅπλων εἰς ἕνα κοινὸν ὑπὲρ Πατρίδος ἀγῶνα. Ὑπῆρξε τὸ πρῶτον θῦμα ὁ σερβικὸς λαὸς καὶ ὁ σκληρότερον δοκιμασθεὶς ὑπὸ τῶν συμφορῶν τοῦ πολέμου. Ἥρως ὅμως πάντοτε, εἴτε νικητὴς εἴτε ἡττημένος, σώζων ἀκατάβλητον τὸ ψυχικὸν σθένος πρὸς πᾶσαν ἐγκαρτέρησιν καὶ ἀνένδοτον τὴν θέλησιν, ἀμείωτον τὴν προθυμίαν εἰς τὰς ὑπὲρ πατρίδος θυσίας, καὶ ἀλώβητον πάντοτε τὴν τιμὴν τῆς σημαίας του. (Χειροκροτήματα. Ζήτω ἡ Σερβία). Καὶ ἐκ τῶν πτυχῶν τῆς τετιμημένης σερβικῆς σημαίας ἤνοιξε τὰς πτέρυγάς του ὁ φοῖνιξ τῆς νεοσλαυϊκῆς παλιγγενεσίας. Χαῖρε Σερβία! Εἰς τὴν εὐτυχίαν σου, εἰς τὴν δόξαν σου πανηγυρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς του. Μὲ τὸ συναίσθημα δικαίας ὑπερηφανείας ἀπευθύνει ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τὸν χαιρετισμόν της, χαιρετισμὸν παλλόμενον ὑπὸ τῆς εὐγνωμοσύνης ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, πρὸς τὸν ἐθνικὸν στρατὸν καὶ στόλον. («Ζήτω. Οἱ βουλευταὶ ἐγείρονται καὶ χειροκροτοῦσι δίδοντος τὸ σύνθημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ), ὅστις διὰ τῆς ἡρωϊκῆς του ἀνδρείας ἀποκατέστησε μετὰ τῆς ἀκεραιότητος τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῆς ἐθνικῆς τιμῆς· πρὸς τὸν στρατόν, ὅστις ἀποσείσας τὸν μαρασμὸν καὶ τὴν νάρκην, εἰς ἣν ἐντέχνως εἶχε βυθίσει αὐτὸν ἡ προδοτικὴ πολιτικὴ τοῦ ἀπαισίου μνήμης καθεστῶτος, ἐξηγέρθη ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν καὶ εἰς τὴν φωνὴν τοῦ ἀληθοῦς ἡγέτου τοῦ Ἔθνους, ἐξηγέρθη μὲ τὴν ἰσχὺν ἀνανεωθέντος γίγαντος καὶ ἐφανέρωσε καὶ πάλιν τὸν πατροπαράδοτον ἡρωϊσμὸν τῆς φυλῆς μας, φυλῆς ἀδαμάστου, ἡ ὁποία συνειθίζει νὰ παλαίῃ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς Πατρίδος, μὴ φειδωμένη αἵματος. (Ζήτω τὸ Ἔθνος). Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ὀρθοῦται καὶ πάλιν ὑπερήφανος καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρατῇ ὑψηλὰ τὸ μέτωπον, ἐὰν οἱ προαιώνιοι τῆς φυλῆς ἐχθροὶ συντετριμμένοι καὶ ταπεινωμένοι, γονυπετῶς ἐκλιπαροῦσι τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ νικητοῦ, εἰς τὸν ἐθνικόν μας στρατὸν κυρίως ὀφείλεται τοῦτο. (Ζήτω ὁ στρατός). Τιμὴ καὶ δόξα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν καὶ τὸν Στόλον, τιμὴ καὶ δόξα εἰς τὴν μνήμην ἐκείνων, τῶν ἀνωνύμων ἡρώων, οἱ ὁποῖοι ἐνδόξως ἔπεσαν ὑπὲρ τῆς τιμῆς καὶ τῆς δόξης τοῦ Ἔθνους μαχόμενοι. Ἡ Πατρὶς εὐγνώμονα θὰ τηρήσῃ ἐσαεὶ τὴν μνήμην τῶν προσφιλῶν αὐτῶν νεκρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξηγόρασαν διὰ τοῦ τιμίου αἵματός των τὴν ἐκ νέου ἐλευθέρωσιν τῆς καταπροδοθείσης Μακεδονίας καὶ ἐπανέφεραν εἰς τὰς μητρικὰς τῆς Πατρίδος ἀγκάλας προσφιλεστάτην αὐτῆς χώραν. Ἡ Ἑλλάς, ἡ τροφὸς καὶ κοιτὶς τῆς ἐλευθερίας, δὲν δύναται παρὰ μετὰ τῆς μεγαλειτέρας συμπαθείας νὰ χαιρετήσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν τὴν χορηγουμένην εἰς λαοὺς ὁμοιοπαθεῖς, λαοὺς δουλεύοντας εἰς ξένους δυνάστας, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον δικαιοσύνης θὰ κριθῇ καὶ ἡ τύχη τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ, ὅστις γενναίως καὶ ἀφειδῶς συνεισέφερε καὶ αὐτὸς ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς τὴν θυσίαν τοῦ αἵματος ὑπὲρ τῆς ἰδέας καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ συμμαχικοῦ ἀγῶνος πρὸς καθιέρωσιν τοῦ δικαίου τῶν λαῶν (Ζήτω ἡ ἑνότης τῆς φυλῆς). Ὅτι θ’ ἀναγνωρισθῇ καὶ εἰς τὸν ἀλύτρωτον Ἑλληνισμὸν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ τύχην κατὰ τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ θέλησιν, συμφώνως πρὸς τὴν ἐθνικήν του ὑπόστασιν καὶ τὰς ἐθνικάς του παραδόσεις τὰς διαγεγραμμένας ὑπὸ βίου ὅλου αἰώνων, εἶνε ὄχι μόνον ἀξίωσις τῆς ἄκρας δικαιοσύνης, ἀξίωσις τοῦ πολιτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐπιταγὴ ὑπερτάτης φιλανθρωπίας πρὸς ἕνα λαόν, ὅστις ἔζησεν ἐπὶ αἰῶνας τὴν ζωὴν τοῦ σκληροτέρου μαρτυρίου, ἔζησεν ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ οἴκῳ ὡς ἐν εἱρκτῇ, αἰσθανόμενος εἰς πᾶσαν στιγμὴν ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, τὸν βρόχον τοῦ δημίου, καὶ ἐμαρτύρησεν ἐπὶ αἰῶνας ὑπὸ κατακτητήν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν δι’ αὐτὸν ὄχι μόνον ὁ σκληρὸς καὶ τυραννικὸς δεσπότης, ἀλλὰ ὁ ἀδυσώπητος δεσμοφύλαξ καὶ δήμιος. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσα τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια, αἰσθάνεται ἕκαστος ἡμῶν ἀσυγκράτητον τὴν ἀγανάκτησιν πλημμυρίζουσαν τὴν ψυχήν μας. Θὰ ἐπανηγυρίζομεν τὸν θρίαμβον τὸν ὁριστικὸν τὴν στιγμὴν ταύτην ὄχι μόνον μὲ λόγους περὶ ἐλπίδων καὶ προσδοκιῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπανηγυρίζομεν τὴν πραγματοποίησιν καὶ τῶν τολμηροτέρων ἐλπίδων, τῶν προσφιλεστέρων ὀνείρων τῆς φυλῆς μας, θὰ ἐπανηγυρίζομεν τὸν θρίαμβον τὸν ὁριστικὸν τῶν πανελληνίων πόθων, ἐὰν ὁ ἔκπτωτος καὶ τὰ περιστοιχίσαντα τὸν θρόνον αὐτοῦ ἄνανδρα ἑρπετὰ τοῦ πολιτικοῦ καὶ στρατιωτικοῦ του ἐπιτελείου, δὲν παρεκώλυον τὸν τότε καὶ νῦν Κυβερνήτην τῆς χώρας νὰ καθοδηγήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων, συμφώνως πρὸς τὰς ἀπ’ αἰώνων παραδόσεις καὶ τὴν σαφῶς δηλωθεῖσαν θέλησιν καὶ ἀπόφασιν τοῦ Ἔθνους. Αἰσθανόμεθα ὅλοι βεβαίως ὅτι ὁ τετιμημένος τοῦ Ἔθνους ἡμῶν Ἀρχηγός, πρὸς πλήρη εὐόδωσιν τῶν Ἐθνικῶν του ἀγώνων, ἔχει σήμερον νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου προσκόμματα καὶ δυσχερείας καὶ νὰ ἐξομαλύνῃ δυσμενείας καὶ ἐχθρότητας ἃς ἐδημιούργησεν ἡ πολιτικὴ τῆς προδοτικῆς σπείρας τοῦ ἐκπτώτου. Πᾶς Ἕλλην, ὅστις αἰσθάνεται ἀληθῆ ἀγάπην πρὸς τὴν Πατρίδα, δὲν δύναται ἢ νὰ αἰσθανθῇ καὶ μῖσος πρὸς τοὺς αὐτουργοὺς αὐτοὺς τῆς ἐθνικῆς καταισχύνης καὶ τῆς ἐθνικῆς προδοσίας. Μετὰ χαρᾶς καὶ ὑπερηφανείας χαιρετίζομεν τὴν ἐπάνοδον τοῦ μεγάλου Κυβερνήτου τῆς Χώρας, τοῦ ὁποίου ἡ παρουσία λαμπρύνει τὴν πρώτην ταύτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. (Ζήτω ὁ Βενιζέλος. Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἡ παρουσία του αὕτη μὲ ἐμποδίζει ἀκριβῶς νὰ ἐκφράσω πᾶν ὅ,τι αἰσθανόμεθα τὴν στιγμὴν ταύτην ὅλοι ἡμεῖς. Ἀρκεῖ ὅμως νὰ λεχθῇ περὶ αὐτοῦ ὅτι ἐδημιούργησε τὴν μεγαλυνθεῖσαν Ἑλλάδα καὶ ἀνεδημιούργησεν ἐκ τῶν ἐρειπίων τὴν ἀναγεννηθεῖσαν σήμερον Ἑλλάδα. Μέγας ἀληθῶς, διότι τὸ ἴδιον αὐτοῦ μεγαλεῖον συνεταύτισε πάντοτε μετὰ τοῦ μεγαλείου τοῦ Ἔθνους. Τὸ ὄνομά του κατέστη ἡ σημαία καὶ τὸ σύμβολον τῶν ἐθνικῶν ἐλπίδων. Εἰς τὰς τιμίας αὐτοῦ χεῖρας ἐναποθέτει ὁ Ἑλληνισμὸς τὸ μέλλον αὐτοῦ μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης, διότι γνωρίζει ὅτι οὐδείς ποτε ἄλλος ἠγάπησε τὴν Ἑλλάδα μετὰ μείζονος εἰλικρινείας καὶ μείζονος μεγαλοφυΐας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κλαίει ἐκ τῆς συγκινήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, Προλαμβάνων καὶ ἱκανοποιῶν μίαν εὐγενῆ ἐπιθυμίαν ὅλων ἡμῶν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγερθῇ καὶ διακηρύξῃ ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐγένετο ἄξιος τῆς Ἑλλάδος, ἄξιος τῆς μεγάλης Πατρίδος, ἄξιος τῆς Ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος συγκλονίζεται ὑπὸ ζητωκραυγῶν καὶ χειροκροτημάτων. Οἱ βουλευταὶ ἐγείρονται καὶ παρέρχονται πρὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σφίγγοντες καὶ ἀσπαζόμενοι τὴν χεῖρα αὐτοῦ).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσω πρὸς αὐτὴν ἔγγραφον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν ἐν Ἀνατολῇ Συμμαχικῶν στρατευμάτων, ἀποσταλὲν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ Στρατηγὸς Franchet d’ Esperey Ἀρχηγὸς τῶν Συμμαχικῶν Στρατευμάτων Ἀνατολῆς Πρὸς τὴν Αὐτοῦ Ἐξοχότητα κ. Βενιζέλον Πρόεδρον Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Κύριε Πρόεδρε, Καθ’ ἣν στιγμὴν λήγουσιν αἱ ἐχθροπραξίαι, αἰσθάνομαι τὴν ἰδιαιτέραν ἐπιθυμίαν νὰ σᾶς εἴπω ὁπόσον ἡ συνδρομὴ τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξε πολύτιμος εἰς τὰ Συμμαχικὰ στρατεύματα τῆς Ἀνατολῆς. Ἡ ἐπιστράτευσις, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τῆς πλήρους πραγματοποιήσεώς της παρηκολουθήσατε, μὲ τὴν ἀκλόνητον πεποίθησιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἐνέπνεεν ὁ πεφωτισμένος πατριωτισμός σας, ἔθεσεν ἐπὶ ποδὸς ἑπτὰ (7) νέας Μεραρχίας, αἱ ὁποῖαι, ὅτε ἐπέστη ἡ στιγμή, προσήνεγκαν ἀποτελεσματικὴν ἐνίσχυσιν εἰς τὰ Συμμαχικὰ στρατεύματα καὶ μοὶ παρέσχον τὴν ἀναγκαίαν διαθέσιμον δύναμιν, ὅπως φέρω εἰς αἴσιον πέρας τὰς τελειωτικὰς ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Ἡ τμηματικῶς γενομένη ἐπιστράτευσις καὶ συγκέντρωσις τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων, συνεπεία τῆς ὁποίας αἱ τελευταῖαι Μεραρχίαι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ Μέτωπον εἰμὴ ὀλίγους μῆνας πρὸ τῆς ἐπιθέσεως, καὶ αἱ ἀνάγκαι ἐξ ἄλλου τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν στρατευμάτων τούτων δὲν μοὶ ἐπέτρεψαν νὰ συγκεντρώσω τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν εἰς αὐτοτελῆ ὁμάδα ὑπὸ τὴν ἄμεσον διοίκησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ του, ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἐντάξω μέρος τῶν μονάδων αὐτοῦ μεταξὺ τῶν διαφόρων συμμαχικῶν στρατευμάτων. Ἡ λύσις ἐν τούτοις αὕτη εἶχε καὶ τὸ πλεονέκτημά της, διότι παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα νὰ γνωρίσωσι καλλίτερον τὰ προτερήματα καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀξίαν τοῦ νεαροῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἀφειδὴς εἰς θυσίας. Κατὰ τὰς μάχας αἱ Ἑλληνικαὶ Μεραρχίαι ἀνέλαβον τὴν ἐπίτευξιν διαφόρων ἀντικειμενικῶν σκοπῶν. Καθ’ ὃν χρόνον, τὸ Αον Σῶμα Στρατοῦ, καλῦπτον τὸ δεξιὸν τῆς συμμαχικῆς παρατάξεως, ἦτο ἕτοιμον νὰ διασπάσῃ κατὰ τὴν κατάλληλον στιγμὴν τὸ ἐχθρικὸν Μέτωπον, αἱ Μεραρχίαι τῆς Κρήτης καὶ τῶν Σερρῶν εἰς τὴν ἐπίθεσιν τῆς Δοϊράνης καὶ ἡ 14η Μεραρχία εἰς τὴν καταδίωξιν, ἐπαξίως ἐπέσυρον τοὺς δικαίους ἐπαίνους τοῦ Στρατηγοῦ Μίλν, καλοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου κριτοῦ. Ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Ἀξιοῦ ὁ Στρατηγὸς Ντ’ Ἀνσὲλμ μοὶ ἀνέφερε περὶ τῆς ἀνδρείας τῆς Μεραρχίας τοῦ Ἀρχιπελάγους καὶ περὶ τῆς ἐξαιρετικῆς ἱκανότητος εἰς τὸν ὀρεινὸν πόλεμον τῆς 4ης Μεραρχίας, ἥτις δι’ ἐφόδου κατέλαβε τὰ ὑψηλὰ ἐρείσματα τῆς Τζένας, τὰ ὁποῖα πεισματωδῶς ὑπερησπίζοντο παρ’ ἰσχυροῦ ἐχθροῦ. Ἐν τέλει εἰς τὸ ἀριστερὸν ἡ 3η Μεραρχία, παρακολουθοῦσα τὴν θριαμβευτικὴν προέλασιν τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ ἔλαβε μέρος εἰς τοὺς δυσχερεῖς ἀγῶνας, οἵτινες ἀπήλλαξαν τῆς ἐχθρικῆς πιέσεως τὸ Μοναστήριον καὶ τὸν Περλεπέν, διεκρίθη εἰς τὰς μετέπειτα ἐπιχειρήσεις, διὰ τῶν ὁποίων τὰ στρατεύματά μας ἠδυνήθησαν νὰ φθάσουν μέχρι τοῦ Δουνάβεως. Ἡ ἀνδρεία τῶν Ἑλλήνων πανταχοῦ ἐπαξίως ἐπέσυρε τὰ ἐγκώμια τῶν Συμμάχων. Τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξαν ἀντάξια τῶν προγόνων. Κύριε Πρόεδρε, Δύνασθε νὰ εἶσθε ὑπερήφανος διὰ τὸ ἔργον σας καὶ διὰ τὸν Στρατὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἀνεσύρατε ἐκ τοῦ τάφου, ὅπου ἡ προδοσία τοῦ καταλυθέντος καθεστῶτος ἐπεζήτησε νὰ ἐνταφιάσῃ. Δέξασθε κλπ. (Χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στρατοῦ ἐπακολουθοῦσι τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἀνωτέρω ἐγγράφου).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§5Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μεγάλα συνετελέσθησαν γεγονότα, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης, καθ’ ἣν ἐπαναβλεπόμεθα. Ἡ προσαγόρευσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ αἱ χαιρετιστήριοι αὐτοῦ προτάσεις, τὰς ὁποίας τόσον ὁμοθύμως πάντες ἐπεκροτήσαμεν, ἀποδίδουν τὴν γενικὴν χαρὰν διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν εἰς τὰ διεθνῆ πράγματα καὶ εἰδικώτερον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν κατάστασιν μεταβολήν. Ὅτε πρὸ ἑπτὰ καὶ ἥμισυ περίπου μηνῶν διεκόπτοντο αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν παρίσταντο ἐν πλήρει ἀκόμη δυνάμει. Ὁ πλησιέστερος ἐκ τούτων ἐξηκολούθει κατέχων πολυτιμότατον μέρος τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους καὶ πᾶσαν ἐνασκῶν κακουργίαν πρὸς ἐξόντωσιν τοῦ ὁμογενοῦς ἐν αὐτῇ πληθυσμοῦ, ἐνῷ ὁ ἀνώτερος ἀλλὰ καὶ σπουδαιότερος ἐξ αὐτῶν συγκεντρώσας μετὰ τὴν Ρωσσικὴν ἀποσύνθεσιν τὸ σύνολον τῶν διαθεσίμων δυνάμεών του, εἶχεν ὁρμήσει μὲ ἀσυγκράτητον, ὡς ὑπελάμβανεν ἐπίθεσιν, πρὸς κατάληψιν τῶν Παρισίων καὶ πρὸς συντριβὴν τοῦ Δυτικοῦ μετώπου. Καὶ ἡ ἐπίθεσις διεξήχθη μὲ τοιαύτην ὁρμὴν, ὥστε οἱ περισσότεροι ὀλιγόπιστοι ἤρχισαν καὶ νὰ ἀμφιβάλλουν περὶ τῆς τελικῆς ἐκβάσεως τῆς πάλης. Καὶ σήμερον συνέρχεται ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὄχι μόνον ἑορτάζουσα τὴν ἐκ νέου ἀπολύτρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ καὶ χαιρετίζουσα τὸν συμμαχικὸν θρίαμβον, ὅστις ἐπῆλθε ταχύτερον ἢ ὅσον κοινῶς προσεδοκᾶτο, πληρέστερον παρ’ ὅσον οἱ πολλοὶ ἤλπιζον, ἀφοῦ μετὰ τὸ πρῶτον ρῆγμα τῆς ἐχθρικῆς παρατάξεως, τὸ ὁποῖον ὑπήρξαμεν ἰδιαιτέρως εὐτυχεῖς, ὅτι ἐπῆλθεν εἰς τὸ Μακεδονικὸν Μέτωπον, ὡς ἀποτέλεσμα τῆς δράσεως καὶ τοῦ ἐθνικοῦ μας στρατοῦ, οἱ ἐχθροὶ ἡμιλλήθησαν ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον, ποῖος νὰ καταθέσῃ ταχύτερον τὰ ὅπλα, ἀναθέτων τὴν περὶ τῆς τύχης του ἀπόφασιν εἰς τὴν κρίσιν τῶν νικητῶν. Ἄς μὴ ἀναμέλψωμεν μόνον νικητηρίους παιᾶνας ἐπὶ τῇ νίκῃ, ἀλλ’ ἂς ἀναπέμψωμεν εὐχαριστηρίους αἴνους πρὸς τὸν Ὕψιστον, διότι ἀπήλλαξε τὴν ἀνθρωπότητα ἀπὸ τὸν ἐπεκρεμασθέντα κατ’ αὐτῆς κίνδυνον. Ἡ συμμαχικὴ νίκη ἐξασφαλίζει ὄχι μόνον τὴν παγκόσμιον ἐπικράτησιν τῶν δημοκρατικῶν ἰδεῶν κατὰ τοῦ δεσποτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν λαῶν κατὰ τῆς Γερμανοτουρκικῆς ἀποπείρας πρὸς ὑποδούλωσιν τοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἀποδεικνύει συγχρόνως ἡ νίκη αὕτη, τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἠθικῶν παραγόντων ἐπὶ τῶν ὑλιστικῶν ἀντιλήψεων. Ἡ Γερμανία, προητοιμασμένη διὰ τὸν πόλεμον ἀσυγκρίτως πληρέστερον τῶν ἀντιπάλων της, ἡττήθη διότι παρεγνώρισε τὴν δύναμιν τῶν ἠθικῶν παραγόντων, οἵτινες διευθύνουσι τὰ ἀνθρώπινα πράγματα, ἡττήθη, διότι παρεγνώρισε πᾶσαν ἠθικὴν ἀρχὴν καὶ ἀπέπτυσε πᾶν αἴσθημα σεβασμοῦ πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τῶν θείων καὶ ἀνθρωπίνων νόμων, στηριχθεῖσα εἰς τὴν οἰκείαν μόνον βίαν. Καὶ οἱ Σύμμαχοι, ἀνέτοιμοι διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀγῶνος, ἐνίκησαν διότι ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ δικαίας ὑποθέσεως μὲ τὴν σταθερὰν ἀπόφασιν νὰ ὑποστοῦν πᾶσαν θυσίαν ὑπὲρ τοῦ θριάμβου αὐτῆς. Ἐν μέσῳ δικαίας διὰ τὸν θρίαμβον τοῦτον χαρᾶς ἡ πρώτη ἡμῶν σκέψις στρέφεται μεθ’ ὑπερηφανείας πρὸς τὸν στρατὸν ἡμῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ὄχι πλέον τοῦ στρατοῦ τῆς Νέας Ἑλλάδος, οὐδὲ μόνης τῆς Παλαιᾶς, ἀλλὰ τὸν ἑνιαῖον ἐθνικὸν στρατὸν, τοῦ ὁποίου τὰς τάξεις ἐπύκνωσαν πυκνοὶ μαχηταὶ τοῦ ὅλου ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ καὶ εἰδικώτερον τοῦ Θρακικοῦ καὶ Μικρασιατικοῦ. Ὁ ἐθνικὸς στρατός, ἄξιος τῶν ἐνδοξοτέρων σελίδων τῆς ἐθνικῆς μας ἱστορίας. Ἀλλ’ εἰδικώτερον ὑποκλινόμεθα μετ’ εὐλαβείας πρὸς τοὺς ἥρωας νεκροὺς τοῦ στρατοῦ τούτου καὶ πρὸς τὴν φεῦ! ἀσυγκρίτως πολυαριθμοτέραν τάξιν τῶν μαρτύρων ὅσοι ἄοπλοι ἐθανατώθησαν ὑπὸ τῶν δύο κληρονομικῶν μας ἐχθρῶν, ἐπιδιωκόντων διὰ τοῦ θανάτου αὐτῶν τὴν ἐξασθένησιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλὰ συγχρόνως ἡ σκέψις ἡμῶν στρέφεται εὐγνώμων πρὸς τοὺς Συμμάχους ἡμῶν, οἵτινες ἔτυχον τῆς τιμῆς νὰ βαρυνθοῦν μὲ τὰς μεγίστας θυσίας ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος. Ὁ ἑλληνικὸς Λαὸς γνωρίζει, ὅτι αἱ θυσίαι αὐτοῦ ὑπῆρξαν ἀσυγκρίτως μικρότεραι τῶν λοιπῶν συναγωνιστῶν. Ἀλλ’ οἱ συναγωνισταί του εἶναι εἰς θέσιν ἤδη νὰ γνωρίζουν, ὅτι ἡ μικρότης τῶν θυσιῶν του δὲν προῆλθεν ἀπὸ ἐγωϊστικὴν αὐτοῦ διάθεσιν, οὐδὲ ἐξ ἀπροθυμίας ὅπως ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν ὑπὲρ ἑνὸς τόσον μεγάλου ἀγῶνος, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀτυχίας τοῦ Ἑλλην. Λαοῦ νὰ ἔχῃ κατὰ τὴν κρισιμωτάτην ταύτην περίοδον τῆς Ἐθνικῆς του Ἱστορίας ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους λησμονήσαντα τὴν θέσιν του, τὰς ὑποχρεώσεις του, πάντα ἱερὸν δεσμὸν πρὸς τὸ Ἔθνος, διὰ νὰ ἐπιβουλευθῇ τὰς ἐλευθερίας καὶ τὸ ἐθνικὸν μέλλον. Βεβαίως ἕκαστος λαὸς εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις τῶν Κυβερνητῶν του, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη αὐτὴ ἠθικὴν βάσιν ἔχει, ἐφόσον οἱ Κυβερνῆται οὗτοι ἀντιπροσωπεύουν νομίμως τὸν λαὸν ἢ τοὐλάχιστον ἐφόσον οὗτος ἀνέχεται αὐτούς. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀντέδρασεν ὀξύτατα κατὰ τῆς παραχαράξεως τῆς ἐθνικῆς του θελήσεως καὶ διὰ τῆς ψήφου του κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαΐου 1915 καὶ διὰ τῆς ἀποχῆς του κατὰ τὴν πολιτικὴν κωμῳδίαν τῆς 6ης Δεκεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους, τέλος δὲ καὶ διὰ μιᾶς ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν, ὅπως μετάσχῃ πολέμου διὰ νὰ μείνῃ πιστὸς εἰς τὸν δοθέντα λόγον του καὶ τὰς ἐθνικάς του ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ ἡ προδοσία τῶν ἀναξίων Κυβερνητῶν του ἔγινεν αἰτία, ὥστε καθ’ ἣν στιγμὴν ἕκαστος τῶν συναθλητῶν μας γνωρίζει ποίας ἐθνικὰς ἱκανοποιήσεις μέλλει νὰ φέρῃ εἰς αὐτὸν ἡ συμμαχικὴ νίκη, μόνη ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται οὐδὲν ἔχουσα ἐκ τῶν προτέρων ἠσφαλισμένον, προσκρούσασα εἰς πᾶν βῆμα τῶν δικαίων ἐθνικῶν της διεκδικήσεων εἰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ ἐγκληματικὴ πολιτικὴ τοῦ καταλυθέντος καθεστῶτος. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης προσέρχεται μὲ ἀκηλίδωτον τὸ μέτωπον, καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δύναται νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι ἡ ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης της ἐκπορευομένη Κυβέρνησις θὰ πράξῃ ὅ,τι ἀπ’ αὐτῆς ἐξαρτᾶται, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν περὶ τῶν ἀξιώσεων τῆς Ἑλλάδος κρίσιν τῶν συναγωνιστῶν της, ἀνάλογον ὄχι πρὸς τὰς θυσίας τοῦ ἐπισήμου Κράτους, οὐδὲ πρὸς τὴν πολιτείαν τῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες ἐπεβλήθησαν εἰς αὐτὸ διὰ καταλύσεως τοῦ ἐλευθέρου του πολιτεύματος, ἀλλὰ πρὸς τὴν προθυμίαν τῆς θυσίας, τῆς σταθερᾶς πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους συμπληρούσης τὰς τοῦ ἐλευθέρου Κράτους καὶ πρὸς τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐκήρυξεν ἡ μόνη Συνταγματικὴ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παγκοσμίου κρίσεως, ἐπὶ πᾶσι δὲ σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ ἱστορικοῦ διαγγέλματος τοῦ Προέδρου Οὐΐλσωνος, αἵτινες ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ πάντων ὡς βάσις τῆς μελλούσης συνθήκης τῆς εἰρήνης. Αὐταὶ ἦσαν, κύριοι συνάδελφοι, αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλήν. Μοὶ ὑπολείπεται ἤδη νὰ ἐκφράσω πρὸς ὑμᾶς τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην μου καὶ διὰ τὰς ἐκδηλώσεις τὰς πρὸ μικροῦ γενομένας ἐκ μέρους ὅλης τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τὴν σταθερὰν ἐμπιστοσύνην, μὲ τὴν ὁποίαν μὲ περιεβάλατε καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα τῆς ἐθνικῆς κρίσεως. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἰδιαιτέρας ἐκτιμήσεως ἐν τῇ δράσει ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν κατ’ ἐκδήλωσιν τῆς ψήφου σας νὰ προΐσταται τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τοῦτο εἶναι πρᾶγμα πολὺ ἁπλοῦν. Ὑπῆρξα πάντοτε ἔμπλεως πίστεως πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἐγνώριζον τί ἀξίζει ὁ λαὸς αὐτὸς καὶ τίνα ἔργα δύναται νὰ καταπράξῃ, ἂν καλῶς διευθύνεται. Ἐξ ἄλλου ὑπῆρξα πάντοτε προσηλωμένος εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι καὶ τὰ ἔθνη, ὅπως καὶ τὰ ἄτομα, εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀκολουθοῦν ὡρισμένας τινὰς καὶ ἀπαραγράπτους ἐθνικὰς ἀρχὰς ἐκ τῆς παρεκβάσεως τῶν ὁποίων ἐκπίπτουν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Αἱ δύο αὗται ἀρχαὶ κατηύθυναν τὴν πολιτικήν μου ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐθνικῆς κρίσεως. Οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδίστασα ποῦ ἔπρεπε νὰ ταχθῇ ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸν παγκόσμιον αὐτὸν ἀγῶνα. Γνωρίζων, ὅτι ἀργὰ ἢ ἐνωρίς, περισσότερον ἐνωρὶς μᾶλλον ἢ ἀργὰ θὰ παρουσιάζετο πάντοτε ἡ περίστασις τῆς ἐμπλοκῆς εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν καὶ ἐκ τῆς Συνθήκης πρὸς τὴν Σερβίαν ἔσπευσα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ κατευθύνω τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἔθνους, ἐκεῖ ὅπου αἱ παραδόσεις καὶ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ κατηύθυνον αὐτήν. Ἀτυχῶς τὸ Ἔθνος εἶχε τὴν δυστυχίαν νὰ εὑρεθῇ ὑπὸ Βασιλέα, ὁ ὁποῖος λησμονήσας τὸ πολίτευμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐβασίλευε, τὴν ἐκπόρευσιν τῆς ἀρχῆς του, ὡς αἱρετῆς ἀρχῆς κατ’ οὐσίαν, ἠξίωσε νὰ κατευθύνῃ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀντιλήψεις, ὡς ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ. Ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος — δὲν θέλω νὰ εἶμαι ἄδικος πρὸς κανένα — διὰ νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὸν δεσποτισμὸν τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐδίστασε νὰ θυσιάσῃ τὰ πολυτιμώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους διὰ νὰ συντρέξῃ τὸ καθ’ ἑαυτὸν εἰς αὐτὴν τὴν νίκην τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία θὰ ἦτο τὸ ἔρεισμα τῆς ἐπεκτάσεως τῶν δεσποτικῶν ἰδεῶν καθ’ ὅλον τὸν κόσμον. Βεβαίως ὅλοι εἴμεθα ἔμπλεοι χαρᾶς, ἡ ὁποία ἐπέστεψε σήμερον τὸν συμμαχικὸν ἀγῶνα. Ἀλλὰ φαντασθῆτε, κύριοι, πόσον πολλαπλασία θὰ ἦτο ἡ χαρὰ ἡμῶν, ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ὅλων τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν, ὄχι ἁπλῶς ἀντίθετος πολιτική, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνοεῖτο, ἀλλὰ κατάργησις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἔθνους, κατάργησις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολιτεύματος, πρὸς ἐπιβολὴν τῆς βουλήσεως ἑνὸς ἀνδρὸς, πόση, λέγω, πολλαπλασία θὰ ἦτο ἡ χαρὰ ἡμῶν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, κύριοι βουλευταί. Σᾶς ἐκφράζω καὶ πάλιν τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐκάματε, τῆς ὁποίας τὸ μέγεθος συναισθάνομαι βαθύτατα. Σᾶς εἶμαι εὐγνώμων. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§7Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἔχων τὴν εὐτυχίαν νὰ εἶμαι ἀρχηγὸς τοῦ ἐμπολέμου ἡμῶν στρατοῦ, κατὰ τὴν νικηφόρως λήξασαν, τῇ μεγίστῃ συμβολῇ τοῦ στρατοῦ τούτου ἐν τῷ Βαλκανικῷ Μετώπῳ, περίοδον, εὐχαριστῶ ἐκ μέρους αὐτοῦ θερμῶς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς διὰ τὴν τιμητικὴν μνείαν καὶ τὰ ἐγκώμια, ἅτινα ἀπηύθυναν αὐτῷ διὰ τὴν νικηφόρον δρᾶσίν του. Καὶ εἶναι δικαιότατοι οἱ ἔπαινοι οὗτοι, διότι ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατός, συμπολεμήσας μετὰ τῶν γενναίων Συμμάχων μας, ἔδειξε τοιοῦτον πατριωτισμόν, τόσον πολεμικὸν μένος καὶ τόσην ἡρωϊκὴν ἀνδρείαν, ὥστε νὰ δύναται νὰ κριθῇ, ἀναμφισβητήτως, ὡς ἀντάξιος τῶν προσδοκιῶν τῆς Πατρίδος. Ἀτυχῶς αἱ διεθνεῖς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρέθη ὁ στρατὸς οὗτος, ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ αἱ πολιτικαὶ ἀνάγκαι, δὲν ἐπέτρεψαν νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ διακαὴς πόθος τοῦ Ἔθνους καὶ ἐμοῦ, νὰ συγκεντρωθῇ ἅπας ὁ στρατὸς οὗτος εἰς τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον ἡμᾶς μέτωπον καὶ νὰ δράσῃ αὐτόνομος. Εἶναι γνωσταὶ αἱ δυσχέρειαι, ἃς εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ παρελθόντος ἔτους παλινορθωθεῖσα Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἑνοποιήσασα τὸ προσωρινῶς καὶ χάριν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ διαχωρισθὲν Κράτος. Διετὴς προδοτικὴ πολιτεία τοῦ πρώην καθεστῶτος εἶχε κατορθώσει νὰ διαφθείρῃ τὰς συνειδήσεις καὶ νὰ ταπεινώσῃ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου εἶχε περιαγάγει τὸ Κράτος εἰς τελείαν ἔνδειαν ὑπὸ ἔποψιν τροφίμων καὶ εἰς μεγίστην στέρησιν πολεμικῶν ἐφοδίων. Ἐχρειάσθη δὲ συντονωτάτη καὶ μακρὰ ἡ ἐνέργεια τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀνυψώσῃ τὸ ἠθικὸν τῆς χώρας καὶ ἐμπνεύσῃ τὰ ὑψηλὰ φρονήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν διέκριναν τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διὰ τῶν μεγάλων συμμάχων δυνάμεων προμήθειαν τῶν ἀναγκαιουσῶν εἰς τὸν τόπον τροφῶν καὶ χορήγησιν τῶν παντοειδῶν πολεμικῶν ἐφοδίων διὰ τὴν ἐμπόλεμον κατάρτισιν τοῦ στρατοῦ μας. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἡ ἐπιστράτευσις κατ’ ἀνάγκην ἐγένετο τμηματικὴ καὶ αἱ Μεραρχίαι ἔφθανον εἰς Μακεδονίαν ἀνὰ μία κατὰ διαστήματα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον μεγάλα. Καὶ ἑκάστη δὲ Μεραρχία μεταβαίνουσα ἐκεῖ οὔτε τελείως κατηρτισμένη ἦτο, οὔτε τελείως ἐξησκημένη. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ μείνῃ ἐπί τινα χρόνον εἴς τι στρατόπεδον, ὅπως συμπληρώσῃ τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτῆς καὶ ἀκόμη μετὰ τοῦτο νὰ σταλῇ εἰς τὸ μέτωπον πλησίον γαλλικῆς τινὸς ἢ ἀγγλικῆς μονάδος, ὅπως καὶ ἐμπράκτως ἐξασκηθῇ εἰς τὰς μεθόδους τοῦ νεωτέρου πολέμου. Ἀλλὰ ὑπῆρχε καὶ ἄλλη σπουδαία ἀνάγκη τῆς προσκολλήσεως ἑκάστης Μεραρχίας ἢ καὶ Σώματος στρατοῦ παρά τινι συμμαχικῇ μονάδι, ἡ ἀνάγκη τῆς διατροφῆς καὶ παντοίου ἀνεφοδιασμοῦ τῶν Μεραρχιῶν, διότι τὰ ὑπὸ τοῦ στρατοῦ μας διατιθέμενα μεταφορικὰ μέσα ἐν γένει ἦσαν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἀνεπαρκέστατα. Διὰ πάντα ταῦτα, καίτοι ἡ ἐπιθυμία καὶ αὐτοῦ τοῦ Στρατηγοῦ Δ’ Ἐσπεραὶ ἦτο νὰ ἑνώσῃ τὰς πλείστας τῶν Μεραρχιῶν τοῦ Στρατοῦ ἐν τῷ αὐτῷ μετώπῳ καὶ νὰ ἀναθέσῃ αὐταῖς αὐτόνομον δρᾶσιν, δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ τοῦτο. Καὶ ὅτε κατὰ τὰ μέσα Αὐγούστου ἀπεφασίσθη ἡ ἀνάληψις ἐπιθετικῆς ἐνεργείας ἐν τῷ Μακεδονικῷ Μετώπῳ, ἐκ τῶν 9 Μεραρχιῶν, αἵτινες εἶχον φθάσει εἰς Μακεδονίαν, τρεῖς μὲν ἀποτελοῦσαι τὸ Αʹ Σῶμα Στρατοῦ, ἐκράτουν ἀμυντικῶς τὸ μέτωπον τοῦ Στρυμῶνος, ἐκτάσεως 95 χιλιομέτρων, 5 ἄλλαι ἦσαν παρεντεθειμέναι μεταξὺ γαλλικῶν καὶ ἀγγλικῶν μονάδων ἀπὸ τῆς λίμνης Πρέσπας μέχρι τῆς Δοϊράνης, καὶ μία, ἡ 14η, ἔμενεν ἔτι ἐν ἐκπαιδεύσει καὶ μὴ τελείως καταρτισθεῖσα ἐν στρατοπέδῳ. Ὑπελείπετο ἡ Μεραρχία τῆς Ἠπείρου, ἥτις εἶχεν ἀρχίσει ἐρχομένη ἐκ Φλωρίνης, ἀλλ’ ἀπεπεράτωσε τὴν συγκέντρωσίν της κατὰ τὸ τέλος τῶν ἐπιχειρήσεων, μὴ προφθάσασα μὲν νὰ λάβῃ μέρος εἰς αὐτάς, ἀλλ’ οὖσα ἑτοίμη νὰ προσφέρῃ τὴν συνδρομήν της εἰς περαιτέρω ἐπιθετικὰς ἐπιχειρήσεις. Μετὰ τὴν πρὸ μικροῦ ἀναγνωσθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς εὔγλωττον ἔκθεσιν τοῦ Ἀρχιστρατήγου Δ’ Ἐσπεραὶ περὶ τῆς κατὰ τὰς τελευταίας ἐπιχειρήσεις δράσεως ἑκάστης τῶν μεταξὺ τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων παρεντεθειμένων μεραρχιῶν τοῦ στρατοῦ μας, θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐκθέσω ἐν λεπτομερείᾳ ταύτην. Περιορίζομαι μόνον, κύριοι βουλευταί, νὰ τονίσω ὅτι ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατός, ὃν τὸ πρώην καθεστὼς προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ ἀπόλεμον καὶ νὰ παραστήσῃ ὡς μὴ ἐπιθυμοῦντα τὸν πόλεμον, ἐπολέμησε μὲ μεγαλειτέραν προθυμίαν ἢ κατὰ τὸ 1913, καὶ οὐ μόνον ἀνώρθωσε τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ συνετέλεσε μεγάλως εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ φίλου Σερβικοῦ Κράτους, ὡς καὶ εἰς τὴν ἀνάνδρως παραδοθεῖσαν εἰς τὸν προαιώνιον ἐχθρὸν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Τὰ ὑπέρλαμπρα δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐγκώμια τῶν διαφόρων ξένων ἀρχηγῶν, ὑφ’ οὕς διαδοχικῶς ἐτάχθη καὶ ἰδίως τὰ τοῦ Ἄγγλου Ἀρχιστρατήγου Μὶλν καὶ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχιστρατήγου τῶν συμμαχικῶν στρατῶν στρατηγοῦ Δ’ Ἐσπεραί, οἵτινες ἀνεγνώρισαν τὰ μεγάλα στρατιωτικὰ προτερήματα τοῦ στρατοῦ ἡμῶν καὶ τὴν μεγίστην συμβολὴν αὐτοῦ εἰς τὸ ἐπιτευχθὲν νικηφόρον ἀποτέλεσμα, δέον νὰ πληρῶσιν ὑπερηφανείας πᾶσαν πατριωτικὴν καρδίαν. (Χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πάζης ἔχει τὸν λόγον.

§9Δ. ΠΑΖΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐκπληρῶν εὐχὴν καὶ ἐντολὴν τοῦ δεινῶς δοκιμασθέντος πληθυσμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν παροῦσαν Βουλήν, τὴν Κυβέρνησιν, τὸ Κόμμα καὶ τὸν Μέγαν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διότι διὰ τῆς σταθερᾶς αὐτοῦ ἐμμονῆς ἀπελύτρωσε καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ Βουλγαρικοῦ ζυγοῦ τὸν λαὸν αὐτόν. Ἐπίσης ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν πρὸς τὸν γενναῖον Ἑλληνικὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος τόσον ἀφειδῶς ἔχυσε τὸ αἷμά του ἵνα ἀποδώσῃ εἰς τὸν πληθυσμὸν ἐκεῖνον ὡς τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐκ νέου τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν τιμήν. Κύριοι Βουλευταί, ἡ κατάστασις τοῦ λαοῦ ἐκείνου εἶναι οἰκτροτάτη. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω σήμερον τὴν Βουλὴν ἐξιστορῶν τὰ δεινοπαθήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν, βεβαιῶ ὅμως, ὅτι ὁ λαὸς ὁ ὑπολειφθεὶς καὶ δεινῶς δοκιμασθεὶς, ἔχει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην καὶ πεποίθησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ λάβῃ αὕτη τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως ἔλαβε διὰ τὴν προσωρινήν του ἀνακούφισιν καὶ διὰ τὴν ὁριστικήν του ἀποκατάστασιν. Ἐκφράζω καὶ πάλιν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία, ὡς τμῆμα ἀναπόσπαστον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, θὰ τύχῃ τῆς αὐτῆς ὡς πάντοτε ὑποστηρίξεως καὶ ἐκτιμήσεως. (Χειροκροτήματα).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§11Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, οἱ εὔγλωττοι λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατεύματος καὶ ὅλων τῶν συμμάχων στρατῶν σπεύδω νὰ δηλώσω, ὅτι ἐκπροσωποῦσι τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ παντὸς Ἕλληνος πολίτου. Ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, ἵνα ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, οἵτινες παρίστανται ἐν τῇ πτέρυγι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καταθέσω φόρον τιμῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, πρὸς τοὺς ἡρωϊκοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοῦ καὶ πρὸς τὴν ὑπέροχον διοίκησίν των, διὰ τὰ κατορθώματα, τὰ ὁποῖα ἐπετέλεσαν ἀπέναντι τοῦ προαιωνίου ἐχθροῦ συνεχίζοντες πάντες κλέη παρελθούσης ἐνδόξου ἱστορίας. Καταθέτω δὲ ἐπίσης φόρον τιμῆς πρὸς τοὺς ἡρωϊκοὺς στρατιώτας τῶν συμμάχων κρατῶν. Ἡ ἀνδρεία τῶν Γαλλικῶν στρατευμάτων ἐδημιούργησε νέαν ἀπαράμιλλον σελίδα ἐν τῇ ἐνδόξῳ ἱστορίᾳ τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἀπαράσκευοι ἔτι ὑλικῶς ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου, ἠδυνήθησαν διὰ τοῦ ἡρωϊσμοῦ τῆς Γαλλικῆς φυλῆς νὰ συγκρατήσωσι μόνον κατ’ ἀρχὰς τὴν ὁρμὴν τῆς κραταιοτέρας μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ κόσμου, καὶ ἀναγράφοντες ἐν τῇ ἱστορίᾳ νέας σελίδας ἀναπολούσας εἰς τὴν μνήμην τοῦ κόσμου τοὺς νικηφόρους ἀετοὺς τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος καὶ τὰ κρῖνα τῶν Βουρβώνων, ἠδυνήθησαν νὰ ἐμφανίσωσιν ἐνώπιον τῆς οἰκουμένης τὸν Ἀρχιστράτηγον τῆς νίκης καλυπτόμενον ὑπὸ τὴν ὑπερήφανον καὶ ἔνδοξον Δημοκρατικὴν σημαίαν. Καὶ παρὰ τὴν δρᾶσιν ταύτην τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, παρουσιάζεται ἡ μεγίστη δρᾶσις τοῦ Ἀγγλικοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς συνεκράτει τὴν κυριαρχίαν τῶν θαλασσῶν, διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς κατώρθωσε νὰ ὀργανώσῃ στρατιάς, αἱ ὁποῖαι ἠδυνήθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τοῦ πολέμου, νὰ ἀντιμετωπίσωσι κρατερῶς τὸν Γερμανικὸν στρατὸν καὶ μετάσχωσι τῆς δόξης τῆς νίκης. Τιμὴν ὀφείλομεν καὶ πρὸς τὴν τρίτην τῶν συμμάχων, πρὸς τὸν Ἰταλικὸν στρατόν, ὅστις ἔγνω νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ πάτριον ἔδαφος μὲ ὅσην τιμὴν ὑπερήσπισε αὐτὴν εἰς τὴν μάχην τοῦ Πιάβε. Ἡ μεγίστη τῶν τιμῶν ὀφείλεται ἐπίσης εἰς τοὺς ἀνδρείους ἐκείνους τῆς ἡρωϊκῆς συμπολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, εἰς τοὺς ἀνδρείους ἐκείνους περὶ τῶν ὁποίων κοινῶς ἐπεκράτει ἡ ἰδέα ὅτι ἐξεπροσώπουν Κράτος μὴ πρὸς πόλεμον ὠργανωμένον, μὴ ἐπιδιῶκον στρατιωτικὰς δάφνας καὶ οἵτινες κατὰ τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκινδύνευσεν ἡ ἐλευθερία τοῦ κόσμου, προσῆλθον ἀφιλοκερδεῖς ἱππόται τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας ἵνα ἀγωνισθῶσι παραπλεύρως τῶν δημοκρατικῶν ἐθνῶν τοῦ κόσμου. Παρὰ τοὺς μεγάλους δὲ τούτους συμμάχους, μετὰ τῶν ὁποίων συνεπολέμησαν τὰ Ἑλληνικὰ στρατεύματα, ἔχομεν καθῆκον συγχρόνως, ἐκπροσωποῦντες καὶ τὸ συναίσθημα τῆς ψυχῆς ἡμῶν, νὰ ἐκφράσωμεν τὸν θαυμασμὸν ἡμῶν πρὸς ὅσα ἐπετέλεσεν ὁ ἀνδρεῖος καὶ μαρτυρικὸς σερβικὸς στρατός, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐπετέλεσεν ἐπίσης ὁ Ρουμανικὸς καὶ ὁ Βελγικὸς στρατός. Δόξα καὶ τιμὴ πρὸς ὅλους τοὺς κραταιοὺς συμμάχους. Ἀπὸ κοινοῦ συνεργασθέντες μεθ’ ὅλων τούτων, καλούμεθα ἤδη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τῆς εἰρήνης τὸ πέρας τοῦ προκαταρκτικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον λέγεται Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος. Τὸ πέρας δὲ ὅλου τοῦ ἀγῶνος εἶναι ἡ γενικὴ συζήτησις τῆς εἰρήνης καὶ ὁ διακανονισμὸς τῶν διεκδικήσεων καὶ τῶν συμφερόντων ἑκάστου. Ἀπέναντι τοῦ Συνεδρίου τῆς εἰρήνης, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου θὰ παρίσταται καὶ ἡ Ἑλλὰς διεκδικοῦσα τὰ ἴδια αὐτῆς δίκαια, ἀπέναντι τοῦ Συνεδρίου τούτου τῆς εἰρήνης ἡ Ἑλλὰς προσέρχεται ἔχουσα δύο βάσεις ἑδραίας. Ἡ μία βάσις εἶναι ἡ σαφὴς καὶ ἑδραία ἀντίληψις τοῦ δικαίου ἐκ μέρους τῶν μεγάλων νικητῶν, οἵτινες θὰ εἶναι καὶ οἱ μεγάλοι κριταί.

§12Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄς τὸ ἀκούσουν οἱ Κυβερνῆται.

§13Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ δευτέρα βάσις εἶναι τὸ........

§14Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Τὶ ἐλέγετο πρὸ δύο ἐτῶν;... (Χειροκροτήματα).

§15Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν ἔλεγον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος ὑπὲρ τῆς Ἀντάντ.

§16Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ἰδοὺ ἡ πιστὴ εἰκὼν τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐντρέπεται νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη ἐμφανιζόμενος πότε μὲ μύτην στραβὴν καὶ πότε μὲ μύτην ἴσια.

§17Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἤλπιζον δὲ καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ ἡμέρα, ἥτις τόσον καλῶς ἤρξατο, ἡμέρα, ἥτις ἔχει προορισμὸν νὰ ἐμφανίσῃ ἐνώπιον τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει ἑνιαῖον μέτωπον πρὸς συζήτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ ἡμέρα αὐτὴ δὲν ἤθελεν διαταραχθῆ ὑπὸ προσωπικῶν ἐπεισοδίων καὶ ὕβρεων πρὸς τὰς ὁποίας ἀπαξιῶ καὶ περιφρονῶ νὰ ἀπαντήσω. Συνεχίζω, καὶ συνεχίζων λέγω, ὅτι ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῆς εἰρήνης παρουσιάζεται ἡ Ἑλλὰς, ἔχουσα σαφῆ περὶ τοῦ δικαίου αὐτῆς ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐξεδήλωσαν οἱ μεγάλοι Κυβερνῆται τῶν μεγάλων χωρῶν, οἵτινες σήμερον θὰ εἶναι οἱ κριταὶ τοῦ ζητήματος. Τὸ εὐτύχημα ἀκριβῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι, ὅτι ἐξ ὑπαρχῆς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, αἱ δύο προεξάρχουσαι τῶν Δυνάμεων τῆς Συνεννοήσεως, ἥ τε Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία, συνεχίζουσαι ἐν παντὶ τὴν ἀρχαίαν αὐτῶν ἱστορίαν, ἥτις ὑπῆρξε πάντοτε ἱστορία ἐλευθερίας καὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαίου τῶν Ἐθνῶν, ἀνεπέτασσαν πάντοτε διὰ πασῶν τῶν κατὰ συνέχειαν Κυβερνήσεων αὐτῶν τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας. Ὑπῆρξε διακύμανσις ἐπί τινα χρόνον, διακύμανσις προερχομένη ἐκ τοῦ συνδέσμου πρὸς τὰ μοναρχικὰ καὶ ἀπολυταρχικὰ συμφέροντα τῆς Ρωσσικῆς Αὐτοκρατορίας, καὶ ἡ διακύμανσις αὕτη ἐξεδηλώθη διὰ συνθηκῶν δημοσιευθεισῶν, αἵτινες σήμερον θεωροῦνται συνθῆκαι πλέον ἐκπεπτωκυῖαι. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὴν μοναρχικὴν καὶ συμφεροντολογικὴν ἀντίληψιν ἐν Ρωσσίᾳ ἀντικατέστησεν ἡ δημοκρατικὴ ἀντίληψις, κατόπιν δὲ ἐξέλιπεν ἐκ τοῦ μέσου ὁ Ρωσσικὸς παράγων, ἀντικαταθεὶς διὰ τοῦ παράγοντος τοῦ Ἀμερικανικοῦ, ὑπῆρξεν ὁμοιογενὴς καθ’ ἅπασαν τὴν Συνεννόησιν ἡ ἀντίληψις τοῦ δικαίου τῶν ἐθνῶν, ἡ ἀντίληψις τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Ἡ ἀντίληψις αὕτη ἡ πραγματικὴ τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τοὺς κριτὰς τῆς σήμερον, εἶναι ἡ πρώτη τῶν ἐγγυήσεων τὴν ὁποίαν ἔχει πᾶν ἔθνος — εἴτε μεγάλας εἴτε μικρὰς προσέφερεν ὑπηρεσίας καὶ θυσίας — ἵνα, προσερχόμενον ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῆς εἰρήνης, μὴ κριθῇ ἀναλόγως τῶν μικρῶν ἢ μεγάλων θυσιῶν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀναλόγως τοῦ μικροῦ ἢ μεγάλου δικαίου τὸ ὁποῖον κέκτηται πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων καὶ διεκδικήσεων αὐτοῦ. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀντιλήψεως, τῆς ἑδραίας καὶ προγραμματικῆς ἐκδηλώσεως, τῶν μεγάλων Κρατῶν προβάλλεται ἡ ἀντίληψις τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Καὶ ἐρωτᾶται ὁ Ἑλληνισμὸς — παρίσταται ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης προβάλλων συμφέροντα, προβάλλων ἀξιώσεις κατακτήσεως ἢ προβάλλων δίκαια Ἔθνους; Ὁ Ἑλληνισμὸς προβάλλεται ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης ἐρειδόμενος ἐπὶ δικαιωμάτων ἀποκαταστάσεως τῆς ἑνότητος τῆς φυλῆς, ἐπὶ δικαιωμάτων ἱστορικῶν ἀπαραγράπτων, ἐπὶ δικαιωμάτων ἐρειδομένων ἐπὶ τοῦ τίτλου τῆς παλαιᾶς αὐτοῦ κυριαρχίας, ταῦτα δὲ εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἀληθῆ καὶ ἀπαρασάλευτα ἐρείσματα διεκδικήσεως τῶν δικαίων αὑτοῦ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι ἡ μακροτέρα συμμετοχὴ εἰς τὸν ἀγῶνα θὰ ἐγέννα μεγαλειωδεστέραν ἀσφαλῶς τὴν παράστασίν των, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐμφανίζονται τὰ ζητήματα ἐθνοτήτων ἢ ἐθνῶν ἢ φυλῶν, αἵτινες οὐδαμῶς ἠγωνίσθησαν μέχρι τοῦδε, ἀπέναντι τῶν ἐθνῶν τούτων εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ μειώνωμεν τὴν θέσιν ἡμῶν;

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶχον εἰς βάρος των τὴν προδοσίαν.

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀντίληψις ἡ σαφὴς τῆς δικαιοσύνης πλησίον τῶν μεγάλων Κρατῶν ἐγέννησε τὴν Ἀμερικανικὴν ἀπάντησιν πρὸς τὴν Αὐστριακὴν αἴτησιν περὶ ἀνακωχῆς, διότι ἡ Ἀμερικανικὴ ἀπάντησις οὐδὲν ἄλλο ὑπῆρξεν, εἰμὴ ἀποσύνθεσις τῆς Αὐστρίας καὶ ἄμεσος ἀναγνώρισις τῶν Νοτιοσλαυϊκῶν φυλῶν, τῶν Τσεχοσλοβάκων καὶ τῶν Ρουμάνων τῆς Τρασυλβανίας. Καὶ δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν, εἶναι τάχα τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου, ἀγωνιζομένου, ἀφ’ ἧς ὑπῆρξεν Ἑλληνικὴ Φυλὴ, εἶναι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου ὀλιγώτερον ἐπικρατῆ, ὀλιγώτερον ἰσχυρὰ ἢ τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα προβάλλουσι καὶ ἀναγνωρίζονται ἐθνότητες, αἵτινες ὄχι μόνον δὲν μετέσχον τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ τῆς Εὐρώπης, ἀλλ’ εἰς τὸν ὁποῖον τινὲς ἐξ αὐτῶν μετέσχον τριχοτομηθεῖσαι, ἀγωνιζόμεναι κατ’ ἀλλήλων ὑπὲρ ξένων συμφερόντων; Ἀπέναντι τῶν δικαιωμάτων τούτων ὀρθοῦνται τὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δίκαια, τὰ ὁποῖα ἐπαναλαμβάνω ἐρείδονται ἐπὶ τοῦ ἀναμφισβητήτου γεγονότος, ὅτι ἐφ’ ὅλων τῶν ἐδαφῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ Ἑλληνικὴ ἐθνότης, ἐφ’ ὅλων τῶν ἐδαφῶν τούτων ὑπάρχει μία ἱστορικῶς διαγεγραμμένη ἐπικυριαρχία ἀνέκαθεν τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ὑπάρχει μία ἐγκατάστασις Ἑλληνικὴ, ὄχι μόνον ἐν τῷ ἐδάφει, ἀλλ’ ἐν τῷ πνεύματι ἐν τῇ ψυχῇ, ἥτις ὑπῆρχεν ἐπικρατεστέρα παντὸς κατακτητοῦ, κατορθώσασα νὰ μεταβάλλῃ πάντοτε εἰς Ἑλληνικὴν πολιτείαν τὸ καθεστὼς τῶν κατακτητῶν τελείως ὑποχωρῆσαν πρὸ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος. Ἀπέναντι τοιούτων τίτλων, ποῖος εἶναι ὁ τίτλος καὶ τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῶσιν; Εἶναι ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ οἱ ἄνδρες οἱ πολιτικοὶ τῶν μεγάλων Κρατῶν κατέρριψαν δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεων αὐτῶν. Ὑπῆρξε ἐμπόδιον ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσορροπίας καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἰσορροπίας, κράτος μέγα ἐπεχείρησε νὰ ἀντείπῃ εἰς τὴν ἀξίωσιν τὴν Ἑλληνικὴν ἐπὶ ὡρισμένων τμημάτων τοῦ διεκδικοῦντος τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ ἐμπόδιον τοῦτο τῆς ἰσορροπίας εἶναι τὸ τελείως ἀποδοκιμασθέν· ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσορροπίας εἶναι ἡ τελείως ἀποδοκιμασθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἀμερικανικοῦ προγράμματος, τοῦ μεγάλου αὐτοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀποτελεῖ τὸ σύμβολον πίστεως τῶν μελλόντων νὰ συνθηκολογήσωσι λαῶν. Ἕτερον ὑπῆρξεν ἐπίσης τὸ δόγμα τῶν στρατηγικῶν σημείων. Ἀλλὰ καὶ τὸ δόγμα τοῦτο ἔτυχε τῆς καθολικῆς ἀποδοκιμασίας. Καὶ ἐν ὀνόματι δὲ τοῦ δόγματος τούτου διεξεδικήθη ὑπὸ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἢ μᾶλλον ἀντεμετωπίσθησαν ὑπὸ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, αἱ Ἑλληνικαὶ διεκδικήσεις τῶν Δωδεκανήσων καὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης θέλει ἐπικρατήσει ἐν τέλει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἰταλικὴν ψυχὴν ἀπέναντι τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων, καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, ἐπικρατέστερον παντὸς συμφέροντος καὶ παντὸς ὑπολογισμοῦ, θέλει ἐπὶ τῶν δύο τούτων τμημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπιβάλει ἀκριβῶς τὴν πραγματοποίησιν τῆς δικαιοσύνης ὑπὲρ τοῦ ἔχοντος τὸ δίκαιον. Ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουν λυθῇ καὶ προδικαστικῶς ζητήματα διεκδικήσεως, ὁ τρόπος οὗτος κύριοι, διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἔτι ἀσαφής. Προκειμένου περὶ μεγάλων Κρατῶν, περὶ τῶν δικαίων τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου σαφὴς ἡ ἀντίληψις παρὰ τοῖς νικηταῖς τῆς σήμερον, προκειμένου περὶ μεγάλων Κρατῶν τὸ ζήτημα τῶν διεκδικήσεων ἐλύθη δι’ αὐτῶν τῶν συνθηκῶν τῆς ἀνακωχῆς ἐπὶ τῇ βάσει ἀμέσου στρατιωτικῆς κατοχῆς, ἥτις διὰ τῶν συνθηκῶν τῆς ἀνακωχῆς ἐπετράπη, καὶ δυνάμει αὐτῆς ἐγκατέστη ἤδη ὁ Γαλλικὸς στρατὸς ἐν Ἀλσατίᾳ καὶ Λωρραίνῃ καὶ ὁ Ἰταλικὸς στρατὸς εἰς τὸ Τερεντῖνον. Ἀλλὰ δυνάμει τῶν συνθηκῶν περὶ ἀνακωχῆς, τὸ σπουδαιότερον, μικροὶ λαοί, ὡς ἡμεῖς, διεκδικοῦντες τὴν ἐθνικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου, ὡς ἡμεῖς, ἀποσυντεθείσης τῆς Αὐστρίας, ἀπεκατεστάθησαν ἐν πλήρει ἐνασκήσει τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς στρατιωτικῆς ἀνακωχῆς μεταξὺ Αὐστρίας καὶ τῶν Δυνάμεων τῆς Συνεννοήσεως, οἱ Νοτιοσλαῦοι σχεδὸν ἀπετέλεσαν τὸ Κράτος αὐτῶν, οἱ δὲ Τσεχοσλοβάκοι ἐγκατέστησαν τὴν Κυβέρνησίν των, καὶ οἱ Ρουμάνοι τῆς Τρανσυλβανίας εὑρίσκονται ἐν τῇ ὁδῷ τῆς λύσεως τῆς ἐθνικῆς αὐτῶν ἑνότητος. Ἐν ταῖς συνθήκαις τῆς ἀνακωχῆς δὲν ἐγένετο λόγος ποσῶς περὶ τοιαύτης τινὸς προδικαστικῆς λύσεως τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Οὐχ’ ἧττον ἐγνώσθησαν δηλώσεις τινὲς πολιτικαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἐλπίδας χρηστάς, ὅτι τὰ ζητήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, συμφώνως καὶ πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θέλουν ἀχθῆ εἰς αἴσιον πέρας. Ἡ δήλωσις ἡ κοινὴ τῆς Γαλλικῆς καὶ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, δήλωσις δυνάμει τῆς ὁποίας καθιστῶσι πρόγραμμα ἐν τῇ Ἀνατολῇ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὑποδούλων λαῶν, ἡ δήλωσις αὕτη ἀποτελοῦσα πρόγραμμα τῆς Ἀνατολικῆς πολιτικῆς τῶν δύο Κυβερνήσεων, εἶναι δήλωσις πολλῆς σημασίας ἀξία, εἶναι δήλωσις δυνάμει τῆς ὁποίας κατασκευάζονται Κυβερνήσεις ἐθνικαὶ ἀλλ’ ἐπὶ ἐκείνων τῶν περιφερειῶν εἰς τὰς ὁποίας ἐγκατέστη ἤδη ἡ Ἀγγλογαλλικὴ κατοχή. Ἡ δήλωσις αὕτη διὰ τὴν Ἑλληνικὴν φυλὴν τὴν κατοικοῦσαν ἐν Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, εἶναι ἀπόδειξις περὶ τῶν δεόντων γενέσθαι. Ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης κατὰ τοῦτο διαφέρουσι σήμερον, λόγῳ τῆς πεπλασμένης καταστάσεως, τῶν Νοτιοσλαύων, τῶν Τσεχοσλαβάκων καὶ τῶν Ἀρμενίων, ὅτι περὶ τούτων ἐλήφθη ἤδη πρόνοια ἀπολύτου ἐξασφαλίσεως των ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ κατέχοντος τὸ ἔδαφος δεσπότου, περὶ δὲ τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἡ τοιαύτη πρόνοια δὲν ἔχει ἀκόμη ληφθῆ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀνακωχῆς, καθ’ ὃν τρόπον ἐνεργεῖται αὕτη, ἐπέκτασις δυνάμεων καθ’ ἣν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους ἐγκατεστάθη ἤδη κραταιὰ Ἀγγλογαλλικὴ δύναμις στρατιωτικὴ καὶ εἶναι ἐγκατεστημένος ἤδη ὁ στόλος τῶν Συμμάχων, ἀσφαλίζων τὴν τάξιν καὶ ἐπιδιώκων νὰ κατισχύσῃ πάσης ἐπιβολῆς καὶ παραβιάσεως τῆς τάξεως, ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῶν μέτρων τούτων τῶν ἀσφαλιστηρίων ὑπὲρ τῶν χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς θέλει ἐξελισσομένη, ἀσφαλίσει καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας τῶν λοιπῶν περιφερειῶν, τὴν ἀπόλυτον χρῆσιν τῶν ἐλευθεριῶν των καὶ τῶν δικαίων των ἵνα ὡς οἱ Ἀρμένιοι εἶναι ἠσφαλισμένοι διὰ τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἀπειλῆς, οὕτω δυνηθῶσι καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης ἀσφαλῶς νὰ ἐμφανίσωσι τὰ δίκαιά των ἐλευθέρα βουλήσει ἐνώπιον τῶν κριτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ συνέλθωσιν εἰς τοὺς Παρισίους ἢ Βερσαλλίας διὰ νὰ κανονίσωσι τὸ καθεστὼς τὸ πολιτειακὸν τῆς οἰκονομίας διὰ τὸ μέλλον. Ἀπέναντι τῶν δυσχερειῶν, Κύριοι, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ διαχείρισις τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ καθῆκον ἡμῶν ἀπαιτεῖ καὶ κυρίως πρὸς ἐκδήλωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου ἔλαβον τὸν λόγον, τὸ καθῆκον ἡμῶν ἁπάντων εἶναι, ἵνα ἀσχέτως πρὸς πολιτικὰς γνώμας, ἀσχέτως πρὸς ἐσωτερικὰς πολιτικὰς ἀντιθέσεις, τείνομεν πρὸς τοὺς κριτάς, τείνομεν πρὸς τὴν Δικαιοσύνην τῶν μεγάλων, τείνομεν πρὸς τὸν μέλλοντα νὰ κρίνῃ πεπολιτισμένον κόσμον μέτωπον ἑνιαῖον. Ὀφείλομεν πάντες ἵνα μὴ παρεμβάλωμεν τὴν ἐλαχίστην δυσχέρειαν πρὸς ἐκείνους οἵτινες θὰ ἐκπροσωπεύσωσι καὶ θὰ διαχειρισθῶσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τῆς εἰρήνης. Πρὸς ἐκδήλωσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης κυρίως ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα, μὴ θέλων νὰ μακρηγορήσω ἀναπτύσσων ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιπροσωπεύσωσιν ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῆς εἰρήνης τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα νῦν, θὰ εἶναι ὡπλισμένοι διὰ τῆς ἰσχύος τοῦ δικαίου τοῦ ὁποίου εἶναι περιβεβλημέναι αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν διεκδικήσεις, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐντυπώσεως ὅτι παριστάμενοι ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τούτου δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν ἁπλῶς μίαν μερίδα πολιτικήν, ἀλλὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡνωμένον πρὸς διεκδίκησιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων του, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος τὸ ὁποῖον πάντοτε ἀπετέλεσε μίαν ἑνιαίαν μάζαν καθ’ ἅπασαν τὴν ἱστορίαν τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ νὰ συνεχίσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ὑπὸ τὴν αὐτὴν δόξαν καὶ τὴν αὐτὴν τιμὴν (χειροκροτήματα).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἦτο περιττόν, Κύριοι βουλευταί, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θελήσω νὰ ἐξάρω καὶ ἐγὼ τὸ εὐτυχὲς τέρμα τῆς δραματικῆς πάλης, τὴν ὁποίαν ἐπὶ πέντε σχεδὸν ἔτη ἐδοκίμασεν ὁ πολιτισμός. Θὰ ἐπεθύμουν ἐν τούτοις νὰ σημειώσω ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐξαίρει πλειότερον παντὸς ἄλλου τὸν χαρακτῆρα τὸν ἐθνικόν, τὸν χαρακτῆρα τὸν δημοκρατικὸν τοῦ συμμαχικοῦ ἀγῶνος, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ νίκη τῶν συμμάχων δὲν ἐπροξένησεν αἴσθημα μονομερές, ἐπροξένησεν αἴσθημα καθολικόν· ἡ χαρμόσυνος ἀπήχησις, τὴν ὁποίαν ἔσχε, δὲν περιωρίσθη μόνον μεταξὺ τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι κατήγαγον τὴν νίκην, ἀλλ’ ἔφθασεν ἀκόμη καὶ μέχρι τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι κύπτουν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ἥττης. Ἀμφιβάλλω, Κύριοι, βουλευταί, ἂν δυνηθῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν ἀλλαχοῦ αἴσθημα ἀνάλογον πρὸς τὴν ψυχικὴν ἀγαλίασιν, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησεν ἡ πτῶσις τῆς Τουρκίας, ἡ κατάλυσις τῆς Δυαδικῆς Μοναρχίας μεταξὺ τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδυναστεύοντο καὶ εἰς τὰ μικρὰ κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Συμμαχικὴ νίκη ἀπέδωκε τὴν ἐλευθερίαν μετὰ αἰώνων ζοφερὰν δουλείαν. Ἔλαβε πλέον, Κύριοι βουλευταί, σάρκα τὸ ὄνειρον μὲ τὸ ὁποῖον ἔζησαν οἱ ὑπόδουλοι πληθυσμοί, τὸ ὄνειρον τῆς ἀπελευθερώσεώς των, εἰς τὴν ὁποίαν συνέβαλον ὅσοι ἠδυνήθησαν μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις των καὶ τὰς θυσίας των τὰς ὑπερτάτας. Εἶναι γνωστή, Κύριοι βουλευταὶ ἡ ἐπιτυχία τῶν Τσεχοσλοβάκων. Γνωρίζομεν κάλλιστα τὶ ἔπραξαν οἱ πρόσφυγες τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Πῶς ἔδρασαν οἱ πρόσφυγες οὗτοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὗτοι ὑπῆρξαν οἱ ποθήσαντες ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον. Αὐτοί, κύριοι βουλευταί, ἐψήφισαν μετὰ τοσαύτης αὐταπαρνήσεως ὅλας τὰς ἀπειλὰς τὰς ὁποίας ἐπέβαλεν αὐτοῖς μία διαρκὴς τυρανία, αὐτοὶ ὑπῆρξαν τὸ κυριώτερον ἔρεισμα τοῦ ἐπαναστατικοῦ κινήματος καὶ αὐτοὶ πρῶτοι προσέτρεξαν εἰς τὸν ἀγῶνα μετὰ τοῦ ζήλου, τὸν ὁποῖον δίδει ἡ νοσταλγία τῆς ἀπολεσθείσης ἐλευθερίας. Ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ συμμαχικὴ νίκη ἔχει ἀκόμη γενικώτερον χαρακτῆρα, ὅτι ἐκτείνεται καὶ μέχρις αὐτῶν τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα χθὲς ἐφαίνοντο ὅτι ἐδέσποζον ὅπως εἰς τὸ Γερμανικόν. Ἀναντιρρήτως σήμερον ἐπιρεάζει τὴν χώραν αὐτὴν ἡ συναίσθησις τῶν ὑλικῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ ἧττα. Ἀλλ’ ἔχομεν πᾶν δεδομένον νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ νίκη τῶν δημοκρατικῶν ἐθνῶν ἦτο τὸ ἀναγκαῖον προοίμιον τῆς ἰδέας τῆς χειραφετήσεως καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἀνθρωπότης, μετ’ ὀλίγον θὰ εὐλογῇ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν καὶ προεκινδύνευσαν, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς ἔσωσαν διὰ νὰ καταστήσωσιν ὀλιγώτερον πικρὸν καὶ νὰ ἀνυψώσωσιν τὸν ἀνθρώπινον βίον. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, ὑπῆρξεν εὐτυχής, διότι δὲν ὑπῆρξεν ἀμέτοχος εἰς ἀγῶνα κρίσιμον καὶ τόσης σπουδαιότητος. Ἐὰν ἐπισκιάζῃ τι τὴν χώραν της, εἶναι ἡ σκέψις ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ διαδραματίσῃ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦτον τὸν ρόλον τοῦ πρωταθλητοῦ, ὅστις ἥρμοζε καὶ ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν περισσότερον πάσης ἄλλης χώρας. Τίς πταίει εἰς τοῦτο, οὐδεὶς τὸ ἀγνοεῖ. Ἀναντιρρήτως δὲν δύναται νὰ βαρύνῃ ἡ εὐθύνη τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁλόκληρον κύριοι, τὸ ἐσωτερικὸν δρᾶμα, τὸ ὁποῖον συνεκλόνισεν ἐπὶ μίαν τριετίαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν εἰς τοῦτο ὀφείλεται, εἰς τὴν ἐπίμονον καὶ ἀνένδοτον θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἐξωτερικὴν κατεύθυνσιν ἑνὸς βασιλέως ἀναξίου τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας ὡς παρεισάκτου (χειροκροτήματα) καθ’ ἣν στιγμὴν διετράνωσε τὴν θέλησίν του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὔτε θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τούτου. Ἴσως μάλιστα, κύριοι, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἠθέλησα νὰ ἐπεκτείνω ὀλίγον ὑπὲρ τὸ δέον τὰ ὅρια τῆς ἁρμοδιότητός μου, ἐκφέρων κρίσεις τόσον ἐπισήμως, ὅταν τις μάλιστα, ὅπως ἐγώ, ὁ ὁποῖος ὁμιλῶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, στερεῖται τοῦ κύρους τοῦ ἀπαραιτήτου ὅπως ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος εἰς στιγμὰς τοιαύτας. Ἄλλος, κύριοι, ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα τὸν λόγον. Μὲ ἔφερε κύριοι εἰς τὸ βῆμα καθῆκον δυσάρεστον. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑπομνήσω θλιβερὰς δηλώσεις τῆς προσφάτου ἱστορίας. Λυποῦμαι, κύριοι, εἰλικρινῶς δι’ αὐτό, ἀλλὰ κατόπιν τῶν τάσεων, αἱ ὁποῖαι μὲ τόσην σαφήνειαν ἤρχισαν νὰ ἐκδηλοῦνται παρ’ ἡμῖν, κατέπιν τῶν προθέσεων τῶν ἀντιδραστικῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφον, θὰ ἐθεώρουν ἀσύγγνωστον παράλειψιν, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον τὸν λόγον. Κατὰ τὰς στιγμὰς αὐτάς, κύριοι βουλευταί, αἱ πολιτικαὶ ἀντιλήψεις ἀναπλάσσονται εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον ἐπὶ νέων ἀπολύτως ἠθικῶν βάσεων. Καὶ ἀναπλάσσονται καὶ εἰς τὰ κράτη αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐβάδισαν μέχρι τοῦδε ἐπὶ ὑγιοῦς πολιτικοῦ ἐδάφους. Ἔπρεπε, κύριοι, νὰ βλέπωμεν παρ’ ἡμῖν προσπαθείας ὅπως διαιωνισθῶσιν αἱ ἀντιδραστικαὶ πολιτικαὶ παραδόσεις παρ’ ἡμῖν, αἱ ὁποῖαι οὐχὶ ἅπαξ ἔφερον τὸ Κράτος εἰς τὸ χεῖλος τῆς καταστροφῆς; Θὰ ἦτο περιττὸν νὰ τὸ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὁποῖαι εἶναι αἱ πολιτικαὶ αὐταὶ παραδόσεις. Εἶναι αἱ πολιτικαὶ παραδόσεις αἱ ὁποῖαι ἀποκρούουν τὴν πολιτικὴν εἰλικρίνειαν πρὸς τὸν λαὸν καὶ θεωροῦν αὐτὴν ἁπλοϊκωτάτην, ἔχουν δὲ ὡς μόνον των σκοπὸν τὴν ἰδιοτελῆ τοῦ λαοῦ ἐκμετάλλευσιν. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, ἀναχωρῇ τις ἀπὸ τοιαύτας ἀρχὰς ἀναντιρρήτως δὲν λεπτολογεῖ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εὐκολίαν τῶν μέσων οὐδὲ διστάζει νὰ παρουσιάζῃ τὴν μᾶλλον ἀπρόοπτον συναλλαγὴν τῶν μέσων. Παρατηρήσατε, κύριοι, τὶ συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ἐπιζητοῦν νὰ ἀναλάβουν τὴν σημαίαν τῶν πατριωτικῶν πόθων, (εὖγε, εὖγε) αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκράτησαν, οἱ ὁποῖοι ἀνεπέτασαν χθὲς ὡς σημαίαν των τὸν μᾶλλον ἄπατριν κυνισμὸν (χειροκροτήματα). Τὸ πρόγραμμα, κύριοι βουλευταί, μιᾶς ἡμικυριαρχικῆς Ἑλλάδος τὸ ἀντικατέστησαν ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ μὲ ἀκτῖνας σωβινισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνέχεται ἀναμφισβητήτως τὰ ἐθνικά μας δίκαια οὔτε κἂν εἰς αὐτὴν τὴν Παλαιστίνην (χειροκροτήματα). Καταθέτω τὸ ἐρώτημα: Κύριοι βουλευταί, πρὸς ποῖον σκοπὸν τάχα ἐπιχειροῦσιν ὅλας αὐτὰς τὰς πατριωτικὰς ἐπικλήσεις, πρὸς ποῖον σκοπὸν θέλουσι σήμερον νὰ ὑποδουλώσωσι τὸ εὐγενὲς αὐτὸ τοῦ λαοῦ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ καταπλήξωσι μὲ τὴν διαφθοράν; Μήπως διὰ νὰ συντρέξωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς προσπαθείας αὐτῆς πρὸς εὐόδωσιν τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν, παριστάνοντες τὴν Ἑλλάδα ὡς ἑνιαῖον μέτωπον; Τὸ πρᾶγμα κύριοι, εἶναι ἀπολύτως ἀπίθανον, καὶ δὲν γνωρίζουν κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐὰν ἡ φωνή των ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τοῦ Κράτους, ἓν καὶ μόνον αἴσθημα θὰ ἐπροκάλουν καὶ μεταξὺ τῶν λαῶν καὶ μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων, τὴν φρίκην! Φρονοῦν, κύριοι βουλευταί, τὸ ὅτι ἠθέτησαν μίαν συνθήκην καὶ ἐγκατέλειψαν τὴν Σερβίαν εἰς τὰ πλήγματα τῆς Βουλγαρίας, ὅτι εἶναι γεγονὸς τόσον ἀσήμαντον, ὥστε νὰ τὸ ἀποσβέσῃ ἡ πάροδος ὀλίγων μηνῶν; Φρονοῦν, κύριοι βουλευταὶ τὸ ὅτι παρέσχον ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὴν Βουλγαρίαν τὴν διαβεβαίωσιν περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπραξίας διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ἵνα οὕτω βυθισθῇ βαθύτερον τὸ ἐγχειρίδιον εἰς τὰ στέρνα μιᾶς συμμάχου, ὅτι εἶναι ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ διέπραξαν, ἵνα ἐμφανισθοῦν καὶ τώρα καὶ εἰς τὸ μέλλον ὡς ἐκπροσωποῦντες μικρὰν ἢ μεγάλην μερίδα τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, χωρὶς ἡ καταισχύνη τῆς πράξεως αὐτῆς νὰ ἔχῃ βαθυτάτας καὶ θλιβερωτάτας συνεπείας ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ἐπὶ τῆς χώρας; Φρονοῦν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δι’ ἐγγράφων ἀποδεδειγμένων, δι’ ἐγγράφων ἀναμφισβητήτων ἀποδεικνύονται ὡς σύραντες εἰς δολοφονικὴν παγίδα τὰ τέκνα τῶν ἐλευθερωτῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δύνανται σήμερον νὰ προβάλλουν τὴν πολιτικὴν ὑπόστασιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων; (χειροκροτήματα). Φρονοῦν, κύριοι βουλευταί, ὅτι δικαιοῦνται σήμερον νὰ ἐπικαλῶνται ἐν ὀνόματι τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας τὴν ἀπόδοσιν ὑποδούλων χωρῶν καὶ ὑποδούλων πληθυσμῶν εἰς τὴν ἐλευθερίαν, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι χθὲς μόλις παρέδιδον ἐλευθέρας χώρας καὶ ἐλευθέρους πληθυσμοὺς εἰς τὴν δουλείαν; (Εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα). Φρονοῦν, κύριοι βουλευταί, ὅτι δύνανται νὰ ἐπικαλῶνται σήμερον τὰ ἱστορικὰ δίκαια τῆς φυλῆς αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν νωπὴν ἀκόμη καὶ πρόσφατον τὴν μᾶλλον ἐπαίσχυντον περίοδον τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἱστορίας; Ἀναντιρρήτως, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχουσι τόσην ἀφέλειαν. Ἡ πατριωτική των φιλολογία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν σήμερον καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν σήμερον καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἔχει ἄλλον προορισμόν. Ἀπευθύνεται εἰς τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν. Εἶναι κατωτέρα πράγματι ἡ βιομηχανικὴ παραγωγή, ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη διὰ τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν, καὶ εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποσκοποῦν, εἰς τὴν ἀποπλάνησιν τοῦ ἁπλοϊκοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλ’ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ πάσχουσιν ἀπάτην οἰκτράν. Τὸ ἁπλοϊκὸν αὐτὸ πλῆθος δὲν ὑπάρχει σήμερον. Τὸ ἁπλοϊκὸν αὐτὸ πλῆθος ὑπάρχει μόνον εἰς τὴν φαντασίαν των, φαντασίαν ἐσκοτισμένην ἀκόμη ἀπὸ τὴν μέθην τῶν ἀπολυταρχικῶν ὀργίων! (εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα). Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, σήμερον οὐδὲ εἷς πολίτης ἐλεύθερος Ἕλλην, ὅστις νὰ ἀγνοῇ ὅτι ὅλαι αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας συναντῶμεν σήμερον εἰς τὰς διαπραγματεύσεις περὶ εἰρήνης εἶναι ἔργον ἀποκλειστικὸν τῆς ἐγκληματικῆς των πολιτικῆς (εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα). Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, Ἕλλην, ὅστις νὰ ἀγνοῇ σήμερον ὅτι ἐὰν διὰ συνθήκης ἠναγκάσθησαν αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1915 νὰ ἀναγνωρίσουν εἰς τὴν Ἰταλίαν τὴν ὁριστικὴν ἐκδίκασιν τῶν Δωδεκανήσων, νὰ ἀναγνωρίσουν ἀκόμη εἰς αὐτὴν καὶ μονίμους βλέψεις ἐπὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, αὐτὸ ὑπῆρξεν ἀποκλειστικὸν ἀποτέλεσμα τῆς πολιτείας, ἡ ὁποία παρεκώλυσε τὸ Ἔθνος ἀπὸ τοῦ νὰ ἀκολουθήσῃ κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1915 τὴν ἱστορικήν του κατεύθυνσιν. Δὲν ὑπάρχει ἀκόμη κανεὶς Ἕλλην, ὅστις, ὅταν πληροφορηθῇ ὅτι διὰ μεταγενεστέρας συμφωνίας αἱ Δυνάμεις τῆς Συνεννοήσεως, συμφωνίας συνομολογηθείσης κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1917 μετὰ τῆς Ἰταλίας ἠναγκάσθησαν νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ πλὴν τῶν νομίμων βλέψεων τῆς Ἰταλίας ἐπὶ τῆς Μικρασιατικῆς ἀκτῆς τὸ δικαίωμα ὁριστικῆς προσκυρώσεως τῆς Σμύρνης μετὰ τοῦ Βιλαετίου αὑτῆς, αὐτὸ δὲν ὑπῆρξεν ἄλλο ἀποτέλεσμα εἰμὴ τῆς ἐγκληματικῆς των πολιτικῆς. Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, Ἕλλην, ὅστις νὰ ἀγνοῇ, ὅτι αἱ χῶραι, ἐπὶ τῶν ὁποίων σήμερον ἐξαπλώνουν τοὺς Ἐθνογραφικούς των χάρτας, εἶναι αἱ χῶραι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας οὐχὶ ἅπαξ ἀλλὰ πλειστάκις ἀπηρνήθησαν καὶ ἠρνήθησαν αὐτοὶ ἀπὸ τὸν Ἑλληνισμόν. Εἶναι ἡ Σμύρνη, τὴν ὁποίαν ἐκήρυξαν ἀποικίαν, εἶναι ἡ Κύπρος, τὴν ὁποίαν ἀπηλάκτισαν προσφερομένην, εἶναι ἡ Β. Ἤπειρος, τὴν ὁποίαν ἀπεμάκρυναν ἀπὸ τοὺς κόλπους τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ὅταν ἡ Ἑλλὰς μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας κατώρθωσε νὰ περιλάβῃ αὐτὴν εἰς τὰς ἀγκάλας της! Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀγνοῇ πάντα ταῦτα, κύριοι, καὶ νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτοὺς ἀφέλειαν, ὅταν ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν ἔρχονται σήμερον ἐκ παραλλήλου πρὸς ἡμᾶς νὰ συστήσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιμέλειαν περὶ τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις, ὅπως δὲν θὰ ἀπατηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἐκ τῶν ἐπαίνων, τῶν ψευδῶν, τοὺς ὁποίους ἀπηύθυναν πρὸς αὐτὸν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα σήμερον νὰ μεταβληθοῦν εἰς Ἑλλανοδίκας ἀπονέμοντες τὸ γέρας τῆς ἀρετῆς. Εἶναι ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν λογοδοτοῦν ἐνώπιον ἑνὸς ἀγωνιῶντος Ἔθνους, τὸ ὁποῖον βαστάζει τὰ κρίματά των· (Εὖγε, Εὖγε, χειροκροτήματα) καὶ βεβαίως δὲν ἀγνοεῖ ὁ Στρατὸς, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνθησαν, ὅτι οὐ μόνον διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν στρατιωτῶν καὶ τῆς καταπιέσεως ἠθέλησαν νὰ τὸν διαφθείρουν καὶ νὰ τὸν καταστήσουν ἀπόλεμον, ἀλλ’ ὅτι ἀκόμη μέχρι τῆς χθὲς, μέχρι τῆς ἀνακωχῆς ἐζήτησαν νὰ τὸν ἀποσυνθέσουν, ἐπόθησαν τὴν κατατρόπωσιν αὐτοῦ, ἐπόθησαν αὐτὴν ταύτην τὴν εἰσβολὴν ἐδῶ τῶν Βουλγάρων, ὅπως ἐκκαθαρίσουν τὸ ἔδαφος διὰ τῆς ἐξοντώσεως τῶν φιλελευθέρων ἀνδρῶν. Καὶ δὲν ἀγνοεῖ οὐδεὶς σήμερον, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπροκινδύνευσαν τῆς Πατρίδος ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν πεδίων τῶν μαχῶν δὲν ἐνεπνεύσθησαν ἀπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτήν· ἀπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτὴν ἐνεπνεύσθησαν μόνον τὰ ὀλίγα καθάρματα, τὰ ὁποῖα ηὐτομόλησαν πρὸς τὰς Βουλγαρικὰς τάξεις (εὖγε). Δὲν ἀγνοεῖ ἀκόμη κανείς, κύριοι βουλευταί, οὔτε μεταξὺ τοῦ στρατευομένου λαοῦ, ἀλλ’ οὔτε μεταξὺ τοῦ ἀστικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, ὅτι ἀκόμη καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀπεύχονται—θὰ τὸ ἐπαναλάβω χιλιάκις—ἀπεύχονται τὴν αἰσίαν λύσιν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, (χειροκροτήματα), προσδοκῶντες νὰ κερδοσκοπήσωσιν ἐπὶ τῆς περικοπῆς τῶν ἐθνικῶν ἀξιώσεων. Ἐὰν δὲν ἔχουν θολὴν τὴν ὅρασιν, θὰ διακρίνουν ὅτι ἐὰν ὑπάρχουν τινὲς οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ προσεύχωνται νύκτα καὶ ἡμέραν νὰ μὴ ὑποστῇ ἡ Ἑλλὰς οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ζημίαν, αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προκαλέσωσι τὰς ζημίας, διότι πρέπει νὰ εἶναι εἰς γνῶσιν ὅτι δὲν θὰ πληρώσωσι μόνον μὲ τὰ δάκρυά των αἱ γενεαὶ τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ παραμείνουν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς δουλείας τὰ ἐγκλήματα αὐτῶν, ὅτι δὲν θὰ πληρώσῃ μόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν εἰρηνικήν του ἐκπολιτιστικὴν ἀποστολὴν, διότι θὰ δυνηθῇ νὰ μείνῃ ἀπερίσπαστος ἀπὸ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα, δὲν θὰ πληρώσῃ μόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, πρῶτοι θὰ ὑποστῶσι τὸ πλῆγμα τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν αὐτήν. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶμαι δυστυχῶς μόνος εἰς τὴν Βουλήν, εἴτε, ὑποθέτω, ἔχω τοὐλάχιστον τὴν ἀδυναμίαν νὰ πιστεύω, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον παρακάθημαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην δὲν ἐπροξένησα ἐντύπωσιν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κρατήσω τὴν ἠρεμίαν τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ εὐκοσμία τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων, δὲν γνωρίζω ἐὰν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπῆρξα τραχύς, αἰσθάνομαι ὅμως—καὶ ὀφείλω νὰ τὸ ἐπαναλάβω—ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία τραχύτης γλώσσης πιστεύω μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν—οὐδεμία τραχύτης γλώσσης ἡ ὁποία νὰ δίδῃ πιστὴν εἰκόνα τῶν ἐγκλημάτων τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Ἔχω βεβαίως τὴν συναίσθησιν ὅτι εἰς οὐδεμίαν ὀργανικὴν συνάφειαν εὑρίσκονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρόδωσαν τὴν πατρίδα, μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἰσθάνομαι ὅμως τὸ καθῆκον νὰ ἐγείρω τὴν διαμαρτυρίαν αὐτὴν μόνον καὶ διότι νομίζω ὅτι εἰς τὰ φιλελεύθερα στοιχεῖα σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ ἐξέλθωμεν τῶν πολεμικῶν περισπασμῶν διττὸν ἐπιβάλλεται καθῆκον, τὸ καθῆκον, κ. βουλευταί, τοῦ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν ἑνὸς ἐπαναστατικοῦ κινήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθημεν καὶ νὰ καταστήσωμεν τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐμφανεστέρας, νὰ φέρωμεν αὐτὰς εἰς ἀντίθεσιν, δύναμαι νὰ εἴπω ἀδιάλλακτον, ἐναντίον πάσης ἀντιδραστικῆς ἰδεολογίας· ὅτι ἔχομεν καθῆκον, κ. βουλευταί, νὰ ἄρωμεν πᾶν πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον θὰ παρεμβληθῇ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ῥιζικὴν ἀναδημιούργησιν, τὴν πολιτικὴν ἀκόμη καὶ τὴν κοινωνικήν, ἡ ὁποία, τολμῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ἀπετέλεσε τὴν πλατυτέραν ἄποψιν τῆς ἐπαναστάσεως. Καὶ ὅτι ἔχομεν καθῆκον, ἔχομεν καθῆκον συγχρόνως καὶ δικαίωμα ἐξουδετεροῦντες ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ ἐμποδίσουν τὰ ἠθικὰ ῥεύματα ὅπως εἰσέλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξατμίσωσι τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτῆς, ἔχομεν τὸ καθῆκον ἡμεῖς καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ὀρθώσωμεν τὴν φωνήν μας ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν δικαίων καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξωμεν ἡμεῖς οὐχὶ μόνον ἐν ὀνόματι τῶν ἀπαραγράπτων ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸν ἀγῶνα τὸν Συμμαχικόν, ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξωμεν ἐν ὀνόματι τῶν ἀγώνων τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατεβάλλομεν, ὅπως παύσωμεν μίαν ἐσωτερικὴν τυραννίαν χάριν τῆς κοινῆς συμμαχικῆς ὑποθέσεως. (Χειροκροτήματα). Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἡμεῖς, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταστήσωμεν γνωστὴν εἰς πάντας τὴν ἔννοιαν τῶν ἐθνικῶν μας ἀξιώσεων, ἐθνικῶν ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐξετασθῶσιν, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐσωτερικῶν δεδομένων, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐθνολογικῶν στοιχείων, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐκπολιτιστικῶν προσόντων τῶν λαῶν ὑπὸ τὴν νεωτέραν τὴν δημοκρατικὴν ἔννοιαν τῶν ἐκπολιτιστικῶν σκοπῶν, εἶναι δικαιώματα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ προσυπογράψῃ καὶ ὁ μᾶλλον ἀκέραιος ἀκριβοδίκαιος ἀντιπρόσωπος τῆς Λαϊκῆς ἰδεολογίας. Διότι εἶναι δικαιώματα ἀπελευθερωτικὰ καθαρῶς, διότι εἴτε εἰς τὴν Δωδεκάνησον, εἴτε εἰς τὰς νήσους, εἴτε εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, εἴτε εἰς τὴν Θρᾴκην, εἴτε εἰς τὴν Β. Ἤπειρον ἐὰν ἀφεθῶσιν, ἐὰν ὑπολογισθῇ τὸ στοιχεῖον τὸ κατακτητικόν, βλέπομεν ἕνα ἀμιγῆ Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν ἀναδύοντα καὶ ἐπιβάλλοντα τὴν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων αὐτοῦ, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς τεθείσας ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου. (Χειροκροτήματα). Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς μας ἑνότητος, ἐν ὀνόματι τῶν ἐκπολιτιστικῶν προσόντων τῆς φυλῆς μας. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ἔχομεν δέ, διότι ἐὰν σήμερον ἐξελείχθη εἰς θεμελιῶδες πρόγραμμα τοῦ ἐπαναστατικοῦ ἀγῶνος ἡ συμβίωσις τῶν λαῶν, καὶ δὴ τῶν μικρῶν λαῶν ὑπὸ ὁμοσπόνδους πολιτείας, ἡ ἰδέα τῆς ὁμοσπονδίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀνεφύη καὶ τὴν ὑπεστήριξεν μετὰ πάθους ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμοδιώτερος πάντων νὰ διερμηνεύῃ τοὺς λαϊκοὺς παλμοὺς καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ὑπῆρξε καὶ πατὴρ αὐτῆς. Ἀναντιρρήτως, κύριοι βουλευταί, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπιτύχει ἡ Ἑλλὰς τὴν ἐθνικήν της ἑνότητα, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλῃ ὅτι οὐδεμία ἀνησυχία δύναται νὰ προκύψῃ εἰς οὐδένα ἐκ τῶν ὁμόρων λαῶν, ὅσον καὶ ἂν ἡ ἐθνολογικὴ αὐτῆς ἑνότης ἤθελε καταστήσει τὴν Ἑλλάδα ἰσχυρὰν, διότι ἀπὸ τῶν παραδόσεων αὐτῆς, καὶ ἐννοῶ τὰς παραδόσεις ἐφ’ ὅσον ἐξελίσσονται εἰς συγχρόνους ἀντιλήψεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς οὐσίας τοῦ δημοκρατικοῦ της πολιτισμοῦ, ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἀποβῇ ἐπικίνδυνος εἰς δημοκρατουμένους λαούς. Ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἀποβῇ παρὰ ὁ ἀπόστολος τῆς δημοκρατικῆς ἰδέας ἐν τῇ Βαλκανικῇ Χερσονήσῳ καὶ οἱ δημοκρατικοὶ λαοὶ δὲν ὑποβλέπουν ἀλλήλους καὶ δὲν ἔχουν κανένα λόγον νὰ προβαίνουν εἰς ἀλληλοσφαγήν. Οἱ δημοκρατούμενοι λαοὶ ἔχουν νῦν πάντα λόγον ὅπως ἐπιζητοῦν τὴν συμβίωσιν αὐτῶν καὶ τὴν συνεργασίαν αὐτῶν. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἐθνικὴ ἑνότης τῆς Ἑλλάδος ἤθελε καταστήσῃ αὐτὴν Κράτος ἰσχυρὸν, ὅπως ὀφείλει νὰ καταστήσῃ αὐτὴν, τὸ Κράτος τοῦτο, δὲν θὰ ἀποβῇ παρὰ ἡ ἰσχυρὰ ἑστία ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀκτινοβοληθῇ ὁ δημοκρατικὸς πολιτισμὸς ἀνὰ ὁλόκληρον τὴν ἐγγὺς Ἀνατολήν. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§23Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἔκρινα, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ μοὶ ἐδίδετο ἀφορμὴ ὅπως ἀπευθύνω πρὸς ὑμᾶς τὸν λόγον τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἐπίστευον ὅτι θὰ ἤρκει ὁ χαιρετισμὸς τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν νικήτριαν ἰδέαν τοῦ Ἀρχηγοῦ ἡμῶν, τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἵνα τερματισθῇ διὰ τοῦ πανηγυρισμοῦ τῶν λόγων, τὸν μέγαν πανηγυρισμὸν τῶν ἔργων, τὸν πανηγυρισμὸν τῆς νίκης τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων. Ἀλλὰ ἡ γενικότης τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Καφαντάρη καὶ τοῦ προλαλήσαντος ἑτέρου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτοῦ, μὲ ἠνάγκασαν νὰ παρέλθω ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ διατυπώσω γνώμας τινὰς καὶ σκέψεις ἀναγομένας εἰς μερισμὸν εὐθυνῶν καὶ τρόπον ἐμφανίσεως ἐνώπιον ὑμῶν. Ὁ ἀξιότιμος κατελθὼν τοῦ βήματος, ὡμίλησε γενικῶς περὶ ἐκείνων οἵτινες εἶχον ἀντίθετον πολιτικὴν πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ κόμματος ἡμῶν. Ἡ γενικότης αὐτὴ καὶ οἱ ἀφορισμοί, οὔτε δίκαιον εἶναι οὔτε ὀρθῶς διετυπώθησαν, στρεφόμενοι κατὰ παντὸς, ὅστις τυχὸν δὲν ἀνῆκεν εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ὑπῆρχον ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν κατὰ τὸ παρελθὸν δύο ἀντιπολιτεύσεις· ὑπῆρχε μία ἀντιπολίτευσις ἀγομένη πάντοτε ὑπὸ φιλελευθέρων ἀρχῶν, ἀντιπολίτευσις ἥτις εἶδε τὴν συνείδησιν αὐτῆς ἐξεγειρομένην, ἀντιπολίτευσις πρωτοστατήσασα ἐν τῷ ἀγῶνι τῷ τιμίῳ νὰ ἀποπλύνῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν κηλῖδα τῆς ἀτιμώσεως τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ἡ εἰσβολὴ τῶν Βουλγάρων εἰς τὴν Α. Μακεδονίαν. Καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ταύτης ἑρμηνεὺς ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ, ἴσως ὁ ἔχων τὴν ἀσθενεστέραν φωνήν. Ὡς πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐκείνην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχετίζωνται ὅσα ὁ ἄλλος βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τὴν πολιτικὴν τοῦ πανηγυρισμοῦ τῆς παραδόσεως τοῦ Ροῦπελ εἰς τοὺς Βουλγάρους, διότι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἀπ’ ἀρχῆς πολεμήσαντες, καὶ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦτο ἐθεωρεῖτο ἔγκλημα, τὴν παράδοσιν τῆς ἀρχηγίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ εἰς τοὺς Βασιλικοὺς γόνους. Διότι εἴμεθα οἱ πολεμήσαντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν μέθοδον δημιουργίας ἐπιτελείων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς παραδόσεως τοῦ Ροῦπελ, ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ἀπεκάλει ἔνδοξα ἐπιτελεῖα, διότι θὰ συνειργάζοντο μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Βουλγαρικοῦ ἔθνους. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, οὕτω πολιτευθέντες αἰσθανόμεθα ἡμᾶς πολιτικῶς ἡττηθέντας, τῶν ἡττημένων δὲ ὑψίστη ἀρετὴ εἶναι ἡ σεμνότης, καθ’ ὃν τρόπον οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουσι νὰ ρυθμίζωσι τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀρετὴν ἐν τῇ ἰδιωτικῇ αὐτῶν παραστάσει, ὀφείλουσι καθ’ ὅμοιον σεμνὸν τρόπον ν’ ἀναγνωρίζωσιν ὅσα ἀνήκουσιν εἰς αὐτοὺς καὶ ὅσα δὲν τοὺς ἀνήκουσι καὶ προσερχόμενοι νὰ προβαίνωσιν εἰς τιμίας ὁμολογίας. (Μπράβο, μπράβο, χειροκροτήματα). Αἰσθανόμεθα ἡμᾶς οὕτω πολιτευθέντας ἡττηθέντας ἐν τῷ ἀγῶνι, ἡττηθέντας ἐν τῇ πολιτικῇ ἰδέᾳ ἀλλὰ μεταξὺ τῆς ἥττης ἡμῶν, οἵτινες ἐπιστεύομεν ἐπὶ τὴν νίκην τῆς ἡττηθείσης ὁμάδος, μεταξὺ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν τῆς οὐδετερότητος, πολιτικῆς ἑδραζομένης ἐπὶ μιᾶς γενικῆς ἰδέας, μετὰ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, ἥτις ἐξηγείρετο μετὰ μείζονος ὁρμῆς, ὅταν ἀφίετο ὁ Βούλγαρος νὰ ἀτιμάσῃ τὰ Ἑλληνικὰ ἐδάφη, μετὰ μείζονος ὁρμῆς ἢ ὅτι ἐξηγείροντο καὶ πολλὰ τῶν μελῶν τοῦ κόμματος ὑμῶν, μεταξὺ, λέγω, τῆς πολιτικῆς ταύτης καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς συμπραττούσης πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον καὶ ἴσως ἐπιδιώκουσι νὰ καθυποτάξωσιν Ἑλληνικὰς συνειδήσεις ὑπὸ τὴν πτέρναν τῆς ἰσχύος καὶ μὲ τοὺς ὁποίους συνέπραττεν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐκείνων, ὑπῆρξε διάστασις χαώδης, διότι ἦτο διάστασις οὐχὶ ἁπλοῦ χρώματος ἀλλ’ ἦτο διάστασις ψυχικῆς ὁρμῆς, ψυχικῆς διαθέσεως ἀντλουμένης ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ Γένους καὶ ἀπὸ τὴν διαμόρφωσιν τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας νομίζω ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ πάντα ταῦτα καὶ νὰ περιορίσῃ πρὸς ἄτομα ὅσα ἠθέλησε νὰ γενικεύσῃ ἐναντίον ὅλων ἐκείνων, οἵτινες διίστανται ἢ δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Τοῦτο δὲ θὰ ἦτο καὶ συμφέρον ἐθνικόν. Θὰ ἦτο συμφέρον ἐθνικόν διότι ἀγορεύων ἢ μᾶλλον διατυπῶν σαφῶς καὶ ἐπακριβῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς γνώμας αὐτοῦ περὶ τῶν ἐνεργειῶν ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς εἰρήνης εἶπεν ὅτι θὰ ἐνισχυθῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι γνωστόν, ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ στερεώνουσαν τὸ ἔργον καὶ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ὄχι τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὴν παμψηφίαν αὐτοῦ, (χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι), προκειμένου περὶ διεκδικήσεως οὐχὶ ἁπλῶν δικαιωμάτων κτηθέντων διὰ τοῦ αἵματος καὶ τοῦ ἀγῶνος τοῦ γενναίου καὶ τιμίου Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἴσως εὐρύτερα τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη οὐχὶ ἰδίᾳ βουλήσει ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα συνυπάρχουσι μετ’ αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως τῆς λέξεως Ἕλλην, τῆς λέξεως Ἑλληνισμός. Ὅταν δὲ δὲν θελήσητε τὰ ἄτομα ταῦτα, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀποδύεσθε νὰ χωρήσητε ἓν πρὸς ἓν ἀπὸ τὸν λοιπὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δὲν παρέχετε, Κύριοι βουλευταί, ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν Πατρίδα ἡμῶν, ἥτις παρέχει ἀκεραίαν καὶ ἀπόλυτον τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν μόνον ἐνδεδειγμένον ἤδη, ἵνα διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς εἰρήνης, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος προΐσταται τῆς Κυβερνήσεως καὶ διευθύνει τὴν χώραν (χειροκροτήματα παρατεταμένα καὶ ἐπευφημίαι). Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγώ, ὅστις ἐφερόμην δεύτερος τῶν ἀντιθέτων εἰς τὸ κόμμα ἐκεῖνο καὶ ὁ μᾶλλον προσκεκολλημένος εἰς τὴν ἰδέαν τῆς οὐδετερότητος ἔγραφον καὶ ἔλεγον, ἂν ποτὲ ἡ Ἑλλὰς ἐξέλθῃ εἰς πόλεμον εἷς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ διευθύνῃ αὐτὴν εἰς τὸν πόλεμον, ὁ βουλευτὴς Χαλκίδος.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀττικῆς.

§25Γ. ΠΩΠ. Χαλκίδος, Ἀττικῆς καὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα) Καὶ εἶμαι εὐτυχής, ὅτι ἐπηλήθευσαν αἱ γνῶμαι μου αὗται, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας εἰσφέρουσιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῶν μικρῶν Κρατῶν ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου, ἔχοντες βλέψιν κοσμοπολιτικήν, εἶναι ὑπηρεσίαι, τῶν ὁποίων ἡ ἀμοιβὴ στρέφει τὰς ἀκτῖνας καὶ λαμπρύνει, ὡς ὁ ἥλιος τὴν γενέτειραν τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος τόσον εἰργάσθη, δι’ ἡμᾶς δὲ τοὺς ἐν τῇ πολιτικῇ ἰδέᾳ ἡττηθέντας ὑπάρχει ἀκεραία ἡ ἀντίληψις τῆς τύχης τῶν πολιτικῶν, τῶν ὁποίων μεγαλύνεται ἡ πατρίς, ὁ δὲ ἥλιος τῶν μεγαλοπατρίδων ρίπτει σκιὰς εἰς τοὺς μεγάλους ἄνδρας, ἀλλ’ ἀφίνει καὶ θέσιν, ἵνα σκιάζῃ καὶ τοὺς ἡττηθέντας, ὅταν ἡ ἧττα αὐτῶν δὲν ὑπῆρξεν ἄλλο τι παρὰ ἁπλῆ πλάνη. (Χειροκροτήματα). Εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ὑπὸ τὸν ἥλιον τῆς μεγάλης Ἑλλάδος θὰ δυνηθῶμεν νὰ φωτισθῶμεν εἰς ἰδέας νέας καὶ διὰ νὰ θερμανθῶμεν εἰς εὐγενεῖς ἀγῶνας, διότι εἰς ἡμᾶς ἀπόκειται, ἵνα τὴν ἀναγεννηθεῖσαν, τὴν μεγάλην καὶ ἀγαπητὴν Ἑλλάδα, ἴδωμεν εὐημεροῦσαν μέσῳ τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἀπηλλαγμένην τῶν ἀθλιοτήτων ἑνὸς οἰκτροῦ δουλικοῦ παρελθόντος (χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§27Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ὡς ὁ πρῶτος τῶν λαλησάντων ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας βουλευτής, ἵνα ἐπιρρίψω εὐθύνας μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὸ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπιφυλάσσω ἀκεραίαν τὴν γνώμην μου, ἵνα δύναμαι, καὶ ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐκβάσεως τοῦ ζητήματος, νὰ δύναμαι νὰ εἴπω πάντοτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν: σὺ εὐθύνεσαι, λαβοῦσα ὀλίγα ὀφέλη καὶ ὄχι πολλά, οὔτε νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν κρίνων τῶν Βουρβώνων, περὶ ὧν οὗτος ὡμίλησε· τοὐναντίον, ἀνῆλθον, ἵνα γίνω κοινωνὸς τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ καταστήσῃ κοινωνὸν ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν τῶν εὐθυνῶν τούτων, καὶ αὐτὴν διαχειριστὴν τοῦ ζητήματος τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπογράψω, ὡς εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας κ. Καφαντάρης, ὡς εἰλικρινὴς ἀντιπρόσωπος «ἀμιγοῦς λαϊκῆς ἰδεολογίας» τὰ ἐθνικὰ δίκαια τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ ἐπὶ μόνῃ τῇ βάσει τοῦ δικαιώματος κάθε λαοῦ, νὰ διευθετήσῃ ὁ ἴδιος τὴν τύχην του. Κύριοι Βουλευταί. Αἱ ἐλπίδες καὶ οἱ πόθοι, τοὺς ὁποίους ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πόθοι καὶ ἐλπίδες τῆς Κυβερνήσεως μόνον, ἀλλὰ εἶναι πόθος καὶ ἐλπίδες ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐλπίδες καὶ πόθοι παντὸς λαοῦ, διότι κάθε λαὸς θέλει τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἄλλου λαοῦ καὶ ὄχι τὴν ὑποδούλωσιν αὐτοῦ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὁ ἐκπροσωπῶν τοὺς πόθους καὶ τὰς ἐλπίδας τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ ὑπεύθυνος κυβερνήτης τῆς χώρας. Νομίζω, ὅτι ἐν ὀνόματι τῆς ἰδεολογίας, ἣν ἐκπροσωπῶ καὶ τῆς δημοκρατικῆς λειτουργήσεως τοῦ πολιτεύματος, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τὴν ἑσπέραν ταύτην προβῇ εἰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ καθορίζουσι ποία εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἡμῶν, ποῖον τὸ πρόγραμμα ἡμῶν, πῶς προβάλλομεν αὐτὸ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ποῖαι αἱ δυσχέρειαι, κατὰ τῶν ὁποίων παλαίομεν, καὶ λάβωμεν ὅλοι γνῶσιν πῶς νὰ ἀνταγωνισθῶμεν κατὰ τῶν δυσχερειῶν αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί νὰ μανθάνωμεν ἐνταῦθα τυχαίως, συμπτωματικῶς, ὅπως ἐμάθαμεν ἀπόψε ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου κ. Καφαντάρη τὰ περὶ Σμύρνης καὶ τὴν κατακύρωσιν αὐτῆς εἰς τὴν Ἰταλίαν. Πρέπει νὰ μάθωμεν ὑπευθύνως παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πῶς ἀκριβῶς ἔχουσι τὰ πράγματα, τί ἀκριβῶς ζητοῦμεν καὶ οὕτω κατὰ τίνων δυσχερειῶν παλαίομεν, καὶ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὰς ἀρχὰς τῶν δηλώσεων τοῦ Προέδρου Οὐΐλσωνος, τοῦ δικαιώματος δηλαδὴ τῶν λαῶν, ὅπως καθορίσωσιν οὗτοι μόνοι, οἱ ἴδιοι, τὴν τύχην των, ἐγείρεται τὸ ἐρώτημα πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παλαίωμεν κατὰ δυσχερειῶν, ἀφ’ οὗ δυσχέρειαι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν, ἀφοῦ ὅλη ἡ Εὐρώπη παραδέχεται τὸ δικαίωμα τῶν λαῶν ν’ ἀποφασίζωσι περὶ τῆς τύχης των. Ἴσως εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα ὅπως συζητηθῶσι σήμερον τὰ τοιαῦτα ζητήματα, καθ’ ἑκάστην ὅμως μανθάνομεν διάφορα γεγονότα περὶ δράσεως καὶ ἀναμίξεως ἡμῶν εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα κάθε ἄλλο εἶναι παρὰ σύμφωνα οὔτε μὲ τὰ δικαιώματα τῶν λαῶν, οὔτε μὲ τὴν ἀρχήν, ὅπως οὗτοι καθορίσωσι τὴν τύχην των. Καὶ ὅταν ζητῶμεν ν’ ἀναμιγνυώμεθα ἐναντίον αὐτῶν, ὅταν ζητῶμεν, ὡς βάσιν ἀναμίξεως νὰ καταπνίξωμεν ἐκεῖνο, ὅπερ ἡ θέλησις αὐτῶν ἐδημιούργησεν. Ὅταν ἀκούωμεν ταῦτα πάντα, ὅταν ἀκούωμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, τὸν ὁποῖον τοσοῦτον ὑμνήσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅταν ἀκούωμεν, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτός, ὅστις ἔκαμεν, ὡς ἐλέχθη καὶ ἀπόψε, μίαν ἐπανάστασιν, ἵνα ἐπιβάλλῃ τὴν δημοκρατικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματός μας, ὅταν ἀκούωμεν, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτός, ὁ λαὸς αὐτὸς προβαίνει ἐναντίον ἄλλου λαοῦ, διότι ἐκεῖνος κατὰ ἕνα τρόπον ἠθέλησε νὰ καθορίσῃ τὰ ἑαυτοῦ, βεβαίως ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ νὰ παράσχῃ τὰς ζητουμένας ἐξηγήσεις καὶ διὰ νὰ καταστῶμεν καὶ ἡμεῖς ὑπεύθυνοι, ἂν ἐγκρίνωμεν αὐτάς, ἄλλως ἵνα ἀγωνισθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἴτε, ὡς βουλευταί, εἴτε ὡς μέλη τοῦ Ἔθνους, εἴτε ὡς ἀντιπρόσωποι ἄλλων δημοκρατικῶν στοιχείων, ὅπως ἕκαστος δύναται, συναγωνιζόμενοι μὲ ἄλλα στοιχεῖα δημοκρατικὰ ἄλλων ἐθνῶν, ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἐξαγγελθεισῶν ἀρχῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐλπίζω, ὅτι τὸ δίκαιον τοῦτο αἴτημα θὰ ἱκανοποιήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεχίσω περαιτέρω τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἐνέγραψα διὰ τὴν αὔριον.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχής, ἐὰν τὰ πράγματα τῆς ἡμετέρας Βουλῆς εἶχον συντελεσθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἦσαν κατηρτισμέναι αἱ τοιαῦται ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸ Ἔθνος τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφεραν εἰς τὰ ἄλλα Ἔθνη. Γνωρίζετε, ὅμως, ὅτι τοιαῦται ἐπιτροπαὶ δὲν ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν, ἑπομένως πᾶσα περὶ αὐτῶν σκέψις δὲν δύναται νὰ ἐμφαίνῃ παρὰ μόνον περιορισμὸν τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν πιστεύω δὲ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ διάνοια τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§29Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπιμένω νὰ γίνῃ ἡ σύστασις κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν, ὡς ἐν Γαλλίᾳ καὶ εἰς ἄλλας δημοκρατικὰς χώρας.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπασιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§31Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ τῶν σήμερον λεχθέντων ἐνταῦθα δέον νὰ ἀπευθύνῃ χαιρετισμὸν πρὸς τὰ Κοινοβούλια τῶν συμμάχων Κρατῶν διὰ τὰ λαμπρὰ γεγονότα, διατρανοῦσα οὕτω τὴν ἄπειρον αὑτῆς χαρὰν ἐπὶ τούτοις καὶ ἐπὶ τῇ συμμετοχῇ αὐτῆς εἰς τὸν μέγιστον τοῦτον θριαμβευτικὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας. Ἡ ἐκτέλεσις τούτου νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον. (Χειροκροτήματα).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Μπασιᾶ;

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Μπασιᾶ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§35Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1918 Ν. Διατάγματος «περὶ προσωρινῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐκτάκτων κερδῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπιδιδομένων δηλώσεων». 2) «Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1917 ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχ. 2,377,481 καὶ ἔκτακτοι ἐκ δραχ. 592,600. 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Νοεμβρίου 1918 Β. Διατάγματος «περὶ θεραπείας πάσης φύσεως ἀναγκῶν ἐν γένει ἐν τῇ ἀνακαταληφθείσῃ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ» 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. Ν. Διατάγματος «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον 1240 περὶ ἐκδόσεως γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης». 5) «Περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 7 Ἰουνίου καὶ 7 7)βρίου 1918 δύο Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν πέντε δωδεκατημόρια ἐκ τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν τῆς χρήσεως 1918, πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῶν μηνῶν Ἰουλίου μέχρι τέλους 9)βρίου τῆς χρήσεως ταύτης». 6) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 1043 «περὶ φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν καὶ τοῦ τροποποιήσαντος τοῦτο νόμου 1285». 7) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου νόμων». 8) «Περὶ φορολογίας τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας». 9) «Περὶ προσαυξήσεως ἀμέσων τινῶν φόρων καὶ ἀπαλλαγῶν ἐκ φόρων». 10) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ἐπιτηδευμάτων». 11) «Περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν, δωρεῶν, προικῶν καὶ κερδῶν λαχείων». 12) «Περὶ διαχειρίσεως τῶν ἀποθηκῶν μονοπωλίων ἐν ταῖς νέαις χώραις». 13) «Περὶ καπνεργοστασίων τοῦ Κράτους». 14) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 928 περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας». 15) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιθεωρήσεως διατάξεων». 16) «Περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου ΑΚΑʹ τοῦ 1882 περὶ νομικῶν Συμβούλων». 17) «Περὶ τελωνοφυλακῆς». 18) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἰσχυόντων νόμων». 19) «Περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἐκ τῶν πολεμικῶν γεγονότων παθόντας δημοσίους πολιτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ πληρωμῆς ἀσφαλίστρων διὰ τὰς ἀποσκευὰς αὐτῶν». 20) «Περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν Ταμείων τοῦ Κράτους». 21) «Περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς ἔκδοσιν γραμματίων τοῦ Κράτους τῶν δραχμῶν 5. 22) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Νοεμβρίου 1917 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ὑπαγωγῆς ὑπὸ ἔλεγχον τῆς περὶ ὑφ’ οἱονδήποτε τύπον ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ». 23) «Περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν «Τμήματος δημοσιότητος». 24) «Περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δι’ ἄνοιγμα πιστώσεως μέχρι δραχμῶν 500.000 ὑπὲρ τοῦ Συνεταιρισμοῦ καταναλώσεως διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους». 25) «Περὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων». 26) «Περὶ μεταβολῆς διατάξεων τῶν νόμων περὶ τελῶν χαρτοσήμου, μονοπωλίων κλπ.». 27) «Περὶ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν δανείου ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου μέχρι δραχμῶν 75 ἑκατομμυρίων πρὸς κάλυψιν ἐλλειμάτων ἀναγομένων εἰς κεκλεισμένας χρήσεις καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1917». 28) «Περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ δανείων». 29) «Περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ νόμου ΣΙΒʹ τοῦ 1852 «περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους». 30) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐνίων διατάξεων ἀφορώντων τὰς ὑπηρεσίας τῆς Διευθύνσεως τοῦ Χημικοῦ ἐργαστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νόμων». 31) «Περὶ καταβολῆς ἀποζημιώσεως εἰς ἰδιοκτήτας ἀπολεσθέντων πλοίων τελούντων ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως». 32) «Περὶ προσλήψεως ἐκτάκτων ὑπαλλήλων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν». 33) «Περὶ ἀποσβέσεως τῶν ὑπὸ τὰς ὁμάδας 16 καὶ 18 τοῦ Ἰσολογισμοῦ Δημοσίου Ταμείου τοῦ ἔτους 1917 σημειουμένων ὑπολοίπων εἰς χρεωπίστωσιν αὐτοῦ». 34) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΩΟʹ τοῦ 1911 περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν τοῦ Κράτους». 35) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον βʹ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΓΡΓʹ τῆς 13 Ἰουλίου 1905 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ συντάξεων νόμων». 36) «Περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς νόμον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν».

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως καὶ προσωρινῶς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Σ. Σῖμος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους καταβολῆς τῆς δαπάνης ἐκτυπώσεως Μητρώων τῶν Νέων Χωρῶν». Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ κάτωθι Νομοθετικὰ Διατάγματα, ἐκδοθέντα κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς, συμφώνως τῷ Νόμῳ 1302. (Ἀναγινώσκει): Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. 1) «Περὶ προσμετρήσεως χρόνου ὑπηρεσίας ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν». 2) «Περὶ καθορισμοῦ νοσηλείας τῶν εἰς πολιτικὰ νοσοκομεῖα νοσηλευομένων στρατιωτικῶν». 3) «Περὶ προσλήψεως ἐργατίδων ὑπὸ τῶν Στρατιωτικῶν Νοσοκομείων». 4) «Περὶ γυναικῶν νοσοκόμων». 5) «Περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐφέδρων ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν». 6) «Περὶ ὀνομασίας ἐφέδρων ἀνθυπιάτρων τῶν διανυσάντων διετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ διδακτόρων τῆς ἰατρικῆς καὶ δοκίμων ἄνευ προηγουμένης φοιτήσεως εἰς τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς οὐλαμούς», καὶ 7) «Περὶ χορηγήσεως μερίδος τροφῆς εἰς τοὺς ἐν τοῖς νοσοκομείοις ἐκτελοῦντας ὑπηρεσίαν ὁπλίτας νοσοκόμους καὶ εἰς τὸ κατώτερον αὐτῶν προσωπικόν». Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. 1) «Περὶ ὑπαγωγῆς τῶν σμυριδεργατῶν Νάξου, τῶν βοηθῶν αὐτῶν ὡς καὶ τῶν δηλωσάντων ἀγωγέων διὰ τὴν ἐκ τῶν ὀρυχείων εἰς τοὺς ὅρμους μεταφορὰν τῆς σμύριδος, καὶ ἐν γένει ἅπαντος τοῦ προσωπικοῦ τῶν σμυριδωρυχείων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ΒΞΕʹ», καὶ 2) «Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ Νομοθ. Διατάγματος 1455 ἐπὶ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν μεταφορὰν τῆς σμύριδος ἀπὸ Νάξου εἰς Σῦρον καὶ ἐπὶ τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ τῶν μεταλλείων Τσαγκλῆ καὶ Δομοκοῦ καὶ Βάνι τῆς Μήλου». Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. 1) «Περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ ὑπηρέτας. Νόμος 1087. 2) «Περὶ παροχῆς ἐφ’ ἅπαξ ἐπιδόματος εἰς τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους. Νόμος 1134. 3) «Περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου βοηθητικοῦ προσωπικοῦ εἰς τὴν Κ. Ταμ. ὑπηρεσίαν. Νόμος 1136. 4) «Περὶ πληρωμῆς τόκων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς ἀλλοδαποὺς προμηθευτάς. 5) «Περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποταμιῶν. Νόμος 1223. 6) «Περὶ ἐνοικιάσεως οἰκήματος διὰ γραφεῖα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου Στρατοῦ». 7) «Περὶ διορισμοῦ εἰς θέσεις κατωτέρων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τῶν ἀναπήρων πολέμου» καὶ 8) «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 1010». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «Περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 3 Νοεμβρίου 1918». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως κ. Σ. Σῖμος ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 759 τῆς 23 Αὐγούστου 1917 «Περὶ περιθάλψεως θυμάτων πολέμου», καὶ «Περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 1081 π. ἔ. «περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως».

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα καθ’ ὃ θέλει ἐργασθῆ ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιψηφισθοῦν μόνον τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τὸ τῆς παροχῆς ἀναλόγου πιστώσεως πρὸς ἐπαύξησιν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως. Ἐπίσης δηλῶ ὅτι εἶνε ἤδη κατηρτισμένον νομοσχέδιον πρὸς αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὡσαύτως ἀνακοινῶ ὅτι ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς θέλει ὑποβληθῆ νομοσχέδιον «περὶ ὁρισμοῦ θέσεως Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου», ὅπως παραμένοντος ὡς τοιούτου τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπουσία θὰ παραταθῇ ἀκόμη, καταστῇ δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας· διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐκτέλεσις πάντων τῶν μέχρι τοῦδε ἐψηφισμένων νόμων τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Ταῦτα τὰ νομοσχέδια θὰ ψηφισθῶσιν· ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη ὑποβολῆς ἄλλου τινὸς νομοσχεδίου, τοῦτο θὰ εἶνε ἐντελῶς περιστατικόν.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4½ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 7.45′ μ. μ.)