1918.04.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28Η

τῆς 2 Ἀπριλίου 1918

ΠΡΟΕΔΡΙΑ κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 4. 10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἐν Πάτραις ἐργοτεχνικοὶ σύνδεσμοι, παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ νομοσχέδιον κανονίζον τὸ ἀνώτερον ὅριον τῶν ἐργασίμων ὡρῶν καὶ τὸ κατώτερον τοιοῦτον τῆς ἀμοιβῆς τῶν ἐργατῶν. — Ὁ ἐκ Πατρῶν Κ. Ἀθανασίου, παραπονεῖται κατὰ τοῦ ἐκεῖ διευθυντοῦ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ τῆς Περιθάλψεως Παπαντωνίου. — Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ματζάρι Μεσσηνίας, παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ μέριμνα καὶ συσταθῇ ἐκεῖ δημοτικὸν σχολεῖον. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Μανασάκης, ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα τῆς ἐν Κρήτῃ ἰσχυούσης πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος». — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀργυρόπουλος, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως τῶν προικώων ἀκινήτων, ἐξαλείψεως τῆς ὑποθήκης κτλ.». — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Κοθρῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ταμείου ἐλαίας, περὶ προστασίας κλπ. τῶν ἐλαιοδένδρων». — Οἱ βουλευταὶ Α. Μιαούλης καὶ Ι. Μάνος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ κλάδου τῶν τορπιλλητῶν ἐν τῷ πολεμικῷ Ναυτικῷ κλπ.» — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐνοριακῶν ναῶν κλπ.» νόμου. — Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νομοσχεδίων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος ἀξιωματικῶν κλπ.». — Ὁ Γ. Μούσχουρας δι’ αἰτήσεως του πρὸς τὴν Βουλὴν, ζητεῖ νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 34)1917 κατ’ αὐτοῦ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὡς ἀποτελοῦσα πραξικόπημα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ι. Χριστοδουλιᾶς, παρακαλεῖ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διατὶ ἀφέθη μὲ μόνον τὸν σχολάρχην τὸ ἐν Φουρνᾷ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, εἰς ὃ φοιτῶσι ὑπὲρ τοὺς 150 μαθηταί.

§4Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις προσωπικοῦ. Εἰς πρώτην εὐκαιρίαν ποῦ δίδεται διορίζομεν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπουρνιᾶς, ἐρωτᾷ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τί ἐγένοντο τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τοῦ ἐκ Χαλκίδος Δημητρίου Ἀντωνίου, ὑποβληθέντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ, ἀριθ. 1882 ἐγγράφου τῆς XIII Μεραρχίας τὴν 17ην Ἰουνίου 1917 ἐκ δραχμ. 2945, διότι εἰς τὰ βιβλία τοῦ Ὑπουργείου φέρεται, ὅτι ἐξεδόθη ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τούτων ἔνταλμα ὑπ’ ἀριθ. 2063, ἀλλὰ τοῦτο τὸ ἔνταλμα δὲν ἀφορᾷ τὸν Δημήτριον Ἀντωνίου, οὔτε τὸ ποσὸν τῶν δραχμ. 2945, διότι ἀφορᾷ ἄλλους δικαιούχους καὶ τὸ ποσὸν τῶν δραχμ. 1603, δι’ ἃς εἶχε σταλῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1881 ἔγγραφον τῆς XIII Μεραρχίας.

§6Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τοὺς ἀναφερομένους δικαιούχους δὲν περιλαμβάνεται. Ἐζητήσαμεν τηλεγραφικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ θὰ τὰς ἀνακοινώσω αὔριον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος, παρακαλεῖ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως, εὐαρεστούμενος, πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ ποῖον λόγον καθυστερεῖται εἰσέτι ἡ καταβολὴ τῶν μισθῶν εἰς τοὺς ἐπιστράτους τοῦ 1915, ὅσοι ὑπηρέτουν εἰς τὴν τελωνειακὴν ἀστυνομίαν καίτοι ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον ἔχουσιν ὑποβληθῆ αἱ σχετικαὶ καταστάσεις. Σημειωτέον, ὅτι ὅσοι ἐκ τούτων μετὰ τὴν ἐπιστράτευσιν ὑπηρέτουν εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἐπληρώθησαν, ἀλλ’ ὅσοι ἦσαν εἰς Θεσσαλονίκην ἀναμένουσιν ἀκόμη τὴν πληρωμήν.

§8Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ ἡ χρῆσις τοῦ 1915 εἶναι κεκλεισμένη χρῆσις, συμπεριελήφθη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1918 καὶ μόλις ὑποβληθῶσιν οἱ πίνακες θὰ ἐκδοθῶσιν τὰ σχετικὰ ἐντάλματα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Μανασάκης, ἐρωτᾷ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως διὰ τὰ ἑξῆς: Περιθαλψιοῦχοι τραυματίαι τῶν πολέμων 1912 καὶ 1913 ἔπαυσαν λαμβάνοντες ἐπίδομα ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ ἔτους 1916, προσκληθέντες δὲ κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1916, ὅπως ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας πρὸς νέαν ἰατρικὴν ἐξέτασιν, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἡ παράτασις τῆς ἐκ τῶν τραυμάτων ἀνικανότητός των, δὲν ἠδυνήθησαν, ὅπως προσέλθωσι, λόγῳ τοῦ παρεμπεσόντος ἐπαναστατικοῦ κινήματος. Ἤδη κατὰ τὴν πρόσκλησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐξητάσθησαν ὑπὸ ἰατρῶν, καίτοι διεβεβαιώθη ἐνόρκως ἡ παράτασις τῆς ἀνικανότητός των, ἐν τούτοις μόνον τριῶν μηνῶν ἀπὸ τοῦδε ἡ περίθαλψις χορηγεῖται αὐτοῖς οὐχὶ δὲ καὶ τοῦ διαρρεύσαντος ἤδη διετοῦς χρονικοῦ διαστήματος, καθ’ ὃ ἦσαν ἀποδεδειγμένως ἀνίκανοι. Ἐρωτᾷ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἂν γνωρίζῃ τοῦτο καὶ παρακαλεῖ, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποία ἀπόφασις θὰ ληφθῇ διὰ τοὺς τραυματίας τούτους.

§10Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἰς τοὺς τραυματίας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀπὸ τοῦδε ἐνδείξεις ἰατροῦ ἐλήφθη ἀπόφασις, δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀναφέρητε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθωσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἔνδειξις ἰατροῦ. Παρατηρῶ τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς, αἵτινες λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τραυματίαι, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ.

§11Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Αὐτοὶ ἐκαλοῦντο τὸν Αὔγουστον καὶ τὸν Ἰούλιον, ὅταν ἐγένετο τὸ κίνημα.

§12Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὸν Σεπτέμβριον ἐγένετο τὸ κίνημα.

§13Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Μάλιστα. Αὐτοὶ δὲν ἐκλήθησαν νὰ ἔλθωσιν. Ἐν τῷ μεταξὺ προσήγαγον πιστοποιητικὰ ἰατρῶν καὶ τοὺς ἐδόθη τρίμηνος παράτασις.

§14Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐδόθη τρίμηνος παράτασις μὲ τὰς νέας ἐνδείξεις τοῦ ἰατροῦ. Νὰ ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος, παρακαλεῖ τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν θέλῃ ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς μονογενεῖς ὀρφανοὺς πατρός, ἵνα μεταφερθῶσιν εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας.

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνακοινῶμεν σκέψεις, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν Βουλήν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης, παρακαλεῖ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως, εὐαρεστούμενος, ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς τύχης τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τοῦ Πόντου μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἐκεῖθεν τοῦ Ρωσσικοῦ Στρατοῦ.

§18Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει πράγματι πληροφορίας ἐκ διαφόρων πηγῶν, ὅτι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Ρωσσικῶν στρατευμάτων ἐκ τοῦ Πόντου ὑπῆρχε κίνδυνος διὰ τοὺς ἐκεῖ Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπολογίζονται περὶ τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον, καὶ ὅτι ἤρχισεν ἤδη μία ἔξοδος, ἐκ 4500 καὶ καὶ ἥτις εἶχε τραπῆ εἰς τὰ Βατούμ. Ἀμέσως, ὡς ἐθεωρήθη ἀσφαλὴς ἡ πληροφορία, προέβημεν εἰς διαβήματα παρὰ τῇ Ἱσπανικῇ Κυβερνήσει, ἡ ὁποία ἔχει ἀναλάβει ὑπὸ τὴν προστασίαν της τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ ἐκεῖ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ Ἱσπανικὴ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ προβῇ εἰς ἔντονον διάβημα καὶ περιμένω τὰ ἀποτελέσματα τοῦ διαβήματος τούτου.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Μανασάκης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ τὸν πληροφορήσῃ διὰ τὸ ἑξῆς: Ἡ ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως κατάστασις τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι εἰς ἄκρον ἀπελπιστική, λόγῳ τοῦ ὅτι τὰ ὑπόγεια δωμάτια, ἔνθα εἶναι τοποθετημένον τὸ Πρωτόκολλον τοῦ Ὑπουργείου τούτου εἶναι τελείως ἀνθυγιεινά, ὑγρά καὶ ἀνήλια. Παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν σκέπτεται νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν διὰ μεταφορᾶς του ἀρχείου εἰς καταλληλότερον μέρος.

§20Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ κατάστασις εἶναι γνωστὴ εἰς ἐμὲ καὶ πρόκειται νὰ γίνῃ ἀραίωσις διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν γραφείων εἰς ἄλλο κτίριον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Βελλιανίτης, παρακαλεῖ τὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ὑπουργόν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εὐαρεστούμενος, ἐὰν σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν τηλεγραφικῶν διανομέων Αʹ τάξεως γραφέων, οἵτινες λαμβάνουσιν μόνον 60 δραχμὰς μηνιαίως καὶ χωρὶς νὰ ἔχουν δικαίωμα συντάξεως.

§22Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀπουσιάζει κ. Πρόεδρε, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Ι. Χριστοδουλιᾶς, ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως πληροφορήσῃ εὐαρεστούμενος τὴν Βουλὴν, τίνες οἱ λόγοι τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου τοῦ ἅλατος καὶ οὐχὶ ἡ διὰ τῶν ἀποθηκῶν τῶν Μονοπωλίων κατανάλωσις, ἐξ οὗ ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἔφθασε εἰς δύο δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε πρὸς ἐφοδιασμὸν τῶν ἀποθηκῶν τῶν Μονοπωλίων ἰδίᾳ τῆς Εὐρυτανίας, ἐπαρχίας κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτροφικῆς, εἰς ἣν ὑπάρχει παντελὴς ἔλλειψις.

§24Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διετάχθη ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλείων νὰ ἐφοδιάσῃ πάσας τὰς ἀποθήκας τῆς Εὐρυτανίας.

§25Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Πρόκειται περὶ κοινωνικῆς ἀνάγκης.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρακάκος, παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν εὐαρεστῆται νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ταχυδρομικὸν καὶ τηλεγραφικὸν γραφεῖον Ἀρεοπόλεως, ὅπερ καὶ ὡς ἐξυπηρετοῦν πρωτεύουσαν ἐπαρχίας καὶ δὴ τῆς ἱστορικωτέρας καὶ λόγῳ τῆς μεγίστης κινήσεως τῶν ἐξ Ἀμερικῆς ἐπιταγῶν, διὰ προαγωγῆς καὶ ἀποστολῆς προσωπικοῦ χρῄζει ἐνισχύσεως.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ παράκλησις αὕτη τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρακάκος, ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ἂν θὰ τροποποιήσῃ τὸ Β. Διάταγμα τῆς 31 Μαρτίου 1914 «περὶ μυστηρίων φαρμάκων», ἀναγνωριζομένου πλὴν τῶν ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν καὶ εἰς τοὺς χημικοὺς τοῦ δικαιώματος νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον πρὸς ἔλεγχον καὶ ἔγκρισιν φάρμακα ἰδίας ἐφευρέσεως.

§29Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ Β. Διάταγμα δὲν ἐπιτρέπει εἰς πάντας τοὺς φαρμακοποιοὺς νὰ πωλῶσι τοιαῦτα φάρμακα. Τὸ διάταγμα δὲν χρήζει τροποποιήσεως, ἀλλὰ κάποια παρεξήγησις θὰ συμβαίνῃ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος, παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος, πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πότε τέλος θὰ ἀπολυθῶσιν οἱ ἐν Μυτιλήνῃ κρατούμενοι Παπαδόπουλος πρόεδρος Πρωτοδικῶν καὶ Πέτρος Οἰκονομάκης ἔφορος καὶ ποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τούτῳ πληροφορίαι.

§31Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπανειλημμένως ἔχω δηλώσει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀρχιστράτηγος τῶν Γαλλικῶν στρατευμάτων ἐδέχθη νὰ γίνῃ μία ἔρευνα πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν καὶ παραδώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τοὺς κρατουμένους εἰς τὴν Μυτιλήνην καὶ ἀλλαχοῦ. Ὅσους θεωρεῖ ἀναγκαίους διὰ συμμαχικοὺς λόγους, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων θὰ τοὺς κρατήσῃ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐν τῷ τελειοῦσθαι. Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας καταρτίζει τοὺς φακέλλους καὶ ὁσονούπω ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς τύχης των.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Θεοδωρίδης, ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τὸ ἑξῆς: Ὅτε κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον προσεβλήθη ὑπὸ Γερμανικοῦ ὑποβρυχίου τὸ ἀτμόπλοιον «Πελοπόννησος» ἐφονεύθησαν ἢ ἐπνίγησαν περὶ τοὺς 180 ἐπιβάται, ἐν οἷς καὶ χωροφύλακες καὶ στρατιῶται κατερχόμενοι εἰς Κρήτην ἐπ’ ἀδείᾳ. Διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν παθόντων τούτων ἐλήφθη μέριμνα πρὸς ἀνακούφισιν, ἰδίᾳ διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν χωροφυλάκων καὶ στρατιωτῶν. Δὲν δικαιολογεῖται ἆρά γε ἡ παροχὴ συντάξεως ἢ διαρκοῦς περιθάλψεως;

§33Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ἀναβληθῇ κ. Πρόεδρε.

§34Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἔχῃ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τῆς περιθάλψεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν πνιγέντων χωροφυλάκων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης, ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἂν σκέπτεται πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον προνοοῦν περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ὑποδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ὅλοι σχεδὸν εἶναι οἰκογενειάρχαι πολυμελῶν οἰκογενειῶν καὶ πένονται δεινῶς.

§36Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Περὶ τούτων θὰ ὑποβληθῇ ἐν καιρῷ νομοσχέδιον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔχει τὸν λόγον.

§38Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γόντικας, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ δημοσιεύματος εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐμπρός», ἠρώτησεν ἂν τὰ πρακτικὰ τῆς δίκης τὰ δημοσιευόμενα εἰς τὴν ἐφημερίδα ταύτην εἶναι τὰ ἀληθῆ πρακτικά, καὶ ἂν ὁ Πρόεδρος τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν προεδρεύων κατὰ τὴν δίκην τῶν κατηγορουμένων ἐπὶ πλαστογραφίᾳ τῆς γνωστῆς πλαστῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν ὅσα εἰς τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην ἐκτίθενται, ἤτοι ἂν ὁμίλησε περὶ τῶν πολιτευομένων ἀνευλαβῶς καὶ ἂν εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ τοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι πέρνουν τὴν ἀποζημίωσιν. Εὐτυχῶς τὰ πρακτικὰ τῆς δίκης ταύτης ἐκρατήθησαν ἐστενογραφημένα, ἐζήτησα λοιπὸν ἀπὸ τὸν στενογράφον τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς στενογραφικῆς ταύτης ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος συμπίπτει νὰ εἶναι καὶ στενογράφος τῆς Βουλῆς, νὰ μοὶ φέρῃ τὸ μέρος τοῦτο. Κατ’ αὐτὰ ἐξετάζεται ὁ μάρτυς Ρωμανὸς δικηγόρος καὶ πρώην Εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν. Ἐρωτᾶται ὁ μάρτυς, ποῖοι ὑποθέτει ὅτι εἶχαν συμφέρον νὰ πλαστογραφηθῇ ἡ ἐπιστολὴ καὶ φυσικῶς ἀπάντησις ἐδόθη, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἀντίπαλοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, φαίνεται ὅτι ὁ μάρτυς εἶπεν «πολιτικοὶ κατωτέρας τάξεως». Ὁ πρόεδρος εἰς ταῦτα λέγει (ἀναγινώσκει). «Εἶναι λοιπὸν ἐνδεχόμενον ἡ ἐπιστολὴ αὕτη νὰ ἐγένετο ἀπὸ δευτέρας γραμμῆς πολιτευομένους. Αὐτοὶ οἱ δευτέρας γραμμῆς πολιτευόμενοι εἶχον θέσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, οὕτως ὥστε ἡ πλαστὴ αὕτη ἐπιστολὴ νὰ γίνῃ πολυτελὲς φυλλάδιον, ὁποῖον εἶναι τοῦτο ἐδῶ, μεταφρασθεῖσα εἰς δύο γλώσσας: Εἶχον αὐτοὶ οἱ πολιτικοὶ τὴν δύναμιν αὐτὴν νὰ προσεγγίσουν τόσον πολὺ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητήσουν νὰ κάμουν αὐτά;» Μάρτυς. Αὐτοῦ πρώτην φορὰν λαμβάνω γνῶσιν. Πρόεδρος. Δύνασθε νὰ τὸ παρατηρήσητε. Μάρτυς. Ἐὰν δὲν ὑποθέσῃ κανείς, ὅτι δὲν ἐπλανήθησαν ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὸ ἀδίκημα αὐτὸ, βέβαια οἱ ἐπὶ κεφαλῆς εἶναι οἱ συντελέσαντες εἰς τὴν πλαστογραφίαν. Πρόεδρος. Ἦτο δυνατὸν νὰ πλανηθῶσι; Ἀφ’ οὗ σεῖς ὁ ὁποῖος ὡς δικαστὴς ἐκρίνατε τὰ πράγματα μετά τινος ψυχραιμίας, ἐκρίνατε ὡς ἀνόητον τὴν πλαστογράφησιν μιᾶς τοιαύτης ἐπιστολῆς, τόσον μᾶλλον καθόσον δὲν ἠμποροῦσε νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα ἄλλο ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπέλθει· αὐτὴν τὴν σκέψιν πολιτικοὶ περιωπῆς, ἱστάμενοι εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, διευθύνοντες τὰς τύχας τοῦ Κράτους, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν κάμουν, ὥστε νὰ μὴ ἐξαπατηθῶσι; Μάρτυς. Ποῖοι ἦσαν οἱ πολιτικοὶ πρώτης γραμμῆς; Πρόεδρος. Πολιτικοὺς πρώτης τάξεως ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται τοὺς ὤμους των ἰσχυροὺς νὰ ἀναλάβουν τὸ βάρος τῆς διοικήσεως τῆς Πολιτείας. Διότι φυσικὸν εἶναι ὅλων τῶν πολιτευομένων αἱ προσπάθειαι καὶ αἱ φιλοδοξίαι, οὔτε νὰ φθάνουν οὔτε νὰ δύνανται νὰ φθάσουν μέχρις ἐκεῖ.» Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπίσημον κείμενον κεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ στενογράφου. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἐπίσημον κείμενον ἀναιρεῖ ἐντελῶς τὰ δημοσιευθέντα καὶ ἤμην περὶ τούτου βέβαιος, διότι ὁ προεδρεύων τοῦ Δικαστηρίου εἶναι ἀνὴρ λίαν σεμνός καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διαφύγῃ τῶν χειλέων του τοιαύτη φράσις.

§39Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ἐγὼ, ὅστις παρηκολούθησα τὴν δίκην ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου δὲν ἔδωκεν δι’ οἱασδήποτε ἐκφράσεως πρὸς οἱονδήποτε οἱανδήποτε ἀφορμὴν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἠθέλησεν ὅπως δήποτε νὰ προσβάλῃ τινὰ τῶν πολιτευομένων. Ἀπεναντίας, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς διαδικασίας ἐπεδείξατο ἄκραν ἀμεροληψίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὑπεράσπισις τῶν κατηγορουμένων αἰσθάνεται καθῆκον νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην της.

§40Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως εἶναι εὐχάριστον, ὅτι τὰ ἀναγραφέντα εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐμπρὸς» δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἀλήθειαν, ὅπως ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργός. Εἰς μίαν ὅμως τόσον σοβαρὰν ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὑπόθεσις, ἡ ὁποία προὐκάλεσε τὸ γενικὸν ἐνδιαφέρον μοῦ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς πρακτικογράφους νὰ ἰσχυρίζωνται ἀμέλειαν ὅταν πρόκειται νὰ ἀποδώσουν εἰς τὰ χείλη προέδρου διευθύνοντος τὰς συνεδριάσεις τοιαύτας φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφησαν εἰς τὴν ἐφημερίδα καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπροκάλεσαν τὴν ἐρώτησίν μου. Κατόπιν τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως μὴ σταματήσῃ ἐδῶ ἡ ὑπόθεσις ἀλλὰ διατάξῃ τὴν εἰσαγγελικὴν ἀρχὴν, ἵνα ἀποδειχθῇ ἐὰν ἐξ ἀμελείας ἢ ἐκ δόλου ἐγράφησαν ὅσα ἐγράφησαν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§42Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τῇ παρελθοῦσαν Πέμπτην ὁ κύριος Μπουρνιᾶς εἶχε ἐπερώτησιν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ μίαν ὑπόθεσιν μεταλλείων. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγραφῇ ἐκ νέου ἢ ἐάν, ἐπιτρέπετε, νὰ μοὶ δώσητε τώρα τὸν λόγον νὰ ἀπαντήσω.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§44Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖτε, ὅτι τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην ὁ βουλευτὴς κύριος Μπουρνιᾶς διὰ μίαν ὑπόθεσιν μεταλλείων, ἡ ὁποία τὸν ἀφεώρα προσωπικῶς, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ἐπ’ ἀρκετόν, ἐπιρρίψας μομφὴν ἐναντίον τῆς ὑπηρεσίας τῶν Μεταλλείων καὶ ὑπαινιγμὸν ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅτι ἐχαρίσθη εἰς ἕνα ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἐγὼ περιορίσθην νὰ ἀπαντήσω τότε, ὅτι τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην τὴν ἐξέδωκα κατόπιν τριῶν ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν καὶ μετὰ μακρὰν μελέτην τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα τότε, διότι δὲν ἀνέμενε ταύτην τὴν ἀπάντησιν, ἵνα ἀναπτύξῃ τὰ τῆς ἐπερωτήσεως καὶ ἰσχυρίσθη—διότι αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ἐπιχειρηματολογία του—ὅτι αἱ ἐκθέσεις ἀπὸ τὸν μηχανικὸν συνετάχθησαν ἐρήμην, δηλαδή, ἐν ἀπουσίᾳ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ὅτι ἑπομένως τὰ πορίσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν. Δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦτο θὰ ἀποδείξω δι’ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θὰ προσκομίσω (ἀναγινώσκει). «Ἀπὸ τοῦ 1874 ἐδόθη μία παραχώρησις μεταλλείου εἰς τὸν Βλάχον καὶ Πατρινόν, κατὰ Μάϊον τοῦ 1912 ὁ Παπαστρατῆς καὶ λοιποὶ ἦλθον διὰ δηλώσεως, διὰ μιᾶς συμπληρωματικῆς δηλώσεως καὶ παρεχώρησαν τὰ δικαιώματα των ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχε δοθῆ ἡ παραχώρησις ἀπὸ τοῦ 1874. Τὸ 1916 ὑπεβλήθη αἴτησις ἀδείας προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ χώρου συμπεριλαμβανομένου εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ἐκείνην, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶχον κάμει προηγουμένως δήλωσιν οἱ Παπαστρατῆς καὶ συντροφία, ἑπομένως ὁ κύριος Μπουρνιᾶς ἔρχεται τρίτος εἰς ἕνα χῶρον διαμφισβητούμενον ἤδη ὑπὸ δύο προηγουμένων καὶ ἐπὶ χώρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχε δοθῆ ἡ παραχώρησις». Αὐτὰ εἶναι τὰ συμφέροντα τοῦ κυρίου βουλευτοῦ. Ἡ ἄδεια ἡ ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ τοῦ παρεχωρήθη τὸν αὔγουστον τοῦ 1916 ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Λάμπρου ἐνεργοῦντος τοῦ κ. Ἀποστολίδου ἄνευ προηγουμένου ἐπιτοπίου ἐλέγχου, παρὰ τὰ κρατῶντα ἔθιμα. Θέλω νὰ εἴπω δὲ διὰ τούτου, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε μία μομφή, αὕτη πρέπει νὰ ριφθῇ ἐναντίον τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ, διότι τοῦ παρεχωρήθη ἄδεια ἄνευ ἐπιτοπίου ἐλέγχου. Ἐναντίον τῆς παραχωρήσεως τῆς ἀδείας ταύτης οἱ δηλωταὶ Παπαστρατῆ καὶ συντροφία ὑπέβαλον ἐνστάσεις τὴν 27 Σεπτεμβρίου 1916. Τὸ Ὑπουργεῖον τότε διέταξε τὸν μηχανικὸν Καρυστίας νὰ ἐξετάσῃ τὸ βάσιμον τῆς ἐνστάσεως ταύτης καὶ ὁ μηχανικὸς μεταβὰς ἐπιτοπίως ὑπέβαλεν ἔκθεσιν καὶ σχεδιάγραμμα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται, ὅτι ἡ δήλωσις καὶ ἡ αἴτησις τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ περιλαμβάνεται ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν προηγουμένην δήλωσιν τοῦ κ. Παπαστρατῆ. Ἐὰν κατόπιν τῆς ἐκθέσεως ταύτης τοῦ μηχανικοῦ καὶ τῆς ἐνστάσεως ὑπεβάλλετο ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐνστάσεων ἡ ἄδεια τῆς προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ καὶ ἡ αἴτησις θὰ ἀπερρίπτετο, δυστυχῶς δὲν παρεπέμφθη διὰ λόγους ξένους. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως. Τώρα τὸν Μάρτιον τοῦ 1917 οἱ πρῶτοι λαβόντες παραχώρησιν ἀπὸ τοῦ 1874, ἔχοντες ἐκ κληρονομίας δικαιώματα, δι’ αἰτήσεώς των ἐζήτησαν τὴν ὁροθέτησιν τοῦ μεταλλείου. Τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε τὸ μηχανικὸν νὰ μεταβῇ καὶ κάμῃ τὴν ὁροθέτησιν. Μετέβη τὸν Μάϊον τοῦ 1917 ὁ μηχανικός, καθ’ ὁδὸν συναντᾷ τὸν Μωραΐτην τὸν συνεταῖρον τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ, ὁ ὁποῖος ἐπληροφορήθη τὰ τῆς ἐπικειμένης ὁροθετήσεως, τοῦ ἀφηγεῖται τὸν σκοπὸν τῆς μεταβάσεως καὶ συνεννοεῖται, ὅπως κατὰ τὴν καταμέτρησιν εἶναι παρών. Μόλις ἔφθασεν ἐκεῖ ὁ μηχανικὸς συνεννοήθη μὲ τοὺς δυναμένους νὰ τὸν βοηθήσουν εἰς τὴν ὁροθέτησιν χωρικούς, εὑρέθησαν δὲ μερικοὶ γνωρίζοντες τὰ διάφορα σημεῖα. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀποδεικνύεται, ὅτι ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος μάρτυς ὀνόματι Χρυσάγης, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζε μίαν κορυφήν, τὴν ὁποίαν ἠγνόουν οἱ ἄλλοι, καλεῖται, ἔρχεται ἐντὸς ὀλίγου, δέχεται νὰ μεταβῇ τὴν πρωΐαν, ἀλλὰ δυστυχῶς τὴν πρωΐαν δὲν παρουσιάζεται. Αὐτὸς ὁ Χρυσάκης εἶναι γαμβρὸς τοῦ Μωραΐτου, ἀλλ’ ὁ Μωραΐτης τὸν συνώδευσε τὸν μηχανικόν, καὶ ὁ μηχανικὸς πηγαίνει διὰ τὴν ὁροθέτησιν, ἐπειδὴ ὅπως παρατηρεῖται μία ἀντίθεσις τῶν τυπικῶν στοιχείων καὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς χεῖρας δὲν ἀποφαίνεται, διότι, σημειώσατε, ὅτι ὁλόκληρος ὁ φάκελλος τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρόκειται περὶ παλαιᾶς ὑποθέσεως. Δὲν εἶχεν ἑπομένως τὸν φάκελλον. Κατέρχεται καὶ συντάσσει ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀποφανθῶ ἀκόμη. Βλέπετε μὲ πόσην εὐσυνειδησίαν εἰργάσθη ὁ μηχανικὸς κύριος Γεωργιάδης. Ὁ κύριος Μπουρνιᾶς ἐν τῷ μεταξὺ ὑποβάλλει ἔκθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν τῇ ὁποία λέγει νὰ προσέξωμεν· πρόκειται περὶ ὁροθεσίας ἑνὸς μεταλλείου, ἡ ὁποία δύναται νὰ βλάψῃ καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ ἔκθεσις αὕτη εἶχεν ἔλθει κατόπιν, διότι εἶχον ἤδη λάβει γνῶσιν. Κατόπιν, τὸν Ἰούνιον τοῦ 1917, ὁ κύριος Γεωργιάδης ἔλαβε πλέον τὰ στοιχεῖα καὶ τὸν φάκελλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπιστρέφει εἰς τὸ μεταλλεῖον, ἵνα ἐπαναλάβῃ τὴν ὁροθέτησιν. Εἶχε νὰ χωρομετρήσῃ καὶ ἄλλα μεταλλεῖα. Ἐπρόκειτο καὶ περὶ ἄλλου μεταλλείου τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ εἰς τὴν περιφέρειαν Κύμης «Ἐνορίας» ὀνομαζόμενον, περὶ χορηγίας ἀδείας προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ὁ Γεωργιάδης μεταβαίνει ἐκεῖ παρόντος καὶ τοῦ ἐνδιαφερομένου, κυρίου Μωραΐτου, τοῦ συνεταίρου τοῦ κυρίου Μπουρνιᾶ. Γίνεται ἡ καταμέτρησις ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ, ὁ δὲ κύριος Γεωργιάδης πείθεται περὶ τοῦ δικαίου τῆς ἀδείας ἐκείνης· ὥστε ἔχων καὶ ἄλλην ἐργασίαν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐπιστρέψῃ ἀμέσως εἰς τὰς Ἀθήνας τηλεγραφεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ δοθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ ἄδεια τῆς προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν μερῶν ἐκείνων. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κύριος Μπουρνιᾶς τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν θὰ εἶχε τὴν ἰδέαν ἐκείνην περὶ τοῦ Γεωργιάδου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἠθικὸν τοῦ ἀνθρώπου, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην. Ὁ κύριος Γεωργιάδης, ἀφ’ οὗ ἐπεράτωσε τὴν ἐργασίαν του αὐτὴν, συνεννοήθη μετὰ τοῦ κυρίου Μωραΐτου, ἐνδιαφερομένου καὶ διὰ τὴν ἄλλην ὑπόθεσιν, καὶ τοῦ λέγει, ὅτι ἐντὸς δύο ἡμερῶν μεταβαίνει ἐκεῖ καὶ δίδουν συνέντευξιν εἰς τὸ αὐτὸ μέρος. Φθάνει ὁ κύριος Γεωργιάδης· τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ; Σᾶς εἶπον. Κατὰ νόμον δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσῃ μάρτυρας ὁ μηχανικός. Δύναται ἁπλῶς νὰ ἀρυσθῇ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς θὰ κρίνῃ ἀναγκαῖα. Ἐκ τῆς πείρας δέ, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ ἐκ τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀποκρυσταλλωθῆ πλέον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καλλίτερον νὰ μὴ ἐρωτῶνται μάρτυρες· διότι τί συμβαίνει; Οἱ ἐνδιαφερόμενοι μεταμφιέζουν ψευδομάρτυρας εἰς ποιμένας καὶ τοὺς ἀποστέλλουν εἰς τὸ μέρος εἰς τρόπον, ὥστε νὰ περιπλακῇ ὁ μηχανικὸς προκειμένου περὶ συμφερόντων σοβαρῶν. Καλλίτερον λοιπόν, νὰ μεταβαίνει ὁ μηχανικὸς καὶ συλλέγῃ μόνος τὰ στοιχεῖα.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπεται, κύριε συνάδελφε; Ἡ ὁροθέτησις αὐτὴ ἐπηρεάζει τὰ συμφέροντα, τὰ τυχὸν διεκδικούμενα δικαιώματα ἐπὶ τοῦ μεταλλείου; Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ὁροθετήσεως λύεται τὸ ζήτημα, ποῖος εἶναι ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου;

§46Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Βεβαίως.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν οὕτω λύεται τὸ ζήτημα εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ εἶναι ἀτέλεια τοῦ νόμου· ἀσφαλῶς, ἐὰν ὁ νόμος δὲν προβλέπῃ ὅπως ἡ διαδικασία γίνεται κατ’ ἀντιμωλίαν. Ἀλλὰ σᾶς ἤκουσα πρὸ ὀλίγου νὰ λέγετε, ὅτι ὑπάρχει Συμβούλιον Ἐνστάσεων. Λοιπὸν ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἡ πρώτη ὁροθέτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ γηπέδου, ἡ ὁποία μάλιστα δὲν ἀπήτει οὐδὲ τὴν παράστασιν τῆς ἀρχῆς, αὕτη δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ σημασίαν ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἔγινεν ἡ ὁροθέτησις. Ἄλλοι ἔχουν συμφέροντα καὶ ἀξιοῦν δικαιώματα. Αὐτοὶ θὰ κάμουν ἔνστασιν καὶ θὰ ἀποφανθῇ τὸ Συμβούλιον τῶν ἐνστάσεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου. Θέλω καὶ ἐγὼ νὰ φωτισθῶ. Δὲν ἠξεύρω δὲ καὶ τὸν νόμον.

§48Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατὰ τὸν νόμον 186, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεως ὁρίων μεταξὺ δύο δηλωτῶν, τότε ὁ νόμος προβλέπει μίαν ὁλόκληρον διαδικασίαν.

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διεξαγομένην ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐνστάσεων.

§50Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα. Καὶ μαρτύρων παρόντων.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὡραῖα. Ἐνώπιον δηλαδὴ δικαστηρίου πλέον.

§52Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ παραχωρήσεως. Ἐπρόκειτο περὶ ὁροθετήσεως μεταλλείου ἑνὸς ἔχοντος παραχώρησιν καὶ ἑνὸς τρίτου αἰτοῦντος μίαν προσωρινὴν ἄδειαν ἐκμεταλλεύσεως.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ πλὴν αὐτοῦ— παρακαλῶ· θέλω νὰ φωτισθῶμεν ὅλοι—πλὴν αὐτοῦ μᾶς εἴπετε ὅτι ἐκτὸς τῆς δηλώσεως τοῦ 1874 καὶ τῆς παραχωρήσεως ὑπάρχει σωρεία μεταγενεστέρων τοῦ 1874 δηλώσεων αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνουν τὰ ἴδια μέρη.

§54Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁλόκληρον τὸν χῶρον.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ὑπάρχει σύγκρουσις τώρα μεταξὺ τῶν δηλωσάντων τοῦ 1874, ἀξιούντων ὅτι ἐδήλωσαν διὰ τὰ δύο κομμάτια καὶ μεταξὺ τῶν δηλωσάντων τοῦ 1890. Ποῖος θὰ λύσῃ τὴν διαφοράν; Κατὰ τοὺς νόμους μας δὲν ὑπάρχει δικαστήριον δι’ αὐτὴν τὴν λύσιν;

§56Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐνστάσεων.

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ ὡραῖα. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὸν κ. Μπουρνιᾶν· διατὶ ἔρχεσθε καὶ μᾶς ἀπασχολῆτε ἐδῶ, ἀφοῦ ὑπάρχει μία διαδικασία καὶ ἓν δικαστήριον διοικητικόν;

§58Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Δὲν μὲ παρέπεμψεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἀνάγκην νὰ σᾶς παραπέμψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀφοῦ σᾶς παραπέμπει ὁ νόμος;

§60Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὁ νόμος λέγει τὸ ἑξῆς: Ἐὰν ὑπάρχῃ παραχώρησις ὁριστικὴ, πᾶσα μεταγενεστέρα εἶναι ἄκυρος.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ παραχώρησις ὁριστική. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ἡ παραχώρησις ἀφορᾷ τὰ ἴδια μέρη. Λοιπὸν ἀναμφισβητήτως, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω τὸν νόμον, ἀπὸ τὰ ὀλίγα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, συνάγω τοῦτο· ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ἀπὸ σᾶς ὅτι εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ 1874 περιλαμβάνεται ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις αὐτὴ ἢ ἀξιουμένη ἀπὸ τὸν δικαιοῦχον καὶ ἐπιδικασθεῖσα διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Γεωργιάδου, ἔχετε ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγετε εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν ἐνστάσεων διὰ νὰ σᾶς δικάσῃ τὴν ὑπόθεσιν.

§62Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§64Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Διότι λέγει ὁ νόμος 814, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ προγενεστέρα παραχώρησις, τότε πᾶσα ἄδεια, τὴν ὁποίαν δίδω ἐγὼ ὁ νόμος 814, εἶναι ἄκυρος.

§65Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ παραχώρησις. Τὸ ἐξεταστέον ζήτημα εἶναι τοῦτο· ἐὰν ἡ παραχώρησις ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητεῖτε.

§66Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ νόμος λέγει, κ. Πρόεδρε, καὶ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἀποσιωπᾷ ὁ κ. Μπουρνιᾶς, ὅτι (ἀναγινώσκει).

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ σωστά. Τὸ ζήτημα μόνον εἶναι ἐὰν καὶ ἡ προηγουμένη δήλωσις ἀφορᾷ τὰ ἴδια πράγματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω ἐγὼ, καὶ εἰς αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι σύμφωνος καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς Βουλῆς, εἶναι ὅτι ἐὰν διὰ τὸν αὐτὸν χῶρον ὑπάρχουν δύο ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν τὴν παραχώρησιν, ἡ ἀμφισβήτησις αὐτὴ θὰ λυθῇ ἀπὸ κἄποιον δικαστήριον διοικητικόν. Καὶ μοὶ εἴπετε ὅτι ὑπάρχει δικαστήριον· τὸ δικαστήριον τῶν ἐνστάσεων.

§68Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβές, ὅταν πρόκειται περὶ δύο δηλώσεων. Τότε εἶναι τὸ δικαστήριον τῶν ἐνστάσεων.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἴδιον εἶναι, κύριε Μπουρνιᾶ.

§70Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὄχι.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἡ δήλωσις τοῦ 1874 περιλαμβάνει καὶ τὸ μέρος τὸ ἰδικόν σας, ἁρμόδιον νὰ δικάσῃ εἶναι τὸ Συμβούλιον τῶν ἐνστάσεων καὶ ὄχι ἡ Βουλή, καὶ ἑπομένως ὁ Ὑπουργός. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ δεχθῶ ὅτι ἔτσι εἶνε, εἶνε ὅτι ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ μονομερῶς ἐκδιδομένη, οὐχὶ κατ’ ἀμφισβητουμένην διαδικασίαν δὲν δύναται νὰ τέμνῃ οὐσιαστικῶς ἀμφισβητούμενα δίκαια ἰδιωτικά. Καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἑπομένως λέγω, ὅτι μένει πάντοτε ἡ ὁδὸς εἰς τὸν κ. Μπουρνιᾶν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν ἐνστάσεων καὶ νὰ μὴ χάσωμεν ἡμεῖς τὴν ὥραν.

§72Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Μπουρνιᾶς ἰσχυρίσθη κἄτι τι ἄλλο, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν μετάβασιν τοῦ κ. Γεωργιάδου δὲν ἀντιπροσωπεύθη, δὲν ἐξητάσθη κανεὶς μάρτυς ἰδικός του. Καὶ ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης ἐνήργησε μόνος. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι ἀνακριβές. Ἰδοὺ λοιπὸν μία ἀνακρίβεια, κ. συνάδελφε, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀπαντήσετε. Κύριε Μπουρνιᾶ, εἴπατε κατὰ τὴν δευτέραν μετάβασιν τοῦ κ. Γεωργιάδου, ἐδικάσθητε ἐρήμην, ὅτι δὲν εἴχατε ἀντιπρόσωπον καὶ κανεὶς μάρτυς προταθεὶς, εἴτε ὑφ’ ἡμῶν εἴτε ὑπὸ τοῦ κ. Μωραΐτου δὲν παρουσιάσθη.

§73Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν παρέστη κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων.

§74Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ κ. Γεωργιάδης λοιπόν, ἀφοῦ ἐξήτασε τοὺς μάρτυρας ἐκτὸς τοῦ κ. Μωραΐτου, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς ὑποβάλλῃ καὶ εἰς ἔνορκον κατάθεσιν καὶ τοὺς παρέπεμψεν ἐνώπιον τοῦ στρατοδίκου, ἵνα ἔχῃ μεγαλείτερον κῦρος ἡ κατάθεσις των. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος, διαμφισβητῇ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Μωραΐτης ἀντιπροσωπεύθη κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἔχω νὰ τοῦ δώσω μίαν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Μωραΐτου, διὰ τῆς ὁποίας ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Γεωργιάδην, τῷ λέγει (ἀναγινώσκει). Ἔλαβα τὴν ἐπιστολήν σας. Εἶδεν νὰ μοὶ γράφητε νὰ ὑπάγω ....κλπ.». Ἀπορῶ, κ. συνάδελφε, πῶς κατόπιν μιᾶς τοιαύτης ἐπιστολῆς ἤλθατε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἀπασχολεῖτε καὶ λέγετε, ὅτι δὲν ἀντεπροσωπεύθητε. Βλέπετε, ὅτι ἐφέρατε εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακριβείας καὶ λυποῦμαι πολύ, ὅτι ἀπασχολεῖτε τὴν Βουλήν, μὲ τοιαῦτα ζητήματα, τὰ ὁποῖα φυσικῷ τῷ λόγῳ εἶναι ξένα πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς, προσέθηκε καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ὁ νόμος 1186 ἄρθρον 15 ἐπιβάλλει τὸν σχηματισμὸν μιᾶς ἐπιτροπῆς κλπ., αὐτὸ ἀφορᾷ τὰς ἔριδας μεταξὺ δύο δηλώσεων καὶ οὐχὶ μεταξὺ μιᾶς παραχωρήσεως καὶ μιᾶς ἐρεύνης. Ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς φορολογίας καὶ ἠρώτησε πῶς θὰ φορολογηθῇ· ἀπαντῶ, ὅτι εἶναι στρεμματικὴ φορολογία, ἡ ὁποία ἀνάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἔχει νὰ ἐπέμβῃ. Ἀπορῶ λοιπόν, πῶς ἄνθρωπος τῆς ἐμπειρίας τῆς ἰδικῆς σας ἀσχοληθεὶς μὲ τὰ μεταλλευτικὰ ἀπὸ δεκαετίας, ἔρχεται καὶ ρίπτει ὑπαινιγμοὺς ἀβασίμους. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι λελυμένη. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. βουλευτής, ὅτι δὲν ἀντεπροσωπεύθη. Ἀπέδειξα ὅτι, ὄχι μόνον ἀντεπροσωπεύθη, ἀλλ’ ἐγνώρισεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τέλους τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι διημέρευεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἦτο εἷς ἐφιάλτης ἡ διηνεκὴς παρουσία του σχετικῶς μὲ ζητήματα μεταλλευτικά, διότι ἔκαμνε χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του, ὡς βουλευτοῦ νὰ ἔρχηται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας νὰ ἀπασχολῇ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ κατόπιν ἔρχεται καὶ λέγει ὅτι δὲν ἐγνώριζε τὰ ἔγγραφα ἐν ᾧ τὰ ἐγνώριζε καλύτερον ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους. Ἐν ὅσῳ δὲ καθάπτεται ὑπαλλήλων καὶ ρίπτει ὑπαινιγμοὺς ἐναντίον ὑπαλλήλων τιμίως ἐργαζομένων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ὑπὸ κολοσσιαίους πειρασμοὺς καὶ παραμένουν πτωχοί, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζω ἂν δύνανται μὲ τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον λαμβάνουν νὰ παρακαθήσουν εἰς τὴν τράπεζαν τὴν οἰκογενειακήν, δὶς τῆς ἡμέρας, θεωρῶ καθῆκον νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν καὶ νὰ τονίσω ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ μειονεκτοῦν σχετικῶς μὲ τοὺς συναδέλφους των τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, διότι οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ἀπόφασις αὐτῶν, εἶναι ἐκ τῶν προτέρων βέβαιοι ὅτι θὰ ἀκούσουν τὰς μομφὰς καὶ τὴν κατηγορίαν ὅτι ἐχειρίσθησαν χαριστικῶς, ὅτι ἐδωροδοκήθησαν. Τοιαύτη δυστυχῶς εἶναι ἡ ἰδεολογία τοῦ Ἕλληνος μεταλλευτοῦ νὰ ρίπτῃ τὴν μομφὴν τῆς καταχρήσεως. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν περισσότερον· τὸ ἐπεισόδιον εἶναι λελυμένον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§76Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε δι’ ἀνακριβείας νὰ παραστήσῃ ἐμὲ ὅτι κατεχράσθην τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ ὅτι ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας παρηνώχλουν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Λυποῦμαι πολύ, κύριε Ὑπουργέ, διότι ἅπαξ ἢ δὶς τὸ πολὺ σᾶς ἐπεσκέφθην διὰ τὴν ὑπόθεσιν καὶ μάλιστα δύναμαι νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ὅταν μετὰ μῆνας ἦλθον νὰ σᾶς ἴδω, μὲ ἠρωτήσατε «ποῦ ἐλείπετε τόσον χρόνον;» Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε τοιαύτην γλῶσσαν δριμεῖαν νὰ μεταχειρισθῆτε ὅταν ἐγὼ σᾶς ἐζήτησα συγγνώμην, διότι σᾶς ἐπίκρανα προχθές. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐξηγήσω τοῦτο. Ἂν ὁ νόμος δηλαδὴ χορηγεῖ τὸ δικαίωμα νὰ καταφύγῃ ὁ ἔχων ἄδειαν προσωρινῶς ἐπὶ ἐγγυήσει ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὸ συμβούλιον.....

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ἔχετε διοικητικὸν δικαστήριον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου θὰ καταφύγητε, ἔχετε τὴν δικαιοδοσίαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, διότι πρόκειται περὶ δίκης ἀμφισβητουμένου δικαίου μεταξὺ ἰδιωτῶν.

§78Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει οὔτε τὸ ἓν δικαστήριον οὔτε τὸ ἄλλο. Ὁ νόμος 711 τοῦ 1916 λέγει ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς κατόπιν μιᾶς προτάσεως ἑνὸς συμβουλίου νὰ χορηγήσῃ ἄδειαν προσωρινῆς ἐπὶ ἐγγυήσει ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ ἡ ἄδεια αὐτὴ εἶναι αὐτοδικαίως ἄκυρος ἂν ἐπὶ τοῦ χώρου αὐτοῦ ὑπάρχῃ παραχώρησις. Μετὰ 18 μῆνας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν εἰς τὸ μεταλλεῖον αὐτὸ παρουσιάσθη ὁ δικαιοῦχος τῆς 129 παραχωρήσεως καὶ εἶπεν ὅτι ἡ παραχώρησίς μου κεῖται εἰς τὸν τόπον αὐτόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἡ ἄδεια προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἐστάλη ὁ μηχανικὸς νὰ ὁροθετήσῃ. Ἂν ὄντως ἐξεδόθη ἀπόφασις περιλαμβάνουσα τὸν χῶρον αὐτὸν ἐφ’ οὗ ἡ παραχώρησις, ἡ ἄδεια εἶναι ἄκυρος καὶ ὁ κύριος τῆς ἀδείας δὲν δύναται νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι ρητῶς ὁ νόμος ἀποκλείει πᾶσαν δικαστικὴν ἐπιδίωξιν· εἶναι νόμος ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν Ἀναθεωρητικήν. Τώρα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἂν εἶχα λάβει γνῶσιν τῆς δικογραφίας, δὲν ἔχω νὰ ἐπικαλεσθῶ τίποτε ἄλλο ἀλλὰ πέντε ὑπομνήματά μου, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1917 μέχρι τῆς 16 Φεβρουαρίου 1918 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Διὰ τῶν ὑπομνημάτων αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο ἐζήτουν ἀλλὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ μελετήσω τὸν φάκελλον· ἐφ’ ὅσον δὲν μοῦ ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ μελετήσω τὸν φάκελλον, πῶς νὰ λάβω γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ φακέλλου;

§79Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εἶναι ἀκριβές. Τὰ ὑπομνήματα τὰ ὁποῖα ὑπεβάλλατε δεικνύουν βαθεῖαν γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως εἶσθε ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§80Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἀλλὰ δὲν μοῦ ἐδίδετε καμμίαν πληροφορίαν καὶ διὰ τοῦτο τὴν 16 Φεβρουαρίου 1918 μοῦ ἐκοινοποίησαν καὶ ἓν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου μοῦ ἐλέγετε ὅτι δύναμαι κατὰ τὰς ὥρας τῶν ἐπισκέψεων τοῦ Ὑπουργείου νὰ λάβω γνῶσιν.

§81Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι μὲ ἐξένισε πολὺ ὅτι μοῦ ἐζητεῖτε νὰ λάβητε γνῶσιν, ἀφοῦ ἐγνώριζον πολὺ καλὰ ὅτι εἶσθε ἐν πλήρει γνώσει τοῦ φακέλλου.

§82Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἔχω ἀπὸ τῆς 22 Φεβρουαρίου ποῦ ζητῶ τὸν φάκελλον· μοῦ καταθέτουν τὸν ἥμισυ φάκελλον, μετὰ 15 ἡμέρας μοῦ καταθέτουν τὸν ἄλλον μισὸν καὶ σήμερον μοῦ φέρουν τὸ σχεδιάγραμμα. Τὸ σχεδιάγραμμα ἀπέφυγον νὰ καταθέσουν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὁ ΓΦΚΔʹ νόμος ὁρίζει ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως ὁ μηχανικὸς ὑποβάλλει τὸ σχεδιάγραμμα καὶ τὸ ἐφαρμόζει· αὐτὸ ἔπρεπε νὰ κάμῃ χωρὶς νὰ λάβῃ ὁροδείκτας.

§83Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Χθὲς μᾶς κατηγορεῖτε, ὅτι δὲν ἠκούσαμεν ἐνόρκους καταθέσεις.

§84Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἐὰν ἐφήρμοζε τὸ σχεδιάγραμμα, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἡ θέσις ἀρχίζει ἀπὸ τὸ βουνὸ «Καστάνα», ἀπέχει 800 μέτρα, κατὰ τὸν μηχανικόν σας ἀπέχει 3800 μέτρα, ὅτι ἡ παραχώρησις ζητεῖ 2500 στρέμματα, ἡ ἀπόφασις δίδει εἰς παραχώρησιν 5556 στρέμματα, δηλαδὴ τὸ διπλάσιον ἀπὸ ὅ,τι ἔχει ἡ παραχώρησις. Εἶναι δικαία τοιαύτη ἀπόφασις νὰ ἐκδοθῇ;

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι προκειμένου περὶ ὁρίων ἡ ἔκτασις εἰς στρέμματα εἶναι κἄτι τι τὸ ἐντελῶς ἐλαστικόν, ὅταν δὲ μοῦ λέγετε 2500 ἢ 5000 δὲν μοῦ κάμει ἐντύπωσιν.

§86Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὸ σχεδιάγραμμα τὸ ἔχει ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν μεταλλείων.

§87Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ νόμος λέγει ὅτι, ὅταν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἐγγράφου τῆς δηλώσεως καὶ τοῦ ἐγγράφου τῆς παραχωρήσεως, λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει τὸ διάταγμα τῆς παραχωρήσεως, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸν νόμον.

§88Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Οἱ μηχανικοὶ σᾶς ὑπέβαλλον δύο ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι λέγουσιν, ὅτι δὲν ἐστηρίχθησαν ἐπὶ βεβαιότητος ἀλλὰ ἐπὶ πιθανότητος. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ ἐπιδικασθῇ εἰς ἡμᾶς καὶ ὄχι εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ νὰ παραπέμψητε τὴν ὑπόθεσιν ἐν γένει ἐνώπιον ἑνὸς δικαστηρίου.

§89Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατὰ τίνα νόμον;

§90Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κατὰ τὸν νόμον 186.

§91Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λυποῦμαι πολύ, ἀλλὰ δὲν τὸν γνωρίζω.

§92Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Λοιπὸν νὰ παραπεμφθῇ ἡ ὑπόθεσις εἰς ἓν δικαστήριον, νὰ προσέλθῃ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος νὰ προτείνῃ τοὺς μάρτυρας του. Ἀφοῦ εἰς ὑποθέσεις 50 δραχμῶν ἐπιτρέπετε τὴν ἐξέτασιν ἐνώπιον ἀμφοτέρων τῶν διαδίκων, διατί εἰς τόσον σοβαρὰν ὑπόθεσιν νὰ μὴ γίνῃ τοῦτο;

§93Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ νόμος.

§94Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τότε πῶς ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ καταφύγω εἰς τὰ δικαστήρια;

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 276 καὶ τῶν ἀπὸ 25 καὶ 26 Ὀκτωβρίου καὶ 27 Δεκεμβρίου 1917 Διαταγμάτων «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτης Διευθύνσεως Μεταφορῶν» καὶ παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου: 1) «Περὶ μὴ ἀμέσου ἀπαιτήσεως καταβολῆς εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Σ.Π.Α.Π. τοῦ μεριδίου τοῦ Κράτους ἐκ τῶν κερδῶν ἐκμεταλλεύσεως τῶν τμημάτων ΜΚ, ΠΚΜ καὶ ΔΚ κατὰ τὰ πολεμικὰ ἔτη» καὶ 2) «Περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καταβολῆς τῆς πρὸς ἐκτέλεσιν λιμενικῶν ἔργων ἐν Λευκάδι ἀπαιτουμένης δαπάνης». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 780 τοῦ 1917 περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας», καὶ 2) «Περὶ ἐποπτείας ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Ε. Ρέπουλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ἐκδοθέντων ἀπούσης τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Μανασάκης, Δ. Ἀναγνωστάκης, Λ. Ζητάκης, Γ. Κοκκινάκης, Μ. Παπαμιχελάκης, Γ. Μυλονογιάννης, Κ. Μητσοτάκης, Ι. Λεκανίδης καὶ Μ. Σφακιανάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φόρου καταναλώσεως οἴνου». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ι. Δ. Τσιριμῶκος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς 27 Φεβρουαρίου 1918 καταστραφέντος ἀρχείου τοῦ Πρωτοδικείου Χίου». Ὁ κ. Ε. Βενιζέλος, Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ Ἐμμ. Ρέπουλης, Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπιτασσομένων ἢ ναυλουμένων πλοίων ἢ πλοιαρίων». Οἱ βουλευταὶ Κρήτης κ.κ. Γ. Μαρῆς, Δ. Ἀναγνωστάκης, Γ. Κοκκινάκης, Μ. Σφακιανάκης, Κ. Μητσοτάκης, Α. Ζητάκης, Μ. Μανασάκης καὶ Ν. Παπαδάκης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ χορηγίας μηνιαίας συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν παίδων ἐν Κρήτῃ, κατὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ ἐθνικοῦ κινήματος. Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης καὶ τροποποιήσεως διατάξεων, ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Μάνος καὶ Π. Πετρίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ κλάδου τῶν τορπιλλητῶν τοῦ Πελ. Ναυτικοῦ κλπ.». Ἡ ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ παραγομένου ἐν τῷ Παλαιῷ Βασιλείῳ, Χίῳ, Σάμῳ καὶ Κρήτῃ». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ἐλ. Βενιζέλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὸν Παντελῆν Καρασεβδᾶν». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Α. Παπαναστασίου ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου: 1) «Περὶ τῆς συμβατικῆς θέσεως τῶν ἐργατῶν ὡρισμένων ἐπιχειρήσεων, περὶ αὐξήσεως ἐργατικῶν μισθῶν καὶ τιμολογίων δημοσίων ἐπιχειρήσεων καὶ ἐπεκτάσεως τῶν νόμων ΔΚΗʹ καὶ 325». 2) «Περὶ κατασκευῆς ἐξυγιαντικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλυνίκῃ». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ τοπογραφικῆς ὑπηρεσίας διατάξεων τοῦ 972α νόμου», καὶ 4) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 541 νόμου». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ι. Τσιριμῶκος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ διατηρήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 847 καὶ 160 «περὶ φυλακῶν».

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κατσίνας παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅπως συμπληρώσῃ ὡς τάχιστα τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου Δομβραίνης, εἰς ὃ φοιτῶσι περὶ τοὺς 120 μαθηταὶ ὑπὸ ἕνα γηραιὸν ἑλληνοδιδάσκαλον, τοῦ ἑτέρου ἐπιστρατευθέντος. Ἐπανειλημμέναι συστάσεις αὐτοῦ καὶ ἀναφοραὶ τῶν κατοίκων περὶ συμπληρώσεως τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, οὐδεμιᾶς προσοχῆς ἔτυχον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§98Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὸ σχολεῖον Δομβραίνης ὑπάρχουν δύο ἑλληνοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἐστρατεύθησαν, ἀλλὰ παρέμεινεν καὶ ἕτερος μὴ στρατευθείς.

§99Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ἐστρατεύθησαν δύο ἀλλὰ εἷς, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον μοῦ κάμνει κατάπληξιν, εἶναι ὅτι ὁ τμηματάρχης μοῦ εἶπεν ὅτι ἀγνοεῖ περὶ τῆς τύχης τοῦ δευτέρου.—Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἕνας γηραιὸς ἑλληνοδιδάσκαλος εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν του προκειμένου περὶ 120 μαθητῶν, ὁ δεύτερος ἐστρατεύθη, ὁ δὲ τρίτος εὑρίσκεται εἰς ἄγνοιαν.

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι ὅτι ὁ σχολάρχης Κερμελῆς καὶ ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος Γκέλας ἐστρατεύθησαν, ὁ δὲ Ταμπαράκης ὑπηρετεῖ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Σταμάτης, Κ. Γόντικας καὶ Π. Καραπᾶνος ἐρωτῶσι τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Δικαιοσύνης ἂν καὶ τίνα μέτρα ἔλαβον κατὰ τῶν μελῶν καὶ τοῦ Προέδρου (Εἰσαγγελέως Δ. Βωβοῦ) τοῦ ἐκτάκτου Στρατοδικείου Καλαμῶν, ὡς περιῆλθεν εἰς γνῶσιν αὐτῶν ἡ δρᾶσις τῶν εἰρημένων κατὰ τὰς κατὰ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου 1917 συνεδριάσεις τοῦ εἰρημένου Στρατοδικείου καὶ δὴ μετὰ τὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑποβολὴν τοῦ πορίσματος τῆς ἐνεργηθείσης ἐνόρκου προανακρίσεως ὑπὸ τοῦ συνταγματάρχου κ. Βαρδουλάκη.

§102Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διατί δὲν κατέθηκε τὸν φάκκελον, τὸν ὁποῖον ἐζήτησα ἐν σχέσει πρὸς τὴν δρᾶσιν τοῦ ἐκτάκτου Στρατοδικείου Καλαμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μοῦ εἶπε τότε ὅτι ὁ φάκελλος εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, τοῦ ὁποίου αἱ ἐργασίαι δὲν εἶχον περατωθῆ. Κατόπιν κατέθηκε τὰ παραχωρηθέντα ἀντίγραφα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία, διότι, ὡς ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὁ φάκελλος ἦτο ὀγκώδης. Εἶμαι ὑποχρεωμένος κατόπιν τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα, νὰ μὴ ἀπασχολήσω ἐγὼ τὴν Βουλὴν διὰ λόγων, ἀλλὰ ν’ ἀφήσω νὰ ὁμιλήσουν πρὸς αὐτὴν τὰ ἔγγραφα. Καὶ ἤδη λέγω συνεστήθη κύριοι ἐν Καλάμαις τὸ ἔκτακτον Στρατοδικεῖον, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του τὸν μέγαν, ἵνα προασπίσῃ τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ συνεδρίασιν ἀνέπτυξε τὸν σκοπὸν τῶν ἐκτάκτων Στρατοδικείων, ὁ Βασ. Ἐπίτροπος, ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ αὐτόθι Μέραρχος, ἐπέστησαν δὲ τὴν προσοχὴν τῶν ἀποτελούντων τὸ ἔκτακτον Στρατοδικεῖον, ἐν σχέσει πρὸς τὸν μέγαν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχον νὰ ἐκπληρώσωσιν ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ Πολιτεία καὶ πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἐν γένει τῆς Πατρίδος, ὑφ’ ἃς τελεῖ ἐμπολέμους περιστάσεις. Ἂς ἀφήσω νὰ ὁμιλήσωσι πρὸς ὑμᾶς αἱ ἀποφάσεις αἱ ἐκδοθεῖσαι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Πρώτη ἀπόφασις τοῦ Στρατοδικείου εἶναι ἡ ἐκδοθεῖσα κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων αὐτοῦ, τὴν 21 Ὀκτωβρίου, κατὴν ὁποίαν εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἱερέως Ζαφειροπούλου, κατηγορουμένου ἐπὶ τῇ ἐξυβρίσει τοῦ νῦν Βασιλέως, δηλαδὴ ὁ ἱερεὺς οὗτος δὲν ἀνεγνώριζε τὸν νῦν Βασιλέα, ἀλλὰ τὸν ἔκπτωτον Βασιλέα— καὶ τοῦ καθεστῶτος τοῦ σημερινοῦ. Δὲν ἤθελεν ὁ ἄνθρωπος τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζομεν ὅλοι, καὶ ὁ ἀρχηγός μας, ἀλλὰ τὸ καθεστὼς τὸ πρό. Ἀμφότερα τ’ ἀδικήματα ταῦτα ἀπεδείχθησαν ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου, ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἐξύβρισις κατὰ τοῦ νῦν Βασιλέως ἔλαβε χώραν πρὸ τῆς κηρύξεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Νόμου ἐν Μεσσηνίᾳ, διὰ τοῦτο δὲν κατελογίσθη εἰς αὐτὸν τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ἀλλὰ κατεδικάσθη οὗτος, ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα, εἰς φυλάκισιν 4 μηνῶν λίαν ἐπιεικῶς. Παραδόξως, ὅμως τὸ δικαστήριον αὐτεπαγγέλτως, χωρὶς νὰ ζητήσῃ οὔτε ὁ κατηγορούμενος, οὔτε ὁ Βασ. Ἐπίτροπος, οὔτε κανεὶς ἄλλος, ἐχορήγησεν εἰς τὸν κατηγορούμενον τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀναστολῆς τῆς ποινῆς καὶ ἀνέστειλε ταύτην ἐπὶ μίαν τριετίαν.

§103Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δικαστήριον ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν...... (Θόρυβος).

§104Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἀφορᾷ τὴν ὑπόστασιν τοῦ καθεστῶτος. Λοιπὸν εἰς τὰς 28 Ὀκτωβρίου εἰσάγεται δευτέρα ὑπόθεσις τοῦ ἀρχιμανδρίτου Παυλοπούλου Δαμιανοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς λειτουργίας, ἱερουργῶν ἐν τῇ Μαλαθῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῶν τιμίων δώρων δὲν ἐμνημόνευσε τοῦ ὀνόματος τοῦ νῦν Βασιλέως Ἀλεξάνδρου, ἀλλὰ τοῦ ἐκπτώτου Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ὁ ἀρχιμανδρίτης οὗτος ἐκηρύχθη παμψηφεὶ ἔνοχος. (Σᾶς ἀναγιγνώσκω τὴν ἀπόφασιν) «ἀναγιγνώσκει» διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Στρατοδικείου Καλαμῶν». Ἐκηρύχθη λοιπὸν ἔνοχος παμψηφεὶ καὶ κατεδικάσθη εἰς φυλάκισιν 6½ μηνῶν. Συνέβη μάλιστα καὶ τοῦτο, ἐνῷ ὁ Βασ. Ἐπίτροπος προέτεινεν, ὅπως τεθῇ ὁ καταδικασθεὶς ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν, ἡ πρότασίς του ἀπερρίφθη. Κατόπιν εἰσάγεται εἰς δίκην εἷς δεκανεὺς ὀνόματι Σίχτης Δημ. ὁ ὁποῖος ἔλεγεν «ἐγὼ εἶμαι παιδὶ τοῦ Κωνσταντίνου».

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ὕβριν κατὰ τοῦ καθεστῶτος.

§106Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἀκούσατε τί λέγει ἡ ἀπόφασις δι’ αὐτὸν (ἀναγιγνώσκει). Ἐκηρύχθη καὶ οὗτος ἔνοχος καὶ κατεδικάσθη εἰς φυλάκισιν 40 ἡμερῶν. Κατόπιν ἐδικάσθη ἕνας Ποῦλος καὶ ἐκηρύχθη ἀθῶος, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶ δὲ περισσότερον τὴν Βουλήν, λέγω. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Στρατοδικείου. Πρὸ τῶν τοιούτων ὅμως ἀποφάσεων ἐξηγέρθη ἡ κοινὴ γνώμη, ὁ δὲ Βασ. Ἐπίτροπος εἶπεν, ὅτι εἶναι περιττὸς ὁ θεσμὸς τῶν Στρατοδικείων. Προτιμώτερον νὰ καταφεύγωμεν, προκειμένου περὶ τοιούτων ὑποθέσεων, εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον διότι ἐκεῖ ἀσφαλῶς εὑρίσκομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλομεν. Πρὸ τῆς τοιαύτης καταστάσεως ὁ Βασ. Ἐπίτροπος ἐθεώρησε καθῆκον ν’ ἀναφέρῃ πρὸς τὸν Διοικητὴν τὰ λαβόντα χώραν καὶ ἔλαβε παρ’ αὐτοῦ τὴν ἐντολὴν ν’ ἀποσύρῃ τὰς ὑπολοίπους δικογραφίας, διότι ὁ κ. Διοικητὴς εἶχε τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Στρατοδικεῖον, ἀνέφερε δὲ συγχρόνως τὰ γεγονότα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τηλεγραφήματός του, τὸ ὁποῖον ἔλεγε τὰ ἑξῆς (ἀναγιγνώσκει). «Κατὰ τὴν σημερινὴν δικάσιμον ἐκτάκτου Στρατοδικείου οἱ Στρατοδίκαι Βωβὸς Εἰσαγγελεὺς προεδρεύων κλπ. ἐπιλήσμονες τῆς περιστάσεως ἐπεδείξαντο ἐγκληματικὴν ἐπιείκειαν, ὥστε ἠναγκάσθη Βασ. Ἐπίτροπος ἐγκρίσει μου ν’ ἀποσύρῃ λοιπὰς δίκας καὶ διακόψῃ συνεδρίαν κλπ. Παρακαλῶ μετατεθοῦν οὗτοι τηλεγραφικῶς κλπ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον ληφθῶσι παρ’ Ὑπουργείου σοβαρὰ μέτρα κατὰ Στρατοδικῶν, ὥστε παραδειγματισθῶσι λοιποί».

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν Στρατοδικῶν αὐτῶν;

§108Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Αὐτοὶ παρεπέμφθησαν εἰς δίκην. Τί τοὺς θέλετε; Λοιπόν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἅμα τῇ λήψει τοῦ ἀνωτέρω τηλεγραφήματος ἐθεώρησε προσῆκον νὰ διατάξῃ ἐνέργειαν προανακρίσεως, ἀνέθεσε δὲ ταύτας εἰς τὸν Συνταγματάρχην κ. Βαρδουλάκην. Ὁ Συνταγματάρχης κ. Βαρδουλάκης ἐνήργησε τὴν προανάκρισιν, ἐξήτασε περὶ τοὺς 10 μάρτυρας καὶ ὑπέβαλε τὸ πόρισμα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων μαρτύρων ἐξήτασε καὶ τὸν Εἰσηγητὴν τοῦ Στρατοδικείου κ. Δερμιτσάκην, ὁ ὁποῖος λέγει τὰ ἑξῆς μεταξὺ ἄλλων (ἀναγιγνώσκει) «ὅτι ἡ ἐπιδειχθεῖσα διαγωγὴ τῶν Στρατοδικῶν καὶ τοῦ Προέδρου ἦτο οἱονεὶ πρόκλησις κατὰ τῆς καθεστηκυίας Κυβερνήσεως καὶ τοῦ καθεστῶτος. Ἐγκρίνει τὴν στάσιν τοῦ Βασ. Ἐπιτρόπου καὶ τοῦ Διοικητοῦ Στρατηγοῦ, διότι μόνον διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃ οὗτοι ἐνήργησαν ἐπῆλθε τὸ προσδοκώμενον ἀποτέλεσμα ἤτοι, ὁ σεβασμὸς καὶ τὸ γόητρον τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης ἀπεκατεστάθη—καὶ ἡ κοινωνία ἀφ’ ἑτέρου ἐφησύχασε πρὸς δὲ τὰ ταραχοποιὰ στοιχεῖα ἔκλιναν τὴν κεφαλὴν μὴ ἔχοντα πλέον νὰ ἐλπίσουν εἰς τὸ μέλλον ὑποστήριξιν». Ἐξετάζεται ὁ αὐτόθι ἀστυνόμος, Ἑλληνοτάκης, ὑποθέτω, ὁ ὁποῖος ἐν τέλει ἀναφέρει (ἀναγιγνώσκει): «ἐν γένει δὲ αἱ ἀποφάσεις αἱ ἐκδοθεῖσαι παρὰ τοῦ Στρατοδικείου δὲν ἐνεποίησαν καλὴν ἐντύπωσιν καὶ ἕνεκα τούτου ἐξεδηλώθησαν τρεῖς ἀντιστάσεις κατὰ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντός των ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν». Ἐξητάσθησαν καὶ οἱ ἄλλοι μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ παραμείνουν οἱ Στρατοδῖκαι αὐτοὶ λειτουργοῦντες δὲν ἐγγυῶνται περὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν. Ὑποβάλλει ὁ Μέραρχος κ. Βαρδουλάκης τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ διαβάσω. Ἀφ’ οὗ ἐκθέτει τὰ τῶν δύο ἀποφάσεων προτείνει (ἀναγιγνώσκει:) «ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Στρατοδικεῖον Βωβὸς Εἰσαγγελεὺς Προεδρεύων, Ζήρας ταγματάρχης καὶ Θεοδωράκης καὶ λοιποὶ δὲν ἐξετέλεσαν ἀμερολήπτως τὰ ἀνατεθέντα αὐτοῖς καθήκοντα ἐπιδείξαντες ἀδικαιολόγητον ἐπιείκειαν, ἰδιαιτέρως δὲ ὁ Πρόεδρος τοῦ Στρατοδικείου (Εἰσαγγελεὺς Βωβὸς)» δὲν ἐξετέλεσε τὴν διαβιβασθεῖσαν αὐτῷ ἐντολήν. Αὐτὸς εἶναι κύριοι ὁ Προεδρεύων τοῦ Στρατοδικείου.

§109Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ζήρας Ἰωάννης; Εἶναι ὁ ἥρως τῶν σκηνῶν τῆς Λευκάδος, ὁ ὁποῖος κατηγγέλθη.

§110Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἡ ἔκθεσις αὕτη κύριοι, ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ θὰ παρακαλέσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ μὲ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς ἡ Βουλή. Ἀπὸ τῆς 16 Νοεμβρίου 1917 μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦλθε ὁ ἤδη Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ μετὰ πάροδον τριῶν ἡμερῶν, ἡ δικογραφία αὕτη οὐδὲ κἂν ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον ἦτο ἁρμόδιον διὰ τὸν Πρόεδρον, διότι ἂν ἤθελεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ τὸ εἶχε κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Γρίβας τὴν 13 Δεκεμβρίου ἐθεώρησε προσῆκον κατόπιν τῆς μελέτης τῆς δικογραφίας νὰ κοινοποιήσῃ διαταγὴν πρὸς τὸ Αʹ Σῶμα Στρατοῦ ἔχουσαν οὕτω: (ἀναγιγνώσκει): «Ὑπ’ ὄψει λαβὼν κλπ. διατάσσω, ὅπως παραπεμφθῇ ἐνώπιον Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου ἕκαστος τῶν στρατιωτικῶν μελῶν τοῦ Στρατοδικείου καὶ ἀποφανθῇ τοῦτο, ἂν ὑπάρχῃ λόγος νὰ τεθῇ οὗτος εἰς ἀπόταξιν διὰ βαρὺ περὶ τὴν ὑπηρεσίαν πταῖσμα, διά τινας δὲ ἐκ τούτων, ὅπως οὗτοι αὐτεπαγγέλτως τεθῶσιν εἰς ἀποστρατείαν».—Θέτει λοιπὸν τὸ ἐρώτημα εἰς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀποτάξεως διὰ βαρὺ περὶ τὴν ὑπηρεσίαν πταῖσμα. Τώρα μένει τὸ ἄλλο μέλος, ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου. Διὰ τὸν Πρόεδρον τοῦ Δικαστηρίου, διὰ τὸν ὁποῖον ἀπεδείξατο ὁ κ. Ὑπουργὸς μεγάλην ἐπιείκειαν, νομίζων, ἴσως, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὴν Δικαιοσύνην, ἔρχεται αὐτὸς οὗτος ὁ Βωβὸς καὶ ἀποδεικνύει τὸν ἑαυτόν του φωνάζοντα κατὰ τοῦ καθεστῶτος καὶ λέγοντα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, εἶσαι ὑποχρεωμένος, λαμβάνων ἤδη γνῶσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν νὰ θέσῃς καὶ δι’ ἐμὲ (δηλαδὴ διὰ τὸν φωνάζοντα Βωβὸν ἐρώτημα ἀποτάξεως! Ἐπειδὴ δὲ δὲν παρεπέμφθη εἰς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ὡς στρατιωτικὸς καὶ αὐτός, ἀλλ’ ὑπάγεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, θὰ παρακαλέσω εἴτε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν ἔκδοσιν ἀντιγράφων κεκυρωμένων διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, εἴτε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκδώσῃ ἀντίγραφα τάχιστα, τὰ ὁποῖα ν’ ἀποσταλῶσι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ παρεμποδισθῇ ἡ ἐνέργεια τῆς ἄλλης ἀρχῆς τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς πλέον τῆς Δικαιοσύνης, ἂς πράξῃ πᾶν ὅ,τι ἡ ἐκτέλεσις τῶν καθηκόντων του ἐπιβάλλει.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§112Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρόκειται, κύριοι βουλευταί, περὶ τοῦ Προέδρου καὶ τῶν ἄλλων στρατοδικῶν τοῦ Ἐκτάκτου Στρατοδικείου Καλαμῶν. Εἶναι, νομίζω, ἡ τετάρτη ἢ πέμπτη φορὰ ποῦ ἀπασχολεῖται ἡ Βουλὴ μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ἄλλων συνεδριάσεων, καὶ τώρα μόνον δι’ ἐλαχίστων θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ τούτου τὴν Βουλήν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συζήτησις αὕτη. Πρόκειται νὰ ἐλεχθῇ κοινοβουλευτικῶς ἐν τῇ Βουλῇ Ὑπουργός, καὶ ὁποῖος; Ὁ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ ὁ τῆς Δικαιοσύνης; Διὰ ποίαν πρᾶξιν; Διατὶ δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των; Καὶ ποῖον ἦτο αὐτὸ τὸ καθῆκόν των; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν βλέπω, ὅτι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἐζήτησε τὴν παραπομπήν των εἰς Συμβούλιον, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὸν Πρόεδρον, καὶ τοῦτον στρατιωτικὸν ὄντα τότε, δὲν γνωρίζω ἂν ἦτο ἁρμόδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν—νομίζω ὄχι— δὲν εἶχε τὴν δικαιολογίαν, λέγει, εἰς χεῖράς του. Ἀλλὰ τὶ θὰ κρίνωσι, καὶ πόθεν ἠγέρθη τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖται ἡ Βουλὴ σήμερον; Θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν δικαστικὴν συνείδησιν οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ νὰ κρίνωσι ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε τὸ δικαστήριον; Θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ὑπάρχῃ δόλος ἐν τῇ ἐκδόσει τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐπὶ σκοπῷ βλάβης τοῦ καθεστῶτος; Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει κανεὶς δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν δικαστικὴν συνείδησιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποδίδει εἰς τὸν δικάζοντα δόλον. Βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντεταλμένοι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ὑπὸ τῶν νόμων διαγραφομένων νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν δικαστικὴν συνείδησιν. Τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον προεκλήθη εἰς Καλάμας, δὲν ἔχει ἀφορμὴν τὰς ἀποφάσεις τοῦ δικαστηρίου, ἀλλὰ τὴν συμπεριφορὰν ἑνὸς Β. Ἐπιτρόπου κ. Ἀγκᾶ, διότι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐδικάσθη, ὅπως φαίνεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, καὶ εἶναι ἐπίσημα αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγω, εἰς ἱερωμένος εἰς 6½ μηνῶν φυλακήν. Τὶ δὲ ἦτο; Ἐκ τῆς δικογραφίας φαίνεται ὅτι ἦτο εἷς ἀλκοολικός, τελείως μεθυσμένος καὶ τὸ δικαστήριον ἐδέχθη σύγχισιν. Ὁ μέραρχος κ. Ξούκης ἔλαβε γνῶσιν τούτων καὶ διεβίβασεν ἀμέσως πρὸς τοὺς στρατοδίκας τὴν παραγγελίαν νὰ διακόψωσι τὴν συνεδρίασιν, διότι εἶχε νὰ τοὺς εἴπῃ κἄτι. Ὁ Β. Ἐπίτροπος Ἀγκᾶς μεταβαίνει εἰς τὸ δικαστήριον δημοσίᾳ συνεδριάζον, καταβιβάζει τὸν Ἀντεπίτροπον τὸν εὑρισκόμενον ἐπάνω εἰς τὸ δικαστήριον, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, ζητεῖ τὸν λόγον ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν Πρόεδρον, καὶ τοῦ λέγει: Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψητε ἐπὶ 5 λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν. Ἔχω νὰ σᾶς ἀνακοινώσω κἄτι. Ὁ Πρόεδρος λέγει: Προχωρεῖτε δὲν διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Τότε ὁ κ. Ἀγκᾶς λέγει. Σᾶς παραγγέλω νὰ διακόψητε τὴν συνεδρίασιν διότι αἴρει τὴν ἐμπιστοσύνην του ὁ στρατηγὸς ἀπὸ σᾶς καὶ δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε. Τοῦτο ἐγένετο ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει. Τότε ὁ κ. Ἀγκᾶς ἐπειδὴ ἐπέμενεν ἐσηκώθη καὶ ἔφυγεν. Ὁ Πρόεδρος καλεῖ ἄλλον Ἀντεπίτροπον. Ἐκεῖθεν προεκλήθη τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ δὲ Ὑπουργὸς διέταξε νὰ παραπεμφθῇ εἰς Συμβούλιον. Ἄλλος δὲ μάρτυς ἐξεταζόμενος ἐνώπιον τοῦ κ. Βαρδουλάκη τοῦ ὁποίου τὴν ἔκθεσιν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διεμαρτυρήθη κατὰ τοῦ Ἀγκᾶ, διότι δὲν ἔδωκε τοιαύτην διαταγὴν νὰ συμπεριφερθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἀλλὰ τοῦ εἶπεν, ἀφοῦ διακοπεῖ ἡ συνεδρίασις νὰ καλέσῃ τοὺς κ. κ. Στρατοδίκας καὶ νὰ τοὺς εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἐπιεικεῖς, ἀλλὰ δὲν εἶχεν εἰπῆ νὰ γίνῃ τοῦτο ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, δηλαδὴ ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, τὸ νόμῳ συντεθειμένον. Τοῦτο εἶναι τὸ ἐπεισόδιον τὸ προκαλέσαν ἐξέτασιν ὄχι διὰ τὴν ἀπόφασιν ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ διακοπὴ τοῦ συνεδρίου, καὶ διὰ παρέμβασιν ὑπὲρ τῶν κατηγορουμένων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄνθρωποι μικροὶ καὶ μέθυσοι. Ἐνθυμεῖσθε εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκετο ἡ Πελοπόννησος κατ’ Αὔγουστον καὶ ποῖα μέτρα ἐλαμβάνοντο, ὁ δὲ μέραρχος εἶχε συστήσῃ ἐπιείκειαν διὰ τὰς πράξεις τοῦ παρελθόντος. Ἀσχέτως δὲ τοῦ ἂν ἡ ποινὴ τῶν 6½ μηνῶν εἶναι ἐπιεικὴς ἢ ὄχι, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως, θὰ παρεκάλουν νὰ διαβιβασθῇ ἡ δικογραφία καταλλήλως καὶ νὰ ἐξετασθοῦν τὰ πράγματα αὐτά. Ἀλλὰ δὲν τολμῶ νὰ ἀξιώσω τὴν ἐκτίμησιν τοῦ καθ’ ἕκαστον κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον. Ἐὰν εὑρίσκωνται ἐν ἀδίκῳ θὰ τιμωρηθῶσι διὰ τῶν νομίμων ἀρχῶν καὶ διοικητικῶς ὡς πρέπει. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα ὄχι διὰ νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἔντιμον συνάδελφον ἀλλὰ νὰ συστήσω νὰ ἐξακριβωθῶσι τὰ πράγματα καὶ ἔκαμον μνείαν τοῦ ἐπεισοδίου διὰ νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προέβη εἰς τὰς ἐνεργείας του διότι ἐξέδωκαν αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν ἀπόφασιν.

§113Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἐπιτρέψατε νὰ ἀναγνώσω τὰ πρακτικά.

§114Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὰ ἀναγινώσκω ἐγώ. (ἀναγινώσκει) «Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος... κλπ.

§115Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ δικογραφία ἐν ἀντιγράφῳ.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Χρυσοστάλης συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ καὶ μεταφερθοῦν τὰ γραφεῖα τῶν ἀρχείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς διαμέρισμά τι κατάλληλον διότι τὸ χρησιμεῦον ἤδη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶναι ὑπόγειον, παρόμοιον μὲ τὰς φυλακὰς τοῦ Παλαμηδίου, καταστρέφεται δὲ ἀνεπανορθώτως ἡ ὑγεία τῶν ἐκεῖ ἐργαζομένων ἀτυχῶν ὑπαλλήλων.

§117Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα, θὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μελᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῆς κάτωθι ὑποθέσεως καὶ νὰ ἐπέμβῃ ὅπως ἀπαλλαγῇ τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον τοῦ Ἐπιμελητοῦ τῆς Χειρουργικῆς Πανεπιστημιακῆς Κλινικῆς Χαραλάμπους Παπαηλιοῦ. Καταθέτει τὴν ἔκθεσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Αʹ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν μετεφέρθη ἐκ τῆς Πανεπιστημιακῆς Κλινικῆς τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου, ἣν διευθύνει ὁ κ. Παπαηλιοῦ, ὁ ἀτυχὴς ἐθελοντὴς Χαθέλης Νικόλ. καὶ συνεπεία τῆς ὁποίας τοῦ ἐκόπη ὁ ποῦς. Εἶνε τὸ δεύτερον περιστατικὸν προερχόμενον ἐκ τῆς αὐτῆς Κλινικῆς, καὶ ἄλλου χωροφύλακος τραυματισθέντος πρὸ 2 ἐτῶν ἐν Σάμῳ καὶ μεταφερθέντος τούτου εἰς τὸ Αʹ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον μὲ ὄζουσαν γάγγραιναν ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης περιποιήσεως.

§119Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διέταξα ἀνάκρισιν ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου ἵνα ἐξακριβωθῇ κατὰ πόσον πταίει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Πολιτικοῦ Νοσοκομείου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἓν ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τῆς κατατεθείσης ὅπως μοῦ χρησιμεύσῃ κατὰ τὴν ἀνάκρισιν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κριάρης παρακαλεῖ τοὺς κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ γνωρίσωσιν αὐτῷ ἂν προτίθενται νὰ ὑποβάλωσι νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν «περὶ δωρεᾶς τοῦ φρουρίου (Ντάμπιας) τῆς πόλεως Χανίων εἰς τὸν Δῆμον Χανίων, ἀποδεχόμενοι τὴν παράκλησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Χανίων καὶ τὴν σύστασιν καὶ πρότασιν τοῦ ἀντιπροσώπου Κρήτης κ. Κροκιδᾶ.

§121Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπεβλήθη περὶ τούτου νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ξηρὸς παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξῃ τὴν ἀποστολὴν θείου καὶ θεϊκοῦ χαλκοῦ εἰς τὸ μονοπώλιον Ἀμφίσσης, ἔστω καὶ μικρὰς ποσότητας, ἀφοῦ ὁ κτηματικὸς σύλλογος Ἀμφίσσης δι’ ἀναφορᾶς ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην θεωρεῖ τὴν ἄμεσον ἀποστολήν.

§123Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διετάχθη ἡ ἀποστολὴ θείου ὅπερ καὶ ἀνεχώρησε.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ξηρὸς παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν ἐπιμελητείαν τοῦ Στρατοῦ καὶ προμηθευθῇ αὕτη ποσότητα ἐλαιῶν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τοῦ ἀποθέματος ἐλαιῶν Ἀμφίσσης, αἵτινες δυνάμει τῶν ἀπαγορευτικῶν διατάξεων περὶ ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θέλουσι παραμείνει ἀπώληται πρὸς μεγάλην ζημίαν τῶν παραγωγῶν.

§125Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διετάχθη ὅπως κατὰ τὴν νέαν προμήθειαν ἀγορασθῶσι ἐλαῖαι Ἀμφίσσης.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κριάρης παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ γνωρίσῃ αὐτῷ ἂν ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ καὶ πρὸς ἀρβυλοποιοὺς Χανίων, ἀπαρτίζοντας πρὸ ἐτῶν Σύλλογον «Ἀρβυλοποιῶν» ἐν Χανίοις ἐκ τριάκοντα καὶ πλέον μελῶν, πρὸς τοὺς πτωχοὺς τούτους βιοπαλαιστὰς οἰκογενειάρχας μέρος τοὐλάχιστον ὑλικῶν (δερμάτων, πετσιῶν κλπ.) πρὸς κατασκευὴν ἀρβυλῶν τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ ἀποδεδειγμένον τυγχάνει ὅτι ἡ ἄλλοτε ἀναληφθεῖσα ὑπ’ αὐτῶν τοιαύτη ἐργασία παρὰ τοῦ Δημοσίου ἦτο πολλῷ καλυτέρα πάσης ἄλλης.

§127Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπεφάσισα μάλιστα, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν κατηργασμένα δέρματα. Ἅμα ἀφιχθῶσι θὰ ἀποστείλω καὶ πρὸς αὐτούς.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος παρακαλεῖ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐὰν θέλῃ ληφθῆ πρόνοια διὰ τοὺς μονογενεῖς ὀρφανοὺς πατρός, ἵνα μεταφερθῶσιν εἰς τὴν βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας.

§129Α. ΓΡΙΒΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γίνεται ἡ δέουσα μελέτη τοῦ ζητήματος.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς τύχης τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τοῦ Πόντου μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἐκεῖθεν τοῦ Ρωσσικοῦ Στρατοῦ.

§131Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πράγματι ὑπῆρξε κίνδυνος τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τοῦ Πόντου μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἐκεῖθεν τῶν Ρωσικῶν στρατευμάτων, συνεπείᾳ δὲ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐπεκαλέσθη τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἱσπανικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει ἀναλάβει τὴν προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων, αὕτη δὲ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προβῇ εἰς ἔντονον διάβημα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανασάκης ἐκθέτει ὅτι ἡ ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως κατάστασις τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι εἰς ἄκρον ἀπελπιστική, λόγῳ τοῦ ὅτι τὰ ὑπόγεια δωμάτια, ἔνθα εἶναι τοποθετημένον τὸ Πρωτόκολλον τοῦ Ὑπουργείου τούτου εἶναι τελείως ἀνθυγιεινά, ὑγρὰ καὶ ἀνήλια. Παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν σκέπτεται νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν διὰ μεταφορᾶς τοῦ Ἀρχείου εἰς καταλληλότερον μέρος.

§133Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν κατάστασιν τοῦ Ἀρχείου, ἔλαβον ἤδη μέτρα περὶ μεταφορᾶς αὐτοῦ εἰς κατάλληλον μέρος.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστοδουλιᾶς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως πληροφορήσῃ εὐαρεστούμενος τὴν Βουλὴν τίνες οἱ λόγοι τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου τοῦ ἅλατος καὶ οὐχὶ ἡ διὰ τῶν ἀποθηκῶν τῶν Μονοπωλίων κατανάλωσις, ἐξ οὗ ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἔφθασεν εἰς δύο δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε πρὸς ἐφοδιασμὸν τῶν ἀποθηκῶν τῶν Μονοπωλίων ἰδίᾳ τῆς Εὐρυτανίας, ἐπαρχίας κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτροφικῆς, εἰς ἣν ὑπάρχει παντελὴς ἔλλειψις.

§135Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διετάχθη ἤδη ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων νὰ φροντίσῃ ὅπως ἐφοδιάσῃ μὲ ἅλας καὶ τὴν ἀποθήκην Εὐρυτανίας.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Β. Κυρέλλος καὶ Δ. Κατσίνας παρακαλοῦν τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν ἐλευθέραν μεταφορὰν ἀραβοσίτου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, διότι ὑπάρχει ἐκεῖ μεγάλη διαθέσιμος ποσότης ἀραβοσίτου, ὅστις ἂν δὲν χρησιμοποιηθῇ ἐντὸς ὀλίγου, θὰ καταστραφῇ καὶ θὰ ἀποβῇ ἄχρηστος, πρὸς μεγίστην ζημίαν ὄχι μόνον τῶν κατόχων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ὁπωσδήποτε ἐχόντων ἀνάγκην τοῦ καρποῦ αὐτοῦ.

§137Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Θέλουσι ληφθῆ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ ἔλλειψις εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς.

§138Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὑπάρχουσι χωρία εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγάλην περίσσειαν ἀραβοσίτου καὶ ὅμως οὔτε ἐκεῖθεν ἐπιτρέπεται ἡ ἐλευθέρα μεταφορά.

§139Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐντὸς τῆς Ἐπαρχίας, κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν ὁ ἀραβόσιτος. Προσφέρεται πρὸς 60 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν καὶ κανεὶς ἀγοραστὴς δὲν προσέρχεται νὰ ἀγοράσῃ. Εἶναι δὲ εἶδος τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ, ἂν μείνῃ ἓν ἔτος καθίσταται πικρὸν καὶ ἐντελῶς ἄχρηστον ὡς τροφὴ τῶν ἀνθρώπων. Ἕνεκα τούτου δὲ οἱ καλλιεργηταὶ σκέπτονται νὰ μὴ προβῶσι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εἰς καλλιέργειαν ἀραβοσίτου. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν θελήσητε νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἐξαγωγὴν νὰ διευκολύνετε τοὐλάχιστον τὴν διάθεσιν τοῦ εἴδους αὐτοῦ πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ, καθ’ ὅσον μάλιστα ὁ ἀραβόσιτος εἶναι προτιμώτερος ἀπὸ τὴν κριθήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἤδη τρέφονται.

§140Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ποιότης ἀραβοσίτου εἰς τὴν Ἐπαρχίαν ἡ ὁποία δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς κατασκευὴν ἄρτου, ὑπάρχουσι δὲ καὶ ὁλόκληρα χωρία, τὰ ὁποῖα τρέφονται διὰ τοιούτου ἄρτου. Ἐφ’ ὅσον δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς ἀρτοποίησιν βεβαίως καλὸν θὰ ἦτο νὰ διατεθῇ διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως ἐνεργήσῃ διὰ τοῦ μᾶλλον προσφόρου μέσου περὶ ὁριστικῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑφισταμένων εἰσέτι ἐκκρεμῶν ἀπαιτήσεων, διαφόρων δικαιούχων ἐξ ἐπιτάξεων κατὰ τὰ ἔτη 1912 καὶ 1913, ἰδίᾳ ἐν Ἠπείρῳ καὶ ὧν ἡ ἐκκρεμότης, ὡς γνωστόν, ἐλλείψει στοιχείων τινῶν, ὀφείλεται εἰς ὑπαιτιότητα τῶν τότε ἁρμοδίων ἐπὶ τῆς ἐπιτάξεως ἀρχῶν, καθόσον, καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν εἶναι, πρὸς ἄρσιν ἄλλου παντὸς παραπόνου, νὰ τύχωσι τῆς προσηκούσης ἀποζημιώσεως διὰ τοῦ τελικοῦ, ὡς εἴρηται διακανονισμοῦ τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν.

§142Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἁρμόδιος εἶναι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δύναμαι ὅμως νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἐπερωτοῦντα κ. βουλευτὴν ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι συντεταγμένα τὰ δελτία ἐπιτάξεως συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, δὲν ὑπάρχει ἕτερον μέσον ἢ νὰ καταφύγωσιν οἱ ἀδικούμενοι εἰς τὰ δικαστήρια.

§143Α. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Διὰ νὰ ἀπαλλαχθῶσιν οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ δίκας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ληφθῇ οἱονδήποτε μέτρον, διότι αἱ ἐπιτάξεις ἐγένοντο πολὺ ἀτάκτως.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Γαρουφαλιᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ Διατάγματος τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοῦ ἀφορῶντος τὴν πληρωμὴν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων εἰς τοὺς προαγομένους λειτουργοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦτο πρὸς ἄρσιν τῶν ἐπερχομένων ἐπιζημίων δι’ αὐτοὺς συνεπειῶν.

§145Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔλαβον ἀκόμη ἀφορμὴν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ ζήτημα αὐτό.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κριάρης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως γνωρίσῃ αὐτῷ τίνα ἀπόφασιν ἔλαβεν διὰ τὴν ζητουμένην ἀποζημίωσιν τοῦ γέροντος ἀγωνιστοῦ Ἰωάννου Μαριδάκη, οὗτινος τὸ ἀμπέλι ἐτρύγησαν καὶ κατέστρεψαν κατ’ Αὔγουστον 1917 ἄγνωστοι στρατιῶται καὶ οὗτινος ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται εἰς τὸ Στρατοδικεῖον Ἀθηνῶν.

§147Α. ΚΡΙΑΡΗΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν· ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Ἕνας γεροντάκος ὀγδοηκοντούτης ἀγωνιστής, Ι. Μαριδάκης, εἶχεν ἐνοικιάσει δύο στρέμματα ἀμπέλου εἰς τοὺς ἀμπελοκήπους ἔξω. Ὁ ἀγωνιστὴς αὐτὸς εἶναι πτωχότατος καὶ ἀποζῇ ἀπὸ τὴν πώλησιν τῶν σταφυλῶν. Ἐπῆγε λοιπὸν ἐκεῖ ἔξω ἕνα σύνταγμα στρατιωτῶν, τὸ ὁποῖον ἔμενεν ἐκεῖ καὶ τοῦ τὰ ἐτρύγησε τὰ ἀμπέλια αὐτὰ, ἀπὸ τὴν μίαν ἄκραν ἕως τὴν ἄλλην. Τώρα δυστυχεῖ καὶ πένεται. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας τρέχει ἀπὸ τὸ πρῶτον Σῶμα Στρατοῦ, ἕως τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μέχρι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καθὼς καὶ μέχρι τοῦ Στρατοδικείου. Ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις καὶ ἀπεδείχθη ὅτι πράγματι τοῦ τὰ ἔφαγαν. Παρουσιάσθησαν δέκα μάρτυρες, καὶ εἶπον ὅτι ἐπῆγαν στρατιῶται καὶ τὰ ἔφαγαν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρουν τὰ ὀνόματα τῶν στρατιωτῶν ἑνὸς συντάγματος ὁλοκλήρου. Σήμερον λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς πένεται καὶ δυστυχεῖ, καὶ σημειώσατε ὅτι εἶναι ἀγωνιστὴς ἐκ τῶν πρώτων ἀγωνιστῶν τοῦ νομοῦ Ρεθύμνης, γέρων δὲ ὀγδοηκοντούτης περίπου. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐκ τοῦ ἐκτάκτου κονδυλίου, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ τῷ δοθῇ μία ἀποζημίωσις. Εἶναι δίκαιον νὰ πληρωθῇ ποσὸν πεντακοσίων ἕως ἑξακοσίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ζητεῖ, ἔστω καὶ ὀλιγώτερον. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι ἐπῆγαν οἱ στρατιῶται καὶ τοῦ τὰ ἔφαγαν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σωστόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀποθάνῃ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἰς τὸν δρόμον. Τὸν παραπέμπουν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον· τί θὰ κάμῃ ἐκεῖ; Ποίους θὰ ἐναγάγῃ; Ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα; Τὸν περιπαίζουν τὸν ἄνθρωπον.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ προαχθῶσιν εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἔφεδροι τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων, οἵτινες τόσην αὐταπάρνησιν καὶ ἡρωϊσμὸν ἐπεδείξαντο.

§149Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ζήτημα ἐξετάζεται.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ εἰσαγάγῃ ἅπαντας τοὺς τελευταῖον ἐν ταῖς ἐξετάσεσιν ἐπιτυχόντας 130 περίπου τὸν ἀριθμὸν ἐφέδρους, εἰς τοὺς οὐλαμοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὄχι μόνον τοὺς ἑκατόν, διότι ἐκ τῶν μὴ τυχὸν εἰσαχθησομένων τριάκοντα οἱ 20 ἐκ τούτων εἶναι φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, λαμπρότατοι δὲ νέοι διὰ νὰ τιμήσουν τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ.

§151Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἤδη ἤρχισεν ἡ λειτουργία τῶν οὐλαμῶν, ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν ἕτεροι, καθ’ ὅσον τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸν σχετικὸν νόμον.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Γαρουφαλιᾶς ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰ ἑξῆς: Κατὰ τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τῆς 30 Δεκεμβρίου παρ. ἔτους τροποποιηθέντος τοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου 425 περὶ στρατολογίας, τοῦ ἀφορῶντος καὶ τὸν μισθὸν τῶν στρατευομένων ὑπαλλήλων, ὁρίζεται ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι οἱ προσκαλούμενοι ὡς ἔφεδροι ἀπολαμβάνουσι μὲν ὁλοκλήρου τοῦ μισθοῦ των, ἐὰν προσελήφθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἓν ἔτος πρὸ τῆς εἰς τὸν στρατὸν κατατάξεώς των, τοῦ ἡμίσεως δὲ ἐὰν πρὸ ἑξαμήνου. Διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου συμβαίνει τὸ ἄδικον, ὥστε πολλοὶ τῶν ἐπιστρατευθέντων ὑπαλλήλων νὰ στερηθῶσι τελείως τοῦ μισθοῦ των, διότι ὑπελείποντο ἀπὸ τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου χρόνου διαστήματος ἡμέραι τινὲς πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀνισότης παρατηρεῖται ὡς ἐκ τῆς μὴ ταὐτοχρόνου ἐπιστρατεύσεως τῶν διαφόρων διαμερισμάτων μεταξὺ δημοσίων ὑπαλλήλων, μὴ ἀνηκόντων εἰς τὸ αὐτὸ διαμέρισμα καὶ ταὐτοχρόνως διορισθέντων, τοῦ μὲν ἀπολαμβάνοντος ὁλοκλήρου τοῦ μισθοῦ του ὡς βραδύτερον στρατευθέντος, τοῦ δὲ στερουμένου τοῦ μισθοῦ του ὡς ἀνήκοντος εἰς περιφέρειαν πρωϊμότερον στρατευθεῖσαν οὕτω δὲ παριστάμεθα πρὸ γεγονότος ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες πρῶτοι ἔσπευσαν εἰς τὴν φωνὴν τῆς Πατρίδος, νὰ στερηθῶσι τοῦ μόνου των πόρου. Δι’ ὃ καὶ χάριν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως μεριμνήσῃ ἵνα περιορισθῇ τὸ ὁριζόμενον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ ἐτησίου εἰς ἑξάμηνον καὶ ἀπὸ ἑξαμήνου εἰς τρίμηνον.

§153Α. ΓΡΙΒΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύναται νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια, περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀπαιτουμένου χρονικοῦ διαστήματος, καθ’ ὅσον ὁ νόμος εἰσήχθη ἀκριβῶς πρὸς περιστολὴν τοῦ ἀτόπου τὸ ὁποῖον συνέβαινε.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Ἀγγελίδης καὶ Δ. Χατζηγιάννης παρακαλοῦσι τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῆς Συγκοινωνίας καὶ Γεωργίας, ὅπως ἀποστείλωσιν εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης συνεργεῖα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἀγροτικῶν ἀκινήτων.

§155Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ὑπάρχουν συνεργεῖα, ἐν καιρῷ ὅμως θὰ ἀποσταλοῦν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κοκκινάκης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ τὴν περιφρούρησιν τῆς σωματικῆς καὶ ψυχικῆς ὑγείας τῶν μαθητῶν ἐν γένει καὶ ἰδίως τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων καὶ Γυμνασίων, οἵτινες μένοντες ἀνεπιτήρητοι καὶ ἀπροφύλακτοι ἐκτὸς τῶν σχολείων ἐκτίθενται εἰς παντοειδεῖς καὶ σοβαροὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἔχει καθῆκον ἡ πολιτεία νὰ ἀποτρέψῃ πάσῃ θυσίᾳ.

§157Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, κ. Πρόεδρε, εἶναι παράκλησις, εἶναι σύστασις, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύω ἐλήφθησαν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν παρεδόθη ὑπὸ τῶν στρατευμάτων τῶν Προστατίδων Δυνάμεων εἰς τὴν Κρητικὴν Πολιτείαν καὶ ηὐδοκίμησε πολὺ ὁ θεσμὸς αὐτός. Πρό τινων ἐτῶν κατηργήθη καὶ ἀμέσως ἀνεφάνησαν κρούσματα πολὺ ἄσχημα. Ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔδωσεν πάλιν τὸ παράδειγμα. Ἔχομεν ἐν Ἡρακλείῳ ἰδιωτικὸν λύκειον τὸ ὁποῖον ἐφρόντισε καὶ διώρισε παιδονόμον, ἐφάνη δὲ ἀμέσως μία μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν μαθητῶν τῶν δημοσίων σχολείων καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ τοῦ ἰδιωτικοῦ λυκείου. Διὰ μικρᾶς δαπάνης θὰ περιφρουρηθῇ ἡ ὑγεία τῶν παιδιῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς παντοειδεῖς κινδύνους. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ συμβαίνοντα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι καὶ εἰς τὰ λοιπὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος συμβαίνουσι σχεδὸν τὰ ἴδια. Κάποιος φίλος μ’ ἐπληροφόρησεν ὅτι εἰς τὴν Τρίπολιν ὁ δῆμος συντηρεῖ παιδονόμον, καὶ τὸ μέτρον ἔδωκεν ἄριστα ἀποτελέσματα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἀσχολίας τὰς ἄλλας τὰς πολλὰς, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ προσθέσῃ καὶ αὐτὴν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν περιφρούρησιν τῆς ὑγείας τόσων μαθητῶν. Αὕτη εἶναι ἡ παράκλησίς μου, κ. Ὑπουργὲ, καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψει.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου» καὶ ΓΩΚΕʹ «περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τακτοποιήσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐπιτάκτων ἀτμοπλοίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 823 «περὶ προσωρινῆς ἀπαγορεύσεως τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν ἐπὶ ἀποτεφρωθέντος τμήματος τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἔργων χρησίμων εἰς τὴν Ναυτικὴν ὑπηρεσίαν ἄνευ τῆς τηρήσεως τῶν ὑπὸ τῶν εἰδικῶν νόμων ἀπαιτουμένων διατυπώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ ἔτους 1917. (Γίνονται δεκτοὶ δι’ ἀναστάσεως κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1917 τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Συγκοινωνίας, Γεωργίας καὶ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ προϋπολογισμοῦ 1917 τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Συγκοινωνίας, Γεωργίας καὶ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου, θέλει διεξαχθῆ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου τούτου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ λέγουσι «Ναί». Οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ν. Ξηρὸς καὶ Θ. Γοῦσκος. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ν. Ξηροῦ καὶ Θ. Γούσκου, τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τὶς μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογὴ. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (ἀναγινώσκει). Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 138 ἅπαντες ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀνωτέρω προϋπολογισμῶν, πλὴν ἑνὸς ἀρνηθέντος ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένοντο δεκτοὶ οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι τῶν ἐξόδων χρήσεως 1917. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μισθώσεως ἀκινήτων διὰ καπνεργοστάσιον». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς εὐθύνης τῶν ὑπολόγων δημοσίων διαχειριστῶν διὰ τὴν ἀπώλειαν χρημάτων ἢ αὐτουσίου ὑλικοῦ τοῦ Δημοσίου, ὡς καὶ παραστατικῶν στοιχείων ἐνεργηθεισῶν παρ’ αὐτῶν πληρωμῶν πάσης φύσεως, καθὼς καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς εὐθύνης τῶν δοσιλόγων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἀπώλειαν δικαιολογητικῶν τῆς διαχειρίσεως χρημάτων ληφθέντων ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου ἐπὶ προκαταβολῇ καὶ περὶ δικαιολογήσεως τῆς προκαταβολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον); Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιτάξεως Ναυπηγείων, Μηχανουργείων, παντὸς ἐν γένει χρησίμου εἰς τὴν Ναυτικὴν ὑπηρεσίαν Ἐργοστασίου, Δεξαμενῶν κτιστῶν ἢ πλωτῶν καὶ Νεωλκείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαβαθμίσεως εἰς τάξεις τῆς μηνιαίας ἀποζημιώσεως τῶν ἐλεγκτῶν τοῦ Εἰδικοῦ Ἐλεγκτηρίου δαπανῶν πολέμου καὶ αὐξήσεως τῆς τῶν γραφέων καὶ τοῦ θυρωροῦ αὐτοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως ἀνθυπιάτρων ἐν τῷ πολεμικῷ Ναυτικῷ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τῶν δημοσίων κτημάτων ὧν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις ἢ ἐκποίησις καὶ περὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων «περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς γαιῶν καὶ φυτειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας χρηματιστηριακῶν συμβάσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 39 τοῦ νόμου 147». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου 378». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου «περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 853 «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς 2ας παραγράφου τοῦ νόμου 820». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 701». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς πανηγυρισμὸν τῆς Ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἐθνικῆς Παλλιγγενεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 380». περὶ Γενικῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς τοῦ τίτλου Δικαστικοῦ Συμβούλου Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης Δʹ τάξεως εἰς Μέλη τῆς Γαλλικῆς Στρατιωτικῆς Ἀποστολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§162Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τί ψηφίζομεν κύριε Πρόεδρε;

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἐὰν συναινῇ νὰ ψηφίσωμεν τὰ εἰς βʹ συζήτησιν ἡ Βουλὴ συνῄνεσε καὶ συζητοῦνται τὰ εἰς βʹ συζήτησιν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑποχρεωτικῆς σπορᾶς εἰδῶν νομῆς διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διορισμοῦ ἀρχειοφύλακος ἐν τοῖς Εἰρηνοδικείοις Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ κλάδου τῶν διανακτῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως ἀτελειῶν ἐν συμβολαίοις τοῦ ἀρχείου τοῦ ἀποβιώσαντος συμβολαιογράφου Θήρας Σαράντη Λαούρη». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 300 καθορίζοντος τὸν τρόπον τῆς ἀναπληρώσεως τῶν στρατευσίμων γραφέων».

§164Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ λέξις «γραφέων» τίθεται «ὑπαλλήλων».

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον):

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ΓΤΜΑʹ τῆς 9ης Ἀπριλίου 1909 περὶ ἐπιβολῆς λιμενικῶν φόρων καὶ ἐπὶ τῶν διὰ ξηρᾶς ἐκτὸς τῶν Δήμων τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης μεταφερομένων προϊόντων κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς παροχῆς δανείων παρὰ τοῦ Ταμείου Ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος καὶ τῶν νήσων Θήρας καὶ Θηρασίας εἰς τοὺς πιστούχους αὐτῶν πρὸς ἀγορὰν θείου καὶ θειϊκοῦ χαλκοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 527 περὶ ἐμπορίας τῶν χημικῶν λιπασμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως τακτικῆς ἕδρας τῆς Νομισματολογίας καὶ Μετρολογίας ἐν τῷ Καποδιστριακῷ Πανεπιστημίῳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πρακτικῶν σχολῶν θηλέων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὁρισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 909 τοῦ ἔτους 1917 περὶ ἐξακριβώσεως ἐλέγχου καὶ ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων ὑπὲρ διαφόρων δικαιούχων τῶν ὁποίων ἡ πληρωμὴ καθυστερεῖται ὑπὸ τοῦ διαλυθέντος Δʹ Σώματος Στρατοῦ, ἕνεκα τῆς ἀπωλείας τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων των». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§167Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλέπεται ὁ κανονισμὸς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐξ ἐπιτάξεων, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἀπαιτήσεις ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης εὑρίσκονται ἐν ἀταξίᾳ. Καθ’ ὃν χρόνον δὲ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε ριζικὰ μέτρα διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιτάξεως, καὶ ὅλοι γνωρίζομεν πόσον λαμπρὰ καθαρίζει ἡ Κυβέρνησις τοὺς λογαριασμούς, ἐν τούτοις οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸ Γʹ Σῶμα, μᾶς πληροφοροῦσιν ὅτι τὰ φύλλα τοῦ Γʹ Σώματος εὑρίσκονται εἰς Λάρισσαν ἐρριμένα καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν αἱ διάφοροι ἀπαιτήσεις των. Ἀφοῦ λοιπὸν προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιοῦτον μέτρον διὰ νὰ πληρωθῶσι δέον νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τούτους ἀνάλογον μέτρον.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§169ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 241 τοῦ 1916».

§171Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ν’ ἀναβληθῇ αὐτὸ κ. Πρόεδρε.

§172Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι, νὰ μὴ ἀναβληθῇ, ἂν θέλετε νὰ ὁμιλήσετε ἐπ’ αὐτοῦ σήμερον.

§173Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε. Ἔχετε τὸν λόγον.

§175Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὸν μετριόφρονα τίτλον, «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 241 τοῦ 1916, μὴ ἀναφερομένου περί τινος πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ὑπάρχει διάταξις μία καὶ μόνη ἡ ὁποία ἀνατρέπει ὅλην τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία ἐγένετο, ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, εἰσηγουμένου τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κορομυλᾶ περὶ προαγωγῆς τῶν ἰχθυοτροφείων. Πρόκειται περὶ διαρρυθμίσεως τῶν ἰχθυοτροφείων. Μέχρι τοῦ 1910,—ἡ διάταξις, κύριοι, εἶναι σοβαροτάτη, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι πρόκειται περὶ ἰχθυοτροφείων, τὰ ὁποῖα δίδουσιν εἰς τὸ Κράτος ἑκατομμύρια εἰσόδημα.—Μέχρι τοῦ 1910 τὰ ἰχθυοτροφεῖα δὲν ἔτυχον οὐδεμιᾶς μερίμνης καὶ προσοχῆς ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἦσαν ἐγγεγραμμένα εἰς ἓν βιβλίον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐγνώριζον τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τὰ ἔδιδον εἰς πλειστηριασμόν, καὶ εἰσέπραττον τὸ εἰσόδημα· τίποτε περισσότερον· οὔτε τίνα ἔκτασιν εἶχον τὰ ἰχθυοτροφεῖα αὐτά, οὔτε τὶ ποσὸν παρέχουσιν ἐτησίως, οὔτε ποίας καταστροφὰς ὑφίστανται, οὔτε ἐὰν δύναται νὰ αὐξήσῃ ἡ παραγωγὴ αὐτῶν, τίποτε δὲν ἐγνώριζε τὸ Ὑπουργεῖον. Μετὰ τὸ 1910, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Κορομηλᾶς εἶχε τὴν εὐγενῆ ἔμπνευσιν νὰ μετακαλέσῃ ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ἐπιστήμονας, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα καὶ παραγάγῃ ἀσυγκρήτως μεγαλύτερον ποσὸν ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ἐδίδετο ἕως τότε. Καὶ πράγματι ἐσκέφθη ὅτι ἦτο καλὸν πρῶτον, νὰ γίνῃ μία ἐξέτασις τῶν Ἰχθυοτροφείων καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχον εἰδικοὶ διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μετεκάλεσεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διακεκριμένον ἐπιστήμονα ἰχθυολόγον ὅστις ἀνέλαβεν ἐνταῦθα νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἰχθυοτροφεῖα. Κατὰ τὴν γνώμην μου τὴν ὁποίαν εἶπον καί τότε, ὁπότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω προφορικῶς εἰς τὸν κ. Κορομηλᾶν, ἔπρεπε πρὸ τῆς μετακλήσεως ξένων ἰχθυολόγων, προτοῦ νὰ ἐξετάσῃ ἐπιστημονικώτερον τὰ πράγματα, ἔπρεπε νὰ διορθώσῃ ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, τὰ πρόχειρα στοιχεῖα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠμποδίζετο ἡ καταστροφὴ τῶν ἰχθυοτροφείων. Παραδείγματος χάριν: Δὲν ἐγνώριζον πόσον ποσὸν ἰχθύων παρήγετο, ποῖα ἐκ τῶν ἰχθυοτροφείων ὑφίσταντο καταστροφὰς, καὶ ἐπέτρεπον νὰ πωλῶνται ἰχθῦς εἰς πολὺ μικρὸν μέγεθος. Ἐπέτρεπον τὴν ἁλιείαν καθ’ ὅλας τὰς ἐποχὰς, χωρὶς κανὲν ἐμπόδιον, καὶ τοιουτοτρόπως, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐγένετο σκέψις νὰ ἔλθῃ εἰδικὸς ἐπιστήμων ὅστις νὰ μελετήσῃ τὰ τῆς ἰχθυοτροφίας, ἀφ’ ἑτέρου ἄφινον τὰ ἰχθυοτροφεῖα νὰ καταστρέφωνται χωρὶς νὰ λάβωσι τὰ πρόχειρα μέσα τὰ ὁποῖα καὶ ἄνευ τῆς μετακλήσεως ξένου ἰχθυολόγου, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῶσι. Ὁπωσδήποτε ἐκλήθη ὁ ἰχθυολόγος, καὶ ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ ἔκαμε τὴν μελέτην, πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὁ ἰχθυολόγος, κατώρθωσεν ὥστε νὰ κανονίσῃ ἐπὶ τὸ ἐπιστημονικώτερον τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον θὰ ἐξεμεταλλεύετο τὰ ἰχθυοτροφεῖα. Ὥρισε τὸν βαθμὸν Τμηματάρχου, Ἐπιθεωρητοῦ, ὥρισε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μετακαλῇ ξένους ἰχθυολόγους, καὶ τοιουτοτρόπως ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι θὰ δύναται εἰς τὸ μέλλον νὰ ἠμπορέσουν καὶ τὰ ἰδικά μας ἰχθυοτροφεῖα νὰ εὐδοκιμήσουν, καὶ νὰ παραγάγουν τὴν ποσότητα κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο πιθανότης νὰ παραγάγωσι. Σημειωτέον, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς ἄλλας χώρας, ὄχι εἰς Εὐρωπαϊκὰς ἀλλὰ εἰς τὰς Βαλκανικάς, ὅτε αὗται ἠλευθερώθησαν ἀπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγόν, ἡ πρώτη προσοχὴ τὴν ὁποίαν ἔστρεψαν ἦτο εἰς τὰ ἰχθυοτροφεῖα, διότι ἐν αὐτοῖς διέβλεπον μέγαν πλοῦτον. Ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ρουμανίαν. Ὅταν ἡ Ρουμανία παρέλαβε τὰ ἰχθυοτροφεῖα τῆς Δοβρουτσᾶς, εἶχεν εἰσπράξεις 485.000 δραχ. ἐτησίως, καὶ μετὰ μίαν ἑξαετίαν, διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἰχθυοτροφείων κατώρθωσε νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 4.500.000 δραχ. ἐτησίως. Ἔθεσε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν ὑπὸ τὰς ὁδηγίας διακεκριμένου ἐπιστήμονος. Τὸ πρῶτον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμε, ἦτο νὰ κανονίσῃ μίαν στατιστικήν, ὥστε νὰ γνωρίζῃ πῶς ἡ ἰχθυοτροφία βαίνει αὐξανομένη ἢ παραμένει ἐλαττουμένη, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τί ἐγίνετο. Ἡμεῖς ἐδῶ δὲν ἔχομεν καμμίαν στατιστικὴν ἀπολύτως, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἰχθυοτροφίας. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον, δὲν ὑπάρχει ἡ στατιστικὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ οὕτω τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει πλήρη ἄγνοιαν πόσοι ἰχθεῖς παράγονται ἐτησίως, καὶ δὲν δύναται νὰ συγκρίνῃ τὴν περισυνὴν ἀπὸ τὴν ἐφετεινὴν καὶ νὰ ἄρῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐλαττοῦται ἡ αὔξησις τῆς ἰχθυοπαραγωγῆς. Δυστυχῶς, ὁ τότε τμηματάρχης κατετρύχετο ὑπὸ χρονίας νόσου (ἡ ὁποία τὸν ἔστειλεν εἰς τὸν τάφον) καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦλθεν εἷς Ἰταλὸς, ὅστις δὲν κατώρθωσε νὰ μείνῃ ἐπ’ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, καὶ ἑπομένως δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ καμμία πρακτικὴ ἐργασία εἰς τὸ εἶδος τοῦτο. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατωρθώθη πραγματικῶς, εἶναι νὰ καταστρωθῇ νομοθεσία, ἡ ὁποία ἐκανόνισε τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἐκανονίσθη, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὄχι μόνον ἰδιαίτερον τμῆμα, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἰχθυοτροφείων. Νὰ ὑπάρχῃ τμηματάρχης εἰδικός, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ σπουδάσει τὴν ἰχθυοτροφείαν εἰς τὴν Ἑσπερίαν. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τμηματάρχης τοῦ τμήματος τῆς ἁλιείας κλπ.» Παρακάτω προκειμένου περὶ ἐπιθεωρητοῦ τῆς ἰχθυοτροφείας λέγει, ὅτι καὶ αὐτὸς πρέπει νὰ ἔχῃ δίπλωμα φυσικῶν ἐπιστημῶν, νὰ ἔχῃ σπουδάσει ἰχθυοτροφεῖον εἰς Ἑσπερίαν καὶ νὰ ἔχῃ καὶ πρακτικὴν ἐξάσκησιν. Πρὸς τούτοις δὲ ὁ τμηματάρχης ἐπιφορτίζεται καὶ μὲ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἱδρυθέντος ὑδροβιολογικοῦ σταθμοῦ. Ὁ αὐτὸς τμηματάρχης διορίζεται μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἰχθυοτροφικοῦ σταθμοῦ, ὁ δὲ ἐπιθεωρητὴς δὲν θὰ κάμνῃ τίποτε ἄλλο παρὰ θὰ πηγαίνῃ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ πρὸς ἐπιθεώρησιν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, πρὸς ὃν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω, ἵνα τοῦ ὑποδείξω τὰς ἀνάγκας τῆς διαρρυθμίσεως, ἀντὶ ἄλλου μέτρου, εἰδοποιηθείς, ὅτι δὲν ὑπάρχει προσωπικόν, ἀντὶ νὰ ἀνατρέξῃ δεξιὰ καὶ ἀριστερά, ἵνα εὕρῃ τὸ προσωπικὸν ἔκρινε καλὸν νὰ λάβῃ δύο κατωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ τμήματος τῆς ἁλιείας καὶ νὰ προχειρίσῃ τὸν ἕνα εἰς ἐπιθεωρητὴν καὶ τὸν ἕτερον εἰς τμηματάρχην καὶ τοιουτρόπως ἐνόμισεν, ὅτι τὰ ζητήματα τῆς ἰχθυοπαραγωγῆς θὰ ἐλύοντο καὶ θὰ ἐπλημμυροῦσεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ ἰχθεῖς. Ἀκριβῶς σήμερον κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἔλλειψιν τροφίμων ἐπιβάλλεται καὶ ἐνδείκνυται ἡ ἀνάγκη τῆς λήψεως μέτρων σοβαρῶν, διότι ἐὰν τὰ μέτρα αὐτὰ ἐλαμβάνοντο ὅπως ἔλεγεν ἡ ἐπιστήμη θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς διάστημα δύο καὶ τριῶν ἐτῶν νὰ ἔχωμεν καταπληκτικὴν αὔξησιν ἰχθυοπαραγωγῆς. Ὑπέδειξα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ὑπάρχει ἐπιστήμων διακεκριμμένος εἰς τὴν Ἀμερικήν, ὁ ὁποῖος ἐσπούδασε ἰχθυολογίαν καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ καὶ ὁ ὁποῖος καλούμενος ἁρμοδίως, ὅπως ἐκλήθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἄλλοι, θὰ εὑρίσκετο σήμερον ἐνταῦθα. Ἀντί, ὅμως νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του καὶ ζητήσῃ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ κατεῖχε ἐπαξίως τὴν θέσιν, λαμβάνει ἕνα κατώτερον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸν προχειρίζει εἰς τμηματάρχην. Ποία δὲ εἶναι τὰ προσόντα αὐτοῦ; Ὅτι εἶναι διδάκτωρ τῆς νομικῆς σχολῆς. Ὁ δικηγόρος, ὁ τμηματάρχης, τί γνωρίζει περὶ τῆς ἁλιείας; Οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι οἱ εἰδικοὶ θὰ ζητοῦν πιστώσεις, θὰ ζητοῦν νὰ ἐφαρμόσουν διάφορα μέτρα· πῶς θὰ εἶναι αὐτὸς εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ νὰ ἐγκρίνῃ ἢ ὄχι τὰ μέτρα αὐτά; Ὁ τμηματάρχης οὗτος θὰ διευθύνῃ κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑδροβιολογικὸν σταθμὸν καὶ ἡ Νομικὴ σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου ἕως τώρα παρεῖχε δικηγόρους· ἀπὸ τώρα καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ παράγῃ καὶ τμηματάρχας, οἱ ὁποῖοι θὰ διευθύνουν ὑδροβιολογικοὺς σταθμούς. Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς ἰχθυολογίας πρέπει νὰ εἶναι ἰχθυολόγος, νὰ ἔχῃ σπουδάσει εἰς τὴν Ἑσπερίαν τὴν ἰχθυολογίαν, διότι πρέπει κατὰ τὸν νόμον νὰ ἐκτελῇ τὰ ἑξῆς καθήκοντα (ἀναγινώσκει). Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν εἷς διδάκτωρ τοῦ ἰδικοῦ μας Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπεσκέφθη κανὲν ἰχθυοτροφεῖον καὶ δὲν γνωρίζει τίποτε ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα, εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῇ ὡς ἐπιθεωρητὴς τῆς ἰχθυοτροφίας; Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὸ κακόν, ὅτι θὰ βάλωμεν εἰς τὰς θέσεις ἀνθρώπους ἀνικάνους, ἀλλὰ καὶ ἀφ’ οὗ ἅπαξ πληρωθῶσι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον καὶ ἂν παρουσιασθοῦν ἐπιστήμονες κατάλληλοι νὰ δυνηθοῦν οὗτοι νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις αὐτάς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη καὶ τόσον ἐπειγόντως ὥστε νὰ μὴ συσχετισθῇ καὶ μὲ τὰ ἄλλα ἄρθρα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἁλιείαν, ὥστε νὰ ἠμπορέσῃ ὁ τμηματάρχης νὰ ἀπαλλαγῇ καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα καθήκοντα, νομίζω, ὅτι καταργεῖ τελείως τὴν ἐπιστημονικὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔθηκε καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἀναβάλῃ τὸ νομοσχέδιον, νὰ τὸ ἀποσύρῃ διὰ νὰ ἠμπορέσῃ καλύτερον, νὰ καταρτίσῃ τὸ προσωπικόν. Ἂς προκηρύξῃ διαγωνισμόν, ἂς καλέσῃ τὸν διακεκριμένον ἐπιστήμονα, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ, ἂν κληθῇ, ἂς ἀποστείλῃ ἀνθρώπους νὰ σπουδάσουν ἰχθυολογίαν. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς θὰ θελήσῃ νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἄλλως φέρῃ δεινὸν πλῆγμα εἰς τὴν ἰχθυοτροφίαν τῆς χώρας.

§176Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει σύγχυσις εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ προαγορεύσαντος σχετικῶς μὲ τὴν θέσιν τοῦ τμηματάρχου. Ὁ ἐπιθεωρητὴς ὁμολογουμένως πρέπει νὰ εἶναι ἰχθυολόγος, νὰ εἶναι εἰδικός, νὰ γνωρίζῃ τὰ τῆς ἰχθυολογίας· ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸν τμηματάρχην, αὐτὸς ἔχει νὰ κάμῃ μὲ τόσα ζητήματα διοικητικῆς φύσεως, μὲ συμβάσεις, μὲ μισθώσεις ἰχθυοτροφείων κλπ. ὥστε ἀπαραίτητος εἶναι εἰδικὴ νομικὴ μόρφωσις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μᾶς διευκολύνει νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα ἐκ τῆς ἐλλείψεως προσώπων. Ὑπάρχει πρόσωπον λίαν κατάλληλον......

§177Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ποῦ ἐσπούδασε τὴν ἰχθυολογίαν;

§178Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἔχει δίπλωμα νομικῆς, ἔχει δὲ πρὸ καιροῦ καταρτισθῆ εἰς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον διευθύνει λίαν ἐπαξίως ἐν τῇ ἐλλείψει εἰδικοῦ ἰχθυολόγου. Ἐσκέφθην, λοιπὸν συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐκθέσεώς του τοῦ ἁρμοδίου Διευθυντοῦ τοῦ ὁποίου εἶναι καὶ ἡ ἰδέα, ὅτι διὰ τὸν τμηματάρχην ἀπαιτεῖται νομικὴ μόρφωσις, νὰ καταστήσω δυνατὸν τὸν διορισμὸν τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου τροποποιῶν τὸν νόμον, ὥστε νὰ δύναται νὰ διορίζηται ἢ εἰδικὸς ἰχθυολόγος ἢ νομικός. Ἰδοὺ ὅλον τὸ πνεῦμα τῆς νομοθεσίας αὐτῆς.

§179Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὰ νομικὰ ζητήματα, κύριε Ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ λύσῃ καὶ ὁ νῦν γραμματεὺς α τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ὁ τμηματάρχης κατὰ τοὺς κανονισμούς, τοὺς θεσπισθέντας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ὁ τμηματάρχης τῆς ἁλιείας πρέπει νὰ εἶναι ἰχθυολόγος, ἔχων ἀνωτέραν μόρφωσιν, διὰ νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἰχθύων, τὰ νομικὰ ζητήματα εἶναι τόσον ὀλίγα, ἐπὶ τέλους, ἂς γίνῃ τμηματάρχης, ἀλλά, πρὸς Θεοῦ, μὴ καταργεῖται τὸν εἰδικὸν ἰχθυολόγον τμηματάρχην. Διότι θὰ ὑπάγω ἐγὼ εἰς τὸν τμηματάρχην καὶ θὰ τὸν ἐρωτήσω ἂν πρέπει νὰ κάμω τὸ ἰχθυοτροφεῖον κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον καὶ αὐτὸς δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ. Ἄλλοτε εἶχον ζητήσει τὴν θέσιν ὡς εἰδικός, σήμερον δηλῶ καὶ ἐδήλωσα, ὅτι παρῃτήθην πάσης ἀξιώσεως καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὥστε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὡμιλήσω. Ἕνα ἁπλοῦν διδάκτορα τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν διδαχθέντα τὴν ζωολογίαν ἀπὸ τὸν κύριον Ἀποστολίδην, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πῶς διδάσκει καὶ ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν αὐτὴν κατώρθωσε νὰ γίνῃ καὶ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, κατωρθώθη νὰ τὸν ἔχωμεν εἰς τὸ ὑδροβιολογικὸν σταθμὸν καὶ εἰς τὸ Μουσεῖον μὲ ἕνα δίπλωμα τὸ ὁποῖον εὑρέθη. Διατὶ δὲν προκηρύσσετε διαγωνισμὸν μεταξὺ ὅλων τῶν διδακτόρων νὰ εὑρεθῇ ὁ καταλληλότερος νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν; Σήμερον δὲν ὑπάρχει τίποτε· ὁ ὑδροβιολογικὸς σταθμὸς ἔχει ὀλίγα ψάρια μέσα εἰς τὸ σπίρτο. Εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἴδατε, ὅτι πωλοῦν 30 κεφάλους 1 ὀκᾶν. Ὁ νῦν κύριος Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τότε Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ ἀναθέσῃ ἄνευ ἀμοιβῆς νὰ ἐπισκεφθῶ τὰς λίμνας τῆς Μακεδονίας καὶ ὑπέβαλον ἔκθεσιν καὶ ἔκαμα μίαν μεγάλην εὐεργεσίαν εἰς τὸ Κράτος, διότι τὸν παρεκάλεσα τὴν λίμνην τοῦ Λαγκαδᾶ νὰ μὴν τὴν δώσῃ ἀντὶ 70 ἢ 80 χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως ἐδίδετο καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τοῦ ὑπέδειξα καὶ σήμερον ἡ λίμνη τοῦ Λαγκαδᾶ δίδει 300 χιλιάδας, ἀντὶ 80 χιλιάδας, τὰς ὁποίας ἔδιδε. Ἔπειτα ποῦ ἠκούσθη, πρὸς Θεοῦ, τόσα χρόνια, νὰ μὴ γνωρίζωμεν τί παράγει τὸ Μεσολόγγιον;

§180Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ κατάστασις ὀφείλεται εἰς ἓν ὁλόκληρον παρελθόν. Σᾶς ὑπομιμνήσκω ὅτι ὑπάρχει εἰδικός, ὁ κύριος Παναγιωτόπουλος.

§181Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁ κύριος Παναγιωτόπουλος κατατρύχεται ὑπὸ χρονίας ἀσθενείας.

§182Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὁ εἰδικὸς οὗτος ἐπιθεωρητὴς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δίδει τὰς ἐμπνεύσεις.

§183Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει εἰς τὴν Ἀμερικὴν εἰδικὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐδῶ, ὁ κύριος Παπανικολάου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄριστος ἐπιστήμων.

§184Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ τὸν φέρωμεν ὡς ἐπιθεωρητήν.

§185Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Αὐτὸς εἶναι κατάλληλος διὰ προϊστάμενος.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιωθεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ διευθύνῃ τις τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζει Διοικητικὸν Δίκαιον.

§187Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Θὰ εἶναι ὑπὸ τὸν τμηματάρχην.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι ὑπὸ τὸν τμηματάρχην, ὁ ὁποῖος θὰ διευθύνῃ διοικητικῶς, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν αἱ εἰσηγήσεις του θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει.

§189Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τότε πρέπει νὰ ἀνατρέψωμεν τὸν νόμον. Ἐκ τῆς σπουδῆς τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ὑπηρεσία νὰ ὑφαρπάσῃ τὸ νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν νόμον 241, τὸ ὁποῖον κατὰ τύχην εἶδον ἀπόψε, ἔγινεν ὅ,τι ἔγινεν....

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχῃ ἁρμόδιός τις, ὅπως λέγετε, θὰ ζητήσωμεν, ἔστω καὶ αὔριον, πληροφορίας ἀπὸ τὸν κύριον Ροῦσσον καὶ ἐὰν ἔχῃ τὰ προσόντα νὰ εἶναι ἐπιθεωρητής, νὰ τοῦ δώσωμεν ἔξοδα, μισθὸν, δὲν θὰ διστάσωμεν νὰ δώσωμεν ὅ,τι πρέπει, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀφήσωμεν τὸν ἀγράμματον νὰ γίνῃ ἐπιθεωρητής.

§191Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸν καλέσωμεν....

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπεν καὶ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι ὁ τμηματάρχης πρέπει νὰ ἔχῃ γνῶσιν διοικητικοῦ Δικαίου. Ἡ δυσκολία εἶναι νὰ εὑρεθῇ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἔχει τὰ προσόντα καὶ νὰ δέχηται νὰ ἔλθῃ.

§193Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐὰν ἐκαλεῖτο εἰς μίαν θέσιν....

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν δέχεται τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν;

§195Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ στείλῃ μερικοὺς ἀνθρώπους νὰ σπουδάσουν.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει στείλῃ κ. συνάδελφε.

§197Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ Ὑπουργεῖον προνόησε νὰ καταρτίσῃ κατάλληλον προσωπικόν. Ὁ κ. Βιντσικουέρ καταφθάνει μετὰ τρεῖς μῆνας. Εἰδοποίησεν ἐν τῷ μεταξὺ, ὅτι ὁ μόνος κατάλληλος εἶναι ὁ κ. Ἀθανασόπουλος, νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα νὰ μελετήσῃ τὴν ἰχθυοτροφίαν κλπ. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἀνεχώρησεν καὶ εὑρίσκεται εἰς Ἰταλίαν ἤδη, θὰ ἔλθῃ δὲ μετὰ τοῦ κ. Βιντσικουέρ. Θὰ εἴμεθα ὅμως εὐτυχεῖς, ἂν μᾶς ὑποδείξητε εἰδικοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μεταξὺ νὰ διευθύνουν τὸ τμῆμα τῆς ἁλιείας.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ ὡς καθηγητὴς τῆς Ζωολογίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, παρεκλήθη ὁ κ. Ροῦσσος νὰ τὸν ἐρωτήσῃ ἂν ἔχῃ τὰ προσόντα. Δὲν ἐμποδίζεται νὰ εἶναι καθηγητὴς καὶ Ἐπιθεωρητής.

§199Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ληφθῇ ἡ προσήκουσα μέριμνα καὶ ὄχι νὰ ζητηθῇ νὰ ὑφαρπαχθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἂν δέχεται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§201ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιτηρήσεως τῶν ἁλυκῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς αὐξήσεως τοῦ ἐργατικοῦ δικαιώματος τῶν σμυριδωρυκτῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαβασιλείου.

§203Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Τὸ Δημόσιον καταβάλλει τὴν προτεινομένην αὔξησιν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ὑφισταμένου πολέμου, ὡς ὁρίζει τὸ ἄρθρ. 1. Ἀλλ’ αἱ συνθῆκαι αἱ προκαλοῦσαι τὴν παροῦσαν αὔξησιν θὰ ἐξακολουθῶσι καὶ χρόνον τινὰ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου. Εἶναι δὲ αὗται ἡ ἀκρίβεια τοῦ σημερινοῦ βίου, εἰς ἥν προσθετέα διὰ τοὺς σμυριδωρύκτας, καὶ ἡ ἀκρίβεια τῶν μεταφορικῶν ζώων καὶ τῆς συντηρήσεως αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς βάρος τῶν σμυριδωρυκτῶν, ἔτι δὲ καὶ τὸ γεγονός, ὅτι οἱ σμυριδωρύκται δὲν εἶναι μόνον ἐργάται, ἀλλὰ καὶ ἀγρόται, ὁπότε, μὴ ἀμειβόμενοι δεόντως ὑπὸ τῆς σμυριδικῆς αὐτῶν ἐργασίας, θὰ ἐπεδίδοντο εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν των, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας ἀποδίδουσι περισσότερον τῆς ἐργασίας ἐκείνης. Ὅθεν εἶναι ἐνδεδειγμένον, καὶ παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἐπιφέρωσι τὴν δέουσαν διόρθωσιν, ὅπως καὶ χρόνον τινὰ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ παρόντος πολέμου, ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ διαρκοῦσιν αἱ συνθῆκαι ἀκριβείας τοῦ βίου, διαρκεῖ καὶ ἡ αὔξησις τοῦ ἐργατικοῦ δικαιώματος. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον καὶ δι’ ἕνα ἄλλον ἀκόμη λόγον. Γνωστόν, ὅτι καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀγοράζει σήμερον ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν ἡμῶν σμύριδος χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου, δίδει καὶ αὕτη ἕν ἐπίδομα εἰς τοὺς σμυριδωρύκτας, ἴσον καὶ κατά τι μάλιστα μεγαλείτερον πρὸς τὸ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου χορηγούμενον, διότι ἄλλως οἱ σμυριδωρύκται θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐργάζωνται μὲ μόνην τὴν ὧδε γινομένην προσαύξησιν. Ἀλλὰ τὸ γαλλικὸν τοῦτο ἐπίδομα εἶναι φυσικόν, ὅτι θὰ παύσῃ ἅμα τῇ λήξει τοῦ πολέμου, διότι θὰ παύσῃ τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ Γαλλία ἀγοράζουσα τὴν ὅλην παραγωγήν. Θὰ παύσῃ λοιπὸν τὸ Γαλλικὸν ἐπίδομα καὶ θὰ παύσῃ συνάμα καὶ τὸ ὧδε χορηγούμενον, ἐνῷ θὰ διαρκῶσιν ἀκόμη αἱ συνθῆκαι αἱ προκαλέσασαι αὐτά, τοῦτο θὰ ἦτο εἰς ἄκρον ἐπιζήμιον εἰς τοὺς σμυριδωρύκτας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδυνάτουν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν ἐργασίαν αὐτῶν. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Εἰς τὸ τέλος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 1 χορηγεῖτε, κύριοι Ὑπουργοί, τὴν προσαύξησιν τῆς σμύριδος καὶ διὰ τὰ μεγάλα τεμάχια τῆς δευτέρας ποιότητος, δὲν ἀναφέρετε διὰ τὰ μικρά, ὁπότε ὑπονοεῖται, ὅτι διὰ τὰ μικρὰ τεμάχια δευτέρας ποιότητος δὲν δίδεται προσαύξησις. Τοῦτο ἀδικαιολογήτως. Διότι καὶ τὰ μικρὰ ταῦτα τεμάχια εἶναι ἐμπορεύσιμα, ὡς τοῦτο μαρτυρεῖ ἡ πώλησις τοιούτων, ἥν ἔχετε ἐνίοτε ἐνεργήσει, ἐφέτος δὲ θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ παραλάβητε τοιαῦτα εἰς μεῖζον ποσόν, διότι δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἔχητε τὴν παραγωγὴν τῶν 35,000 τόννων σμύριδος, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐζήτησεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις. Κατ’ ἀνάγκην λοιπόν, θὰ προστρέξητε καὶ εἰς τὰ μικρὰ τεμάχια δευτέρας ποιότητος, ἐπειδὴ δὲ καὶ ταῦτα ὑπόκεινται εἰς τοὺς αὐτοὺς ἀκριβῶς λόγους αὐξήσεως τοῦ ἐργατικοῦ δικαιώματος εἰς οὕς καὶ αἱ λοιπαὶ κατηγορίαι τοῦ προϊόντος, εἶναι ἐπάναγκες, ὅπως εἰς τὴν προσαύξησιν περιλάβητε καὶ τὰ μικρὰ ἐκεῖνα τεμάχια.

§204Ι. ΜΑΡΑΓΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης συνιστῶ, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ αὔξησις καὶ εἰς τὰ μικρὰ τεμάχια τῆς σμύριδος, καὶ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη δέον νὰ ὁρισθῇ ὅτι θὰ διαρκέσῃ καὶ ἕν ἔτος ἀκόμη μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου χάριν τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, διότι μὴ ἱκανοποιούμενοι οἱ ἐργάται θὰ τραπῶσι πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των μᾶλλον καὶ θὰ παραμεληθῇ ἡ ἐξώρυξις τῆς σμύριδος.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§206ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ Συνεργείου τοῦ Σταθμοῦ τῶν Καταδυομένων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ΔΟΔʹ νόμου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ναυτικῆς στρατολογίας διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλήψεως ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν διὰ τὸν Ναυτιλιακὸν ἔλεγχον κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως καὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς Ναυτικῆς Ἀεροπορικῆς Ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1917 Β. Διατάγματος «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας Ἐμπορικῆς Συμβάσεως τῆς 18)30 Δεκεμβρίου 1899». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἀπὸ 9 Ἀπριλίου 1836 Β. Δ. «περὶ ἐκτελέσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν κλπ. καὶ ἐπὶ παραλιακῆς ὁδοῦ Π. Φαλήρου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων», (Νόμος 245 καὶ 1164) διὰ πρόσθετα ἔργα καὶ νέας ἐγκαταστάσεις ἐπὶ τῶν γραμμῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Εἰδικῶν Πταισματοδικείων ἐν Αἰγίῳ καὶ Ἀμαλιάδι». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τραπεζικῆς ἐπιταγῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἄρτου καὶ καυσοξύλων δωρεὰν εἰς τοὺς ὁπλίτας τῆς παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ Γαλλικῆς Ἀποστολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιτάξεως τροφίμων χρησίμων εἰς τὰς δημοσίας ἢ κοινωνικὰς ἀνάγκας παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ ἢ τῶν κατὰ τόπους Ἀρχῶν κατ’ ἐξουσιοδότησιν καὶ περὶ κανονισμοῦ τιμῆς αὐτῶν». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Ι. Γκέκας ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§208Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ποῖος θὰ ἐκτιμήσῃ τὰ γεωργικὰ προϊόντα; Ἔτυχε νὰ παρευρεθῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ ἤκουσα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν λέγοντα τόσον τερατώδη πράγματα, ὥστε ἐπροτίμησα νὰ φύγω, διὰ νὰ μὴ ἀκούσω περισσοτέρας τερατωδίας. Νὰ τεθῇ εἷς εἰδικός. Πῶς θὰ γνωρίζῃ τὴν ἀξίαν αὐτῶν, ἡ Ἀστυνομία ἢ οἱ ἀξιωματικοὶ ἢ καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου; Εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκλέξῃ ὅποιον θέλει, ἀλλὰ νὰ τεθῇ καὶ εἷς εἰδικός, ὁ ὁποῖος ἔστω ἂς μὴ ἔχῃ καὶ δικαίωμα ψήφου, ἀλλὰ νὰ ἀκούηται ἐγκύρως ἡ φωνή του. Ποῖος θὰ γνωρίζῃ πόσον κοστίζει ἡ ὀκᾶ τοῦ σίτου; Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, νὰ βάλῃ ἕνα εἰδικὸν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τῶν ἐκτιμήσεων καὶ τῶν ἐπιτάξεων, τὸν ὁποῖον προκειμένου περὶ γεωργικῶν προϊόντων, ἢ καὶ ἄλλων βιομηχανικῶν προϊόντων νὰ ὑποδείξῃ ἡ ἐπιτόπιος ὑπηρεσία εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως τὸν διορίσῃ. Βάλετε ἕνα τοιοῦτον, διότι σήμερον ἀποφαίνονται οἱ παπάδες περὶ στρατιωτικῶν, καὶ οἱ στρατιωτικοὶ περὶ ἱερατικῶν ζητημάτων.

§209Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Ἡ ὑπόδειξις θὰ γίνεται ὑπὸ τοῦ νομάρχου, τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐτὸ ἐζητήσατε προχθές. Τῇ προτάσει Σας ὑπεβλήθη τροπολογία καθ’ ἣν θὰ ὁρίζωνται τρία μέλη τῇ ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργοῦ, καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ νομάρχου. Φυσικὰ ὁ νομάρχης θὰ μᾶς ὑποδείξῃ τοὺς εἰδικούς.

§210Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Νὰ τεθῇ εἰς ἑκάστην ἐπιτροπὴν καὶ εἷς εἰδικὸς ἐκ τοῦ εἴδους τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ παράγοντος τὸ εἶδος. Διότι οἱ μὴ εἰδικοί, ἀδυνατοῦσι νὰ καθορίσωσι καλῶς τὰ εἴδη. Πρέπει δὲ νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις καλῶς, ὁ ἐκτιμητὴς δὲ νὰ ἔχῃ καταγίνῃ περὶ τὸ εἶδος τὸ ὁποῖον ἐκτιμᾷ. Διότι πῶς θέλετε στρατιωτικὸς νὰ ἐκτιμήσῃ ἀκριβῶς τὸν σῖτον ἢ τὸν τυρὸν ἢ τὸ γάλα, ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζει καλῶς τὰ πράγματα; Πρέπει νὰ διατυπωθῇ τροπολογία νὰ περιλαμβάνῃ αὐτὸ τὸ λογικώτατον πρᾶγμα.

§211Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, ὑποβάλλατε μίαν τροπολογίαν, ὅπως τὴν ἐννοεῖτε Σεῖς καὶ αὔριον τὴν συζητοῦμεν.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται. Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου προσωπικοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ταῖς Νομαρχίαις ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν χρήσεως 1918 δραχ. 20.000 διὰ τοὺς παθόντας ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ λήψεως μέτρων πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐπαρκείας τῆς χώρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς προσελεύσεως ἐφέδρων ἐν ἐπιστρατεύσει».

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ἀποσύρει ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου 997 «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας ἐν τῷ Κράτει ἰδιωτικῶν Ἐκπαιδευτηρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Μουσείου Ἑλληνικῶν χειροτεχνημάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ δραχμῶν 60.000 διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροῦ κιγκλιδώματος ἐν τῷ ἀνακτορικῷ κήπῳ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατεδαφίσεως τῶν φρουρίων τῆς πόλεως Χανίων ὑπὸ τοῦ Δήμου Χανίων».

§215Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 5 ἄρθρου παρακαλῶ.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη.

§217Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Ἔχομεν μίαν προσθήκην εἰς τὸ 5 ἄρθρον. Ἰδοὺ τὰ πρακτικά. Χθὲς ὑπεβλήθη. Ὑποβάλλομεν μίαν προσθήκην κ. βουλευταί, μετὰ τῶν συναδέλφων κ. κ. Κοκκινάκη καὶ Ζητάκη καὶ παρακαλοῦμεν, ὅπως τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τὰ φρούρια τῶν Χανίων, τουτέστιν νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὸν Δῆμον νὰ κατεδαφίζῃ ταῦτα διὰ δαπάναις αὐτοῦ χάριν κοινωφελῶν σκοπῶν, τό μέτρον τοῦτο, λέγω, παρακαλοῦμεν, ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸ Ἡράκλειον.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ γεννᾶται ζήτημα ἀντιζηλίας μεταξὺ Χανίων καὶ Ἡρακλείου, δηλῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον.

§219Μ. ΜΑΝΑΣΑΚΗΣ. Ὄχι ἀντιζηλίας.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε βουλευτά, αὐτὰ τὰ νομοσχέδια δὲν ἔρχονται ποτὲ διὰ πρωτοβουλίας βουλευτικῆς. Αὐτὰ ἔρχονται διὰ πρωτοβουλίας Κυβερνητικῆς. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔρχεται διὰ πρωτοβουλίας τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὅτι τρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ κατηγορηθῇ, ὅτι φροντίζῃ μόνον διὰ τὰ Χανιὰ καὶ ὄχι διὰ τὸ Ἡράκλειον. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ ἀποσύρω τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ γράψω τοῦ κυρίου Γενικοῦ Διοικητοῦ νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ὁμοία περίπτωσις καὶ διὰ τὸ Ἡράκλειον.

§221Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τί εἶναι αὐτά, κύριε Μανασάκη;

§222Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Ἀποσύρομεν τὴν τροπολογίαν, κύριε Πρόεδρε.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἂς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§225ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 1973 περὶ ἀπαγορεύσεως ἐμπορίας καὶ δικαιοπραξιῶν πρὸς ὑπηκόους ἐχθρικῶν Κρατῶν».

§227Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν νὰ ἀναβληθῇ.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§229Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Ἂς ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, θὰ παρακαλέσω μόνον τοὺς κυρίους βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀντιρρήσεις ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ δευτέρας ἤδη ἀναγνώσεως, ἐὰν ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν νὰ ἀπολήξωσιν εἰς τροπολογίας, νὰ τὰς ὑποβάλωσι διὰ νὰ τὰς ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν μου.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φυσικὰ διὰ νὰ τυπωθοῦν. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ εἰς τὴν Κρήτην τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ΑΣΟΓʹ τοῦ 1885 «περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιτάξεως ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως κτηνῶν καὶ μεταφορικῶν μέσων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας».

§231Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐξῃρέθησαν τὰ ἀροτριῶντα;

§232Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα. Ἐξαιρουμένων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§233ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν Δημοσίων Κτημάτων».

§235Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν αὐτό, κύριε Πρόεδρε.

§236Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου). Εἶχε παραπεμφθῇ.

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναδασώσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Μαρτίου ἐ. ἔ. Β. Διατάγματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωπικοῦ τῶν Ὑπουργείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ τιμολογίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Ἀττικῆς πρὸς ὄφελος τοῦ Ταμείου Συντάξεων τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τοῦ νόμου 567 «περὶ διοικήσεως τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐτροποποιήθη οὗτος διὰ τοῦ νόμου 826». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κεχορηγημένης παγίας προκαταβολῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ἐκδοθέντων ἀπούσης τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἀφορώντων τὴν σύστασιν, λειτουργίαν, ἁρμοδιότητα κλπ. τοῦ Ὑπουργείου Ἐπισιτισμοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κανονισμοῦ μηνιαίας ἐπιχορηγήσεως δι’ ἔξοδα παραστάσεως εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς «περὶ παρατάσεως τῆς μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας «Eastern Telegraph Compagny» συμβάσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν συμβουλευόντων ἢ τῶν παροτρυνόντων εἰς λιποταξίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1010 «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 7 παρ. βʹ τοῦ νόμου 427 «περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ κλάδου τῶν ὁπλιτῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΩΚΓʹ (3823) «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινοῦ διακανονισμοῦ τῆς ὑδρονομῆς διὰ τῶν ἀρδευτικῶν ὑδάτων τοῦ χειμμάρου Γλαύκου (Λεύκας) τῆς μεσημβρινῆς πεδιάδος τῶν Πατρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον 979 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς Θεσσαλονίκης παθόντων ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐμπορικῶν χρηματιστηρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ἢ ἀερίου φωτισμοῦ καὶ βιομηχανικῆς κινήσεως, τῶν ἐν τῷ Κράτει ἐγκατεστημένων ἐπιχειρήσεων παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ἢ ἀερίου κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου 306 τῆς 11 Ὀκτωβρίου 1914, περὶ τῶν ἀριθμῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ περὶ τῶν προβιβασμῶν αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 991 τοῦ 1917 περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς κοπὴν ἀργυρῶν κερμάτων ἢ ἔκδοσιν κερματίνων γραμματίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἐκκλησιαστικῆς Διοικήσεως τῶν ἐν Ἀμερικῇ Ἑλλήνων Ὀρθοδόξων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως εἰς τὸ νόμιμον στέλεχος τῶν ὑπαξιωματικῶν μηχανικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ ἐφέδρων τοιούτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 547 τῆς Κρητικῆς Πολιτείας περὶ τῶν ὀφειλομένων εἰς τοὺς συνταξιούχους τῆς Παλαιᾶς Χωροφυλακῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως ἐπικαρπίας καστανοδένδρων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κανονισμοῦ τῆς ἀρχαιότητος τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φόρου καταναλώσεως τοῦ οἴνου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Καλομενόπουλος.

§239Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργόν, νὰ δώσῃ μικρὰν προσοχὴν εἰς παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας νομίζω ἀναγκαίας ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Βουλὴ μὲ θεωρίας περὶ τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ Κράτος νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδά του καὶ ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἐπὶ τοῦ οἴνου ἐνδείκνυται. Νομίζω, ὅτι ἡ διάκρισις, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸ 1ον ἄρθρον, καθ’ ἣν ἐπιβάλλεται φόρος εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς ἄνω τῶν 5000 καὶ δὲν ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς κάτω τῶν 5000 δύναται νὰ ἀπαλειφθῇ. Διατὶ τάχα ἡ κωμόπολις ἡ κατῳκημένη ἀπὸ 2 ἢ 3 χιλιάδας νὰ μὴ ὑπόκειται εἰς τὸν φόρον καταναλώσεως, διότι ὁ κάτοικος αὐτὸς, ὅστις δὲν πληρώνει πολλοὺς ἄλλους φόρους ποῦ πληρώνει ὁ κάτοικος τῶν μεγάλων συνοικισμῶν νὰ μὴ πληρώνῃ αὐτὸν τὸν φόρον; Ἐὰν πάλιν πρόκειται περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον σὺν τῇ ἀποδώσει ὡρισμένου φόρου ἔχει καὶ ἄλλον σκοπὸν κοινωνικόν, τὸν περιορισμὸν τῆς καταναλώσεως, ἐὰν ἔχῃ αὐτὸν τὸν σκοπὸν κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ στραφῶμεν εἰς τοὺς μικροὺς πληθυσμούς. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὸν γενικώτερον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον πληροῖ κάθε νομοσχέδιον καὶ ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὸν ταμιευτικὸν σκοπόν. Διατὶ τάχατε ὁ πολίτης ὁ ὁποῖος, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πληρώνει ἄλλους φόρους, διατὶ νὰ ἀπαλλάσσηται καὶ αὐτοῦ τοῦ φόρου; Ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος, δι’ οὗ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν διάκρισιν αὐτήν. Ἐὰν δὲν ἐξομοιώσωμεν ὅλους τοὺς Ἕλληνας ἀπέναντι τοῦ φόρου αὐτοῦ, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ὁρίσωμεν ζώνας καὶ ὅταν ὑπερβῇ ὡρισμένην ζώνην τὸ προϊὸν αὐτό, τότε θὰ ὑπόκειται εἰς φόρον. Ἀλλ’ ἔχει καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν τὸ 3 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, κύριε ὑπουργέ, διατὶ ὁρίζετε μίαν ἑνιαίαν κατὰ σταθμικὴν ὀκᾶν ἀξίαν τοῦ οἴνου. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅτι ὁ παραγόμενος οἶνος εἰς τὸ Κράτος δὲν ἔχει ὅλος τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Διατὶ νὰ ὁρίσωμεν ἕνα μέσον ὅρον, ὁ μέσος ὅρος αὐτὸς θὰ δημιουργήσῃ ἓν μέρος, τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον παρεῖχε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ὁρίζῃ τὴν τιμὴν εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας. Ἡ διάταξις αὐτὴ, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἦτο λίαν ἐπιτυχής, διεγράφη ἀπὸ τὸ νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον διενεμήθη, νομίζω, χθές, ἐνῷ, νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἔστω καὶ δυνητικὴ ἀναγραφομένη ἐν τῷ νόμῳ ἦτο πολὺ σκόπιμος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἂν ἡ διάταξις ἀναγραφῇ ὄχι δυνητική, ἀλλὰ ὡς ἐπιτακτικὴ διάταξις τοῦ νόμου θὰ φέρωμεν μίαν ἰσότητα ἐν τῇ φορολογίᾳ, ἡ ὁποία θὰ εἶναι πολὺ ὠφέλιμος, διότι θὰ διαλύσῃ τὰ παράπονα. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ συστηθῶσι τοπικαὶ ἐπιτροπαί, ὅπως ἔλεγε πρὶν αὐτὴ ἡ διαγραφεῖσα περίοδος, αἱ ὁποῖαι ἐπιτροπαὶ θὰ κανονίζωσι τὴν τιμήν. Νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τῆς περιόδου αὐτῆς ὁ κύριος Ὑπουργὸς καὶ νὰ τὴν περιλάβῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν πρόσθετον φόρον ἐπὶ τοῦ ἐν φιάλαις οἴνου, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι αὐτὸς πρέπει νὰ αὐξηθῇ, εἶναι οἶνος πολυτελείας, ὁ ὁποῖος παρατίθεται εἰς τῶν εὐπόρων τὴν τράπεζαν, οὐχὶ καὶ τῶν ἀστῶν. Εἶχον καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ζώνας. Βεβαίως αἱ ζῶναι δὲν δύνανται νὰ λείψωσιν ἀλλὰ φαντάζομαι τὶ κυκεὼν καὶ ποία σύγχυσις δύναται νὰ ἐπέλθῃ κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ἔχω ἀκόμη καὶ μίαν δικηγορικὴν παρατήρησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου. Καὶ εἰς ἄλλο νομοθέτημα, ὅταν πρόκειται περὶ ἀνακοπῆς κατὰ πρωτοκόλλου τοῦ Ἐφόρου διὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἐπαγγέλματος ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις, ἡ ὁποία ὅμως ἀστοχεῖ. Κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ ἄρθρου 10 ὁ Εἰρηνοδίκης ὅταν ἀκούσῃ τοὺς μάρτυρας ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ ἀμέσως τὴν ἀπόφασίν του. Εἰς τὴν πρᾶξιν εἶναι λίαν ἀσύνηθες νὰ εἶναι ἁπλῆ ἡ ὑπόθεσις, ἡ ἀνακοπὴ ἢ καὶ τὸ πρωτόκολλον ἢ ἡ ἀμφισβήτησις θὰ γίνῃ ὅταν ὑπάρχῃ τι τ’ ἐπιδεχόμενον τὴν ἀμφισβήτησιν, πολλάκις δὲ δημιουργοῦνται καὶ νομικὰ ζητήματα. Διατὶ νὰ φέρωμεν τὸν Εἰρηνοδίκην εἰς δυσχερῆ θέσιν καὶ νὰ ἀναγκάζωμεν αὐτὸν πολλάκις μετὰ τὴν ἐξέτασιν ὀλίγων μαρτύρων νὰ ἀναβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν ἢ καὶ νὰ διακόπτῃ τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ δώσωμεν μίαν μικρὰν προθεσμίαν πέντε ἡμερῶν εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, ἵνα ἐκδώσῃ μελετημένην τὴν ὑπόθεσιν ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἡ ὑπόθεσις ἐπιδέχεται ἔφεσιν καὶ βεβαίως ὁ Εἰρηνοδίκης δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐκτεθῇ ἀπέναντι τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν ἐκδίδων ἐσπευσμένως τὴν ἀπόφασίν του. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην γραφικὴν μᾶλλον παρατήρησιν. Τὸ ἄρθρον 22 ὁμιλεῖ περὶ τηρήσεως βιβλίων ὑπὸ τῶν ἐργοστασιαρχῶν κατασκευῆς οἴνων, ἀδιακρίτως, ὅπως εἶναι κανονισμένος ὁ φόρος τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, τοῦ καπνοῦ κλπ. Ἀλλὰ λέγει τὸ ἑξῆς: Ὀφείλουσι νὰ τηρῶσι βιβλίον οἱ ἐργοστασιάρχαι καὶ οἱ ἀποταμιεύοντες ἐν γένει οἴνους καὶ τυχόντες τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 8 πλεονεκτήματος ἀναβολῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ θέλησις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, νὰ τηρῶσι βιβλία μόνον οἱ τυχόντες ἀναβολῆς πληρωμῆς, ἀλλ’ ἡ θέλησίς του εἶναι νὰ τηρῶσι βιβλία καὶ αἱ τρεῖς κατηγορίαι καὶ οἱ ἐργοστασιάρχαι καὶ οἱ ἀποταμιεύοντες καὶ οἱ τυχόντες τοῦ πλεονεκτήματος. Αὐτὰς τὰς μικρὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξ αὐτῶν ἡ οὐσιώδης εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν μικρῶν πληθυσμῶν τῶν κάτω τῶν 5000 ἀπὸ τὸν φόρον, τὴν ὁποίαν ἀπαλλαγὴν δὲν εὑρίσκω δικαιολογημένην.

§240Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι θὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ μετὰ τὸ φαγητόν. Ὥστε ἐὰν νομίζουν, ὅτι εἶναι εὐκολώτερον νὰ εὕρουν τώρα φαγητὸν εἰς τὰ ξενοδοχεῖα, δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν.

§241ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 9ην μ.μ. (Ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 9.30′ μ.μ.).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φόρων καταναλώσεως τοῦ οἴνου». Ὁ κ. Στεφανίδης ἔχει τὸν λόγον.

§244Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἡ οἰνοπαραγωγὴ ἐν Ἑλλάδι, ἀποτελοῦσα ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων οἰκονομικῶν παραγόντων, ὑπέστη καὶ ὑφίσταται ἀκόμη κρίσιν, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἕνεκα τῆς παγκοσμίου ὑπερπαραγωγῆς, ἥτις ἐπῆλθε μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἐκ φυλλοξήρας προσβληθέντων ἀμπελοφυτειῶν διὰ νέων Ἀμερικανικῶν κλημάτων: ἰδίᾳ ἐν Ἰταλίᾳ, Γαλλίᾳ καὶ Ἀλγερίᾳ ἔνθα ὑπερεδιπλασιάσθη ἡ παραγωγὴ καὶ ἕνεκα τῆς ἐπιβολῆς βαρυτάτων εἰσαγωγικῶν δασμῶν, ἐπιβληθέντων πρὸς προστασίαν τῶν ἐγχωρίων οἴνων καὶ ἄλλων παρεμφερῶν προϊόντων αὐτῶν, λ. χ. ἐν Γαλλίᾳ φορολογεῖται πρὸς 12 φράγκα τὸ ἑκατόλιτρον ἐπὶ πλέον δὲ καὶ μὲ 2 φράγκα καὶ 20 λεπτὰ κατὰ βαθμὸν ὅταν ὁ οἶνος εἶναι περιεκτικώτερος ἄνω τῶν 12 βαθμῶν, ἐν ᾧ πρότερον ἐφορολογεῖτο ὁ ἐξ Ἑλλάδος εἰσαγόμενος οἶνος πρὸς δύο μόνον φράγκα κατ’ ἑκατόλιτρον, ἐν Ἰταλίᾳ ὡσαύτως μὲ δώδεκα λίρας τὸ ἑκατόλιτρον, καὶ ἐπὶ πλέον πρὸς 1,90% κατὰ βαθμὸν πέραν τῶν 15 βαθμῶν, ἰδιαιτέρως δὲ φορολογεῖται’ ὡς οἰνόπνευμα καὶ τὸ ἐμπεριεχόμενον ἐν τῷ οἴνῳ σάκχαρον. Ἐν Γερμανίᾳ ἀπεκλείσθησαν οἱ Ἑλληνικοὶ οἶνοι δι’ ἐπιβολῆς φόρου εἰσαγωγικοῦ εἴκοσι μάρκων κατ’ ἑκατόλιτρον, καὶ ἐν Αὐστρίᾳ, πεντήκοντα τριῶν καὶ ἥμισυ μάρκων, ὡς καὶ εἰς διαφόρους ἄλλας ἐπικρατείας, ἔνθα πρότερον εἰσήγοντο ἀτελῶς ἢ ἐβαρύνοντο διὰ μικρᾶς φορολογίας καὶ λίαν ἐπικερδῶς κατηναλίσκοντο οἱ Ἑλληνικοὶ οἶνοι. Ἀλλὰ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν τῶν οἴνων ἐπέτεινεν ὁ θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως τῆς σταφίδος, ὡς καὶ διάφοροι ἄλλοι νόμοι ψηφισθέντες ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, χάριν τῆς προστασίας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, καθόσον ὁλόκληρον τὸ ἐκ σταφίδος παρακράτημα, διατιθέμενον εἰς εὐτελεῖς τιμὰς, καὶ κατασκευαζόμενον εἰς οἶνον καὶ οἰνόπνευμα, ἐξετόπισε τοὺς ἐξ ἀμπέλων οἴνους ἔν τε τῇ ἐξωτερικῇ αὐτῶν καταναλώσει, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐσωτερικῇ, ὡς καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἀποστακτικῇ βιομηχανίᾳ, ἔνθα ὁ ἐξ ἀμπέλων οἶνος εἶχε τὸ τελευταῖον καταφύγιόν του, ὅταν δὲν ἠδύνατο αὐτούσιος νὰ καταναλωθῇ, χρησιμοποιούμενος πρὸς ἀπόσταξιν ἀποδίδων τοὐλάχιστον τὰς δαπάνας καλλιεργείας εἰς τοὺς οἰνοπαραγωγούς. Μολονότι δὲ κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, ἕνεκα τῆς διαμονῆς τῶν Συμμάχων ἐν Μακεδονίᾳ ἐπῆλθεν ὕψωσις τῶν τιμῶν τῶν ἐγχωρίων οἴνων, αὕτη δὲν δύναται νὰ εἶναι διαρκὴς καὶ ἡ κρίσις θὰ ἀνακύψῃ, εὐθὺς ὡς λήξῃ ὁ πόλεμος, ἴσως δὲ καὶ πρὸ τῆς λήξεως αὐτοῦ, ἐὰν τυχὸν ἤθελον ἀπέλθει ἐκ Μακεδονίας οἱ Σύμμαχοι. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ὑφίσταται τοιαύτη κρίσις καὶ οὐδεμία κατ’ αὐτὰς ὑπάρχει ζήτησις τῶν γνησίων ἐξ ἀμπέλων οἴνων, ἐκτοπιζομένων ἐν Μακεδονίᾳ ὑπὸ τοῦ σταφιδίτου οἴνου, ὅστις ἐπλημμύρισε τὰς αὐτόσε ἀγορὰς καὶ πρὸς ὃν δὲν δύνανται νὰ ἀνταγωνισθῶσιν οἱ παραγωγοὶ τοῦ ἀμπελίτου οἴνου. Οἱ πληττόμενοι δὲ πλειότερον ἐκ τῆς κρίσεως οἰνοπαραγωγοὶ εἶναι οἱ Εὐβοιεῖς, οἱ Κρῆτες, οἱ Σάμιοι καὶ οἱ Λευκάδιοι, οἵτινες δυσχερέστερον καὶ δι’ ὑπερόγκων ναύλων, λόγῳ τοῦ ἐνταθέντος ἐσχάτως ὑποβρυχιακοῦ, κατὰ τῶν ἱστιοφόρων, πολέμου, μεταφέρουσιν εἰς Μακεδονίαν τοὺς οἴνους των. Ἐπὶ πλέον οἱ οἰνοπαραγωγοὶ σήμερον βαρύνονται μὲ μεγάλας δαπάνας καλλιεργείας, τριπλασίας ἢ ἄλλοτε, καὶ ἡ νέα συγκομιδὴ αὐτῶν ἀπειλεῖται καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως θείου καὶ θειϊκοῦ χαλκοῦ. Καὶ ὅταν ἀπειλεῖται τοιαύτη εἰς τὴν οἰνοπαραγωγὴν κρίσις, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τεθῇ φορολογία ἐπὶ τῶν οἴνων; ἰδίᾳ τῶν ἐκ τῆς κρίσεως πληττομένων μερῶν, Εὐβοίας, Κρήτης Σάμου καὶ Λευκάδος; καὶ ὁποία φορολογία, δέκα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου αὐτῶν! Παρακαλῶ ὅθεν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ περιορίσωσι τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἥμισυ, ἤτοι εἰς πέντε τοῖς ἑκατὸν τὸν ἐπιβλητέον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως φόρον. Πρὸς τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου, ὡς καί τινας ἄλλας τροπολογίας σχετικὰς ἀφορώσας τὴν προστασίαν τῆς οἰνοπαραγωγῆς κλπ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 προτείνω τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τοῦ φόρου τῶν Κυμαϊκῶν οἴνων, τῶν μὴ δυναμένων νὰ καταναλωθῶσιν αὐτουσίων λόγῳ τῶν πολλῶν πεψικῶν στοιχείων, ἅπερ ἐμπεριέχουσι καὶ χρησιμευόντων πρὸς ἀνάμιξιν μετ’ ἄλλων οἴνων, λόγῳ τῶν χρωστικῶν οὐσιῶν, ἃς περιέχουσι ἢ πρὸς κατασκευὴν βερμοὺτ ἢ κονιάκ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἀφορῶντος διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀγοραίας ἀξίας τῶν εἰς φόρον ὑποκειμένων οἴνων, δέον νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ γνώμη τῶν κατὰ τόπους ἀμπελοκτημόνων. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ἀπαιτεῖται νὰ διευκρινισθῇ, ὅτι ὑπόκειται εἰς φόρον καὶ ὁ ἐκ χλωρᾶς σταφίδος οἶνος. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 νὰ προστεθῇ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου ἐφαρμόζονται καὶ διὰ τὰ τυχὸν συσταθησόμενα ἀλλαχοῦ ταμεῖα οἰνοπαραγωγῆς, συμφώνως τῷ νόμῳ ΓΦΛΓʹ περὶ ταμείων ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς. Πρὸ παντὸς δὲ, δι’ αὐστηροτέρων ποινῶν, ν’ ἀποκλεισθῇ ἡ ἐν ἁπάσῃ τῇ Ἑλλάδι παλαιᾷ καὶ νέᾳ κατανάλωσις τοῦ ἐκ παρακρατήματος σταφιδίτου οἴνου καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὰς προμνησθείσας τροπολογίας μου. (Ἀναγινώσκει τὰς τροπολογίας).

§245Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τυπωθῶσι.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης ἔχει τὸν λόγον.

§247Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου προχθὲς κατ’ ἀρχὴν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὰς διαφόρους παρατηρήσεις μας πολλάκις ἐφάνη, ὅτι οὐδὲν κατανοεῖ, διὰ τῆς κεφαλῆς ὅμως ἔκαμε μάλιστα, μάλιστα, ἀλλ’ ἡ χεὶρ ἡ διορθώσασα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν ἠκολούθησε τὰς κινήσεις τῆς κεφαλῆς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῆς παρακαταθήκης παρὰ τοῖς οἰνοπαραγωγοῖς. Ἀπὸ 200 ὀκάδας εἰς ἕνα ποσὸν ὁπωσδήποτε λογικόν, διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι λογικὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ τοὺς ἐν ὑπαίθρῳ βιοῦντας, οἱ ὁποῖοι εἶναι συνειθισμένοι νὰ καταναλίσκουν δύο ὀκάδας κρασὶ κατὰ τὴν ἐργασίαν των.

§248Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τεθῇ, ὅτι εἰς τὰς πόλεις κάτω τῶν 5.000 κατοίκων δὲν φορολογοῦνται ἀδιαφόρως ποσότητος.

§249Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὡραία. Καὶ ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ 16ου ἄρθρου (ἀναγινώσκει). «Δὲν ὑποβάλλεται εἰς τὸν ............ προνομιούχου Ἑταιρείας» Πανταχοῦ προνομιοῦχος. Δὲν ὑπόκειται εἰς φορολογίαν ὁ οἶνος ὁ παραγόμενος ἐκ ξηρᾶς σταφίδος παρὰ τῆς Ἑταιρείας ὁ ἐξαγόμενος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὁ δὲ καταναλισκόμενος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν θὰ ὑπόκηται εἰς φορολογίαν, ἀδιαφόρως ἐὰν μεταχειρίζωνται αὐτὸν εἰς τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα; Νὰ τὸ καθορίσητε, διότι εἶναι μέγα τὸ ποσόν.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι κάθε κρασὶ, τὸ ὁποῖον θὰ μεταχειρίζωνται οἱ σύμμαχοι νὰ τὸ ἀπαλλάξωμεν, διότι ἄνευ τούτου θὰ φέρωσιν ἀπ’ ἔξω κρασί.

§251Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ φορολογεῖται κάθε οἶνος, ἐκτὸς ἐὰν εἶναι διὰ τοὺς ξένους.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἦτο περίεργον νὰ τοὺς βάλωμεν εἰς φορολογίαν ἀσχέτως ποῦ ἠμποροῦν νὰ φέρουν ἰδικόν των κρασί.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Σφακιανάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§254Μ. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν προλαλήσαντα, κ. Καλομενόπουλον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι πρέπει ὁ φόρος διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ οἴνου νὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰς τὰ χωρία τὰ ἔχοντα πληθυσμὸν κάτω τῶν 5.000 κατοίκων, διότι δὲν ἔχουσι δαπάνας, ἀλλὰ λησμονεῖ, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων πληρώνουσι περισσοτέρους φόρους, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ὠφελείας μεγάλας, ἔχουσιν ἁμαξιτοὺς δρόμους, νοσοκομεῖα, ἰατρούς, τὰ ὁποῖα στεροῦνται οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων καὶ θὰ ἦτο ἄδικον συνεπῶς οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων νὰ ἐξομοιωθοῦν εἰς τὸν φόρον μὲ τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων. Ἀλλ’ ἐὰν διατηρηθῇ ἡ βάσις αὐτὴ τοῦ νομοσχεδίου θὰ προτείνω, ὅπως ἐν Κρήτῃ διατηρηθῇ τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου τῶν 5% κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει ἱκανὸν ποσὸν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ἔχει δὲ συνηθίσει ὁ λαός, καὶ δὲν αἰσθάνεται τὴν ἐπάχθειάν του, ἐνῷ ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον θὰ θεωρηθῇ ἐπαχθές. Σωστὸν λοιπὸν εἶναι νὰ διατηρηθῇ τὸ ὑπάρχον σύστημα ἐν Κρήτῃ. Δὲν βλάπτει δὲ ὅτι ἐν καὶ τὸ αὐτὸ σύστημα δὲν θὰ ἰσχύῃ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Θὰ ἦτο προτιμότερον, ὅταν ἕν φορολογικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καλῶς εἰς ὅλον τὸ Κράτος νὰ τροποποιῆται ἀναλόγως τῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὰ διάφορα μέρη τοῦ Κράτους. Ἄλλως τε καὶ ἀλλοῦ δὲν ἔχουσι τὸ αὐτὸ σύστημα π.χ. εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὸ ἔλαιον πληρώνει ἄλλον φόρον, ὥστε δὲν βλάπτει ὅτι ὁ οἶνος θὰ πληρώνῃ ἄλλον φόρον εἰς τὰς νήσους καὶ ἄλλον εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Λοιπὸν ὀρθόν εἶναι νὰ διατηρηθῇ τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα ἐν Κρήτῃ, ἀφοῦ καὶ τὸ δημόσιον θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν εἴσπραξιν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§256Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλλω τροπολογίαν ἀφορῶσαν τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ εἴπω ὀλίγα προθυστέρως σχετιζόμενα μὲ τὴν ὅλην οἰκονομίαν αὐτοῦ. Ἡ διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἐπιβαλλομένη φορολογία, δὲν εἶναι τοσαύτη καὶ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀνησυχήσῃ τοὺς οἰνοπαραγωγούς. Εἶναι φορολογία δικαία, μὴ πλήττουσα, διότι ἡ συνήθης φορολογία, τῶν προϊόντων εἶναι 10%. Διὰ τὴν Κρήτην μόνον ἔχει σημασίαν ἡ καθιερουμένη μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Ὁ Κρητικὸς λαὸς ἀπὸ τριακονταετίας φορολογεῖται μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου φορολογίας καὶ δὲν θὰ δῇ μὲ καλὸ μάτι τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ. Κατώρθωσε διὰ μακρῶν ἀγώνων καὶ ἐπιμονῆς νὰ ἀποσπάσῃ παρὰ τῆς Κυριάρχου τότε Τουρκίας τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο σύστημα τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων κατὰ τὴν ἐκ τῆς Νήσου ἐξαγωγὴν ἐν τοῖς Τελωνείοις, πλὴν τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν. Ἐξαιρουμένου τοῦ φόρου τούτου, καὶ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος καὶ οἰκοδομῶν, πάντες οἱ λοιποὶ φόροι καταβάλλονται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν πρὸς μεγάλην ἀνακούφισιν τοῦ παραγωγοῦ, ἀπηλλαγμένου πάσης πιέσεως πρὸς πληρωμὴν φόρων. Ἔχω διὰ τοῦτο νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ θελήσῃ καὶ διατηρήσῃ διὰ τὴν Κρήτην τὸ ὑπάρχον σύστημα, ὅπερ λειτουργοῦν κανονικῶς ἀποφέρει ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Οὐδεὶς βεβαίως ὑπάρχει φόβος ἀντιδράσεως ἐκ μέρους τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ὅστις ἐδέχθη ἀγογγύστως βαρυτέρας φορολογίας, ὡς εἶναι ὁ Νόμος περὶ χαρτοσήμου καὶ τὸ Δασμολόγιον. Ἀλλὰ θὰ ἀδημονήσῃ. Καὶ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα. Τὸ μέλλον θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα δὲν θὰ ἀποδώσῃ περισσοτέρας προσόδους. Δεχόμενος ὅμως τὴν κατὰ τὸ μέρος τοῦτο σύστασίν μας, ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Κρητικὸν οἶνον τοῦ τέλους ἐξαγωγῆς, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἔχωμεν φορολογικὴν ἰσότητα πρὸς τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς τοῦ λοιποῦ Κράτους. Κατ’ ἐναντίαν ἐκδοχὴν, ἐὰν ἡ σύστασις αὕτη δὲν εἰσακουσθῇ παρακαλῶ, νὰ αὐξηθῇ τὸ διὰ τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι κατοικοῦντας οἰνοπαραγωγούς, ἀφιέμενον ἀφορολόγητον ἀποταμίευμα εἰς 500 ὀκάδας. Ἐγὼ οἰνοπαραγωγός καὶ οἰκογενειάρχης, διαμένων ἐν Χανίοις, γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 200 ὀκάδων δι’ ὁλόκληρον ἔτος εἶναι ἀνεπαρκές.

§257Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ φέρετε εἰς τὴν πόλιν τῶν Χανίων νὰ ἀποθηκεύσητε. Θὰ καλλιεργήσετε εἰς τὴν Σπηλιάν, θὰ τὸν ἀφήσετε εἰς τὴν Σπηλιὰν καὶ δὲν θὰ πληρώσετε πεντάρα, ὥστε ἐν πάσῃ περιπτώσει χαρίσατέ μου τὸν ἑαυτόν σας. Δὲν εἰξεύρω τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ εἰς τὰ Χανιά, δὲν εἰξεύρω κανένα, ὁ ὁποῖος νὰ φαντάζωμαι, ὅτι παράγων ἔξω τῆς πόλεως κρασὶ θὰ τὸ φέρῃ νὰ τὸ ἀποθηκεύσῃ, νὰ τὸ πάρῃ καὶ νὰ τὸ στείλῃ ἔξω. Θὰ δίδῃ δύο ὀκάδας κρασὶ εἰς τοὺς ἐργάτας. Ὥστε μὴ μεγαλοποιοῦμεν τὰ πράγματα.

§258Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ μεταφέρω ἀπὸ τὴν Σπηλιὰν, διὰ νὰ τὸν ἀποθηκεύσω εἰς Χανιά, ἀλλ’ ὅτι θὰ φέρω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ καταναλώσω ὁ ἴδιος. Ἔχει πρὸς τούτοις μεγάλην σπουδαιότητα καὶ τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ οἴνου. Δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ συμφέρον οὔτε διὰ τὸ Κράτος οὔτε διὰ τοὺς παραγωγοὺς νὰ δεχθῆτε ἐνιαίαν τιμὴν δι’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν αἱ τιμαὶ τοῦ οἴνου νὰ εἶναι ἴσαι δι’ ὅλα τὰ μέρη καὶ δι’ ὅλας τὰς ἐποχάς. Τὰς τιμὰς κανονίζουν διάφοροι συνθῆκαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντρέχουν δι’ ὅλα τὰ μέρη. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κρήτην, ἄλλη εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ οἴνου ἐν Ἡρακλείῳ καὶ ἄλλη ἐν Χανίοις. Πολὺ περισσότερον θὰ συμβαίνῃ τοῦτο ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὴν Ἀττικήν, τὴν Εὔβοιαν καὶ κλπ. μέρη.

§259Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πληρωμὴ θὰ γίνῃ κατὰ τὴν ἀποταμίευσιν. Ὁ καθορισμὸς τῆς ἀξίας θὰ γίνῃ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν γίνεται ὁ μοῦστος.

§260Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν μεταφέρεται ὁ οἶνος ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν εἰς τὰς πόλεις πρὸς κατανάλωσιν, τότε θὰ τὸν φορολογῆτε εἰς τὰς τιμὰς, τὰς ὁποίας θὰ ἔχετε ἤδη ὁρίσει καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι διάφοροι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην. Ἀφοῦ δὲ θὰ φορολογῆται ὁ οἶνος ἐν τῇ καταναλώσει, ὀρθότερον εἶναι νὰ καθορίζωνται αἱ τιμαὶ κατὰ χρονικὰ διαστήματα ὡρισμένα. Ὅπως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καθορισθῇ ἡ τιμὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἥν γίνεται ὁ μοῦστος, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καθορίζεται κατὰ Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον.

§261Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξεύρετε, ὅτι ἡ τιμὴ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ ἐκεῖθεν αὐξάνει; Τὶ φοβεῖσθε λοιπόν; Ἐκτὸς ἐὰν τὸ κάμνετε διὰ νὰ αὐξήσετε τὰς προσόδους τοῦ Δημοσίου;

§262Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ ἡ φορολογία τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένου οἴνου, διότι ὁ τιθέμενος ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, εἶναι λίαν ἐλαφρός.

§263Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς.

§264Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Λέγω τοῦτο, διότι πρέπει νὰ προστατευθῇ καὶ ὁ ἐγχώριος οἶνος. Θέλω ἐπίσης νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργόν. Προτίθεται νὰ διατηρήσῃ συγχρόνως τὰ τέλη τοῦ Νόμου 913;

§265Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι θὰ καταργηθῇ.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἐξετάσῃ τὰς τροπολογίας εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις, εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν μεταρρύθμισιν νομοθεσίας, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ λαμβάνωμεν περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἔχοντας περισσότερα καὶ ὀλιγώτερα ἀπὸ τοὺς ἔχοντας ὀλιγώτερα, κατ’ ἀνάγκην θὰ φθάσωμεν νὰ καταργήσωμεν τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐπεράσαμεν τόσον καλὰ εἰς τὴν Κρήτην. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη περὶ φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ τὸ ὁποῖον περιέχει ἐπὶ τοῦ παρόντος μικρὰν κλίμακα, διὰ στατιστικὰς μᾶλλον πληροφορίας ἐκεῖ ἀκριβῶς τείνει. Ὡς πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, αὐτὸ τείνει νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ οἴνου καὶ νὰ καταστήσῃ δυνατὸν τὸν συναγωνισμὸν αὐτοῦ μὲ τοὺς ἄλλους οἴνους, ὑπὸ καλυτέρους ὅρους.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§268ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ παραγομένου ἐν τῷ Παλαιῷ Βασιλείῳ, Χίῳ, Σάμῳ καὶ Κρήτῃ».

§270Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν βʹ συζήτησιν θὰ καταργηθῶσι τὰ ἄρθρα 8 καὶ 10 τοῦ Νόμου 521, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι περιορισμοὺς εἰς τὰς φυτεύσεις τῶν καπνῶν καὶ θὰ συγχωνευθῶσιν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§272Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν καὶ αὐτῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως παρατηρήσεις μου τινὰς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου, κατὰ τὰς ὁποίας, καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, θὰ καθίστατο δυνατόν, ἵνα ἡ ζητουμένη φορολογία ἀποβῇ ὀλιγώτερον ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν παραγωγήν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξετίμησε τὰς περιπτώσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι θὰ ἤσκουν ἐπιβλαβῆ ἐπιρροὴν εἰς τὴν παραγωγήν, ἀλλὰ προήχθη εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῆς φορολογίας ταύτης ἐξ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς φορολογίας. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐγκαίρως, ἵνα ὑπάρχῃ ὁ χρόνος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐκτιμήσῃ τὰς γνώμας μου. Προκειμένου κύριοι βουλευταί, περὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τοῦ κυριωτέρου ἐκ παραλλήλου μετὰ τῆς σταφίδος προϊόντος τῆς Ἑλλάδος, φρονῶ ὅτι προσήκει ἵνα καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐξαντλήσῃ τὴν προσοχήν της, ὅπως, ἐὰν εἶναι δυνατὸν καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ καθίστατο ὀλιγώτερον ὀδυνηρὰ ἡ φορολογία αὕτη εἰς τὴν παραγωγήν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, κύριοι, ὅτι ἡ φορολογικὴ ἐξέλιξις τοῦ καπνοῦ ἔχει τὴν ἱστορίαν της, ὅτι ἐγένετο προσαύξησις τοῦ φορολογικοῦ ὅρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ὅτι ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου συνεταράχθη ἡ κατανάλωσις καὶ ἡ παραγωγὴ καὶ ὅτι ἐδέησε νὰ παρέλθῃ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν περιῆλθεν, ἀλλ’ ἀνάγκαι ἐθνικαὶ ἐπέβαλον τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ διὰ Β. Διατάγματος καὶ ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει ὅτι ἐπῆλθε νέα ἀνωμαλία, ὅτι ἐσταμάτησεν ἡ ἀγοραπωλησία τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἔρχεται νέον πλῆγμα διὰ τῆς ζητουμένης ἤδη φορολογίας, δεινώτερον κατὰ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταστήσωμεν ὀλιγώτερον ὀδυνηρόν. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου στατιστικάς, ἀλλὰ θεωρῶ ὅτι διὰ νὰ φθάσῃ τις εἰς συμπεράσματα, ὅπως ἐγὼ τουλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὶ προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις, ποίας εἰσπράξεις δηλαδὴ προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν ζητεῖ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα, ἐὰν ἔχωμεν ἀκριβῆ ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ τούτων ἐπικαλοῦμαι τὴν βοήθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει φορολογίαν 10% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν παραγομένων καπνῶν, καταβαλλομένου τοῦ φόρου εἴτε εἰς χρῆμα εἴτε εἰς εἶδος. Ἐὰν λοιπὸν ἔχομεν 100 ὀκάδας καπνοῦ, τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ 10 ὀκάδας, ἐὰν ἔχωμεν 10 τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ 1, ἑπομένως ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἐν τῷ Παλαιῷ Βασιλείῳ, ἐν τῇ Χίῳ, Σάμῳ καὶ Κρήτῃ ἀνέρχεται εἰς ἓν ποσὸν εἴκοσι περίπου ἑκατομμυρίων, ἡ Κυβέρνησις προσδοκᾷ νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης τὸ ποσὸν 2 ἑκατομμυρίων ὀκάδων, ἤτοι τὴν ἀξίαν αὐτῶν εἰς χρήματα.

§273Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ, τοῦ πωλουμένου ὑπὸ τῶν χωρικῶν.

§274Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ὥστε ἔχομεν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου 2 εἰδῶν εἰσπράξεις τὴν μίαν εἰς χρῆμα καὶ τὴν ἑτέραν εἰς πρᾶγμα. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰς δύο περιπτώσεις.

§275Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν χρῆμα. Τὸ εἰς πρᾶγμα μένει μόνον, ἐφόσον ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν. Τότε λαμβάνομεν τὸ εἶδος· σπανιώτατα, ἐπαναλαμβάνω, διότι ἡ φορολογία ὑπάρχει εἰς τὰς Νέας Χώρας, εἶναι δὲ σπανιώτατον νὰ φθάσωμεν εἰς ἀσυμφωνίαν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ πωλουμένου καρποῦ.

§276Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὶ συμβαίνει εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀλλ’ οὕτως ἀντιλαμβάνομαι τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὴν ἄποψιν τῆς εἰσπράξεως εἰς χρῆμα. Φοβοῦμαι πολὺ ἐν πρώτοις ὅτι αἱ προβλέψεις δὲν θὰ δώσουν τὴν πραγματικότητα ἀκριβῶς, διότι διατρέχομεν κινδύνους πρῶτον ὄχι τόσον ἐκ τοῦ ποσοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς ποικιλίας, διότι ἔχομεν τριῶν εἰδῶν φορολογίας, μίαν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, μίαν ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ ἑτέραν τὴν ζητουμένην. Διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ὅπως γνωρίζετε, δὲν πρόκειται νὰ ἔχωμεν καὶ γαίας μόνον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ χεῖρας. Ἀλλ’ αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπηρεασθῶσι καὶ ἀπὸ τὴν φορολογίαν αὐτήν, ἡ ὁποία ὁπωσδήποτε ἀσκεῖ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς φαντασίας, καὶ ἐὰν δὲν εὑρίσκωνται εἰς βεβαιότητα ὅτι θὰ ἔχωσι τὰ ἀποτελέσματα τὰ πραγματικά, τὰ ὁποῖα εἶχον μέχρι τοῦδε, καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν εὐάρεστα, φόβος ὑπάρχει ὅτι θὰ τραπῶσι εἰς ἄλλα ἔργα, καὶ δὴ εἰς ἡμερομίσθια, τὰ ὁποῖα ὑψώθησαν μεγάλως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπάρχει ὁ φόβος τῆς ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς. Δὲν θέλω λέγων ταῦτα νὰ θρηνωδήσω ὅτι ἡ παραγωγὴ θὰ καταστραφῇ, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι φόβος ὅτι θὰ ἔχωμεν μίαν μείωσιν μικροτέραν ἢ μεγαλυτέραν, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ ἐντεῦθεν θὰ ἔχωμεν μίαν μείωσιν τῶν εἰσπράξεων. Ἀλλ’ αἱ τιμαὶ δὲν δύνανται νὰ εἶναι σταθεραί, διὰ νὰ ὑπολογίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἔσοδον, τὸ ὁποῖον περιμένει ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δὲν δύνανται αἱ τιμαὶ νὰ εἶναι σταθεραί, διότι δὲν γνωρίζομεν ὑπὸ ποίας συνθήκας θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν μέλλουσαν γεωργικὴν περίοδον. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς δὲν δύνανται νὰ ὦσι πάγιαι διότι τῆς παρελθούσης γεωργικῆς περιόδου αἱ τιμαὶ—δὲν γνωρίζω τὶ ἐγένετο εἰς τὰς Νέας Χώρας—εἰς τὸ Παλαιὸν Βασίλειον ἔφθασαν κατὰ μέσον ὅρον μέχρι δραχμῶν 7. Εἶχον βεβαίως καὶ 15 καὶ 13 καὶ 8 καὶ 9 ἀλλ’ ὁ μέσος ὅρος εἶναι 7, ἐγὼ δὲ προσθέτω μίαν δραχμὴν, ὀκτώ. Ὥστε, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸ ποσοστὸν τῆς ὀκᾶς, θὰ εἰσπράξῃ 80 λεπτὰ τὸ δημόσιον κατ’ ὀκᾶν. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν παγίαν τὴν τιμὴν αὐτήν· τὴν ἔχομεν τώρα διότι εἶναι ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις καὶ τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὰς ἀποθήκας καπνὰ ἐπωλήθησαν εἰς τὰς ἀγορὰς τῶν ἄλλων Κρατῶν. Βεβαίως δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἐπανέλθῃ τὸ πρώην καθεστώς, διότι, ἐπειδὴ τὰ Ἑλληνικὰ καπνὰ εἰσήχθησαν εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, δυνατὸν νὰ ἔχουν μίαν καλυτέραν θέσιν καὶ τιμὴν τῆς πρὸ τοῦ πολέμου καταστάσεως. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας ἔχομεν μέχρι τοῦδε εἰς τὴν παρελθοῦσαν γεωργικὴν περίοδον λόγῳ τῆς καταστάσεως. Διὰ νὰ ὑπολογίσωμεν λοιπὸν πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι, ἐὰν σήμερον ὁ μέσος ὅρος εἶναι 8 δραχμαί, τότε θὰ εἶναι 4 δραχμαί. Δὲν λέγω ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ πρώην καθεστώς, διότι ὁ μέσος ὅρος τῶν τιμῶν τοῦ πρὸ τοῦ πολέμου καθεστῶτος ἦτο 2 δραχμαί, ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι 4 δραχμὰς μετὰ τὸν πόλεμον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δύνανται νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τῆς εἰσπράξεως εἰς εἶδος, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, κατὰ τὴν ἀσθενῆ μου ἀντίληψιν νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι εἶναι σχεδὸν ἀνεφάρμοστος αὕτη, ἢ, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ, θὰ ἔχῃ τόσας συνεπείας, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑκάστην καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ κυρίως θὰ πιέζωσι τὴν παραγωγὴν, διότι ὁ καπνὸς δὲν εἶναι ἀραβόσιτος. Πρῶτον, ὅτι βεβαίως οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, δὲν δύνανται παρὰ νὰ ζητῶσι τιμὰς ἴσως ὑψηλὰς, ἢ ἔστω καὶ λογικὰς ἀκόμη, ἀλλ’ οἱ γεωργοὶ ἐκ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωσι, θὰ ζητῶσι τιμὰς ὀλιγωτέρας, καὶ θὰ ἔχωσι τὴν διαφοράν. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲ προκύπτει ἡ ἐντύπωσις, ὅτι θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὸν νὰ παραδώσωσι τὸν φόρον εἰς πρᾶγμα. Ἀλλὰ διὰ νὰ παραδοθῇ ὁ φόρος εἰς πρᾶγμα, πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ γεωργὸς τὸν καιρὸν εὔνουν, καὶ δεύτερον νὰ ἔχῃ εὐρυτάτας ἀποθήκας, καὶ τότε πλέον θὰ ἐκτεθῇ ὁλόκληρον τὸ πρᾶγμα, διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀπόληψις τοῦ φόρου ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, κατὰ μέσον ὅρον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα, διότι ὁ καπνὸς ὁ παραγόμενος ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἀγροῦ, δὲν παρουσιάζει μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ποιότητα, ἀλὰ κατὰ φύλλον καὶ κατὰ ῥίζας, ἡ ἐκλογὴ θὰ γίνῃ οὐ μόνον ἀπὸ τοὺς παραγωγούς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ ἐμπόριον καὶ κατόπιν εἰς τὴν συσκευασίαν, ὅταν παραδοθῇ εἰς κατανάλωσιν. Ἔχομεν λοιπὸν χιλίας δυσχερείας εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Φρονῶ, καὶ θὰ ἐτόλμων νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, μίαν γνώμην ἀναχωρῶν, ὅπως ἐδήλωσα καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτι δὲν ἔχω νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς φορολογίας, διότι ἀναγνωρίζω, ὅτι τοῦτο ἐπροκάλεσαν ἐπιτακτικαὶ ἀνάγκαι, διότι ἄλλως βεβαίως δὲν εἶχε καμμίαν εὐχαρίστησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταφέρῃ καὶ νέαν φορολογίαν εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν διὰ τοῦ Β. Διατάγματος. Θὰ συνεφώνουν λοιπὸν τελείως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐὰν ἐδέχετο τὰς προηγουμένας μου παρατηρήσεις, ἐὰν ἐδέχετο περιορισμένους τοὺς ὑπολογισμοὺς ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου, δεχόμενος κατὰ μέσον ὅρον τὰς τιμὰς χαμηλὰς, ὅπως θὰ ὦσι χαμηλαὶ κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς μεταβάλω ἐγὼ, οὐδ’ ἐπεχείρησα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, θὰ παρεκάλουν καὶ θὰ ἔθετον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν γνώμην νὰ ἀναβληθῇ πρὸς τὸ παρὸν διὰ δύο συνεδριάσεις, τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφισθῇ, ὥστε νὰ λάβῃ τὸν καιρὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτιμήσῃ, ζητοῦσα καὶ γνώμας καὶ ἄλλων εἰδικῶν καὶ φίλων της, ὄχι διότι ἔχει ἐλλείψεις ἢ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ γνώσεις της, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσῃ λεπτομερείας τινὰς, αἱ ὁποῖαι, ὅσον μικραὶ καὶ ἂν φαίνωνται, εἶναι μέγισται εἰς τὰς συνεπείας των, ἰδίως κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, ὡς ἔχει ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ 10.000.000, ἐκ τῆς φορολογίας αὐτῆς· φρονῶ, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐπιβολὴν τῆς φορολογίας ταύτης, καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ τὸ δώσουν οἱ καπνοπαραγωγοὶ ἐμμέσως δι’ αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὁρίου, ἐπὶ τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας, κατανεμομένης τῆς ἐπιβαρύνσεως ταύτης, καὶ εἰς τὴν κατανάλωσιν καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον. Ταῦτα εἶχον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ συστήσω, εἰ δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκέκας ἔχει τὸν λόγον.

§278Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἔχω μίαν παρατήρησιν μᾶλλον νομοθετικὴν ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν παράγραφον, ἡ ὁποία προσετέθη εἰς τὴν τελευταίαν τροποποίησιν, καὶ ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν προηγουμένην τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ εἰσαγάγητε εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου γίνεται τὸ βραδύτερον μέχρι τέλους Αὐγούστου τοῦ ἐπιόντος ἔτους». Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ δόσητε μίαν ἐξήγησιν διὰ ποῖον λόγον μπαίνει ἡ διάταξις, διότι δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω, σᾶς λέγω δὲ καὶ τὸ σφάλμα αὐτὴ ἡ πίεσις τῶν καπνοπαραγωγῶν ἀφοῦ δὲν ἔθεσαν εἰς χρῆσιν ἢ νὰ τὰς ἐξαγάγουν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἢ καὶ μεταφέρουν εἰς τὴν ἀποθήκην, αὐτὴ ἡ διάταξις ὑποχρεοῦσα ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος νὰ πληρώσουν τὸν φόρον τοῦτον.

§279Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἁπλούστατα, διότι θὰ πέσῃ ἡ μία ἐσοδεία εἰς τὴν ἄλλην.

§280Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὴν διάταξιν αὐτὴν θὰ τὴν ἐκμεταλλεύωνται οἱ καπνέμποροι εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν, οἵτινες εἶναι ἀπὸ τὰς πενεστέρας γεωργικὰς τάξεις, διότι δὲν ὑπάρχει ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος νὰ καλλιεργῇ μόνος του τὸν καπνὸν, ὅπως γνωρίζετε, ὁ δὲ καπνὸς εἶναι προϊὸν σκαλιδὼν καὶ χειρῶν πολλῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς πενεστέρας τάξεως, ἀδιάφορον, ἐὰν τὴν ἐποχὴν αὐτὴν εἰσέπραξε πολλά. Αὐτὴ ἡ τάξις καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων πιέζεται, διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς. Ἐὰν εἶναι ὑποχρεωμένος ἐντὸς ὡρισμένου διαστήματος νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον ὁ παραγωγὸς, βλέπουν, ὅτι ἔρχεται ἡ στιγμὴ καθ’ ἣν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ μεταφέρῃ αὐτὸν, χωρὶς νὰ τὸν ἔχῃ δώσει εἰς κατανάλωσιν, καὶ μὴ ἔχων χρήματα θὰ τὸν πωλήσῃ ὅσα–ὅσα εἰς τὸν ἔμπορον. Δὲν εὑρίσκω δὲ δεδικαιολογημένην τὴν δικαιολογίαν, ἀφοῦ αἱ ἀποθῆκαι εἶναι δεδηλωμέναι καὶ τὰς κρατεῖ ὁ ἔφορος, ἡ δ’ ἀνάμιξις δὲν δύναται νὰ φέρῃ καὶ ἕνα κίνδυνον καταχρήσεως. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν βλέπω κανένα σκοπόν.

§281Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀποφασίσω δι’ ὅλα αὐτὰ κατὰ τὴν 2 ἀνάγνωσιν.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (ἀναγινώσκει).

§283ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐργοστασίου κατασκευῆς πυρείων».

§285Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ ἀναβληθῇ παρακαλῶ.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ΧΞΣΤʹ τοῦ 1877 «περὶ τῶν προσόντων τῶν γραμματέων δικαστηρίων καὶ ὑπολογισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τούτων καὶ πάσης ἄλλης δικαστικῆς ὑπηρεσίας πρὸς κανονισμὸν τοῦ μισθοῦ των». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων 147, 262 καὶ 104 περὶ συντάξεως τῶν ἐν Σάμῳ καὶ Κρήτῃ δικαστῶν ὡς καὶ περὶ συνυπολογισμοῦ εἰς τὰ ἔτη τῆς συντάξεως τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας».

§287Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ στέρξῃ ὅπως προστεθῇ ὡς πέμπτον ἄρθρον τροπολογία καθ’ ἣν νὰ ἀπονεμηθῇ ὁ μισθὸς ὁλόκληρος ὡς σύνταξις εἰς τοὺς ἔχοντας πολυχρόνιον ὑπηρεσίαν 35 καὶ 40 ἐτῶν Εἰρηνοδίκου.

§288Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ ἐξετάζομεν.

§289ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον)

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τινῶν τοῦ νόμου 827 περὶ διδακτικῶν βιβλίων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§291Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἀρθῇ παρενόησίς τις ἡ ὁποία ἐκ τῶν δημοσιευμάτων ἐν τῷ τύπῳ ἐνδέχεται νὰ ἐδημιουργήθη παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ εἰσαγάγῃ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου δηλαδὴ συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ νόμος 827 περὶ εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς τέσσαρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις αὐτοῦ, διότι εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι γενομένης δεκτῆς ἅπαξ τῆς ἀρχῆς ὅτι ἡ γλῶσσα ἡ μητρικὴ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ σχολεῖον τὸ δημοτικὸν, βεβαίως πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως αὐτῆς καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ βεβαίως εἶναι δυνατὸν μία τοιαύτη διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἀγάγῃ εἰς παρεξήγησιν ἀπὸ μιᾶς ἄλλης ἀπόψεως ὅτι δηλαδὴ πρόκειται διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς καὶ εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ νὰ ὑπονοεῖται ἡ τελεία ἀπαγόρευσις τῆς καθαρευούσης γλώσσης ἀπὸ τὰς τάξεις ταύτας. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι οὗτος διότι πάντες ἀναγνωρίζουσιν ὅτι ἡ ἐπίδρασις τῆς καθαρευούσης γλώσσης ἐπὶ τοῦ ὁμιλουμένου λόγου ἀναντιρρήτως ἔχει δημιουργήσει μίαν ἱστορίαν ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως, μίαν μεγάλην λογογραφίαν γεγραμμένην εἰς τὴν καθαρεύουσαν γλῶσσαν καὶ ἑπομένως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν πρόκειται νὰ λάβωσι ἀνωτέραν μάθησιν, νὰ ἔχωσι τὰ μέσα ὅπως δύνανται νὰ λάβωσι τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα διὰ τῆς καθαρευούσης μεταδίδονται σήμερον, ὅπως τὰ γραφόμενα διὰ τῶν ἐφημερίδων. Ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ καθορίσῃ τὸν χρόνον καὶ τὸ μέτρον τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς δύο τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Ὤρισε μάλιστα ὅτι καὶ εἰς τὴν τετάρτην τάξιν δὲν θὰ εἰσαχθῇ ἀμέσως ἀλλὰ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως τὰ ἀντίθετα νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι, αὐτὴ ἦτο ἡ σκέψις ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἡ ὁποία δὲν ἀπετυπώθη εἰς τὸν Νόμον, διότι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ἦτο, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν τὴν διαχειρισομένην τὴν ἐκ τοῦ νόμου ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα ὅπως καθορίσῃ τὸ μέτρον καὶ τὸν χρόνον τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία νὰ διατυπωθῇ ρητῶς, ὅτι ἡ καθαρεύουσα πρέπει νὰ διδάσκεται ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις, παρεχομένων εἰς τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν τοῦ δικαιώματος, ὅπως καθορίζει τὸν χρόνον καὶ τὸ μέτρον τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς τάξεις ταύτας. Τοῦτο εἶναι σκοπιμώτερον, διότι πάντως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ διὰ νόμου ἐκ τῶν προτέρων καὶ ὁ χρόνος τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἡ μορφὴ τῆς γλώσσης, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρόλογος τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Τοῦτο εἶναι ζήτημα καθαρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν κρίσιν αὐτῆς μίαν παρατήρησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου λαμβάνω ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία διεξήχθη κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον πάντες ἡμεῖς ὅσον οἱ ὁμιλήσαντες καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν τὸν λόγον δέχονται κατ’ ἀρχὴν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἀμφισβητηθῇ σοβαρῶς τὸ ζήτημα τῆς εἰσαγωγῆς τῆς μητρικῆς ὁμιλουμένης γλώσσης εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ συζήτησις νὰ περιστραφῇ περὶ τοῦ ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ μορφὴ τῆς εἰσαχθησομένης ταύτης γλώσσης εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα διότι τὸ ζήτημα τῆς μορφῆς καὶ τοῦ τύπου τῆς γλώσσης δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον νομοθετικῆς προνοίας καὶ νὰ λυθῇ διὰ νόμου. Τοῦτο πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία πάντοτε βεβαίως εἶναι ὑπόλογος εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὑπέχουσα καὶ Κοινοβουλευτικὴν εὐθύνην καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦ μὴ προσήκοντος κανονισμοῦ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τῆς παραδοχῆς δηλαδὴ βιβλίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Θὰ ἐνόμιζον λοιπὸν ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις ὡς πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἔπρεπε μόνον νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τρόπου τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἡ ὁποία εἶναι συνέπεια ἀναγκαία τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ νόμος· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομοθετήσωμεν ὅτι θὰ διδάσκεται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα μόνον εἰς τὰς τέσσαρας κατωτέρας τάξεις καὶ ἐκεῖ θὰ παύῃ διότι αἱ γνώσεις ὡς ἀπαραίτητοι πρέπει νὰ διδάσκωνται εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον διὰ τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν εὐχερῶς δύνανται νὰ κατανοήσουν τὰ παιδιά.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραϊσκάκης ἔχει τὸν λόγον.

§293Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί. Τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον ὡς εἶναι διατυπωμένον πραγματεύεται περὶ τῆς εἰσαγωγῆς καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς κοινῆς δημοτικῆς γλώσσης. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ ὡς πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ κοινὴ αὕτη δημοτικὴ γλῶσσα θὰ εἰσαχθῇ καὶ εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις καὶ τὴν γλῶσσαν αὐτὴν ἀπεκάλεσε μάλιστα μητρικὴν γλῶσσαν. Τώρα κατὰ πόσον αὐτὴ ἡ γλῶσσα εἶναι μητρικὴ, εἶναι διάφοροι ἀντιλήψεις τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἔλθω μετ’ ὀλίγον. Βεβαίως εἰς τὰς στιγμὰς ταύτας, κατὰ τὰς ὁποίας εἰς ἄλλα θέματα σοβαρώτατα εἶναι ἀπησχολημένη ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ τόπος ὁλόκληρος καὶ καθ’ ἃς ὁ κόσμος ὅλος εὑρίσκεται εἰς μίαν γενικὴν ἀναστάτωσιν, πᾶν ἄλλο ἢ κατάλληλος εἶναι ἡ στιγμὴ διὰ νὰ συζητεῖται γλωσσικὸν ζήτημα. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος δὲν θὰ ἐπεδίωκον νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τοιοῦτον ζήτημα, ἐὰν βαθὺς ψυχικῶς πόνος δὲν μὲ ἀνεβίβαζεν ἐπὶ τοῦ βήματος τὴν στιγμὴν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντίκειμαι εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς γλώσσης αὐτῆς, τὴν ὁποίαν σεῖς μὲν ἀποκαλεῖτε μητρικήν, ἀλλ’ ἄλλοι τὴν ἀποκαλοῦν γλῶσσαν παρεφθαρμένην. Ὥριμος ἤδη κατέστη, κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἀνάγκη ἑνὸς ἑνιαίου ἀναγνωστικοῦ βιβλίου διὰ τὴν Δημοτικὴν ἡμῶν ἐκπαίδευσιν καὶ τὸ τοιοῦτον πᾶς τις ἀναγνωρίζει. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς λελυμένον εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἕνα ἑνιαῖον ἀναγνωστικὸν βιβλίον συντεταγμένον εἰς μίαν ἑνιαίαν δημοτικὴν γλῶσσαν διὰ τὴν ἐν γένει δημοτικὴν ἡμῶν ἐκπαίδευσιν. Τοῦτο δὲ μέχρι τοῦδε δὲν κατορθώθη. Διὰ τοῦτο κυρίως πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Πολιτεία καὶ οἱ κύριοι τῶν γραμμάτων οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ ἑτέρου, καθὸ δίδομεν ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς ἓν ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἰσόβιον, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ πάλιν τὴν συγκέντρωσιν καὶ μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τῆς ἀποκεντρώσεως, χάριν τῆς ὁποίας τόσοι ἀγῶνες ἐγένοντο μέχρι τοῦδε, ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη. Καὶ ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀναγκασθῶ νὰ εἰσέλθω καὶ εἰς μικρὰν συζήτησιν περὶ γλώσσης θεωρῶν, ὅτι εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς μὲ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι τὸ κύριον ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πραγματεύεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀνέκαθεν, κύριοι βουλευταί, τὸ γλωσσικὸν ζήτημα ἀπὸ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐτῶν προεκάλεσε συζητήσεις παρά τε τοῖς τῶν γραμμάτων ἀνθρώποις, ὄχι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὁ κύριος σκοπὸς τῶν τότε ἀπασχοληθέντων περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας ἦτο πῶς διὰ τῆς συντάξεως ἑνιαίας γλώσσης, διὰ τῆς συγγραφῆς γραμματικῆς ἢ συντακτικοῦ καθιερωθῇ μία γλῶσσα ἁρμονικὴ καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν πλησιάζουσα πρὸς τὴν ἀρχαίαν γλῶσσαν, θεωρηθέντος τότε ὅτι πᾶσα ἐννομουμένη πολιτεία ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἐμφανίσεως εἶναι μία εὔρυθμος καὶ ὡραία γλῶσσα. Ὁ τε Κοραῆς καὶ μεταγενεστέρως ὁ Κόκος εἰς αὐτὸ ἀπέβλεψαν καὶ ἐπεδίωξαν ὅσον τὸ δυνατόν, ὡς προεῖπον, τὴν πρὸς τὴν ἀρχαίαν γλῶσσαν προσέγγισιν. Ἀπὸ τοῦ 1880 παρουσιάσθησαν ῥιζοσπάσται τινές, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἀνακόψωσι τὴν πρὸς τὴν ἀρχαίαν γλῶσσαν τροπὴν τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ παρουσίασαν τὰ πρῶτα συγγράμματα μιᾶς νέας διαλέκτου καὶ ὡς ἐπιχείρημα παρουσίαζον τοιαῦτα κείμενα, τὰ ὁποῖα ἔχω καὶ ὑπ’ ὄψιν ἐνταῦθα, ἐκτυπώσαντες, ὡς ἐπιχείρημα παρουσίαζον τὸ ὅτι καὶ εἰς Ἰταλίαν, ὅταν ἀντεκατεστάθη ἡ Λατινικὴ ὑπὸ τοῦ ἐπισήμου Κράτους καὶ τῆς Ἰταλίας διὰ τῆς νέας Ἰταλικῆς γλώσσης, ὅπως τότε ἡγήθη τῆς νέας αὐτῆς γλώσσης ὁ Δάντε, ἔτσι ἠδύνατο καὶ ἐνταῦθα νὰ γίνῃ τὸ τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀρχαΐζωμεν τόσον πολὺ καὶ νὰ ὁμιλῶμεν μίαν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν οἱ πλεῖστοι δὲν ἐννοοῦν. Ἀλλὰ λησμονοῦμεν τοιαῦτα ἐπιχειρήματα προβαλλόντες ὅτι ἡ Ἰταλικὴ γλῶσσα βεβαίως ἀπομακρυνθεῖσα τῆς Λατινικῆς ἐγένετο μία νέα γλῶσσα, ἀλλὰ γλῶσσα εὔρυθμος ὑποκειμένη εἰς ὡρισμένους γραμματικοὺς καὶ συντακτικοὺς κανόνας, εἶναι δὲ μία τῶν ὡραιοτέρων γλωσσῶν, ὄχι μόνον διὰ τὴν ψυχρὰν διατύπωσιν τῶν δημοσίων ἐγγράφων, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη ἔν τε τῇ ποιήσει καὶ τῇ μουσικῇ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνατρέξωμεν καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν διάφοροι διάλεκτοι ἐπεκράτουν μέχρι πρό τινος. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων καὶ ἀκόμη καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος, συνέτεινεν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς γλώσσης. Ἐκεῖ ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις τῆς γλώσσης, ἐκαθαρίσθησαν οἱ κανόνες οἱ συνταγματικοὶ καὶ γραμματικοὶ ἐπὶ τὸ εὐρυθμώτερον καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀκαδημαϊκοὶ συζητοῦν μέχρι σήμερον ἐπὶ τοῦ Γαλλικοῦ λεξικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τῆς ὑπάρξεως μιᾶς γλώσσης. Ἔκαμα τὴν μικρὰν αὐτὴν παρέκβασιν διὰ νὰ δικαιολογήσω τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ προβάλω κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης παρ’ ἡμῖν καὶ εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Καὶ ἂν δὲν κουράσω ὑμᾶς, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς λέξεις ἐκ τῶν γραφομένων ὑπὸ τῶν τοιαῦτα ὑποστηριζόντων, εἰς ἓν κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔπεσεν εἰς χεῖράς μου καὶ εἰς τὸ ὁποῖον προχείρως εἶδα μερικὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἐσημείωσα. Ἀνέτρεξα κατόπιν εἰς ἓν ἀναγνωστικὸν ἐκ τῶν ἐγκεκριμένων κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1917 καὶ εἶδον τὰς ἰδίας λέξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς κοιναὶ δημοτικαὶ ἀλλὰ καὶ ὡς παρεφθαρμέναι. Πρῶτον εἰς τὸ κείμενον αὐτὸ ὅ,τι ἔχει κανεὶς νὰ παρατηρήσῃ εἶναι ὅτι ἐν ἐπικεφαλίδι ὁ μεταφραστής, δὲν πρόκειται περὶ μεταφράσεως ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ, εὐχαριστεῖ κάποιον, διότι λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ μικρὸ αὐτὸ.... κλπ.». Εἶναι τόση ἡ πληθὺς τῶν μαργαριτῶν αὐτῶν, ὥστε θὰ ἤμουν λίαν μικρὸς καὶ ὀχληρὸς νὰ τὰ ἀναγνώσω. Τὸ «σχολεῖον» τὸ λέγει «σκολειό», δὲν μεταχειρίζεται τὸ χ, καὶ τὸν «ἀδελφὸ» τὸν λέγει «ἀδερφό». Ἐν ἐπιλόγῳ δὲ τοὺς μῆνας τοὺς ἀποκαλεῖ μὲ τὰ ὀνόματα τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἀναφέρω, διότι ηὗρα πολλὰς λέξεις ἀναγεγραμμένας εἰς ἕνα ἀναγνωστικὸν βιβλίον ἐγκεκριμένον. Ἡ μεταρρύθμισις αὐτὴ τῆς γλώσσης ἡ ριζοσπαστικὴ πρὸς μίαν νέαν γλῶσσαν ἔτυχε διαφόρων ἑρμηνειῶν περὶ τὰς διαφόρους ἐποχάς, οἱ τοιαῦτα δὲ ἀπεργασθέντες παρεξηγήθησαν καὶ δικαίως. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄλλοτε ἐγένετο συζήτησις περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ὁμολογουμένως ἐθεωρήθη λίαν ὕποπτος ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς εἰσαγωγῆς τῆς γλώσσης ταύτης εἰς τὴν δημοτικὴν ἡμῶν ἐκπαίδευσιν. Οἱ χρόνοι ἐκεῖνοι παρῆλθον, καθ’ οὓς ἠδύνατο νὰ εἰσχωρήσῃ τοιαύτη ὑποψία σοβαρά, διότι ἡ ὅλη κατάστασις ἡμῶν μετεβλήθη. Ἀλλὰ ὑπενθυμίζω, ὅτι σοβαρὰ συζήτησις περὶ γλώσσης ἐγένετο ἐπίσης κατὰ τὴν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ κατόπιν μακρῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐγένετο δεκτόν ὅπως ἐν τῷ Συντάγματι τεθῇ τὸ γνωστὸν ἄρθρον 107, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται, ὅτι ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους εἶναι ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν συντάσσεται τὸ πολίτευμα καὶ ἀκόμη καὶ ἀπαγορεύεται πᾶσα ἐπέμβασις πρὸς παραφθοράν. Ταῦτα θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι ὁμιλοῦν περὶ ἐπισήμων κειμένων, ἀλλ’ ὅταν νομοθετοῦμεν δὲν ἀποβλέπομεν μόνον εἰς τὸ παρόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ποῖαι δὲ θὰ εἶναι αἱ μέλλουσαι γενεαὶ τῶν Ἑλλήνων, αἱ ὁποῖαι θὰ συντάσσουν τὰ ἐπίσημα αὐτὰ κείμενα; Διὰ νὰ εἶναι δὲ παρασκευασμέναι αἱ γενεαὶ αὗται ποῦ θὰ συντάσσουν τὰ ἐπίσημα κείμενα εἰς τὴν γλῶσσαν αὐτήν, φυσικὰ πρέπει νὰ λάβουν τὰς πρώτας βάσεις. Τὸ ἀναφέρω δὲ αὐτό, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἕνα ἔχει σκοπόν, νὰ ἀποσκορακίσῃ τὴν καθαρεύουσαν ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσιν, οὕτως ὥστε νὰ ὁμιλοῦν ὅλοι τὴν κοινὴν δημοτικήν. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ σοβαρώτατον καὶ ἐξ αὐτοῦ ὡρμήθη καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1911, ὥστε νὰ ἀναγκασθῇ νὰ βάλῃ τοιαῦτα ἄρθρα ἐν τῷ Συντάγματι. Διότι ἡ γλῶσσα εἶναι ὁ συνθετικὸς κρίκος, ὁ ὁποῖος ἑνώνει ὅλα τὰ στοιχεῖα ἑνὸς ἔθνους καὶ ἀποδίδει μίαν ἑνότητα ἐθνικήν. Πρὸ παντὸς δὲ ἡ φυλὴ ἡμῶν, ἡ ὁποία διεξήγαγε τόσους ἀγῶνας νικηφόρους, ἔχει νὰ διεξαγάγῃ ἀκόμη μεγάλους ἀγῶνας κατὰ φανερῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν καὶ ἔχει ἀνάγκην τῆς ἑνότητος αὐτοῦ πρὸ πάσης ἄλλης, τῆς διὰ τῆς γλώσσης ἐπιτυγχανομένης. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ ἀναγνωστικὸν, τὸ ὁποῖον ἤδη λειτουργεῖ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ τὸ ὁποῖον δύναται ἀρκούντως νὰ βλάψῃ εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων ἡμῶν, διότι ἐνῷ τὰ τέκνα ἡμῶν μανθάνουσι νὰ λέγωσιν ἀντὶ τῆς θάλασσας, νὰ λέγωσι τῆς θαλάσσης, τὰ τέκνα ἡμῶν, ἐνῷ μανθάνουσιν εἰς τὸν οἶκον ἡμῶν νὰ ὁμιλῶσιν οὕτω, εἴτε διδασκόμενα.

§294Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σεῖς κ. συνάδελφε, δὲν ἔχετε τέκνα, ποῦ τὸ γνωρίζετε;

§295Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἄσχετον τὸ ζήτημα. Διδασκόμενα αὐτὰ ἀντὶ νὰ βελτιῶσι τὴν γλῶσσαν ἡμῶν μᾶλλον ἐκπαιδευόμενα εἴτε ἐν τῷ σχολείῳ εἴτε ἐν τῷ οἴκῳ μὴ διδασκόμενα ἀναγκάζονται νὰ μεταχειρίζωνται τοιαῦτα κείμενα καὶ οὕτω ἀπομακρύνονται τῆς βελτιώσεως οὐ μόνον τῆς γλώσσης αὐτῶν ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τοῦ ὕφους, διότι τὸ κείμενον αὐτὸ ἐκτὸς τοῦ ὅτι μεταχειρίζεται πολλὰς λέξεις, τὰς ὁποίας οὔτε εἰς τὴν δημοτικὴν, τὴν χυδαϊστικὴν συναντῶνται δὲν προνοεῖ κἄν περὶ τοῦ ἠθικοῦ τῶν μαθητῶν, σὺν τῷ χυδαϊσμῷ δὲ τῆς γλώσσης ἐπέρχεται καὶ χυδαϊσμὸς τῶν ἐκφράσεων. Καὶ εἰς τοῦτο κυρίως θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως συστήσῃ νὰ μὴ κυκλοφορῶσι τοιαῦτα κείμενα ἢ νὰ δίδηται προσοχὴ μεγαλειτέρα καὶ μὴ ἐπαφίηται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἀνεξέλεγκτον. Καὶ ἀναγινώσκει. Πλὴν τοῦ σχολειοῦ, τὸ ὁποῖον εὗρον εἰς τὰ κείμενα αὐτὰ ὑπόπτου προελεύσεως, τὸ σχολεῖον σκολιό, τὸν Χριστόν, Χριστούλη τὴν ἐκκλησίαν ἐκκλησιά. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἔκφρασιν τῶν χυδαϊσμῶν, ὄχι μόνον ἡ γλῶσσα, ἀλλὰ καὶ ἡ ψυχὴ τῶν παιδιῶν βλάπτεται. Εἰς ἓν διήγημα τὰς φράσεις αὐτάς, τὰς ὁποίας δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πᾶς τις ἐξ ἡμῶν μετὰ ἀηδίας πραγματικῆς θὰ ἀκούσῃ, εἰς ἓν διήγημα, λέγω, ἀναφέρεται, ὅτι δὲν μπαίνεις γεροξεμυαλισμένε κλπ.

§296Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τὸ ξεμυαλισμένε καθαρὰ πῶς λέγεται;

§297Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δι’ ἓν νήπιον δὲν πρέπει νὰ διδάσκεται ὡς λέξις αὐτή, τὸ ἀναφέρω αὐτὸ ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς ἐκφράσεις καὶ τὰς λέξεις.

§298Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ξεμυαλισμένε, εἶναι ὡραία λέξις.

§299Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πρὸ πάντων διὰ τοὺς γέρους. Λέγει παρακάτω «Θεέ μου ἀδιαντροπιά, γεροξεκουτιάρη».

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ τὸν εἴπητε τὸν γερωξεκουτιάρη ἄλλως πως;

§301Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ τέκνα ἡμῶν νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ λέγωσι τοιαῦτα. Ἐγὼ δύναμαι νὰ τὸ εἴπω εἰς τὸ παιδί μου, ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται. Ὕστερα παρακάτω βλέπομεν. Κακὸν χρόνον νὰ ἔχῃς (ἱλαρότης).

§302Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ τὸ εἴπωμεν καὶ αὐτό; Ὁ χρόνος εἶναι Ἑλληνικὸς, τὸ ἔχεις εἶναι Ἑλληνικόν, τὸ κακὸ εἶναι Ἑλληνικόν.

§303Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐκχυδαϊσμοῦ.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁμιλεῖτε διὰ τὰς λέξεις.

§305Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ ἐκχυδαϊσμοῦ καὶ περὶ τῆς ἐννοίας καὶ περὶ τῆς ψυχῆς τῶν φοιτώντων εἰς τὰ σχολεῖα ἡμῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἐξηγήθην καὶ δι’ αὐτὸ ὁμιλῶ ὄχι ἀπὸ πραγματικῆς ἀπόψεως, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἐκχυδαϊσμοῦ τῆς ψυχῆς, καὶ ὑποθέτω ὅτι εἰς πᾶσαν εὐνομουμένην πολιτείαν τοιαῦτα κείμενα νὰ μὴ εἰσάγωνται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ χαλιναγώγησιν τῶν Ἑλληνοπαίδων. Ὡς πρὸς τὸ ἑνιαῖον τῆς γλώσσης θὰ παρεκάλουν, ὅπως ἐλαμβάνετο πρόνοια, ἵνα διὰ συστάσεως ἐπιτροπῆς κοινοβουλευτικῆς ἀφ’ ἑνὸς ἀποτελουμένης ἐκ λογίων μελετηθῇ τὸ ζήτημα σοβαρῶς, διότι ἡ ἀνάγκη τῆς μιᾶς καὶ μόνης γλώσσης κατενοήθη ὑπὸ πάντων ἡμῶν ἀνέκαθεν, ἀλλὰ τὸ νὰ θεωροῦμεν ὅτι ἀποφεύγομεν τὴν πολυγλωσσίαν θεσπίζοντες μίαν γλῶσσαν περὶ τῆς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἔκαμον λόγον, ὑποθέτω, ὅτι πάντως ἀπομακρυνόμεθα καὶ καταλήγομεν εἰς διγλωσσίαν καὶ πολυγλωσσίαν, διότι ἡ γλῶσσα μὴ ὑποκειμένη εἰς ὡρισμένους κανόνας γραμματικοὺς καὶ συντακτικούς, πάντως δὲν δύναται οὐ μόνον εὐρυθμίαν νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ ἀποτελεῖ εἰκόνα ἄνευ ἁρμονίας, ἀποτελεῖ ἓν σύνολον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποδίδει τι τὸ σαφὲς, δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ οὐδὲ τὴν ἁπλουστέραν τῶν ἐννοιῶν. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ὁμολογῶ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι μίαν γλῶσσαν γνωρίζομεν, οὐχὶ τὴν ὑπερκαθαρεύουσαν καὶ ὄχι ἐκείνην ποὺ εὑρίσκεται εἰς τὰ κείμενα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς γλώσσης πολλοὶ ἐνδιέτριψαν κατὰ καιρούς, ἀλλὰ καὶ ἤδη ὡς ἀνέφερεν ὁ ἁρμόδιος κ. Ὑπουργὸς, ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα ἐν τῷ τύπῳ πολὺ δικαίως, οὐχὶ δὲ μόνον ἐν τῷ τύπῳ ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν τοῖς γράμμασι διακρινομένων, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω κατεχόντων τὰ σκῆπτρα μετὰ τὸν Κοραῆν, καὶ νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τοιούτων διδασκάλων δέον νὰ εἶναι σεβαστὴ καὶ νὰ τύχῃ τῆς δεούσης προσοχῆς. Ἡμεῖς καταλήγομεν εἰς ἀκρότητας, διότι τὸ νὰ ἐπιδιώκωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον παρὰ τὸν νόμον διὰ τῆς τροποποιήσεως τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποδεικνύει νὰ εἰσαγάγωμεν ὑποχρεωτικῶς τὴν κοινὴν δημοτικὴν γλῶσσαν αὐτὸ σημαίνει. Ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων ἀκριβῶς τὴν ἀντίθετον πορείαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δηλαδὴ πρόνοιαν ὑπὲρ τῆς συντάξεως πρῶτον τοῦ Ἑλληνικοῦ λεξικοῦ, δεύτερον περὶ τῆς συστάσεως Ἀκαδημίας, καὶ τρίτον πρὸς ἐπέμβασιν, καθ’ ὃ ἔχει καθῆκον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον προνοεῖ καὶ περὶ τούτου ἐν ἄρθρῳ 16 καὶ λέγει ὅτι «ἡ ἐκπαίδευσις διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην ἐποπτείαν τοῦ Κράτους» ὅτι ἀκριβῶς καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον θὰ ἐπενέβαινεν ὑπὲρ τῆς τελείας καταργήσεως τῶν λαβόντων χώραν ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, διότι ἡ ῥοπὴ πρὸς εἰσαγωγὴν γλώσσης τοιαύτης εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἡμῶν, εἶναι πλέον καταφανὴς καὶ ὑπάρχει κίνδυνος, ἐὰν δὲν προλάβωμεν τὰ πράγματα μίαν ἡμέραν νὰ θεσπισθῇ καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Φρονῶ ἀπὸ πεποιθήσεως, ὅτι προκειμένου μετ’ ὀλίγον νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν τυχὸν ἐναντίαν γνώμην, θεωρῶν ἀπὸ συνειδήσεως, ὅτι ἐὰν τοιοῦτόν τι διαπραχθῇ πάντως φθάνομεν εἰς μίαν ἀκρότητα, ἡ ὁποία μόνον ζημίας δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἡμᾶς, οὐχὶ δὲ ὠφέλειαν, καὶ τοῦτο διότι ἀνέκαθεν ἐθεώρησα τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν ὡς τὸν συνεκτικὸν κρίκον τοῦ ἐθνισμοῦ μας καὶ ὡς τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα).

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καβαλλιεράτος ἔχει τὸν λόγον.

§307Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὁμολογῶ, κ. βουλευταί, ὅτι δὲν ἐπίστευον, ὅτι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον θὰ περιελαμβάνετο διάταξις περὶ τῆς γλώσσης, καὶ δὲν ἐπίστευον τοῦτο, ὄχι μόνον διότι τοιαύτη διάταξις ἀντίκειται εἰς ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ διότι ἀνακινεῖ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προσκρούει εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι, πόσαι καὶ ποῖαι προσπάθειαι ἐπίμονοι κατεβλήθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν ἰδίως εἰκοσαετίαν, πρὸς ἀνατροπὴν τῆς καθαρευούσης. Ἀλλ’ αἱ προσπάθειαι αὗται ἐφ’ ὅσον κατηναλίσκοντο εἰς χρῆσιν μέτρων θεωρητικῶν, ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ περιορίζοντο εἰς τὸν κύκλον ἀκαδημαϊκῶν συζητήσεων, εἰς τὴν ἔκδοσιν βιβλίων, ἐφημερίδων, περιοδικῶν, ἢ ἀπετέλουν τὸ ἀντικείμενον τῆς εὐθυμολογίας τοῦ τύπου ἢ παρήρχοντο ἐντελῶς ἀπαρατήρητοι. Ὁσάκις ὅμως ἐξετράπησαν τοῦ κύκλου τούτου καὶ ἐπεδίωξαν κατὰ τρόπον ἄλλον νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς καθαρευούσης, πάντοτε ἐπατάχθησαν καὶ ἐπατάχθησαν μάλιστα μετὰ τοσαύτης βιαιότητος ὥστε νὰ ἐμφανίζεται ἐν αὐτῇ ἡ ἀκλόνητος ἀπόφασις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ποτὲ νὰ θιγῇ ἡ γλῶσσά του, ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν δικαίως θεωρεῖ, ὡς τὸ ἱερὸν παλλάδιον τῆς θρησκείας του καὶ τοῦ ἐθνισμοῦ του. Ἐνθυμεῖσθε καλῶς, κ. βουλευταί, ὅτι πρώτη τοιαύτη κατὰ τῆς καθαρευούσης ἀπόπειρα ἐγένετο ἐν ἔτει 1901. Τότε ἀπετολμήθη ἡ μετάφρασις τοῦ Εὐαγγελίου. Εἰς τὸ ἄκουσμα τοῦτο ἠγέρθη τοιαύτη ἀγανάκτησις εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, ὥστε ἔφθασε μέχρι αἱματοχυσίας. Ἂν δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εὑρίσκετο εἰς τὰ πράγματα πατριωτικὴ ἀληθῶς Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, καίτοι ἦτο ὅλως ἀμέτοχος τοῦ τελεσθέντος πραξικοπήματος, ἀπεδέχθη ὅμως σιωπηρῶς τὴν εὐθύνην αὐτοῦ καὶ ἐὰν διὰ τῆς παραιτήσεώς της δὲν ἤνοιγε τὴν δικλεῖδα ἵνα ἐξατμισθῇ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ δὲν γνωρίζω, ἕως ποῦ θὰ ἔφθανε τὸ κακὸν τότε. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε καὶ ἄλλην ἀκόμη περίστασιν. Κατὰ τὸ 1911 συζητουμένου τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς δευτέρας Ἐθνοσυνελεύσεως ὁ Ἀθηναϊκὸς λαὸς ἐκπροσωπῶν πάντοτε τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του μερικὰ ἀτοπώτατα καὶ παρεκτροπὰς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκ μέρους δημοσίων τινων ὑπαλλήλων ἠξίωσεν καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τότε ἐδέχθη νὰ τεθῇ ἀγρίως δεσμευτικὴ διάταξις ὑπὲρ τῆς ἐπισήμου γλώσσης, διότι καθιερώθη διὰ τοῦ Συντάγματος, ὡς ἐπίσημος γλῶσσα ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν συντάσσονται τὰ κείμενα τῆς νομοθεσίας, ἀπηγορεύθη δὲ πᾶσα παρέκβασις πρὸς διαφθορὰν αὐτῆς. Ἡ Συνέλευσις τότε ἔπραξε καλῶς, διότι ἔθεσε φραγμὸν κατ’ ἐνδεχομένων τοιούτου εἴδους παρεκτροπῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἀναπόφευκτοι εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν. Δι’ αὐτό, Κύριοι, ἐπίστευον, ὅτι τοιαύτην διάταξιν δὲν ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι ἐπὶ τέλους ἐγκυμονεῖ, ἐὰν ὄχι βεβαίως εἰς τοὺς σημερινοὺς καιρούς, ἕνεκα τῶν γνωστῶν λόγων, ἀλλ’ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, ἀναποτρέπτους κινδύνους διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκυμονεῖ πρόοδον.

§309Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους! Τί εἶναι αὐτὴ ἡ καθαρεύουσα ἐναντίον, τῆς ὁποίας ἠγέρθη κατὰ τὴν τελευταίαν εἰκοσαετίαν τόσος πόλεμος; Εἶναι τεχνητὴ γλῶσσα καὶ δι’ αὐτῆς ἐμποδίζεται πράγματι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος; Ἀλλ’ ὑπῆρξε ποτὲ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἐχρησιμοποιήθη παρὰ λαοῦ τινὸς τεχνητὴ γλῶσσα; Εἶναι ἀληθές, ὅτι πολλάκις ἐγένοντο ἀπόπειραι πρὸς κατασκευὴν παγκοσμίου τεχνητῆς γλώσσης καὶ τοιαῦτα ὑποδείγματα ἔχομεν τὴν βολαπνᾶ, τὴν ἐσπεράντο καὶ ἄλλας ἴσως. Ἀλλ’ αἱ γλῶσσαι αὗται, ὅπως ἐγεννήθησαν, οὕτω καὶ παρέμειναν νεκραί, μεθ’ ὅλας τὰς μωρὰς προσπαθείας ὅσαι κατεβλήθησαν, ἵνα δώσουν εἰς αὐτὰς πνοὴν ζωῆς. Ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες λόγιοι, οἵτινες διεμόρφωσαν τὴν καθαρεύουσαν, δὲν ἦσαν τόσον μωροί, ὥστε νὰ καταστρέψωσι μίαν ζωντανὴν γλῶσσαν διὰ νὰ ἐγείρωσιν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων της ἄλλην τεχνητὴν, ἐκ τῶν προτέρων καταδικασμένην εἰς βέβαιον θάνατον. Ὅτι ὑπάρχουσι στενοκέφαλοι περιφρονοῦντες τὴν δημώδη, ὡς βάρβαρον, εἶναι γεγονός, ἀλλ’ ἀπατῶνται οἰκτρῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἡ περιφρόνησις αὕτη ἤγαγεν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς καθαρευούσης. Εἰς τοῦτο ἰδίως συνετέλεσε ἡ ἀνάγκη λέξεων πρὸς ἔκφρασιν ἀφῃρημένων ἐννοιῶν, τῶν ὁποίων ἡ δημώδης παρουσιάζει ἀκατανόητον ἀληθῶς ἔλλειψιν. Διὰ νὰ τὸ ἐννοήσῃ κανεὶς πρέπει νὰ ἐπιχειρήσῃ, ὄχι νὰ γράφῃ — διότι αὐτὸ εἶναι εὐκολώτατον — ἀλλὰ νὰ μεταφράσῃ εἰς τὴν δημώδη τὰς λέξεις ταύτας, δὲν ἠδύναντο νὰ παραλάβωσιν ἐκ τῆς Σανσκριτικῆς. Νὰ περιμένωσι ν’ ἀναπτυχθῶσιν αὗται ἐκ τῶν στοιχείων τῆς δημώδους θὰ ἦτο φυσικώτερον, ὅπερ ὅμως δὲν ἔπραξαν καὶ οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἰταλοὶ καὶ οἱ Ἰσπανοὶ καὶ οἱ Ἄγγλοι, ὅταν εὑρέθησαν εἰς παρομοίαν ἀνάγκην. Ὅπως κατέφυγον εἰς τὴν Λατινικὴν, οὕτω ἐπράξαμεν καὶ ἡμεῖς. Κατεφύγομεν εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν, καὶ παρελάβομεν ἐξ αὐτῆς ὑλικὸν τοσοῦτον εὐχερέστερον, ὅσον ἡ γλῶσσα αὐτὴ δὲν εἶχεν ἀποθάνει, ὡς ἡ Λατινική. Ἀλλὰ πῶς ἔπρεπε νὰ παραληφθῇ τὸ γλωσσικὸν αὐτὸ ὑλικὸν; Ἐδῶ ἔγκειται τὸ ζήτημα. Ἡ δημοτικὴ ὡς πρὸς τοὺς τύπους ἔχει κοινὰ τινα στοιχεῖα μετὰ τῆς ἀρχαίας, διότι οὔτε αὐτὴ εἶχε ποτὲ ἐκ τῆς ζωῆς ἐξαφανισθῆ, οὔτε ποτὲ εἶχεν ἀμβλυνθῆ τὸ γλωσσικὸν αἴσθημα τοῦ Ἕλληνος. Τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἐλήφθησαν, ὡς βάσις, καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως ἐστηρίχθη ἡ καθαρεύουσα συμφώνως πρὸς πάντα γλωσσολογικὸν νόμον. Τοιουτοτρόπως ἐπὶ τῆς βάσεως ζωντανῆς ἐδημιουργήθη ζωντανὴ γλῶσσα, ἥτις τελείως δύναται νὰ ἐκφράζῃ πάσας τὰς διακρίσεις τῆς διανοήσεως καὶ αὐτὰς τὰς λεπτοτέρας ἀποχρώσεις τοῦ αἰσθήματος, γλῶσσα, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται πληρέστατα πρὸς ὅλας τὰς ἀνάγκας καὶ τῆς λογικῆς καὶ τῆς ψυχολογίας τοῦ συγχρόνου πολιτισμοῦ. Κκατορθώθη, κύριοι, τὸ θαῦμα τοῦτο, ἐν μικρῷ σχετικῶς διαστήματι χρόνου, διότι ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο ἐκ τῆς βαθμιαίας ἐξελίξεως τῶν στοιχείων τῆς δημοτικῆς θὰ ἀνεμένομεν ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας καὶ τὶς οἶδε ἐὰν ἐπὶ τέλους θὰ κατορθώναμεν ποτέ τοῦτο. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος γνωρίζει πῶς ἀναπτύσσονται αἱ γλῶσσαι δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἠδύνατο ἡ δημοτική, προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ ἀναπτυχθῇ εἰς τελείαν γλῶσσαν ἄνευ τῆς βοηθείας τῆς ἀρχαίας. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος γνώμη. Ἀλλ’ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ οἱ Ἕλληνες λόγιοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀπεδείχθησαν τοὐλάχιστον πρακτικοὶ ὅσον οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἄγγλοι, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ νὰ περιμένωσιν τὴν διαμόρφωσιν τῶν λέξεων, τὰς ὁποίας ἐχρειάζοντο ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν στοιχείων τῆς Κελτικῆς καὶ τῆς παλαιᾶς Γερμανικῆς κατέφυγον ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Λατινικήν. Αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν διαφορὰν μόνον ὅτι ἐκεῖνοι μὲν κατέφυγον εἰς ξένην καὶ νεκρὰν γλῶσσαν, ἐνῷ ἡμεῖς εἰς ζωντανὴν καὶ τὴν ἄμεσον μητέρα τῆς ἰδικῆς μας. Μολονότι, τοιαῦται συζητήσεις ἀνήκουσιν εἰς ἄλλας αἰθούσας, ἀλλὰ διὰ νὰ γίνω καταληπτός, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς φέρω ἕν ἁπλούστατον παράδειγμα, τὴν λέξιν «ἀνάπτυξις». Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ἐκφράζει τὴν ἔννοιαν αὐτὴν διὰ τῶν λέξεων «ξετύλιγμα καὶ ξεδίπλωμα».

§310Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἀνάπτυξη ἔχει.

§311Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἂν πράγματι ἔχῃ, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας παραλαμβάνομεν ἐκ τῆς ἀρχαίας, δὲν εἶναι νεκραί, ἀφ’ οὗ εἶναι δημοτικαί.

§312Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐξοβελίσῃ τὰς ἀρχαίας λέξεις ἡ δημοτική.

§313Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλὰ νὰ τὰς διαστρεβλώσῃ καὶ ἀκρωτηριάσῃ.

§314Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τὰς θέλει εἰς τὸ καλοῦπι τὸ ἰδικόν της.

§315Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ παράδειγμά μου. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ Ἕλλην ὑπὸ τὸ ξετύλιγμα τοῦ μυαλοῦ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πνεύματος θὰ παρήρχοντο αἰῶνες, κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος θὰ ἔμενεν ἀπομεμονωμένον, μακρὰν πάσης ἐπιστημονικῆς κινήσεως, μακρὰν πάσης προόδου, μακρὰν αὐτοῦ τοῦ συγχρόνου πολιτισμοῦ.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Σολωμὸς καὶ ὁ Λασκαρᾶτος σᾶς ἀπεμάκρυνον ἀπὸ τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν.

§317Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἡ ἐλαφρὰ φιλολογία, τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ ἀπολίτιστοι λαοὶ γράφεται πάντοτε εἰς τὴν δημώδη. Ἀλλ’ ὁ κύριος Τσακανίκας ἰσχυρίσθη ὅτι αἱ λαμβανόμεναι ἐκ τῆς ἀρχαίας λέξεις πρέπει νὰ χύνωνται εἰς τὸ καλοῦπι τῆς δημοτικῆς, νὰ λαμβάνωσι, δηλαδή, δημοτικὴν μορφὴν καὶ ἐνδυμασίαν. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ λέξις «ἀνάπτυξις» πρέπει νὰ μεταποιηθῇ εἰς «ἀνάφτυξη». Ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἐποχή, καθ’ ἥν ἕνεκεν ἀγνώστου φθογγολογικῆς αἰτίας τὸ γράμμα π πρὸ τοῦ τ ἐλεπτύνθη τοσοῦτον, ὥστε μετεβλήθη εἰς φ. Ἔχομεν πλεῖστα τοιαῦτα παραδείγματα, πέφτω, θάφτω, φταίω, φτέρι, φτωχὸς κλπ.

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τυπικόν. Εἶναι φθογγικὴ μεταβολή. Τὸ λέγει ὅλος ὁ κόσμος· τὸ παιδὶ ἔχει πρόωρο ἀνάπτυξη.

§319Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸ τυπικόν. Κάθε παράδειγμα μὲ τὴν σειράν του. Ἡ αἰτία λοιπὸν αὕτη, ἀφοῦ ἐξήσκησε τὴν ἐπίδρασιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν λέξεων, τὰς ὁποίας συνήντησε κατὰ τὴν διάβασίν της, παρῆλθε πλέον, δὲν δικαιούμεθα δὲ ἡμεῖς νὰ συνεχίσωμεν σήμερον τὸ ἔργον της. Διότι τοῦτο εἶναι παραβίασις ἑνὸς ἄλλου παγίου καὶ γενικοῦ γλωσσολογικοῦ νόμου, ὅστις ὑποβοηθεῖ καὶ ἀσφαλίζει τὴν ἀνάπτυξιν πάσης γλώσσης καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον πᾶς φθογγολογικὸς νόμος, ἀφοῦ ἐκτελέσει τὸν φθοροποιὸν ἐπὶ γλώσσης τινὸς προορισμόν του καὶ παρέλθῃ δὲν ἐπανέρχεται πλέον. Διὰ τοῦτο παρὰ τὸ πέφτω ἔχομεν τὸ πτῶμα, παρὰ τὸ ἄθρωπος—ἀθρωπιὰ τὸ φιλάνθρωπος—φιλανθρωπία κλπ. Ὄχι λοιπὸν ἀνάφτυξη ἀλλ’ ἀνάπτυξιν θὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν καὶ αὐτὸς ἂς τὴν μεταπλάσσῃ ὅπως θέλει. Καὶ ἐπειδὴ συνειθίσαμεν, ὁσάκις θέλομεν νὰ ὑποστηρίξωμέν τι, νὰ φέρωμεν πάντοτε ὡς παράδειγμα τοὺς ξένους, τοὺς Εὐρωπαίους, ἂς ἴδωμεν τί ἔκαμαν εἰς παρομοίαν περίστασιν εὑρεθέντες καὶ οἱ Ἰταλοὶ καὶ οἱ Γάλλοι. Ὅταν ἡ Λατινικὴ εἰς τὰ χείλη τῶν νεολατινικῶν λαῶν ἐψυχορράγη ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ἐξέπεσε τὸ n πρὸς s, κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ρῆμα pensare, ἐν μὲν τῇ Ἰταλικῇ ἔγινε pesare, ἐν δὲ τῇ Γαλλικῇ peser, μετεχειρίζοντο δὲ τοῦτο διὰ νὰ ζυγίζωσιν ὑλικὰ ἐννοεῖται εἴδη· ἀλλ’ ὅταν ἠσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην νὰ σταθμίσωσι καὶ πνευματικὰ ἀντικείμενα παρέλαβον ἐκ τῆς Λατινικῆς τὸ pensare—penser καὶ τὸ διετήρησαν ἀμετάβλητον παρὰ τὸν νόμον, ὅστις εἶχε μεταβάλει αὐτὸ εἰς pesare—peser. Ἔκτοτε δὲ καὶ ἐφόσον ἡ φιλολογία αὐτῶν δὲν ἀπειλεῖται, ὡς ἐδῶ, ἐξ ἐπιδρομῆς τινὸς μαλλιαρῶν καὶ οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἰταλοὶ θὰ ζυγίζωσι τὰς ἰδέας των μὲ τὸ νὺ καὶ μὲ τὸ σίγμα. Αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸν συντηρητικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα καὶ ὅστις διὰ τούτου συντελεῖ εἰς τὸν πλουτισμὸν καὶ ὡραϊσμὸν πάσης γλώσσης. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀσκεῖ τὴν σωτηρίαν ἐπέμβασιν αὑτοῦ μόνον εἰς τὸ φθογγολογικὸν μέρος τῶν γλωσσῶν· τὴν ἀσκεῖ καὶ εἰς τὸ μορφολογικόν, δηλαδή, εἰς τὸ τυπικὸν τῶν λέξεων. Καὶ τώρα ἔρχεται ἡ σειρὰ τῆς ἀπαντήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἡ κατάληξις «τήριον» ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ἔχασε τὴν τελευταίαν συλλαβὴν καὶ ἔγινε «τῆρι»· μοναστῆρι, ποτῆρι, ὅταν ὅμως ἐχρειάσθημεν τὰς λέξεις δικαστήριον, βουλευτήριον, ἐκπαιδευτήριον κλπ. παρελάβομεν αὐτὰς ὅπως τὰς εὕρωμεν εἰς τὴν ἀρχαίαν γλώσσαν, ἡ δὲ δημοτικὴ τὰς διετήρησε χωρὶς νὰ τὰς ἀκρωτηριάσῃ. Θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω ἀνάλογα παραδείγματα, ἐφ’ ὅλων τῶν κλίσεων τῆς γραμματικῆς διὰ νὰ ἀποδείξω πόσον ἀδικαιολόγητοι εἶναι οἱ ἀκρωτηριάζοντες τὰς λέξεις διὰ τῆς ἀποκοπῆς τῶν καταλήξεων. Ἀλλ’ εἴπομεν, ὅτι τὸ βῆμα αὐτὸ δὲν εἶναι ἕδρα ἀκαδημίας καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔφερον εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ καθαρεύουσα γλῶσσα τεχνητή· εἶναι ἐξέλιξις τῆς δημοτικῆς πλουτισθείσης καὶ ὁλοὲν πλουτιζομένης διὰ γλωσσικοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ γλωσσικὸν αἴσθημα τοῦ λαοῦ καὶ πρὸς τοὺς ζῶντας ἐν τῇ συνειδήσει του τύπους. Ὅτι δὲ εἶναι γλῶσσα ζωντανὴ ἡ καθαρεύουσα, τὸ ἀποδεικνύει ἡ εὐαισθησία, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀπορρίπτει πᾶν νεκρὸν καὶ ἀπηρχαιωμένον καὶ ἀντικείμενον εἰς τὸ γλωσσικὸν αἴσθημα τοῦ λαοῦ. Διότι δὲν ἀνέστησεν ἐκ τῆς ἀρχαίας γραμματικῆς οὔτε τὸν παρακείμενον, οὔτε τὸν ὑπερσυντέλικον, τὸν μονολεκτικὸν μέλλοντα ἢ τὴν προθετικὸν ὑποτακτικὴν ἢ τὴν εὐκτικὴν ἢ τὸ τρίτον πρόσωπον τῆς προστακτικῆς ἢ καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἀπαρέμφατον, τὴν ὁποίαν ἔχουσι ὅλαι αἱ σύγχρονοι γλῶσσαι, καθόσον δὲ πλέον ὁ λαὸς διανοεῖται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οὔτε καὶ εἶναι δυνατὸν πλέον τοιούτους τύπους νὰ μεταχειρισθῇ μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας καταβάλλουν πρὸς τοῦτο σχολαστικοὶ τινές. Εἰ μὴ ὅπου ἀπεκρυσταλλώθησαν διὰ τῆς συνηθείας. Εἴδατε μέσον ἀόριστον σήμερον;

§320Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κάθε μέρα.

§321Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Σπανιώτατα καὶ μόνον ἀπὸ σχολαστικούς. Κεῖται δ’ ἡ καθαρεύουσα πλησιέστατα πρὸς τὴν λαλουμένην ὑπὸ τῶν ἀπαιδεύτων ἢ πᾶσα ἄλλη γραφομένη γλῶσσα, διότι ἔχει ὡς βάσιν αὐτὴν τὴν δημοτικήν, μορφὴν δὲ τοιαύτην, ὥστε νὰ δέχηται ἐκ τοῦ πλούτου τῆς μητρὸς αὐτῆς τὸ ἀναγκαιοῦν ἑκάστοτε ὑλικὸν χωρὶς νὰ παραβιάζῃ κανένα γλωσσικὸν νόμον. Ἀκριβῶς δὲ διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐφ’ ὅσον διδάσκεται τὴν καθαρεύουσαν—μὴ ξενισθῆτε δὲ διὰ τοῦτο, διότι ὅλαι αἱ γραφόμεναι γλῶσσαι διδάσκονται—ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ἀποδέχεται, διότι δι’ αὐτῆς ἐκφράζει εὐχερέστερον τὰς ἰδέας του καὶ διατυπώνει ζωηρότερον τὰ αἰσθήματά του. Καὶ ὅταν εἷς λαὸς λαμβανόμενος ἐν τῷ συνόλῳ του, ἀναγνωρίζει γλῶσσαν τινά, ὡς ἐθνικήν, τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ γλῶσσα αὐτὴ εἶναι ζωντανὴ καὶ ὅτι οἱ τύποι αὐτῆς ἀνταποκρίνονται πρὸς τοὺς τύπους, διὰ τῶν ὁποίων διανοεῖται. Ἡ καθαρεύουσα, ἡ ὁποία ἀπηχεῖ εἰς τὴν συνείδησίν του τὴν ἐθνικὴν γλῶσσάν του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι νεκρά. Οἱ νεκροί, ὅσον καὶ ἂν ὑπῆρξαν ἰσχυροὶ ἐν τῇ ζωῇ, οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδουλώσουν τοὺς ζῶντας. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα οὐδέποτε ἀπέθανεν. Ἔζησεν εἰς τοὺς τύπους τῆς δημοτικῆς, ἔζησεν εἰς τὰ ἄρθρα της, τὰ ὁποῖα αὕτη διετήρησεν, ἔζησεν εἰς τὰς πτωτικὰς καταλήξεις, ὅσαι ἐσώθησαν καὶ εἰς μερικὰ καταληκτικὰ ν καὶ σ. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα ἤθελεν ἀποβάλῃ ὅλον τὸν λεκτικὸν πλοῦτόν της, ἤθελε δὲ προσλάβει ἀντὶ τῶν Ἑλληνικῶν λέξεων, λέξεις ἄλλας Ἰαπωνικὰς ἢ Κινέζικες θὰ παρέμεινε γλῶσσα Ἑλληνική, ἐφ’ ὅσον ἤθελε διατηρήσῃ τὸν τύπον της, διότι ὁ τύπος εἶναι ἡ γλῶσσα. Ἡ «πόρτα» ἐφ’ ὅσον κλίνεται κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν γραμματικὴν τῆς πόρτας, τὴν πόρταν, εἶναι Ἑλληνικὴ λέξις, διότι ἔχει τὸν τύπον Ἑλληνικόν, ὅσον καὶ ἂν τὸ ὑλικὸν αὐτῆς εἶναι ἰταλικόν, εἶναι ξένον. Τοιαύτη εἶναι ἡ καθαρεύουσα, ἐναντίον τῆς ὁποίας στρέφουν τὰ βέλη των ὅσοι ζητοῦν ν’ ἀντικαταστήσουν αὐτὴν διὰ τῆς δημοτικῆς. Ἀλλὰ ποία ἀκριβῶς—ἤθελον νὰ καθορισθῇ—εἶναι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ σχολεῖα. Διότι ἡ μητρικὴ γλῶσσα, ὡς ἀναφέρεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι κἄτι τι ἀσαφὲς καὶ ἀόριστον.

§322Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Μὴ προσέχετε εἰς τὴν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁρίζομεν εἰς τὸν νόμον, ὅτι εἶναι ἡ κοινὴ ὁμιλουμένη γλῶσσα.

§323Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τοιαύτη ἀκριβῶς εἶναι ἡ καθαρεύουσα, διότι αὕτη κοινῶς λαλεῖται καὶ γράφεται.

§324Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἡ ἀνταποκρινομένη πρὸς τὸ κοινὸν γλωσσικὸν αἴσθημα.

§325Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀνταποκρίνεται ἀκριβῶς εἰς τοῦτο ἡ καθαρεύουσα.

§326Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ λέγετε σεῖς.

§327Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὸ λέγουν τὰ πράγματα. Ἡ γλῶσσα ἡ δημοτικὴ ἀποσχίζεται εἰς διαφόρους διαλέκτους γνωρίζει δὲ καλῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς Μακεδών, ὅτι ἄλλη διάλεκτος χρησιμοποιεῖται εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἄλλη εἰς τὴν Θράκην, ἄλλη εἰς τὴν Τραπεζοῦντα καὶ τὸν Πόντον ἐν γένει ἄλλη εἰς τὴν Κύπρον, τὴν Κρήτην, τὴν Ἑπτάνησον, τὴν Λακωνίαν. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ἀναγνωστικὸν βιβλίον τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαγάγητε εἰς τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα πρέπει νὰ εἶναι γεγραμμένον εἰς τὴν οἰκείαν ἑκάστου διάλεκτον. Εἰς τὴν Τσακωνικὴν ἐὰν πρόκειται περὶ τοῦ ὁμωνύμου τμήματος τῆς Λακωνίας, εἰς τὴν Ἑπτανησιακὴν ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς Ἑπτανήσου καὶ οὕτω καθεξῆς. Πρὸ ὀλίγου περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου ἀναγνωστικὸν βιβλίον τὸ ὁποῖον ἐνεκρίνατε κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον καὶ προχείρως ἀναφυλλίζων αὐτὸ εὗρον τὴν λέξιν «τόπι» ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλαστικῆς σφαίρας Εἰς τὴν Κρήτην, καὶ ἀλλαχοῦ νομίζω ὅτι τόπι λέγεται τὸ κανόνι.

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι καὶ ἡμεῖς τόπι τὴν σφαῖραν λέγομεν. Κανόνι σημαίνει εἰς τὴν Τουρκικήν.

§329Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἔχω ἄδικον. Ἀλλ’ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν τὴν λέγομεν ἀβόϊ. Ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι λέξις ἑλληνικὴ οὐδὲ κοινῆς χρήσεως. Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, γενικῶς θεωρουμένη, δὲν δύναται νὰ ἐκφράσῃ παρὰ μόνον τὰς συνήθεις τῶν ἀνθρώπων ἀνάγκας, μόλις δὲ ἐπαρκεῖ εἰς τὴν παράστασιν τῶν κοινῶν παθῶν καὶ πόθων καὶ αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ ἐκφράζει πᾶς ἀγράμματος, ἀμόρφωτος καὶ ἀπολίτιστος λαός, διότι πᾶς τοιοῦτος λαὸς ἔχει τῆς αὐτῆς περιεκτικότητος γλῶσσαν. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐκφράσῃ ὑψηλοτέρας ἐννοίας, δὲν δύναται ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὸν κύκλον τῶν ἰδεῶν, ν’ ἀναχθῇ εἰς σφαῖραν ὑπερτέρας διανοήσεως.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταδικάζετε ὅλην τὴν γραμματείαν τῆς Ἑπτανήσου.

§331Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Καθόλου. Τὴν γραμματείαν τῆς Ἑπτανήσου δὲν ἀποτελοῦν μόνον οἱ ποιηταὶ τῆς Σειρᾶς λογίων ἀπὸ τοῦ Σκούφου μέχρι τοῦ Βράϊλα, ἐν οἷς Θεοτόκης καὶ Βούλγαρης, Δαμωδός, Μυσταξύδης κλπ. πάντες κατέθεσαν τὸν λίθον των εἰς τὸ ὡραῖον οἰκοδόμημα τῆς καθαρευούσης. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους προκειμένου περὶ ρυθμίσεως τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, διατὶ νὰ μὴ ἐπιβληθῇ ἡ γνώμη τοῦ ὑπὲρ παντὸς εἰδικωτάτου καθηγητοῦ τῆς γλωσσολογίας κ. Χατζηδάκη; Δὲν γνωρίζω τί φρονεῖτε περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ τὸν σέβομαι καὶ ἐφόσον θὰ ζήσουν τὰ ἔργα του θὰ ζῇ καὶ ὁ πρὸς αὐτὸν σεβασμὸς πάσης γενεᾶς.

§332Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ποῖος δὲν τὸν σέβεται;

§333Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἄν λοιπὸν, εἰς τὸ θέμα αὐτὸ ἡ Βουλὴ συμφωνῇ μετ’ ἐκείνου, εἶναι τότε ὑποχρεωμένη νὰ δεχθῇ τὰς γνώμας του. Καὶ ἡ γνώμη του ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ εἶναι ὅτι ἡ καθαρεύουσα εἶναι ἡ κοινὴ πάντων τῶν Ἑλλήνων γλῶσσα, ἡ μόνη δυναμένη ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας τῆς διανοήσεως. Εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ Ἔθνους. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος κ. Καραϊσκάκη, ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην γενικῆς καθάρσεως τῆς γλώσσης. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κιβδηλεία εἰσεχώρησε ἐν αὐτῇ μεγάλη καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκβάλωμεν τὰς βαρβάρους λέξεις καὶ ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὰς δι’ Ἑλληνικῶν, διότι τοιουτοτρόπως ἐργαζόμενοι οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ ἀνταλάσσομεν τὰ κίβδηλα διὰ γνησίων. Ἀλλὰ λέξεις, ἀλλὰ φράσεις, ἀλλὰ συντάξεις, αἱ ὁποῖαι καθιερώθησαν διὰ πολυχρονίου χρήσεως, αὐταὶ πρέπει νὰ παραμείνουν καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ παραμείνουν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τυχὸν ὑποστηρίξει ποτέ, ὅτι τὸ δὴ λεγόμενον «χρωστάει τῆς Μιχαλοῦς» πρέπει νὰ ἀντικαταστήσωμεν διὰ τοῦ «ὀφείλει τῇ Μιχαλοῖ», ἀλλ’ αἱ ξενικαὶ λέξεις, saison five o clock τὸ apres midi καὶ αἱ παραπλήσιαι πρέπει νὰ λείψουν, ἀφοῦ ἄλλως ὑπάρχουν ἀντίστοιχοι λέξεις καὶ εἰς τὴν ὁμιλουμένην καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν, δὲν ἀνήκουσι δὲ ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν μητρικὴν γλῶσσαν τῶν Ἑλληνοπαίδων. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην, Κύριοι, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Λοιπόν, ἡ δημοτικὴ γλῶσσα δὲν εἶναι κατάλληλον καὶ ἐπαρκὲς ὄργανον συνεννοήσεως, διότι δὲν δύναται νὰ ἐξαρθῇ εἰς ἐπίπεδον ὑψηλοτέρας διανοητικότητος. Καὶ δὲν συμβαίνει τοῦτο παρ’ ἡμῖν μόνον. Δὲν ὑπάρχει Ἔθνος ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὰς διαλέκτους του, ἀλλά, ὑπεράνω τῶν διαλέκτων τούτων ὑπάρχει πάντοτε μία κοινῶς λαλουμένη καὶ γραφομένη γλῶσσα ὡς εἶναι ἀκριβῶς ἐκείνη, ἡ ὁποία καλλιεργεῖται ἐν τῇ τάξει ἀποκλειστικῶς τῶν λογίων, ἥτις διακρίνεται διὰ τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεώς της. Καὶ τί ἄλλο ἦτον ἡ Ἀττικὴ γλῶσσα ἢ ἡ καθαρεύουσα τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος; Ἔργον τῶν Σοφιστῶν τοῦ 5ου αἰῶνος. Π.χ. διεμορφώθη ἀρχικῶς ἐν Σικελίᾳ μετὰ τὴν ἔξωσιν τῶν τυράννων. Ἐκεῖθεν μετεφυτεύθη ἐν Ἀθήναις ὅπου ἐβελτίωσε τὴν μορφὴν αὑτῆς καὶ ἀνήχθη εἰς περιωπὴν γλωσσικοῦ κομψοτεχνήματος, ἡ λεπτὴ κατεργασία, τοῦ ὁποίου θὰ θαυμάζεται ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ γῇ διανοουμένη ἀνθρωπότης. Καὶ ἐν τούτοις καὶ ἡ γλῶσσα αὕτη κατὰ τὴν ἐποχὴν μάλιστα τῆς ἀκμῆς της εἶχε τοὺς πολεμίους της. Πρῶτος ὁ Ἀντιφῶν, μετ’ αὐτὸν δὲ ὁ Πρόδικος, ὁ Ὑπερείδης, ὁ Ἐπίστυρος καὶ τελευταῖος ὁ Λυσίας, διὰ νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν κλασσικὴν μόνον ἐποχήν, εἶναι οἱ δημοτικισταί, οἵτινες μετεχειρίσθησαν τὸ ἀφελὲς καὶ ἀπέριττον τῆς δημώδους φωνῆς ἀντὶ τοῦ ἐπιτετηδευμένου καὶ περιτέχνου ὕφους τῆς Ἀττικῆς γλώσσης. Ἀλλὰ τὴν εἰκόνα τῆς γλωσσικῆς καταστάσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παρέχει μόνος ὁ Λυσίας, ὅστις, ὅταν ἐδίδασκεν ὡς σοφιστὴς ἢ ἀπήγγειλε πανηγυρικοὺς ἢ ἐγκωμιαστικοὺς λόγους μετεχειρίζετο τὴν καθαρεύουσαν, ἐνῷ ὡς λογογράφος ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων ἐχρησιμοποίει διὰ τοῦ στόματος τῶν διαδίκων τὴν δημώδη. Ἀλλ’ ἐκεῖ, ὅπου ἀνέμιξε καὶ τὰ δύο ταῦτα γλωσσικὰ ἰδιώματα, τὴν καθαρεύουσαν καὶ τὴν δημοτικὴν τῆς ἐποχῆς του, εἶναι ὁ λόγος του κατὰ τοῦ Ἐρατοσθένους, φονέως τοῦ ἀδελφοῦ του, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἀπήγγειλεν ἐνώπιον τῶν δικαστῶν τοῦ ἐκπεσόντος τούτου τυράννου. Τοσοῦτον εἶχε παρασυρθῆ ὑπὸ τοῦ πάθους, ὅτε ἐξεικόνιζε τὴν σκηνὴν τῆς συλλήψεως καὶ θανατώσεως τοῦ ἀδελφοῦ του, ὥστε ἐγκατέλιπε τὸ περίτεχνον καὶ ἐξεζητημένον ὕφος τοῦ ἀττικοῦ λόγου, μὲ τὸ ὁποῖον ἤρχιζε προοιμιαζόμενος καὶ μετεχειρίσθη τὴν ἀνειμμένην καὶ ἀνεπιτήδευτον φράσιν τῆς κοινῆς ὁμιλίας. Ἐν τούτοις δὲν εὑρέθη κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ ἀττικὴ γλῶσσα, ἥτις ἦτο προϊὸν τῆς καλαισθησίας τῶν λογίων, διὰ τοῦ κοινῶς λαλουμένου τότε γλωσσικοῦ κράματος. Σημειωτέον δέ, ὅτι ἐκ τῶν διακοσίων κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Ἀριστοτέλους Ἑλληνικῶν διαλέκτων, εἶχον διαμορφωθῆ εἰς πλήρεις φιλολογικὰς γλώσσας καὶ ἡ Ἰονικὴ καὶ ἡ Δωρικὴ καὶ ἡ εὐρύτερον πάσης ἄλλης λαλουμένη Αἰολική, τὴν ὁποίαν παρέβαλλεν ὁ Πλάτων πρὸς τὴν Ἀττικὴν ἀπεκάλεσεν βάρβαρον. Καὶ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι αἱ γλῶσσαι αὗται εἶχον ἀποσκυβαλισθῇ. Διότι εἰς αὐτὰς ἐγγράφετο ἡ ποίησις. Εἴδατε ποτὲ οἱονδήποτε ποίημα γεγραμμένον εἰς τὴν Ἀττικὴν; Διότι τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ λόγου, ὡς ἀπευθυνόμενον εἰς τὴν λαϊκὴν ψυχὴν εἶναι, ὅπως συμβαίνει, κ. Πρόεδρε, παρ’ ἡμῖν σήμερον, νόμισμα τῆς δημοτικῆς μόνον γλώσσης. Δὲν ἠμπόδισε λοιπὸν τότε ἡ Ἀττικὴ γλῶσσα τοὺς ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος νὰ διανοῶνται δι’ αὐτοὺς, ἔκτοτε δὲ καὶ ἐπὶ δύο περίπου χιλιετηρίδας νὰ ἐνδύωσι δι’ αὐτῆς τὰ πνευματικὰ των ἀριστουργήματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ ἀντικείμενον τοῦ θαυμασμοῦ ὅλων τῶν αἰώνων. Ἀλλ’ ἀρκετὰ περὶ τούτων. Ἐνδιαφέρει βεβαίως τὴν Βουλὴν νὰ μάθῃ τώρα καὶ τὸ εἶδος τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν ἀντὶ τῆς καθαρευούσης θὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ Σχολεῖα τοῦ Κράτους δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ μάθῃ ὅτι ἐν αὐτῷ συμπαρεδρεύουσι δύο τῶν πρωτευόντων μελῶν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου, οἱ σημαιοφόροι τοῦ δημοτικισμοῦ, διὰ νὰ κρίνῃ ἀσφαλῶς περὶ τούτου. Δὲν ἀντέχει ὅμως εἰς τὸν πειρασμὸν τοῦ νὰ σᾶς δώσω δεῖγμα τῆς γλώσσης ταύτης λαμβάνων τοῦτο ἐκ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα συνιστῶνται ὑπὸ τοῦ ὁμίλου τούτου. Διότι δὲν πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι μόνον εἰς τὰ Σχολεῖα ἀλφαβητάρια. Θὰ εἰσαχθῶσι καὶ βοηθητικὰ βιβλία, ἤτοι γραμματική, ἱστορία, γεωμετρία, ἀριθμητικὴ καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔχω ἐδῶ τὸν «Μηχανισμὸν τοῦ ἀνθρώπου» ἔργον τῆς Δεσποινίδος «Ἀλεξάνδρας Παπαμόσκου». Ὅτι τοῦτο ἔχει πολλὴν ἀξίαν ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ ἐγκώμια, μὲ τὰ ὁποῖα τὸ περιέβαλεν ὁ πολὺς Ψυχάρης. Εἰς οἱανδήποτε σελίδα αὐτοῦ καὶ ἂν σταθῆτε θὰ ἀναγνώσητε πράγματα, τόσον συγκινητικὰ, ὥστε ἑκόντες ἄκοντες θ’ ἀναλυθῆτε εἰς... γέλωτας! Μὲ τόσην τέχνην κατορθώνει νὰ κεντᾷ τὴν χορδὴν τῆς εὐθυμίας, ὥστε τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ συνιστῶ εἰς τοὺς πάσχοντας ἀπὸ μελαγχολίαν, ὡς τὸ ψυχαγωγικώτερον φάρμακον.

§334Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀηδέστατα.

§335Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀκούσατε λοιπόν, τὶ ὡραῖα πράγματα θὰ μάθουν τὰ παιδιά, ἀπὸ τὰ βιβλία αὐτά, τὰ ὁποῖα εἰς τὰ σχολεῖα των θὰ εἰσαγάγῃ κατ’ ἔγκρισιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὁ κ. Ὑπουργὸς (ἀναγινώσκει) «ὁ ἄνθρωπος ἔχει πνοὴ καὶ ξεπνοή, ἔχει 5 αἴστησες, ἀγγιγμό, γέψη, μυρουδιά, ἀκουὴ καὶ βλεψιά!! (γέλωτες). Ὄχι οἰσοφάγος ἀλλὰ καταπιόνας, ὄχι σπονδυλικὴ στήλη, ἀλλὰ ραχόσκοκκο (γέλωτες).

§336Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀγόρευσίς σας ἔχει κἄποιαν σοβαροφάνειαν;

§337Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι πραγματικῶς ὑπερβολαί.

§338Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ μίαν γραμματικὴν τῆς «ρωμαίϊκης γλώσσας», τὴν γραμματικὴν τοῦ κ. Φιλήντα, διὰ τῆς ὁποίας ὑπόσχεται, ὅτι θὰ σωθῇ «τὸ μελλούμενο τῆς Ρωμηοσύνης», ὅπερ μεταφράζεται εἰς τὴν γλῶσσαν εἰς «τὸ μέλλον τῶν Ἑλλήνων». Τὴν γραμματικήν του ὁ κ. Φιλήντας προσφωνεῖ τῷ «Ψυχάρῃ, Ἑλλήνων εὐεργέτῃ», προσεπιφωνῶν «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοὶ προσφέρομεν!» Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἴδια πράγματα προσφέρει καὶ εἰς ἡμᾶς ἂς ἐξετάσωμεν τὴν προσφορὰν ταύτην. Τὰ φωνήεντα καὶ τὰ σύμφωνα ὀνομάζονται ὑπ’ αὐτοῦ «φθόγγοι ἄτριφτοι καὶ τριβάμενοι». Καὶ ἀκολουθεῖ περὶ αὐτῶν ὁ ἔξοχος οὗτος κανών. «Ὅταν κἄποιος ἄτριφτος φθόγγος (ξὸν ἀπὸ τινα) προφερθῇ μονοσυλλαβὶς μ’ ἕναν ἄλλον ἄτριφτο δυνατώτερό του, δὲν εἶναι πιὰ σωστὸς ἄτριφτος, μὰ οὔτε καὶ ὅλως διόλου τριβάμενος γίνεται. Ἔτσι γεννιοῦνται ἕνα εἶδος μεστοὶ φθόγγοι ἀνάμεσα ἄτριφτοι καὶ τριβάμενοι ποῦ τοὺς λέμε...........

§339Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μισότριβους (γέλωτες).

§340Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τὸ ἐμαντεύσατε. Ἀκριβῶς τοὺς ὀνομάζει μισότριβους, μολονότι, γνωρίζομεν, ὅτι ὁ λαὸς κἄποια ἄλλα πλάσματα — φωνήεντα καὶ αὐτά — ὀνομάζει μισότριβες!» (παρατεταμένοι γέλωτες).

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, ἐπανέλθετε εἰς τὸ κύριον θέμα.

§342Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος ἐν τῷ πολλῷ του βεβαίως ζήλῳ διὰ τὴν εὐκοσμίαν τῆς συζητήσεως ἐννοεῖ νὰ κανονίσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεώς μου.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἐκανόνισα. Ζητῶ νὰ μάθω, ἂν θὰ ἐξακολουθήσητε τοιούτους εἴδους συζήτησιν.

§344Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ περιέμενον ἀπὸ σᾶς εὐχαριστίας, διότι εἰς αὐτὰς τὰς ὥρας σᾶς κάμνω νὰ εὐθυμῆτε....

§345Κ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ὁμιλοῦντες νομίζετε, ὅτι ὁμιλεῖτε περὶ δημοτικῆς ἢ περὶ μαλλιαρῆς;

§346Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ποία εἶναι τὰ μεταξὺ αὐτῶν ὅρια. Τώρα ἂς ἴδωμεν τὶ γράφει περὶ τῶν συμφώνων. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἤθελα νὰ εἴπω «γιὰ τὰ τριβάμενα». Αὐτὰ λοιπὸν «κατὰ τὰ σταματήσια κατατόπια ποῦ τὰ μορφώνουνε» διαιροῦνται εἰς «μπροστινά, μεσιανὰ καὶ μετὰ συγχωρήσεως πισινά». (Ἅπασα ἡ αἴθουσα ἐκρήγνυται εἰς ἀκρατήτους γέλωτας). Ἔχετε ὑπομονήν, κ. συνάδελφοι, συγκρατηθεῖτε ὀλίγον, διότι θὰ σᾶς χρειασθῇ πολὺς γέλως ἀκόμη καὶ προσέξετε μήπως τόν ἐξαντλήσετε ἐνωρίς. Τώρα τὰ μπροστινὰ αὐτὰ τριβάμενα — καὶ συγγνώμην διὰ τὴν ἔκφρασιν τὴν λαμβάνω ἀπὸ τὸ βιβλίον — «μορφώνουνται στὰ μπροστινὰ κατατόπια τοῦ στομάτου ἀνάμεσα χείλια δόντια, δοντόρριζες, γούλια καὶ πρόγλωσσα» (γέλωτες). «Τὰ μεσιανὰ — ἐννοεῖται καὶ αὐτὰ πάλιν τριβάμενα — ἀνάμεσα οὐρανίσκο καὶ μεσόγλωσσα». Ἀπομένουν τώρα τὰ πισινὰ τριβάμενα..... Ἀλλ’ ἂς περάσωμεν καλύτερον εἰς τὴν περιγραφὴν τῶν ἠχηρῶν (ψουψουριστῶν) συμφώνων διὰ νὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ἀκριβέστερον ἠδύνατο νὰ περιγραφῇ ὄνος ὀγκαθιός. Τὰ σύμφωνα λοιπὸν αὐτὰ εἶναι (ἀναγινώσκει) «ὅσα προφέρνουμε τσιτώνοντας τὴν χαραμάδα τοῦ λάρυγγα ποῦ θὰ σχηματίζῃ γλωσσίδι καὶ βγαίνοντας ὁ ξανασασμὸς μας νὰ ταράξῃ τὶς ἀπὸ δῶ κι’ ἀπὸ κεῖ φωνητικὲς κόρδες γιὰ νὰ γενικεύεται ἦχος!» (ἀκράτητοι γέλωτες). Αὐτὴ, Κύριοι, εἶναι ἡ μητρικὴ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν θὰ διδάσκωνται τὰ παιδιὰ καὶ μὲ τὴν ὁποίαν θὰ μάθουν πολλὰ πράγματα καὶ θὰ γίνουν ἐπὶ τέλους σοφοὶ καὶ θὰ σωθῇ τὸ Ἔθνος. Καὶ διὰ νὰ τελειώνω μὲ τὸν κ. Φιλήνταν. Γνωρίζετε πῶς λέγεται ἡ ἀπώλεια τοῦ τόνου μιᾶς λέξεως: Χασοτονιά! Ἡ δὲ δεχομένη τὸν τόνον αὐτὸν προηγουμένη λέξις; Τονοτραβήχτρα!

§347Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου; Πρέπει νὰ χρεωστοῦμεν χάριν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν, διότι ἀποδεικνύει πόσον γελοῖοι εἶναι πραγματικῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦσιν αὐτὰς τὰς ἰδέας, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν μεγάλο κακὸν εἰς τὸ γλωσσικόν μας ἀγῶνα.

§348Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Προσθέτω καὶ ἐγώ, ὅτι εἶναι ἐξ ἴσου γελοῖοι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἵστανται εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον.

§349Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, τὸ γνωρίζω.

§350Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ οἱ συντάξαντες τὰ διδακτικὰ ταῦτα βιβλία ἠξεύρετε μεταξὺ τῶν ἄλλων ποῖα πρότυπα εἶχον; Ἀλλ’ ὁ κ. Τσακανίκας δυσανασχετεῖ, διότι ἤκουσε ταῦτα πολλάκις...

§351Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Διαβάζετε τὸ βιβλίον τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου καὶ δὲν εὑρίσκετε μίαν ὡραίαν γραμματικήν;

§352Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἡ διακοπή σας, ἡ ὁποία γίνεται στερεοτύπως ἀπὸ ὅλους τοὺς δημοτικιστάς, μοὶ ἐνθυμίζει τὸν διάλογον μεταξὺ τοῦ Ἱππίου καὶ τοῦ Σωκράτους «...Καὶ ὁ Ἱππίας ὡσεὶ ἐπισκώπτων αὐτὸν «ἔτι νῦν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐκεῖνα τὰ αὐτὰ λέγεις, ἃ πάλαι σοῦ ἤκουσα». Καὶ ὁ Σωκράτης «οὐ μόνον τὰ αὐτὰ ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν σὺ δὲ διὰ τὸ πολυμαθὲς εἶναι οὐδέποτε περὶ τῶν αὐτῶν τὰ αὐτὰ λέγεις». Καὶ τί ἄλλο θέλετε νὰ φέρωμεν ἀπὸ τοῦ Βήματος τῆς Βουλῆς ἐναντίον τῆς χυδαίας ὁμολογουμένως ταύτης γλώσσης παρὰ τὰ αὐτὰ πάντοτε ἐπιχειρήματα;

§353Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Σᾶς εἶπα, ὅτι εἶναι μία ἄλλη γραμματική.

§354Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν οἱ συντάξαντες τὰ χαριτωμένα αὐτὰ βιβλία διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τοὺς ἀκρωτηριασμοὺς, τοὺς ὁποίους κάμνουν εἰς τὰς λέξεις, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπέρχονται, ὡς λέγει ὁ κ. Φιλήντας «ἀπὸ τὸ τυχερὸ ξετύλιγμα τῆς γλώσσας» φέρουσιν ὡς παράδειγμα πλὴν τῶν ἄλλων γλωσσῶν καὶ τὴν Τουρκικήν! Μὴ ξενίζεσθε, κύριοι βουλευταί. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ συγγραφεὺς αὐτός: «Τὸ τζανεντερίμ ἔγινε σανιρὶμ, τὸ γκελετζελὶμ γκελετζέν· ἔτσι καὶ τὸ Εὐαγγέλιο ἔγινε βαγγέλιο!» Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Τσακανίκας, ὅτι μεταχειρίζομαι μόνον τὴν γραμματικὴν τοῦ κ. Φιλήντα. Ἠδυνάμην νὰ φέρω ἐδῶ βιβλιοθήκην ὁλόκληρον, διότι οἱ ἀκαταπόνητοι αὐτοὶ πατριῶται, βιβλιοθήκας ἔχουν γεμίσει μὲ τὸ πολυσχιδὲς ἔργον των. Εἶχα σκοπὸν νὰ φέρω καὶ τὴν γραμματικὴν τοῦ Γεώργου τοῦ Κώστα Ροντάκη (ἄλλο περιβόλι αὐτὴ) καὶ τὴν Ἱστορίαν τῆς Ρωμηοσύνης τοῦ Ἑφταλιώτη κλπ. Ἀλλ’ ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν προσέτρεξα, δὲν ἔχει ἀκόμη δυστυχῶς πλουτισθῆ ἀπὸ τὰ πολύτιμα ταῦτα ἔργα, τὰ μόνα δὲ, τὰ ὁποῖα ἔχει, εἶναι ἀκριβῶς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, ἡ Γραμματικὴ τοῦ κ. Φιλήντα καὶ ὁ ἀνθρώπινος μηχανισμὸς τῆς δίδος Παπαμόσκου. Δι’ αὐτὸ καὶ εἰς ταῦτα μόνον περιωρίσθην. Ἀλλ’ εἶχε ποτὲ περιέλθη εἰς χεῖρας μου μία Γεωμετρία ἄλλου συγγραφέως τῆς χαριτωμένης ταύτης γλώσσης, τὴν ὁποίαν θὰ χρησιμοποιήσω ὡς κατακλεῖδα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἐξ αὐτῆς ἓν κείμενον τὸ ὁποῖον ἀπεθησαύρισα εἰς τὰς σημειώσεις μου, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος ἦτον ἡ Γεωμετρία ἐκ τῆς ὁποίας τὸ παρέλαβον. Ὅλοι ἐμαθητεύσατε εἰς τὸ Γυμνάσιον, καὶ ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τὸ Πυθαγόρειον θεώρημα «τὸ τετράγωνον τῆς ὑποτεινούσης παντὸς ὀρθογωνίου τριγώνου ἰσοῦται τῷ ἀθροίσματι τῶν τετραγώνων τῶν ἄλλων πλευρῶν αὐτοῦ». Γνωρίζετε πῶς ἀπεδόθη τοῦτο εἰς τὴν ὡραίαν γλῶσσαν των; Ἀλλὰ μὴ μὲ διακόψετε εἰς τὸ μέσον τῆς ἀναγνώσεως, διότι εἶναι ἀναψυκτικὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ῥοφηθῇ ἀπνευστί. Ἀκούσατε: «Καθενοῦ ὀρθόγκωνου τριάγκωνου τὸ τετράγκωνο τῆς ἀποκατινῆς τεντώστρας, εἶναι ὅσο καὶ τὰ τεσσαράγκωνα τῶν δύο ἀλλωνῶν παιδιῶν του» (παρατεταμένοι γέλωτες). Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ ἀφήσωμεν τὰ ἀστεῖα διότι ἡ κατάστασις εἶναι ἄκρως λυπηρά. Πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ, δυστυχῶς, ὡς γλῶσσα τῆς διδασκαλίας καὶ τῆς μελέτης εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία συγκομίζει τὸν γέλωτα σήμερον, ἀλλ’ ἥτις ἀργότερον θὰ προκαλέσῃ πικρὰ δάκρυα.

§355Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ ἐνισχυθῇ αὐτὴ ἡ γλῶσσα, κύριε βουλευτά. Βεβαιωθῆτε, ὅτι σᾶς ἀκούωμεν μὲ πολὺν εὐχαρίστησιν, ἀλλὰ δὲν θὰ εἰσαχθῇ αὐτὴ ἡ γλῶσσα.

§356Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὸ ἀντελήφθην καὶ σᾶς εὐχαριστῶ· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ κανονίσουν τὴν εἰσακτέαν γλῶσσαν, εἶναι μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωσταὶ αἱ περὶ τῆς γλώσσης ἀρχαί....

§357Κ. ΜΕΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι συκοφαντία, ἀναγνώσατε τὰ δελτία τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου.

§358Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀνέγνωσα καὶ εἶδον, δυστυχῶς, τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν μεταχειρίζονται. Ἀλλὰ δὲν εἶχον καὶ ἀνάγκην τούτου διὰ νὰ ἀναφέρω ὅσα ἀνέφερον εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου. Ἔχω τὴν ἐπὶ τῷ ζητήματι τούτῳ διανοητικότητα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, γνωρίζων δηλαδὴ τὸ γλωσσοπλαστικὸν αὐτῶν σύστημα, ἠδυνάμην νὰ πλάσω λέξεις συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα των διὰ νὰ σᾶς δώσω τὸ δεῖγμα τῆς γλώσσης των.

§359Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἀναφέρατε τὰ βιβλία τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου. Ἀπατῶντες τὴν Βουλὴν.

§360ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀπατᾶται.

§361Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Κατὰ τὴν Βʹ ἀνάγνωσιν θὰ φέρω ὅλον τὸ πολύτιμον ἔργον τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, ἀλλὰ δὲν θὰ εὐχαριστήσῃ τοῦτο τὸν κ. Μελᾶν.

§362Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ ἐφέρνατε καὶ ὄχι νὰ ἀναφέρητε βιβλία τοῦ Φιλήντα. Συκοφαντῆτε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§363Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει σημαντικὴν σπουδαιότητα, διότι ὁρίζει τὸ εἶδος τῆς γλώσσης εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ γράφωνται τὰ διδακτικὰ βιβλία τὰ προωρισμένα διὰ τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ διὰ νομοθετικοῦ μέτρου. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι διδάσκαλοι τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἀναπτύσσοντες τὸ μάθημα εἰς τοὺς μικροὺς Ἑλληνόπαιδας, μεταχειρίζονται τὸ εἶδος τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν ἐννοοῦν οἱ μαθηταί. Διότι ἀκριβῶς ἡ γλῶσσα ἐκείνη χρειάζεται διὰ νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἔννοιαν τῶν πραγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζουν. Ἄγνωστα πράγματα δι’ ἀγνώστων λέξεων δὲν μανθάνονται. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν γίνεται σύγχισις περίεργος. Συγχέεται ἡ γλῶσσα μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ γίνεται ἡ διδασκαλία μὲ τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ βιβλίον. Δὲν εἰσάγεται εἰς τὸ σχολεῖον ὁ μαθητὴς διὰ νὰ μάθῃ γνωστὰ πράγματα. Θὰ ἦτο ἐντελῶς περιττὴ τοιαύτη διδασκαλία. Ὑποθέσατε ὅτι πρόκειται νὰ διδαχθῇ τί εἶναι τὸ «ὑποβρύχιον», πρᾶγμα τοῦ ὁποίου καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὸ εἶδος καὶ τὴν χρησιμότητα ἀγνοεῖ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι διὰ νὰ ἐννοηθῇ ὁ διδάσκαλος θὰ κάμῃ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πράγματος εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ μαθητοῦ, θὰ τὸ περιγράψῃ κατὰ διαφόρους τρόπους, ὥστε νὰ καταστήσῃ καταληπτὸν εἰς τὸν μαθητὴν τουτέστιν «ὑποβρύχιον». Ἀλλά, ὅπως θὰ ἀναγνωρίσητε οἱ περισσότεροι, εἰς τοιαῦτα ζητήματα ξένα δι’ ἡμᾶς, διότι εἶναι ζητήματα παιδαγωγικά, πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν οἱ εἰδικοί, πρὸ παντὸς δ’ ἄλλου ὁ ὑπέροχος καθηγητὴς τῆς γλωσσολογίας κ. Χατζηδάκις, ὅστις ἐν προκειμένῳ ἔταμεν τὴν μέσην, τὴν λογικὴν ὁδόν, καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, ἀπὸ μὲν τοὺς σχολαστικοὺς θεωρεῖται δημοτικιστής, ἀπὸ δὲ τοὺς δημοτικιστὰς σχολαστικός, ὁ ἀληθὴς καὶ ἀνεπίδεκτος σοφός, τοῦ ὁποίου τὰ συγγράμματα ἀσκοῦσι κῦρος μεταξὺ τῶν ἐπιστημόνων τοῦ κόσμου. Ὁ καθηγητὴς οὗτος προκειμένου τοιούτου ζητήματος, εἰς τὴν μελέτην τοῦ ὁποίου κατηνάλωσε βίον ὁλόκληρον, εἶναι παντὸς ἄλλου ἁρμοδιώτερος νὰ κρίνῃ περὶ τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας συνεπάγεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ἔργον φρονήσεως εἶναι ν’ ἀποφύγωμεν. Διότι τὸ παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι ἤρκεσε μόνον νὰ ἀκουσθῇ ὅτι πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, καὶ μολονότι αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς ἄλλα μᾶλλον ἐπείγοντα ἀντικείμενα πρωτίστως νὰ ἀσχοληθῶμεν, ὁ τύπος ἤρχισε νὰ κρούῃ τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Καὶ μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι διὰ τοιούτου νόμου θὰ ῥίψητε ἐν τῇ κοινωνίᾳ τὰ σπέρματα συρράξεων λυπηρῶν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, συρράξεων, τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἐπεθύμουν ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι παραίτιος. Θὰ παρακαλέσω δι’ αὐτὸ ἐπὶ τέλους τὸν κύριον Ὑπουργὸν, θὰ παρακαλέσω καὶ αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι νὰ ἀποσύρωσι τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ ἀναθέσωσιν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἐξ εἰδικῶν νὰ μελετήσῃ αὐτὸ καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν ἡμῶν τὸ πόρισμα τῆς τοιαύτης μελέτης.

§364Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς ἂν πρέπῃ νὰ ἐκχωρήσωμεν τὰ δικαιώματά μας ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ κριθῇ τὸ μέλλον τῆς χώρας, εἰς ἄλλα πρόσωπα ἔξω τῆς Βουλῆς.

§365Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐζήτησα νὰ ἀνατεθῇ τὸ ζήτημα εἰς εἰδικοὺς ἐπιστήμονας, διότι εἶναι ζήτημα διαφεῦγον τῆς ἁρμοδιότητός μας, δὲν θὰ πάθῃ δὲ τίποτε ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς, ἂν ἐπισφραγίσῃ τοιοῦτον ἔργον αὐτῆς τὸ κῦρος ἀνδρῶν τῆς περιωπῆς ἑνὸς Χατζηδάκη. Κύριοι, σᾶς ἐξέθηκα τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ σοβαροτάτου τούτου ζητήματος, καὶ ἔχω ἤρεμον τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξετέλεσα τοιουτοτρόπως τὸ καθῆκόν μου. Εἰς ὑμᾶς πλέον ἀπόκειται ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις. Ἑωράκατε, ἀκηκόατε, ἔχετε, δικάζετε.

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγεωργίου ἔχει τὸν λόγον.

§367Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μετὰ τὴν λαμπρὰν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου, δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν τὴν Βουλήν, ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω, ἵνα λύσω μερικὰς ἀπορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἐγέννησεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν δὲν θὰ διδάσκωνται μόνον αὐτά, ἀλλὰ καὶ ἡ καθαρεύουσα. Ἐν πρώτοις δὲν ἔχει ὁρισθῇ ποία εἶναι ἡ καθαρεύουσα καὶ ποία ἡ δημοτική, ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν. Ἀλλὰ ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὸ ἄρθρον 1 θὰ ἴδωμεν τὸ ἑξῆς: «ἀναγιγνώσκεις εἰς τὰς τέσσαρας κατωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου οὐδενὸς ἄλλου βιβλίου γίνεται χρῆσις, πλὴν τοῦ ἀναγνωστικοῦ. Τὰ ἀναγνωστικὰ τῆς πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἀπὸ τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1817–1918 καὶ ἐφεξῆς καὶ τὰ τῆς τρίτης ὑπὸ τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1918–1919 καὶ ἐφεξῆς ὀφείλουσι νὰ εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν κοινὴν ὁμιλουμένην (δημοτικὴν) γλῶσσαν, ἀπηλλαγμένην παντὸς ἀρχαϊσμοῦ καὶ ἰδιωτισμοῦ, ἥτις θὰ εἰσαχθῇ βαθμιαίως καὶ εἰς τὰ ἀναγνωστικὰ τῶν τριῶν ἀνωτέρων τάξεων τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου κλπ.». Ἔπειτα λέγει «εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου δύνανται νὰ εἰσαχθῶσι κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ βοηθητικά τινα βιβλία πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς διδασκαλίας, γεγραμμένα εἰς οἵαν καὶ τὰ ἀναγνωστικὰ τῶν τάξεων τούτων γλῶσσαν καὶ τὸ κείμενον τῆς Καινῆς Διαθήκης». Ἀφ’ οὗ λοιπὸν τὰ ἀναγνωστικὰ θὰ εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, τὰ βοηθητικά, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν ἐπίσης θὰ εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν αὐτὴν γλῶσσαν, ἤθελον νὰ μάθω διὰ τίνος μέσου θὰ διδαχθῇ ἡ καθαρεύουσα γλῶσσα, ἀφ’ οὗ καὶ ταύτης κρίνει ἀναγκαίαν τὴν ἐκμάθησιν ὁ κ. Ὑπουργός.

§368Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἀντελήφθη ὁ κ. συνάδελφος τὴν ἔννοιαν τῆς ὑποβληθείσης τροποποιήσεως.

§369Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς ἦτο διατυπωμένον τὸ ἄρθρον ἐθεώρει, ὅτι μόνον ἡ κοινὴ γλῶσσα ἡ ὁμιλουμένη θὰ ἀπετέλει τὴν διδασκαλίαν τῆς γλώσσης. Σήμερον προτείνεται τροποποίησις ἤτοι, ὅτι εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν θὰ διδάσκεται ἡ καθαρεύουσα.

§370Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εὐχαριστῶ πολύ, ἀλλὰ πρὸ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον ἀναγράφει, ὅτι εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν θὰ εἰσαχθῇ καὶ τὸ κείμενον τῆς Καινῆς Διαθήκης ἐν πρωτοτύπῳ. Ἤθελα νὰ μάθω, ἀφ’ οὗ τὸ κείμενον τῆς Καινῆς Διαθήκης ἐν πρωτοτύπῳ δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ ὁ μαθητὴς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ὁ διδασκόμενος κατὰ τὸν σήμερον ἰσχύοντα τρόπον διδασκαλίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐννοήσῃ μαθητὴς διδασκόμενος καθ’ ὃν τρόπον ἤδη κανονίζονται τὰ τῆς διδασκαλίας τῆς γλώσσης.

§371Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις θὰ τὸ ἐννοήσητε βεβαίως.

§372Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ποῖος θὰ εἶναι ὁ τύπος τῆς διδασκαλίας.

§373Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νομοθετικῆς διατάξεως δύναται τοῦτο νὰ ὁρισθῇ. Νομίζω, ὅτι πρέπει εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις θὰ κανονίσῃ ταῦτα μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου.

§374Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Βεβαίως ὁ πρῶτος τύπος, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος εἶναι γελοῖος, ἀλλὰ εἰς τὸν γελοῖον αὐτὸν τύπον ὤθησε τὰ πράγματα ὁ ἁγνὸς γέλως τῶν ἀρχαϊζόντων καὶ τοῦτο μαρτυρεῖ ὅτι ἡ καλλιτέρα ὁδὸς εἶναι ἡ μέση. Τί πρέπει νὰ γίνῃ; Ὁ τύπος αὐτὸς ὁ γελοῖος θὰ κατέλθῃ ὀλίγον πρὸς τὸν λαϊκόν, ὁ τύπος ὁ λαϊκὸς θὰ ἀνέλθῃ ὀλίγον πρὸς τὰ ἄνω καὶ μέχρις ὅτου φθάσωμεν ἕως ἐκεῖ καταλληλότερος θὰ εἶναι ὁ τύπος τῶν ἐφημερίδων.

§375Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι διὰ τὰ παιδία.

§376Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν ἕνα τύπον, τὸν ὁποῖον ὄχι μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ ὁ Μοναστηριώτης καὶ ὁ Νησιώτης νὰ δύναται νὰ ἐννοήσῃ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, διὰ νὰ μὴ ὑπάγωμεν πολὺ μακρυά, ὅτι ἐν μέσαις Ἀθήναις τὰ παιδιὰ μιᾶς οἰκογενείας τῆς ὁποίας οἱ γονεῖς εἶναι ἀνεπτυγμένοι, χωρὶς νὰ ἔχουν γκουβερνάνταν, διδάσκαλον ἰδιαίτερον, ἔχουν ἓν γενικὸν ἰδίωμα, μέχρι τοῦ πέμπτου ἔτους τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον ἔχουν. Ἐὰν ὑπάγωμεν εἰς τὴν Πλάκαν ἢ καὶ τοῦ Συγγροῦ θὰ ἴδωμεν, ὅτι εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν ἐν μέσαις Ἀθήναις ὁ γλωσσικὸς πλοῦτος καὶ τὸ γλωσσικὸν αἴσθημα τῶν παιδιῶν αὐτῶν εἶναι τόσον διάφορον, ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ συνεννοηθοῦν μὲ τὰ ἄλλα παιδιὰ.

§377Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δὲν ἔχετε πολὺ δίκαιον, διότι ὅλα τὰ παιδιά, τὸ σκυλὶ θὰ τὸ εἰποῦν σκυλὶ καὶ ὄχι κυνάριον, τὴν γάταν γάταν καὶ ὄχι γαλῆν, τὸ νερὸ νερὸ καὶ ὄχι ὕδωρ καὶ τὰ κορδόνια κορδόνια καὶ ὄχι ἱμάντας.

§378Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν, διότι αὐτὰ ἀφορῶσι τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας. Καὶ σήμερον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσητε τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ γίνουν διὰ νὰ θεραπευθῇ ὁπωσδήποτε ἡ ἀνάγκη ἡ ἐκπαιδευτική. Θὰ ἴδητε ὅτι πολὺ κουράζονται οἱ διδάσκαλοι καὶ ἀκόμη περισσότερον οἱ μαθηταί. Τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπηρέασε τοὺς παιδαγωγικοὺς ἄνδρας διὰ νὰ ἁπλοποιήσωσι τὴν γλῶσσαν. Ἀκριβῶς τὸ ἀναγνωστικὸν βιβλίον πρέπει νὰ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ κουράζῃ τὰ παιδιὰ καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζεται ὁ διδάσκαλος νὰ ἐξηγῇ εἰς τὰ παιδιὰ τί εἶναι μαγουλίτσα καὶ κλπ. Ἀκριβῶς πρέπει νὰ προσέξωμεν νὰ εὕρωμεν τοιοῦτον τύπον, ὥστε νὰ μὴ κουράζωνται τὰ παιδιὰ καὶ οἱ διδάσκαλοι.

§379Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εὑρεθοῦν τύποι. Ἀλλοίμονον, ἂν περιμένωμεν νὰ καθιερωθοῦν νέοι τύποι καὶ δὲν πάρωμεν τοὺς ὑπάρχοντας, ἐκείνους, τοὺς ὁποίους διαμορφοῖ ὁ λαὸς ὁ μόνος γλωσσοπλάστης.

§380Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μάλιστα κ. Πρόεδρε. Ἀλλ’ ἠξεύρωμεν, ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ὁ λαὸς δὲν ὁμιλεῖ τὴν αὐτὴν γλῶσσαν. Πάντοτε ἡ γλῶσσα τῶν σχολείων διαφέρει ὀλίγον. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ παντοῦ. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν τετραγλωσσίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον.

§381Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ διαφορὰ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε μεταξὺ τοῦ ἐντέχνου λόγου καὶ τοῦ φυσικοῦ. Καὶ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ἂς εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ σχολείου.

§382Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω. Λέγω νὰ ὑπάρχῃ μία βαθμιαία ἐξέλιξις, ὄχι ἀπότομος.

§383Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ὁρίσῃ ὁ νόμος τὴν γλῶσσαν; Τότε πρέπει νὰ κάμωμεν περιεχόμενον τοῦ νόμου ἓν λεξικόν.

§384Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι διὰ νὰ μὴ κάμνουν αὔριον μεθαύριον οἱ κύριοι ἁρμόδιοι τοῦ κεφαλιοῦ των, θέλομεν νὰ ἔχωμεν τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ γίνῃ βαθμιαία ἐξέλιξις καὶ ὄχι ἀπότομος καὶ εἰς τοῦτο φαίνεται ὅτι ἐμείναμε σύμφωνοι.

§385Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀκούσητε τὰς δηλώσεις μας ὕστερον. Πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν συναίσθησιν ὅτι ἔχομεν μαζί μας καὶ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ τόπου καὶ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ὅτι ὀρθῶς σκεπτόμεθα καὶ ὀρθῶς βλέπομεν. Πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας· δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν κανένα συμβιβασμόν. Θὰ ἀκούσητε τὰς δηλώσεις μας, ὅταν ἀνέλθωμεν εἰς τὸ βῆμα. Ἐφ’ ὅσον εἶσθε καλῆς πίστεως, θὰ σᾶς παράσχωμεν πλήρη ἱκανοποίησιν.

§386Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μὲ τὸν τόνον, μὲ τὸν ὁποῖον πραγματεύομαι τὸ ζήτημα, δὲν ἔδωκα ἀφορμήν, ὥστε νὰ θυμώσητε.

§387Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν θυμώνω καθόλου. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ τὴν γενομένην συζήτησιν καὶ ἰδίᾳ δι’ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας. Μὴ νομίζετε ὅτι εὑρισκόμεθα 20 χρόνια, οὐδὲ 10, οὐδὲ κἂν 8 χρόνια ὀπίσω. Προώδευσεν ἀκριβῶς ἡ κοινὴ γνώμη εἰς τὸ ζήτημα καὶ ὡρίμασε τόσον, ὥστε ἐγὼ ὅταν ἐσηκώθηκα ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἔγινα ἐπαναστάτης καθ’ ἑνὸς πανισχύρου βασιλέως, διὰ νὰ ἐπιβάλω τὴν πολιτικήν μου, ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα, τὰ ὁποῖα ἔκαμα, ἦτο νὰ ἐπιβάλω διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τόσην πεποίθησιν εἶχον, ὅτι εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλείτερα κεφάλαια τοῦ προγράμματός μας, ὅτι ἂν αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν λυθῇ, εἶναι ἀδύνατον ἡ Ἑλλὰς νὰ πάῃ μπροστά. Ὅταν ἔχω αὐτὴν τὴν συναίσθησιν, πρέπει καὶ σεῖς καὶ ὅλοι, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς νομίζουν ὅτι δύνανται νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὸ ζήτημα, νὰ πεισθῆτε ὅτι οὐδένα συμβιβασμὸν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ κάμωμεν. Πρέπει νὰ καθαρισθῇ τὸ ζήτημα ποία θὰ εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, πρέπει νὰ καθαρισθῇ τὸ ζήτημα ἂν τὸ δημοτικὸν σχολεῖον πρέπει νὰ εἶναι ἁπλῶς παρασκευαστικὸν τῶν ἀνωτέρων τάξεων, ὀλιγαρχικὸν ὡς μέχρι σήμερον, ἢ δημοκρατικόν, ἂν ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις θὰ εἶναι διὰ τὸν πολὺν κόσμον, ναὶ ἢ ὄχι. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται (χειροκροτήματα).

§388Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§389Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, θὰ λαμβάνετε τὸν λόγον, κύριε Χρυσοστάλη; Δὲν εἶναι τοῦ καθενὸς ζητήματα αὐτά.

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§391Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε.....

§392ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς ἠκούσαμεν προχθές.

§393Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ μακρυγορήσω. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω διὰ μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἴσως δὲν ἀντελήφθη πῶς ἐγὼ τὰ εἶπον. Χαίρω δὲ παρὰ πολὺ, διότι βλέπω ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει διάφορον γνώμην σήμερον μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο προχθὲς καὶ μετὰ τὴν ὁμόφωνον ἐξέγερσιν τοῦ τύπου.

§394Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, δὲν περιεμένετε προχθὲς νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διότι προετείνετε ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§395Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐξέφρασε τὴν γνώμην του, πρὶν ἀκόμη τελειώσω τὴν ὁμιλίαν. Καὶ ὅταν ἐγὼ ἐτελείωσα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς σᾶς εἶπεν ὁρίστε καὶ δὲν εἴχετε νὰ εἴπητε τίποτε, ἀλλὰ τὰ εἴπατε κατόπιν. Ἡ δὲ ἔνστασις ἀπαρτίας, ὡς γνωρίζουν οἱ κύριοι βουλευταί, ὑπεβλήθη, ὅταν ἐγὼ κατῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Καραϊσκάκης. Τότε δὲ αὐτὸς ὁ κύριος Καραϊσκάκης, εἶπεν, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχουν ἱκανοὶ παρόντες βουλευταί, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ· ἐπειδὴ ὅμως ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν ἐδέχθη τὴν ἀναβολήν, ὑπεβλήθη ἐκείνη ἡ ἔνστασις, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν ἰδικήν μου ὁμιλίαν οὐδεὶς λόγος ἐγένετο.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐξακολουθήσατε.

§397Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐλέχθη ἐνταῦθα ὅτι σκοπεῖ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν κοινὴν ὁμιλουμένην γλῶσσαν καὶ εἰς τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ ἐπανορθώσω σήμερον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐλέχθησαν, εἶπεν ἐδῶ καὶ ἐπιστεύθησαν.

§398Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας). Δὲν ἐλέχθησαν, εἶπον, ἐδῶ, ἀλλ’ ἐγράφησαν. Δυστυχῶς κάθεσθε μακρὰν καὶ δὲν ἠκούσατε.

§399Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον τὴν λέξιν ἐλέχθησαν.

§400Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας). Ὄχι. Δὲν ἐλέχθησαν.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπεν ὅτι δὲν ἐλέχθησαν ἐδῶ.

§402Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δέχομαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἤκουσα καλά, Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι τὰ πρακτικὰ γράφουν αὐτό.

§403Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ὀχυροῦσθε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἐλέχθη ἐδῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, Εἶναι περίεργον πῶς τὸ γράφουν αἱ ἐφημερίδες. Μὴ μᾶς καταδικάσητε νὰ μᾶς ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἀποδείξητε, ὅτι εἶπεν ἄλλα.

§404Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ δὲν εἶπον περὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὰ πρακτικὰ γράφουν ὅτι ἐγὼ ἀντέκρουσα τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν. Τοῦτο θέλω νὰ ἐπανορθωθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον εἶναι γραμμένον εἰς τὰ πρακτικὰ.

§405Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐπανορθωθῇ. Μάλιστα.

§406Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τούτου ἐζήτησα τὴν ἐπανόρθωσιν. Εἰσερχόμενος εἰς τὸ θέμα δηλῶ, ὅτι ἐγὼ δύο σημεῖα ἔθιξα τοῦ νομοσχεδίου. Πρῶτον σημεῖον εἶναι τὸ γλωσσικὸν καὶ δεύτερον ἔθιξα τὴν τάσιν τῆς συγκεντρώσεως ὅλης τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἐργασίας εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Αὐτὰ εἶναι τὰ δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔθιξα. Καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, εἶπον ὅτι δὲν πρέπει ἡ γλῶσσα, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι γραμμένα τὰ βιβλία τῆς πρώτης, δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι λόγοι μεθοδικῆς, λόγοι διδακτικοὶ μᾶς ὑποχρεοῦν νὰ ἀρχίζωμεν τὴν διδασκαλίαν εἰς τὰ μικρὰ παιδιὰ μὲ τὴν μητρικήν των γλῶσσαν. Αὐτὸ εἶναι ἀξίωμα παιδαγωγικόν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ.

§407Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὁποῖον ὅμως ἠμφισβητεῖτο. Ἐπήγαινε τὸ παιδὶ εἰς τὸ σχολειὸ καὶ ἔβλεπεν εἰς τὸ ἀλφαβητάριον μίαν εἰκόνα ἑνὸς σκυλιοῦ, τὸ ἠρώτων τί εἶναι αὐτό; —σκυλάκι— ὄχι, μὴ τὸ λὲς σκυλάκι—ἀλλὰ κυνάριον.

§408Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα μεθόδου, κύριε Πρόεδρε, ὄχι γλωσσικόν. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος γλωσσικοῦ.

§409Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὅτι εἶναι ζήτημα γλωσσικὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔκαμνα.

§410Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Εἶναι ζήτημα μεθόδου. Ἀκριβῶς εἶπον καὶ χθές, ὅτι λόγοι μεθοδικῆς μᾶς ὑποχρεώνουν νὰ ἀρχίζωμεν μὲ τὴν μητρικὴν γλῶσσαν εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἀλλὰ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον θέλει νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τὸν τύπον τῆς γραφομένης, ἀπὸ ὅλας τὰς τάξεις καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν μητρικὴν γλῶσσαν. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἀποτόμως νὰ γίνῃ. Σκοπὸς τῆς γλωσσικῆς διδασκαλίας εἶναι ἡ μεθοδικὴ προαγωγὴ τῶν παιδίων ἀπὸ τῆς διαλέκτου εἰς ἕνα πανελλήνιον γλωσσικὸν τύπον καὶ ἡ στερέωσις τούτου τοῦ τύπου. Εἰς τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τοὺς κυρίους ἐπόπτας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ πρέπει τὸν τύπον αὐτὸν τῆς γλώσσης νὰ τὸν ἐπιβάλωμεν ἀμέσως ἀποκόπτοντες ὅ,τι ἔχει δημιουργηθῇ εἰς αἰῶνα ὁλόκληρον; Ὁ σεβαστὸς καθηγητὴς κ. Χατζηδάκης ὁμιλῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ περὶ τοῦ ζητήματος, λέγει: (ἀναγινώσκει). Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀποτόμως νὰ κόψωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτὴν τὴν γραφομένην, διότι ἡ ὁμιλουμένη γλῶσσα εἶναι διάφορος οὐ μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸν τόπον, εἰς ὃν ὁμιλεῖται, ἀλλὰ καὶ ἀναλόγως καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀνθρώπων, πάντοτε ὑπάρχουν μεγάλαι διαφοραὶ μεταξὺ τῆς γραπτῆς καὶ προφορικῆς γλώσσης.

§411Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι εἰς τοὺς μορφωμένους ἀνθρώπους ἑνὸς ἔθνους.

§412Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Καὶ εἰς αὐτοὺς ἀκόμη, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι μικροτέρα. Ἀκριβῶς δὲ ἐνῷ ἡμεῖς τείνομεν τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο γλωσσῶν νὰ τὸ ἑνώσωμεν ἐκεῖ τείνουν ὅλοι οἱ μορφωμένοι. Ἐὰν ὅμως εἰσαγάγωμεν ὅτι ζητοῦν οἱ κύριοι αὐτοί, καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τὴν ὑπ’ αὐτῶν λεγομένην δημοτικήν, τότε θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἀπροχωρήτου. Ἔχω ἀπὸ πλείστους δημοδιδασκάλους ἐπιστολάς, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διότι ἀδυνατοῦν ἀπὸ τοὺς πολλοὺς τύπους νὰ ἑρμηνεύσουν τὴν γλῶσσαν εἰς τοὺς μαθητάς των· καὶ δικαίως, διότι δυστυχῶς γίνεται παρεξήγησις καὶ εἰς τὸν τύπον τῆς κοινῆς ὁμιλουμένης καὶ οὕτως ἐγεννήθη χάος. Ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν εἰσάγουν οἱ ἐπόπται τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι ἡ κοινῶς ὁμιλουμένη ἀλλὰ μία γλῶσσα ἡ ὁποία κατασκευάζεται τώρα ἀπὸ στοιχεῖα τῆς ὁμιλουμένης καὶ τῶν διαφόρων διαλέκτων διὰ προσαυξημάτων, δι’ ἀποκοπῆς τῶν καταλήξεων καὶ οὕτω καθεξῆς, εἴτε αὐτῶν εἴτε μία ἐντελῶς νέα γλῶσσα. Ἡ ὁμιλουμένη γλῶσσα εἶναι ἡ γλῶσσα εἰς τὴν ὁποίαν γράφονται τὰ πλεῖστα ἔργα τῆς ποιήσεως, τὰ θεατρικὰ ἔργα, εἴτε ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τόσον θαυμασίως, αὐτὴ εἶναι ἡ ὁμιλουμένη καὶ μόνον αὐτὴ δύναται νὰ γίνῃ πανελλήνιος τύπος. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ πανελλήνιος τύπος ἡ γλῶσσα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται τὸ δελτίον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου. Διὰ τοῦτο, ἐὰν δεχθῶμεν τὸν τύπον αὐτόν, τὰ εἰσαχθέντα εἰς τὰς πρώτας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον καὶ θὰ ἀνασταλῇ ἡ κανονικὴ ἐξέλιξις τῆς ὅλης μορφώσεως τῆς νεολαίας. Διὰ τοῦτο εἶπα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα ἦτο σοβαρώτατον καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ λύσῃ μόνον τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Εἶναι φρόνιμον νὰ σχηματισθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην ὅλων τῶν σοφῶν, ὅπως ἔγινεν ἐν Γαλλίᾳ.

§413Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὕτω τὸ ἔλυσαν ἐν Γαλλίᾳ.

§414Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ἔλυσεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ribot κατὰ τὸ 1898.

§415Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς λόγος ἔγινε περὶ γλωσσικοῦ ζητήματος ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐκείνῃ.

§416Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ σᾶς φέρω αὔριον ἕνα ἐγκυκλοπαιδικὸν λεξικὸν διὰ νὰ ἴδετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔχω δίκαιον, διότι ἐμελέτησα τὰ πράγματα καὶ δι’ αὐτὸ ὁμιλῶ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν πρέπει ἕνα τόσον σοβαρὸν ζήτημα νὰ ἀνατίθεται εἰς δύο ἢ τρεῖς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εἶναι σοφώτατοι καὶ νὰ ἔχουν τὰς ἀρίστας διαθέσεις διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὴν πεῖραν, ἡ δὲ πεῖρα εἶναι σοφώτερος διδάσκαλος πάσης σοφίας. Τὸ ἔθνος ἔχει ἤδη εἰσέλθῃ εἰς μίαν γλῶσσαν, καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι μεταχειρίζονται τὴν γλῶσσαν αὐτήν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκλείσωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτήν, ἡ ὁποία ἔχει ἐνσαρκωθῇ εἰς τὴν συνείδησιν ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους; Δι’ αὐτὸ εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρέπει ὁ τύπος αὐτὸς τῆς γλώσσης, ὁ ὁποῖος ἐγένετο δεκτὸς εἰς τὰς κατωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας, ἀλλὰ νὰ σταθῶμεν ἕως ἐκεῖ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα θὰ κριθοῦν κατάλληλα διὰ τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, πρέπει νὰ καταβληθῇ φροντὶς νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα τύπον τῆς γλώσσης τῶν μορφωμένων ἀνθρώπων. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα αὐτό, ἐπαναλαμβάνω δὶς νὰ εἴπω ὅτι ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν θὰ μορφωθῇ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Πρέπει νὰ γραφῶσιν ἔργα πολλὰ εἰς τὴν γλῶσσαν αὐτήν, πρέπει νὰ σχηματισθῇ ὁλόκληρος γραμματολογία, ὥστε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν σύγχρονον γενεάν. Αὐτὴ κατόπιν μεταδίδουσα τὸν σύγχρονον πολιτισμὸν διὰ τοῦ σχολείου θὰ μεταδώσῃ καὶ τὸν γλωσσικὸν τύπον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἓν μέρος τοῦ μεταδιδομένου πολιτισμοῦ καὶ τὸ ὄργανον αὐτοῦ. Ὁ μόνος τρόπος εἶναι οὗτος ὁ ἐπιστημονικὸς καὶ πρακτικὸς τὸν ὁποῖον σοφώτατα ὑποστηρίζει ὁ σοφὸς διδάσκαλός μου κ. Χατζηδάκης, διότι στηρίζεται καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ εἰς τὴν πρακτικὴν ἐφαρμογὴν τῆς γλώσσης. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸν τύπον τῆς γλώσσης. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγει τὸ νομοσχέδιον. Εἰς τὸ νομοσχέδιον παρατηρῶ τάσιν πρὸς συγκέντρωσιν ὅλης τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἐργασίας εἰς χεῖρας τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου. Κατὰ τὸν νόμον περὶ διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνέλαβεν ὡρισμένα καθήκοντα τὸ ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διοικητικὰ καὶ προνοητικά, τὰ ὁποῖα, σημειωτέον, εἶναι εὐρύτατα. Διὰ τοῦ νόμου 567 ἐνῷ εἶχε τόσα μεγάλα καθήκοντα ἀνέλαβε καὶ ἄλλα ἀκόμη, δηλονότι νὰ συγγράφῃ καὶ βιβλία διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ ἔχῃ τὴν κριτικὴν τῶν βιβλίων. Εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ εἰς τὴν σκοπιμότητα· διότι, ὡς εἶπον προχθές, εἶναι ἀδύνατον, ἀφοῦ ἔχουσι τόσα ἄλλα καθήκοντα νὰ ἐπαρκέσωσι καὶ εἰς αὐτά. Καὶ ἐπειδὴ πολλοὶ συγγραφεῖς παρετήρησαν ὅτι καὶ τὰ πρόσωπα τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τοῦ συμβουλίου εἶναι πάντοτε πρόσωπα προσκείμενα τῷ συμβουλίῳ, πρόσωπα ἰδικά των, κατὰ φυσικὸν δὲ λόγον τὰ βιβλία αὐτῶν ἐνεκρίνοντο ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου, διὰ τοῦτο ἀκριβῶς πλεῖστοι ἄλλοι συγγραφεῖς ἀπέσχον νὰ γράψωσι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν βιβλία καὶ διὰ τοῦτο σχετικῶς πολὺ ὀλίγα τοιαῦτα ὑπεβλήθησαν εἰς κρίσιν. Νομίζω ὅτι ὁ παλαιὸς νόμος ἔδιδε τὸ δικαίωμα ὅπως τὴν ὕλην, τὸ ποσὸν τῆς ὕλης καὶ τὴν οἰκονομίαν τῆς ὕλης τὸ ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ὁρίζει, ὡς καὶ τὰ μέλη τῶν κριτικῶν ἐπιτροπῶν· ἡ συγγραφὴ δὲ τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἦτο ἐλευθέρα. Ὅταν οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅταν δηλαδὴ τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἢ μέλη αὐτοῦ δὲν συνέγραφον οὐδὲ ἔκρινον τὰ διδακτικὰ βιβλία, ἀλλὰ πάντως οἱ δυνάμενοι νὰ συγγράφουν εἶχον ἐλεύθερον τὸ πεδίον καὶ αἱ κριτικαὶ ἐπιτροπαὶ διὰ κλήρου ἐξελέγοντο ἐκ τῶν εἰδικῶν καὶ διὰ τὸ ἐπιστημονικὸν καὶ διὰ τὸ μαθητικὸν μέρος, τότε πλεῖστοι κατήρχοντο εἰς τὸν συγγραφικὸν ἀγῶνα διδακτικῶν βιβλίων καὶ ἅμιλλα ἀνεπτύσσετο καὶ καλύτερα διδακτικὰ βιβλία εἴχομεν· διότι ὑπῆρχε πεποίθησις εἰς τοὺς συγγραφεῖς, ὅτι δὲν θὰ ἠδικοῦντο. Διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα τῆς συγγραφῆς διδακτικῶν βιβλίων ὑπὸ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Τοῦτο θεωρῶ ἀκριβῶς ὅτι εἶναι ἀτοπώτατον διότι ἡ συγκέντρωσις τόσης ἐργασίας εἰς χεῖρας τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ καλὰ ἀποτελέσματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ αὐτὸ εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἐργασίας. Μὴ δυνάμενον δὲ νὰ ἐπαρκέσῃ τοῦτο παραχωρεῖ τὴν συγγραφὴν εἰς φίλους, καὶ τοιουτοτρόπως γίνεται ἕνας φαῦλος κύκλος ἐκ τοῦ ὁποίου ζημιοῦται ἡ ἐκπαίδευσις, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται. Διὰ τοῦτο προτείνω ὅπως τὰ ἐδάφια, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουσι περὶ παροχῆς δικαιώματος συγγραφικοῦ εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον κλπ. νὰ ἀφαιρεθῶσι καὶ νὰ ἀφεθῇ ὡς πρότερον τὸ ἔργον τῆς συγγραφῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων ὅλως ἐλεύθερον καὶ ἡ ἔγκρισις νὰ γίνεται ὑπὸ διαφόρων ἐπιτροπῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐκλέγωνται καὶ μέλη τοῦ Συμβουλίου, ἔχοντα εἰδικότητα. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§417ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§418Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι λαμβάνω τὸν λόγον ἐνώπιον δικαίως κουρασμένης Βουλῆς ἐπὶ θέματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου προηγήθη ἡ τόσον φωτεινὴ ὁμιλία τοῦ ἐκ Κεφαλληνίας συναδέλφου. Ἡ λύπη μου, ὅτι λαμβάνω τὸν λόγον ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις εἶναι μεγαλυτέρα ἀκόμη δι’ ἐμέ, ἰδιαιτέρως διὰ τὸν λόγον ὅτι φρονῶ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον τόσον κουραστικῶς ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν ἦτο τὸ θέμα ἔξω τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς. Δὲν λησμονῶ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διπλῆ Βουλὴ συζητοῦσα τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης.

§419Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει εἴδησις ἀρκετὰ σοβαρὰ καὶ χαροποιὸς ἐλπίζω δέ, ὅτι ἡ εἴδησις αὐτὴ θὰ συγκινήσῃ τὸν ἀγορεύοντα καὶ ὅλους διότι ἠλευθερώθησαν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ἑπτὰ χωρία τῆς πατρίδος μας (χειροκροτήματα).

§420Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς (χειροκροτήματα).

§421ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ζήτω ὁ Βενιζέλος (χειροκροτήματα).

§422Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα). Ἰδοὺ κύριοι τὸ ἀνακοινωθέν. (ἀναγινώσκει) Θεσσαλονίκη, 3 Ἀπριλίου. (Ἰδ. τηλ. τοῦ «Ἔθνους»). Τὸ νυκτερινὸν Συμμαχικὸν ἀνακοινωθὲν ἀναφέρει, ὅτι ἀγγλοελληνικὰ στρατεύματα ἐξετέλεσαν εὐρεῖαν ἐπίθεσιν ἐπὶ τῶν βουλγαρικῶν προφυλακῶν τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης τοῦ Στρυμῶνος. Τὰ χωρία Κουλῆ, Ὀρμαλῆ, Καλένδρα Κομονδός, Ὀσμὰν Καμήλα, Κιοσπικέσι, Σαλμὰ Χαλέ, Κακαράσκα Μπεϊλίκι Μαχαλὰς ἐξεκαθαρίσθησαν ἐκ τοῦ ἐχθροῦ. Ἀρκετοὶ αἰχμάλωτοι ἔμειναν εἰς χεῖρας τῶν ἐπιτεθέντων. Τὰ ἑλληνικὰ στρατεύματα διὰ πρώτην φορὰν συμπλακῶντα ἔδειξαν ὁρμὴν ὑπερτέραν παντὸς ἐπαίνου. (Ζητωκραυγαὶ καὶ χειροκροτήματα).

§423Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀπορήσατε ἴσως διατί τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ δὲν τὸ ἀνεκοίνωσα ἐγώ, ἀλλ’ ἀφῆκα τὸν κ. Γκέκαν νὰ τὸ ἀνακοινώσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ἐπισήμους πληροφορίας· αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔφθασε πρὸς τὴν ἐφημερίδα «Πατρίδα» τηλεγράφημα τοῦ ἀνταποκριτοῦ της, τοῦ ὁποίου τὸ περιεχόμενον εἶναι αὐτό, ὥστε κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἶναι ἀκριβές, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἐπισημότητα, ἀφοῦ δὲν τὸ ἔχω ἀπὸ ἐπίσημον πηγὴν ἀκόμη, γνωρίζετε δὲ ὅτι τὰ τηλεγραφήματα τῶν ἐφημερίδων ἔρχονται πολὺ πρωτήτερα ἀπὸ τὰ τηλεγραφήματα τῶν Κυβερνήσεων. Τὸ λέγω τοῦτο ὄχι διὰ νὰ μειώσω τὴν χαράν σας, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω διατί δὲν ἐδέχθην ἐγὼ νὰ κάμω τὴν ἀνακοίνωσίν του εἰς τὴν Βουλήν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§424Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ τῆς εὐαρέστου εἰδήσεως, ἀναγγελία ἡ ὁποία εὑρίσκει ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀντιπρόσωπον ἀκριβῶς τῆς χώρας, τῆς ὁποίας τμῆμα ἠλευθερώθη, ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ, λέγω, τῆς εἰδήσεως ταύτης εἶμαι εὐτυχής, ὅτι παραιτοῦμαι τοῦ λόγου διὰ νὰ ἐκδηλωθῇ περισσότερον ἡ ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸ γεγονὸς τοῦτο τὸ εὐτυχές. (Χειροκροτήματα).

§425ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§426Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἦτο φυσικὸν, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ φέρῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνακινούμενον καὶ πάλιν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ παριστάμενοι εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὅτε ἤρχισε τὸ ζήτημα, ἡ ὁποία διελύθη δι’ ἔλλειψιν ἀπαρτίας ἀπὸ τὰ λεχθέντα τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ἐγὼ ἔμεινα εὐχαριστημένος, ἔμεινα εὐχαριστημένος, πρῶτον διότι ὁ πρῶτος ὁμιλήσας ἐκ Κεφαλληνίας ἀξιότιμος βουλευτὴς τόσον ἐπιτυχῶς κατεμαστίγωσε τοὺς ἐργάτας τονοτραβηχτῶν καὶ μισοτριβάμενων, δεύτερον διότι ὁ προτελευταῖος ἀγορεύσας κ. βουλευτὴς ἀνεγνώρισε τὴν ἀρχὴν ὅτι εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον δὲν μποροῦμεν, ὅταν πάρωμε τὸ παιδὶ ἀπὸ τὴν ἀγκαλιὰ τῆς μητέρας του νὰ τὸ ἀρχίσωμεν μὲ γλῶσσαν ἄλλην παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔμαθεν ἀπὸ τὴν μητέρα του. Καὶ ἐὰν τοῦτο κατήντησε νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν ὅλοι ἐκτὸς ὀλίγων, διότι καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κεφαλληνίας......

§427Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ἀνήκει εἰς τὸν διδάσκαλον.

§428Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσωμεν νὰ συμφωνήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, πόσα χρόνια δὲν ἐπέρασαν, ξεύρετε δὲ ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε βιβλία προορισμένα γιὰ τὸ δημοτικὸ σχολεῖο καθ’ ὅλα καὶ καλὰ γραμμένα νὰ ἀπορριφθοῦν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπή, διατί νομίζετε; Διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων εἰς αὐτὰ περιείχοντο καὶ ποιήματα δημοτικά. Καὶ αὐτὸς ὁ λόγος ἤρκεσε διὰ νὰ ἀποκλεισθοῦν, διότι ἐθεωρήθη ὅτι τὰ βιβλία τὰ ἀναγνωστικὰ δὲν μποροῦν νὰ περιέχουν μνημεῖα γραπτοῦ λόγου εἰς ἄλλο ἰδίωμα παρὰ εἰς ἐκεῖνο μόνον ποῦ γράφονται οἱ νόμοι καὶ τὰ διατάγματα, δηλαδὴ εἰς τὴν γλῶσσαν ποῦ ὁρίζει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν ἔχομεν σήμερον νὰ λύσωμεν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς μόνοι μας θὰ εἴμεθα ἀναρμόδιοι νὰ λύσωμεν, ἀλλὰ καὶ πολὺ περισσότερον ὁλόκληρος ἡ ἀκαδημία τῶν σοφῶν καὶ πρὸ πάντων τῶν γραμματισμένων καὶ τῶν γλωσσολόγων, τὸ γλωσσικὸν ζήτημα θὰ τὸ λύσῃ ὁ λαὸς καὶ δὲν ἐννοῶ τὸν ἀμόρφωτον λαόν, ἐννοῶ τὸν λαὸν ἐκεῖνον μὲ τὸν ὁποῖον μποροῦμεν νὰ φιλονικῶμεν μεταξύ μας. Ἐὰν ἡ λύσις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος θὰ γίνῃ μὲ τὴν προσέγγισιν τοῦ γραπτοῦ λόγου πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἰδίωμα καὶ πρὸς τὴν λαλουμένην γλῶσσαν. Εὐτυχῶς τώρα ἐφθάσαμεν ὅλοι πλὴν ἐλαχίστων ποῦ εἶναι ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ λύσις θὰ ἔλθῃ διὰ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω καὶ αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ ἀνάπτυξις, ἡ ἐξέλιξις τῆς γλώσσης, τὸ ξεδίπλωμα—γιὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν καὶ τοὺς ἄλλους.— Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ὁ γραπτός μας λόγος θὰ μορφωθῇ σιγὰ σιγὰ εἰς ἐκείνην τὴν γλῶσσαν ποῦ ὁμιλοῦμεν οἱ μορφωμένοι ἄνθρωποι ὅταν ὁμιλοῦμεν ἀπροσποιήτως, ὅταν δὲν θέλωμεν νὰ κάμωμεν ρητορικήν, ὅταν πρὸ παντὸς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ βῆμα αὐτό. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ἡ γλῶσσα ἡ γραπτή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταλήξωμεν μίαν ἡμέραν, θὰ εἶναι ἡ συγχώνευσις τοῦ γραπτοῦ λόγου καὶ τοῦ προφορικοῦ, θὰ εἶναι ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Θεσσαλονίκης, ἀλλ’ ὄχι ἐκείνην ποῦ ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὄχι ἐκείνην ποῦ λέγει τὴν ἑλληνίδα νεολαίαν ποτὲ δὲν θὰ καταντήσωμεν νὰ γράφωμεν Ἑλληνίδα νεολαία γιὰ πραγματικὴ ζωντανὴ γλῶσσα, θὰ γράψωμεν ὅπως ὁμιλοῦμεν Ἑλληνικὴ νεολαία καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ὅταν ὁμιλῇ εἰς τὸ σπῆτί του ἢ μὲ κανένα συνάδελφόν του δὲν θὰ λέγῃ ἑλληνίδα νεολαίαν ποτέ, μόνον ὅταν ἔλθῃ ἐδῶ ἐπάνω δὲν εἰξεύρω τί παθαίνει καὶ τοῦ ἔρχεται νὰ λέγῃ ἑλληνικοῦρες, τὰ λέγω καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό, δὲν πρόκειται ἐκ τῶν προτέρων νὰ εἰποῦμε ποία θὰ εἶναι ἡ κατεύθυνσις τῆς γλώσσης, διότι δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τὸ εἰπῇ. Μὴ κυττᾶτε τὸν Ψυχάρην, τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἀνωμολόγησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν πολύτιμον προσπάθειαν καὶ ἐργασίαν ποῦ ἔχει ἐπιτελέσῃ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ’ εἶχε τὸ κακὸ νὰ θελήσῃ νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν φανατισμὸν καὶ ἦλθαν καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ὀπαδοί του, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸν φανατισμὸν αὐτὸν ὑπερέβησαν τὰ ὅρια, διότι ὅταν λέγῃ ὁ Ψυχάρης ὅτι μία λέξις μετὰ ἑκατὸ χρόνια θὰ λέγεται καὶ θὰ γράφεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι σωστό. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιῶν νὰ προΐδῃ ποία θὰ εἶναι ἡ ἀκριβὴς γλῶσσα τοῦ μέλλοντος, ὁμοιάζει μὲ ἐκεῖνον τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ὅταν φυτεύῃ ἕνα δένδρο ἀπ’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζοῦν αἰῶνας, ὅπως εἶναι ἡ ἐληά, ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ διαγράψῃ ἐκ τῶν προτέρων ποίαν ἀκριβῶς διεύθυνσιν θὰ λάβῃ καὶ ποία ἡ ἐξέλιξίς της μετὰ 100 χρόνια καὶ ποία ἡ μορφή της, τὸ μόνον ποῦ μπορεῖ νὰ ξέρῃ εἶναι ὅτι θὰ πάῃ πρὸς τὰ ἐπάνω καὶ ὅτι ἴσως μερικοὶ κλάδοι θὰ πᾶνε πλάϊ, περαιτέρω δὲν μπορεῖ νὰ ξεύρῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μποροῦμεν νὰ εἰξεύρωμεν καὶ ἡμεῖς εἶναι ὅτι ἡ γλῶσσά μας δὲν μπορεῖ νὰ ἐξακολουθῇ ἐπ’ ἄπειρον νὰ παρουσιάζῃ τὸ φαινόμενον αὐτὸ τῆς ἀποτόμου διγλωσσίας μεταξὺ τοῦ γραπτοῦ καὶ προφορικοῦ, ἡ γλῶσσά μας θὰ λάβῃ μορφὴν φιλολογικὴν θέτουσαν ὡς βάσιν τὴν ὁμιλίαν τῶν μορφωμένων ἀνθρώπων ὅταν αὐτὴ εἶναι ἀπροσκόπτως. Τώρα ἀφοῦ εἶπα τὴν γνώμην μου διὰ τὸ ζήτημα τὸ γλωσσικόν, ἔρχομαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἀλλὰ πρόκειται σήμερον νὰ ἱδρύσωμεν, Κύριοι, γιὰ πρώτη φορὰ τὸ ἀληθινὸ δημοτικὸ σχολειό, δὲν εἶναι ὑπερβολὴ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἕως σήμερον δὲν εἶχε λαϊκὸ σχολειό, δὲν εἶχε δημοτικὸ σχολειὸ καὶ πρώτην φορὰ τὸ ἱδρύομεν σήμερον, ὅτε θέτομεν ὡς βάσιν ὅτι τὸ ἀλφαβητάριον, τὸ ἀναγνωσματάριον τοῦ δημοτικοῦ σχολείου θὰ εἶναι γραμμένο εἰς τὴν κοινὴν ὁμιλουμένην γλῶσσαν. Ὅταν, Κύριοι, ἐπὶ 80 τώρα χρόνια ἐπήγαινε τὸ παιδὶ καὶ ἐπηγαίναμε καὶ ἡμεῖς, διότι μιὰ φορὰ ὑπήρξαμε καὶ ἡμεῖς, φεῦ, παιδιά, δὲν εἴμεθα πάντοτε γέροι, ὅταν ἐπήγαινε εἰς τὸ σχολειὸ καὶ τὸ ἄρχιζε ὁ δάσκαλος μὲ τὰς διορθώσεις ἐκείνας τὰς συνεχεῖς μὴ λὲς τοῦτο γιατί εἶναι πρόστυχο, μὴ λὲς ἐκεῖνο γιατί εἶναι πρόστυχο καὶ ὅταν ἔβλεπε ἕνα γατάκι ζωγραφισμένο εἰς τὸ βιβλίο του—καὶ νὰ εἶναι καλὰ ζωγραφισμένο, ὄχι ἴσως τώρα—καὶ ἔλεγεν ἀμέσως: νὰ ἕνα γατάκι καὶ ὁ δάσκαλος ἀμέσως τοῦ ἔλεγε μὴ λὲς γατάκι, γιατί εἶναι πρόστυχο· πῶς νὰ τὸ πῶ γαληλάκι, ἐὰν εἶναι μικρὰ ἡ γαλῆ, ἐὰν εἶναι μεγάλη καὶ ὅταν ἔβλεπε ἕνα σκυλάκι εἰς τὸ ἀλφαβητάριόν του καὶ τοῦ ἔλεγε ὁ δάσκαλος ὄχι παιδί μου νὰ μὴ τὸ λὲς σκυλλάκι, νὰ τὸ λὲς κυνάριον καὶ τὴν ζυγαριὰ νὰ τὴν λὲς πλάστιγγα καὶ ὅτι τὸ οὖς νὰ λὲς καὶ ὄχι αὐτί, καὶ νὰ λὲς ρὶς καὶ ὄχι μύτη. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι μία ἐκ τῶν ἀφορμῶν ποῦ δὲν μπορέσαμε νὰ προχωρήσωμεν περισσότερον εἶναι αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα. Ὄτι μόλις εἰσέλθῃ τὸ παιδὶ εἰς τὸ σχολειὸ τοῦ χαλοῦμεν τὴν ψυχήν του. Ἐκεῖνο ποῦ ζητοῦμεν εἶναι ὅταν πάῃ τὸ παιδὶ εἰς τὸ σχολειὸ γιὰ νὰ μάθῃ γράμματα νὰ πάρῃ τὰς λέξεις ὅπως τὰς ἔμαθε ἀπὸ τὴ μητέρα του. Θέλομεν νὰ τοῦ πλουτίσωμεν τὸν κύκλο τῶν γνώσεών του καὶ ὄχι νὰ τοῦ ἀλλάξουμε τὴν πίστι τὴν γλωσσική, διότι πίστις γλωσσικὴ εἶναι ἐκεῖνο ποῦ ἔμαθε ἀπὸ τὴν μητέρα του, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τρώγει μὲ τὸ προσφάγι του λέγεται ψωμὶ καὶ ὄχι ἄρτος, ὅτι ἐκείνη εἶναι ἡ μύτη καὶ ὄχι ἡ ῥὶς καὶ ὅτι ἐκεῖνο εἶναι αὐτὶ καὶ ὄχι οὖς. Νὰ μὴ τοῦ χαλάσωμεν αὐτὰ διότι τὸ παιδὶ λαβώνει. Καὶ ὀρθώτατα εἶναι εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων παραγόντων ἔλεγεν εἰς τὸ εἰσιτήριόν του μάθημα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν — καὶ ὅλοι εἴμεθα μάρτυρες εἰς αὐτὸ — ὅτι τὸ παιδὶ μπαίνει εἰς τὸ σχολειὸ καὶ ξέρει τὴν γλῶσσάν του, διότι ἀλλοίμονον ἂν παιδὶ ἓξ ἐτῶν δὲν ἤξευρε ἑλληνικά, καὶ ἂν θελήσητε κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ποῦ πηγαίνει εἰς τὸ σχολειὸ νὰ σᾶς διηγηθῇ κἄτι τι, νὰ τοῦ εἰπῆτε νὰ σᾶς πῇ. Χθές. Κυριακὴ τὶ ἔκαμες παιδί μου, θὰ σᾶς πῇ: μὲ πῆρε ἡ μαμὰ μὲ πῆγε εἰς τὴν ἐκκλησία, ἀκούσαμε τὸ Εὐαγγέλιο, πήγαμε τὸ ἀπόγευμα εἰς τὸ Ζάππειον, πέρασεν ἕνα αὐτοκίνητο εἰς τὸ δρόμο καὶ εἶναι εἰς θέσιν τέλος πάντων νὰ κάμῃ μία κουβέντα. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς φοιτήσεώς του τὶ θὰ παρατηρηθῇ ὅτι σιγὰ–σιγὰ τὸ παιδὶ αὐτὸ ἔπαυσε νὰ εἶναι ἱκανὸ νὰ σᾶς κάμῃ μίαν τοιαύτην διήγησιν. Τὸ δεύτερον ἔτος χειρότερα, τὸ τρίτο ἔτος πειὸ χειρότερα καὶ τὸ τέταρτο ἀκόμη πειὸ χειρότερα, καὶ τὸ παιδὶ καταλαβαίνει ὅτι ὅσα ἔμαθε κατὰ τὰ 6 χρόνια ἀπὸ τὴν μητέρα του καὶ τὸν πατέρα του δὲν εἶναι τίποτε. Ἅμα δὲ ἀρχίσῃ νὰ σᾶς διηγηθῇ μία ἱστορία τὶ σᾶς λέγει; ὅτι ἐξήλθομεν καὶ ἐπήγαμεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἐπεράσαμεν ἀπὸ τὸν ὁδόν, πιθανώτατα θὰ σᾶς πῇ τὴν ὁδόν, διότι δὲν θὰ θυμᾶται ἂν ἡ ὁδὸς εἶναι θηλυκὸ ἢ ἀρσενικὸ καὶ ἕπεται συνέχεια. Αὐτὸ εἶναι τὸ κατώρθωμα τοῦ δημοτικοῦ σχολειοῦ. Γι’ αὐτὸ λοιπόν, λέγω, καὶ γι’ αὐτὸ μὲ τόσην πεποίθησιν ὡμίλησα εἰς τὸν ἀγορεύσαντα ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν συμβιβασμόν. Δὲν γίνεται συμβιβασμὸς εἰς τὰ ζητήματα αὐτά. Ἐγὼ σᾶς ἐξήγησα τὴν σημασίαν καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ἐπαναστάτης ἀκόμη πρὶν ἐπιτύχῃ ἡ πολιτική μου ὄχι μόνον ἐδέχθην τὸ πρόγραμμα αὐτό, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐφήρμοσα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Εἶπον καθαρὰ ὅτι εἰς τὸ δημοτικὸ σχολειὸ θὰ εἶναι πλέον ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Τώρα ποῦ ἐπεκαλέσθητε τὴν γνώμην τοῦ σοφοῦ καθηγητοῦ καὶ ἀγαπητοῦ μου συμπολίτου καὶ φίλου κ. Χατζηδάκη μοῦ εἴπατε νὰ βάλω τὸν Χατζηδάκην νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ὁ Χατζηδάκης, ὁ ὁποῖος εἶναι σοφὸς καθηγητὴς καὶ εἶναι ἓν ἀγλάϊσμα τοῦ Πανεπιστημίου μας δὲν εἶναι καθόλου ἁρμόδιος νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ καθηγητοῦ τῆς Γλωσσολογίας νὰ μᾶς λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦ ποία θὰ εἶναι ἡ γλῶσσα εἰς τὸ δημοτικὸ σχολειὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὁ σοφὸς καθηγητὴς καὶ προσφιλέστατος φίλος μου εὑρίσκεται καὶ εἰς μίαν διαρκῆ ἀντίφασιν εἰς τὰς γνώμας του. Πολλάκις περιῆλθεν εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτὸν κλίνας καὶ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἐγὼ ἐὰν ἔχω γνώμην καὶ ἔχω τινὰς περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος σταθερὰς τὰς ὀφείλω κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὸν Χατζηδάκην ἀπὸ 30 ἤδη ἐτῶν. Ἀλλ’ ὁ Χατζηδάκης εἶναι ἐκεῖνος ποῦ μὲ ἔμαθε ὅτι δὲν πρέπει νὰ πηγαίνωμεν ἐξετάζοντες πρὸς τὰ ἐπάνω καὶ ὅτι τὸ σωστὸ εἶναι νὰ πηγαίνωμεν πρὸς τὰ κάτω ἵνα προσαρμόσωμεν τὸν γραπτὸν λόγον πρὸς τὸν προφορικόν. Ἀπὸ τὸν Χατζηδάκην ἔμαθα ὕστερα ὅτι περιέλαβεν εἰς τὴν γνώμην του μίαν ἄλλην θεωρίαν τὴν ὁποίαν τὴν δέχομαι ὡς σωστὴν καὶ τὴν ὁποίαν δυστυχῶς παραγνωρίζουν ἐν πολλοῖς οἱ τοῦ ἀντιθέτου στρατοπέδου. Παραγνωρίζουσι δηλαδὴ τὴν κατάστασιν τὴν πραγματικὴν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀδιάφορον ἐκ ποίων ἀφορμῶν ἐπὶ αἰῶνας, ἐπὶ ἑνάμισυ αἰῶνα, δὲν λογαριάζουν δηλαδὴ ὅτι ἐὰν τὸ δένδρον ἀφίετο ἐλεύθερον θὰ εἶχεν αὐτὴν τὴν διακλάδωσιν. Οἱ ὀρθόδοξοι τῆς ἄλλης θεωρίας τὰ παραγνωρίζουν ἐντελῶς καὶ εἰς τοῦτο πταίουν καὶ ζημιώνουν τὰς ἰδέας των, ὠθοῦσι δὲ καὶ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν κανένα φανατισμὸν πρὸς αὐτὰ τὰ ζητήματα, διότι ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὴν καλλιτέραν βάσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Χατζηδάκης εἰμποροῦσε κατ’ ἐμὲ νὰ μὴ εἶχε περιέλθει εἰς ἀντίφασιν καὶ νὰ περιωρίζετο νὰ εἰπῇ «βρὲ παιδιά, μὴ βιάζεσθε, ὁ δρόμος εἶναι πρὸς τὰ κάτω, διότι ἐὰν ἐξακολουθῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, βλάπτετε τὴν πρόοδον, ἐξεγείρετε τοὺς ἄλλους, πειράζετε τὸ γλωσσικὸν αἴσθημα καὶ εὑρίσκετε ἀντίδρασιν». Δὲν λέγει ὅμως αὐτά, ἀλλὰ ἐνῷ ἐξακολουθεῖ τὴν ὀρθὴν θεωρίαν, ὕστερα σιγὰ–σιγὰ ξεγλυστράει καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἡ θεωρία αὐτοῦ παρέσυρε τὸν Χατζηδάκην, τὸν τόσον διακεκριμένον καθηγητήν, τὸ ἀγλάϊσμα τοῦ Πανεπιστημίου, τὸν παρέσυρε προχθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν του νὰ εἴπῃ, πῶς ζητεῖτε νὰ εἰσαγάγητε εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, ἀφοῦ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένοι ν’ ἀλλάξητε τὸ ἀναγνωστικὸν βιβλίον, διότι δὲν ἔχομεν κοινὴν γλῶσσαν, ἐνῷ ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἔθνος ἐκ τῶν νεωτέρων, τὸ ὁποῖον κατώρθωσε νὰ ἔχῃ λαλουμένην γλῶσσαν μίαν, αὐτὸ εἶναι τὸ Ἑλληνικόν. Ἔχομεν βεβαίως εἰς τὴν Τσακωνιὰν μίαν γλῶσσαν. Εἶναι μία ἐπαρχία μικρὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἔχομεν στὴν Κύπρον μίαν γλῶσσαν, ἡ ὁποία διαφέρει εἰς ἐλαχίστας λέξεις. Δὲν εἶναι γλῶσσα ἰδιαιτέρα. Ὁ Κύπριος συνεννοεῖται ἄριστα μὲ τὸν Κρητικόν. Δέκα πέντε ἢ πενῆντα λέξεις εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ διαφέρωσιν. Τὰ καλούπια εἶναι τὰ ἴδια. Ἅμα φύγῃ ἕνας Κρητικὸς καὶ πάῃ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἢ εἰς τὴν Στερεὰν ἢ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἢ εἰς τὸ Ἰόνιον ἢ εἰς τὴν Κύπρον ἢ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, πάντως θὰ συνεννοηθῇ ἀπροσκόπτως, ἐνῷ οἱ Ἰταλοὶ δὲν ἔχουσιν αὐτὸ τὸ προνόμιον. Εἰς τὴν Ἰταλικὴν Χερσόνησον ἡ διαφορὰ τῆς γλώσσης μεταξὺ νοτίων καὶ βορείων εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα, παρὰ ὅτι μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ αὐτό. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ αὐτό. Εἰς τὴν Γερμανίαν τὸ αὐτό. Ἐκπλήσσεται λοιπὸν κανείς, ὅταν ἀκούῃ ἐπιστήμονας τῆς περιωπῆς τῆς Χατζηδάκη, ὁ ὁποῖος διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του φθάνει νὰ λέγῃ, ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει μία κοινὴ λαλουμένη γλῶσσα. Ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν μία κοινὴ λαλουμένη γλῶσσα, περισσότερον κοινὴ παρ’ ὅτι εἰς οἱανδήποτε ἄλλην φυλήν. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν σήμερον εἶναι, τὸ παιδὶ ὅταν φεύγῃ ἀπὸ τὴν ἀγκαλιὰ τῆς μητέρας του καὶ τοῦ πατέρα του νὰ πηγαίνῃ στὸ σχολειὸ νὰ μὴν εὑρίσκῃ σχολειὸ στρεβλωτήριο τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν ἔμαθε τὸ παιδὶ ἀπὸ τὴν μητέρα του. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε κανένας ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς κάμῃ νὰ μὴν ἀκολουθήσωμεν τὴν πεπαλαιωμένην ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν ἐπὶ ἕνα αἰῶνα, ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ ἀπ’ αὐτὴν ἡ συναίσθησις, ὅτι λέγοντες εἰς τὸ παιδί, ὅτι αὐτὰ ποὺ ἔμαθε ἦσαν πρόστυχα, ἐλεεινὰ, τὸ κάνομεν νὰ ξεπέσῃ εἰς τὴν ἐκτίμησίν του καὶ ὁ πατέρας του καὶ ἡ μητέρα του. Σημειώσατε δὲ, ὅτι αὐτὸς ὁ ξεπεσμὸς δὲν εἶναι μόνον διὰ τοὺς ἀγραμμάτους γονεῖς, καὶ τότε τὸ κακὸ εἶναι μικρὸ, διότι ξέρει τὸ παιδί, πῶς δὲν ξέρουν γράμματα, ἀλλ’ εἶναι κακό, διότι εἶναι καὶ γιὰ τὸ δικό μου παιδί, διότι καὶ εἰς αὐτὸ τοῦ εἶπαν ὅταν πῆγε στὸ σχολειὸ, αὐτὰ ποὺ λὲς εἶναι πρόστυχα, αὐτὰ ποὺ σὲ ἔμαθε ὁ πατέρας σου καὶ ἡ μητέρα σου εἶναι πρόστυχα, μὴ τὰ λὲς ἔτσι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτὸν, ὅπως ἡ διδασκαλία εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ μεταδώσῃ εἰς τὰ παιδιὰ τὰς θρησκευτικὰς καὶ ἠθικὰς ἀρχὰς, νὰ τὰ καταστήσῃ χρησίμους πολίτας καὶ νὰ τοὺς μεταδώσῃ τὰς δεξιότητας τὰς ἀναγκαίας διὰ τὸν βίον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὅταν ἡ πρώτη δουλειὰ ποὺ κάνωμε εἶναι νὰ πείσωμε τὰ παιδιὰ ὅτι ὁ πατέρας του καὶ ἡ μητέρα του εἶναι πρόστυχοι ἄνθρωποι; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν εἶναι νὰ ὑπάγῃ τὸ παιδὶ εἰς τὸ σχολειὸ καὶ μὲ τὸ ἴδιο γλωσσικὸν ὄργανον, τὸ ὁποῖον ξέρει ἀπὸ τὴν μητέρα του, νὰ ἀρχίσῃ νὰ προσκτᾶται τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ τοῦ δώσωμεν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς διγλωσσίας, ἡ ὁποία μᾶς λυμαίνεται καὶ ἡ ὁποία εἶναι παροδική, καὶ εὐχόμεθα νὰ ἀλλάξῃ, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ ἡμέρα αὐτὴ εἶναι κοντινὴ ἢ μακρυνή, αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τοὺς συγγραφεῖς καὶ τοὺς ποιητὰς, ποὺ μποροῦμε νὰ βγάλωμε ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τὴν ὁποίαν δὲν μποροῦμε νὰ παραγνωρίσωμεν, πρέπει ἑπομένως νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς δημοτικῆς γλώσσης, ὅτι προσέξατε δὲν εἰμποροῦμε νὰ περάσωμε μόνον μὲ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, διότι ὅσον θὰ προαγώμεθα εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν κλίμακα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν καθαρεύουσαν, διότι σήμερον ἡ γλῶσσα ἡ καθαρεύουσα εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὸν μορφωμένον κόσμον ὡς γραπτή, πρὸ πάντων εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν ἐφημερίδων, κατ’ ἀνάγκην θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν καθαρεύουσαν καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαία ἡ διάταξις, ἴσως δὲν εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι χρειάζεται ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον νὰ ἀρχίσῃ ἡ καθαρεύουσα διδασκομένη, ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὰ ἑξατάξιον γυμνάσιον. Ἴσως μιὰ ἀνάγκη μὲ κάμνει νὰ δέχωμαι ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὴν πέμπτην τάξιν ἡ διδασκαλία τῆς καθαρευούσης, διότι εἶναι ἡ ἐκκλησιαστικὴ γλῶσσα, πρὸς τὴν ὁποίαν δυσκολώτερον θὰ προσαρμοσθῇ ἂν δὲν προχωρήσῃ ἐν τῷ μεταξὺ καὶ εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας εἶπεν, ὅτι ὑπῆρξα εὐτυχὴς διότι ἐμαστίγωσε ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ὑπερβολῶν των ἔφερον τὴν μεγαλειτέραν ζημίαν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τὴν γλωσσικήν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἂν ἔλειπον ὅλαι αὐταί, εἴτε ὑπερβολαί, εἴτε αἱ παρεκβασίαι, εἴτε ὅπως θέλετε ἄλλως νὰ τὰς ὀνομάσητε, θὰ εἴχομεν προχωρήσῃ πολὺ περισσότερον εἰς τὴν ἁπλούστευσιν τῆς γλώσσης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὅλοι νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὴν θεωρίαν τοῦ Χατζηδάκη, ἀλλὰ πολλοὺς τοὺς ἔκαμε νὰ ὀπισθοχωρήσουν καὶ νὰ τρομάξουν ὅταν εἶδον ὅτι ἡ πρὸς τὴν δημοτικὴν κατεύθυνσις ἐγκλείει τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαληνίας συμφυεῖς μὲ τὸν δημοτικισμόν, ἐνῷ δὲν εἶναι παρὰ μία παραφθορὰ τοῦ δημοτικισμοῦ. Σημειώσατε, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἐχρησιμοποίησεν ἕνα ἄνθρωπον μορφωμένον διότι ὁ Φιλήντας εἶναι μορφωμένος καὶ ἔχει μίαν διεστραμμένην ἀντίληψιν, ὅτι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰμποροῦμε νὰ πᾶμε καλὰ εἰμποροῦσε νὰ μεταχειρισθῇ καὶ ἄλλους πολλούς, διότι δὲν εἶναι ψέμμα ὅτι πολλοὶ οἰστρηλατούμενοι ἀπὸ ἀγραμματωσύνην προσφεύγουν εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ δημοτικισμοῦ, διότι νομίζουν ὅτι τοὺς ἀπαλλάσσει τῆς ἀνάγκης νὰ ξέρουν γράμματα. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ καὶ ὁ Φιλήντας καὶ ὁ Ψυχάρης μὲ τὴν ὀρθοδοξίαν του τὴν φιλολογικὴν δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ μᾶς κάμουν νὰ παραγνωρίσωμεν ποῦ εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ ζητήματος, ποία εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ἡ ἀληθινή, καὶ νὰ μὴ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν ἡ ὁποία μᾶς ἐπιτρέπει, ὥστε τὸ δημοτικὸ σχολειὸ νὰ τὸ ἱδρύσωμεν διὰ τὸν πολὺν κόσμον, ὁ ὁποῖος δὲν πηγαίνει καὶ εἰς ἀνώτερα σχολεῖα καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι τὰ 9)10 ἐκ τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, οἱ ὁποῖοι δὲν φθάνουν οὔτε μέχρι τοῦ Πανεπιστημίου οὔτε μέχρι τοῦ γυμνασίου, καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς μίαν ἐκπαίδευσιν δι’ ἑνὸς ὀργάνου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ περάσουν ἀπὸ τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνόπαιδος ὅσα εἶναι δυνατὸν περισσότερα, νὰ τοῦ ἐμβάλωμεν τὰς θρησκευτικὰς καὶ τὰς ἠθικὰς ἀρχὰς, καὶ τὰς ἄλλας δεξιότητας, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ καλλίτερον ὄργανον τὴν γλῶσσαν τὴν μητρικὴν, ὥστε νὰ μπορῇ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὅταν βγῇ ἀπὸ τὸ δημοτικὸ σχολειὸ νὰ γράφῃ μίαν ἐπιστολὴν χωρὶς εἰς κάθε στιγμὴ νὰ σταματᾷ φοβούμενος μὴ κάμῃ μιὰ μεγάλη προστυχάδα, ἀλλὰ νὰ τὸν ἀφήσωμεν μὲ τὸ αἴσθημα τὸ γλωσσικὸν νὰ γράφῃ ὅπως ἔμαθε νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ τὴν μητέρα του. Ἂν αὐτὸ ἐπιτύχωμεν τὸ πρᾶγμα θὰ εἶναι μέγα. Σεῖς ὅμως φοβεῖσθε, ὅτι ἐπειδὴ μέσα εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἐδόθη μιὰ νέα κατεύθυνσις διὰ τῆς εἰσαγωγῆς προσώπων τὰ ὁποῖα ἐπρωτοστάτησαν εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν ἀγῶνα, φοβεῖσθε ὅτι ἡ μορφὴ τῆς γλώσσης, ἡ ὁποία θὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὰ διδακτικὰ βιβλία θὰ εἶναι μορφὴ μαλλιαρή. Κανεὶς ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἡγέται τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἂν δὲν θέλετε ἀναγεννήσεως κανεὶς δὲν ὑπῆρξε μαλλιαρός. Ὅτι εἶχαν καὶ αὐτοὶ τὰς ὑπερβολάς των δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἀλλ’ εἶναι κάθε ἄλλο παρὰ μαλλιαροί; Καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔχουν νὰ ἐφαρμόσουν μίαν πολιτικὴν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πολιτικὴ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ὁποίαν ἀσπάζεται σήμερον, καὶ τῆς ὁποίας ἡμεῖς εἴμεθα οἱ δικαιούμενοι νὰ τῆς δώσωμεν τὴν μορφήν· ἔχομεν λοιπὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ καθῆκον νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐργάτας τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως: προσέχετε ἀπὸ τὰ σφάλματα εἰς τὰ ὁποῖα ζητοῦν νὰ σᾶς σύρουν οἱ ὀρθολογισταὶ τῆς λαλουμένης γλώσσης τῆς δημοτικῆς. Παρατηρεῖται πραγματικῶς μία νοσηρὰ προσπάθεια μεταξὺ πολλῶν ἐκ τῶν λεγομένων δημοτικιστῶν, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους ὀρθῶς ὁ κόσμος ὠνόμασε μαλλιαροὺς, διότι χωρίζονται ἀποτόμως ἀπὸ τοὺς δημοτικιστάς, παρατηρεῖται μία προσπάθεια ὅπου εἶναι δύο λέξεις μία Ἑλληνικὴ ἀλλὰ μὲ καλοῦπι τῆς καθαρευούσης καὶ μία ἄλλη ξενικὴ ἀλλὰ μὲ καλοῦπι δημοτικὸ, νὰ προτιμοῦν τὴν ξενικὴν λέξιν καὶ νὰ θέλουν τὸν «σιδηρουργὸν» «τενεκετζῆν» καὶ τὸ σιδηρουργεῖον «τενεκετζίδικο», ἐνῷ ὁ σιδηρουργὸς εἶναι λέξις δημοτικὴ, διότι μπαίνει μέσα στὰ καλούπια τῆς δημοτικῆς γλώσσης λοιπὸν. Λοιπὸν, ἔχομεν καθῆκον, νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους εἰσηγάγομεν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐταί. Βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξοβελίσωμεν τὰς λέξεις, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς πολυχρονίου συνηθείας καὶ διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἔμειναν ἀμετάβλητοι, βεβαίως δὲν ἐννοοῦμεν νὰ εἴπωμεν νὰ χαλάσωμεν τὴν πόρταν, ἀλλὰ διὰ τὴν σκάλαν εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἂν θὰ ὀνομασθῇ αὕτη «κλίμαξ», διότι ἡ λέξις «κλίμαξ» δὲν ἠμπορεῖ ποτέ νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ Λαοῦ. Λοιπόν, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀλλάξωμεν τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας καθιέρωσε μακρὰ συνήθεια, διὰ νὰ εὕρωμεν ἄλλας λέξεις, ἀλλὰ ὅπου ὑπάρχουσι δύο λέξεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία εἶναι Ἑλληνικὴ καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ξενικὴ, εἶναι ἀληθὲς ἔγκλημα βαρὺ νὰ προτιμήσωμεν τὴν λέξιν τὴν ξενικὴν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλληνικὴ συμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν Δημοτικὴν γλῶσσαν. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ εἴπω περισσότερα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας μᾶς ἠπείλησεν, ὅτι καθιερώνοντες τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην, πρόκειται νὰ ῥίψωμεν ἄνεμον καὶ τρικυμίας καὶ καταστροφάς! Ἂς ἡσυχάσῃ ὁ κ. βουλευτής. Ἔχομεν βαθεῖαν τὴν συναίσθησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνομεν εἶναι ἕν ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα πράγματα, τὰ ὁποῖα δίδομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Δίδοντες τὴν ἀληθῆ δημοτικὴν γλῶσσαν, τίποτε ἄλλο δὲν κάμνομεν παρὰ ἐπεκτείνομεν εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν τὰς Δημοκρατικὰς ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν ὑπόστασιν τοῦ προγράμματος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, θέλομεν Ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ σχολειό, θέλομεν τὸ σχολειὸ νὰ ἔχῃ σκοπὸν νὰ μὴ εἶναι ὑπηρεσιακὸν μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Λοιπόν, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, θέλω νὰ μὴν ἀφίσω νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι εὑρίσκομαι ἐν ἀντιφάσει, διότι μοὶ ὑπεμνήσθη, ὅτι συνέπραξα εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 3ου τοῦ Συντάγματος ἡμῶν. Θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὸ ἄρθρον 3ον τοῦ Συντάγματος, τὸ ἐδέχθημεν οὕτω, ὄχι διότι ἦτο ἀπαίτησις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι ὑπῆρχεν ἀπαίτησις τῆς Κοινῆς γνώμης νὰ ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια περὶ τοῦ ποία θὰ εἶναι ἡ ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους. Καὶ περιωρίσθη τὸ ἄρθρον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους εἶναι ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ ἐπίσημος ἀλληλογραφία τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐπίσημος τοῦ Κράτους. Καὶ οἱ μὲν ὀπαδοὶ τῆς καθαρευούσης τοὺς ἔρριξαν κραυγήν, θριάμβου οἱ δὲ ἄλλοι, οἱ δημοτικισταὶ ἔβαλαν τὴν οὐράν τους ἀπὸ κάτω καὶ ἔφυγαν ὡς ἡττημένοι. Ἐν ᾧ ἐπαναλαμβάνω δὲν ἦτο τίποτε, καὶ δὲν εἶναι ἁπλῆ ὑπόθεσις, εἶναι βεβαιότης, ὅτι ἡ γλῶσσα θὰ ἐξελίσσεται πρὸς τὴν ἁπλούστευσιν, ὅταν αὔριον εἰς τοὺς νόμους κλπ. μεταχειριζόμεθα ἁπλῶς τὴν γλῶσσαν, αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι ἡ ἐπίσημος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ Σύνταγμα καὶ ὀρθῶς τὸ καθιεροῖ εἶναι τοῦτο. Ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔχει μίαν ἐπίσημον γλῶσσαν, καὶ εἶναι αὕτη ἡ καθαρεύουσα δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κάθε ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀντιθέτους γνώμας, ὡς πρὸς τὸ γλωσσικὸν ζήτημα νὰ ἔρχεται καὶ νὰ τὴν μεταχειρίζηται εἰς τὰ δημόσια ἔγγραφα, διότι θὰ ἦτο ἀληθῶς σκάνδαλον, ἐὰν οἱ δικασταὶ ἤρχιζαν νὰ βγάζουν ἀποφάσεις εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ Φιλλήντα, ἢ ἂν οἱ τμηματάρχαι παρουσίαζον εἰς τὸν Ὑπουργὸν των πρὸς ὑπογραφὴν ἔγγραφα γραμμένα εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ Φιλλήντα. Αὐτὸ θὰ ἦτο μία ἐπανάστασις, μία ἀναρχία. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀφοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ φραγμὸς δι’ ἑνὸς νόμου, ἢ διὰ μιᾶς διαταγῆς ἢ καὶ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ἀκόμη, ἀλλὰ τὸ ἐβάλαμεν εἰς τὸ Σύνταγμα ἐφ’ ὅσον δὲν περιεῖχε τίποτε, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο στραβόν. Ἡ μάχη ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 16 καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρεσκεύασαν τὸ ἄρθρον 3, τὴν ἔφεραν εἰς τὸ ἄρθρον 16. Ἀλλ’ ὅταν ἦλθον εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοὺς εἴπομεν: Ἄλτ, σταθῆτε. Εἶναι περιττὸν τὴν ἐπίσημον γλῶσσαν νὰ τὴν φέρωμεν, ὡς γλῶσσαν εἰς τὸ δημοτικὸν Σχολεῖον· αὐτὸ δὲν τὸ δεχόμεθα· ἂν θέλετε νὰ ἀποκλείσητε ὅλα τὰ μνημεῖα τῆς δημοτικῆς γλώσσης, αὐτὸ δὲν θὰ τὸ δεχθῶμεν καὶ κατόπιν τούτου μία μεγάλη πλειοψηφία ἐδέχθη τὰς δηλώσεις ταύτας καὶ ἀπεκλείσαμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ γλωσσαμύντορες, ἐτέθη δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 16 ἑρμηνευτικὴ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν Δημοτικὴν γλῶσσαν. Εὑρισκόμεθα, Κύριοι, συνεπῶς πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ἔχομεν τὴν συναίσθησιν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κάμνομεν ἕν ἔργον ἀπὸ τὰ μεγαλείτερα, τὰ ὁποῖα ἔκαμε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν ἀναγνώρισιν ἐκ μέρους τοῦ Λαοῦ, (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§429ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις κ. Πρόεδρε.

§430ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 1.45′ π. μ.)